732 DE GONTEMPTU MUNDI.— LJB.I. 701 turus mamaciludineanimaemeae.

Sicutqaidigilum ,Anabilis te relinquerefeceraimentismeasnospititni'» fiagrantia unguentorumtuorum ingeritgutiuri suo, scrulabor scrutinio conscien- cum inaestimabili liam meam el non desislam, donecevomamillam clemenlerin illud regredi el rinbabitare digneris, amaram stipcr ahsinlhium et fel, quas laiet inlrin- juxta sanctum et ineffabile tuum promissum; qui Amen. secus, meorum saniem peccatorum'; ut sic evo- es Jienedictusin sasculasasculorum. iirita foris et ejecla putredine, cujus fetor abomi-

DE

CONTEMPTU SIVE

MUNDI

DE

MISERTA

CONDITIONIS

HUMANiE

LIBRI

TRES.

1575, in-folio, p. 421.) (EJit. Opp. InnocentiiIII, Coloniae LIBERPRIMUS.

PROLOGUS. B uteronon slatim perii? Cur exceptusgenibus, laclaDominoPatii chaiissimoP. Dei gratia Porluensi tus uberibus (Job m), natus in combustionem [al. — « UtiLotharius indignus diaconus, gratiam in confusionemjet ciliumignis? (Jsa. ix.) i episcopo, nam interfectusfuisscm in utero, ufr fuisset mihi prsesenli,et gloriam in futuro. Modicumoiii, qttod inler-tnuliasangustlasnuper mater mea sepulcrum, et vulva ejus conceplus ea, quamnosti, occasionecaptavi, non ex toto mi- asternus(Jer. xx). i — « Fuissem enim quasi non hi praeleriitoiiosum. Sed ad depiimendamsuper- essem, de ulero translatus ad tumulum (Job x). > biam (quaecaput esl omnium viliorum) (Eccli. x) — « Quis ergo detoculismeis fontem lacrymarum vilitatem huraansecondilionis uteunque descripsi. (Jer. ix), i ut fleammiseralrilemconditionishumaTitulum autem prassenlisopusculi vestro nomini nasconversalionisprogressum, damnabilemhumadedicavi, rogans et postulans, ul si quid in eove- naedissolutionis egrcssttm?Consideraviergo cum stra discretio dignum invenerit, divinasgraliaelo- lacrymis de quo factus sithomo : quid faciat homo, lum ascribal. Si vero patemilas vestra suggesse- quid facturus [al. futurus]. sit homo. Sane fofmaril, dignitatem humanae naturae, Christo faveiite, tus de teria, conceplusin culpa, natus -adposnam, describam(28): qualenus ita per hoc liumilieturela- agil prava qusenon licent, turpia quasnon decenl, tus, ut per illud humilis exalietur [al. Gratulelur]. C vana qu:e non expediunl,fiel cibus ignis, escaverCAPUTPRIMUM. inis, massa pulredinis. Exponamid planius, edisseram plenius. Formalus esl lioinode pulvere,de luDemiserabilihumanmconditionis ingressu. c Quare de vulvamalris egressus sum, ut vide- lo, de cinere : quodque vilius est, de spurcissimo Temlaborcmet dolorem, et consumerenturin con- spermate : conceplus in pruritu carnis, in fervoie fusione diesmei? (Jer. xx.) i Si talia de se locutus libidinis, in felore luxurias: quodquedeterius est, est ille, quem Domiiiussaiiclificavitin ulero (Jer. inlabe peccali; natus ad laborem, dolorem, liinoi), qualia loquir ego de me, quem mater mea ge- rem : quodque miserius esl, ad niortem. Agit pranuil in peccatis?Heu me, dixeiim, mater mea, quid va, quibus offendit Deuin, offendit proximuni, ofme genuisti,filiumamaritudinisel doloris?« Quare fendil seipsum; agit turpia, quibtispolluit faniam, non in vulva matris mortuus sum? egressus e\ polltiit conscientiam, polluit personam; agil vana, (28) Liber de dignitate iiatursehumanaenonduin invenlus.

III PAP/E INNOCENTil quibus negligit scria, negligilulilia, negligilneces A oem iniusa coiuranit lanem peccati,mactitameuisaria. Fiei cibtts ignis, qui setnper ardet, et urit pas,sordeminiqtiilalis.Sieutexvaseeorruptoliquor : esca vermis, qui semperrodit, et infususcorrumpilur,etpollntum conlingens,exipinexstinguibilis comeditiiiimorlalis: massa pulrcuinis, quaesemper so conlactu polluitur. Habel enim anitnatres nalurales poteutias, sivetres naturalesvires. Raiionafetet, et sordet horribilis. CAPUTII. lem, ul discernatinler bonum et malum; irascibiDe vilitale malerim ut appclem, ut respuatmalum; eoncupiscibilem, ipsius hominis. Fonnavil igitttr DominusDeus hominemde limo tal bonum.Islasires vires tribus oppositis viliisoriterras, quas caeleiiselcmentis esl vilior, ut paiet ginaliter corrumpunlur. Yisrationalis perignoranGen. II. Planetas et stcllas fecil ex igne, fialus et liam, ut non discernalinler bonumel malum; vis venlosfecitex aere, pisceset volucresfecitex aqua, irascilrilisper iracundiam, ui lespual bonum; vis homincset jumenla fecit de terra. Consideransigi- concupiscibilis ut appetatmaper conoupiscentiam, tur aquatica, bomo se vilem invcniel; considerans Ium.Prima gignitdelictum,ultima parit peccalum, aerea, se vilioremagnoscet; considerans ignca, se mediadelictumgeneral el peccatum. Est enim devilissimumreputabit, nec valebit se parificarecce- lictum non facerefaciendum ; peccatum,agere nou lestibus, nec audebilse prasferrelerrenis, quia pa- R agendum.Hasctria vitia conlrahunturex carne coirem sejumentis inveniet, et similem recognoscet. rupta,pcr tres naturales illecehras.ln camali quip< Unus est enim hoininumet jumentoruminterilus, pe commercio,ralionis sopilurinluitus, ut ignoranet asquautriusque condilio, el nihil habet liomoju- iia seminetur : lihidinis irritalur prurilus, ut iiamenloampLus. De terra orta sunt, el in lerram pa- cundia propagelur : voluptalissatialur affectus,ut riler reverteniur (Eccle.m). i Verba sunt isla non concttpiscenliaconlrahalur. Hic est lyranuus carcujuslibet bominis, sed sapieniissimi Salomonis. nis, lex memhrorum,fomes peccati, lauguornaluQuid est igitur homo, nisi lutum et cinis? Hinc ras, pabulum moriis, sine quo nemo nascitur, sineenim homodicitad Deum: «Memenlo, quasso,quod quo nullus morilur : qui si quando transit realu, sicut liitumfeceris me, et in pulveremme reduces seraper tamen remanet actu. « Si enim dixerimus (Job x). i Hineet Deusinquil ad hominem: <Pul- quiapeccatum non hahcmus, nosipsos seducimusv vis es, et in pulverem revcrteris (Gen. m). i — et veritas in nobis noiresl (I Joan. i). » 0 gravis < Comparatus sum, ait Job, lulo, ct assimilatus necessitaset infelixconditio.Anlequampeccemus, sum favillaset cineri (Job xxx). > Liitum eflicitur peccaloconstringimnr : et antequamdelinquamus,. ex aqua et pulvere, utroque manente. Cinisaulem _ delictotenemur. <Per hominemunumpeccatumin fit ex ligno et igne, utroque deficiente.Expressum hunc mundtiminlravil, et per peccatum in omnesmysterittm, sed alias melius exprimendum, quid homines inors pertransit(Jiom. v). i Annon < pa ergo lulum superbis?de quo puhis exlolleris?un- tres uvam comcderint acerbam, et dentesfiliorum de cinis gloriaris? obstupescunt?i (Jer. xxxi; Ezech. x\m.) CAPUTIII. CAPUTV. Divisio nulriaturin ulero. Quuliciboconceptus conceplioiiis. An illud forsan respondehis,quod Adam ipse Sed attcndequociboconceptusnutrialur in utero. fuit de limo terras formalus, tu autem ex humano Profecto sanguine menstruo, qui cessalex femina semine procrealus? At ille fuit formatus de terra, post conceplura, ut ex eo concepliis.nutrialur iit sed virgine; tu vero procrealus de semine, sed im- femina. Qui fertur esse tam deteslabilisel immunmundo. < Quis enim polest faceremundunide im- dtts, ut ex ejus conlactu fruges non germinent, mundo conceplumseminc?> (Job xiv.) Quis est arescantarhusta,morianturherbas,amitlanlarbores liomo, ut imniaculalussit, et juslus appai-eat natus foslus,et si canes inde comederintin rabiem effede muliere?« Ecce enim in iniquitalibusconceptus ranlur. Concepli fetus vilium seminis contrahunt, sum, et in peccatis conccpitme mater mea (Psal. j) ita ut leprosiet elephanliciex hac corruptione na L). I Nonin ttna lantum iniquitale,non in uno tan- scantur. Unde seeiindum legemMosaicam,mulier tum delicto, sed in tnultis iniqnilalihus, el in mullis qusemenslruum patitur, reputatur immunda( Lev. delictis.In deliclis\ideliceieliniquitalibuspropriis; x); et si quis ad menstruatam accesserit, jubetur in delictiset iniquitalibusalienis. interlici(Lev. xn ). Ac propter immunditiammeiislruorum praseipitttr,ut muliersi masculum pareCAPUTIV. ret quadraginta, si vero feminam,oclogintadiebus De conceplione infanlis. Est enim duplexconceptio: una seminum, et al- a templicessarel ingressu. CAPUT VI. tera naturarum.Prima fit in commissis,secundafil in contractis; parentes enim commiltunlin prima, Dcimbccillilale infantis. Quaie ergo data esl nrisero lux, et vita iis qui proles contrahunt in secunda. Quis enim nesciat concuhitum eliam conjugalem nunquam omnino sunl iu amaritudineaniinse? ( Job m.) Felicesilli committisine prurilu carnis, sine fervoi'eluxttrhe, qui moriniilur aiUequam orianlur. Prlus morlcm sine fostorelibidinis?Undesenrinaconceptafcedan- senlientes,quam vitam scientes.Quidamenim tam tur, maculanturct viliaiilur, ex quibus anima tau_ deformcsel prodigiosi nascunlur, ut non homines,

705

- L!S. I. 705 DE CONTEMPTUMUNDI. 706 sed abominationespotius videanlur, quibus forte A spirant suavitalem odoris, et tu de (e reddis abomelius fuisset provisum, si flunqtiam prodiissent minalionem fetoris. Qualis est ergoarbor, (aliscst ad visum, quoniam ut monstra nionstranlur, ct fruclus. < Non enim potest arbor inala fructus booslendunturostentui. Plerique vero diminutimem- nos facere (Matlh. vn et xu). >Quid est enimhomo hris, et sensibus corrupli nascuntur, amicorum seeundum arbor inversa?cujus formam,nisiqusedam iristilia, parenlum infamia, verecundiapropinquo- radices sunt crines, truncus caput eum collo, slirum. Quidhocparticulariter dixerimde quibusdam, pes est peclus cum alvo, rami sunt ilia cum tibiis, ctim generaliler omnes sine scientia, sine verbo, frondes sunt digiti cum arliculis. Hoc est folium sinevirlute nascamur?Flehiles,dehiles,imbecilles, quod a venlo rapitur, et slipula quasa solesiccalur parum abrutis distanles, imo minus in mullis ha- (Job xin). CAPUTX. bentes?Nam illa statim ut orta sunt, gradiuntur : nos aulem non solum erecti pedibus iion ince- De incommodissencctutiset brevitatevitmhominis. In primordio conditionis humanas noningentis dimus,verum etiamcurvati manibusnon reptamus. C^PUT VII. annisetampliits hominesvixisseIeguntur(Gen. vi), sed paulatim,vita hominis declinante, dixil DomiDedolorepartus el ejulalu infantis. Omnesnascimur ejulantes, ul noslram miseriam" nus ad Noe : < Nonpermanehitspiritus meusin hocxpriniamus.Masculusenim recenter nalus dicil A, mineinasternum,quiacaroest. Eruntque dies illius cenlum viginti annorum ( Gen.vi). i Quodinlelligi feminaveroE : DicenlesE velA, quolquolnasciinlurab Eva. potest laui de termino vilas,quam de spatio pceniQuid est Igitur Eva, nisi heu ha? Ulrumque do- lendi. Ex tunc enim' rarissime leguntur homines lcnlis esl interjeclio,doloris exprimens magnitudi- plus vixisse, sed cum magis ac magis vita rccidelicm. Hasc enim anle peccalum virago,post pec- retur humana, diclumeatja Psalmista: < Diesannocaium Eva meruil appellari, ex quo sihi diclum ruin iioslrorumin ipsis septuaginlaanni. Si aulcm attdivit: <In dolore paries ( Gen. 111).t Non est in potentatihus oclogintaanlii, et aniplius eoium enim dolorsicut parturientis : unde Rachel prae labor el dolor (Psal. LXXMX ). i Nonneaulein pauiiinrio dolore parlus interiit, et moriens vocavit citas dierum meorumfinielurbrevi tempore? (Job nomenfiliisui Benoni, id est fdium doloris (Gen. x.) < Dies nostri velocius transeunt qttam a texxxi). Uxor Phinees subitis doloribus irruenlibus xente tela succiditttr (Job vn). i < Homo natus de peperit sitnul ac periit, et in ipso mortis articulo mulierebrevi vivens lemporerppletur multis misevocavitfiliumlchabod(Reg. iv). «Mulierautem ut „ riis. Qui quasi flos egredilur et conteritur, et fugit naufragus,cum parit, irisfuiam habet;cum verope- velttt umhra, et nunquamin eodemstalu permanet pererit puerum, jam non memlnit pressuraepro- (Job xiv). J Pauci enim nunc ad quadraginta,paupter gaudium, quia iiatus est iiomoin mundum cissimi ad sexagintaannos perveniunt. CAPUT XI. ( Joan. xvi). i Coneepitergo cum immundiliaet De incommodis senectulis. 1'elore, parit cum trislilia et dolore, uutrit cum Si qttis atitem ad senectutem processerit,statim angustiaet labore,custoditcum instaulia ettimore. CAPUTVIII. corejtis alfligltur, et caput conculitur, languet spirilus et fetet anhelitus, facies rugatur, et stalura De nudilale huminis. Nudusegredilur, et nudus regreditur.Pauper ac- curvalur, caligantoculi, et \acillant articuli, nares et ciines defluunl,tremit taclus, et depecedit, et pauper recedil. « Nudus/inquit Job, cgres- cfTQuunl, sus sum de utero malris meas, et nudus revertar ril acltis, dentes putrescunt, el aures surdescunt. illuc (Jobi). i <Nihil intulimusin hunc mundum, Senex facile provocatur, diflicilerevocalur; cito haud dubium quia, nec auferre quid possumus credit, et larde discredit, lenax et cupidus, tristis ( Tim. vi). i Si quis autem indutus ingreditur, at- et querulus, veloxad loquendum,lardusad audientendat quale profei'at indumentum. Turpe dictu, D dum, sed non lardus ad iiam : laudal anliquos, turpius audilu, turpissimum visu. Fosdampellicu- spernil modernos: viluperat prassens, commendat lam sanguine cruenlalam. Hascest illa maceria, de praelerilum,suspirat et anxialur, torpet et infirmaqua Thamar inquit in partu : « Quare divisaest lur. AudiHoraliumpoelam : Multa senemcircumveniunt incommoda. propter le maceria? i Et ob hartc causam vocavit Dearle poet.) nomen ejus Phares, quod interprelatur divisio ( HORAT., Porro nec senes contra juvenem glorientur, nec (Gen. xxxvm). CAPUT IX. iusolescantjuvenes contra senem, quia quod sumus Quemfruclum Iwmo producit. iste fuit, erirnus quandoquequod hicesl. 0 vilis conditionishumanae indignitas,o indigna CAPUT XII. ulilaiis humansecondilio!Herbas et arboresinveDe laboremorlalium. de se producuntfloreset frondes,et frusliga. Ulas < Avisergo nascilur ad volandum,et homo naclus : et heu tu de te lendeset pediculoset ltimbri- scitur ad laborem(Job v ). i Cuncli dies ejus )acos. lllasde se fundunt oleum, vinumel halsamum, boribus et asrumnispleni sunt, nec per noclem reelf ttt de te spultnn, urinam ef stercus : itlsedcse qtiiescit mens ejus. Et quid hoc est nisi vanitas ?

' III PAP^; INNOCENTH 708 707 Nonest quisquam sine Jaboie sub sole, non est sine t ; sicetconsuunt, asdificantdonios,plantanthoi'los,exdcfeetusub luna, non est sine vanilate sub tempore. colunl agros, pastinant vineas, succendunt clibaTempus est mora rerum niutabilitim. « Vaniias va- nos, exslruunt roolendina, piscantur, venanlur ct uilalura, Inquil Ecciesiastes ( Cap. i), et omnia va- aucupanlur. Meditantur etcogitant, consilianlut nilas. i 0 quatn sariasunt sludia hominum, quam et ordinant, querulaniur et litigant, diripiunl et diversa sunl exerciiia. Unus est tamcn omnium li- furanlur, decipiunt el mercantur, contendunt et nis, et idem effeclus, Iabor et alHicliospiritus. « Oc- prasliantur et innumera lalia facittnt, ut opes concupatio magna creala est oninibus Iiomiiiibus, et gerant, ut quasslus mulliplicent, ut lucra seclenjugum grave super filios Adam, a die exilus de , lur, ut honores acquirant, ut dignitates extollant, ventre matris eorum, usque in diem sepulturas in ut potestales extendant, et ha^Gquoque labor et malrcm omnitim (Eccli. XL).J mentis afflictio. Si mihi non credilur, Salonioni CAPUT XIII. credatur : <Magnificavi,inquit, opera mea : asdiDesludio saptenium. ficavi mihi domos, el plantavi mihi vineas; feei Perscrutentur sapientes, investigent alta cceli, horlos et pomaria, consevi ea cuncti generis arlata terras, profunda maris, etde singulis disputenl, boribus ; exstruxi mihi piscinas aquarum ut irride cunciis periraclent, discant semper aut doceant. » garem silvam lignorum germinantium: possedi serEt quid ex hac occupatione nisTIahorem et dolorera vos et ancillas, mullamque familiamhabui ,armenta et alfiictionemspirittts invenient?Noveratlioc expe- quoque el magnos ovium greges, ultra omnes, rimento qui dixeral : « Dedi cor meum ul scirem qui fuerant ante me in Jerusalem. Coacervavi prudentiam alque doclrinam, errores et stultiiiani, milii attrum et argeulum, et subslautias rcgum et et-agnovi quod-essel lahor et affiiclio spirilus, eo provinciaium. Feci mihi cantores et canlatrices, quod in mulla sapientia multa sit indignalio, et qui et delicias filiorum hominum, scyphos et urceolos addit scieniiam addit dolorem (Eccle. l). i Licet in ministerio ad vina fundenda, et supergressus enim oporteat indagantem et mullis insudare vigi- sum opibus omnes, qui ante me fuerunt in Jeliis, el invigilare laboribus el sudoribus, vix tamen rusalem. Cumqtie me converlissem ad universa, est quidqtiam lam vile, vix est lam faeile, quod ad quae fecerant manus meas, et ad Iabores quibus plenum intelligal homo, comprehendatque ad liqui- fruslra insudaveram, vidi in omnibus vanilalem dum, nisi forsan illud perfecte scialur, quoduihil ct affiiclionem animi, et niliil permanere sub sole scitur perfecte, quanquam cx hoc insolubilis redar- (Eccl. i). i gutio conseqtiatur. Quin imo « corpus quod corCAPUT XV. rumpilur, aggravat animam, et depiimil terrena inDe diversis anxietalibus. habilalio sensum mulia cogilaniem (Sap. ix). » 0 quanta mortales angit anxietas, affligitcura, Audi quid super hoc senlial Salomon: < Cttnclae non potest eas homo explicare sermo- solliciludo molestat, metus exterrct, tremor concures difliciles," borror obducit, dolor affligit, conturbat tristir.e (Eccle. i). i—« Esthomo qui diebus ac noctibus lit, soinnum non capit oculis, et nullam operum Dei tia, contristat lurbalio [ tribulatio]. Pauper et diservus et dominus, conjugattts et conlinens, potesl invenire ralionem. El quando plus Iabora- ves, vcrit ad quasrendum, lanto minus inveniet (Eccle. denique bonus et malus, omnes mundanis cruciatibus affligunlur, et mundanis afflctionibus crucianvin). i — < Deficiunt ergo scrutanles scrutiuio, tor. Experlo crede magislro. « Si impius. inquil, quoniam accedet homo ad cor altum, et exaitabitur Deus (Psa/.Lxm). i — < Perscrulator enim maje- fuero , vas mihi est; et sijustus, non levabo caslatis opprimetur a gloria ( Prov. xxv). i Qui enim put saturatus afflictioneet miseria ( Job x). i CAPUT XVI. magis ihlclligit, magis dubilat : et ille videtur sibi De miseria divitis el pauperis. plus sapere, qui plus desipit. Ergo pars scientias est scire quod nesciat. «Fecit autem Deus liominem D Pauperes enim premuntur inedia, cruciantur rectum, el ipse se infinitis immiscuil quasslionibus. asrumna, fame, sili, frigore, nudilale : vilescunt, ( Eccli. vii). i tabescuut, spernuntur, et confundunlur. OmiseCAPUTXIV. rabilis mendicantis conditio ; et si petit, pudoie De variis siudiis hominum. confunditur, et si non pelil_, egestate eonsumitur, Curruul et discurrunt mortales per sepcs et sed ut mendicet, necessilate compellitur. Deum semitas , ascendunt montes, transcendunt colles, causatur iniquum, quod non rccte dividat; proxiiransvolant rupes, pervolant alpes, transgrediuulur mum cnroinalur malignum , quod non plene suhfoveas , ingrediuntur cavernas , rimantur viscera venial. lndignatur, murmurat, imprecatur. Ad^erte terras, profunda maris, ineerla fluminis, opaca super hoc senleniiain Sapienlis : < Melius-est, inncmoris, invia soliludinis , exponunt se ventis et qujt, mori quam indigere (Eccli. XL).I —<Etiam imbrihus, tonitruis et fulminibus, fluclibus et pro- proximo suo pauper odiosus erit (JProu,xiv). > — cellis, ruinis et prascipiliis. Metallacudunt et ccn- « Omncs dies paupeiis mali, fratres hominis paufiant, lapides sculpuni ei poliuul, ligna succidunt peris oderunt eum. Instiper et amici procul receset dolant, lelitsordiuntur el texunt vestcs, sincidunl serunt ab eo (Prov. xix);» quia

MUNDl.— LIB. I. DE CONTEMPTU 710 Lpotest capere, capial (Matth. xvi). i Unde cum Doneceris felix mullosnumerabisamicos Deus ipse de certis poitlilicalibusindumentis jusTemporasi fuerinl nubila, soluseris. Trisl. i, ix , 3.) ( OVID. sisset, ut Moysesel Aaron filiossuos vestirent, de Proh pudor! seeundumforlunam existimalurper- solis feminalibtis non prascepit, sed ait, ul ipsi sona , cum potius seeundum personamasslimanda feminalibusuterentur, curo ingrederenluriabernasil fortttna. Tam bonus reputatur quaro dives, culum testimonii (Exod. xvm). Sed et Apostolus tam malus quam pauper, cum potius lam dives dicil: « Nolitefiaudare invicem, nisi forle ex ccnsit reptitandus quam honus , tam-pauper quam sensu ad tcmpits, ut vacetis orationi, et iterum malus. Dives aulem a superfluitale resohitur, et reverteminiin idipsum: ne tentet \os Salanas pro. jaclanlia effrenalur, currit ad libitum, et corruit pter inconlinentiamveslram. Meliusest enim nuad illicilum. Etiam fiunt inslrumenta posnarum, bere , quam uri (I Cor. vn ). > Pugnal ergo conquas fuerant obleelamenta culparuin.' Labor in tra continenliam angelus Satanas, qui carnaliter acquirendo, limor in possidendo, dolor in amit- stimulat et gravllercolapbizat, igncm nalurasflatu tendo , menlcm ejus semper fatigat, sollicitat et sttggestionissuccendit, materiam apponit, faculaffligit.< Ubi enim est thesaurus luus, ibi est et talem liibuit, et opportunilatemminislral. cor tuum (Malth. vi). i Sed de lioc in sequenti- - Pugnat eliam, et species,quassuhito visa est, fabus plenius dicemus. cile concupiscilur.Undecum Davidpostmeridiem deambulaiet in palatio domus regias, videns ex CAPUT XVII. adveisoBethsabee se iavanlem, « misit et tulit De miseria servorumet don.inorum. Servus minislrat, minis terretur', angariis fati- eamet dorinivil eum ea, erat enim mulier pulchra gatur, plagis affligilur„opihus spoliatur: quod si nimis (II Reg. xn). > Porro qui cum uxorc est, non habet., habere compellilur, el si habel, cogi- sollicitus PSIqttae stint miindi et divisusest. D!slur non hahere. Cttlpadoniini, servi posna: culpa trahitur eiiim per multas anguslias, et in solliciludines varias dissecatur, ut filiisel uxori, famuliset servi, dominipia:da; ancillis necessaria quasrat et suhminislret. « Tridelirant reges, pleclunlurAchivi, QuidquM bulaliones ergo carnis babent Iiujusmodi(I Cor. (HOR.Ep. I, H, M.) Venatioleonis onager in eremo, sic ei pascua di- vn). i Uxorcontendit habere preliosum ornamenvitum pauperes. .0 exlrema eonditio servitutis! lum [al. ornatum], et variam supellectilem,utpluNaturaiiberos genuil, sed fortunaservosconstituit rissaspesit cultus quam census maiiti : alioquin (Eccli. XIII). Servus eogilurpali, et nemo sinitur | per nocteset dies plangit et suspirat, garrii etmurcompali: dolere coriipellitur, et nemo condolere murai. Tria sunt enim, quasnon sinunt hominem permillitur. Sic ipse non suus est, ul ncmosit indonio peimanere, fumus, stillicidium, et niala sihi. Miseri qui castia sequunlur, quia miserum uxor. llla, inquit, ornalior procedit,et ab omnibus est \ivere aliena piseda. Dominum autem si cru- honoratur : ego autemmiserrima in convenlumudelis est, oporlet vereri propter nequitiam suh- lierum sola despicior, a cunctis conieranor.Sola jeclorum ; si miiis est, conligit illum conlemni vult diligi, sola laudari, alterius amoremsuum aspropter insolenliam suhjectorum. Severum ergo serit odium, alterius laudem suum suspicatur demelus afHigit, mansuetum vililas parvipendit; decus. Amandumest omne quod diligil, odiendum nam crudelitas parit odium, el familiarilasparit omne, quod odit [al. spernil]. Vincere vult, sed contemplumt familiaris enim cura fatigal, el do- vinci non valet (29). Famulari non palilur, sed domesiica sollicitudo molcstat. Oporlei euim eum minarimolitur.Cunctavult posse, nulla non posse. non semper esse paratum, ubiquemunilum , ut possU Si pulchra fuerit, facile adamalur : si fosda,, insidias maligiiantiumprascavere, oppugnanlium facile concupiscilur. Sed diflieilecustoditur, quod injurias propulsare, hosles conterere , civestueri. a multis diligilur : et molestum est possidere, Necsuflicil diei malitia sua, sed dies diei labo-* quod nemo dignatur habere.Alius forma, alius inrem eructat, et nox nocli sollicitudinemindicat genio, .alius facetiis, alius liberalitatesollicitat. ct {Psal. xviu). Diesergo laboriosiducuntur, et no- ex aliqua parte capitur, quod undique ineessilur cles expendunlurinsomnes. [al. Iacescitur].Equus el asinus, bos et canis, veCAPUT XVIII. "stiset leclulus, calix etiamet urceolus prius proDe jniseria conftiientis; el conjugali. banlur, postea comparanlur : sponsavero vix tanSi potestignis non urere, polest caro non con- dem ostendilur, ne prius displiceat quam ducatur, cuplscere, quia quanlumcunque punietur [ al. qualicunquelamencasu obycnerii, semper[al. nepugnetur] nunquam tamen Jebusasus ille potest cessario]est liabenda.Si fosda, si fetida, si asgra, si falua, si superba, si iracunda, si quolibel modo expelli: Naturamexpellasfurca, lamenusquerecurret. viliosa, nisi propter solam fornicationem,non potesl uxor a viro dimitli. Sed nec dimiltens potest (HOR. Ep. i,x, 24.) <Nonomneb,inquit, capiunt verbum istud, sedqui aliam ducere, nec dimissa alii polest copulari. 709 (29) Hieron.adversusJovinianum.

111 7i2 7H INNOCENTH VAVM Nam < quicnnque dimiserit uxorcm suam, nisi obi A nudilate (II Cor. n). i Juslus enim<abnegatsemememhi'asua etim fornicationiscausam, facil eam moschaii, et qui lipsum(Luc. IX),i—«crucifigens si vitiis etconcupiscentiis(Gal. v), i ut sibi muinlus dimissamduxerit,[mcecliatur (Matih.\).>—«Quod uxor a viro discesserit, manere debet innupta, aut cruciftxussil, et ipse mundo. « Non habet liic maviro suo reconciliari; similiter et vir, si discesse- nentemcivitatem,sedfuturam inquiiit (Hebr.xn). i ril ab uxore (I Cor. vu). i Gravenimisest pondus Suslinet sasculum tanquam exsilium, clausus in conjugii; nam, ttt inquit Salomon, < stultus est et; corpore tanquam in carcere. < IncoJa,inquit, egs' impius est, qui tenet adulterara (Prov. xviti), i et; sum in lerra, et peregrinus sicut omnes patres patronus esi lurpitudinis, qui celal crimen uxoris. mei (Psal. cxvni). »•—« Remittemibi ut refrigeSi vero dimitlit adulteram, absque sui ctilpapuni- rer, priusquam abeam, et amplius non ero (Psat._ i — <Heu inihi, quia incolalusmeusprolur, quoniamillaviventecogilurconlinere, propler XXXVHI). quod el discipuii Christi dixerunt : « Si ila est longalus est, habilavi cum habitanlibus Cedar, causa hominis ctim uxore, non expedil nuhcre mtiltum incola fuit anima mea (Psal. cxix). i — ; « Quis infirmalur, et ego non infirmor? Quisscan(Mallh. xix). » Quis unquam asquanimiterpoluit suslinere rivalem? Sola suspiciozelolypumvehe- dalizalur, et ego non uror (II Cor. n)? i Nam menter affligit; nam licet sciiptum sit: <Erunt, B peccata proximorumfrixoria sttnt justorum. Hoc duo in carne una (Gen.m); i zclus tamen viri est irriguum, quod CalebAxasfiliassuae dedit in dolem(Jos. xv). dtios in una earne non patitur. CAPUTXIX. CAPUTXX. Demiseriabonorum el malorum. De hoslibushotninis. Non esl impiisgaudere, dicit Dominus, quiaper « Mililia ergo est vita hominis super terram quas peccat hcmo. per haec et torquetur (Isa. . (Job vn). i An iton veta militiaesl, cum multiplixxxvni, xxxvn) : < vermis t enim conscientise < nunquam moiilur, et ignis s ralionis [a/. lerro- ces hosles semper undique insidientur, ut capianl, et homo, muni persequanturut perimant, daemon ris] « nunquam exstinguilur (Isa. cxvi). i Vidi enim eos, « qui operantur iniquitatem, et semi- dus et caro? Djsmoncum viiiis et concupiscenliis, nant dolores, el melunt eos, flanleDeo perisse, et Iiomo cum besliis, mundus cum elemenlis, caro spispirilu iraeejus esse consumptos (Job iv). i Su- cum sensibus. <Caroenimconcupiscitadversus perhia inflat, invidia rodit, avarilia slimulat, ira riluro, spiritus autem adversus carnem (Gal. v). i adversuscarnem succendit,angit gula, dissolvit luxuria, ligatmen- Yerum« non est nobiscolluctatio dacium, maculat homicidium. Sic et caelera por- G et sanguiuem, sedadversus spiritualia nequiliaein tenla vitiorum,et quae sunt homini ohlectamcnia ceeleslibus,adversus rectores tenebrarum harum (Ephes.vi). i —«Adversariusenimvesterdiabolus, peccandi,Deo sunt instrumenla puniendi. Invidus alteriusrcbusmarcescitopimis: tauquam leo rugiens clrcuit, qujarensquem devoret (IPet. v). i Accendunturignea tela nequissimi. sed « Morsingreditur per fenestras (Hier. ix), i ocuInvidia Sictdinoninvenere lyranm liis animam deprasdalur (Thren.in), <pugnal orbis Majustormenlum. lerrarum conlra insensalos (Sap. v) » — < Gens Ep. i, II, 57.) (HOR. Vitiumenim corrumpitnaluram, Apostolotestante, contra gentem, et regnum adversusregnum,et lerqui ait: « Quia evanueruntin cogitationibussuis, rjsnioiusmagni ernnt per loca, peslilenliaeet faobscuralumest insipienscor eorum. Propter quod mes, terrqresquede coelo ettempestates(Luc.xxi). i Deus tradidil illos in desideria cordis eorum, in Terra producit spiuas et tribulos (Gen. m), aqna immundiliam,ul conlumeliisafficiant corporasua, procellas et fluctus; aer tempestateset tonitrua ; et sicut reprobaverunt Deum babere in notitia, ita ignis coruscationeset fulgura. < Maledicla,inqtiit, tradidit eos Deus in reprobumsensiim, ul faciant :-n.lena in opere tuo, spinas et tribulos germinabit ) libi. In sudore vultus lui vescerispane luo, donec ea qusenonconveniuitl(Rom.i). i Sed et « qui pie vivere \olunt in Chrislo, perseculionem paliun- jeverlaiis in lerram, quia terra es, el in terram lur (JJ Tim. m). i — « Sancli namquc ludihiia ett ibis (ibid.).i -< Insidialusest eum « aper de sylva, verbera experti,insuper et vincula etcarceres, la- ctsingnlaris ferus depastusest eum (Psal. LXXIX).I : Lupus el ursus, pardus et leo (Hier. v), tigris et pidati sunt, secli sunt, tentaii sunt, in occisione gladii roortuisuiil pro Donrino.Circuierunlin nie- onager, crocodilusel gryphus, serpens ct coluber, lolis, in pellibus caprinis, cgenies,angusliali, af- basiliscuset aspis, cerastes et draco, scorpiones et pu~ fiicti, quibus dignusnon erat mundtis.In solitudi- et viperas;sed et lendeset pediculi,formicse nibus errantcs, et iu montibus, in speluncis et ini lices, ciiiiphes et muscse,crabroneset vespas, piscavernisterras (Hebr.n). Peiiculis fluminum,pe- ces et \olucres; nam qui creali fuimus,ut domiriculis laironum,periculis ex genere, pcriculis ex naremur piscibus maris el volalilibuscosli,et uni; versis animanlibus quae moventur in terra, nune gentihus, periculis in civilale, periculis ex falsis fratribus. In labore et asrumna, in vigiliismullis, , illisdamur in praedam,et in escam -eis tribuimur in famc el sili, in angustiis multis, in fiigore et l (Gen. i); scriplum est enim : « Dentes hestian m

DE CONTEMPTD MDNDt.— LIR. I. 714 7i3 mittamin cos, cttm furore trahenlium super ter- A quam dies hesterna, quae prseternt. Semper enim fulura nascuntur, scmperpraesentiamoriunlur, ct ram atque serpenlium(Deut,m). i est morluum totum. MoCAPDTXXI. quidqnid est praeteritum. rimur enim dum vivimus semper, el tunc lanlum De carcere animce,quodesl corpus. Infelix ego liomo,quis mc liberabit de corporc desinimus mori, cum desinimusvhere. Meliuscst non vult educi de ergo mori \ilae, quam vivere moiti; quia nihil est tr-ortisliujus(Jtout.vit)? s Gerle" carcere, qui non vull exire de corpore ; nam car- vita morlalis, nisi mors vivens; unde•Salomon: cer animas eorpusest. De quo Psalmista: « Eiincdc <Laudavimagismorluos quamviventes,et utioque I Nusquam felicioremjudicavi,-qui necdum nalus est (Eccle. carcere animam meam (Psal. .CXLI). et relincri non potest: quics etlranquillitas, nusquampax nec securitas iv). i Vilavelociterfugit,-. ttbique limor et tremor, ubiqtte labor et dolor. mois autem instanter occurrll, ot impediri non Caro dum vivi!,' dolebit, et anima super semet- valet, hoc esl illud mirabile,quodquanto plus croscit, tanto magis decrescit; quia quanto plus vita ipsamlugebit. CAPUT XXII. rocedit, tanio magis ad finemaccedit. CAPUT XXV. Debrevi tmlilia hombtis. De terrore somniorum. Quis unqiiam vel unicuin diem totum duxit in R~ sua delecialione Tempusquod quieli concessiiniest, non ooucejucundum. quem in aliqua parle dieireatus conscienlia?, vel impeius irae,velmotus ditur esse quiettim: nam terrent somnia, Visiones non ti>rbaverit?Quemlivor invidias conturhant.Et licet non sint in veritale tiistia, vel concupiscentias vel ardor avaritias,vel lumorsuperbiaenonvexave- terribiila, seu Iaboriosa, quas somniant somnianrit? quem aliqua jactura, vcl offensa, vel passio les, tamen in veiilate trislantur, terrentur et fati? quem deniquevisus, vel auditus, ganlur, in lantum, ut aliquandodormientes lacrynoncommoverit vel actus aliquis non offenderil?Rara avis in ter- raenlur, et evigiiantes sacpissime conturbenlui'.Si lis nlgroquesimillimacygno. Audi super Jiocsen- vcro jucundum quid viderint, nilniominusevigilanlentiam Sapientis : « A mane usque ad vesperam tes iiislareniur, lanquam illud amiserint. Adveile immulabitur tempus (Eccli. xvm). i — c Cogila- quid super hoc dicat EliphasThemanites.« In horlionesvariassiii.isuccedunt,et meus rapUur in di- rore visionis nocturnas, ci:m solet sopor occupare versa(Jobxx). >—«Tenenttympanumet citharam, hamines, pavor lenuit me et Iremor, et omnia ossa et gaudent ad sonifum organi, ducunt in honis mea perferriia sunt, et cum spiiilus me prassente dies suos, cl in punclo ad inferna descendunt£ transirct, inhorrucrunt pili earnis meas.i Considera Job dicentem: « Si dixero, consolabiturme leclus (Job vxi). t mcus et relevaborloquens mccumin stratu mco, CAPUTXXIJL terrebis me per somnia, et per visiones horrore De inopinalodolore. 1] laetiliae concuties (Job vn). i Nabuchodonosorsomr.ium Semper enim mundanae[al. humana fristitiarepeiiliiiasuceedit.Et quodineipit a gaudio, vidit, quod eum valde peiterruil, et \isiones capitis desinitin mcerore.Mundanaquippefelieitasmullis ejus conlurjjaverunleum (Dan. u). Multascuras amariludinibusesl respersa. Noverathoc qui dixc- sequunltir somnia, et tihi multa somnia,\anitates 1.Multoseri-arefccerunt somnia,et exciderat : <Risusdolore miscebitur, et extrema gaudii piurima luctus occupat (Prov. xiv;. i Experti sunt boc li- runt speranles 5n iliis. Appai'entenim fiequenter beri Job, qui cum comederenlet biberent vinum lurpes in somniis imagines,ex quibus per illusioin domo fralris sui primogeniti,rcpenlevehemens nes noclurnas non soltimcaro polluitur, scd anima ventusirruit a regionedeserli, et concussitqualuor quoquemacttlaiur. Unde Dominusin Levitico: Si angulosdomus, quascorruens universos oppressit sit, inquit, inter vos homo,qui pollutus sit in noc(Job i). Merito ergo pater aiebat : « Versa est in itirno somno, extra castra cgrediatur, et non reluetumcithara mea, et organum meum in vocem rj vertatur priusquam ad vesperum lavetur aqua, et flenlium(Job xxx). i — «Meliusest enim ire ad post solis occasum regrediatur in caslra (LeviK domumluctus, quani ad domum comivii (Eccle. xix) CAPUTXXVI vn). i Altendesalubreconsilium: t In die bonorum, De cotnpassione amicorutn. non immemorsis malorum (Eccle.n). s—<Mcmo0 quanlo doiorc turbamur, quanto trcmore conrare novissimatua, et in aslernum non peccahis cutimur, cum amicorum damna sentimus, et pa(Ecclc.vn). » rentum pericula formidamus!Plusinterdum sanus .CAPUT,XXIV. Vevicinilalemorlis. in formidine,quam infirmus asgriludineperturbaSemperultimus dies primus, et nunquamprimus iur. PIus lric voluniariusaffectu doloris,quam indiesuliimus reputatur. Cum tamen ila semper vi- vitus effectu languoris affligitur.Verttm est illud vere deceat,tanquam mori semperoporteal. Scri- poelicum ,f<f^\ ~>" "-'Rcsesl solliciti plena limorisatnor.J plum estenim ; < Memores.to,quia mors non tar-* dat (Eccle.xiv). i Tempus prseterit,et mors ap(Ovmitjs.jf"""^ propinquat.Milleanni anle oculos morientis, lan- Cujuspectustam ferreum, cnjus cor tam lapjJeum,^ PATUOL. CCXVII.

III PAPJJ. 716 INNOCENTIl ?!5 tit gemittis non exprimat, lacrymas non effundat,. . piscibus maris. fleu, lieu, heu, miserasmatres,quss eum proximi vel amici morbumvel interilum [«/. lam infclicesgenuislisfilios! (Jer. xv) CAPUTXXX. morlemj intuetur, ut palienti non compaliatur,et dolenti non condoleat? Ipse Jesus cum vidissetMa- De quodamhorrendofacinore,scilicel quodqumdam muliercomedit riam et Judasos, qui cum ca venerant ad monumeninfantemsuum. Illttd igittir horribile facinuslibet reminisci, quotl tum, plorantes, infremuil spiritu, tufbavit semedcscribit (50). Mulicr tipsum, et lacrymalus est, forsitan non quia mor- JospphusdeJudaicaobsidione tuus est, sed eo potius, quia mortuum ad vitasmi- quasdam facultalihus et genere noliiliscum castera serias revocavit. Scial autem se culpabiliterdurum mullitudine quas confluxerat Hierosolymam commoret dure culpabilem,qui corporalemamieisui munem cum omnibus obsidioniscasum ferebat. lem deplorat, et spirilualem airimse suasmorlem Hujus reliqttas facultates, quas de domo in urnon defleat. brm convexerat, tyranni penitus invaserunt. Si CAPUTXXVII. quid vero relictum ex magnisopibusfuerat, quo De subilis inforiuniis. victum quotidianumpertenuem duceret, irruentes Subito cum non suspicatur, infortunium accidit, ; per momenlasatelliies prasdonnm rapiebant, pro calamilas irrttit, morbus invadit, mors intercipit, quo ingenslahor mulieremex indignatione quadam quam [al. quia] nullus evadit. Ergo < ne glorieris velut insania fatigabat, ita ut interdum prajdoncs iw crasiinum, ignorans quid supervenlura pariat in neceni sui maledicliset conviciisinstigaret. Vedies (Prov. xxvn). J—« Nescit homo finemsuum : rum cum nec irritatus qulsquam nec miseratus sed sicut pisces 'caphintur hanio, et sicut aves lllam perimeret, et si quid forte fuissetcibi quassicoffiprehendunlurlaqueo, sic capiunlur homines tum ab illa, id ab aliis qusereretur,nec jam iieret in teropore malo, cum eis exlemplo supervenerit usq'uamcopia requirendi. Fames autem dira dum visceribus insisteret ac medullis, et ad furorem (Eccle.IX). » jam famis incdia perurgeretur, pessimis usa est CAPUT XXVIII. consiliis,et contra ipsa nalurasjura jam armatur. De inh-umerabilibus speciebus agritudinum. Erat enim" ei sub uberibus parvulus filius,"quem Nondum a sasculis tot asgriludir.um genera, lot ante oculos ferens, «InTelicis, inquil, matris es. inindustria potuil passionum species, pbysicalis 0 infcliciorfili, in bello fame ac direptione prasdoTololerare. humana potuil fragilitas dagare, quot Eumcui le reservabo?Nametsi possetvita sperari, aut intolerantiam morborum, lurabilem dixerim '•jugo lamen Romanseservitulis urgeberis [al. urest ut inlolerabilem dixeiim tolerantiam? Melius Veni ergo nunc, o mi nate, esto malri cigeor]. est Nam intolerabile proutrumque conjunxerim. bus, prasdonibusfuror, sasculisfabula, quaesola et tolerabile acerhilatem, propter pier passionis i Et cum hoc dixisset, deerat cladibus Judasorum. diem ac ma: in necessilatem dedie magis patiendi filiumjuguiavil, eum deindeigni apposilo prolinus gis humana nalura corrumpitur. Ila quod plurima lorrel, el mediumquidem consumit,mediumservat fuerunt olim experimenla Salubria, quas propier obtecium.Et ecce statim irruerunl ampraedones Senuil mortifera. defeclum ipsius hodie suut jam bustae carnis odore suscepto, mortem minantur, mundus uterque, scilicet macrocosmus,et micro- nisi cibos sine mora quos paratos senserant, decosmus, id est major mundus et minor mundus. Et monstraret. Tunc illa inquit: < Parlem vobis optiquanto prolixius ulriusque seneclus producitur, mam reservavi,i et continuo, quae superfuerant lanto deterius utriusque nalura perlurhatur. membra retexit infantis. Al illos repente ingens XXIX. CAPUT horror invasit, membraque eorum diripucre, et De diversis generibustvrmetitorum. quasi animi durilie voxeorum est faueibus intertruQuid dicam de miseris, qui per Innumtrabilia clusa. llla vero truci vultu et ipsis pi'asdonibus lormenlorum genera puniunlur? Casdunlur fusli- culentior, « Meus,inquit, est partus, meus est fibus, et gladiis jiigulanlur, cremanlur flammis,et lius, nieumest facinus, edite, nam ego prior edi lapidibus obrtiuntur, discerpunturungulis, el pati- qiiem genui. Nolitevos effici aut malre religiosiobulis suspendunlur,torquentur tigribus[ul. ungui- res, aut feminamolliores,quod si vos pielasvincit, btts], etsscorpionihusflagellantur,aixtantur vincu- meos exsecramini cibos, quas jam talibus pasla lis, el laqueis slrangulaiilur, deliudtintur carceri- suin, ego iteruin his pascar. t Post hasc ilh territi et sttb- contremenlesque diseedunt, qui bunc solum ex liiis, et jcjuniis maceiantur,prsecipilantur merguntur, excoriantui et disirahuniur, secanlur omnibusfacultatibus cibum miserasmalri reliqueet suffodiuntur. Qui ad morteni, ad mortem; qui runt. ad gla"dium,'ad CAPUTXXXI. gladium; qui ad famem,ad famem; et qui ad capiivitatem,-ad caplivitatem. Crudele Quodquandoque pututnr innocens,et nocensabsol: vitur. judicium, immane stipplicittm,triste spectaculum . Nemose confidatexpertema poena,qui se novit daniur in escam volatilihus cceli, bestiis terras et (30) Josephus De bellaJudaico, lib. vu, c. 1S.

DE CONTEMPTU MUNDI.— LIB. II. 717 718 immunem a culpa. « Qui slat, videat ne cadat,Avir justus et quiettts inulilis, vir religiosus hypo(J Cor.x). i Nam saspeinnocens damnatur,et no- crila, vir simplex fatuus reputatur. « Deridelttr cens absolvilur: pius punilur, et honoratur im- enim justi simplicilas(Job XII);I lampas conpius: Jesus crucifigitur,el Rarrahasliberatur.Hodie lempta apttd cogitaliones divitum.

LIBER

SEGUNDUS

Determinans de culpabili humanm conversionis progressu. CAPUTPRIMUM. I prasdam,et avare seclando lucra (Ezech. xxu). i R — « Principes ejus in muneribus judicabanl, et soleanlliominescomtnuniler Qiiteiiam affectare. Tria maxime solent homincs affeclare : Opes, saccrdoles ejus in mcrccde docebant, et projilietas volupiales,h.onores.Dt opibus prava, de volupla- ejus in pecunia diviiiabani (Mich.m).» Ecce contibus turpia, de honoribus vana procedunt. Hinc trarium Dominus per Moysenpraecepit in lege : eniinJoannes apostolusait : «.TMitediligeremun- « Jttdicesel magislrosconsiituesin omnibus portis dtim, neque ea quasin mundo sunl; quia qiiidqttid luis, ut judicenl populumjusto jtidicio, nec in alest in mundo, est concupiscentiacarnis, et roncu- teiam partem declinenl.Non accipiespersonamnec piscentia oculorum, et superbia vita (J Joan. n). i mttnera, quia muneraexctecantoculos sapientum, carnisad voluptates,concupiscentia et mutant verba justorum. Sedjuslequod justum Concupiscentia oculorumad opes, superbia vilseperlinet ad ho- est prosequeris, et vives (Deut. xvi). » Duo dicit, nores. Opes gencrantcupiditateset avariliam: vo- justum et juste ; quidam enim juste quod justum luplales pariunt gtilam et luxuriam : honores ltti- est, alii quodinjustum est injuste : rursum quidam triunt supeibiamet jaclaniiam. injuste quod jusfum esi, alii juste quod injustum Cblpersequunlur. CAPUT11. C De cupidilale. CAPUTIV. «Nihil est igilur avaro scelestius,et nihil iniDe accepiione personarum <Vacvohis, qtii i corrupli prece vel prctio, qui quius, qttatn amare pecuniam(Eccli.x).» Verbum csl sanienlis, qttod confirmat Apostoltts,dicens: tracti amorevcl odio, «dicitisbonummaluni,et ma<Qui volunt divlies fieri, incidunl in lenlationem, lum bonum:ponenleslucenftenebras,et tenebi'asluet in Iaqueum diaboli, el in desiJeiia multa, ct cem (Jsa.v): mortificanles animas, quasnonmoriuninutiliaet nociva,quaemergunt hominemin interi- tur, et vivificantcsanimas, quasnonvivunt(£«ef//. luin et perdilionem: Radixenim omnitimmalorum xm). >Vos enim non aitendilis merita catisaiuro, esl cupidilas(J Tim. vi),» hascsacrilegiacominitlit sed roerilapersonarum: non jui'a, sed munera: non ct furla, rapinas exercet el prasdas,bclla gerit et jusliliam, sed pecuniam: non quod ratiodictat, sed honiicidia: Simoniacevendit et emit, inique pelit quod voiunlas affeclat: non qttid lex sanciaf, scd el recipit: injusle negoiiatur et feneratur; inslat qaid mens cupiat. Non inclinatisaniniumad justidolis et imroinet fraudibus: dissolvit pactum, et liam, sed jttslitiam inclinatis ad animiim: non ut violaljuramenium; corrumpit teslimoniumet per- quod licel hoc libeat, sed ut liccat hoc quod libet. veriit jtidicium. JJ Nunquamin vobis ita simplexest oculus, ut lotum CAPUTIII. coi'pus sit Iucidum (Mallh.vi), sed aliquidsemper admiscetis fermenti, quo toiam massam corrumDe iniq.iis muncribus. Consttlepi'ophelamEvangelictttnIsaiam: « Om- pitis (J Cor. v). Pauperum causam cum mora nenes, inquit. diligunt munera, seqminlur rplrihu- gligitis,divilum causamcum instanlia promovelis. tiones, pupillonon judicanl, causa viduaenon in- In illis rigorem oslendilis,cum istis ex mansuelttgrediltir ad eos (Isa. l).» Non ipsi prascedunt re- dine dispensatis. Illos cum diflicttltaterespicitis, trihuliones,quia non judicant ainore justilise; sed islos cum favoretractatis. IIIosnegligenterauditis, relribulionesprascedunl ipsos, qttiajudicant amoie istos siibtiliter auscultalis.Clamat pauper elnullus Semperenim sequunlur largitionem, vel exaudit, loquitur dives et omncs applauthint.« Dipecuiiise. vel spem, el ideo pupillo non judi-,, \PS loculusest et omnestacuerunl, et verhumillius proroissionem, cant, a quo nihil largilur, aul proniillitur, aut spe- usque ad nubes perducent : pauper locuttis est, et rattir. 0 principes infideles, socii furum, quicun- dieunt, Quis est hic? el si offenderil, suhvertenl que diligitismunera, sequiminiretributiones, nun- illum (Eccli.xm). » Clamatvim paliens et niillus quam exculielismanum a niunere, nisi prius ex- exaudit, vociferatur,et -non est qui jiidicet. Sed si cludatis cupidilalem a peclore. De vobis inquit forie pauperum causam snscipilis, illos remisse liropheta : <Principes ejus quasi lupi rapienles lovelis : cum autem divitum causam assumitis,

' ' III PAPJi:. INKOCENTH 720 7:fl iilos pertinaciler adjuvatis. Pauperes despicitis, A implebitur pecunia, ei qui airiat divitias, fruc.um divitcs honoratis-.'islis reverenter assurgitis, illos non capiet ex cis (Eccte. \). » Infernus et perdilio despicabililer conculcatis. «Si inlroierit in con- nunquamreplentur, similiter etoculi hoininuminvero duaefiii.e sunt, quja venlum veslrum vir annulum habens aureum in satiahiles.« Sanguisugos veste candida, introierit et pauper sordido habilti, dicunt: Affer,affer (Piov. xxx). i Nam et intendatis in eum, qui indufus est veste pras- Crescitamor nummi,quantnmipsa pecuniacret 'it. XIV, (JDVENAL., 159.) clara, et dixerilisei: Tu sede hie bene, pauperi CAPUTVII. vero dicatis, lu sta illie, aul sede suh scabellopedum meorum, nonnejuJicaiis apud vosmefpsos, et Quare cupidus sutiari nonpote.st. facli eslis judices cogilaiionum iniquarum? (Jac. Vis, o cupide, scire quare semper es vactnts, ctir ii)« De vobis enim el contra vos dieii propheta : nunquamimpleris? Adverle: Non est plena men< Magnilicalisunt el dilati, incrassaii et impin- sura tua, quas quantumcunque contineat, adluic guali, causam pupilli non dixerunt, et judieium capax est amplioris. Sed humanusanimus capax patiperumnon judicaveruiil (Jer. v), » uti in lege est Dei,quoniam « qui adhaeretDeo,unus spirilus prascipiiur: «Nulla erit dislanlia personarum, ila est cum Deo(I Cor vi). > Quantumlihetergo conparvum audietis ut magnum. Nec accipietiscujus- lineat, nunquam est plenus, nisi Deumliabeat, cucunque personam,quia Deijudicium est (Deut.1).» jus semper est capax. Si vis ergo, o eupido,sa— «Nonenim esl personarumacccptioapud Deum tiari, de&inas esse cupidus,quia dum cupidus fueris, saliaii non potoiis. « Non est enim conventic (Act. x).» V. CAI-UT lucis ad tenebras, neque Chrisli ad Relial(II Cor. Devenditione jusiilim. \i), » quia « nemo potest Deosenire ctmammonas Vos autem nec graliam gratis daf.s, nec jusli- (Matih.vi). » CAPUTVIII. Uamjuste redditis, quianisi \enerit, nonprovcnil: De falso nominediviliurum. justiliam lantum nec datur, nisi vcndalur Saepe 0 falsa divitiarumfelicitas.,quaedivitera veracldiffei lis, quod liligaittibuspltisquamtotum aufertis, quam fiuettissen- ter cfficitliliumitifelicem.Quid enim cst infelicius quia major esl sumptus expensae tenlias.Quid aulem poterilis illi in dislricto judicio [aL falbius]quam opesmundi, quas diviliasnuncuiespondere,qui prascipil:« Gratis accipistis,gratis pantur? Opposita quippe sunt esse divitem et egedate? (MallJt. x) s iucrum in arca, damnum in num. At opes mundi non ,auferunt, sed afferuiit coiiscientia,pecuniamcaptalis, sed atiimamcapti- C egestatem. Magis enim inquit Salomon,suflicit valis. Verum « quid prolicit homini si mundumlu- modicum pauperi, quam plurimnm diviti, qtiia crelur unhersum, animasvero suae detiimentum t ubi raultaedivitiae,ibi uiulti, qui comedunt illas patiaiur? Aut quain dabit homo commutationem (Eccle.v). J Qtiot et quanli magnates indigeant, xvi.) i—«Fraiernonredimit, ipsemetfrequenter experior. Opes itaque non fa~ proanimasua?(JI/«f//i. redimet homo? non dabit Deo placationemsuam, ciunt hominemdivitem,^ed egenum. CAPUTIX. nec prelium redemplionisanimassuae,laboravitin S aalernum,et vivet adbuc in finem (Psal. XLV). Exemplacontra cupiditatem. Audite diviles quid contra vos Jacobus apostolus Quam nuiltos seduxit cupiditas! quam plttresait : « Agite nunc divites, plorate et ululatein mi- peididit avaritia! Dalaam asell.iredarguit, el pedes vestras sedenlisaltiivit, quiacaptus cupiditate promissoseriis veslris, quae adveninnt vobis, diviline pulrefaclassunl, et vcstimenla vesli'a a tineis co- rttm dispostterat maledicere Israeli (Num, xxrr)„ mesta sunt, aurum et argenlumveslrum asrugina- Achan populuslapidavil, quia tulit aurum ct arvit, et serugoeortim eril vobis in testimorrium,et gentura deanalhema'e (Josue\n).Nabolh interenrmanducabilcarnes vestras sicul ignis. Thesauriza- plus esfr ut Achabejus vineam possiderel(III Reg. stis vobisiram in novissimis diebus. Ecee merces D xxi). Giezilepia pcrcussus est, quia peliit et receoperariorumqui messueruntregiones vestras, quse pit atirum et argeiiium,el vesles suh nomineElifraudala est a vobis clamat, et clamor ipsorumin sei (IV Reg. v). Judas laqueo se suspendit, quia atires domini Sabaoth iulroivit (Jac. v). » Pro- vendidit Pt tradidit Cliiisitim (Mutlh.xxvn) Anaplerea Veritasprascipit: « Nolite thesaurizare vo- niam et 'Saphiram suhitanea mors exstinxit, quia his thezaurosin lerra, uhi asrugoet tinea demoli- de pi-eiioagii defraudaverunt aposlolos (Aci. v). i ^dificavit Tyrus munitionem suam, et coaceitur, ubi ftireseffodiunlel furantur (Malth. vi). > CAPUT VI. ;avil argenlum quasi humum, et auium quasi lttDe insaliabiii desideriocupidorum. lum plalearum,sed eeceDominuspossidebit eam, ! o cupiditas insaliahifisl el percuiiet in mari fortiludinem ejus, et hascigni 0 ignis inexslinguibilis Quisunquam cupidus primo fuit voto conlenlus? devorabitur (Zach.ix). » CAPUTX. Cuin aiipiscilur qttod optaverat, desiderat amplioJ)e superflua solticitudine ra, semper in baliendis,et nunquam in halrif.s ficupidorum. Cur ad congregandumquis instet, cum stare nein constituit. Insaliabilisesl oculus etrpidi, el in non satiabifur. t Avarus non non posiit llle quicongregai? Nam « quasi flos piiitciu 111'quitalis

— LIB. 11. 722 DE CONTEMPTU MUNDI. egreditur et conterilur, et fugit velut umbra, et i suspirat et anxiatur, dubius habet el invilus exnunquamin eodem statu permanet (Job xiv). » pendit. Magnificat datum, sed vilificat dandum: Cur multa desideret, cum pauca suIEcianl?« Ha- dat ut lucretur, sed non Iucratur ut det: largus in bentes, inquit, \iclum et vesfitum, his contenti alieno, sed parcus in proprio. Gulam evacuat, ut simus (I Tim. vi). » Cur necessaria cum mulla arcam impleal: corpus extenuat, ul lucrumevtensolliciiudinequasrat, cumipsa sine magna difflcul- dat. Manum habet ad dandum c&llettam,sed al tatese offerant?Audiquid superhoc Verilasdicit: recipienJumporrectam : ad dandum clausani, sed « Nolite sollicili esse, dicentes: Qnid manducabi- ad recipiendum apertam. Porro <subslantise iiijumus, aut quid bibemus, aut quo opeiiemur ? Scit f torum sicut fluvius siccabunliir(Eccli.XL),I quia enim Pater vester cosleslis,qiiia his omnibusindi- qui malecongregat,cilo dispergit.Jusltimjudicium, gelis. Quasrileergo prinium regnum Dei, et justi- ut quaede malo pioveniunt,ad malum perveniant; liam ejus, et hascomnia adjicientur vohis (Maltlt. nec accedat ad bonum,qtiodnon proeedrtex bono. \i;Luc. xn). i —« Nunquam enim vidi jtistum Avarus er-go damnationem habet vitas,qusenunc derelictnm,nec semen e|us quasrenspanem (Psal. esl et fuluras. CAPUTXIV xxxvi). » ** divitiatum. CAPUT XI. De iniqua possessione De avarilia. Yeruin estergo quodSapiensproteslatur, <mulTantalus sitit in undis, avaruseget in opibus(31), tosperdiditaurumetargenium(Efc/i.viii).i —< Qtii cui lantumest quod habet, quanlum est quod non aurum diligit, non justilieabitur (Eccli. xxxi). t habet, quianunquam utitur acquisitis, sed semper « Vasillis qui sectanlur illud. Ecce ipsipeccatoresinhiat acquirendis. Salomon : « E»t quasi dives et abundantes in hoe sasculoohtinuerunt divilias cum nilrilhabeat, et est quasi pauper cum in muli Hinc Veritasipsa praseipiehatapo(Psal. LXXII). tis divitiissit (Prov. xni). » Avarus et infernus stolis. « Nolite possidere aurum, neque argentuin, . ulerque comedit et non digerit,recipit et non red- neque pecuniam in zonis veslris (Malih. x); i qttia dit. Avarusnec palienlibuscoriipaiitur, nec mise - slcut camelusnon polest introire per foramen aeus, ris,subvenit vel miseretur, sed offenditDeum,af- Ua diflicileest divilemintrare in regnum coslorum fendit seipsuin,nffenditproximum. NamDeo reti(Matth. xix); « Arcta est enhu via el angusla pornet debita, proximo denegat neces aiia, silii sub- ta, quas ducit ad vitam (Malih. vn). » Aposiolustrahit opporluna. Deo ingratus, proximo impius, ergo seculusregulamVeritatis, aiebat : «Argenlunt sibi crudelis. c Viro cupido et tenacissimosine [; et aurum non est mihi (Acl. m). i — «Vaseigo ratione est substanlia, et homini lividoad quid au- vobis, qui conjungitisdomumad domum, et agrum rum? Qui sibi nequam est, quomodo bonus aliis usque ad ferminumloci (Isa. v). »— copulutis agro erit» Ef non jucundabitur in bonis suis (Eccli. « est terra argentoel auro, et non est finis' Replela xiv). i — « Qul habet suhstantiam hujus mundi, tbesaurorum ejus (Isa. n). » — « Prople.r iniquk et viderit frntrem suiim necessitatem habere, et tatem avaritias ejus iratus sum , et percussi eum clauseritviscera sua ab eo, quomodo charitas Dei, » LVII). (Isa. manet m eo ? s (I Joan. m.) Nou enim proximum_ CAPUTXV. suum diligitsicut seipsum, quem inedia perimit et. De licilis opibuc. egestas consumit:. neque Deum diligit super om^ CaelerumAbraham dives fuil, et Job locuples, nia, qui prasferlaurum et prasponitargentum. CAPUTXU. David opulenlus, et tamen de Abraham inquil Cur avaritia sit servilusidolorum. Scriplura, qttia : i CredidilDeo , et reputatum est Rectedinrnit Apostolus: « Avaiitia est servitus illi adjustitiam (Gen.xv); i.etdeJob.; quia « non idolorum(Ephes.vi). > Sicut enim idololalra ser- eral ei similis in terra, vir simplexetrectus ac livit simulacro,sic et avarns thesauro.Nam ille cul- D mens Deum, etreeedens a malo (Job i); » de Dalum idololatrisediligenterainptfical, et iste cumu- \id auiem, quia « Dominusinvcnit virum seciinlum pecunias libenter auginenlat. Ule cum omni dum cor^suum(l Reg.xvi).» At illi fuerunt« quasi diligentiaeortsimulacruin, el iste cum omni cura nilril babentes, ct omniapossidenies (JJ Cor. vi); » custoditthesaurum. Ille spem ponit in idololatria, juxta illud Prophetae : « Divitias si aflluant, nolite n Nosatitemsumus omnia et iste spem eonsliluit in pecunia. Ille limet muli- cor apponere(Psal. LXI). lure simulaerum, et isle ftmet miuuere lliesau- possidentes, quasi niJiU, liahenles, secundumillud rum, Psahnislas: » Diviteseguemnt el esurierunl (Psal. CAPUTXI!L xxxni); i faciliusenim invenies,qui diligit divitias, De quibusdam et nonhaheat,quam qui habeat et nondiligat; quia proptielatibusavarilue. Avarusad petendum promptus, ad dandum lar- diflicileesf esse in igne et non ai dere, difiiciliusest dus, adnegandum fionlosus. Si quid expendit, to- possideredivitias , et non diligere. Audi prophelum amillil, tristis, auerulus et morosus, sollicitus lam Jercmiam : < A minore usque nd majorem 72i (5i)Hora!ius.

724 INNOCENTII III PAPJI. 723 oinnesavaritiasstudent, et a propheta usqtte ad sa- A ter escis, Deus aulem et hunc el hanc destruet cerdolem cuncti faciuntdolum (Jer. vi). » (I Cor. vi). i CAPUTXVIII. ,APUT XVI. Exempla conira gulam. ue incerlitudinedivitiarum. Gnla charum tributum exigit, sed vflissimam 'Omniscupiduset avaruscontranaluram nititur et molilur.Naluia enimpauperemadducitin mundum, reddit; quia quanto sunl delicalioracibaria, tanfo tiatura pauperem redticita mundo; nudum namque foeiidiorasunt slercora. Turpins egerit, qni turpicum lerra susccpit, nudum etiam suscipiel; ctipi- ler ingeril, superius et inferiushorrihilem flaium (Jus aulem cupil el euiat fieii dives in mundo. expiimens,et abominabilemsoinunemillens. Gula < Destruam, inquif, horrea mea,et majorafaciam, paradisumclausit (Gen.m), primogenitaEsau venet illuc congreg'aboomnia, quaenata sunl niihi, et didit (Gen.xxv), suspendil pislorem (Gen. \LI ) omnia hona mea (Luc. xn). » Sed dictum esl ei: deeollavit Daptislam (Jlfarc. vi). Nabuzardam i 0 slnlle, bac nocte repetelur anima tua a te, princepscoquorumteroplumincendit, et Jerusalem macpiajautem parasli cujus erunt? (Ibid:) »— « The- everlit (IV Reg. xxv). Balthasar in convivio cui congreges sauiizaSjClignoras (Psal. xxxvm).>— nuni contra parietem scribentem aspexit, « Mane, « D')imierunt enim somnum suum, el nihil invene- B Thecel, Phares , i et eademnocte interfectusest a runt omnes viri diviliarumin manihussuis (Psal. Chaldaris(Dan. v). « Sedit populus manducare et i i.x\v).i — «Divescunidormieril,niIiilsecum affest^ bibere. et surrexerunl ludere fExod. xxxu), sed «periet oculossuos, et nihil inveniel (Job xwu);» t adhuc erant escasearum in orc ipsorum, et iia »—< •—«Nelimuerisergo cum divesfaclus fueril homo, Deiascendit super eos.(Psat.LXXJI). Quivesceel cum multiplicala fueiit gloria domus ejus, quo- bantur volupluose, interierunl in viis (Thren. iv).i niam cum morielur, non accipiethaecomnia, neque Divesille, qui epulabaturquotidicsplendide , sesimul cum eo descendet gloria domus ejus (Psal. pullus in rnfcrno (Luc. xvi). CAPUTXIX. , » sed relinquet alienis divitias suas, et XLVIII) De ebtietate. sepulcra eorum domus eorum in selernum.Hinc eliam Sapiens altestalur ; t Qui acervat ex animo Qtiid tuipius elirioso? cui fetor in ore, trenior injuste, aliis coneregat,et in bonis suis alius luxu- in corpore, qui promillil multa, prodit occulta, cui riahitur (Eccli. xi\). » Proh dolor, quem habebat mens alienalur, facies irausformalur? « Nullum enim secrelum, ubi regnat ebrietas (Prov. xxxn),i liostem, dimitlit hasredem. CAPUTXVII. Horatius(Ep. i, v, 19): De gula. Fmcundi calices, quem non feceredisertum? « Initiumvitse hominis aqua et panis , et \estiPorro non suflicitvinum, non sicera, non cervirnentum, et domus prolegens turpitudinem(Eccli. sia, sed studioseeonficiturmulsum, syropus, claxxix). i Nttnc autcm gulosis non sufiiciuni fructus retum, labore multo, sollicitudinemagna, sumplu arborum, non genera leguminum,nonradices ber- non modieo, sed inde contcntionesel rixas,lites et barum , non pisces maris , non bestiaslcrras, non jui'gia. « Vinumenim mullum polatum, u/ ail Saaves coeli; scd quasruiiturpigmenla, comparantur piens, irritalionem et iram, et ruinam multam fa[al. operantur.J aromata, nutriuntur altilia, capiun- cit (Ecclixxxi). i Fornicationesex eo sttnt. < Fortur ob escam, quasstudiose coquuntttrarte coquo- nicatioetvinum elebrielas auferunt cor (Osc. IV).J ministrorum.Alius Proplerea dicit Aposlolus: « Nolite inebiiaii vino, jum, quaslaute paiantur oflicio contundit et colat,"alius confundit etconficit, sub- inquoestluxuria (Ephes.v). »El Salomon: «Luxuslantiam convertilin accidens,naturam mutat in riosa res vinum et tumultuosaebrieUs (Prov. xx).» artem , ut saturitas transeat in esuriem, ut fasii- Filii Reehab et filius Zacbarisevinum el siceram, dium revocel appolilum, ad irritandum gulam, non ct omnc qttod incbriaie polerat, non hibei-unt ad susleniandam naluram, non ad iiecessilaiemD (Jer. xxxv,Luc. i) CAPUTXX. supplendam, sed ad aviditalem explendam.Casle'rum lam brevis estgulse voluptas, ut spatio loci Exemptacontraebrietatem. vix sil qualuor digitorum, spatio temporis vix sit Ebrietas enim verenda nudavit (Gen. ix), incetolidem momenlorum. Contemnilur mediocritas stum commisit(Gen. xix), lilium regis occidii (-11 ' in divcrsilatesaporum , Reg.xm), principemexercilusjugulavit (Jud. xm). et 1 superfluilas affeclatur, in vaiielate ciborum.Aviditas nescil modum, et Verumeslergo quod Salomonait: «Vacanlespolivarietas [al. voraeilas.] excedit mensuram, sed et btis etdantes symbolaconsumentur (Prow.xxni);» mens gravalur, et stomachus lurbatur, sensus op- et Isaias : « Vasqui consurgitis mane ad ebrielaprimitur in illis. Inde non salus et sanilas, sed tcm seclandam, et potandum usque ad vesperam, morbus et mors. Audi super hoc sententiam Sa- ut vino aestuetis.Citliara et lyia et tympanum, et pientis : «Noli avidusesse in omni epulalione, et tibia, etvinum in conviviisvestris. Vasqui poiettnon te effundas super omnem escam. In mullis les eslis ad bibendumviimm, et viri fortes ad mienim esciserit infirmitas;et propler crapulam multi seendam ebiietatem (Jsa. LI).I — « Ecce gaudium pcrierunl (Eccli.xxxvu). i —« Esca ventri, et yen- ei lsetitiaocciderc\itulos et jugulare aiietes. co-

7:6 725 DE CONTEMPTU MUNDI.— LIB. lu Judasumet Madianilidem medere carnes, et hibere vinum. Comedamus& A.iinmnndos, pngionetranshibamus, cras eniiu moriemur. Et revelataesl in fodit(Num. xxv) scilicetfornicalorestribus Benjaauribus meis vox Dominiexercituum: Si dimitte- minprouxore Ievitasdelevit(Judic. xix, xx), adultur hasc iniquitas vohis donec moriamini (Isa. leros, filios Eli saqerdotisin bello prostravit stuSacerdos pralores (J Reg. u, iv). Amnonin comiviointerfex\n). »—i vTsecoronas superbiasEphraim. -etpropJietanescierunt,prae ebrietaleabsorpti sunt cit (II Reg.xni). Hasc denjque Uriam occidit (II a vino, nescierunt videntem, el ignoraveruntjudi- Reg. xi), presbyteroslapidavit (Dan. xm), Ruben cium (Isa. xxvm). i Proh pudor, cumad annun- maledixit Samsonemseduxit(Jud. . xxxv,XLIX), (Gpn. tiaiidamevangelicam lectionem,a quodampresby- xjx), Salomonemperverlit (III Reg. xi).. Verumest lero benedictio peteretur, hesternam crapulam, et ergo quod Iegitur,propter speciemmulieris nutlti nocturnam ebrietalem eructans, ferlur alta voce perierunt.Nami vinumetmulieresapostatarefaciunt dixisse: « Potum servorum benedicatrex ange- sapienies, et arguunt sensatos(Eccti. xix). i Uxc Iorum. i multosvulneratosdejecit,el forlissimiquique interCAPJT XXI. fectisunt ab ea, viasinferi dorous ejus, penetrantes De luxuria. in inleriora morlis (Prov. vn). Haecvires enervat, Pono lurpis mater filiara generat turpiorem; B sensus diminuil, dies consumit,opes effundit justum esl enim,ut« qui in sordibusest, sordescat CAPUTXXIV, et adhue (Apoc.xxn). i — « Omnesenim adulteDecoitu contranaturatn. raines quasi clibanussuccensusa coquenle.CcepeHaecignominiosaramorphosim operalur, quam runt prineipes furere a vino (Ose. vn). » Venler non confunditurnominare. <Protamen Apostolus enim oppiparesatur, libenter Venerem amplexatur. 0 exlremalibidinisturpitudo,qusenon solummen- pterea, inquit, tradiditeos Deusin passiones ignonaturaeorumcommutaverunt tem effeminat, sed etiam corpuscnervat, non so- miniae.Namfeminas lum maculat animam,sed foedalpersonam« Omuc lem usurain eum qui est contranaturam. Similitcr exarserunt namquepeccalumquodcunquefecerithomo, extra el masculi,reliclonaturali usu femiuae, suis invicem,masculiin mascusuum corpttsest, qui autem fornieaiur, in corpus in concupiscentiis autem suumpeecat (I Cor. vi). » Semperillam prascedtint los turpitudinemoperantes(Rom. i).i Quid ardor et petulantia, semper eomitaniur felor et hanc lurpiludinem operantibusturpius? Quid hoo immunditia , sequunlur semper dolorei posniten- criminecriminosius?In lege enim quasiparia.,coumaris cum masculo,et eoitus tia. « Favus enim, inquit Salomon,distillanslalria jungunlurooncubitus ' hominiscum jumento. Sic enimIpgiturin Levitico: C meretricis, etnitidius oleo gutlur ejus. Novissima coitu femineo, autem illius amara sicut absinthiuin,et linguaejus < Cum masculonon commisceberjs. non coibis, quia abominalioest. Cum omnr-pecore acula quasi gladiusbiceps(Prov. v). i nec maculaberiscum eo (Lev.xvnt).i Dlriquepar CAPUT XXII. posnasubscribilur. « Quidormierit,inquit, cummaDe generalitale luxurim Familiaris est inimicus, halritansnon procul, sculo coilu femineo, utrique operati sunt nefas, sedprope : non exterius,sed iuterius; nam « virtus- mortemoriantur:pecusquoque occidite(Lev.xx).» imo qui desipit,resipiscat... ejus in lumbis ejus, et fortitudo ejtts in urabilico Qui habet aures audiat, ventris ejus (JOUXL). » Nunquamfugatur^nisicttra CAPUT XXV, Depmnahujus sceleris. fugilur : nunquammactalur, nisi cum maceralur. Ad causara exigit liberlalem et abuudantiam,sed Pcenadocuil, quid hascculpa promeruit. «Plui(, et Gomorrham sulrequirit [al. reperit] ad effeelumfaeultatemet ad- enim Dominussuper Sodomam jacentiam.Haecomnemastatem coriumpil, omnem phur ef ignem de coalo (Gen. xix). > Noluit enim sexum confundit, omnem ordiuem solvif, omnem Dominuscuiquamangelorumvel hominumexsecugradumpervertit; invadit enim senes et juvenes, D lionem hujus pcenas committeie.sed sihi ipsi vin-. mares et feminas, prudentes et simplices,superio- diclam hujus sceleris reservavit, secundumillud : res et inferiores,ad cxtremam generationera eiiam «,Meaest ul.lio,et ego relribuam (Deut. xxxu). J sacerdotes, qui nocteVenerem amplexantur,manc Et ideo pluit Dominus a Domino,videliccta seipso, vero virginemvenerantur. Turpe dictu, sed turpis- non imbremvel rorero, sed sulphur et ignem. Sulsimumactu, dici liceat quod agi non libeat.Nocle phur super fetorem luxurias,ignem super ardorem filiumVenerisagitant iu cubilibus,manefiliumvir- libidinis, quatenuspoena simiUsesset culpas. Nee . misisse dicitur, sed pluisse, quatenus ipso verbo ginis offeruntin allari. CAPfJT XXIII. magniludinemet abundanliam posnasnotaret. NeDediversis tuxiuimel pmnis miiiipepercitoculus ejus, sed omnes simulexslinearum. speciebus valet xil. Uxorem quoque Loth, quia retro respexit, iu Quis multiplicesspecies bujus suflicientec enim PentapoFtm cum a.ljacenlere- slaluamsalis mulayit, nec soltimurbes, sed et omexplicare?Hasc gionesubveriit(Gen.xix). Sodamilaset Sichencum ncs circa legiones in mare mortuumet vallemsapopuloinleremit, raptores Dinas(Gen. xxxiv),Her, linariamconverlit. « Horrendumest enim incidere ei Onam filios Juda percussil (Gen.xvi), scilicet in manus Dei vivenlis (Hebr. x), » qui qtiani(i

INNOCENTU III PAPM. 728 viros qui prascemajorem suas longanimilatis exhibet patientiam, A currus et equites,et quinquaginta Janto duriorem suae severitalis infert vindictam, derent eum, et mane consurgens Absalon,stabat CAPUTXXVI. Juxia introitum portse, et omnemvirum, qui habeDe ambitioso. bat negotium,ut veniret ad regis judicium, vocabat Opesuiique cupidus congregat,ct avarus conser- ad se et dicebat: De qua civitatees tu? Qui respouval; voluptales gulosus degustal, et luxuriosus dit: Ex una tribu Israel ego snm servus tuus. Reexercet; honoresambitiosus affeclat,et superbus spondebatei Absalon: Videnturmihi sermones tui exlollit.Ambitiosus autemsemper est pavidus,sem- justi et boni; sed non esl, qui le audiat eonslitutus per atlentus, ne quid dicat vel faciat quod in oculis a rege. Dicebatet Absalon: Quisme constituatjuhominum valeal displicere, humilitatem simulat, dicem super terram, ul ad me veniant omnes qui honestatem mentitur/affabilitalem exliibet, beni- liabeninegotium,et justejudicem? Sedcumaccedegnitatemostendil, subsequitur et obsequitur,cun- ret ad eum homo quidam et salutaret eum, exlenclos lionorat, universis inclinat, ftequeniat curias, debat manum suam, et apprehendenseum oseulavisitat optimates,assurgit et amplexalur,applaudit batur, faciebalque hasc omni Israel, qui veniebanj ad judicium, ut audirentur a rege, et sollieilabat el adulalur, benenovit illud poelicum; B corda virorum Israel, Cumque abissetAbsalonin Efsi nullus evilpulvis,lamenexcutitillum. Hebron, misit exploratoresin universas tribus fs(OVJDICS,) Promptqs et fervidus ubi placere lecognoveril,re- rael dicentes; Statim ut audieritis clangoresbucmissusel tepidusubi putaveritdisplicere.Improbat cinse,dicite : RegnavitAhsalonin Hebron; et facta mala, detestaluriniqua, sed alia cum aliis probat est conjuratiovalida, et popnlusconcurrens auge» et improbat,ut judicelur idoneus,ut reputetur ac- balur cumAbsalone(II Reg.xv). > CAPUTXXIX. ceplus, ut laudetur ab hominibus,et a singulisapDe breviet miseravita magnalum. probetur. Et ecce gravemintra se suslinet pugnam, Sed esto quod suhlimeturin altum, provehatur dum iniquifas pulsat aaiconflictum, diffieilemque mum, el ambitio continet manum[al. malum], et ad summum, slalim curassuccrescunt, sollicitudiproquod Ula suggeritfaciendum,hseefieri non permit- nes cumulantur, extenduntur jejunia, vigilias tit, Colludunttamen ad invicemmater et filia, ini- ducuntur, ex quibus naiura corrumpitur,spirilus quitas et ambilio, nam maler in aperto subsistit, et inflrmatur. Corrumpitursomnus, amittilur appetiiilia in occultonon resislit. Hascenim vindicat sibi tus, debilitatur virtus, attenuatur corpus, et sic in non dimidialdies suos, sed miserapublicum, illa secrelum. Ambitiosus ergo libenter " seipsodeficiens agit de prineipalu quem ambit, et dicit: 0 quando bilemvitam miserabiliprifine concludit.Verumest im iljud poeticum : principabitur ille qui severussit in justitia, pius_ misericordia, qui non declinetamore vel odio, qui in se magnaruunl, summisque negatumest Slare diu lollnntur in allum, non corrumpaturprece vel pretio, qui credat fideUt iapsu gravioreruant. libus et acquiescat supplieibus,qui sit humilis et Verius autem istud prophelieum: « Vidi imbenignus, largqs et mansuetus, constans, sapiens, pium superexallatum et elevafum sicut cedros paliens et astutus. Libani, transivi, et ecee non eraj, qui eum cotCAPUTXXVII. De nimiaconcupiscentia ambiliosorum. gnosceret: quassivieum, et non est invenlus loQuiforsan hac arte non proficit,recurrit ad aliam, cus ejus (Psal. xxxvi). i — c Antequam,dies ejus advocatSimonemet aeceditad Giezi, per hunc ah impleantur peribit, laedetur quasi vinea in primo oblinere: flore botrus ejus , et sicut oliva projiciens florem iUonitiluremere,quodpersenon prsevalet supplicatetpromittit, offert et trihuil, proh pudor! (Job xv). i Audi super hoc sententianiSapientis: gratiam quam gratis adipisci[al., obtinereper fas < Omnispotenlalus hrevis vita (Eccli. x), et nefas] nonpotuit nititur adipisei.Necdesislit ad- D CAPUTXXX ] De diversisproprielalibus instatetinvaditviolenterhonorem,et impuJiuCjSed superborum. denter arripildignilatem, amicorum Siaiim autem ut ambiliosusestpromptus ad hosuffragio, praesidio propinquorum,tantoque damnationisiuflamma- norem, in superbiam extollilur,-et in jacianliani tur ardore, tanta libidine prsesidendi, ut nec schi- cffrenatur,neccural prodesse, sed gloriatur prassma abhorreaf, nec scandalumformidet. Sed Giezi esse : prassutnitse meliorem, quia crevit in supelepra percussil(IV-Reg.v), el Simonperiitpecunia riorem.Ai bonumfacit non gradus, sed virlus: non {Act.vm), Core autem cum complicihus ignis as- dignitas, sed honestas, Priores dedignaturamicos, snmpsit, et Dathan et Abironterra vivosahsorbuit nolos ignorat hesternos, comites contemuitanti(Num. vi). « Nullusitaque sibi honoremassumat, quos,vultumaverfit, visum extollit, cervicemeriSiisiqui vocatur a Deo lanquamAaron (Hebr.v). » git, fastum ostendit, grandia Ioquitur, suhliraia CAPUT XXVHI. medilalur. Suhessenon palitur, piseesse molifur, De ambilionisexemplo. praelatisinfestus, subdilis onerosus. Molesla non Liquidumambitionisexemplun.reperitur in Ab- suffert, concepta non differt, prsecepsct audax, galone,qtti, cum aspiranl ad regnum, < fecit sibi gloriosuset arrogans,gravis el importumif

52?

730 MUNDI.— UB. II. DE CONTEMPTD CAPUTXXXI. A eouuod elevatumest tuum, quasi cor Dei, et dixisti: Deus ego sum , cumsis bomo, et non Deus, De superbiaet casuLucifer. 0 superbia cunciis iroportabilis, ct omnibus idcirco ego adducam super te robustissimos genodiosa, inter omniavitia tu seniper es prima, tu tium, et inlerficiamle, et morierisin interilu occiquiaposemperes ultima.Nam omnepeccatumte accidente sorum (Ezech.xxvm). i Nabuchodonosor, committitur, et te recedente dimitlitur. Scriptum tenliam suam jaclavilsuperbe, et ait: «Nonnehasc est enim : < Initium omnis peccati est superhia est Babylon, quam asdificavi mihi in domo [al. doet in gloria (Eccti.x). i — e Primogenita mors (Jobxvm). » mum] regni in roborefortitudiiiismeas, ffaecenim inler ipsa rerum primordiacreaturam decoris mei? Gum adhucsermo esset in ore TCgis, contra Crealorem erexit, angelum conlra Deum, vox de coslo ruit : Tibi dicitur, Nabucliodonosor sed eumabsque mora dejecit, quoniamin verilate rex, regnum tuum transiet a le , et ab hominibus non stetit, ab innocentiaiu peccatum, a deliciisin ejiciam te, et cum feris et bestii»erit halritaliolua, miserias, a cosloempyreo iu aerem caliginosum. fenum quasi bos coinedes, et scplemtempora muAudi prophetam : < Quomodo cecidisti de coelo, tabuntur super te donecscias quod ExcelsusdomiLucifer, qui mane orieharis? Corruistiin terram, _ neiur in regno hominum,et cuicunquevoluerit,det qui vulnerabas gentes , qui dicebasih eorde tuo : illud. Eadem hora sermo conipletus esl super NaIn ccelumascendam, et super astra Dei exallabo buchodonosor(Dan. IV).i Verum est ergo quod solium meum, sedeboin monte teslameniiin lale' dicilur in Psalmo : « Homo cum in honore esset, ribus aquilonis,et ascendamsuper alliludinemnu^ non inlellexit, comparalusest jumentihiisinsipienI SUbium , similis ero Altissimo (Ica. xiv). » — <Tu tibus, et similis factus est illis (Psal. XLVIH). signaculum sirailitudinisplenus sapientia et perfe- perbia lurrem everft, et linguam confudit (Gen. clus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti. Omnis xi), prostravit Goliam(J Reg. xvn) , el suspendit lapis pretiosus vestimenium [al. operimentum] Aman (Estliervu), inierfecit Nicanorem(II Mach. tuum, sardius, topazius, et jaspis, chrysolilus, xv), etperemil Antiochum(J Mach.IX),Pharaonen. pnyx et berillus, carbunculus,sapphyrus, smarag- submersit (Exod. xiv), et Sennacherib inleremit dus , aurum , opus decoris tui et foraminatua in (IV Reg. xix), Holofernis caput ampuiavit(Judith dje qua condilus es, prasparata sunt. Tu cherub xm). < Sedes ducum superborum deslvuxit Deus, extentuset protegens, el posui te in monte sanclo et radicesgentiumsuperboruraarefccit(Eccli.xix).i Dei. In iriediolapidumignitorumambulasti, perfeGAPUTXXXIII. ctus in viis tuis , a die eondilionistuse, donec in- C De (ibominalione superbim. ' ventaest iniquitas in te. Peccasli, et ejeci te de Quam detestabilis sit superbia, Doininusipseper montesauGlo Dei.Elevalumest cor luum in decore proplietamtestatur, dicens : « Detestor ego super tao, et in terram projeci te (Ezech.xxi). » — « Ce- biam Jacob (Amosvi). i — « El juravit Dominusin dri non fuerunt altiores iUoin paradiso Dei. Abie- superbiam Jacob. Si oblitus fuero usque in finem tes non asquaverunt ad summitalemejus, et platani omnia opera eot-um(Amosvm). i Undeinler illa ion fuerunt aequales frondibusejus. Omnelignum sex, quseDominus odit,,et seplimumdelestaturanipreliosumparadisi non est assimilalum ei et puV- ma ejus, Salomon primum poitfe, « oculos sublichritudini ejus; quoniam speciosumfeci eum in mes (Prov. vi) i id est superbiam-:et Isaias : «Dics mullis condensisfrondibus(Ezech xxxi). i—«Ipse Doininiexerciluum super omnem superbum et exest rex super omnesfiliossuperbiaa (Job XLI).»lpse celsum, et super omnemarroganlem, et humiliabiest « draco magnus, rufus, bahens capila septemet tur eis allitudo virorum, et super omnes cedros, cornuadecero,etincapltibusseptem diademata,cu- Libani, et sublimes, et erectas, et super omnes jus cauda trahebat terliam partem stellarum coeli, quercus Basan. et super omnes monlesexcelsos,et et misit illas in terram , et projectus est dracoille sttper omnes colleselevatos, et sttper omnem turmaguus, serpeas aniiquus, qui voealur dia- D rem excelsam, et super omnemmurum munitum, holuset Satanas, qui seduxit universum orbem,et et incurvabitursublimitashominum, et humiliabiprojectusest in terram, et angeliejus cum eomissi tur altitudo virorum (Isa. n). i — « Propterea disuiit in lerram (Apoc.xn). >De quoel Veriiasait : lalavit infemus animam suam, et aperuit os snum « Vidi Satanam quasi fulgur de ccelo cadenteni absque ullo termino , et deseendentsublimes glo(Luc. x). i Nam < oranis qui'se exaliat, humiliabi- riosique ejus ad eum (Isa. v). »—« Dominusexertur et qui se hijmilial,exaltabitur (Luc. xi\). > ciltium cogitavillioc, ut detraherel supei'biamomCAPUTXXXII. nis glorhe ejus (Jsa. xxm). > Job quoque-dicit : De arrogantiahominum. < Si ascenderitpsque ad coslumsuperbia, et caput 0 superbaprassumptio,et prassumptuosasuper- ejus nubes tetigerit, quasi sterquilinium in fine bia, quasnon tantum angelos Deo voluisti adas- perdetur (Job,xx). » quare, sed etiam bomines praesumpsistideificare." XXXIV, Cotitraarrogantiamsuperborum. Porro, quoserexit, depressit,et quosexaltavit,humiliavit. Hinc ait Dominus ad prophetam: < Fili Omnisferevitiosus diligitsibisimilem: superbug dic principiTyii, hascdjcUDominus hominis, Deus; autem odit elevalum. Unde Salomon. «lnter SL..* ?29

' ?52 111 PAP/E.' L\NOCENTH pcrbos semper sunt jurgia (Prov. xm), i et « ubi A «Aul Deuscs, aut homo :_siDeus, debtii te adoJueritsuperbia, ihi et conlumelia(Prov.v).» Super- rare : si homo, hene potui juxta te sedere. i Rex bus insolita gestit, consueta faslidit, magnumre- autem responsionemconvertens contra philosopulat si loqui dignelur,maximumsi surgat et am- phum inltilit: « Imo si homosum, non deluiislinie f.lexelur. ^Estimatplus dignilatem ah ipso , quam adorare : si Deus sum , non debuisti juxla me sed iUeprudenter ipsum effectum ex dignitate; nunquam vult uti sedere. i Sapienterislerespondii, paternilatis affecfu, semper vult uli dominalionis elusit. CAPUTXXXVII. , imperio; superbiaejus el arroganlia cjus et indiDe superfluoculttt. gnatio ejus , plusquam fortitudo ejus. Revolatin Primis parentibus fecit Deustunicas[al. Perizoanima quod legitur in Evangelio: <Faeta esl conlentio inter discipulos Domini Jesu, quis eorum malaJ pelliceas post peccatum (Gen.m), et a Christo \iderelur esse major, el ait Jesus : Principesgen- dicitur Christianis: «Non duas tunicas babealis tium dominantur eoium, et qtii potestatemhabent, (Maiih. x). i Sed juxta Joannisconsilium:« qui inter illos benefici vocantur : vos aulem non sic, habel duas tmiicasdel non hahenliunam (Luc.m) > sed qui major est inler vos, erit siculjunior, et qui Superhus autem, ut magnificusvideatur,satagit prsecessor, sicut ministrator (Luc. xxn). > Et ut' B vestiri duplicibus, indui moUibus,preiiosisornarL Petrus aposlolorumprinceps ait: <Non quasi do- Sed quid est homo preliosis ornatus,nisi sepullainantes in clero , sed forma facti gregisex animo crumforis dealbalum,inlus autem plenum spureiet purpura, coccus (Petr. v). i — « Dominiest lerra, et pleniludoejus, tia? (Malth. xxin). HyaciiHbus orbis lerrarum et universi, qui habitanl in eo et Jjyssus,in Umo pulrescunt, aurum et argentum, (Psal. xxm). i Unus esl ergo Deus,et unus est Do- lapides et gemmaein luto sordescunt. Dignilaset minus. Caelerivero non sunt domini, sed ministri, polestas male jacenl in pulvere, honor et gloria quibus interdic.iturdominium,et indicitur minisle- male sedent in cinere. Quid ergo superbe phylacielium. Audi super hoc Sapienlem: « Reclorem te ria dUatas,et magnificasfiinbrias? Dives ille, qui posuerunt, noli extolli, esto in illis, quasi unus ex induebatnrpurpura el Jjysso,sepultusest in inferno UMs ( Luc, xvi). Dina filia patriarchse Jacob, anlequam (Eccli. xxxnl. > CAPUTXXXV. egrederelur, ut ait Josephus (32), ul emeret ornanaentum provincialium mulierum (Gen. xxxiv), Contrafraudemambiiiosorum cxemplum. ' Filii Zebedasi, qui per inlervenlummalris hono- vkgo permansit. Cttmautem exivit, Sichem lilius retn postulaveiunt a Christo : « Dic, inquit, ut ( regis Hemor, eam \iolenier oppressit.Holofernes, sedeani hi duofilii mei, unus ad dexferam,el alius qui sedebat in canopeo, quod erat ex purpttra et ad sinistram luam iu regno tuo, i raerueriint'au- bysso et auro el smaragdo et lapidibus preliosis dire : « Neseitisquid petalis. i Nou cnim honore, intextum, jugulatus est a Judilh ;.quas cum prius sed onere pervenitur ad regnum, unde Dominus uleretur cilicio , lunc assumpsit ornalu jucunsubdit : « Non est meum dare vobis: quasi dice- ditatis ( Juditli. xm). Audi super hoe consiliuni ret, meum quidem est dare, sed non vobis, id Sapientis : <In vestilu ne glorierisunquam( Eccli. cst ambitiosis, quales vos esiis (Matth. xx).» Licel n); i el Apostolus: « Non in veste pretiosa(I Tim. aulem poteslas a Deo sit, superbus famen non u); nec sit inlrinsecuscapillatura, aut circumdaregnat ex Deo, secundumillud prophelicum: «Ipsi tio auri, aut veslimentorurocultus (I Pelr. m). i CAPCTXXXVIII. regnaverunl,etnon ex me, principes exstiterunt, et lioti cognovieos (Ose. viu ). » Conlra superfluumornaium. Attendequid conlra superfluumornatumcommiCAPUTXXXVI. netur Dominusper prophetam: « Pro eo qutfdeleDe proprielaiibusarroganlium. Superbusautem « aniat primas cathedrasin syna- vatae sunt filise Sion, et ambulaverunt extento gogis,et primos recubilusin cosnls,salutationesin D I collo,et hutibus oculorumibant, decalvabitDomiforo,etvocari ah hominibusRabbi (Mallh. xxm): > nus verticemfiliarum Sion.et crinemearumnudauon nornine personas, sed nomine forlunas vult bit. In die illa auferet Dominus ornatum caleeaappellari : non ut homo,'sed ut domiuus.vullho- mentorum, et lunulas, et torques, et monilia, et norari. Sedet sublimis, incedit exeelsus,vult sibi armillas , et mitras , et discriminalia, et perisceomnesassurgere, singulosinclinare.Porro, quidam lidas, et murenulas, el olfactoriola,et ioaures, et philosophus volens arroganliam cujusdam regis_ annulos et gemmas in fronte pendentes,et intiia illudere, cum vidisseteum in throno regali sedere toria, et palliola, et linteamina, et acus, et spesublimem,prostratus in terram supplicileradora- cula.et sindones, et \ittas, et theristra. Et erit vit, et confestimnon invitalus, ascendens juxla pro suaviodorefetor, et pro zona funiculus,etpro regemconsedil.Quodrex vehenienteradmirans, eo crispanti crine ealvilium, et pio fascia pectorall quod nosset eum esse philosophum, quare hoc cilicium(Isa. m). i Ecce jusla posna reddilur pro egerit, exquisivit. Philosophus crgo rcspondit : culpa, ut 111eo punianUir, in quo peccaverunt. 7SI (52) Josephus,DeAnliquit.,cap.28.

735 — LIB. II. DE GONTEMPTU MUNDI. 754 Adiiucsuper liis alium audi prophetam: «0 Tyre, A est enim : « Homocum mojictur, non accipiethasc variade ^Egypto lexta est tibi in velum, omnia, neque simulcum eo desccndelgloriaejns Jjy.ssus hyacinlhusel purpura de insulis Elisa, facfasunt (Psal. XLVIII). » indumenium [al. operimenlum] tuuro. Dcntes CAPUTXLL eburneos et hebeninos commutaveruntin pretio De immundilia cordis. luo. Propter mullitudincm operum tuorum, gutNon est qui de cordis mundilia valeat gloiiari, tam [f. gemmam|, et purpuram, et scutulala, et quoniam «in mullis offendimus omnes(Juc. III). i byssum,et sericum,et chadchod(33)proposuerttnt — e Et si dixerimus,quia peccatumnon habemus, in mercatutuo. Dedan institores lui in tapelihusad nosipsos seducimus, el verilas in nobis non est sedendum,et replela es, ct glorilicata nimis. Stid (I Joan. i). > Quisest, qui illuddicere valeat cttm nunc eontrita es in mari, et in profundisaqtiarum Aposlolo: « Nihilmiliiconscius sum : nontamenin opes luas ad nihilum redaciaj sttnt, et non eris hocjuslilicatus sura?(I Cor. iv). i Quis est hic, et usquein perpetuum(Ezech.xxvn). > laudabimus eum? Ecce « inter sanclosnemo est CAPCTXXXIX. immutahilis, cosii non sunt mundi in conspectu plusdefertur veslibus quam.virlutibus. ejus (Job xv); ct in angelis ejus reperit pravita" fQuam Cum quidampbilosophusin hahitu contemptibili" teni (JobIV).Quanlo magis et abominabilisel ir.uptincipis attlamadisset, et diu pulsans non fuisset filis est homo,qui bibit quasi aquam iniquilatem? adniissus.sed quotiestenlasset ingredi, tolies eon- (Job xv). » — « Posniluitergo Deum,quodfecisset ligisseteum repelli, mutavit habiium,et assumpsit hominemin terra, eo quod multa esset hominum ornalum. Tuncad primamvocem adittis patuil ve- malitia super lerram, el cuncla cogitatio hominis nienti; qtii proccdens ad principem, palliumquod omni tempore ad malum inlenla : et ideotactus geslabat, cospii\enerabililer osculari. Super quo dolorecordis inlrinsecus, dclevil hominem quem piinceps admirans, quare hoc ageret, exquisivit. creaverat(Gen.vi). »Porro, < superhundavitiniquime honoro, tas, et refriguit charilas multoruni (Malih.xxiv). i Philosophusrespondit: « Honorantem Omnesdeclinaverunt,simul inuliles facli sunt, quia quod virtus non pottiit, vestis ohtinuit. i 0 —"< \anitas vanilaltim, plus honoris defertur vestibus, non est qtti facial bonum,non estusque ad unum quam virtutibus : plus venustati, quam honeslali. (Psal. xm, LI).» Tota pene vila mortalium mortalibus est plenapeceatis,ut vix valeat inveniri, qai CArUT XL. De fucalionecolorutn[al. oculorum]. non declinet ad sinistram , qui non revertalur ad ArlificiaJis species superducitur, ct faciesobdu- " vomitum,qui non coniputrescat in stercore. Quin citur naturalis, tanquam arlifieiumbominis artem potius < gloriantur cum malefecerint,et exsullau* superetCreatoris.Nonsic. non sic. « Considerate, iu rebus pessimis(Prov. n), repleli omni iniquitate inquil Dominus,lilia agri, quomodocrescunt? non malitia, fornicatione,avaritia, nequilia,pleni invidolo, malignilate, sulaborant, neque nent; dico auteni vohis, quoniam dia, homicidiis,conlenlione, nec Salomon in omni gloria sua coopertusest, surrones, detractores, Deoodihiles, contumeliosi, sicut unum ex ipsis (Maiih. vi). » Absilautem ut superbi, elali, invenloresmalorum, parenlibus non adullerinus color coinparahilissit nativo. Quinimo obedientes,insipientes,incomposili,sine affeciione, cum faciesadttlterinocolore fucalur, os abomina- sine federe, absque misericordia.(Rom.i). > Talibili fetore corrumpitur. « Univeisavanitas oronis bus etpejoribus mundus islereplelus est, abundai honio vivens'.(Psal.xxxvin). > Quid enim vanius hserelicis et schismalicis,perlidisel tyrannis, Simoquam pectere crines, planare cassariem, tingere niacis et hypocriiis, ambiliosiset cupidis, raptoviolentiset exactoribus, usugenas,ongere faciem, produceresupercilia'Quando ribus et prasdonihus, quidem« fallax sit gralia; et vana sit pulchritudo rariis et falsariis,impiis et sacrilegis,pi-oditoribus (Prov xvxi). i — « Omnis caro fenuro,'e't omnis et mendacibus,adulatoribuset fallacinus, garrufis gloiia ejus quasi ffos agri (Isa. XL); i quoniamp et versutis, gulosiset ebriosis, adulteris et incettanquam fenum velociterarescit(Psa/.xxxvi).i Ut stuosis,mollibuset immundis, pigris et negligenaulem personseornatum prasteream, ne malignius tiJjus, vanis el prodigis, impetuosis et iracundis, qnamverius videataliquossuecensere, quidvanius - impatieiitibuset inconstantibus,veneliciset auguquamornaremensammantilibuspicluralis, cultel- ribus, perjuris et exsecralis, prassumptuosiset lis ebore ornatis, vasis aureis et argenteisvasculis, arrogantihus, incredulis et desperatis, demum scyphis[al. cupis]et nappisf al. mappis], bucalibus • universisviliis irrelilus. Porro, < sicut deficit fuet gradalibus,seutellisel eoclearibus,fuscinuliset mus deficient, cl sicut fluit cera a facie ignis, ita » ? peccatorcs peribunl a facieDei (Psal. LXVII). solariis,liacilihuset urceolis, capsulis el flabellis CAPUTXLII. Quid prodest pingere cameras, diiare perticas, De doloribus,quos mali patiunlur in morte. palliareveslibulum,substernerepavimentum,comM.di siquidem qualuor 'dolores patiuntttr in ponere lectum inflatum plumis, opprtum sericis, - morte. Primus dolor esl anguslia corporea, tanla oiiduclum corlinis, aut ctiam canapeo? Scriptum (35) Cbadclwd,vox HeJjraicacujusdamlapidispretiost.

730 III PAPJL 735 1NN0CENTH et tam gravis, quanla vel qualis nec fuit, nec est A siue fine. Puniuntur enim mah m ammatantuin iu in prassentivita ante dissolutionemillam. Quodin prima separalione corporis el animas, post judiquihusdam,etsi non in omnibusapparet, prasnimio cium vero in animaet corporepuuientur.Undedicontritionecontereeos Jerem.xvn.> dolore seipsosdiscerpenlibtis.Fortis enim et iu- citur:« Duplici est violentia,quandonexus illi et vicomparabilis CAPUTXLIII lales nodi inter corpus et animam disrumpunlur. De advenluChristi ad diemmortis cujuslibet Unde Propheta lameniando ait : < Gircumdedehominis. runt me doloresmorlis (Psal, cxtv). i Nonenlm Videt eliam lam bonus quam malus, antequam est membruni, non articulus in corpore, quod pe- egrediatur anima de coipore Christum in cruce nitus non involvaturillo inexplicabilidolore. positum.Malusvidet sibi ad confusionem,ut eruSecundusdolor est, quandojam pene defatigato bescatsenon esseredemplumsanguineChristi, sua eorpore et suis exhaustoviribus, anima multo II- culpaexigenle.Undede malisdicilur in Evangelio: berius videt tunc in momento occurrere omnia < Videruntin quempupugerunt(Joan.xix), >quod operabona,"vel mala, quasfecit, quasomnia redu- inleUigilurde advenlu Chrisli ad judicium, et de cuntur anle oculosinteriores. Dolor isteest tanlus, adveutu ejus ad diem mortis cujuslibet hominis. et retractatio [al. recogitallo]ista tam gravis est, Ronus vero videt ad exsullationem.Et hoc habequod anima plurimum lurhata cogitur quasi sei- mus ex verbis Aposloli, qui ail: « Usque in adpsam odisse. Undedicitur in Psalmo: <Torremes ventumDomitiinostri JesuChrisli (J Tiin. vi), i id iniquitalisconturbaveruntme (Psal. xvn). i Nam est ad diera morlis, quaudo[at. quia], apparet tam lorrentes cum mullo impetu veniunt, et videntur bonis quam malis Christus in cruce pasitus : et diruere [al. destruere]omuia, ita in morte videbit ipse Christus de Joanne Evangelisla ait: < Sic Jnalus omnia subito quas fecit opeia bona vel eum volo manere donee veniam(Joan. xxi), i scimala. licetveniam ad olritume^us. Quatuor namque leTertius dolor est, quando anima jam incipit guntur adventus Christi, duo visibiles,et duo invitam juste dijudicare, et sibi pro suis iniquilatibus sibiles. Primus aJvenlus visibilis fuit in carne, singulis omnia et debita gehennastormenta videt quaudo natus est de Virgine; alius adventus visiimminere. Unde dicitur in Psalmo: < Circumde- bilis est ad judieium, quando judicabit bonos et derunt me dolores roorlis, et pericula inferni iuve- malos, quando slatuet oves a dexlris, hosdosvero nerunt me (Psal. xvn), i a sinislris. Primus adventus invisibilisfit in menle' • Quartus dolor est, quando animaadliuc iu COTC justi, per graliam; undc Christus de viro juslo aif: pore posila videt spirilus malignos, ad rapiendum < Adeum veniemus, et mansionemapud eum fasc paratos, ubi lanltis dolorest et timor, quod mi- ciemus (Joan. xiv). i Est ergo animajusti sedeset sera anima licet a corpore egressura, quandiupo- habitaeulum Dei, sicut scriptum est : « Anima lcst, refugiat, ut temptis suas captivitatis redimat, justi sedes Dei, > qnia sedet Deus in eo per giaantequam de corpore exeal. Propter quod dicit tiani. Secundus adventus invisibilis est in obiiu Sophoniasprophela (cap. i): <A prima porta exit uniuscujusqueUdelis ; undeJoannesin Apocalypsi: clamor, et a secunda ululalus. i Prima porla di- desiderans liberari a carcere corporis ad Chriscilur, quando anima mala quam cito egreditur a tum ait : c Veni DomineJestt (Apoc.xxn), » scilicorpore, tam cilo rapitur a mal.gnis spiritibus ad cet ad obilum n.eum; unde dicitur, quod in die asterna supplicia; secunda poria dicitur, quando obitus sui, obviamvenit ei Christus. post diem judicii punienlur in corpore et anima

LIBER

TERTIUS.

De miseria humanm conditionis. CAPUTPRIMUM. D luntarius, sed iuvitus, quia cuin dolore dimittet De pulredine cadaverum. 'quas cum amore possedit,ac velit, nolit, consiiluc Exibit spiritus ejus, et revertetur in lerram ruscsteilerminus, qui praeleriri non poterit (Job f.uam, in illa die peribunl omnes cogitalioneseo- xiv), in quo lerra revertetur in terram. Scriptum » 0 quot et quanla morlales de cst enim : Terra es, et in terram ibis (Gen.m). Narum (Psal. CXLV). iiiundanas provisionisincerliludine cogitant, sed turale siquldem est, ut maleriatum in materiam sub repentinaemortis arliculo repente cuncta quas resohatur. t Aufcret ergo spiritum eorum et decogitaverant, evanescunt. « Sicut umbra cum dc- ficient, et in pulverem suum revertentur (Psal. clinat ahlati sunt, et «xcussisunt sicul locuslac. cm). t — « Cum auiem morictur homo, Lasrcdila{Psal. cvm). i Exibit ergo spirilus ejus, non vo- bil bestias,,serpenleset venues (Eccli. xix). i —

737 DE CONTEMPTU MUNDI.—' LIB. III. 758 t Omnesenim in pulvere dormient, et vermes opes- A , Cadile super nos, et collibus : Operite nos (Luc.. rient eos (Job xxi). >— « Sicttt vestimentum sic ic xxm). i Pcenitebunt ad pcenam,-sed non convercomedet eos vermis, et sicul Janam sic devorabil iil tentur ad veniam; jnstum est enirn, ut qui nolueeos linea ^Jsa. LI). » — «.Quasi pulredo consui- runt cum bene poltierunt; cum velinl, non possint; mendus est, et quasl vestimentum quod eomediiur tr dedil enim Dominuslociimposnitentias, et ipsi abusi a tinea (Job xin). » •—c Putredini dixi ail Joh : sunteo. Propterca dhes, qui cruciabaturinflamma, Pater meus es, maler mea, et soror mea vermil.ns is dicehat ad Abraham : « Rogo te pater, ut iuiltas is Lazarum in domum palris mci. Habeo enim quin(Job xvn). » — « Homo putredo e( filius homiiris • (Job xwi. * Qtiam lurpis pater, quam vilis maler, r, que fralres, ut tcstetur iliis, ne et ipsi veniant in io hiinc locum tormentorum.» Cui cum Abraham requam abominabilissoioriConcepiusest cnira liomo de sangttine per ardorem libidinis pulrefaclo, cut- spondisset. « Habent Moysenet prophelas, audiant r- illos, J>subjunxit : « Non, pater Abraham : sed si jus tandem libidinis cadaveri quasi funebres vermes assistent Vivus generavit pediculos et lumbrii- quis ex morluis ierit ad eos, pcenitentiam agei.t s (Luc. xvi). » Agebat et ille pcenitenliamin inferno; cos, mortuus genci'abit vermes et muscas; vivus t sed quia eognoscehat illam inulilem, rogabat ut produxit stercus et \omittim, mortuus producrt n annuntiarelur hoc fratribus suis; quatenus agercnt pntredinem et felorem ; vivus hominem unicuin ,_ pcenitenliam in hoc sasculofrucluosam; quia tunc impinguavit,morluus vermes plttrimos impingtialrit. Quid ergo fcelidius humano cadavere ? quid d prodest homini pcenitere, eum potest ipse peccare. horrihilius homine' morluo? Cui gratissimus erat CAPUT IV. ,t in vila, moleslus eliam erit aspeclus in De pmnisinfemi diversis. Q " amplextts Posnasautcm infernales secundum diversa pecmorte. Qtiid ergo prosunt divitias? quid ppulas? non libera- cata sunt diversas.Prima pcena est iguis, secundd quid delicias?quid honores ? DiviMas bunt a morte, epulas uon defendent a morle, nec e frigoris [al. frigns]. De his dixil Dominus: «Ibi ent a verme, honores non fripient a fetore. t flelus et slridor denf.um (Matth. xm). i Fletus prodplicise Q.ii modo sedebai gloriosus in tlirono, modo jacct t pterfumum ignis, slrldor denlium, propter frigus. i Tertia erit felor; de his trihus dicilur in Psalmo : despeclusin tumulo ; qui modo fulgebat ornalus in aula, modo sordet nudns in tumba; qui modo > . < Ignis, sttlphur et spiriius procellarttmpars calicis vescebatui deliciis in ccenacnlo, modo consnmilur p eorum (Psal. x). » Quaria, vermes todeiieientes, unde Jsaias : « Vermis jsorum non morietur, et a vermibus in sepulcro. GAPUT II. » Quinta, C ignis eorum non exsfinguetur?(Isa. LXVI.) itiallei peieutienies, unde dicil Salomon: « Paraia De iristi memoria damnatorum. i Vindicta carnis impii, vermis el ignis (Eccli. 5unt damnalionisjudicio blasphematoribus [al. devn). » Uterque duplex, interior et cxterior. Inte- risoribus], et perculicntes mallci stultorum corporior, qui rodit et uril cor : exlerior, qui rodit et uritt ribus(Proi'. x). » Sexta, lenehraspalpabiles exleriocorpus. « Vermis, inquit, eorum non morietur, ett res el interiores, unde Job : « Terra miserise et te»— «Dabit Do- nehrarum, ubi umbra morlis, ete. (Job x). » Et tgnis non exstinguelur (Isa. LXVI). minus ignem et vermes in carnes eorum, ut uran- alibi: « Vadam ad terrara tenebrosam, et opeitam lur et senliant usque in seinpilernum (Jud. xvi). > morlis caligine (ibid.). i Et in Psalmo : « In seterVermisconscientias J et al bi: me- intin non \idebunt lumen (Psal. XLVIII), tripliciler lacerabit. AfHiget moria, sera lurbabit posnitenlia [al. exacerbabit < Impii in tenebris conliceseent(J Reg. u). i Sepliposna], torquebit.angustia. Venient enim in cogita- ma, confusio peccatorum : < Tunc enim, ut Icgilur (ionem peccatorum suorum limidi, et iradttcent il- in Daniele, erunl libri aperti(Dan. vn), i idestcon• scientisehominum erunt omnibus manifestas.Oct.ilos ex ad\erso iuiquitates eorum, dicenles: « Qttid' p 'ofttitnohis superbia? etjactantia diviliarum quid va, horribilis visio dasmonum, qtti videhuntur in contulil nobis? Transierunt illa omnia (anquam um- D excussione scintillarum de igne ascendentium. No-* hra, et sicut navis, qpae perlransil fluctuanlcm na , igneas cateuas, quibus impii singulis memhris aquam, cujus cum praslerierit, non est inveniri ve- conslrin^cntur. Piima pcena estconcupiscentium, secunda mali-sligium (Sap. iv). i Sic et nos nali, conlinuo desinitnus esse; virttitisquidem nullum signtnn valemus liosorum, lertia Juxuriosorum, quarla invidorum ostendere, sed in raalignitate noslra consumpti su- et odium hahentium, quinla eorum, qui in hoc sasnius. Cum ingenti turbalione recogitabunt, quas culo per flagella non meruerunt casfigari, quia cum nimia delectalionegesserunt, ui slimulus me- « tenla\erunt el exacerbaveiunt Domiiium (Psal. morias pungat ad posnam, quos aculeus nequitias LXXVII) » in multiiudine iniquiiatum suarum. Unde slimulaxit ad culpam. scriptum est: « Exacerbavit Dominum peccator, CAPUTIII. secundum mullitudinem inc suasnon requirel (Psal. Deinulili pmnilenliadamnalorum, ~x). » Sexta eorum, qui in lenebris ambulantes, ad Dicent intra se pceniieniiam agentes : < Erravi- lumen verum, scilicel Clirislum, venire conlempsemus a via veritalis, et lumeii juslilias non luxil no- runt;, seplima confilpnlium peccata sua, olpoenibis (Sap. v). >— « Tnrc incipieiit diceremoniibus : leniiam coiilemnenfirjm;octava illorum, qtti in hoc

740 III PAP;E. 1NN0CENTII 7sg sasculolibenter videnl mala, el faciunt: nona illo- A interioribus tenebris involventur; quia spiiiluali rum, qui per singula vilia sunt defluxi,qui ambu- pariter et corporali luce carebunt. Scriptunt cst lani in desideriissuis, et euiil post concupiscentias enim : Tollalur impius, ne videat gloriamDei (Isa, xxvi), qui solus lunc eril « in Ittcem sempilernam suas. CAPUTV. (Isa. LX).>Tantamautem in pcenis reprobi lolerabunt angusliam, ut vix aliquid cogitare \alehunt De ineffubiliangusiia damnalorum. <Videntestuibabuntur limoreliorrihiti,gcmcntPS praeterpcenas ; sed illttc driigent-impetumcogiiapras angustia spirilus, et dicentes : Ili sunl quos lionis, ubi sentienlvim doloris.Sane discipulusquialiquando hahuimus in derisum, et in simililudi- dam fcrtur apparuisse magistro suo post mortem. nem improperii; nos insensalivitam illorum assti- Quemcum magister csse damnatum iiitPllexisset, ntabamus insaniain et finem eorum sine honore. qttassivitab co, si aliqusequaeslionesapud inferos Ecce quomodocompulalisunlinter filiosDei, et in- verleienlur. Qtti dieilur respondisse: < Apudinfeter sanclos sois illorum esl (Sap. v). » Supplicium ros quasritursolummodoquid non sit posna. i Sed opus, nec ratio, nee scienlia, eritmalorum, inlueri gloiiam bealorum, licetforle ct Salomonait: « NPC post finerojudicii. Beaii quoque visuri sunt rcpro- nec sapienlia cst apttd inferos, quo tu properas bos in tormentis, secundum illud : « Laslabilurjtt- B (Eccle. ix). » Erit enini lama in reprobis mentis » oblivio,lanta cascilasanimi, lanta confusio raliostus cum videritvindiclamimpiorum (Psal. LVII). Reprobi vero non sunt visuri beatos in gloiia, se- nis, ul raro vcl nunqtiamad cogitandum quidquam cundum illud : c Toilatur implus,ne videal gloriam de Deo possint assurgere, nedum ad confitendum Dei (Isa. xxvt). » Talia dicent in infernopcccatores, \aleant aspirare. Nam < a mortuo tanquam ab eo, venlo qui non esl, periit confessio(Eccli.vn). » Seriplum quoniam «spesimpiicsl tanquamlanugo.quasa tollilur, et taiiqitamspuma graeilis, quasa procella estenim : «Nonmoitul laudabunt leDoroine,nequs dispergitur, el tanquam fumus a venlo diffttsus,et omnes qui descenduntin infernum (Psal. cxm). > tanqttam memoria hospitis unius diei (Sap. v). » — « Non infernusconfitehiturlibi, neque mors laudabit te (Isa. xxxvm).i CAPUTVI. De ignegehennali. CAPUTVIII nec Jignisnutritur, nee flatu sucIgnis gehennas De confusione pmnarum, cendilur, sed a Deo creatus esl inexlinguihilisab « Dimitie me, Domine, dicit Job, ut piangam origlne niundi. Sciiplum esl enim : « Devoraliit paululum dolorem meum, antequam vadam ad eum ignis, qui non succendiuir (Job xx). » Crcdi- C lerram tenebrosam, et operlam morlis caligine: lur autem esse sub lerris, sccundum illud Isaiae: terram miseriaset tenebrarum, ubi umbra moilis, « Jnfernus subter coniurbalus est in occursunn et nullus ordo, sed sempiternus.horror inhabiiat advenlustui (ha. xiv). i Sedet omnis locus repro- (Jobx).» Ordo quidemeril in quanlitate posnarum, bis esl poenalis,qui semper secum deferl crucia- quoniam «in qtia mensura mensi fuerint, remecontra se tormentum incurrit. tietur eis (Luc.vi), i ut lnm, et ubique qui gravius peecaverunl, < Prodticam inquit, ignem de medio lui, qui comegravius puniantur. «Poteules enim potenter lordct le (Ezech.xxvm). » Ignis autem gehennaD sem- menta patieniur Sed ordo non est in (Sap. vi).» "per ardebit, cl nunqttam lucehil : semper ttrct, et qualilate rerum, quia de aquis nivium transihunt nunquam consumel : scmper alficiet,et nunquam ad cflloi'emnimium [al. ignis] (Jobi), ut stibiia deiiciet.Est enim apud inferos summa lenebrarum contrariorum mutatio graviorum inferat cruciaobscurilas, immensa posnarum acerbilas, infinila tum. Experinienlo cognovi, qttod aduslus, si frimiseriarumaHcrnitas. < Ligatis, inquit, pedibus et gidum stalim adhibeat, ardentiorem senliet erumanibus ejtis, mittite eum in lenebras exleriores, cialum. ubi crit fletus et stridor dcnlium (Mallh, xui). > CAPUTIX. Singula meinbra pro suis peccaiis propria sustine- P De indeficientia tormentorum. bunt toimenta, ul in eo punianlur, in quo peccave« Sicul oves in inferno posiii suni, et mors derunt. Scriptum est enim : <Per qusepeccat homo, » Diclumest hoc a simili pascet eos (Psal. XLVIII). per liascel lerquebilur (Sap. xi); » unde qui in lin- jumentorum, quae non radicitus evellunt herbas, gua peccaverat,cruciabaturin lingua. Propter quod sed summitales utitcrum herbas solummodocarpunl, « clamabat: Pater ipse Abraliam,miserere mei, el renascaniur a"dpaslum. Sic et irapii quasi raoite milte Lazarum, ut infmgat exlremum digili sui in pasti, re\iviscent ad morlem, ut asternalitermoet aquam, refrigerel linguammeam, quia crucior riantur. Ovidius: in hac flamma(Luc. xvi). » Per digitos inlelligiiur renascens Sicinconsumplum Tityi semperque operalio; digiiis enim operamur. Quasi dicat: Si Non peril, ut possilsmpeperire,jecur. minimum operura Lazari haberem, minorem pos(OVID. Pollt.,\, II, il.) nam senlirem. Tttnc eril mors iminorlalis,tunc vivent mortui, qul CAPUTVII. vitassunt mortui. Quasrenlmortem, el non inveDe lencbiisinjeini. nieni, quia viiam habuerunt et perdiderunt. Audi ReDrobivero non solum exterioiibus. sed eliam Joaiiiicm in Apooalypsi(cap. IX) dieenlem: « Iu

— LlBt III. 7il DE CONTEMPTU MUNDI. 742 diebus HJisquasrent liomines mortem, et non in- A nitenliam non delevit,Deus per indulgentiam non venient eain : desiderahuntmori el fugiet mots ab remillel. Ad magnamergo perlinet juslitiam judiillis.i 0 mors quam dulcis esses quibus lam amara candls, ut nunquam careanl in gehennasupplicio, fuisti, te solamdesideranteroptabunt,qui le solam qui nunquam carere voluerunt in vila peccalo. vchementerabhorruerunt. Yoluissent ulique, si poluissentsine fine vivere, CAPUTX. volunt, qui nunquam desinunt peccare dum \iCur reprobinunquumliberabunlura pmnis. vunt. Nullus ergo sihi blandiatur, et dicat, quia J Deus c CAPUTXI. non in finem irascetur, neque in aeternumindignade suppliciismternalibus. Teslimonia hitur (Psai. cn),» sed « miserationes ejus super < Quis, inquit lsaias, polerit iiabitare de vobis omnia opera ejus (Psal. CXLIV). » Quia cum iralus cum ardoribus sempiternis ? (Isa. xxxiu.) Isti fumus est, non oblhiscelur nnseren, nee quidquam eo- erunt in furore meo, ignis ardens tola die et nocte, Ttini,quas fecil Deus, odivit (Sav. u). Assumens et non exstinguetur, secl ascendit fumus ejus in in arguraentum erroris' quod ait Dominus per sempiternum (Isa. LXV). » Jerenrias quoque ail : Isaiam prophelam; « Congregabuntur in congre- « Dabovos in opprobriuni sempiteritum, el ignogatione unius fascis in lacum, et claudentur in miniam asternam, quse nunquam olilivionedelecarcere,et post multosdies visitabunlur(Isa.xxiv).» bitur (Jer. xxin).» Et Daniel ait : « Qui dormiHomo namque peccavitad iempus, non ergo Deus erunt in pulvere lerrae, evigilabunt, alii in vilam seternam, alii in opprobrium, nt videant semper puniet in aslernum. 0 spes inanis, o faJsa praesumptio!Non eredat (Daji.XIII.» Salomonem quoque, « Morluo,inquit, frustra errore deceptus,quod aliquo pretio sit re- homineimpio nulla spes erit de eo (Prou.xi).» Huic dimendtts,quoniam in infeino nulla est redemplio. exemplo veniet perditio sua, el suhilo conteretur, Congrcgaljuntur ergo peccaiores in lacum, et clau- nec habebit ullra medicinam. Et Joannes apostodenlur in carcerem, scilicet in Inferno,in quo sine lus : t Si quis, ait, adoraverit bestiam p' imarfcorporibususque in diem judicii lorquebunlur, et nem ejus, hic hibet dc vino irasDei, et cruciabitur post multos dies, postquamvidelicetresurgenl cum igne et sulpbure : et fumus tormentorumascendet corporibussuis in novissimodie, visilabunlur, non in sseculasasculorum, nec habebit requiem die ac ad salutem, sed ad vindictam: quia post diem ju- nocte, qui adoraverit bestiam et imaginem ejus tlicii graviuspunieulur. Sic et alibi dicitur: <Visi- (Apoc. haecVeriias,quasdamnatos xiv).» CouUrmat tabo in virga iniquitates eorum, el in verberibus Q [al. damnandos]in judicio senlentialiter reproha» Prasdestinalis ergo hit, dtim dicet: «Ite roaledictiin ignem asternum, peecata eorum (Psal. LXXXVIH). Deus iiascitur .temporaliler, quia « flagellatomnem qui prasparalusest diaholoet angelis ejus (Matth. Deus filium quem recipit (Hebr.xn), t de quibus xxv).» Si secundum divinum judicium «in ore Illud accipitur : «Non in fmem irascetur, » etc. duorum vel trium leslium slal omne verbum (Deut. (Psal. cn). Reprobis aulem Deus irascilur asterna- xix),» quanto magis in ore tot et lanlorum viroliter, quia juslum est, ut quodimpius in suo pras- rum de propositaveritate constabit. varicalur asteruo,Deus ulciscatur in suo asterno. CAPUTXII. Nam licet peccandi facultas illum dimiltal, ipse De die judicii. lamen non dimiuit voluniatempeccandi.Seriplum c Ecce ergo dies Dominiveniet erudelis, et inest enim: « Superbia eorum, qui te oderunt as- dignationisplenus, iras et furoris, ad ponendam > Nam non bumilia- terram in solitudinem, et peceatores ejus contecendit semper (Psal. LXXIII). buntur reprobi jam desperati de venia, sed ma- rendos de ea; quoniam stellaecosli et splendor lignitas odii tantum in illis excrescet, ut veliut earum non expandenl lumen suum, obtenebraius illum omninonon esse, per quem sciunt.se tam est sol in oilu suo, et luna non splendebitin luinfeliciteresse. MaledicentAltissimo, el blaspJie-D mine suo. Et visitabo super orbem mala, el cortmabunt excelsum, conquerentes eum esse mali- tra impios iniquitatem eorum. Et requiescere fagnum,qui creat illos ad posnam, et nunquam in- ciam superliiaminfidelium,et arrogantiam fortitim clinaturad veniam. Audi Joannem in Apocalypsi bumiliabo. Pi'opter hoc omnes manus dissolven(cap. xvi) dicentem: <Grando magna descenditde tur, et omne cor hominis tahescet et conterelur. coslo in homines, et blasphemaverunt liomines Torsioneset dolores tenebunt, quasi parturientes Deum pi opter plagamgrandinis, quoniam magna doleluint: unusquisque ad proximum suum stufacta esl \ehemenier.» Voluntas ergo dainnati, pebit : facies combustasvultus eorum (Isa. m).» licet amiseiit potestalis effectum, semper tamen — <Dies iras dies illa, dies tribulationis et anguhabebit malignitatis affectum, et ipsa erit in in- stias,diescalamitatis et miserias, dies lenebrarum ferno supplicium,quasftierat m mundopeccalum: et caliginis, dies nebulaset turbinis, dies tubaeet cum festmatione licet forsan et ibi peccalum sit, sed non meritum clangoris,quia consummationem posnas. Impiusergo quia semper habebit in se rea- faciet Dominuscunctishabilantibus terram (Soplu tum ex culpa, semper sentiet conlra [al. eirca] se i). >*— «Et supervenietrcpenlina dies illa tanquam cssecrucialuni ex posna, quia quod ipse per poe- Jaqueus, in omnes, qui sedent super faciemorbis

III PAP/E. INNOCENTIl 1H 745 terras (Lue.xxi).» Quoniam « sicttl fulgur e\it ab A voce archangeliet in tuba Deidescendetde coslo oiiente et apparet usque in occidenlem, ita erit (I Thess. i\). » Et « omnes qui in monumenlis advenlus Filii hominis (Matlh. xxiv).» — « Dies sunt, audient vocemFilii Dei, et proceduntboniin enim Dominisicut fur in nocle ita veniet. Et cum resurrectionemvitas, mali vero in resurreclioncm dixerint pax et secUritas, tunc repenlinus eis su- judicii(Joan. v). » — c Mors et infernus dabunt perveniet interitus, sicut dolor in utero habentis, mortuos suos, qui in ipsis erunt (Apoc. xx). • — « Eccevenit in nubibus, et \idebit omnis oculns, et non effugient(J Thess.v). > et qui in eum pupugerunl: el plangent omnestriCAPUTXIII. bus terras (Apoc. i), cl tuncvidebuntFilium homiDejudiciumprwcedenle tribulalionc. t Prascedetautem tribulatiomagna,qualis nun- nis venientemin nubrbus cum virtule multa et neque fiet. potestale magna, el majestaie (Luc. xxi). » Veniet quam fuit ab initio mundi usque modOj Et nisi breviati fuissentdies illi, non fierel saha autemDomiuusadjudicium,nonsolumcum angel.s oinriiscaro (Matthtxxiv).» — « Surget cnim gens et apostoiis,sedetcum senatorihuspopulisui; unde conira gentem, ct regnum adversus regnum, et ait Salomon: « Nobilis in portisvir ejus, quandq terrasmotus erttnt magni per loca, et pestilcntias, sederitCumsenatoribus terras ( Prov. xxxi). J Seel fames* terroresque de coslo, et signa magna debunt enim et ipsi « super sedesduodecim judiertitit. Et erunt signa, in sole, et luna, et stellis, et cautes duodecimtribus Israel (Mattli. x) i —« Asin terris pressura gentium,prasconrusionesonilus piciebam,inquit Daniel,doneclhroni posiiisunt, et maris et fluctuum, arescentihus lioniiiiibus pne antiquiis dierum sedit. Vestimentum ejus quasi nix timoreet exspectatione, quassupervenientuniverso candidum, el capilli capitisejusquasi lana munda, orbi (Luc.xxi).» — <Surgent enim pseudochristi thronus ejus flammasignis^Irotasejus quasiignis et pseudoprophetaet et dabunt signa magna et pro- accensus: fluviusigneus rapidusque egrediebatur digia, ita ut in errcrem deducaniur,si fieri polesl, a facie ejus. MilliamiUiumministrabant ei, et deeiiam elecli (Matth.xxiv).» — « Tunc revelabitur ciescenlenamillia assislebantei (Dan.vn). i Unde homo peccati, filius perditionis, qui adversatur et aitelPsalmisla: <Deusnostermanifeste veniel,Deus cxtollilur super omne quod dicitur Deus, aut quod nosler et non silebitignis in conspectuejus ardebit, coliitir, ut in templo Deisedeat, ostendens se lan- el rncircuitu ejus lempeslasval:da (Psal, LXLVI )> quam sit Deus : quem DominusJesus inteiiiciet — « Nubeset caligoin circuituejus. Justilia et judi» — «Et spiritti oris sui (II Thess. n).» Mittetur aulem 'cium prasparatiosedes ejus ( Psal. XLIX) « Elias propheta, priusquam \eniat dies Dominifj advocavitcoslum desursum,elterram, uf discernat, > Nairi c congregamagiiuset horribilis, el convertetcorda patrum ad populum suum (Psal. XLIX) filios,et cor filiorum ad parentes (Malach.iv).» bunlur ante eum omnes gentes, et separahit eas ad Cum quo venietet Euoch, « el prophetabunt die- invicem, sicut pastor segregat oves ab haedis;et bus mille ducentis el sexaginta amicti saccis. Et slaluet oves qttidema dextris, hasdos aulem a sinicum fiiiierint tesfunoniumsuum, bestia quas as- str.s ( Natlh. xxv). » cendet de aijysso, laciet adversus illos bellum, et CAPUTXV. vincet illos et occidel,et corpora eorinn jacebunt De polehlia, sapientiael justhia judicis, in plaleis civitalis magnas,qtiasvocatur spiritua0 quantus func erit limor et tremor, quantus liter Sodoma et yEgypttis, ubi Dominusillorum eritfletus etgemilus; nam si « columnse cosliconcrucifixusest. Et post tres dieset dimidiumspiritus tremiscunlet pavent ad nutum ejus (Job xxvi), et vilasjntrabit in cos (Apoc.1).» angelipacis amare llebunt (Isa. xxxm) : > peccaCAPUTXIV, loresaulem quid facicnl?« Si juslus vix salvabitur, De signisjudiciumprmcedenlibtis. impius et peccatoresubi parebuul? ( J Petr. IV). » t Slalim auleni post tribulationemdierum illo- Proplercaclamal Propheta : « Ne inlres in judicium rum sol obscurabitur, et luna non dabit lumen D Gumservo luo, Domine,quia non justilicabitur in et stellascadentde coslo,el virtutescoelorum conspeclutuo omnisvivens(Psal. CXLII). J — c Si feinim, inovebunlur: et tunc apparebitsignumFilii honii- enim iuiquiialesobserv.iveris,Domlne,quis susiinis in ccelo.Ei lunc plangent super se omnes nebil? ( Psal. cxx.} > Quis enim non liracat juditribus terras (Mattli. xxiv) »—« Reges terras et cempoteniissimuin,sapienlissimumet juslissimum? principes, et trihuiii et divites, et fortes, et omnis Potenlissimum,quem nemo potesteffugerc,sapiencervusel liher abscondentse in spelunciset in pe- tissimum, quem netno potest latere; jtistissimiim, tris montium, et dicenl monlibusel petris : Cadite quem nemo poteslcorrumpere. c Si forlitudoquassuper nos, el ahscondite nos a facie sedentissuper ritur, robustissimusest, sapienscorde, et foriisroihronttm, elabira Agni,quoniamvenitdies magnus bore; si asquitasjudicii, nemoaudebit pro me lesliiras ipsorum. Et quis polerit slare? (Apoc. VI)I moniuntreddere; si jusiificaremevoluero,os meum •— < Et millel angelos suos cum luba el voce ma- condemnahiime; si innocentemoslendero,pravum gna, et congregabuntelectosejtts a quatuor ventis mecomprohabif,eliam si simplexfucro (Job ix)> et summis coslorum usque ari terminos eorttm — «Ipse dixit et facia sunt, ipse mandavitet creafa in jusstt et sunt (Psal. CXLVIII (Matth. xxiv). » Tunc « ipse^Dominus ). » Qni vocat stellaset dieunt;

LIB. DE ELEEMOSYNA. 743 7J5 <Adsumus (Baruch. m ). i — < Qui facit angelos A nefandissimacrimina cunctiserunl liquida el masuos spiritus et ministrossuosflammam iguis(Psal. nifesia! « Beali quorum remissassunt iniquitates, cin); i cujus <voluntati nihil omnino resistit et quorum tecta sunlpeccata(Jsa. LVIII).I Ab Ula (Rom.ix); > — < cui liullumverbum est impossi- enim sentenlia nunquam poterit provocari[al. rebile (Luc. i); i eui <ffectituromnegenu cosleslium, vocaii vel appellari].Quia « Pater omne judicium lerrestrium et infernorum (Phil. n). » Hunc ergo dedit Filio suo (Joan. xxn ). » — « Qui claudil et nemo potest fugere, sicut dicil Propheta : < Si as- nemo aperit, aperil et nemo claudit { Apoc.m). i "illices ; si descenderoad in- — « Os enim Dominilocutumest (Isa. LVIII cenderoin coslum,111 ). > CAPUT XVII. "fernum,ades (Psai. cxxxvm). » Ipse scruiaturreneset corda (Jer. xvn), cujus« oculis omnianuda Quod nihil proderit damnatis. sunl et aperta (Hebr. IV). i Qui « pluvias Tunc non proderunt opes, non defendenthonogultas et arenam maris diuumerat (Eccli. i). » Deusscien- res, non suffragabunturamici. Scriptum est enim ; liarum Dominus, prasscius omnium, et conscius «Argentum eorum et aurum eorum nori valebit singuloruni,oceultus occullorumomnium indaga- eos liberare in die furoris Doraini(Ezech. vu). > tor. Hunc ergonemo potest latere, sicut dieit Apo- «Flebunt et plangentomnes reges terras, cum videstolus : « Non esl ulla creatura invisibilis in con» rint fumum incendii, propter timorem lorniento» spectu ejus (JJeor. iv). » Ipse est judex justus, rum eorum (Apoc. xvm). » Quid ergo facieiis in forlis et longanimis(Psal. vn), qui nec prece, nec die furoris Domini, in die visilationiset calamiiapretio, nec amore, nec odio declinala semitarecli- lis, de longe venientis? ad cujus fugielisauxilium? ludinis, sed via regia semper incedens,nullum ma- < Unusquisque onus suum porlabit ( Gal. vi). i ltim prasteritimpunitum,nullum bonumirremune- — « Anima quaspeccaverit,ipsa morietur (Ezech. raiumrelinquit (i). Hune ergo nemo potesl corrum- XVIII ). i Oquam durum et districlumjudicium, in -pere, juxtaquod dicilPsalmus : « Tu reddessingu- quo non solumde factis, sed < deomniverbo otioso, lis secundumopera sua (Psal. L\I). » quodcunquelocuti fuerint homines, reddituii sunt GAPUTXVI. rationem in die judicii(Matth. xii); i in quo <usDedivino judicio. que ad novissimumquadrantem exigetur debitum Quisautemiioiilimeal illudexamen, in quo idem cum usuris (Matlh. xvm). i — « Quisergofugere erit, et accusator, etadvocalus etjudex? Accusabit poterit a ventura ira?» (Luc. m.) — « Mittetergo enimdum dicet : <Esurivi, el non dedisiis mihi Filiushominisangelossuos.etcolligeiitderegnoejtts manducare; siihi, et non dedistis milri.bibere. > I omnia scandala, et eos qui faciunt iniqultalem, et Advocabil,cumsubdet: « Quandiunon fecistisuni alligabunt fasciculosad cbmburendum,et mittent de minimismeis his, nec mihi fecistis. » Judicabit eosin caminumignis ardentis. Ibi erit fletus et stricum infert; « Disceditea me, maledicli, in ignem dor denllura (Matth. xm), i gemitus et ululaius aeternum (Maith. xxv). > Non erunt lesfes in illo [al. ejulatus],Juctuset cruciatus, siridor et clamor, judicionecessarii,quia tunc manifeslaerunl « abs- limor et iremor, doloret labor, ardor et fostor, ohcondita tenebrarum (J Con lv). » — « Niliilenim scuritaset anxietas, acerbitasel asperitas, calamiocculium,quodnon revelabilur{ Muith.x ). i Tunc tas et egesfas,angustia et tristitia, oblivioet confuerunt libri conscientiarum aperli (Dan. vu), et ju- sio, torsiones et punetiones,amaritudroesetlenodicabunt mortui ex his quasscripta sunt iu libris, les, fames et sitis, frigus et cauroa, sulphur et secundum opera ipsorum : « Opera enim ipsorum igiris ardens in sasculasasculorum.Unde liherct sequuntur illos ( Apoc.xiv). > Quantuserit pudor nos Deus,qui est benedictusin sasculasasculorum, in peccatoribus! quanla coiifusioerit, ctini eorutn Amen. (I) Boelius lib. v, De consol.philosoph.

lWMO€EWTll ROMANI PONTlFICIS LIBELLUS DE

III

ELEEMOSYNA.

(Ex edit. Opp.«nnocentiiIII, Colon.,157S,ih-fol., p. 198.) D quam ipsa Veritascominendavit,quasper eleemorCAPUTPRIMUM. Date eleemosynam,et ecce omnia munda sunl synam asserit universa mundari. Undebene convobis(Luc. xi). gruit nomen effectui,et interpretafioverilatis. Nam 1,quod est Nemodignius posseteleemosvnanicommendare, eleemosynadicilur ab elimino,vel ab «H 24 Pi.TB.OL. CCXVII.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful