You are on page 1of 41

T.C.

MLL ETM BAKANLII

MEGEP
(MESLEK ETM VE RETM SSTEMNN GLENDRLMES PROJES)

EL SANATLARI TEKNOLOJS

KASTAMONU FANLASI RME

ANKARA, 2009

Milli Eitim Bakanl tarafndan gelitirilen modller; Talim ve Terbiye Kurulu Bakanlnn 02.06.2006 tarih ve 269 sayl Karar ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eitim Okul ve Kurumlarnda kademeli olarak yaygnlatrlan 42 alan ve 192 dala ait ereve retim programlarnda amalanan mesleki yeterlikleri kazandrmaya ynelik gelitirilmi retim materyalleridir (Ders Notlardr). Modller, bireylere mesleki yeterlik kazandrmak ve bireysel renmeye rehberlik etmek amacyla renme materyali olarak hazrlanm, denenmek ve gelitirilmek zere Mesleki ve Teknik Eitim Okul ve Kurumlarnda uygulanmaya balanmtr. Modller teknolojik gelimelere paralel olarak, amalanan yeterlii kazandrmak koulu ile eitim retim srasnda gelitirilebilir ve yaplmas nerilen deiiklikler Bakanlkta ilgili birime bildirilir. rgn ve yaygn eitim kurumlar, iletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modllere internet zerinden ulalabilirler. Baslm modller, eitim kurumlarnda rencilere cretsiz olarak datlr. Modller hibir ekilde ticari amala kullanlamaz ve cret karlnda satlamaz.

NDEKLER
AIKLAMALAR ....................................................................................................................ii GR ....................................................................................................................................... 1 1. KASTAMONU FANLASININ ZELLKLERN TANIMA .......................................... 3 1.1. plik zellikleri ............................................................................................................. 3 1.1.1. Pamuk pliinin Tarihesi...................................................................................... 5 1.1.2. Pamuun Temel zellikleri................................................................................... 5 1.2. rg zellikleri ............................................................................................................ 6 1.2.1. Ribana rg........................................................................................................... 8 1.3. Kullanm Alanlar ......................................................................................................... 8 1.4. eitleri ......................................................................................................................... 9 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 10 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 12 RENME FAALYET2 .................................................................................................. 13 2. FANLA RME................................................................................................................. 13 2.1. Fanila Kalb................................................................................................................ 14 2.2. Fanila ls .............................................................................................................. 14 2.2.1. lmek Says ......................................................................................................... 14 2.2.2. Sra Says ............................................................................................................ 14 2.3. lmek Eksiltme(kesme) ............................................................................................... 14 2.3.1. Kol Oyuntusu....................................................................................................... 14 2.3.2. Yaka Oyuntusu .................................................................................................... 15 2.4. rnleri Makineden kartma .................................................................................... 16 2.4.1. lmekleri Kapatma ............................................................................................... 16 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 17 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 20 RENME FAALYET3 .................................................................................................. 21 3. RLEN PARALARI RNE DNTRME......................................................... 21 3.1. Diki Teknikleri .......................................................................................................... 22 3.1.1. Yan Diki ............................................................................................................. 23 3.1.2. Omuz Dikii......................................................................................................... 23 3.2. Ssleme Teknikleri ..................................................................................................... 23 3.2.1. Pul ve Boncuk ile Ssleme .................................................................................. 24 3.2.2. T Oyas (Dantel) ile Ssleme............................................................................ 25 3.3. t Yapma .................................................................................................................. 28 3.3.1. t Yaparken Dikkat Edilecek Noktalar ............................................................. 28 3.4. Kalite Kontrol ............................................................................................................. 29 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 30 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 33 MODL DEERLENDRME .............................................................................................. 34 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 35 KAYNAKA ......................................................................................................................... 37

AIKLAMALAR AIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODLN ADI MODLN TANIMI SRE N KOUL AIKLAMA YETERLK 215ESB547 El Sanatlar Teknolojisi Dekoratif El Sanatlar Kastamonu Fanilas rme Kastamonu fanilas rme ile ilgili bilgi ve becerileri ieren renim materyalidir. 40/32 Kastamonu Fanilas rmeye Hazrlk Yapmak modl tamamlanm olmaldr. Bu modln atlye ortamnda uygulamal olarak ilenmesi gereklidir. Kastamonu fanilas rmek Genel Ama Uygun atlye ortam salandnda el rme makinelerinde Kastamonu fanilasnn zelliklerini tanyarak fanila retimi yapabileceksiniz. MODLN AMACI Amalar 1. Kastamonu fanilasnn zelliklerini tanyabileceksiniz. 2. Kastamonu fanilas rebileceksiniz. 3. rlen paralar rne dntrebileceksiniz. ETM RETM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ORTAM: Atlye ortam DONANIM: rg makinesi, yardmc ara gereler, pamuk iplii, t, ssleme gereleri. Modl iinde yer alan her renme faaliyetinden sonra verilen lme aralar ile kendinizi deerlendireceksiniz. Modl sonunda ise kazandnz bilgi ve becerileri belirlemek amacyla hazrlanan lme aracyla deerlendirileceksiniz.

LME VE DEERLENDRME

ii

GR GR
Sevgili renci, Kastamonu fanilas, unutulmaya yz tutmu ancak gnmzde yeniden canlanarak hak ettii deeri yeniden kazanmaya balamtr. Fanila, Kastamonu ve evresinde uzun yllardan beri retilmekte hem reticisine hem de ev hanmlarna kazan salamaktadr. Fanila yapm makinelerle gerekletirildii hlde son derece emek isteyen ve zahmetli bir el sanatdr. Beden lsne gre makas kullanlmadan hazrlanr. Dikim ilemleri ve sslemesi tamamen elde gerekletirilir. Sizlerin de yresel Kastamonu fanilas retimi alannda gelien ve deien teknolojiyi yakalayp uyum salamanz ve modernize etmeniz gerekmektedir. Bu modl ile Kastamonu fanilasnn zelliklerini tanyacak, fanilay tekniine uygun ve doru olarak retebileceksiniz. Ayrca rlen paralar rne dntrebileceksiniz. Amacmz sizleri lkemizin ve sanayimizin nitelikli insan gc ihtiyacn karlamanzn yannda lkenize, evrenize, ailenize ve kendinize faydal, retken, hak ve sorumluluklarn bilen, mesleindeki gelimeleri yakndan takip eden ve aranlan elemanlar olarak grmektir.

RENME FAALYET1 RENME FAALYET1


AMA
renme faaliyetinde kazandrlacak bilgi ve beceriler dorultusunda uygun ortam salandnda, Kastamonu fanilasnn zelliklerini tanyabileceksiniz.

ARATIRMA
Kastamonu fanilas retiminde kullanlan ipliklerin zelliklerini aratrnz. Kastamonu fanilas retiminde kullanlan rg zellikleri nelerdir? Kastamonu fanilasnn kullanm amalar nelerdir? Kastamonu fanilasnn eitlerini aratrnz.

1. KASTAMONU FANLASININ ZELLKLERN TANIMA


Trk el sanatlarnn ok zengin rneklerine sahip olan illerimizden birisi de Kastamonudur. Dokumaclk ve rmecilikte eski bir gemie sahip olan Kastamonu, Osmanl dneminde kltr ve sanat merkezi olmas sebebiyle el sanatlar ynnden de ok gelimitir. Kastamonuda unutulmaya yz tutmu rnler gnmzde yeniden ele alnarak canlandrlmaya balanmtr. Kastamonu fanilas da yrede retilen ancak son yllarda ehrin daha turistik bir hl almasyla beraber canllk kazanan bir el sanatdr. Kastamonuyu ziyaret edenlerin hediyelik olarak da tercih ettikleri fanila zerinde deiik uyarlamalar yaplarak i ve st giyim malzemesi olarak alclara sunulmaktadr.

1.1. plik zellikleri


Kastamonu fanilasnn zellii tamamen pamuk ipliinden retilmesidir. Vcudumuzla saatlerce dorudan temas eden i amarlarnda kullanlan malzeme salmz asndan ok nemlidir. amarnda kullanlan en salkl malzeme pamuk ipliidir. Hava geirgenliiyle vcudun nefes almasn salar ve terletmedii iin ok tercih edilir.

Pamuk iplii lkemizde ve tm dnyada ok yaygn bir ekilde kullanlmaktadr. nsanlarn doal maddelere olan tutkularnn artmas ve doal liflerdeki birok zelliin kimyasal liflere kazandrlamamas sebebiyle pamuk, cazibesini muhafaza etmektedir.

Resim 1.1: Pamuk bitkisi

Pamuk iplii pamuk elyafndan oluan, dokuma ve rme ilemlerinde kullanlan, belirli bir kopma dayanm gstermesi iin bklerek elde edilen, kesiksiz bir elyaf demetidir.

Resim 1.2: Pamuk iplii

1.1.1. Pamuk pliinin Tarihesi


nsanlar tarafndan retilmesi ok eski dnemlere rastlayan pamuk, lifi ilenen ilk bitkidir. Pamuun eski dnyadaki beii Hindistan da pamuk tarmnn en az 5000 yl nce yapld, kuma dokumasnda kullanlmasnn da M 3000 ylna rastlad arkeolojik kazlarda belirlenmitir. Pamuk hakkndaki ilk bilgi M 15. asra aittir. Arapa' da kutum, ngilizce' de cotton, Franszca' da coton, bizde ise pamua koza da denilmektedir. Akdeniz' in liman ehirlerinde dokunan pamuklu kumalar deer olarak altnla ayn kabul edilmitir. Anadolu'nun dnya pamuk retimine katlmas, gnmzden 1900 yl ncesine kadar uzanr. Pamuk Anadolu' ya 1. yy. da Hindistan'dan getirilmi olup Bizans, Seluklu ve Osmanl dnemlerinde tarm yaplmtr. Pamuk tarmnda asl gelime Cumhuriyet dneminde olmutur. Cumhuriyet dneminde pamuk slah istasyonlar kurulmu ve ABD' den getirilen eitlerle pamuk aratrmalar balatlmtr. Gnmze kadar gelitirilerek srdrlen bu aratrmalar sonucunda, lke ve uluslararas pazar istekleri ile blgeye uygun birok pamuk eidi elde edilmitir.

1.1.2. Pamuun Temel zellikleri


Pamuun ok tercih edilmesine etken olan baz zellikleri mevcuttur. Bunlar; Pamuun yapsnn tamamna yakn saf sellozdan olumaktadr. Pamuk elyaf, mikroskop altnda taranm, bkml erit grnmndedir. Pamuk dk parlakla sahiptir. Ham pamuk mattr. Pamuk elyafnn esneklik zellii azdr, bu yzden ham pamuklu kumalar ok krr. Pamuk sca iyi iletir, bu sayede pamuklu giysiler insan vcudunu serin tutar. Pamuk elyaf suyu tutar ve kolay kolay kurumaz. Pamuk ipliinin yzeyi ok kaba olduu iin kolay kirlenir ve ykandnda da eker. Pamuk ok deiik boyalarla boyanabilir. zellikle reaktif boyar maddeler kullanldnda solmaz renkler elde edilir. Pamuklu kumalarn geni bir kullanm alan vardr. Kastamonu fanilas retiminde kullanlacak olan pamuk ipliinde ayrca baz zellikler aranmaktadr. Bunlar; Su emicilii Dayankllk Boya alabilirlii Ykanabilirlik Yumuaklk Parlaklk Salamlk Hafiflik

Resim 1.3: Pamuk iplii bobini

1.2. rg zellikleri
Kastamonu fanilas ok uzun yllardan beri retilmekte ve kullanlmaktadr. Fanilann tercih edilmesindeki en nemli zelliklerinden biri de rgsdr. Fanila retiminde kullanlan lastik rg zellii giysiyi daha da kullanlr hle getirmektedir. Lastik rgler esneyerek vcudun eklini alarak rahat hareket etme olana salar.

Resim 1.4: Fanilann esneklik zellii

Resim 1.5: Kastamonu fanilas

Kastamonu fanilas ok dayankldr, seneler boyunca deforme olmadan rahatlkla kullanlabilir. lmeklerin hareketli olmas nedeniyle stn esneme kabiliyetine sahip olan fanila hava tutma zellii nedeniyle de gayet iyi scaklk hissi verir fakat terletmez. Ayrca esneklii dolays ile giyilip karlmas olduka kolaydr. Bu nedenle de k sporlar ile uraanlar iinde ideal bir i giyimdir.

Resim 1.6: 2x1 lastik rg

Kastamonu fanilas retiminde genel olarak 2x1 lastik rg teknii kullanlr (Az da olsa baka teknikler de kullanlmaktadr r. 1x1lastik rg). Ribana rg diye de adlandrlan bu rg enine doru ok esnek ve dayankl olduu iin kazaklarn bel ve manet blgelerinde sklkla kullanlr. Bunun iin n ve arka yataktan deiik sayda ine iptali yaplarak deiik ribana rg trleri oluturulabilir.

1.2.1. Ribana rg
Dz ilmeklerden oluan dikey sralarn ters ilmeklerden oluan dikey sralarla dnml olarak rld kumalardr. Kuma yzeyini oluturan ters dz ilmeklerin ykseklik fark oluturmasyla oluklu bir grnme sahip, enine olduka esnek bir kumatr. Riba- na kuman n ve arka yzeyden grn ayndr.

1.3. Kullanm Alanlar


Kastamonu fanilas, Kastamonu ve civarnda yaygn olarak kullanlan bir giysidir. Ne zamandan beri rld bilinmemekle beraber, gemiinin ok eskilere dayand sylenmektedir. Kurtulu Savanda cephede savaan askerlere de rlerek gnderildii bilinen fanila, gnmzde hem orijinaline uygun olarak hem de modernize edilmi ekilde retilmektedir. Teknolojik gelimeler, hzl ve ucuz fabrikasyon rnler fanila retimini de olumsuz olarak etkilemitir. Ancak son yllarda Kastamonunun zengin doas ve kltrel zenginliklerinden dolay i turizme almas ve doal rnlere olan taleplerin artmas fanila retimini olumlu olarak etkilemitir. Restore edilerek yeniden hizmete sunulan Mnire Medresesi El Sanatlar ars, Cem Sultan Bedesteni gibi meknlar hediyelik eya satnda da etkili olmu, unutulmaya yz tutmu el sanatlarnn retiminin artmasn salamtr. Geleneksel olarak devam eden fanila retimi (i giyim), gnmzde bu gelimelere paralel olarak modernize edilmi ve eitli renkler, farkl sslemelerle zenginletirilerek d giyim zellii de kazandrlmtr.

Resim 1.7: fanilas

1.4. eitleri
Daha nce de belirttiimiz gibi Kastamonu fanilas gnmzde i ve d giyim olarak retilmektedir. Bunun yan sra orijinal rengi krem/beyaz olan fanila, iplii ok eitli renklerde boyanarak retilmekte ve farkl model seenekleriyle tketicinin beenisine sunulmaktadr.

Resim1.8: Renkli ve dantel oyal fanila

En ok tercih edilen fanila eitleri arasnda; krem/beyaz, renkli, oyal, sade, kollu, kolsuz, uzun ve ksa gibi seenekler saylabilir.

UYGULAMA FAALYET UYGULAMA FAALYET


Kastamonu fanilas retiminde kullanlan iplik eitlerini ieren tantm amal ve ayrntl bir kartela hazrlaynz. lem Basamaklar neriler Kartelanzda % 100 pamuk ipliine yer veriniz.

Fanila ipliinin nerelerde satldn aratrnz.

Resim 1.9: Fanila iplii

Kullanlan plik eitlerini aratrnz.

Sentetik ve karm iplik eitlerini kullanmaynz Dosyanzda farkl renklere ve tonlara yer veriniz.

En ok tercih edilen renkleri aratrnz.

Resim 1.10

plik numaralarn ve kalnlklarn ara- Kartela hazrlarken iplikleri numaralarna trnz. gre ayrnz pliklerden birer para numune alnz Numunelerin birbirine eit olmasna zen gsteriniz.

10

Aldnz numuneleri kartel haline getiriniz.


Resim1.11

Kartela hazrlarken renkli kartonlar kullanabilirsiniz. Kartelanz daha sonra kullanmak zere saklaynz. Yaptnz almalar dosyalaynz.

11

LME VE DEERLENDRME LME VE DEERLENDRME


Aadaki ifadelerden doru olanlar ( D ), yanl olanlar ( Y ) olarak iaretleyiniz. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ( ) Kastamonu, Osmanl dneminde kltr ve sanat merkezi olmas sebebiyle el sanatlar ynnden ok gelimitir. ( ) Kastamonu fanilasnn zellii pamuk ve sentetik karm ipliliklerden retilmesidir. ( ) Kastamonu fanilas hava geirme zelliiyle vcudun nefes almasn salar ve terletmez. ( ) nsanlar tarafndan retilmesi ok eski dnemlere rastlayan pamuk, lifi ilenen ilk bitkidir. ( ) Pamuk dk parlakla sahiptir. Ham pamuk mattr. ( ) Pamuk elyaf suyu tutmaz ve kolay kurur ( ) Lastik rgler esneyerek vcudun eklini alarak rahat hareket etme olana salar. ( ) Kastamonu fanilas yalnzca i giyim olarak retilmektedir. ( ) Fanila ok eitli renklerde retilebilmektedir. ( ) Ribana kuman n ve arka yzeyden grn ayndr.

DEERLENDRME Cevaplarnz cevap anahtar ile karlatrnz. Doru cevap saynz belirleyerek kendinizi deerlendiriniz. Yanl cevap verdiiniz ya da cevap verirken tereddt yaadnz sorularla ilgili konular faaliyete dnerek tekrar inceleyiniz.

12

RENME FAALYET2 RENME FAALYET2


AMA
Bu faaliyet ile verilen bilgiler dorultusunda, Kastamonu fanilas rebileceksiniz.

ARATIRMA
Kastamonu fanilas retiminde kullanlan lleri aratrnz. lmek ve sra says nasl hesaplanyor? Aratrnz. lmek eksiltmek iin kullanlan teknikleri aratrnz. Yaka ve kol oyuntusu yaparken nelere dikkat edilmelidir? Aratrnz. rn makineden kartrken dikkat edilmesi gereken hususlar aratrnz. lmekler hangi tekniklerle kapatlabilir? Aratrnz.

2. FANLA RME
Fanila, makine yardmyla rld hlde tam anlamyla el emeine dayal olarak retilir ve retimi son derece zahmetlidir. rg balangc yapldktan sonra baz iletmeler motor yardmyla retim yapmaktadr ama yine de ilmek eksiltme, artrma ve oyuntu yapma gibi zahmetli ilemler el emeine dayal olarak yaplmaktadr.

Resim 2.1: rg makinesi motoru

13

2.1. Fanila Kalb


Kastamonu fanilas retiminde kalp kullanlmamaktadr. Beden lsne uygun olarak sra ve ilmek says dikkate alnr. retimin hibir aamasnda makas ve overlok makinesi kullanlmaz.

2.2. Fanila ls
Kastamonu fanilas ilmek ve sra says esas alnarak retilir. stenen genilikte ineler altrlarak rg balangc yaplr. Fanilann uzunluu ise sra says ile ya da mezura ile llerek belirlenir. En salkl sonu ise sra sayac ile ka sra rldn sayarak elde edilir.

2.2.1. lmek Says


Fanila, genellikle standart llerde retilir. Esneme zelliiyle birok bedene uyum gsterir. ocuklar ve byk bedenler iin ilmek says deitirilerek farkl boylarda fanila rmek mmkndr. Yani gerekli durumlarda ine says oaltlp azaltlarak l zerinde deiiklik yaplabilir.

2.2.2. Sra Says


Fanilann uzunluu model zelliine gre deiiklik gsterir. fanilas olarak retilenler daha uzundur. D giyim olarak retilenlerse daha farkl boylarda rlebilir. zeri dantel oyas ile tamamlanan modeller ise model zelliine gre istenilen uzunlukta retilebilir.

2.3. lmek Eksiltme(kesme)


lmeklerin saysn azaltmak veya oyuntu (yaka, kol) yapmak amacyla ilmeklerin saysn azaltma ilemine ilmek eksiltme ya da ilmek kesme denilmektedir. lmek eksiltmek iin birden fazla ilmek bir ilmekmi gibi birlikte rlerek say azaltlr. Kastamonu fanilasnda model zelliine bal olarak, yaka ve kol oyuntusu yaplabilir.

2.3.1. Kol Oyuntusu


nceki yllarda kol oyuntusu yaplarak retilen fanila, gnmzde genellikle kol oyuntusu yaplmadan retilmektedir. stenildii takdirde fanilann modeli ve zellikleri gz nnde bulundurularak beden uzunluuna ulaldnda, makinenin sa ve sol tarafndan belli sayda ilmek eksiltilerek kol oyuntusu yaplabilir. Kol oyuntusu yaplrken en ok kullanlan teknik belli saydaki inenin ilmekleri drlerek almaz pozisyona getirilmesiyle gerekletirilir. Daha sonra bu ilmekler ine veya t yardmyla kapatlarak tutturulur.

14

Resim 2.2: Kol oyuntusu

2.3.2. Yaka Oyuntusu


Fanila istenilen uzunlua ulatnda yaka oyuntusu yaplr. Yaka oyuntusu yaplrken ban rahatlkla geebilecei genilikte olmasna dikkat edilmelidir. Dantel oyal baz modellerde yaka oyuntusu yapmaya gerek yoktur, yaka akl dantel yaplrken verilir. Yaka oyuntusu yaparken makinenin tam ortasndan saa ve sola eit olmak kouluyla belli sayda ilmek ineden drlr. Yani ine almaz pozisyona getirilir. Daha sora sa ve sol omuz paralar ayr ayr rlerek tamamlanr.

Resim 2.3: Yaka oyuntusu

15

Fanila retirken zaman ve malzemeden tasarruf etmek amacyla n ve arka para beraber rlebilir. Bunun iin omuz paralar rldkten sonra, yaka oyuntusu yaparken indirilen ilmek says kadar ine tekrar alr pozisyona getirilir ve inelerin ilmek almas salanr. Yeni ilmeklerin dzgn rlmesi iin gerekirse yan arlklar kullanlabilir. Yaka oyuntusunda braklan ilmekler daha sonra 1-2 sra sklr ve ine ya da t yardmyla temizlenir.

Resim 2.4: Yaka oyuntusu

2.4. rnleri Makineden kartma


Bitmi rn makineden kartmak son derece nemli, dikkat ve beceri isteyen bir ilemdir. ncelikle arlklar kartlr. Daha sonra iplik kopartlarak gergi sisteminden kmamas iin sabitlenir. rg alt ksmdan tutularak hafife ekilir ve rgnn makineden kmas iin kzaklar birka sra hareket ettirilir. lmeklerin tamamen dmesi ve inelere takl kalmamas gereklidir. Aksi takdirde ilmekler kaabilir ve istenmeyen durumlar ortaya kabilir. Makineden kan rg dzeltilerek dinlenmeye braklr.

2.4.1. lmekleri Kapatma


rg makineden karldnda ilmekler ak durumdadr. rgler rne dntrlrken ilmeklerin kamamas iin kapatlmas gerekir. Triko rnlerde bu ilem genellikle overlok makinesi yardmyla gerekletirilir. Kastamonu fanilasnda ise tm ilemler el emeiyle yaplr. lmeklere ine yardmyla iplik geirilerek kapatlr ve salamlatrlr. plik geirilirken ok sk olmamasna esneklik pay verilmesine dikkat edilmelidir.

16

UYGULAMA FAALYET UYGULAMA FAALYET


Tekniine uygun Kastamonu fanilas rnz. lem Basamaklar Malzeme tespiti yapnz. Makinenizi rgye hazrlaynz neriler % 100 pamuk iplii kullannz. Makineyi ve ineleri kontrol ediniz. Tarak, tel, arlklar ve ineleri hazrlaynz.

Ara gereci hazrlaynz.

Resim 2.5

pliinizi gergi sisteminden geiriniz nelerinizi 2x1 ine dzeninde 120 120 hazrlaynz. rg balangc yapnz.

plii gergi sisteminden hatasz geiriniz. ark kolunu kontrol ediniz. Her aamay dikkatle kontrol ediniz. Tara tam ortalayarak taknz.

Tarak ve tel taknz.


ekil 2.1

Arlklar dengeleyerek taknz.

Arlk taknz.

Resim 2.6

17

60 cm rnz.

Ritmik rnz. Kenarlardan ok fazla dar kmaynz. neleri almaz pozisyona getirmeyi unutmaynz.

Yaka oyuntusu yapnz. Tam ortadan saa ve sola toplam 20 ift ine drnz.

Resim 2.7

Arlklar kartnz. Elinizle aa doru ekerek nce sa omuzu sonra sol omuzu 135 sra(15 cm) rnz. Yaka kesmek iin aa indirdiiniz ineleri(20 ift ine) tekrar alr pozisyona getiriniz.

Temizlik kurallarna uyunuz. Sa ve sol omuz ksmn rerken dier tarafa gememeye zen gsteriniz. alr pozisyona getirdiiniz tm inelerin ilmek almasna dikkat ediniz. Yan arlk kullanabilirsiniz.

Tekrar tarak ve arlk taknz.

Resim 2.8

Arka uzunluk kadar rnz (75cm). plii koparp rgy makineden karnz.

lmekleri kapatmak iin birka sra fazla rnz. lmeklerin inelere taklmamasna zen gsteriniz.

18

Dinlenen rgnn bir miktar ekeceini unutmaynz.

kan rgy dinlendiriniz.

Resim 2.9

19

LME VE DEERLENDRME LME VE DEERLENDRME


Aadaki ifadelerden doru olanlar ( D ), yanl olanlar ( Y ) olarak iaretleyiniz. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ( ) Kastamonu fanilas retiminde kalp kullanlmamaktadr. ( ) Fanla rlrken beden lsne uygun olarak sra ve ilmek says dikkate alnr. ( ) Kastamonu fanilas retiminin her aamasnda overlok makinesi kullanlr. ( ) Fanila retiminde, ilmek eksiltme, artrma ve oyuntu yapma gibi zahmetli ilemler el emeine dayal olarak yaplmaktadr. ( ) Fanila, genellikle standart llerde retilir. Esneme zelliiyle birok bedene uyum gsterir. ( ) Fanilann uzunluu model zelliine gre deiiklik gstermez, standarttr. ( ) lmeklerin saysn azaltmak veya oyuntu yapmak amacyla ilmeklerin saysn azaltma ilemine ilmek eksiltme ya da ilmek kesme denilmektedir. ( ) Yaka oyuntusu yaplrken ban rahatlkla geebilecei genilikte olmasna dikkat edilmelidir. ( ) rg makineden karldnda, ilmekler ak durumdadr. ( ) lmekler kapatlrken ok sk olmaldr. Esneklik pay verilmesine gerek yoktur.

DEERLENDRME Cevaplarnz cevap anahtar ile karlatrnz. Doru cevap saynz belirleyerek kendinizi deerlendiriniz. Yanl cevap verdiiniz ya da cevap verirken tereddt yaadnz sorularla ilgili konular faaliyete dnerek tekrar inceleyiniz.

20

RENME FAALYET3 RENME FAALYET3


AMA
renme faaliyetinde kazandrlacak bilgi ve beceriler dorultusunda uygun ortam salandnda, rlen paralar rne dntrebileceksiniz.

ARATIRMA
Kastamonu fanilas retiminde kullanlan yan ve omuz diki tekniklerini aratrnz. Fanila sslemesinde kullanlan ara ve gereleri aratrnz. Fanila sslemede kullanlan dantel modellerini aratrnz ve resimlerinden oluan kartela hazrlaynz. T oyas yaplrken en ok hangi teknikler kullanlmaktadr aratrnz.

3. RLEN PARALARI RNE DNTRME


Kastamonu fanilasn rme ilemi tamamlandktan sonra sra rlen paralar birletirme ve ssleme aamasna gelir. Bu aamalar da rme ilemi kadar nemlidir, son derece titiz ve dikkatli almay gerektirir. Fanila reticileri rdkleri rnlerini ev hanmlarnn yardmlaryla tamamlamakta yani diki ve ssleme ilemlerini ev hanmlarna yaptrmaktadr. Bu da Kastamonulu ev hanmlarna i imkn sunmakta ve aile btelerine katkda bulunma frsat salamaktadr. ok eitli modeller kullanlarak zenginletirilen fanila her geen gn nn artrmakta ve aranlan bir rn haline gelmektedir.

21

Resim.3.1: Birletirme

Resim.3.2: Birletirme ve ssleme

3.1. Diki Teknikleri


Kastamonu fanilas, elde yaplan birletirme teknikleriyle dikilir. Makine ile yaplan birletirme teknikleri kullanlmaz. Fanilann uzun yllar bozulmadan kullanlabilmesi iin dzgn birletirilmesi, esnekliini kaybetmemesi ve dikilerin kullananlar rahatsz etmemesi gerekir. Ayrca diki estetik grnmeli dzgn olmaldr. Kastamonu fanilas dikiminde kullanlan teknikler unlardr: lmek Dikii Kaynatma Dikii Makine Dikii T le Birletirme rpma dikii

22

3.1.1. Yan Diki


rlen paralar dikkatlice bir araya getirilerek esnetmeden, ok fazla ekitirmeden rpma dikii ile dikkatlice birletirilir. Bu ilem iin genellikle etamin inesi olarak bilinen ucu kt ine kullanlr. rpma dikii kenarda ok fazla kalnlk oluturmadndan daha ok tercih edilmektedir. Farkl teknikler kullanmak da mmkndr.

Resim 3.3: Yan diki teknikleri

3.1.2. Omuz Dikii


Kastamonu fanilasnn gnmzde n ve arka bedenleri beraber rldnden omuz dikiine ihtiya duyulmamaktadr. Ancak bu paralar ayr rld takdirde rpma dikii ile omuz birletirme ilemi yaplabilir.

3.2. Ssleme Teknikleri


Kastamonu fanilas, st giyim olarak kullanlmaya balandndan beri farkl ssleme teknikleri de beraberinde gelimitir. Daha ok t oyas ile sslenen fanila, Kastamonu araf balama teknii, pul ve boncuk sslemeleri ile zenginletirilmektedir.

23

Resim 3.4: araf balama teknii ile ssleme

Resim 3.5: T oyas ile ssleme

3.2.1. Pul ve Boncuk ile Ssleme


ok yaygn olmamakla birlikte fanila sslemesinde pul ve boncua da yer verilmektedir. Farkl almalar yapmak ve alclara yeni rnler sunmak iin yaplan bu sslemeler olduka beenilmektedir.

24

3.2.2. T Oyas (Dantel) ile Ssleme


Kastamonu fanilas sslemesinde en ok t oyas teknii kullanlr. Oya, Anadolunun zengin el sanatlar eitlerinin en zariflerinden biridir. Temelde ince bir dantel olarak tarif edilen oya; ine, mekik, t, firkete gibi aletlerle, ipek veya pamuk ipler ve bazen pul, boncuk gibi yardmc malzemeler de kullanlarak yaplan bir el sanatdr. Sslemek ve sslenmek ihtiyac ile yaplan ve teknii rg olan oyann yapl kolay, ekonomik, salam ve estetik bir grn vardr. Uygulama alan ok genitir.

Resim 3.6: T oyas

T Oyasnn Tanm

T oyas; iplik ve t kullanlarak elde yaplan, ilmiklerden meydana gelen ve zincir ad verilen tekniin uygulamas ile oluan rg tekniidir. Kullanlan Ara Gereler

T ad verilen, bir ucu engelli dier ucu dz elik, alminyum, tahta, fildii, kemik ve plastikten yaplan bir ara yardmyla yaplr. Tlar eitli numaralarda bulunur. Tlar aplarna gre numaralandrlr. 30 numara en ince, 9 numara en kaln olanlarndandr T dantelin temel aracdr. T ve iplikle ilmekler yaparak birbirinin iinden gemesi ile oluan tekniktir. T Oyas Yaparken Dikkat Edilecek Noktalar Kullanlacak tn ba yuvarlak olmal, iplie taklmamaldr. plik, uygulanacak rne gre seilmelidir. lmekler ok sk ekilmemelidir. T, iplik kalnlna uygun seilmelidir.

25

T Oyasnda Kullanlan Teknikler

T oyas yapmnda ok eitli teknikler kullanlmaktadr. Fanila sslemesinde kullanlan temel teknikleri u ekilde sralaya biliriz. Zincir ekme

T dantelinin temel ilemidir. T ve iplikle ilmekler yaparak birbirinin iinden gemesi ile oluan tekniktir.

ekil 3.1: Zincir ekme

ift Zincir (Sk ne)

Resim 3.7: Sk ine

26

Zincir Trabzan

Resim 3.8: Zincir trabzan

Trabzan (Dolgu)

Resim 3.9: Trabzan

rmcek

ekil 3.2: rmcek yapm

27

3.3. t Yapma
Yaplan ilemenin net, gzel ve daha dayankl olmas iin mutlaka tlenmesi gerekir. Ancak Kastamonu fanilas lastik rg dzeninde rld iin yksek sda t fanilann esnemesine neden olabilir. Bu yzden fanilay tlemek ok fazla nerilen ve uygulanan bir yntem deildir.

3.3.1. t Yaparken Dikkat Edilecek Noktalar


Fanila esnetmemek amacyla tlenmezken ancak dantel ksm tlenir. t yaparken baz hususlara dikkat etmek gerekir. t yaplacak ortam ve tnn alt temiz olmaldr. tnn scaklk ayar dantele uygun yaplmaldr. tnn scakl baka bir kuma zerinde denenmelidir. Danteli enine deil boyuna doru tlemeye dikkat edilmelidir. Danteli esnetmemeye dikkat edilmelidir. Gerekirse nemli t bezi kullanlabilir. Dantel tersinden tlenmelidir. tlenen dantel scakken yerinden kaldrlmamal bir sre soumas beklenmelidir.

Resim 3.10: tlenmi t oyas

28

3.4. Kalite Kontrol


Kastamonu fanilas retilirken istenmeyen hatalar oluabilir. pliin dml gelmesi veya ipliin tek katnn kopmas rgy defolu hle getirebilir. Bunun iin iin her aamas ok dikkatli olarak kontrol edilmeli hibir hataya yer verilmemelidir. rn tamamlandktan sonra hatalara geri dnmek ve telafi etmek mmkn olmayabilir. Kontrol aadaki noktalarda yaplr: rg kontrol Diki kontrol l kontrol Ssleme kontrol Son kontrol

Ayrca makine ya vb. sorunlardan sebebiyle oluan lekeler giderilmeli, lekeler kmad takdirde bu rnler sata sunulmamaldr.

29

UYGULAMA FAALYET UYGULAMA FAALYET


T oyas teknii ile fanilay ssleyiniz. lem Basamaklar neriler Fanila rgsne uygun model belirleyiniz.

Modelinizi belirleyiniz.

Resim 3.11

Malzemelerinizi hazrlaynz. T iplik kalnlna uygun seiniz. Yaka ksmndan balaynz.

Fanila rgsne ve iplik kalnlna uygun malzeme seiniz. nln giyiniz. Tn dzgn olmas iinizi kolaylatracaktr. Yaka lsnn ba ile uyumlu olmasna dikkat ediniz. Zinciri eit aralklarla ekiniz.

Belli sayda zincir ekiniz.

ekil 3.3

30

Titiz ve dzenli alnz.

lk srada sk ine yapnz.

ekil 3.4

Trabzan ilmeklerinin birbirine eit olmasna dikkat ediniz.

Birka sra trabzan rnz.

ekil 3.5

Ayn ilemleri tekrarlayarak rn oluturunuz.

Trabzan ve zincir tekniklerini kullanarak fanila danteli rnz.

Resim 3.12

31

KONTROL LSTES
Modl ile kazandnz bilgileri, aadaki sorular doru veya yanl olarak cevaplandrarak deerlendiriniz. Uygulama faaliyetinden sonra renkli Kastamonu fanilas rerek fanila rme becerinizi pekitiriniz. Yapm olduunuz almalar kendiniz ya da arkadalarnzla beraber deerlendirme leine gre deerlendiriniz Deerlendirme ltleri 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Malzemelerinizi hazrladnz m? Makineyi rgye hazrladnz m? plii gergi sisteminden geirdiniz mi? ne dzeni kurdunuz mu? Sklmez rg yaptnz m? Tarak ve arlk taktnz m? Makinenin ayarlarn kontrol ettiniz mi? n bedeni rdnz m? Yaka oyuntusu yaptnz m? Evet Hayr

10. Arka beden rdnz m? 11. rgnz makineden kardnz m?

DEERLENDRME Hayr, cevaplarnz tekrar gzden geiriniz. Yaptnz deerlendirme sonucunda eksikleriniz varsa renme faaliyetlerine dnerek ilemi tekrarlaynz.

32

LME VE DEERLENDRME LME VE DEERLENDRME


Aadaki ifadelerden doru olanlar ( D ), yanl olanlar ( Y ) olarak iaretleyiniz. 1. 2. ( ) Kastamonu fanilasnda rlen paralar birletirme ve ssleme aamas, rme ilemi kadar nemli deildir, titiz ve dikkatli almay gerektirmez. ( ) rlen rnler ev hanmlarnn yardmlaryla tamamlamaktadr. Bu da ev hanmlarna i imkn sunmakta ve aile btelerine katkda bulunma frsat salamaktadr. ( ) Kastamonu fanilas birletirilirken overlok makinesi kullanlr. ( ) rlen paralar dikkatlice bir araya getirilerek esnetmeden, ok fazla ekitirmeden rpma dikii ile dikkatlice birletirilmelidir. ( ) Daha ok t oyas ile sslenen fanila, Kastamonu araf balama teknii, pul ve boncuk sslemeleri ile zenginletirilmektedir. ( ) Kastamonu fanilas sslemesinde en ok t oyas teknii kullanlr. Oya, Anadolunun zengin el sanatlar eitlerinin en zariflerinden biridir. ( ) T oyas; iplik ve t kullanlarak elde yaplan, ilmiklerden meydana gelen ve zincir ad verilen tekniin uygulamas ile oluan rg tekniidir. ( ) T oyas yaplrken en nemli malzeme ipliktir. Herhangi bir t kullanlabilir, t ok nemli deildir. ( ) Zincir ekme, t dantelinin temel ilemidir. T ve iplikle ilmekler yaparak birbirinin iinden gemesi ile oluan tekniktir. ( ) Kastamonu fanilas ok scak tyle iyice bastrarak tlenmelidir.

3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

DEERLENDRME Cevaplarnz cevap anahtar ile karlatrnz. Doru cevap saynz belirleyerek kendinizi deerlendiriniz. Yanl cevap verdiiniz ya da cevap verirken tereddt yaadnz sorularla ilgili konular faaliyete dnerek tekrar inceleyiniz.

33

MODL DEERLENDRME MODL DEERLENDRME


Aadaki ifadelerden doru olanlar ( D ), yanl olanlar ( Y ) olarak iaretleyiniz. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ( ) Kastamonu fanilasnn en nemli zellii tamamen pamuk ipliinden retilmesidir. ( ) Kastamonu fanilas hava geirme zelliiyle vcudun nefes almasn salar ve terletmez. ( ) Gnmzde sadece doal pamuk rengi olan krem/sar renkle retim yaplmaktadr. ( ) Ribana kumalarn yksek elastikiyet zellii vardr. ( ) Fanila retiminde ilmek eksiltme, artrma ve oyuntu yapma gibi zahmetli ilemler el emeine dayal olarak yaplmaktadr. ( ) Yaka oyuntusu geliigzel yaplabilir, rgnn esneklik zellii tm hatalar kapatr. ( ) rg makineden karldnda, ilmekler ak durumdadr. ( ) rlen paralar bir araya getirilirken ekitirilmeli, esnetilmelidir. Bylece eksikler ve defolar kapatlabilir. ( ) T oyas, Anadolunun zengin el sanatlar eitlerinin en zariflerinden biridir. ( ) Kastamonu fanilas retilirken istenmeyen hatalar oluabilir. pliin dml gelmesi veya ipliin tek katnn kopmas rgy defolu hale getirebilir

DEERLENDRME Cevaplarnz cevap anahtar ile karlatrnz. Doru cevap saynz belirleyerek kendinizi deerlendiriniz. Yanl cevap verdiiniz ya da cevap verirken tereddt yaadnz sorularla ilgili konular faaliyete dnerek tekrar inceleyiniz.

34

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI


GRENME FAALYET-1N CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D Y D D D Y D Y D D

GRENME FAALYET-2NN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D D Y D D Y D D D Y

35

GRENME FAALYET-3N CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Y D Y D D D D Y D Y

MODL DEERLENDRMENN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D D Y D D Y D Y D D

36

KAYNAKA KAYNAKA
SNMEZ, Tuna Demir, Makine rgleri, Ankara, 1995. ALTIND, Batu, Yaynlanmam Ders Notlar. DLEK, Abidin, Dilek Fanila Dokuma Atlyesi, Kastamonu, Grme. KESER, Meliha, Altn lmek Dokumaevi, Kastamonu, Grme SEZGN, Yrd. Do. Remziye, Yaynlanmam Ders Notlar. Meydan Larousse Ansiklopedisi

37