NEBOJŠA JOVANOVIû, urednik Zavod za udžbenike Beograd, Obiliüev venac 5

UDK 355.426(497.5)"1991"(093.3) 356/358(497.5)"1991"(093.3)

POHOD 169. MOTORIZOVANE BRIGADE JNA U HRVATSKOJ 1991. Seüanje uþesnika
APSTRAKT: ýlanak predstavlja osvrt savremenika na ratni put jedne od ratnih brigada JNA mobilisanih u zapadnoj Srbiji tokom rata u Hrvatskoj 1991. godine. Razmatran je ratni put brigade od mobilizacije u rejonu Loznice, preko marša i obuke u Bosni, do borbi oko Karlovca, u periodu septembar – oktobar 1991. Kljuþne reþi: Jugoslavija, JNA, Hrvatska, mobilizacija, 169. motorizovana brigada Novosadski korpus Jugoslovenske narodne armije (JNA) predao je 20. septembra 1991. iz svog sastava 169. motorizovanu brigadu Banjaluþkom korpusu pod neposrednu komandu, radi ostvarivanja strateških ciljeva na ratištu koje je veü bilo otvoreno u Hrvatskoj – izmeÿu JNA, Teritorijalne odbrane (TO) novoproglašene SAO Krajine, s jedne strane i novoformiranih hrvatskih vojnih formacija: Zbora narodne garde (ZNG), Hrvatskog vijeüa obrane (HVO) i MUP-a Hrvatske, s druge. Komandant Banjaluþkog korpusa JNA bio je general-major Nikola Uzelac, a komandant 169. motorizovane brigade pukovnik Nikola Mladenoviü. Brigada je popunjena vojnicima, podoficirima i oficirima iz rezervnog sastava JNA sa prostora þetiri opštine u zapadnoj Srbiji: Loznice, Krupnja, Malog Zvornika i Ljubovije. Ukupan broj (odazvanih na mobilizaciju) vojnika iznosio je 4.326 od 6.000 pozvanih. Aktivne vojne starešine bili su samo: komandant brigade (pukovnik Mladenoviü), naþelnik štaba (potpukovnik Milan Joviü), pomoünik naþelnika štaba (potpukovnik Stojan Stevanoviü) i naþelnik operativnog odeljenja Komande brigade (major Dragan Jovanoviü). Sve ostale starešine i vojnici pripadali su rezervnom sastavu. Brigada je raspolagala sa þetiri pešadijska bataljona, inženjerijskom þetom, izviÿaþkom þetom, dva haubiþka diviziona, jednim LPA (laka protivvazdušna artiljerija) divizionom, jednim mešovitim protivoklopnim divizionom, þetom ABHO (antibiološko-hemijska odbrana), pozadinskom þetom i prištapskim jedinicama.

septembra). Štitar. septembra. avgusta. Taj koridor trebalo je da posluži brigadama (pre svih tenkovskim) koje su nadirale iz pravca istoþne Slavonije prema Zagrebu. ZNG i HVO. brigada je prebaþena u Maþvu. o predaji 169. da brigada do 21. iz komande Novosadskog korpusa stigle su dve naredbe: prva. Predveþe istog dana (21. septembra u popodnevnim satima. Krupnja. Banjaluka. Doboj. veka. pored regionalnog puta Banjaluka– Gradiška. þuli odjeci artiljerijske i raketne vatre u borbama kojima se krþio vojni koridor Okuþani–Daruvar. Sutradan po okupljanju. Klenje. motorizovane brigade za konaþan pohod1 u Hrvatsku poþelo je 16. severno od grada. jula do 16. Derventa. Bosanska Kostajnica. brigada kretala se tokom noüi 20/21. na teritorije u Baniji koje su još uvek kontrolisale snage novoformiranih hrvatskih vojski a srpsko stanovništvo povuklo se ka zapadu (Banija. Hrvatska Kostajnica). jula i od 8. septembra na mestima ratnog rasporeda vojnih obveznika u selima oko Loznice. 2/2011 Okupljanje sastava 169. brigada je dobila nareÿenje da se vrati u Banjaluku i rasporedi na vojnom poligonu Zalužani. Maršrutom preko severne Bosne (Bogatiü. Precizan razlog. septembra) ušla je u sablasno pustu Hrvatsku Kostajnicu. septembra i u podne (dogovorenog dana i sata. gde je nije doþekao niko od civilnih i vojnih vlasti. koja je saþinjena u komandi same brigade.104 Nebojša Jovanoviü Istorija 20. Kordun) ili jugu (severozapadna Bosna). u pravcu Gradiške. od kojih se muško. a ostale jedinice u okolnim maþvanskim selima (Glušci. Na poligonu Zalužani bilo je tih dana više brigada Jugoslovenske narodne armije. 19. Crna Bara. kao Brigada je pre toga dva puta okupljana: od 30. u Hrvatskoj (zapadna Slavonija). a završeno 18. Saznalo se. 1 . cigarete. Noüaj. pa je cela jedinica neslužbeno nazivana Lozniþka brigada. vojno sposobno stanovništvo prikljuþilo TO Krajine. þak do Banjaluke. juna do 3. septembra (sutradan) u 12 þasova zauzme Hrvatsku Kostajnicu i u njoj saþeka dalja nareÿenja. motorizovane brigade Banjaluþkom korpusu na raspolaganje za ratna dejstva u Hrvatskoj i druga. pivo i druge potrepštine jer je u tom gradu sve bilo otvoreno i funkcionisalo kao u mirnodopsko vreme. Od tada su i meštani Hrvatske Kostajnice napustili grad: Hrvati su se povukli ka severu. odakle su se. ali nije pokretana sa poþetnih položaja. Tek 20. Tuzla. Bosanski Novi. maršruta i cilj predstojeüeg pohoda nisu bili još uvek poznati ni u Komandi brigade. Svakoga dana po nekoliko jedinica odlazilo je na sever. Komanda brigade bila je u vojnom garnizonu u Loznici („Klupci“). da su se borbe u Hrvatskoj Kostajnici vodile još u junu i da su tada vojnici TO (SAO Krajina) naneli odluþujuüe poraze snagama hrvatskog MUP-a. Komanda i prištapske jedinice bile su razmeštene u Bogatiüu (Poljoprivredno dobro „Ogled). Dokaze o vekovnom saživotu u istom gradu pružali su samo prelepi stari hramovi Srpske pravoslavne crkve i Rimokatoliþke crkve. Vojnici su preko mosta na Uni prelazili u Bosansku Kostajnicu. Malog Zvornika i Ljubovije. Okuþana i Lipika. ni od stanovništva. kupovali hranu. celokupna 169. 21. u razgovoru sa meštanima. Badovinci…).

Dnevnik sa rezervistima. 5. južno od Gline. Korana se. 105 krajnjem cilju pohoda. 167. na Baniji. Brežane. brigade. Tražena je predaja svih kasarni. oktobra 1991. kako je to bilo oþekivano – da krene ka severozapadu i preko Korduna (Topusko. koje je praktiþno bilo predgraÿe Karlovca. na ušüu Mrežnice u Koranu. oþekivanih položaja. gde bi se privremeno – dok se ne stegne ceo vojni prsten – zaustavila u Jastrebarskom. Historia vulgata. otpoþeo je napad na Karlovac s ciljem deblokiranja i oslobaÿanja svih kasarni. prsten) i zauzimanja Zagreba. rezervni pešadijski bataljon. kroz Jelaše do sela Turanj. Vojniü. Treüi pešadijski bataljon na levom. Beograd 1998. inaþe. Rano ujutru. Komanda 169. u 14. zajedno sa vojnicima. oktobra na borbene položaje oko Karlovca. Štaviše.3 Istog dana proglašena je opšta mobilizacija na teritoriji opštine Vojniü. 3 N. 2 Politika. zauzimao je sela Popoviü Brdo i Kamensko a prvi bataljon. razmeštena u Dragotini. od Cerovca Tušilovaþkog. 22. septembar 1991. prolazio je kroz sela Skakavac. septembra. i iz prigradskog naselja Duga resa. kako bi 169. severno od Kupe. Sama komanda i prištapske jedinice smestile su se u selu Poglediü. brigadi JNA olakšala ulazak u Glinu i dalje nadiranje prema Zagrebu. U 10 sati pre podne. brigada je upuüena 28. ušao je u sela Vukmaniü i Knežgoricu. ýetvrti. zauzme najpre Karlovac i potom zaokrene i produži na severoistok. u centru grada. 1.4 Hrvatska vojska odmah je odgovorila haubiþkom i raketnom vatrom iz sela Reþica. U isto vreme TO Banije je zauzimala sela Maja. motorizovane brigade JNA u Hrvatskoj 1991. U Karlovcu je u tom trenutku bilo 49 vojnih objekata i kasarni koje su pripadnici novoformiranih hrvatskih vojski stavili pod blokadu. Gornji Viduševac i Donji Viduševac oko same Gline. septembra sa poligona Zalužani – preko Bosanskog Novog i Dvora na Uni – u selo Dragotina. Do kraja dana. u samom Karlovcu uliva u Kupu. Živkoviü-kose i Maÿerþiüa brda stigla u rejon tzv. Drugi bataljon. Dnevnik sa rezervistima.Pohod 169. Turanj…). Vrgin Most. 21. izvršen je pokolj svih 13 vojnika-rezervista koji su se vojnim kamionom kretali iz kasarne u Mekušju (predgraÿu Karlovca) u kasarnu „Stjepan Milašinoviü-Šiljo“ u centru Karlovca. 174–175. uz pomoü pripadnika TO Vojniü. Nebojša Jovanoviü. pod pretnjom ubijanja svih zarobljenih vojnika i pripadnika rezervnog sastava. prema Zagrebu. kako bi se u tom rejonu locirala jedna topovska baterija. . Jovanoviü. na desnom krilu. objekata i ljudstva JNA u samom gradu. brigade. vojnika i celokupne tehnike. napredovao je niz desnu obalu Korane. po svim položajima 169. u sredini. na Koranskom mostu. 135–170. a odatle – umesto na sever.2 Celokupna 169. 169. razmeštajuüi se za napad na grad u prostoru izmeÿu reka Korane na zapadu i Kupe na severoistoku. njena Komanda i prištapske jedinice razmestile su se 3. zapadnom krilu. 8 kilometara južno od grada. 4 Isto. Istoga dana. 1–2. dobija nareÿenje da zauzme Glinu. brigada. južno od Karlovca. U sklopu složene vojne operacije opkoljavanja (stavljanja u tzv. prilazeüi gradu.30 þasova brigada je preko Vojniüa. oktobra. Lipje i Ribare. starešinama i vojnom tehnikom u vlasništvu JNA.

U operativnom odeljenju Komande 169. 186–187. 2/2011 razmenom artiljerijske i raketne vatre sa obe strane. 172–173. U Karlovcu je 1991. držala ceo južni ulaz u grad. oduzimanje stana. inaþe. Komandant Karlovca. u selu Utinji (Kordun). Jovanoviü. hrvatske haubiþke i raketne baterije su sa više preciznih hitaca bile potpuno uništene i opasnost s tih strana je nakratko neutralisana. Reþica i Kobiliü.106 Nebojša Jovanoviü Istorija 20. veka. N. brigade govorili su da je zbog artiljerijske vatre i hrvatske vojske i JNA najviše stradalo naselje Jelaši. sve kasarne i vojni objekti bili su deblokirani. razliþite pretnje i dr. oktobar). 9 Svetozar Marjanoviü (1950). na zapad. peške. u hrvatska sela. u dubokom džepu. 8 Isto. najposle da je u gradu veliki broj civilnih žrtava. brigade. pukovnik Svetozar Marjanoviü. povlaþi prema Zagrebu. motorizovane brigade JNA. jedna od najveüih u gradu) i zapoþelo je izvlaþenje vojnika i tehnike na teritoriju Korduna. d. kako je ko mogao. a vojnici i starešine sa celokupnom tehnikom su delom upuüivani na izvlaþenje iz grada prema jugu a delom su ukljuþivani u sadejstvo sa 169. dogodio se najžešüi pešadijski sukob izmeÿu hrvatskih vojnika i 3. brigadom. brigade omoguüili su bezbedan prelazak preko Korane. Isto. a brojnu tehniku rasporedio je po desnoj obali Kupe. preživelim meštanima (civilima) pripadnici 169. 180–181. sud i tržnica. 7 Dnevnik RTS je tog dana u 19. široj javnosti ostao je upamüen kao jedan od potpisnika Kumanovskog sporazuma.6 Preostalo stanovništvo je tog dana u ogromnom broju poþelo da napušta Karlovac i da se u kolonama. a da su u avionskim napadima tuþena naselja Duga resa. 210–211. Izveštaji izviÿaþa 169. juna 1999.8 Do 7. 1990.). Švarþa. U samom Karlovcu zavladala je panika meÿu preostalim civilnim stanovništvom. bataljona 169. od kojih mnoge još nisu ni pronaÿene u zgarištima. brigade. Po ovladavanju selom. držeüi most na toj reci kod sela Skakavac.30 þasova saopštio da je u Karlovcu veü prvog dana napada JNA „ubijeno više od petsto ustaša“. godine. Dva dana kasnije (9. n. izmeÿu Vojske Jugoslavije i NATO. U tom selu. gde gotovo nijedna kuüa nije ostala þitava. . motorizovane brigade veü su bile 5 6 Isto. danas general-armije u penziji. mnogi Srbi su pod prisilom još od prethodne. 9. zgrada Auto-Hrvatske. godine broj stanovnika po nacionalnoj opredeljenosti bio gotovo ujednaþen: 50% þinili su Hrvati.9 smestio je svoju komandu blizu komande 169. Udarne vesti HRT-a te veþeri bile su vezane za grad na Kupi: saopšteno je da su pogoÿene autobuska stanica. automobilima. ceo Karlovac je bio pod komandom 169.. 4% Jugosloveni. Veliki deo srpskih civila ranije je napustio grad i sklonio se na Kordun. 1% ostali. 45% Srbi. autobusima.5 Pomoü u neutralisanju opasnosti pružila je i avijacija JNA koja je nadletala sa aerodroma iz Bihaüa. kuda je nameravao da se prebaci i da preko Pisarevine stigne do Zagreba. na putu ka Jastrebarskom i Zagrebu. bili primorani da napuste grad (otkaz s posla. oktobra brigada je ovladala celokupnim prostorom izmeÿu reka Korane i Kupe i praktiþno je.7 Istog dana deblokirana je kasarna u Kamenskom (južno od Karlovca.

gde je ostala do maja 1992. Sutradan je stiglo nareÿenje da se ponovo uÿe u Karlovac. a 36 vojnika je teže i lakše ranjeno. oktobra. 10. motorizovane brigade JNA10 poginula su þetiri vojnika. jedan vojnik je nestao (u Karlovcu). Praktiþno. 12. i 10. na položaje koji su držani 9. Konaþno. jaþi otpor se više nije ni oþekivao do samog prilaza Zagrebu. oktobra uveþe – umesto oþekivanog nareÿenja da se krene ka Jastrebarskom – stigla je potpuno neoþekivana naredba da 169. motorizovane brigade JNA u Hrvatskoj 1991. . 107 kodirane sve topografske sekcije i do detalja razraÿen plan (Nišava) daljeg napredovanja ka Jastrebarskom. oktobra brigada je iz korpusa dobila nareÿenje da se povuþe iz grada na prostor južnije od ušüa Korane u Kupu. 10 Brigada je u novembru poslata u istoþnu Slavoniju (Šodolovci). Meÿutim. brigada napusti sve položaje. U prvom ratnom pohodu 169. preda ih Teritorijalnoj odbrani i pod hitno se vrati u Srbiju.Pohod 169.

veka. Author. 2/2011 Nebojša Jovanoviü THE 169TH MOTORISED BRIGADE DURING THE WAR IN CROATIA 1991 Summary The article provides detailed account of the engagment of the 169th Motorised Brigade of the Yugoslav People’s Army during the wat in Croatia 1991. reviels the unit’s operational history. who personnaly participated in a ranks of the brigade. .108 Nebojša Jovanoviü Istorija 20. From the proces of the mobilisation in Western Serbia in mid-September 1991. over the trainning and movement to the first line in vicinity of Karlovac. Croatia where brigade was engeged in combat.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful