ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΣΙΚΗ΢ ΚΑΣΕΤΘΤΝ΢Η΢ Γ’ ΛΤΚΕΙΟΤ

Πλάτωνος Πρωταγόρας

Επιμέλεια: Καραστατήρα Μιράντα

Πλάτωνος Πρωταγόρας

Α. Η διάρθρωση του λόγου και τα πρόσωπα
Εισαγωγή: Ο Σωκράτης διηγείται τη συζήτησή του με τον Πρωταγόρα σε έναν φίλο του.
Ο φιλοσοφικός διάλογος του Πλάτωνα με τον τίτλο «Πρωταγόρας» δεν είναι τίποτε άλλο παρά
η αναδιήγηση από το ΢ωκράτη σε ένα φίλο του, του διαλόγου που είχε με το σοφιστή Πρωταγόρα στο
σπίτι του πλούσιου Αθηναίου Καλλία, σχετικά με την ουσία της αρετής.
Δεν πρόκειται για μια μονότονη αφήγηση της συνάντησης ΢ωκράτη – Πρωταγόρα. Ο
Πλάτωνας φροντίζει να παρουσιάσει μια ζωντανή διήγηση του διαλόγου, βάζοντας έναν από τους
πρωταγωνιστές της λεκτικής μονομαχίας, το ΢ωκράτη, να την περιγράψει σε φιλικό του πρόσωπο. Σο
έργο μ’ αυτόν τον τρόπο κερδίζει σε ζωντάνια και αμεσότητα, ενώ η παραστατικότητα και η
γλαφυρότητα της αφήγησης του ΢ωκράτη μας κάνει να αναθεωρήσουμε την πιθανή μας δυσπιστία για
την ακρίβεια της αναπαραγωγής λεπτομερειών και λεπτών αποχρώσεων, όπως απαιτεί ένας
φιλοσοφικός διάλογος.
Πρόλογος. Ο Ιπποκράτης και η σφοδρή του επιθυμία να γίνει μαθητής του Πρωταγόρα.
΢την αρχή της διήγησης ο ΢ωκράτης εξηγεί στο φίλο του πως και γιατί βρέθηκε στο σπίτι του
Καλλία, όπου και συνάντησε τον Πρωταγόρα. Κάποιος φιλομαθής νέος με το όνομα Ιπποκράτης ήρθε
να τον επισκεφτεί στο σπίτι του. Παρακάλεσε το ΢ωκράτη να τον παρουσιάσει στο μεγάλο σοφιστή
Πρωταγόρα, που μόλις είχε φτάσει τότε στην Αθήνα, ώστε να τον μυήσει εκείνος στο μαγικό κόσμο της
γνώσης και της σοφίας. Ο ΢ωκράτης έχει όμως μια εύλογη απορία. Ρωτά το νεαρό τι πρόκειται να
ωφεληθεί από τον Πρωταγόρα. Ο νέος δεν είχε να δώσει συγκεκριμένη απάντηση. Σότε ο ΢ωκράτης
συμφώνησε να μεταβούν μαζί στο σπίτι του Καλλία και εκεί ο ίδιος να ρωτήσει τον Πρωταγόρα τι θα
μπορούσε να διδάξει το νεαρό. Σο θέμα του διαλόγου που θα ακολουθήσει είναι ήδη φανερό: «Ποια
είναι η αξία της σοφιστικής και είναι στην πραγματικότητα διδακτή η αρετή στους νέους;»

Ο Σωκράτης στο σπίτι του Καλλία. Περιγραφή του Πρωταγόρα και των άλλων προσώπων του
διαλόγου.
Ο ΢ωκράτης και ο νεαρός Ιπποκράτης φτάνουν στο σπίτι του Καλλία. Εκεί, εκτός από τον
Πρωταγόρα φιλοξενούνται από τον οικοδεσπότη και άλλοι δύο μεγάλοι σοφιστές, ο Πρόδικος και ο
Ιππίας. Επίσης, παρών στο διάλογο θα είναι και ο Αλκιβιάδης με τον Κριτία. Αυτοί μαζί με τον Καλλία
θα έχουν ελάχιστη συμμετοχή στην εξέλιξη της συζήτησης. Ειδικά ο Καλλίας θα προσπαθήσει μόνο σε
κάποιες στιγμές να κατευνάσει τα οξυμένα πνεύματα των ομιλητών.
Ο Πλάτωνας ενδιαφέρεται κυρίως να παρουσιάσει τους τρεις μεγάλους σοφιστές, που είναι
παρόντες, Πρωταγόρα, Πρόδικο και Ιππία. Οι δύο τελευταίοι σχεδόν γελοιοποιούνται. Ο Πρόδικος
παρουσιάζεται επιδεικτικά πολυμαθής και εκνευριστικά προσηλωμένος στους ορισμούς εννοιών, ενώ ο
Ιππίας, εκτός της αλαζονικής πολυμάθειάς του, χαρακτηρίζεται και από μια ανούσια μεγαλοστομία κι
έναν άκρατο ρητορισμό. Ο Πρωταγόρας αντίθετα αντιμετωπίζεται από τον Πλάτωνα με σεβασμό. Σο
πρόσωπό του, αν και προβάλλεται κι αυτό αλαζονικό σε σχέση με τη γνώση, εντούτοις δεν
υποβαθμίζεται πουθενά. Ο ΢ωκράτης φαίνεται καθαρά ότι σέβεται απόλυτα τις απόψεις του
αντιπάλου του, γι’ αυτό και η σωκρατική ειρωνεία, σε ό,τι αφορά τον Πρωταγόρα, είναι πολύ
διακριτική. Πίσω βέβαια από όλα αυτά κρύβεται πάντα το ρωμαλέο μυαλό του Πλάτωνα, που έχει
αναγνωρίσει στον Πρωταγόρα μια εξέχουσα θέση στην ιστορία της ελληνικής σκέψης.

2

Πλάτωνος Πρωταγόρας

Β. Η φιλοσοφική σημασία του διαλόγου
Ο φιλοσοφικός διάλογος του Πλάτωνα «Πρωταγόρας» θέτει στην ουσία δύο βασικά θέματα.
Σο πρώτο είναι και το κεντρικό ζήτημα που εξελίσσει τη συζήτηση των δύο κεντρικών πρωταγωνιστών
(΢ωκράτη και Πρωταγόρα): «Ποια είναι η φύση της αρετής;» Σο δεύτερο αφορά το κατά πόσο η αρετή
είναι διδακτή. Και αν είναι τέτοια, ποιος είναι ο καταλληλότερος διδάσκαλός της; Είναι οι σοφιστές; Ή
μήπως κάποιος άλλος;
Σα δύο βασικά θέματα διαπερνούν ολόκληρο το έργο και είναι εξίσου σημαντικά. Εκτός από τις
απόψεις – σκέψεις των ομιλητών, σχετικά με το πρόβλημα που τους απασχολεί, μεγάλη σημασία έχει
και αξίζει να παρακολουθήσει κανείς τις μεθόδους που ο καθένας χρησιμοποιεί για την προσέγγιση
της αλήθειας. Άρα, η αξία του διαλόγου του Πλάτωνα είναι διπλή και κινείται σε δύο επίπεδα. ΢το
πεδίο της ουσίας των λόγων, το οποίο αποδίδει ιδέες και επιχειρήματα ικανά να φωτίσουν την έννοια
της αρετής και στο πεδίο του τρόπου κατάκτησης της αλήθειας, που αποκαλύπτει τεχνικές λόγου,
επιλογές επιχειρηματολογίας, αναζήτηση αποδεικτικών παραδειγμάτων.
Η μέθοδος του ΢ωκράτη είναι η διαλεκτική. Με λίγα λόγια είναι ο τρόπος προσέγγισης της
αλήθειας και του ακριβούς νοήματος ενός όρου μέσω συνεχών και επίμονων ερωτήσεων. Έτσι, ορίζεται
με κάθε δυνατή ακρίβεια και ασφάλεια μια έννοια και το γεγονός αυτό είναι σίγουρα προς όφελος των
συνδιαλεγόμενων.
Ο Πρωταγόρας με το λόγο του (ιδέες και τρόπος έκφρασης) αντιπροσωπεύει γενικά τους
σοφιστές. Η μέθοδός του για την προσέγγιση της αλήθειας είναι πολύ διαφορετική από εκείνη του
΢ωκράτη.
΢ε όλο το έργο ο Πρωταγόρας χρησιμοποιεί τρεις (3) τρόπους για να εκθέσει τις απόψεις του: α)
το μύθο, β) τη διάλεξη και γ) το σχολιασμό των ποιητικών κειμένων.
Σην πρώτη μέθοδο, «της συμβολικής μυθικής αφήγησης», την έχει χρησιμοποιήσει και ο ίδιος ο
Πλάτωνας στην «Πολιτεία» (πρβλ. «το μύθο της σπηλιάς»). Ο Πρωταγόρας εδώ μέσω της αφήγησης
του μύθου του Προμηθέα επιχειρεί να στηρίξει τις απόψεις του περί αρετής. Η ερμηνεία των μύθων και
η προέκταση της ερμηνείας, μέχρι την εξαγωγή φιλοσοφικών και επιστημονικών συμπερασμάτων,
κρίνεται εκ προοιμίου ως μερικώς αναποτελεσματική μέθοδος. Ο Πλάτωνας όμως, που και ο ίδιος είχε
μπει στον πειρασμό αυτόν, δεν ειρωνεύεται καθόλου τον Πρωταγόρα, ο οποίος αφηγείται το μύθο του
Προμηθέα, έτσι ώστε να στηρίξει αργότερα πάνω στην αφήγηση αυτή τα επιχειρήματά του περί της
διδακτής αρετής.
Εκείνη τη μέθοδο που στηλιτεύει πραγματικά ο Πλάτωνας είναι η «διάλεξη». Σο να μιλά
δηλαδή κάποιος εκτενέστατα για ένα θέμα, χωρίς να μπορούν να τον παρακολουθήσουν οι γύρω του
και πολύ περισσότερο να θυμηθούν στο τέλος το κεντρικό νόημα των λεγομένων του. Ο Πλάτωνας
εντάσσει το σοφιστικό αυτό τρόπο στις μεθόδους πειθούς και τον βγάζει ακατάλληλο για την
προσέγγιση της αλήθειας. Ο Πρωταγόρας λοιπόν φαίνεται τελικά ότι χρησιμοποιεί μια μέθοδο ιδανική
για πολιτική συνέλευση ή δικαστήριο, αλλά σίγουρα όχι για φιλοσοφικό διάλογο με στόχο την αλήθεια.
Σελευταία μέθοδος του σοφιστή είναι «ο σχολιασμός των ποιητικών κειμένων» (π.χ. του
Ομήρου). Μιλάμε δηλαδή για την αναφορά στα λεγόμενα κάποιου ποιητή, τα οποία με κάποιο τρόπο
στηρίζουν και ενισχύουν την άποψη του ομιλούντος. Ο ΢ωκράτης, δηλαδή στην ουσία ο Πλάτωνας, έχει
αντιρρήσεις και γι’ αυτόν τον τρόπο, οι οποίες έχουν να κάνουν κατά βάση με τη γενική καχυποψία με
την οποία αντιμετωπίζουν το γραπτό λόγο σε θέματα αναζήτησης μιας αλήθειας. Σο γραπτό κείμενο
πιστεύουν ότι είναι «βουβό», δεν μπορεί να απαντήσει σε αυτόν που του θέτει ερωτήματα.
Σελικά, φαίνεται ότι ο Πλάτωνας μέσα από όλο το διάλογο έχει ένα βασικό στόχο: να εξυψώσει
τη σωκρατική διαλεκτική πάνω από τις σοφιστικές μεθόδους και να την παρουσιάσει ως τη μοναδική
φιλοσοφική μέθοδο ικανή να οδηγήσει στην αλήθεια.

3

χωρίς όμως (και αυτό ισχύει και για τον ίδιο τον Πλάτωνα) να παρουσιάζει ολοκληρωμένη και κατασταλαγμένη άποψη για το θέμα.  Ο ΢ωκράτης. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της αφήγησης του Σωκράτη. Αντίθετα. 49 – 52) 1. Γιατί του δίνει τη δυνατότητα να προσφέρει στους αναγνώστες του μια ζωντανή διήγηση. Αργότερα. ο Πλάτωνας στην «Πολιτεία» του θα ολοκληρώσει τις αντιλήψεις του «περί αρετής». Ερωτήσεις για την εξεταστέα ύλη της εισαγωγής Α. που συνάντησε έξω από το σπίτι του Καλλία. Ο Πρωταγόρας αρνείται την ίδια την ύπαρξη του απόλυτου και ασπάζεται τη σχετικότητα. 4 .Πλάτωνος Πρωταγόρας Σελειώνοντας ο διάλογος αφήνει μετέωρο το βασικό θέμα της συζήτησης περί αρετής. Ποιο το περιεχόμενο της εισαγωγής του Πρωταγόρα και ποιος ο λειτουργικός της ρόλος. Δεν διατυπώνεται ένα οριστικό συμπέρασμα και η λύση μετατίθεται σε μια άλλη συζήτηση δοθείσης ευκαιρίας. ο ΢ωκράτης αναζητά μια γενική και καθολική αλήθεια για την αρετή. 2. ποιους συνάντησε εκεί και τι συζητήθηκε.  Η εισαγωγή δίνει στο ΢ωκράτη την αφορμή να αφηγηθεί το διάλογό του με τον Πρωταγόρα. 3. αν και δεν υπάρχει ουσιαστική κατάληξη. ακολουθώντας το συνηθισμένο μοντέλο λήξης και άλλων νεανικών φιλοσοφικών διαλόγων του Πλάτωνα. Η παραστατικότητα και η γλαφυρότητα. αρχίζει να του διηγείται πως και γιατί βρέθηκε στου Καλλία. οι απόψεις των βασικών ομιλητών διαγράφονται καθαρότατα. Η διάρθρωση του λόγου και τα πρόσωπα (σελ. Γιατί ο Πλάτωνας επιλέγει αυτή την εισαγωγή. Παρ’ όλα αυτά. απαντώντας στις ερωτήσεις ενός φίλου του.

Από πού φαίνεται το αντισοφιστικό πάθος του Πλάτωνα. Κριτίας.  Ποιος μπορεί να διδάξει την αρετή. Αλκιβιάδης.Πλάτωνος Πρωταγόρας 4. Ση διαλεκτική. Πώς παρουσιάζεται ο Πρωταγόρας. Κι αυτό λόγω της σημαντικής θέσης που κατείχε ο στοχαστής αυτός στην ιστορία της ελληνικής σκέψης. 5 . 7. Πρωταγόρας. 6. Ποια είναι τα πρόσωπα του διαλόγου. αγανακτισμένος με τις συνεχείς ερωτήσεις του ΢ωκράτη. 2. Πώς τον αντιμετωπίζει ο Σωκράτης και γιατί  Παρουσιάζεται ως αλαζονικός και γεμάτος αυτοπεποίθηση. Ποιο είναι το τέλος της συζήτησης. Καλλίας. Ιπποκράτης. Από τον τρόπο που παρουσιάζει τους σοφιστές Πρόδικο και Ιππία: και οι δύο είναι μάλλον γελοιογραφικά σχεδιασμένοι. Ποιους τρόπους χρησιμοποιεί ο Πρωταγόρας για να εκθέσει τις απόψεις του. Ο φιλόσοφος επιμένει στις ερωτήσεις που επιτρέπουν να διευκρινίζεται και να ορίζεται με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια κάθε επιμέρους θέμα και κάθε όρος. η ειρωνεία του είναι πολύ διακριτική. Η φιλοσοφική σημασία του διαλόγου (σελ. Είναι η πραγματική εισαγωγή στο θέμα: ποια είναι η αξία της σοφιστικής. ΢ωκράτης. 3. Β.  Ο ΢ωκράτης δείχνει έναν ειλικρινή σεβασμό προς τις απόψεις του. Ποιος είναι ο λειτουργικός ρόλος του Προλόγου. Σο έργο κλείνει με ένα μάλλον παράδοξο και απρόσμενο τρόπο. 5. Ιππίας. παρουσιάζονται ως επιδεικτικά πολυμαθείς. Ποια μέθοδο ακολουθεί ο Σωκράτης. Είναι οι σοφιστές τα κατάλληλα πρόσωπα γι’ αυτό. 8. ρηχοί και μεγαλομανείς. 56 – 57) 1.  Ποια είναι η φύση της αρετής. Πρόδικος. και αν μπορούν οι σοφιστές να διδάξουν την αρετή στους νέους. καθώς η συζήτηση καταλήγει σε μια περίεργη αντιστροφή των αρχικών απόψεων που διατυπώθηκαν. Ποια είναι τα θέματα του Πρωταγόρα.

(βάζουμε σε κύκλο το β). Πού οφείλεται η βασική αντίρρηση του Σωκράτη όσον αφορά τη μέθοδο του σχολιασμού ποιητικών κειμένων. 6. Ποιο είναι το αδύνατο σημείο του μύθου του Πρωταγόρα για τον Προμηθέα. Γιατί ο Πλάτων δε διστάζει να ειρωνευτεί και να υπονομεύσει με κάθε τρόπο τη διάλεξη Γιατί δεν είναι καλή μέθοδος προσέγγισης και κατάκτησης της αλήθειας. 5. 6 . Η σωκρατική – πλατωνική θέση για την αρετή ολοκληρώνεται: α. 4. για να οδηγηθεί ο άνθρωπος στη γνώση. ΢τη γενική καχυποψία του απέναντι στο γραπτό λόγο (το γραπτό είναι «βουβό»). Πώς χρησιμοποιεί ο Πλάτων το μύθο. β. 8. Σο ότι δεν μπορεί να οδηγήσει με ακρίβεια στη φιλοσοφική και επιστημονική γνώση. 7. το σχολιασμό των ποιητικών κειμένων. σε κανένα από τα έργα αυτά.Πλάτωνος Πρωταγόρας Σο μύθο. στον Πρωταγόρα. στην Πολιτεία. Βάλε σε κύκλο τη σωστή απάντηση. Για να συμπληρώσει μια αυστηρή φιλοσοφική απόδειξη και όχι αυτόνομα ή ισοδύναμα με τις άλλες φιλοσοφικές μεθόδους. γιατί δεν είναι καλή για τη φιλοσοφία. τη διάλεξη. γ.

(Ο Πρωταγόρας εξηγεί στον ΢ωκράτη τι διδάσκει στους νέους που παρακολουθούντα μαθήματά του. είπα εγώ [δηλαδή ο Σωκράτης. για όσα δηλαδή θεωρείται πως είναι διδακτά και μπορεί κάποιος να τα μάθει με κατάλληλα μαθήματα. όταν η πόλη πρόκειται να εκτελέσει κάποιο έργο οικοδομικό. «Αυτό ακριβώς. την ιδιωτική ζωή. ακόμα κι αν είναι και ωραίος και πλούσιος και από μεγάλη οικογένεια. ώστε να είναι κανείς όσο γίνεται πιο ικανός να πράξει και να μιλήσει για τα πολιτικά θέματα». ωραία τέχνη κατέχεις λοιπόν. Αλλά το σωστό εκ μέρους μου είναι να πω για ποιο λόγο νομίζω πως δεν πρόκειται για κάτι που διδάσκεται και γιατί δεν μπορούν οι άνθρωποι να το μεταδώσουν σε άλλους ανθρώπους. και με τον ίδιο τρόπο πράττουμε όταν πρόκειται για όλα τα αντίστοιχα έργα. κάποιος που οι άνθρωποι δεν τον θεωρούν τεχνίτη σχετικό. τους μόρφωσε καλά 7 . όπως τους προηγούμενους: γιατί εσύ. Αυτή τη στάση φυσικά δεν την έχει μόνο η συνέλευση της πόλης μας. πως αυτό είναι κάτι που μπορώ να το αμφισβητήσω. Οι αντιρρήσεις του ΢ωκράτη). με διαταγή των πρυτάνεων. που αφηγείται τη συζήτηση του Πρωταγόρα σε τρίτο φίλο του]. αν βέβαια την κατέχεις πραγματικά». Όταν όμως. κι όταν πάλι πρόκειται για ναυπηγικό έργο. Εγώ λοιπόν. «Μάλιστα. μιλάς για την πολιτική τέχνη και εννοείς πως αναλαμβάνεις να κάνεις τους άνδρες αγαθούς πολίτες». τον κοροϊδεύουν και του φωνάζουν. χωρίς να έχεις διδαχτεί από πουθενά αυτό το πράγμα και χωρίς να έχεις δάσκαλο σ' αυτό το θέμα. πως οι Αθηναίοι είναι σοφοί. σηκώνεται και δίνει τις συμβουλές του γι' αυτό εξίσου και ο οικοδόμος και ο σιδεράς και ο εμπρός ή ο ναυτικός και ο πλούσιος και ο φτωχός και αυτός που είναι από μεγάλο γένος και αυτός που δεν είναι από κάποια γενιά σπουδαία. θέλεις τώρα να δώσεις και συμβουλές. όποτε συγκεντρωνόμαστε στην εκκλησία του δήμου. «Εγώ πάντως. η συνέλευση δεν τον αποδέχεται. θεωρώ. που θεωρούν οι Αθηναίοι ότι εξαρτώνται από κάποια συγκεκριμένη τεχνογνωσία. πώς δηλαδή να διευθετεί κανείς με τον καλύτερο τρόπο τα ζητήματα του οἴκου του. Ο Περικλής. είπα εγώ. Σωκράτη». Και βλέπω ότι. Αντίθετα. είπε. μέχρι αυτός που τόλμησε να μιλήσει να φύγει από μόνος του τρομοκρατημένος ή μέχρι να τον σύρουν οι τοξότες και να τον βγάλουν σηκωτό. αλλά και στο ιδιωτικό επίπεδο [βλέπουμε ότι] οι πιο σοφοί και οι άριστοι των πολιτών μας δεν μπορούν να μεταβιβάσουν αυτήν την αρετή που έχουν οι ίδιοι σε άλλους. Γιατί εγώ δεν θεωρούσα. όσο και για τα θέματα που αφορούν την πόλη. Άρα είναι προφανές πως δεν θεωρούν ότι το πράγμα αυτό είναι κάτι που διδάσκεται. « Το μάθημα [το οποίο διδάσκω] είναι η ευβουλία. Και κανένας δεν τους ψέγει γι' αυτό. «παρακολουθώ σωστά τα λεγόμενά σου. τι καταλαβαίνω.Πλάτωνος Πρωταγόρας Ανάλυση ενοτήτων Ενότητα 1η (318Ε-320C) Μπορεί η αρετή να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας. ο πατέρας των νεαρών από' δω. ας πούμε. «Άραγε». Εάν επιχειρήσει κάποιος να δώσει τη συμβουλή του στον δήμο. καλούμε τους ναυπηγούς. έτσι ενεργούν. η σωστή σκέψη και λήψη αποφάσεων τόσο για τα θέματα που αφορούν τα οἰκεῖα. Γιατί απ' ό. όπως και οι άλλοι Έλληνες. Πρωταγόρα. θα σου πω αυτό που σκέφτομαι. καλούμε τους οικοδόμους ως συμβούλους στην οικοδομία. «είναι το μάθημα που ισχυρίζομαι πως διδάσκω». πρέπει να αποφασιστεί κάποιο ζήτημα που αφορά τη διοίκηση της πόλεως. Για τα θέματα αυτά λοιπόν.

 Άνδρες: στην αρχαία Ελλάδα είναι γνωστό ότι μόνο οι άνδρες και συγκεκριμένα οι ενήλικες είχαν πολιτικά δικαιώματα. είπε εκείνος. όπου τύχει να συναντήσουν από μόνοι τους την αρετή. δεν είχαν ένα ενιαίο διοικητικό σύστημα.  Πόλη: η πόλις-κράτος ήταν από τον 8ο αιώνα π. δεν μπόρεσαν ποτέ τους να βελτιώσουν κανέναν ούτε από τους συγγενείς τους ούτε από τους ξένους. ούτε αυτός τους εκπαιδεύει ούτε σε άλλους έδωσε τους γιους του να τους εκπαιδεύσουν. παρακολουθώ σωστά τα λεγόμενά σου. «Όχι. Ερμηνευτική ανάλυση  Το μάθημα *το οποίο διδάσκω+ είναι η ευβουλία< η σωστή σκέψη και λήψη αποφάσεων τόσο για τα θέματα: Ο Πρωταγόρας διευκρινίζει ότι σκοπός του είναι να διδάξει στους μαθητές του την ορθή κρίση (ευβουλία). Άλλωστε. «δεν θα σας αρνηθώ. Εγώ.  Άραγε. Στην προσωπική τους ζωή θα είναι σε θέση να διαχειρίζονται σωστά και με σύνεση τα του οίκου τους 2. έχοντας υπόψη μου αυτά τα γεγονότα. ήταν μικρό ανεξάρτητο κράτος. «πως είναι πιο χαριτωμένο να σας πω έναν μύθο». που υποκρύπτει την ειρωνική διάθεση του φιλοσόφου για τα όσα ακούει. το αντίθετο του ολέθριου πάθους και των ακραίων εκδηλώσεων. δες και τον Κλεινία. μην ξέροντας τι να κάνει μαζί του. 1098). Αλλά. Κι αυτοί τριγυρίζουν και βόσκουν. Κι αν θέλεις. φοβούμενος μήπως τον χαλάσει ο Αλκιβιάδης.Πλάτωνος Πρωταγόρας στα θέματα που εξαρτώνται από τους δασκάλους. λοιπόν Πρωταγόρα. μη μας αρνηθείς και κάνε το. Ο Πρωταγόρας λοιπόν αναφέρεται σε δυο τομείς όπου θα ωφελήσει τους μαθητές του το μάθημα της ευβουλίας:1. Και πριν κλείσουν έξι μήνες. κάμπτομαι και πιστεύω πως κάτι θα εννοείς. όπως κάνουν οι γεροντότεροι στους νέους. που έδινε το όνομά της σε όλη τη διοικητική της περιφέρεια. Αποτελούσε το διοικητικό και πολιτικό κέντρο και εξασφάλιζε ασφάλεια στους κατοίκους τους με τα οχυρά της και την ακρόπολη. δεν θεωρώ πως η αρετή είναι διδακτή.  Πολιτική τέχνη: 1η αναφορά στο κεντρικό θέμα του διαλόγου. τον μικρό αδερφό του Αλκιβιάδη από' δω. δηλαδή του να στρατεύονται. Ο ΢ωκράτης εκφράζει απορία για τα λεγόμενα του Πρωταγόρα με μια ερώτηση. ο Αρίφρονας του τον έδωσε πίσω. να γίνονται μέλη των δικαστηρίων καθώς και 8 . ενώ ήταν οι ίδιοι αγαθοί.  Οἰκεῖα: η λέξη χρησιμοποιείται με την έννοια της κατοχής της γης και όχι με τη σημερινή έννοια της. Να σας το αναλύσω με έναν μύθο. Αν λοιπόν. είπε. οι οποίοι. σαν ζώα λυμένα. τον πήρε απ' αυτόν και ανέθεσε στον Αρίφρονα να τον μορφώσει. Επειδή όμως σε ακούω να το υποστηρίζεις εσύ. ΢ε όλη την ελληνική επικράτεια υπήρχαν πόλεις-κράτη και γι’ αυτό το λόγο οι αρχαίοι Έλληνες αν και ανήκαν στην ίδια φυλή. Η πολιτική τέχνη αναφέρεται στη σωστή δράση του πολίτη τόσο στην ιδιωτική όσο και στη δημόσια ζωή του. δε σήμαινε μόνο την κατοχή γης αλλά και την υποχρέωση του κάθε νέου να προστατεύσει και το παρελθόν του οίκου του και να εξασφαλίσει τη συνέχειά του. Αλλά στα θέματα στα οποία ο ίδιος είναι σοφός. Στη δημόσια ζωή με το να λαμβάνουν ενεργό δράση για το καλό της πόλης. αφού θεωρώ πως έχεις μεγάλη πείρα σε πολλά ζητήματα και πολλά έχεις μάθει και πολλά επίσης έχεις ανακαλύψει μόνος σου. Αυτόν τον είχε στην κηδεμονία του ο Περικλής και. τι προτιμάς από τα δύο. Ευβουλία προτείνει και ο χορός στον Κρέοντα (Αντιγόνη. Χ. «Εγώ νομίζω». Και άλλους πάμπολλους έχω να σου απαριθμήσω. που δέσποζε στον ψηλότερο λόφο της πόλης. Σωκράτη». μπορείς να μας αναλύσεις με τρόπο εναργέστερο γιατί η αρετή είναι διδακτή. ή να αναπτύξω το ζήτημα σε μια διάλεξη» Πολλοί από αυτούς που κάθονταν κοντά είπαν αμέσως να το αναπτύξει το θέμα με όποιον από τους δύο τρόπους θέλει.

του ισχυρότερου έστω και προσωρινά. Νοηματική απόδοση της ενότητας ΢την ενότητα αυτή του πλατωνικού διαλόγου «Πρωταγόρας». αποδέχονταν μόνο τη γνώμη των ειδικών πάνω στο θέμα. Όμως. Επίσης. θα προσκαλέσουν συμβούλους της οικοδομής. για τα θέματα της οικοδομής για παράδειγμα. 2 ο επιχείρημα οι πιο σοφοί και οι άριστοι< οι ίδιοι σε άλλους : ΢τη συνέχεια αναφέρει ότι ακόμα και οι σοφότεροι άντρες αδυνατούσαν να μεταδώσουν την πολιτική αρετή στα παιδιά τους. δε διαχωρίζουν κανένα πολίτη αλλά όλοι εκφράζουν τη γνώμη τους.Πλάτωνος Πρωταγόρας να εκφράζουν τη γνώμη του δημόσια. θα φωνάξουν έναν 9 . πώς αυτό είναι κάτι που διδάσκεται: ο ΢ωκράτης εκφράζει την αμφιβολία του για το διδακτό της πολιτικής αρετής και αναρωτιέται αν θα μπορούσε ποτέ να διδαχθεί. ωστόσο σε θέματα που είχαν να κάνουν με εξειδικευμένες γνώσεις.  Αν βέβαια την κατέχεις: ειρωνική έκφραση που εκφράζεται με υπόθεση από το ΢ω κράτη για το αν ο Πρωταγόρας τελικά κατέχει την τέχνη που υποστηρίζει ότι θα διδάξει. Αντίθετα. Καταρχήν. σε θέματα που είχαν να κάνουν με τη ναυπηγική τέχνη απευθύνονταν μόνο στους ναυπηγούς. όχι η πολιτική αρετή με δύο εμπειρικά επιχειρήματα σε άριστα δομημένο λόγο: 1ο επιχείρημα Και βλέπω ότι< γενιά σπουδαία: Ο ΢ωκράτης αναφέρει ότι στην αρχαία Αθήνα. αν και υπήρχε πολυφωνία ως προς τις απόψεις. ΢τη συνέχεια. αξίζει να δούμε γιατί ο Πρωταγόρας επιλέγει να υποστηρίξει τα επιχειρήματα του με μύθο και όχι με μια διάλεξη. ο μύθος είναι μια φανταστική αφήγηση ενώ η διάλεξη περιέχει λογικά και αληθινά επιχειρήματα. δηλαδή ωραίος και σώφρων. Παρατηρεί πως οι σοφοί Αθηναίοι. δηλαδή θα προσπαθήσει να αποδείξει ότι η πολιτική αρετή είναι διδακτή. που θα μπορούσαν να τους κατατοπίσουν πλήρως στα περί της ναυπηγήσεως ενός πλοίου. για ναυπηγικά θέματα. Όμως. οι γυναίκες και οι δούλοι εκπροσωπούνταν από τον άνδρα του σπιτιού. Ο φιλόσοφος θα αποδείξει ότι μόνο η γνώση διδάσκεται. στη μυθική αφήγηση ήταν πιο εύκολη η χρήση ποιητικής γλώσσας και η επίδειξη γνώσεων καθώς διδακτικοί του σκοποί από τα ομηρικά χρόνια. Αν όμως ήταν διδακτή. ο οποίος ήταν αντίθετος με τη χρήση του μύθου για όλους τους παραπάνω λόγους που επέλεξε ο Πρωταγόρας να τον χρησιμοποιήσει. πρέπει να προσέξουμε γιατί ο Πρωταγόρας ενδιαφέρεται να δοθεί έμφαση μόνο στην έννοια της αγαθότητας και όχι της ομορφιάς. ο σοφιστής εξηγεί στο ΢ωκράτη ότι διδάσκει στους νέους την πολιτική αρετή και ότι με τη διδασκαλία του τους καθιστά ικανούς να διαχειρίζονται και να διοικούν κατά τον πιο άριστο και επωφελή τρόπο τόσο τις ιδιωτικές όσο και τις δημόσιες υποθέσεις.  Είναι πιο χαριτωμένο να σας πω ένα μύθο: Ο Πρωταγόρας ξεκινά τον αντίλογο του. καταλήγει στο τελικό συμπέρασμα ότι τελικά η πολιτική αρετή δε διδάσκεται.Πρωταγόρα. σίγουρα θα τους την είχαν διδάξει. ΢υμφωνεί μάλιστα με την παρατήρηση του ΢ωκράτη ότι με το επάγγελμα που εξασκεί κάνει τους ανθρώπους ικανούς και ενάρετους πολίτες. Σο βασικό του επιχείρημα είναι ποιους προσκαλούν ως συμβούλους οι Αθηναίοι στην εκκλησία του δήμου για τα διάφορα τεχνικά θέματα. επομένως αν η πολιτική αρετή ήταν κάτι διδακτό . Ο μύθος αυτός είναι επινόηση του Πρωταγόρα και όχι του Πλάτωνα. ο ΢ωκράτης αμφισβητεί αν μπορεί η πολιτική αρετή να διδαχθεί. Όταν. Λόγου χάρη. όμως πρόκειται για θέματα πολιτικής. θα υπήρχαν και οι ειδικοί για να τη διδάξουν. ο μύθος τέρπει τον αναγνώστη με τις φανταστικές διηγήσεις αλλά οι σοφιστές για να μην χαρακτηριστούν «παραμυθάδες» φρόντιζαν οι μύθοι τους να περιέχουν στοιχεία από την πραγματικότητα.  Αγαθούς: κατά την αρχαιοελληνική αντίληψη ο Έλληνας άνδρας για να είναι ολοκληρωμένη προσωπικότητα έπρεπε να είναι καλός κἀγαθός.  Γιατί εγώ δε θεωρούσα . Έχουμε δηλαδή έναν αγώνα λόγων για την επικράτηση του κρείσσονος λόγου. Συμπέρασμα δε θεωρώ ότι η αρετή είναι διδακτή: με αυτή τη φράση όπως είχε ξεκινήσει. Ακόμα.

δεν είναι ικανοί να τη μεταδίδουν και να τη διδάσκουν σε άλλους. 2. πλούσιος και ευγενικής καταγωγής. λέει ο ΢ωκράτης. 3. Να αναπτύξετε το 1ο επιχείρημα του ΢ωκράτη Να αναπτύξετε το 2ο επιχείρημα του ΢ωκράτη Ποία η διαφορά μεταξύ του μύθου και της διάλεξης 10 . ο ΢ωκράτης τον παρακαλεί να του αποδείξει με τον ποιον τρόπο διδάσκεται η πολιτική αρετή και εκείνος δέχεται να τους αφηγηθεί αρχικά έναν μύθο. οι Αθηναίοι καθόλου δε δέχονται τη γνώμη του. Και αυτό. υποδηλώνει ότι η πολιτική τέχνη δεν είναι διδακτή.Πλάτωνος Πρωταγόρας ναυπηγό. Πρόσθετες ερωτήσεις 1. Γίνεται μάλιστα αντικείμενο χλευασμού και αποδοκιμασιών και πολλές φορές οι τοξότες τον απομακρύνουν βίαια από το βήμα. Αν όμως για ένα τεχνικό θέμα λάβει το λόγο κάποιος που δεν είναι δημιουργός ή ειδικός εμπειρογνώμονας. 5. Σο ίδιο θα πράξουν για όλα τα άλλα θέματα. Για θέματα όμως που αφορούν τη διοίκηση της πόλης. ακόμη κι αν είναι όμορφος. χρησιμοποιεί άλλο εμπειρικό επιχείρημα από τον ιδιωτικό βίο και τονίζει ότι σπουδαίοι πολιτικοί άνδρες. Να αναλύσετε τη σημασία της λέξης ευβουλία Ποιο ήταν το πρότυπο ζωής που έπρεπε να ακολουθούν οι αρχαίοι Έλληνες. όπως ο Περικλής. 4. Επειδή όμως οι απόψεις του έρχονται σε αντίθεση με τις απόψεις του Πρωταγόρα. όσα θεωρούν ότι είναι δυνατό να τα μάθει κανείς και να τα διδαχθεί. κάθε Αθηναίος πολίτης έχει δικαίωμα λόγου και μπορεί να δίνει συμβουλές. Για να αποδείξει ο ΢ωκράτης ότι η πολιτική αρετή δεν είναι δυνατό να διδαχτεί.

σωτηρίαν τ῵ γένει πορίζων. Ἐπειδή δ’ ἅγειν αὐτά προς φῶς ἒμελλον.ἱκανοῖς μεν ἀμῦναι χειμῶνα. το φυσικό εξοπλισμό των ζώων και την ισορροπία στη φύση. θνητά δε γένη οὐκ ἦν. Ἤν γάρ ποτε χρόνος ὅτε θεοί μέν ἦσαν. ἅλλοις δε δένδρων καρπούς. τοῖς δ’ ἅοπλον διδούς φύσιν ἅλλην τιν’ αὐτοῖς ἐμηχανᾶτο δύναμιν εἰς τ῅ν σωτηρίαν.321B5) Η αρχή της δημιουργίας του ανθρώπου Να κατανοήσουν οι μαθητές  τις ιδέες που διατυπώνονται στο μύθο για τη δημιουργία των όντων. • Να γνωρίσουν το μύθο ως μέθοδο διδασκαλίας των σοφιστών. Μετάφραση Ήταν λοιπόν κάποτε εποχή που υπήρχαν φυσικά θεοί δεν υπήρχαν όμως ζώα. Ταῦτα δε ἐμηχανᾶτο εὐλαβείαν ἒχων μη τι γένος ἀῒστωθείη ἐπειδή δε αὐτοίς ἀλληλοφθοριῶν διαφυγάς ἐπήρκεσε. Ἐπειδή δε και τούτοις χρόνος ἦλθεν εἰμαρμένος γενέσεως. 11 . τ῵δε αὐτ῵ αὐτά ἒσωζεν και τἆλλα οὕτως ἐπανισῶν ἒνεμεν. Μετάφραση Κείμενο Ἤν γάρ ποτε χρόνος ὅτε θεοί μέν ἦσαν. Επειδή όμως και γι’ αυτά ήρθε ο χρόνος ο ορισμένος από τη μοίρα για τη γέννηση (τους) πλάθουν αυτούς οι θεοί στο εσωτερικό της γης αφού έκαναν μείγμα από χώμα και φωτιά και από εκείνα που μπορούσαν να αναμειχτούν με τη φωτιά και το χώμα. προς τάς ἐκ Διός ὥρας εὐμάρειαν ἐμηχανᾶτο ἀμφιεννύς αὐτά πυκναῖς τε θριξίν και στερεοῖς δέρμασιν. θνητά δε γένη οὐκ ἦν. Προμηθέα δε παραιτεῖται Ἐπιμηθεύς αὐτός νεῖμαι ‚Νείμαντος δε μου‛ ἒφη. ‚ἐπισκέψαι ‛και οὕτω πείσας νέμει. τους δ’ ἀσθενεστέρους τάχει ἐκόσμει τους δε ὥπλιζε. και εἰς εὐνάς ἰοῦσιν ὃπως ὑπάρχοι τά αὐτά ταῦτα στρωμνή οἰκεία τε και αὐτοφυής ἑκάστῳ και ὑποδῶν τά μέν ὁπλαῖς. Νέμων δε τοῖς μέν ἰσχύν ἅνευ τάχους προσ῅πτεν. Τοὐντεῦθεν τροφάς ἅλλοις ἅλλας ἐξεπόριζεν. δυνατοῖς δε και καύματα.τα δε [θριξίν και] δέρμασιν στερεοῖς και ἀναίμοις. Ἃ μεν γάρ αὐτῶν σμικρότητι ἢμπισχεν. πτηνόν φυγήν ἢ κατάγειον οἲκησιν ἒνεμεν ἅ δε ηὖξε μεγέθει.Πλάτωνος Πρωταγόρας Ενότητα 2η (320D. τοῖς μέν ἐκ γ῅ς βοτάνην. τοῖς δε ῥίζας ἒστι δ’ οἷς ἒδωκεν εἶναι τροφήν ζῴων ἅλλων βοράν και τοῖς μέν ὀλιγογονίαν προσ῅ψε. τοῖς δ’ ἀναλισκομένοις ὑπό τούτων πολυγονίαν. τυποῡσιν αὐτά θεοί γ῅ς ἒνδον ἐκ γ῅ς και πυρός μείξαντες και τῶν ὅσα πυρί και γ῅ κεράννυται. Ἐπειδή δε και τούτοις χρόνος ἦλθεν εἰμαρμένος γενέσεως τυποῡσιν αὐτά θεοί γῆς ἒνδον ἐκ γῆς και πυρός μείξαντες και τῶν ὅσα κεράννυται πυρί και γῆ. προσέταξαν Προμηθεῖ και Ἐπιμηθεῖ κοσμ῅σαί τε και νεῖμαι δυνάμεις ἑκάστοις ὡς πρέπει.

ἱκανοῖς μεν ἀμῦναι χειμῶνα.Πλάτωνος Πρωταγόρας Ἐπειδή δ’ ἒμελλον ἂγειν αὐτά προς φῶς προσέταξαν Προμηθεῖ και Ἐπιμηθεῖ κοσμῆσαί τε και νεῖμαι δυνάμεις ἑκάστοις. Σαῦτα δε ἐμηχανᾶτο. σε άλλους έδινε δύναμη χωρίς ταχύτητα και στους πιο αδύνατους με ταχύτητα εφοδίαζε και άλλους εξόπλιζε σε άλλους όμως επειδή έδινε οργανισμό άοπλο επινοούσε γι’ αυτούς κάποια άλλη δύναμη για τη σωτηρία (τους). «κάνε εσύ επιθεώρηση» και έτσι. όπως πρέπει. Νέμων δε τοῖς μέν προσῆπτεν ἰσχύν ἂνευ τάχους τους δ’ ἀσθενεστέρους τάχει ἐκόσμει τους δε ὥπλιζε. με αυτό το ίδιο τους έσωζε και τα άλλα μοίραζε κάνοντάς τους ισοδύναμους με αυτό τον τρόπο. μοιράζει Κάνοντας όμως τη διανομή. ‚ἐπισκέψαι ‛ και οὕτω πείσας νέμει. δυνατοῖς δε και καύματα. τ῵δε αὐτ῵ αὐτά ἒσωζεν και τἆλλα ἒνεμεν οὕτως ἐπανισῶν. Ἃ μεν γάρ αὐτῶν σμικρότητι ἢμπισχεν. Και αυτά επινοούσε. αφού τον έπεισε. πτηνόν φυγήν ἒνεμεν ἢ κατάγειον οἲκησιν ἅ δε ηὖξε μεγέθει. Όσους δηλαδή απ’ αυτούς σε μικρό σώμα περιόριζε φτερά για να φεύγουν μοίραζε ή υπόγεια κατοικία και όσους έκανε μεγαλόσωμους. εὐλαβείαν ἒχων μη τι γένος ἀῒστωθείη ἐπειδή δε αὐτοίς ἐπήρκεσε αὐτοίς ἀλληλοφθοριῶν διαφυγάς εὐμάρειαν ἐμηχανᾶτο προς τάς ἐκ Διός ὥρας ἀμφιεννύς αὐτά πυκναῖς τε θριξίν και στερεοῖς δέρμασιν. επειδή έπαιρνε τα μέτρα του μήπως εξαφανιστεί κάποιο γένος και αφού τα εφοδίασε με όλα τα μέσα για ν’ αποφύγουν την αλληλοεξόντωση επινοούσε ευκολίες για τις ατμοσφαιρικές μεταβολές που προκαλούνται από το Δία ντύνοντας αυτά και με πυκνά τριχώματα και με γερά δέρματα. ικανά βέβαια ν’ αντιμετωπίσουν το κρύο κατάλληλα όμως και για τις ζέστες και για να χρησιμεύσουν στο καθένα αυτά τα ίδια 12 . Ο Επιμηθέας όμως ζητά από τον Προμηθέα ο ίδιος να κάνει τη μοιρασιά «Και όταν εγώ μοιράσω» είπε. Ἐπιμηθεύς δε παραιτεῖται Προμηθέα αὐτός νεῖμαι ‚Νείμαντος δε μου‛ ἒφη. και ὃπως ὑπάρχοι ἑκάστῳ τά αὐτά ταῦτα Και όταν επρόκειτο να φέρουν αυτά στο φως διέταξαν τον Προμηθέα και τον Επιμηθέα (και) να τα στολίσουν και να τα μοιράσουν στο καθένα δυνάμεις. τοῖς δ’ ἂοπλον διδούς φύσιν αὐτοῖς ἐμηχανᾶτο ἂλλην τιν’ δύναμιν εἰς τῆν σωτηρίαν. ὡς πρέπει.

ξεναγός. πρόσμειξις. μετάδοσις. σαν στρώματα και σκεπάσματα ταιριαστά και δοσμένα από τη φύση. ἐπισκέψαι: λέξεις σχετικές στη ν. νεῖμαι: λέξεις σχετικές στη ν. εἰμαρμένος: προέρχεται από το ρήμα μείρομαι(λαμβάνω με κλήρο το μερίδιο μου). Ύστερα απ’ αυτό εξασφάλιζε τροφές διαφορετικές για τα διάφορα είδη. άμαξα. ενώ σ’ αυτά που τρώγονταν απ’ αυτά να γεννούν πολλά (έδωσε τη δυνατότητα) προσπαθώντας να εξασφαλίσει τη σωτηρία για το είδος Λεξιλογικά 1. κατανομή συνώνυμα: μερίζω. σε άλλα χορτάρι από τη γη. δοτός. σωτηρίαν τ῵ γένει πορίζων. επισκόπηση. εκτύπωση. αγωγή. χορηγός.ε. διαδίδωμι. τοῖς δ’ ἀναλισκομένοις ὑπό τούτων πολυγονίαν. μοίρα. επίσκοπος 9. νόμος. ἂγειν : λέξεις σχετικές στη ν. άγημα.από την οποία παράγονται και οι λέξεις μερίζω. κρασί. τυποῦσιν: λέξεις σχετικές στη ν. Προέρχεται από τη ρίζα –μερ .ε. ουραγός. διδούς: παράγωγα: δόσις. κεράννυμι. προαγωγή. κράση. και άλλα με [τριχώματα]στερεά και χωρίς αίμα δέρματα. κρατήρας. ακέραστος. ὁπλισμός. τα δε [θριξίν και] στερεοῖς και ἀναίμοις δέρμασιν. ὢπλιζε: παράγωγα: ὃπλισις. αδιανέμητος. μεικτός. νομή. σκόπελος. τοῖς δε ῥίζας ἒστι δ’ οἷς ἒδωκεν εἶναι τροφήν ζῴων ἂλλων βοράν και τοῖς μέν ὀλιγογονίαν προσῆψε. νομός. επιμειξία 4. δόσιν ποιοῦμαι αντώνυμα: λαμβάνω. σε άλλα καρπούς δέντρων και σε άλλα ρίζες σε μερικά όμως επέτρεψε να είναι ως τροφή το κρέας άλλων ζώων και σ’ αυτά τα τελευταία τη δυνατότητα έδωσε να γεννούν λίγα. κεράννυται: λέξεις σχετικές στη ν. καταδότης συνώνυμα: προσφέρω. αὐξομείωσις αντώνυμα: μειῶ. δέχομαι 11. άξιος. διανομέας. φέρω 6. μερίς. πρόσταγμα. νόμιμος. στρατηγός. προσέταξαν: παράγωγα: τάγμα. απονομή. τάξις. δῶρον. διάδοσις. άξονας. μέρος. ὃπλισμα 10.ε. ανατύπωση. φύρω (ανακατεύω) 5. εκτυπωτής 3. υδραγωγείο. 2. παράδοσις. στη φωλιά τους όταν πηγαίνουν και δένοντας τα πόδια με νύχια. άκρατος συνώνυμα: μείγνυμι. Σοὐντεῦθεν ἐξεπόριζεν τροφάς ἂλλοις ἂλλας. αὐξητός. σκοπιά. εισάγω συνώνυμα: κομίζω. άτακτος. συμμιγής. 13 .Πλάτωνος Πρωταγόρας στρωμνή οἰκεία τε και αὐτοφυής. ἂλλοις δε δένδρων καρπούς. ε. παρέχω 8. παράταξις 7. αποτυπώνω. ηύξε: παράγωγα: αὐξησις.ε. μείξαντας: παράγωγα: μεῖξις. τοῖς μέν ἐκ γῆς βοτάνην. κέρασμα. εἰς εὐνάς ἰοῦσιν και ὑποδῶν τά μέν ὁπλαῖς. μεῖγμα συνώνυμα: συνάπτω. αγέλη.

ο κύριος στόχος του ήταν ακριβώς αυτός. ἰοῦσιν: παράγωγα: ἒλευσις. Ακόμα και στη μυθολογική παράδοση. που πρώτα υπολογίζει τις κινήσεις του και μετά δρα. Αδελφός του ήταν ο Επιμηθέας. Επομένως. 7. το έαρ κα ο χειμώνας. το νερό. 6. νέηλυς (αυτός που ήρθε πρόσφατα) 13. την ίδια γνώμη φαίνεται ότι ασπάζεται και ο Πρωταγόρας. είσοδος. καταναλωτής αντώνυμα Ερμηνευτικά 1. οι Ώρες ήταν κόρες του Δία και της Θέμιδος. συνέλευσις.αλλά ας μην ξεχνάμε ότι αφηγείται έναν μύθο που συνδέεται με την παράδοση. 3. επομένως θ μπορούσε να προσθέσει πολλά στοιχεία. Προμηθεῖ : παραγωγή από το προμηθής. ΢ύμφωνα όμως με τη θεωρία του Παρμενίδη ο κόσμος προήλθε από τη γη και τη φωτιά. με τη φράση Ἤν γάρ ποτε χρόνος ξεκινά τη μυθολογική του εξιστόρηση με το ενδιαφέρον του να επικεντρώνεται στον τρόπο δημιουργίας του ανθρώπου και όχι των θεώ-θέμα που είχε απασχολήσει τον Ησίοδο στη Θεογονία του-. Η Δίκη και η Ειρήνη. εποχή του έτους. το πλήρωμα του χρόνου. η Ευνομία. τυποῡσιν αὐτά θεοί : ο Πρωταγόρας αναφέρει ότι οι θεοί αποφάσισαν να δημιουργήσουν τα θνητά γένη. Η αναφορά του θεϊκού στοιχείου από τον σοφιστή ίσως να αποδεικνύει ότι δεν ήταν άθεος. Επομένως. Δυνάμεις: χαρίσματα. ο άνθρωπος έχει άμεση σχέση με τους θεούς. ιδιότητες 8. Ἐπιμηθεῖ: παραγωγή από το –επί + . ὢρα: η λέξη σημαίνει τα εξής: ορισμένος χρόνος. ἐκ γῆς και πυρός : τα τέσσερα στοιχεία από τα οποία δημιουργήθηκε ο κόσμος είναι κατά τη θεωρία του Εμπεδοκλή η φωτιά. 5. 10. 4. όπου χωρίς αυτούς δε θα μπορούσε να ζήσει σε κοινωνίες. εἰμαρμένος γενέσεως : ήρθε και για τα θνητά γένη ο ορισμένος από τη μοίρα χρόνος για τη δημιουργία τους. ἀναλισκομένοις: παράγωγα: ἀνάλωσις. η γη και ο αέρας. Ο Προμηθέας θεωρήθηκε ευεργέτης της ανθρωπότητας γιατί έκλεψε τη φωτιά από τους θεούς και τη δώρισε στους ανθρώπους. ἀναλωτής. όπως τον χαρακτήριζαν οι σύγχρονοί του . Προστάτευαν τους καρπούς της κάθε εποχής. ΢ύμφωνα με τους αρχαίους υπήρχαν 3 εποχές: το θέρος. όσες δυνάμεις χρειάζονται προκειμένου να μπορέσουν να επιβιώσουν. μη τι γένος ἀῒστωθείη : ο Επιμηθέας φροντίζει ώστε να δώσει στους ζωντανούς οργανισμούς. ελεύθερος.Πλάτωνος Πρωταγόρας 12. χρόνος: η αρχή του κόσμου.μῆτις και σημαίνει τον απερίσκεπτο. ὁδός. η επιβίωση του είδους του κάθε νέου όντος. 2. Η φωτιά μαζί με την έντεχνον σοφίαν αποτελούσαν τη βάση του τεχνικού πολιτισμού. μέθοδος. Πτηνόν φυγήν: μετωνυμία αφού αντί της λέξεως πτερά κάνει χρήση της λέξεως φυγήν 9. δηλαδή την πρόθεση –προ + -μῆτις και σημαίνει τον προνοητικό άνθρωπο. Νοηματική απόδοση της ενότητας 14 .

αμπέχονο. • την αδυναμία του πρωτόγονου μπροστά στη φύση και • τη σημασία της τεχνολογίας για την εξέλιξη του ανθρώπου ΄’Ατε δη οὖν οὐ πάνυ τι σοφός ὢν ὁ Ἐπιμηθεύς ΄’ελαθεν αὑτόν καταναλώσας τάς δυνάμεις εἰς τα ΄’αλογα• λοιπόν δη ἀκόσμητον ΄’ετι αὐτ῵ ἦν το ἀνθρώπινον γένος. κατευνάζω. ᾗπερ λέγεται. σαρκοβόρο. κλοπῆς δίκη μετῆλθεν. Από ποια στοιχεία δημιουργούν οι θεοί τα θνητά όντα. πυρ. κατανάλωση. 15 .Πλάτωνος Πρωταγόρας Ο Πρωταγόρας ξεκινά το μύθο του λέγοντας ότι οι θεοί έπλασαν τα όντα και ο Επιμηθέας μετά από παράκληση προς τον Προμηθέα κάνει μόνος του τη μοιρασιά των δυνάμεων και των εφοδίων ώστε να είναι ικανά να επιβιώσουν. Προμηθέα δε δι’ Ἐπιμηθέα ὓστερον. περιδέραιο: Να εντοπίσετε στο κειμενο τις ομορριζες των λέξεων που σας δινονται (μερικές από αυτές αναφέρονται στην ιδια λέξη του κειμένου). λαθών εἰσέρχεται. Σ῵ δε Προμηθεῖ εἰς μεν την ἀκρόπολιν την τοῡ Διός οἴκησιν οὐκέτι ἐνεχώρει εἰσελθεῖν –προς δε και αἱ Διός φυλακαί φοβεραί ἦσαν-εἰς δἐ το τῆς Ἀθηνᾶς και Ἡφαίστου οἴκημα το κοινόν. εκδορά. Ενότητα 3η (321B. 2.ἀμήχανον γάρ ἦν γαρ ΄’ανευ πυρός αὐτἠν κτητήν τῳ ΄’η χρησίμην γενέσθαι-και οὓτω δη δωρεῖται ἀνθρώπῳ. αυτάρκεια. και ἐκ τούτου εὐπορία μέν ἀνθρώπῳ τοῡ βίου γίγνεται. και ὁρᾷ τά μεν ΄’αλλα ζ῵α ἐμμελῶς πάντων ΄’εχοντα. ἐν ᾗ ΄’εδει και ΄’ανθρωπον ἐξιέναι ἐκ γῆς εἰς φῶς. κλέπτει Ἡφαίστου και Ἀθηνᾶς την ΄’εντεχνον σοφίαν σ’΄υν πυρί. και ἠπόρει ‘΄ο τι χρήσαιτο. καταβροχθίζω. Ποιες κοσμολογικές αντιλήψεις φαίνεται να ακολουθεί ο Πρωταγόρας. Ἀποροῡντι δε αὐτ῵ ΄’ερχεται Προμηθεύς ἐπισκεψόμενος την νομήν. Πρόσθετες ερωτήσεις 1. ἐν ῵ ἐφιλοτεχνείτην. τον δε ΄’ανθρωπον γυμνόν τε και ἀνυπόδητον και ΄’αστρωτον και ΄’αοπλον• ΄’ηδη δε και ἡ εἰμαρμἐνη ἡμέρα παρῆν. Σην μέν οὖν περί τον βίον σοφίαν ΄’ανθρωπος ταύτῃ ΄’εσχεν την δε πολιτικήν οὐκ εἶχεν • ἦν γαρ παρά τ῵ Διί. Ποιο ρόλο διαδραματίζει η μοίρα (ειμαρμένη) στην ενοτητα και πώς εξηγείται αυτός 3. γη: Να χρησιμοποιήσετε τα ουσιαστικά ως πρώτο συνθετικό σε δέκα σύνθετα 4. και κλέψας την ΄’εμπυρον τέχνην την τοῡ Ἡφαίστου και την ΄’αλλην την τῆς Ἀθηνᾶς δίδωσιν ἀνθρώπῳ. Ἀπορίᾳ οὖν σχόμενος ὁ Προμηθεύς ‘΄ηντινα σωτηρίαν τ῵ ἀνθρώπῳ εὓροι.322A) Η κλοπή της φωτιάς Να κατανοήσουν οι μαθητές: • τη θέση του ανθρώπου στη φύση.

Σις τεχνικές λοιπόν γνώσεις του για τη ζωή ο άνθρωπος απέκτησε έτσι την πολιτική όμως τέχνη δεν την είχε• γιατί (αυτή) βρισκόταν κοντά στο Δία.Πλάτωνος Πρωταγόρας Μετάφραση ’Ατε δη οὖν ὢν ὁ Ἐπιμηθεύς οὐ πάνυ τι σοφός ΄’ελαθεν αὑτόν καταναλώσας τάς δυνάμεις εἰς τα ΄’αλογα• λοιπόν δη ΄’ετι αὐτ῵ ἦν ἀκόσμητον το ἀνθρώπινον γένος και ἠπόρει ‘΄ο τι χρήσαιτο. Ἡφαίστου και Ἀθηνᾶς σύν πυρί . Και στον Προμηθέα στην ακρόπολη βέβαια. και ὁρᾷ τά μεν ΄’αλλα ζ῵α ἐμμελῶς πάντων ΄’εχοντα. Σ῵ δε Προμηθεῖ εἰς μεν την ἀκρόπολιν την τοῡ Διός οἴκησιν οὐκέτι ἐνεχώρει εἰσελθεῖν -προς δε και αἱ Διός φυλακαί φοβεραί ἦσανλαθών δε εἰσέρχεται εἰς οἴκημα το κοινόν Επειδή λοιπόν πραγματικά ο Επιμηθέας ήταν τελείως ανόητος ξόδεψε χωρίς να το καταλάβει τις δυνάμεις στα ζώα• λοιπόν του έμενε ακόμη ατακτοποίητο το ανθρώπινο γένος και βρισκόταν σε αμηχανία τι να κάνει. Σην μέν οὖν σοφίαν περί τον βίον ’ανθρωπος ταύτῃ ΄’εσχεν την δε πολιτικήν οὐκ εἶχεν • ἦν γαρ παρά τ῵ Διί. Και ενώ βρισκόταν σε αμηχανία έρχεται ο Προμηθέας για να επιθεωρήσει τη διανομή και βλέπει βέβαια τα άλλα ζώα με όλα τα κατάλληλα μέσα ότι ήταν εφοδιασμένα. κατά την οποία έπρεπε και ο άνθρωπος να βγει από τη γη στο φώς. Ἀπορίᾳ οὖν σχόμενος ὁ Προμηθεύς ‘΄ηντινα σωτηρίαν εὓροι τ῵ ἀνθρώπῳ. την κατοικία του Δία δεν ήταν δυνατό πια να μπει -εκτός από αυτό και οι φρουροί του Δία ήταν φοβεροίκρυφά λοιπόν εισέρχεται στο κοινό οίκημα 16 . ΢ε δύσκολη θέση επειδή βρισκόταν ο Προμηθέας ποια τέλος πάντων μέσα σωτηρίας να βρει για τον άνθρωπο.ἀμήχανον γάρ ἦν γενέσθαι αὐτἠν κτητήν τῳ ΄’η χρησίμην ΄’ανευ πυρόςοὓτω δη δωρεῖται ἀνθρώπῳ. Ἀποροῡντι δε αὐτ῵ ΄’ερχεται Προμηθεύς ἐπισκεψόμενος την νομήν. τον δε ΄’ανθρωπον γυμνόν τε ἀνυπόδητον και ΄’αστρωτον και ΄’αοπλον• παρῆν ’ηδη δε και ἡ εἰμαρμἐνη ἡμέρα ἐν ᾗ ΄’εδει και ΄’ανθρωπον ἐξιέναι ἐκ γῆς εἰς φῶς. του Ηφαίστου και της Αθηνάς μαζί με τη φωτιά -γιατί ήταν αδύνατο να αποκτηθούν αυτές από κάποιον ή να χρησιμοποιηθούν χωρίς φωτιάκι έτσι λοιπόν τα δωρίζει στον άνθρωπο. ενώ τον άνθρωπο γυμνό και ξυπόλυτο και χωρίς σκεπάσματα και χωρίς όπλα• όμως έφτανε πια και η καθορισμένη από τη μοίρα ημέρα.

ύστερα όμως. Η επιβίωση πλέον του ανθρώπινου γένους εξαιτίας της απρονοησίας του Επιμηθέα ήταν πολύ δύσκολη και προβληματική. όπως λέγεται. ε. χωρίς στρώματα και σκεπάσματα και χωρίς όπλα. 4. αφού η καθορισμένη από τη μοίρα μέρα για την έξοδο του από τη γη στο φως πλησίαζε. και κλέψας την ΄’εμπυρον τέχνην την τοῡ Ἡφαίστου και την ΄’αλλην την τῆς Ἀθηνᾶς δίδωσιν ἀνθρώπῳ. ᾗπερ λέγεται. δωρεῖται: προέρχεται από το δωρέομαι-δωροῡμαι Παράγωγα: δώρημα. πρέπει. 17 . λαθραίος. επιθεωρώντας τον τρόπο διανομής των δυνάμεων στα όντα. για κλοπή δικάστηκε ο Προμηθέας εξαιτίας του Επιμηθέα. ΄’ηδη δε<φῶς: Ο Προμηθέας έπρεπε να ενεργήσει αστραπιαία για να εξοπλιστεί το ανθρώπινο γένος με τα κατάλληλα μέσα επιβίωσης. λήθαργος. προσήκει 3. ξυπόλητο. 2. 3. λήθη λαμβάνει με τινος. και. του είπε. λήθη. γυμνόν τε ἀνυπόδητον και ΄’αστρωτον και ΄’αοπλον: πολυσύνδετο σχήμα. έρχεται τώρα ο Προμηθεύς να ελέγξει τον τρόπο διανομής των χαρισμάτων και των εφοδίων στα όντα. Δεν του έμεινε λοιπόν κανένα άλλο όπλο και χάρισμα για να προικίσει και να εφοδιάσει το ανθρώπινο γένος ΄’ερχεται Προμηθεύς ἐπισκεψόμενος την νομήν: στην αρχή του κεφαλαίου αυτού ο Επιμηθέας είχε παρακαλέσει τον αδελφό του να κάνει μόνος του τη διανομή των δυνάμεων στα έμβια όντα. διαφεύγω 2. Λεξιλογικά 1. ἀμνημονῶ. ὓστερον δε . κλοπῆς δίκη μετῆλθεν Προμηθέα δι’ Ἐπιμηθέα της Αθηνάς και του Ηφαίστου μέσα στο οποίο και οι δύο ασκούσαν με αγάπη τις τέχνες. Ερμηνευτικά ὁ Ἐπιμηθεύς<δυνάμεις: ο απερίσκεπτος Επιμηθέας ξόδεψε χωρίς να το καταλάβει τις δυνάμεις και τα εφόδια που είχε στα χέρια του για τα έμβια όντα. Κατά τη συμφωνία αυτή. και ἐκ τούτου γίγνεται μεν ἀνθρώπῳ εὐπορία τοῡ βίου.΄’εδει: προέρχεται από το ρήμα δεῖ Παράγωγα: δέησις. Αφού κάνω εγώ τη διανομή. βρήκε το ανθρώπινο γένος γυμνό.΄’ελαθεν: προέρχεται από το ρήμα λανθάνω Σχετικές λέξεις στη ν. τότε έλα εσύ στο τέλος να κάνεις την επιθεώρηση. αφού έκλεψε την τέχνη με φωτιά του Ηφαίστου και την άλλη της Αθηνάς τις δίνει στον άνθρωπο. δωρητής 1. αλάθητος Συνώνυμα λήθην ΄’εχω τινός.Πλάτωνος Πρωταγόρας τῆς Ἀθηνᾶς και Ἡφαίστου ἐν ῵ ἐφιλοτεχνείτην. λάθρα. και απ’ αυτό εξασφαλίζονται βέβαια για τον άνθρωπο πλούσια εφόδια για τη ζωή. ἐνδεής Συνώνυμα: χρή. Ο Προμηθέας.

τὴν ἔντεχνον σοφίαν σὺν πυρί: «Οι τεχνικές γνώσεις εννοούνται εδώ χορηγημένες στον άνθρωπο ως ολοκληρωμένο σύνολο a priori και όχι ως θησαύρισμα σταδιακής πείρας μέσα στους αιώνες». γιατί είχαν στενεύσει τα χρονικά όρια . Ο Προμηθέας οδηγήθηκε σ’ αυτή την παράνομη πράξη από μεγάλη αγάπη για το ανθρώπινο γένος. Ο φιλάνθρωπος Προμηθέας θέλησε να βοηθήσει τους ανθρώπους και αποφασίζει μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα να προχωρήσει στην κλοπή.Πλάτωνος Πρωταγόρας κλέπτει: σκέπτεται να κλέψει. Ο Δίας όμως καταδίκασε σε βασανιστικά μαρτύρια τον Προμηθέα για την κλοπή των ουράνιων αυτών στοιχείων. Ο Πρωταγόρας στο μύθο αναφέρεται στον άνθρωπο γενικά. Η ΄’εντεχνος σοφία είναι η τεχνική ικανότητα. 8. εὐπορία: εύκολος τρόπος του να κάνει κανείς κάτι. Ο προσδιορισμός ΄’εντεχνος επιτρέπει εδώ στον Πρωταγόρα να διευκρινίσει πως αυτού του είδους τη σοφία εννοεί. λύση των δυσκολιών 10. Με τον τρόπο αυτό το ανθρώπινο γένος απέκτησε τις τεχνικές γνώσεις. ικανότητα το να έχει κανείς σε αφθονία που χρειάζεται για μια καλή ζωή. Πώς υποκαθιστά ο άνθρωπος την έλλειψη οργάνων προσαρμογής. το δίκαιο. 7. αποφασίζει να κλέψει. Ποια σημασία νομίζετε ότι έχει η αντίληψη αυτή. όχι όμως την πολιτική τέχνη. η έντεχνη σοφία είναι η σοφία που εμπεριέχει την τέχνη. που ήταν στα χέρι του Δία. 6. πλούτος. ευτυχία. η συνήθεια που πηγάζει από την ορθή χρήση των πραγμάτων β) η αρμονία γ) η κρίση δ) κάθε ενέργεια που αποσκοπεί στη διατήρηση και απονομή του νόμου 5. Νοηματική απόδοση της ενότητας Ο Προμηθέας κλέβει τις τεχνικές γνώσεις και τη φωτιά από τους θεούς του Ολύμπου και τα δωρίζει στο ανθρώπινο γένος. δίκη:σε διάφορες σημασίες του όρου αυτού είναι οι ακόλουθες: α)το ορθό. 2. Πρόσθετες ερωτήσεις 1. χωρίς καμία διάκριση καταγωγής. που ήταν φρουροί του Δία. Ἡφαίστου και Ἀθηνᾶς την ΄’εντεχνον σοφίαν: η Αθηνά γεννήθηκε κατά την παράδοση από το κεφάλι του Δία και ήταν θεά της σοφίας και των τεχνών. ευκολία. και όχι αυτήν που συνδέουμε με τη γνώση των επιστημών και τη φιλοσοφία. σύν πυρί: απαραίτητο στοιχείο για την απόκτηση. Ο ρόλος τους παρουσιάζεται έντονα στην τραγωδία του Αισχύλου Προμηθεύς Δεσμώτης 9. Πώς θα κρίναμε σήμερα τη σπουδαιότητά της. Πιο απλά. χρήση και αξιοποίηση των τεχνικών γνώσεων ήταν η φωτιά. Ο Ήφαιστος ήταν γιός του Δία και της Ήρας και λατρευόταν ως θεός της φωτιάς. 18 . αί Διός φυλακαί: πρόκειται για το Κράτος και τη Βία. 3. Με τις τεχνικές γνώσεις ο άνθρωπος εξασφάλισε πλούσια μέσα για τη ζωή και έθεσε τις βάσεις του τεχνικού πολιτισμού του. Η έννοια ἄνθρωπος είναι δηλαδή γενική και δηλώνει το ανθρώπινο γένος. ΢υμφωνείτε με την «ανάγνωση» αυτή του μύθου ή όχι και γιατί. Ο Προμηθέας δεν μπόρεσε πια να μπει στο ανάκτορο του Δία. Λατρευόταν ιδιαίτερα στην Αθήνα και προς τιμήν της τελούνταν τα Παναθήναια. κοινωνικής τάξης κτλ. η σοφία που συμπορεύεται με την τέχνη. που παρουσιάζονται στο μύθο αυτό δοσμένες στον άνθρωπο ως ολοκληρωμένο σύνολο και όχι ως αποτέλεσμα πείρας αιώνων. αφού πλησίαζε ο καιρός να βγει ο άνθρωπος στο φως και γιατί οι φρουροί ήταν φοβεροί. οι τεχνικές γνώσεις.

πρῶτον μέν διά την τοῡ θεοῡ συγγένειαν ζῲων μόνον θεούς ἐνόμισεν. κλέψας < κλέπτω: α) Να σχηματίσετε τρία παράγωγα ουσιαστικά από το ρήμα. 5. ἧς μέρος πολεμική-ἐζήτουν δη ἁθροίζεσθαι καί σῲζεσθαι κτίζοντες πόλεις• ὅτ’οὖν ἁθροισθεῖεν. ὀλίγοις οἴονται μετεῖναι συμβουλ῅ς. Οὕτω δή. Ἐρωτᾷ οὖν Ἑρμ῅ς Δία τίνα οὖν τρόπον δοίη δίκην κάι αἰδῶ ἀνθρώποις• «Πότερον ὡς αἱ τέχναι νενέμηνται. και διά ταῡτα οἵ τε ἄλλοι και Ἀθηναῖοι. κόσμημα. οὕτω και ταύτας νείμω. Ἑρμ῅ν πέμπει ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε και δίκην. οὐκ 19 . β) Χρησιμοποιώντας ως πρώτο συνθετικό το θέμα του ρήματος να γράψετε δύο σύνθετες λέξεις. μελωδικός. Να εντοπίσετε στο κείμενο λέξεις ομόρριζες με τις ακόλουθες: πολυμήχανος. ἢ ἐπί πάντας νείμω. Οὓτω δη παρασκευασάμενοι κατ’ἀρχάς ΄’ανθρωποι ᾤκουν σποράδην. ὅταν μέν περί ἀρετ῅ς τεκτονικ῅ς ᾖ λόγος ἢ ἄλλης τινός δημιουργικ῅ς. Ζεύς οὖν δείσας περί τᾦ γένει ἡμῶν μη ἀπόλοιντο πᾶν. • τη σημασία της ίδρυσης πόλεων. • το συμβολισμό του μύθου. ἒφη ὁ Ζεύς. και οἱ ἅλλοι δημιουργοί• και δίκην δή και αἰδῶ οὕτω θῶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις. πόλεις δε οὐκ ἦσαν• ἀπώλλυντο οὖν ὑπό τῶν θηρίων διά το πανταχῆ αὐτῶν ἀσθενέστεροι εἶναι. επίφοβος. Νενέμηνται δε ὧδε• εἷς ἔχων ἰατρικήν πολλοῖς ἱκανός ἰδιώταις. και ἐάν τις ἐκτός ὤν τῶν ὀλίγων συμβουλεύῃ. οδόστρωμα. ἵν ‘εἶεν πόλεων κόσμοι τε και δεσμοί φιλίας συναγωγοί. λαθροκυνηγός. εἰ ὀλίγοι αὐτῶν μετέχοιεν ὥσπερ ἅλλων τεχνῶν• και νόμον γε θές παρ’ἐμοῡ τον μη δυνάμενον αἰδοῡς και δίκης μετέχειν κτείνειν ὡς νόσον πόλεως».Πλάτωνος Πρωταγόρας 4.» «’Επί πάντας». προς δε τον τῶν θηρίων πόλεμον ἐνδεής-πολιτικήν γάρ τέχνην οὔπω εἶχον. «και πάντες μετεχόντων• οὐ γάρ ἄν γένοιντο πόλεις. κοινόβιο. απαραίτητη ιδιότητα για τη συγκρότηση κοινωνιών Να κατανοήσουν οι μαθητές: • τα στάδια εξέλιξης του πολιτισμού. και ἡ δημιουργική τέχνη αὐτοῖς προς μέν τροφήν ἱκανή βοηθός ἦν. • τη σημασία της πολιτικῆς ἀρετῆς για τη συγκρότηση πολιτικών κοινωνιών. κοινό δώρο του Δία στους ανθρώπους. και ἐπεχείρει βωμούς τε ἱδρύεσθαι και ἀγάλματα θεῶν• ΄’επειτα φωνήν και ὀνόματα ταχύ διηρθρώσατο τῆ τέχνῃ. • το νόημα που έχουν η αἰδώς και η δίκη ως προϋπόθεση της πολιτικής αρετής. Ενότητα 4η (322A. και οἰκήσεις και ἐσθ῅τας και ὑποδέσεις και στρωμνάς και τάς ἐκ γ῅ς τροφάς ηὓρετο. προμήθεια. ἡδίκουν ἀλλήλους ἅτε οὐκ ἔχοντες την πολιτικήν τέχνην.323A) Η πολιτική αρετή. Ἐπειδή δε ὁ ΄’ανθρωπος θείας μετέσχε μοίρας. ὦ Σώκρατες. εύχρηστος. ὥστε πάλιν σκεδαννυμένοι διεφθήροντο.

εξαιτίας της συγγένειας με το θεό. Ο Δίας λοιπόν. και οι τεχνικές γνώσεις όσον αφορά όμως τον πόλεμο με τα θηρία ήταν ανεπαρκείς -γιατί δεν είχαν ακόμη την τέχνη για την οργάνωση της πολιτείας μέρος της οποίας είναι πολεμικήένιωθαν λοιπόν την ανάγκη να συγκεντρώνονται και να σώζονται κτίζοντας πόλεις• όποτε λοιπόν συγκεντρώνονταν. γιατί ήταν πιο αδύναμοι απ ’αυτά σε κάθε περίσταση. ἣν δεῑ διά δικαιοσύνης πᾱσαν ἰέναι και σωφροσύνης. και επιχειρούσε και βωμούς να ιδρύσει και αγάλματα θεών• κατόπιν γρήγορα με την τέχνη συνδύασε φθόγγους και λέξεις και σχημάτισε τη γλώσσα και κατοικίες επινόησε και ρούχα και παπούτσια και στρώματα και τις τροφές από τη γη. τον Ερμή στέλνει 20 . ὡς ἐφώ φημί-ὅταν δε εἰς συμβουλήν πολιτικ῅ς ἀρετ῅ς. ὡς σύ φῄς-εἰκότως. ἡδίκουν ἀλλήλους ἅτε οὐκ ἔχοντες την πολιτικήν τέχνην. Έτσι λοιπόν εφοδιασμένοι οι άνθρωποι στην αρχή κατοικούσαν σκορπισμένοι. και ἐπεχείρει βωμούς τε ἱδρύεσθαι και ἀγάλματα θεῶν• ΄’επειτα ταχύ τῆ τέχνῃ διηρθρώσατο φωνήν και ὀνόματα και οἰκήσεις ηὓρετο και ἐσθ῅τας και ὑποδέσεις και στρωμνάς και τάς ἐκ γ῅ς τροφάς ηὓρετο. ὦ Σώκρατες. τούτου αἰτία. και ἡ δημιουργική τέχνη προς δε τον τῶν θηρίων πόλεμον ἐνδεής -πολιτικήν γάρ τέχνην οὔπω εἶχον. αδικούσε ο ένας τον άλλον επειδή δεν είχαν την τέχνη για την οργάνωση μιας πολιτείας. Ζεύς οὖν δείσας περί τᾦ γένει ἡμῶν μη ἀπόλοιντο πᾶν. εἰκότως ἃπαντος ἀνδρός ἀνέχονται. Αὕτη. πόλεις όμως δεν υπήρχαν• κατασπαράσσονταν λοιπόν από τα θηρία. Μετάφραση Ἐπειδή δε ὁ ΄’ανθρωπος θείας μετέσχε μοίρας. επειδή φοβήθηκε για το γένος μας μήπως χαθεί εντελώς. Ἑρμ῅ν πέμπει Επειδή λοιπόν ο άνθρωπος στη θεϊκή μοίρα έγινε μέτοχος πρώτα βέβαια μόνος από τα ζώα. ἧς μέρος πολεμικήἐζήτουν δη ἁθροίζεσθαι καί σῲζεσθαι κτίζοντες πόλεις• ὅτ’οὖν ἁθροισθεῖεν.Πλάτωνος Πρωταγόρας ἀνέχονται. ὥστε πάλιν σκεδαννυμένοι διεφθήροντο. Οὓτω δη παρασκευασάμενοι ΄’ανθρωποι κατ’ἀρχάς ᾤκουν σποράδην. ώστε πάλι διασκορπισμένοι καταστρέφονταν. πρῶτον μέν μόνον ζῲων διά την τοῡ θεοῡ συγγένειαν θεούς ἐνόμισεν. πόλεις δε οὐκ ἦσαν• ἀπώλλυντο οὖν ὑπό τῶν θηρίων διά το εἶναι ἀσθενέστεροι αὐτῶν πανταχῆ. ἴωσιν. σε θεούς πίστεψε. ὡς πάντι προσ῅κον ταύτης γε μετέχειν τ῅ς ἀρετ῅ς ἢ μη εἶναι πόλεις.

ὅταν μέν ᾖ λόγος περί ἀρετ῅ς τεκτονικ῅ς ἢ ἄλλης τινός δημιουργικ῅ς. Ἐρωτᾷ οὖν Ἑρμ῅ς Δία τίνα οὖν τρόπον δοίη δίκην κάι αἰδῶ ἀνθρώποις• «Πότερον ὡς αἱ τέχναι νενέμηνται. και ἐάν τις ἐκτός ὤν τῶν ὀλίγων συμβουλεύῃ. και γι ’αυτούς τους λόγους και οι άλλοι και οι Αθηναίοι όταν βέβαια γίνεται συζήτηση για ζήτημα σχετικό με την ικανότητα του αρχιτέκτονα ή για ζήτημα σχετικό με κάποια άλλη τεχνική ειδικότητα λίγοι νομίζουν ότι έχουν το δικαίωμα συμβουλής και εάν κάποιος που είναι έξω από τους λίγους προσπαθεί να συμβουλεύει. ΢ωκράτη. ὡς σύ φῄς εἰκότως. λοιπόν. «και πάντες μετεχόντων• οὐ γάρ ἄν γένοιντο πόλεις. «΢ε όλους». και οἱ ἅλλοι δημιουργοί• και οὕτω δή θῶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις. εἰ ὀλίγοι αὐτῶν μετέχοιεν ὥσπερ ἅλλων τεχνῶν• και νόμον γε θές παρ’ἐμοῡ κτείνειν τον μη δυνάμενον μετέχειν αἰδοῡς και δίκης ὡς νόσον πόλεως». Ἐτσι. ὀλίγοις οἴονται μετεῖναι συμβουλ῅ς. Οὕτω δή. δεν ανέχονται όπως εσύ λες εύλογα όπως εγώ ισχυρίζομαιόταν όμως πηγαίνουν σε σύσκεψη 21 . Ρωτά λοιπόν ο Ερμής το Δία με ποιο τέλος πάντων τρόπο να δώσει τη δικαιοσύνη και το σεβασμό στους ανθρώπους• Ποιο από τα δύο όπως οι τέχνες έχουν μοιραστεί. έτσι και αυτές να μοιράσω. δίκην δή και αἰδῶ ἢ ἐπί πάντας νείμω. όπως ακριβώς σε άλλες τέχνες• και νόμο θέσπισε εκ μέρους μου δηλαδή να θανατώνουν αυτόν που δεν μπορεί να μετέχει στο σεβασμό και τη δικαιοσύνη σαν αρρώστια της πόλης». ὦ Σώκρατες. και διά ταῡτα οἵ τε ἄλλοι και Ἀθηναῖοι.Πλάτωνος Πρωταγόρας ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε και δίκην. ἒφη ὁ Ζεύς. ὡς ἐφώ φημίὅταν δε εἰς συμβουλήν ἴωσιν για να φέρει στους ανθρώπους το σεβασμό και τη δικαιοσύνη για να υπάρχει στις πόλεις ευταξία και σχέσεις που να συνδέουν με φιλία. αν λίγοι μετέχουν σ’ αυτές. οὕτω και ταύτας νείμω. Και έχουν μοιραστεί κατά τον εξής τρόπο: ένας που γνωρίζει την ιατρική είναι αρκετός για πολλούς απλούς πολίτες και οι άλλοι τεχνίτες• και με τον ίδιο λοιπόν τρόπο να εγκαταστήσω στους ανθρώπους τη δικαιοσύνη και το σεβασμό ή να μοιράσω σ’ όλους.» «’Επί πάντας». ἵν ‘εἶεν πόλεων κόσμοι τε και δεσμοί φιλίας συναγωγοί. είπε ο Δίας «και να μετέχουν όλοι• γιατί δε θα ήταν δυνατό να υπάρχουν πόλεις. Νενέμηνται δε ὧδε• εἷς ἔχων ἰατρικήν πολλοῖς ἱκανός ἰδιώταις. οὐκ ἀνέχονται.

παρείσακτος 8. ἐπείσακτος. νομιστός 3. Νομίζω:( ν.) μέθεξις.ε. απαγωγή. αλλιώς δεν είναι δυνατό να υπάρχουν πολιτείες Αυτή.) διαγωγή.ε. κατάθεση. Οι μύθοι που 22 .) οὐσία. Λεξιλογικά 1.ε. οἰκητής 5.ε. με τη σκέψη ότι αρμόζει στον καθένα να μετέχει σ ’αυτή βέβαια την αρετή. εξουσία// (α. συνθήκη.ε. Τίθημι: (ν. νομιστέον.ε) νόμισμα// (α.ε.) μέτοχος. υδραγωγείο// (α.ε. διαδοτέος 9. Εἰμί: (ν. Μετέχω: (ν.) ΄’εκδοτος.) θέσις. ΄’αγημα. ἣν δεῑ πᾱσαν ἰέναι διά δικαιοσύνης και σωφροσύνης. ΢ωκράτη (είναι) η αιτία αυτού. εὑρετός 4. κατοικία// (α. ΄’οντως.) παιδαγωγός. οὐσιώδης 6. ΄’αγω: (ν.ε. δώρο.ε. Δίδωμι: (ν. διασκεδασμός 7. εύρημα// (α. ΄’αξων.) νόμισις. πρόσθετος. Εὐρίσκω: (ν.Πλάτωνος Πρωταγόρας πολιτικ῅ς ἀρετ῅ς. Αὕτη. Οἰκέω-ῶ: (ν. ἀνάθεσις. θεσμός. μετοχή// (α.) παρουσία.ε.) σκεδαστής. τούτου αἰτία. για την πολιτική αρετή.) ἐξευρετέον. αφού και στα ομηρικά έπη συνήθης είναι η χρήση του μύθου για διδακτικούς και άλλους σκοπούς. παραδοτός. που αρμόζει στην προχωρημένη του ηλικία και άλλωστε δεν είναι η πρώτη φορά που χρησιμοποιείται από τους σοφιστές. ἢ μη εἶναι πόλεις.) κατοικήσιμος.ε. που πρέπει να διέπεται ολόκληρη από δικαιοσύνη και σωφροσύνη.ε. σύνθεση. ΄’αξιος. Ερμηνευτικά 1. εἰκότως ἀνέχονται ἃπαντος ἀνδρός ὡς πάντι προσ῅κον παντί μετέχειν ταύτης γε τ῅ς ἀρετ῅ς.ε. θέση// (α. ὦ Σώκρατες. προδότης// (α.) δόση.ε. απουσία.) νομοθέτης. παράθεση. θέμις.) οἰκέτης.ε. ἐγκάθετος. σωστά δέχονται κάθε άνδρα.) διασκέδαση// (α. σύναξη. παρακαταθήκη. ἐφεκτικός 2. ἀνταπόδοσις. Σκεδάννυμι: (ν.ε.ε. Ο σοφιστής Πρωταγόρας προτιμά να αναπτύξει το θέμα του αφηγούμενος σχετικό συμβολικό μύθο: Ο Πρωταγόρας προτιμά το μύθο.) εφεύρεση. δοτήρ.

ενώ ο μύθος περιέχει πολλές φορές παράδοξα στοιχεία. 4. ο μύθος συνήθως γοητεύει και μαγεύει τη φαντασία γ) ο λόγος έχει μεγάλη αποδεικτική δύναμη.Πλάτωνος Πρωταγόρας χρησιμοποιούσαν συχνά οι σοφιστές για τις ανάγκες της διδασκαλίας τους περιείχαν σύμβολα και αλληγορίες που στήριζαν τις γνώμες τους. Οι βασικές διαφορές μεταξύ του λόγου και του μύθου είναι οι εξής: α) ο μύθος είναι συνήθως μια πλαστή διήγηση. στηρίζεται σε αντικειμενικά στοιχεία και γεγονότα. ἐπί πάντας νείμω: ο Ερμής απορεί αν πρέπει να διανείμει την αιδώ και τη δίκη σε λίγους ανθρώπους ή σε όλους. ἐζήτουν δη ἁθροίζεσθαι: ο άνθρωπος είναι λογικό και κοινωνικό ον. όταν όλοι μετέχουν στην αιδώ και στη δικαιοσύνη. 324 στο ίδιο: Σο ένστικτο της πίστης και της λατρείας είναι θεμελιώδες στην ανθρώπινη φύση. 10. Ο ίδιος ο Πρωταγόρας κατά πάσα πιθανότητα αναγνώριζε ότι η λατρεία προσιδιάζει στον άνθρωπο και ίσως είναι κάτι το απαραίτητο. Οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να τα αντιμετωπίσουν γιατί τους έλειπε η πολεμική τέχνη. 5. χωρίς όμως και να παίρνει θέση σχετικά με την ύπαρξη του αντικειμένου της. συγκρούεται με τη λογική 2. δεν αφήνει καμία αμφιβολία επ΄ αυτού και δικαιολογεί την απόφασή του λέγοντας πως. διά την τοῡ θεοῡ συγγένειαν: αφού ο άνθρωπος απέκτησε τις τεχνικές γνώσεις και τη φωτιά. αἰδῶ τε και δίκην: αιδώς είναι το συναίσθημα της ντροπής που αισθάνεται ο άνθρωπος για αντικοινωνικές του πράξεις. και σ. η οποία αποτελούσε μέρος της πολιτικής αρετής. Ση γνώμη αυτή δέχεται και η σύγχρονη γλωσσολογική επιστήμη. Βλ. ο σεβασμός των δικαιωμάτων των συνανθρώπων μας. και η απόδοσή του σε θεϊκή συγγένεια δεν είναι κάτι το περίεργο σε μια αφήγηση που ομολογουμένως δίνεται σε μορφή λαϊκής μυθολογίας για να γίνει πιο ευχάριστη. ενώ ο λόγος είναι μια πολυσήμαντη έννοια που βασίζεται στην αλήθεια β) σε αντίθεση με το λόγο. το δίκαιο.φωνήν και ὀνόματα διηρθρώσατο: Ο Πρωταγόρας υποστήριζε ότι η γλώσσα είναι δημιούργημα του ανθρώπου και προϊόν μακροχρόνιας εξέλιξης. ἰδιώταις: η λέξη ιδιώτης δήλωνε α) τον πολίτη ως άτομο σε αντίθεση προς την πόλη β) τον κοινό άνθρωπο γ) τον τρόπο ζωής των ανθρώπων που αφορά την προσωπική και όχι δημόσια δραστηριότητά τους 11. ήταν όμως ανεπαρκείς στην αντιμετώπιση των άγριων θηρίων. Με τον τρόπο αυτό δημιουργήθηκε πνευματική συγγένεια μεταξύ των θεών και ανθρώπων. ο άνθρωπος έγινε μέτοχος της θεϊκής ουσίας και δύναμης. έγινε μέτοχος της θεϊκής ουσίας και δύναμης. Από τη στιγμή που ο Προμηθέας τα έκλεψε από τους θεούς και τα έδωσε στους ανθρώπους. ἡ δημιουργική τέχνη: πρόκειται για τις τεχνικές γνώσεις. 7. Σο συναίσθημα αυτό λειτουργεί στα μέλη μιας κοινωνίας και ως κίνητρο για την εκτέλεση του καθήκοντος. Η δίκη είναι το συναίσθημα της δικαιοσύνης. Επομένως. 23 . Με αυτή τη φράση πιθανώς να εννοείται η διπλή άρθρωση της γλώσσας. ΢τα πρώτα στάδια της ζωής του επιδίωξε την κοινωνική συμβίωση κυρίως από λόγους ανάγκης. 3.θεούς ἐνόμισεν: Από την αρχή οι άνθρωποι έχουν μέσα τους την έμφυτη ορμή για λατρεία. 9. 6. Ο Δίας. Με τις δυνάμεις αυτές δημιούργησε πνευματική συγγένεια μεταξύ θεών και ανθρώπων. ἵν ‘εἶεν<συναγωγοί: με τον αλληλοσεβασμό και τη δικαιοσύνη οι άνθρωποι εξασφαλίζουν τη δημοκρατία στις μεταξύ τους σχέσεις και εδραιώνουν την αμοιβαία φιλία και εμπιστοσύνη. εννοεί τους φθόγγους που παράγονται με διαδοχικές κινήσεις των οργάνων ομιλίας. τότε είναι δυνατό να οργανωθούν και να υπάρχουν πόλεις. θείας μετέσχε μοίρας: οι τεχνικές γνώσεις και η φωτιά αποτελούσαν αποκλειστικά προνόμια των θεών. ο υπέρτατος άρχοντας κάθε ανθρώπινης κοινωνίας. 8. που βοήθησαν τους ανθρώπους στην ανεύρεση τροφής.

φθαρ- 24 .Πλάτωνος Πρωταγόρας 12. κατά μετάπτωση νομ. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά καθενός. οι άνθρωποι εξακολουθούσαν να είναι σκορπισμένοι εδώ και εκεί. καὶ ἐπεχείρει βωμούς τε ἱδρύεσθαι καὶ ἀγάλματα θεῶν: ΢το χωρίο αυτό ο Πρωταγόρας φαίνεται να δέχεται ότι το θρησκευτικό συναίσθημα είναι έμφυτο. 2. 25). Μόνο αυτός απ’ όλα τα ζώα πίστεψε σε θεούς. Παρ’ όλα αυτά. Σους έλειπε η πολιτική τέχνη. πρῶτον μὲν διὰ τὴν τοῦ θεοῦ συγγένειαν ζῴων μόνον θεοὺς ἐνόμισε. θείας μετέσχε μοίρας: Με ποιο τρόπο συμμετείχε ο άνθρωπος στη μοίρα. στο μερίδιο.. Νοηματική απόδοση της ενότητας Ο άνθρωπος λοιπόν προικίστηκε από τον ευεργέτη Προμηθέα με ανώτερα θεϊκά στοιχεία κι άρχισε να δημιουργεί τον τεχνικό πολιτισμό. (δια)φθείρω**. Σο ότι η πολιτική αρετή δόθηκε σε όλους τους ανθρώπους φαίνεται από το γεγονός ότι οι Αθηναίοι αποδέχονται τη συμβουλή κάθε πολίτη που επιθυμεί να μιλήσει για πολιτικά θέματα. και με πρόσφυμα ε= νεμε** θ. 13. δημιούργησε γλώσσα και βρήκε τα απαραίτητα μέσα για το ντύσιμο και την τροφή του. Πρόσθετες ερωτήσεις 1. ὀλίγοις<φῄς: για ειδικά τεχνικά θέματα αρμόδιοι δίνουν σχετικές συμβουλές είναι οι ειδικοί τεχνίτες. κατά μετάπτωση φθορ-. με την αυστηρή εντολή να διανεμηθούν τα στοιχεία αυτά σε όλους τους ανθρώπους. νόσος. με αποτέλεσμα να κατασπαράσσονται από τα άγρια θηρία. οι ολίγοι. Ποια στάδια εξέλιξης πέρασε ο άνθρωπος σύμφωνα με το μύθο. Οι τέχνες όμως έχουν δοθεί σε λίγους και μόνο αυτούς οι Αθηναίοι ακούν. ο Πρωταγόρας επιχειρεί να εξάγει συμπεράσματα χρησιμοποιώντας και εμπειρικά στοιχεία. σ. 3. * θ. δίκη. όταν πρόκειται να γίνει συζήτηση για τεχνικά και εξειδικευμένα θέματα. Όσοι μη ειδικοί επιχειρούν να δίνουν συμβουλές για τεχνικά θέματα δε γίνονται αποδεκτοί από κανένα. β) γιατί θεωρούνται πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί. των θεών. ἣν δεῑ διά δικαιοσύνης πᾱσαν ἰέναι: ο Πρωταγόρας για πρώτη φορά χρησιμοποιεί τις έννοιες της δικαιοσύνης και της σωφροσύνης αντί των εννοιών της αιδούς και της δίκης που χρησιμοποιούσε μέχρι τώρα.. ίδρυσε βωμούς και αγάλματά τους. Ο Δίας όμως δεν άφησε το γένος να εξαφανιστεί και με τον αγγελιοφόρο του Ερμή έστειλε στους ανθρώπους τον αλληλοσεβασμό και τη δικαιοσύνη. νεμ-. δίκη: Ποιο είναι το περιεχόμενο καθεμιάς έννοιας. νέμω*. ο τρόπος οργάνωσης μιας πολιτείας. α) αἰδώς. κόσμος: Από το θέμα καθεμιάς λέξης που σας δίνεται να σχηματίσετε πέντε παράγωγες (απλές ή σύνθετες) και να γράψετε δέκα σύντομες φράσεις (με δύο παράγωγα από κάθε λέξη). Πώς εξηγείται η άποψή του αυτή. 5. αν τη συσχετίσουμε με τις γενικότερες περί θεών αντιλήψεις του. Μετά την έκθεση του μύθου. (Για την απάντησή σας θα χρειαστεί να διαβάσετε πάλι την εισαγωγή του βιβλίου σας. Όρισε μάλιστα όποιος δε μετέχει σε αυτά τα στοιχεία να θανατώνεται και να αφανίζεται σαν να είναι αρρώστια της πόλης. ᾿Επειδὴ δὲ ὁ ἄνθρωπος θείας μετέσχε μοίρας. φθερ. 4.

ὃ ἐκεῖ σωφροσύνην ἡγοῦντο εἶναι. Ὃτι μὲν οὖν πάντ’ ἂνδρα εἰκότως ἀποδέχονται περὶ ταύτης τῆς ἀρετῆς σύμβουλον διὰ τὸ ἡγεῖσθαι παντὶ μετεῖναι αὐτῆς. ἀλλὰ διδακτόν τε καὶ ἐξ ἐπιμελείας παραγίγνεσθαι ᾧ ἂν παραγίγνηται. ἐάντε ὦσιν ἐάντε μη. ἐάν τις φῇ ἀγαθὸς αὐλητὴς εἶναι. Ἳνα δὲ μὴ οἴη ἀπατᾶσθαι ὡς τ῵ ὂντι ἡγοῦνται πάντες ἄνθρωποι πάντα ἂνδρα μετέχειν δικαιοσύνης τε καὶ τῆς ἄλλης πολιτικῆς ἀρετῆς. Ὃσα γὰρ ἡγοῦνται ἀλλήλους κακὰ ἒχειν ἄνθρωποι φύσει ἢ τύχη. ἐάν τινα καὶ εἰδῶσιν ὃτι ἂδικός ἐστιν. Δηλαδή στις άλλες αρετές . ἐαν τις ταῦτα μὴ ἒχῃ. ἐπὶ τούτοις που οἵ τε θυμοὶ γίγνονται καὶ αἱ κολάσεις καὶ αἱ νουθετήσεις. ὥσπερ σὺ λέγεις. Ἐν γὰρ ταῖς ἂλλαις ἀρεταῖς. Ὧν ἐστιν ἕν καὶ ἡ ἀδικία καὶ ἡ ἀσέβεια καὶ συλλήβδην πᾶν τὸ ἐναντίον τῆς πολιτικῆς ἀρετῆς. ταῦτα λέγω· ὃτι δὲ αὐτὴν οὐ φύσει ἡγοῦνται εἶναι οὐδ’ ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου. τἀληθῆ λέγειν. Και για να μην νομίζεις ότι εξαπατάσαι. ἀλλὰ τἀναντία τούτων κακά. ἢ καταγελῶσιν ἢ χαλεπαίνουσιν. Ἐν γὰρ ταῖς ἂλλαις ἀρεταῖς. • να αξιολογήσουν τα επιχειρήματα του Πρωταγόρα για την πολιτική αρετή. καὶ οἱ οἰκεῖοι προσιόντες νουθετοῦσιν ὡς μαινόμενον·ἐν δὲ δικαιοσύνῃ καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ πολιτικῇ ἀρετῇ. πως πραγματικά όλοι οι άνθρωποι νομίζουν ότι κάθε άνθρωπος συμμετέχει και στη δικαιοσύνη και στην άλλη πολιτική αρετή. ἵνα μὴ τοιοῦτοι ὦσιν. τὰ καλὰ καὶ τἀναντία τούτοις· ὅσα δὲ ἐξ ἐπιμελείας καὶ ἀσκήσεως καὶ διδαχῆς οἴονται γίγνεσθαι ἀγαθὰ ἀνθρώποις. ὥσπερ σὺ λέγεις. ἢ μαίνεσθαι τὸν μὴ προσποιούμενον [δικαιοσύνην]·ὡς ἀναγκαῖον οὐδένα ὃντιν΄οὐχὶ ἁμῶς γέ πως μετέχειν αὐτῆς. ἤ ἂλλην ἡντινοῦν τέχνην ἥν μή ἐστιν. αυτό πάρε πάλι ως απόδειξη.Πλάτωνος Πρωταγόρας Ενότητα 5η (323 Α –Ε) Η Πολιτική αρετή ως κοινή και φυσική ιδιότητα όλων των ανθρώπων Να κατανοήσουν οι μαθητές  τη σημασία της άποψης ότι η πολιτική αρετή δόθηκε σε όλους τους ανθρώπους ως δυνατότητα. ἐάν οὗτος αὐτος καθ’ αὑτοῦ τἀληθῆ λέγῃ ἐναντίον πολλῶν. ἐάν τις φῇ ἀγαθὸς αὐλητὴς εἶναι. καί φασιν πάντας δεῖν φάναι εἶναι δικαίους. όπως ακριβώς λες. ἤ μὴ εἶναι ἐν ἀνθρώποις. ἐνταῦθα μανίαν. ἂλλ’ ἐλεοῦσιν · οἷον τοὺς αἰσχροὺς ἤ σμικροὺς ἤ ἀσθενεῖς τις οὓτως ἀνόητος ὥστε τι τούτων ἐπιχειρεῖν ποιεῖν; Σαῦτα μὲν γὰρ οἶμια ἲσασιν ὃτι φύσει τε καὶ τύχῃ τοῖς ἀνθρώποις γίγνεται. Μετάφραση Ἳνα δὲ μὴ οἴη ἀπατᾶσθαι ὡς τ῵ ὂντι ἡγοῦνται πάντες ἄνθρωποι πάντα ἂνδρα μετέχειν δικαιοσύνης τε καὶ τῆς ἄλλης πολιτικῆς ἀρετῆς. οὐδεὶς θυμοῦται οὐδε νουθετεῖ οὐδὲ διδάσκει οὐδὲ κολάζει τοὺς ταῦτα ἔχοντας. τοῦτο σοι μετὰ τοῦτο πειράσομαι ἀποδεῖξαι. τόδε αὖ λαβὲ τεκμήριον. αν κάποιος ισχυρίζεται καλός 25 . τόδε αὖ λαβὲ τεκμήριον.

(το θεωρούν ότι είναι)τρέλα . ότι είναι άδικος . οὐδεὶς θυμοῦται οὐδε νουθετεῖ κανένας δε θυμώνει ούτε συμβουλεύει οὐδὲ διδάσκει οὐδὲ κολάζει ούτε διδάσκει ούτε τιμωρεί τοὺς ταῦτα ἔχοντας. είτε είναι είτε όχι . ἐνταῦθα μανίαν. σ’ όποιον γίνεται κτήμα. ἐπιχειρεῖν ποιεῖν; αυτά τα επιχειρήματα φέρνω. Ὃτι μὲν οὖν πάντ’ ἂνδρα εἰκότως Ότι λοιπόν φυσικά (λογικά) δέχονται πάντ’ ἂνδρα ἀποδέχονται δέχονται κάθε άντρα περὶ ταύτης τῆς ἀρετῆς σύμβουλον ως σύμβουλο για αυτή την αρετή. ἂλλ’ ἐλεοῦσιν · αλλά (τους) συμπονούν· οἷον τοὺς αἰσχροὺς για παράδειγμα. και στην άλλη πολιτική αρετή. μὲν γὰρ οἶμαι ἲσασιν ὃτι φύσει Ότι όμως νομίζουν πως αυτή δεν είναι έμφυτη τε καὶ τύχῃ ούτε από τύχη . ποιος είναι τόσο ανόητος 26 . αυτούς που τα έχουν . ἀλλὰ διδακτόν τε καὶ αλλά πως μπορεί και να διδαχτεί και ἐξ ἐπιμελείας παραγίγνεσθαι πως γίνεται κτήμα ύστερα από φροντίδα . πως τα έχουν από τη φύση ή τυχαία. ἐάν οὗτος αὐτος καθ’ αὑτοῦ τἀληθῆ λέγῃ αν αυτός ο ίδιος λέει την αλήθεια καθ’ αὑτοῦ ἐναντίον πολλῶν. το να λέει δηλαδή την αλήθεια. εναντίον του εαυτό του μπροστά σε πολλῶν. ότι είναι αυλητής ἤ ἂλλην ἡντινοῦν τέχνην ή (καλός) σε άλλη οποιαδήποτε τέχνη. ἐάν τινα καὶ εἰδῶσιν και αν ακόμη γνωρίζουν κάποιον ὃτι ἂδικός ἐστιν. ἥν μή ἐστιν. καὶ οἱ οἰκεῖοι προσιόντες και οι συγγενείς του πλησιάζοντάς νουθετοῦσιν ὡς μαινόμενον· τον συμβουλεύουν σαν να είναι τρελός· ἐν δὲ δικαιοσύνῃ στη δικαιοσύνη όμως καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ πολιτικῇ ἀρετῇ. πολλούς άλλους . ή τον κοροϊδεύουν ή αγανακτούν εναντίον του. ἐάντε ὦσιν ἐάντε μη. διὰ τὸ ἡγεῖσθαι παντὶ γιατί νομίζουν πως κάθε άνθρωπος μετεῖναι αὐτῆς. ὃ ἐκεῖ πράγμα το οποίο σωφροσύνην ἡγοῦντο εἶναι. μετέχει σε αυτήν. ἢ μαίνεσθαι αλλιώς να (λένε) πως είναι τρελός μὴ προσποιούμενον αυτός που δεν προσποιείται (δικαιοσύνη) ὡς ἀναγκαῖον οὐδένα ὃντιν΄ με τη σκέψη ότι είναι απαραίτητο ο καθένας οὐχὶ ἁμῶς γέ πως μετέχειν αὐτῆς. αυτό θα προσπαθήσω να αποδείξω. καί φασιν πάντας δεῖν φάναι και ισχυρίζονται ότι πρέπει όλοι να λένε εἶναι δικαίους. στους ανθρώπους. ἵνα μὴ τοιοῦτοι ὦσιν. θεωρούσαν ότι είναι σωφροσύνη. τἀληθῆ λέγειν.Πλάτωνος Πρωταγόρας αὐλητὴς εἶναι. ᾧ ἂν παραγίγνηται. χωρίς εξαίρεση να συμμετέχει σε αυτή οπωσδήποτε. Ὃσα γὰρ ἡγοῦνται κακὰ ἒχειν ἄνθρωποι Γιατί όσα κακά πιστεύουν οι άνθρωποι ἀλλήλους ο ένας για τον άλλο φύσει ἢ τύχη. ἤ μὴ εἶναι διαφορετικά να μην υπάρχει ανάμεσα ἐν ἀνθρώποις. ότι είναι δίκαιοι. ἢ καταγελῶσιν ἢ χαλεπαίνουσιν. στην οποία (όμως) δεν είναι (καλός). για να μην είναι τέτοιοι. τοῦτο σοι μετὰ τοῦτο πειράσομαι ἀποδεῖξαι.

την 27 .ε.) λαβή. ἐφεξῆς.) ἐμμανής.) εξαπάτηση// (α. καλὰ καὶ τἀναντία τούτοις· δηλαδή τα καλά και τα αντίθετά τους· ὅσα δὲ ἐξ ἐπιμελείας όσα όμως αγαθά οἴονται γίγνεσθαι ἀγαθὰ ἀνθρώποις.) άσχετος. ο ΢ωκράτης έχει αμφιβολίες αφού χωρίς να το παραδέχεται γνωρίζει ότι στην εκκλησία του δήμου μιλούν όλοι οι Αθηναίοι χωρίς να έχουν διδαχθεί τίποτα. ένοχος// (α. ἐκμανής 5. ενοχή. νομίζουν ότι συμβαίνουν στους ανθρώπους ἀσκήσεως καὶ διδαχῆς έπειτα από φροντίδα και άσκηση και διδασκαλία. υπέροχος.ε.ε.ε. μέθεξις.ἀπατῶ: (ν.ἡγοῡμαι: (ν. σχετικός.ε. διήγημα. αυτά συμβαίνουν στους ανθρώπου και από τη φύση και τυχαία. τοποθετώντας το θέμα στη σωστή βάση. με τη βεβαιότητα ότι ο σοφιστής θα αποτύχει στην προσπάθειά του αυτή κι έτσι θα την αναλάβει ο ίδιος ο ΢ωκράτης. ἀνεκτός. Προβάλλει την κοινή αντίληψη ότι η πολιτική αρετή δεν είναι διδακτή και προσποιείται ότι τη δέχεται και ο ίδιος για να παρακινήσει τον Πρωταγόρα να αποδείξει το αντίθετο.) καθηγητής. σχολή.ε.) εὐεξαπάτητος. φιλίστωρ. περίληψη. ἀλλὰ τἀναντία τούτων κακά αλλά (έχει) τα αντίθετά τους κακά.ε. νουθέτησις 6. ο σοφιστής προσπαθεί να αποδείξει ότι είναι διδακτή επικαλούμενος την οικογενειακή ανατροφή. μανία// (α. ἀνθεκτικός. ἐπὶ τούτοις που οἵ τε θυμοὶ και σ’ αυτές τις περιπτώσεις γίγνονται καὶ αἱ κολάσεις γίνονται και οι θυμοί και οι τιμωρίες και οι συμβουλές. καθετί που είναι αντίθετο στην πολιτική αρετή. ηγούμενος. νουθεσία// (α.) μάντης.ε. κάτοχος. αφήγημα// (α. μέτοχος.λαμβάνω: (ν.) νουθέτηση.γιατί ο Σωκράτης υποστήριζε αρχικά το μη διδακτό της αρετής. Λεξιλογικά 1. εἰδήμων 7. Πρόκειται για καθαρό τέχνασμα.) ἔξις.ε.νουθετῶ: (ν. καχεκτικός.ε. ἐκεχειρία. παραλαβή// (α. κατάληψις 4. εἰσηγητής. ἐαν τις ταῦτα μὴ ἒχῃ.) λῆμμα. ΢την αρχή.ε. σχέσις. ἐχέμυθος. λαβίδα. Ὧν ἐστιν ἕν Απ’ αυτά ένα είναι καὶ ἡ ἀδικία καὶ ἡ ἀσέβεια καὶ συλλήβδην και η αδικία και η ασέβεια και γενικά πᾶν τὸ ἐναντίον τῆς πολιτικῆς ἀρετῆς. συνεχής. αν κάποιος δεν τα έχει αυτά.Πλάτωνος Πρωταγόρας ὥστε τι τούτων Σαῦτα ώστε να επιχειρεί ἤ σμικροὺς ἤ ἀσθενεῖς στους μικρόσωμους ή στους ασθενικούς.) ἡγεμών. δυσεξαπάτητος 2. πολιοῡχος. λῆψις. Ο ΢ωκράτης ούτε μια στιγμή δεν πίστεψε στο μη διδακτό της αρετής.μαίνομαι: (ν. ἀνεκδιήγητος 3.ε.ε.ἔχω: (ν. υπεροχή.) είδηση// (α. Αντίθετα. κληροῡχος Ερμηνευτικά 1. τύχῃ τοῖς ἀνθρώποις γίγνεται.) ἰστέον.οἶδα: (ν.ε.) νουθέτημα. εξοχή.

γιατί διαφορετικά δεν είναι δυνατό να οργανωθούν και να υπάρξουν πόλεις. η σωφροσύνη στο «επιθυμητικόν» και η δικαιοσύνη βρίσκεται ανάμεσα στα τρία άλλα μέρη της ψυχής. ότι είναι άδικος. Πρόσθετες ερωτήσεις 28 . η πολιτική τέχνη δόθηκε από το Δία σε όλους τους ανθρώπους και όλοι οφείλουν να μετέχουν σε αυτή. 2. Παρά το γεγονός ότι η πολιτική αρετή δόθηκε από το Δία σε όλους. η ανδρεία. αφού ισχυρίζονται ότι όλοι πρέπει να είναι δίκαιοι και όποιος δε μετέχει στη δικαιοσύνη δεν έχει θέση ανάμεσα στους ανθρώπους. όμως και τιμωρούν τους άδικους και τους ασεβείς. Η σωφροσύνη. γιατί πιστεύουν ότι η δικαιοσύνη και η ευσέβεια είναι δυνατό να αποκτηθούν με φροντίδα. Πώς είναι δυνατό να υπάρχουν τόσοι πολύ δάσκαλοι της αρετής και η αρετή να μην είναι διδακτή. τους πολιτειακούς νόμους και τις ποινές που υποχρεώνουν τον πολίτη να μετέχει στην αρετή. Και η περιορισμένη σκοπιμότητα δεν προέρχεται από τη θεία βούληση αλλά είναι υποταγμένη σε μια μηχανιστική αιτιοκρατία ανεξάρτητη. η φρόνηση είναι μόρια. Για το ΢ωκράτη ισχύει το αντίθετο :πρώτα πρέπει να αποδειχτεί ότι είναι διδακτή η αρετή και έπειτα να διδάσκεται. τους συμπονούν και τους λυπούνται. το μαρτύριον σημαίνει απόδειξη από κατάθεση μάρτυρα και το σημείον έχει την έννοια της απόδειξης που συνάγεται απ’ όσα υποπίπτουν στις αισθήσεις μας.φύσει ἢ τύχῃ: ο σοφιστής δέχεται ότι υπάρχει σκοπιμότητα στη φύση . η ανδρεία στο «θυμοειδές». Για να δείξει μάλιστα ότι όλοι πρέπει να μετέχουν στην πολιτική αρετή. Θυμώνουν. επιμέλεια και διδασκαλία. Η φρόνηση ανήκει στο «λογιστικόν» μέρος της ψυχής. χωρίς να ψεύδεται.ἀρεταῑς: για το ΢ωκράτη αρετή είναι η γνώση. Δεν είναι διδακτή επειδή διδάσκεται. οι άνθρωποι πιστεύουν ότι δεν είναι έμφυτη αλλά αποτέλεσμα και προϊόν φροντίδας. κανείς δεν τον πιστεύει. τους κοντούς και τους ασθενικούς. 3. Αντίθετα. Νοηματική απόδοση της ενότητας ΢ύμφωνα με το μύθο του Πρωταγόρα. χωρίς να είναι. Αν όμως κάποιος πει.τεκμήριον: απόδειξη που βγαίνει από τη λογική των πραγμάτων. αλλά διδάσκεται επειδή είναι διδακτή και είναι διδακτή γιατί είναι στην ουσία γνώση. 4. όπως συμβαίνει με τους άσχημους. παρουσιάζει και τα ακόλουθα εμπειρικά επιχειρήματα: Αν κάποιος ισχυριστεί ότι είναι ικανός στο να παίξει τον αυλό ή σε οποιαδήποτε άλλη τέχνη.Πλάτωνος Πρωταγόρας εκπαίδευση. όχι όμως απεριόριστη. τότε οι άλλοι τον χλευάζουν και οι συγγενείς του τον συμβουλεύουν με την ιδέα ότι είναι τρελός. γιατί γνωρίζουν ότι τα ελαττώματα και οι ελλείψεις αυτές έγιναν ή από τη φύση ή τυχαία. στοιχεία της αρετής. η δικαιοσύνη. Σην άποψη του αυτή ο Πρωταγόρας τη στηρίζει στα ακόλουθα εμπειρικά επιχειρήματα: Κανένας δε θυμώνει ούτε συμβουλεύει ούτε διδάσκει ούτε τιμωρεί αυτούς που έχουν φυσικά ελαττώματα. κόπου και επιμέλειας.

και με ποιο τρόπο τα παρουσιάζει ο Πρωταγόρας. Ἔνθα δὴ πας παντὶ θυμουται καὶ νουθετει. πᾶν τὸ ἐναντίον τῆς πολιτικῆς ἀρετῆς: Ποιο πρόβλημα δημιουργείται με την εναλλαγή των όρων από τον Πρωταγόρα και τι μπορούμε να υποθέσουμε για την εξέλιξη του διαλόγου. Ει γὰρ εθέλεις εννοησαι τὸ κολάζειν. θυμοῦμαι. δηλον οτι ως εξ επιμελείας καὶ μαθήσεως κτητης ουσης. δεδομένης της φροντίδας του ΢ωκράτη για ακριβολογία και ειδικά για ακριβείς ορισμούς των εννοιών. ω ΢ώκρατες. τύχῃ. χαλεπαίνω.Πλάτωνος Πρωταγόρας 1. τοὺς αδικουντας τί ποτε δύναται. ἡγοῦμαι. Ουδεὶς γὰρ κολάζει τοὺς αδικουντας πρὸς τούτω τὸν νουν εχων καὶ τούτου ενεκα. Ποια είναι τα συστατικά στοιχεία της αρετής . φύσει. ἡγοῦνται πάντες .όπως εμφανίζονται στην ενότητα αυτή . 2.. συλλήβδην. Μετά το μύθο ο Πρωταγόρας καταφεύγει στο λόγο για να αποδείξει τις θέσεις του. 5. Ποια είναι αυτή. ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου: Να γράψετε τέσσερις φράσεις με τα επιρρήματα και την επιρρηματική έκφραση που σας δίνονται στη νεοελληνική μορφή του. 6. Να εντοπίσετε στο κείμενο τις θέσεις που προβάλλει και τα επιχειρήματα που χρησιμοποιεί. νουθετῶ: Να γράψετε στην αρχαία ελληνική από ένα συνώνυμο για κάθε λέξη που σας δίνεται 7. οτι ηδίκησεν. αυτό σε διδάξει οτι οι γε ανθρωποι ηγουνται παρασκευαστὸν ειναι αρετήν. 4. ἀρετῆς: Πού στηρίζεται το επιχείρημα του Πρωταγόρα και πώς το αξιολογείτε. Γιατί θεωρείται «τρελός» όποιος δέχεται ότι δεν κατέχει τη δικαιοσύνη και την άλλη πολιτική αρετή. • να κρίνουν τη σημασία της ποινής ως απόδειξης για το διδακτό της αρετής. τεκμήριον: Ο Πρωταγόρας προσκομίζει μια εμπειρική απόδειξη για τη συμμετοχή όλων στην πολιτική αρετή.. 3. οστις μὴ ωσπερ θηρίον αλογίστως τιμωρειται· ο δὲ μετὰ λόγου επιχειρων κολάζειν ου του παρεληλυθότος ενεκα αδικήματος τιμωρειται - 29 . ώστε να φαίνεται η σημασία τους Ενότητα 6η (324Α – C) Η παιδευτική σημασία της τιμωρίας ως απόδειξη του διδακτού της αρετής Να κατανοήσουν οι μαθητές  το χαρακτήρα και τη σκοπιμότητα της ποινής κατά τον Πρωταγόρα.

Γιατί κανένας δεν τιμωρεί αυτούς που αδικούν έχοντας το νου του σ’ αυτό και εξαιτίας αυτού. καὶ ουχ ηκιστα 'Αθηναιοι οι σοὶ πολιται· ωστε κατὰ τουτον τὸν λόγον καὶ 'Αθηναιοί εισι των ηγουμένων παρασκευαστὸν ειναι καὶ διδακτὸν αρετήν. Σαύτην ουν τὴν δόξαν πάντες εχουσιν οσοιπερ τιμωρουνται καὶ ιδία καὶ δημοσία. Και εφόσον έχει τέτοια σκέψη πιστεύει ότι η αρετή είναι δυνατό να διδαχτεί. για αποτροπή βέβαια τιμωρεί. ικανως. Αυτή λοιπόν τέλος τη γνώμη 30 . Ὡς μὲν ουν εικότως αποδέχονται οι σοὶ πολιται καὶ χαλκέως καὶ σκυτοτόμου συμβουλεύοντος τὰ πολιτικά. αποδέδεικταί σοι. οπωσδήποτε δηλαδή με την ιδέα ότι αποκτιέται με επιμέλεια και μάθηση.Πλάτωνος Πρωταγόρας ου γὰρ αν τό γε πραχθὲν αγένητον θείη . Και αυτός που επιχειρεί να τιμωρεί με σκέψη (σύνεση) δεν τιμωρεί για το αδίκημα που πέρασε (έγινε) γιατί δε θα μπορούσε να κάνει αυτό βέβαια που έγινε να μην έχει γίνει αλλά για το μέλλον. οτι ηδίκησεν. δηλον οτι ως κτητης ουσης εξ επιμελείας καὶ μαθήσεως Ει γὰρ εθέλεις. το να τιμωρεί (κανείς) αυτούς που αδικούν αυτό θα σε διδάξει ότι οι άνθρωποι τουλάχιστον νομίζουν πως είναι δυνατό να αποκτηθεί η αρετή. εννοησαι τί ποτε δύναται. Σιμωρουνται δὲ καὶ κολάζονται οι τε αλλοι ανθρωποι ους αν οιωνται αδικειν. τὸ κολάζειν τοὺς αδικουντας αυτό σε διδάξει. οστις μὴ αλογίστως τιμωρειται ωσπερ θηρίον ο δὲ επιχειρων κολάζειν μετὰ λόγου ου τιμωρειται του παρεληλυθότος ενεκα αδικήματος .αλλὰ του μέλλοντος χάριν. Μετάφραση Ἔνθα δὴ πας παντὶ θυμουται καὶ νουθετει. όπως ακριβώς ένα θηρίο. ω ΢ώκρατες. ινα μὴ αυθις αδικήση μήτε αυτὸς ουτος μήτε αλλος ο τουτον ιδ ν κολασθέντα. ινα μὴ αυθις αδικήση μήτε αυτὸς ουτος μήτε αλλος ο τουτον ιδ ν κολασθέντα. οτι οι γε ανθρωποι ηγουνται παρασκευαστὸν ειναι αρετήν. Καὶ τοιαύτην διάνοιαν εχων διανοειται παιδευτὴν ειναι αρετήν· αποτροπης γουν ενεκα κολάζει. να καταλάβεις τι τέλος πάντων σημαίνει. εκτός αν κάποιος τιμωρεί ασυλλόγιστα. Αν αλήθεια θέλεις. ω ΢ώκρατες. για να μην αδικήσει ξανά ούτε αυτός ο ίδιος ούτε άλλος που είδε ότι αυτός τιμωρήθηκε. καὶ οτι διδακτὸν καὶ παρασκευαστὸν ηγουνται αρετήν. ως γέ μοι φαίνεται. δηλαδή ότι έκανε κάποιος ένα αδίκημα. Καὶ τοιαύτην διάνοιαν εχων διανοειται παιδευτὴν ειναι αρετήν· κολάζει γουν ενεκα αποτροπης Σαύτην ουν τὴν δόξαν ΢την περίπτωση αυτή λοιπόν ο καθένας θυμώνει με τον καθένα και τον συμβουλεύει. ΢ωκράτη.ου γὰρ αν θείη τό γε πραχθὲν αγένητοναλλὰ του μέλλοντος χάριν. Ουδεὶς γὰρ κολάζει τοὺς αδικουντας πρὸς τούτω τὸν νουν εχων καὶ τούτου ενεκα.

αρκετά. ἒνδειξις. παράνοια.ε.) απόδειξη.Πλάτωνος Πρωταγόρας πάντες εχουσιν.ἐννοῶ:(ν.) νόημα. διάνοια. νοητός.ε.) κτήμα.) εισιτήριο. σου το έχω αποδείξει. ως γέ μοι φαίνεται. ἀπρονόητος.ε.ε. Σιμωρούν για εκδίκηση και σωφρονισμό και οι άλλοι άνθρωποι όποιους νομίζουν ότι αδικούν. μάθηση. οσοιπερ τιμωρουνται καὶ ιδία καὶ δημοσία. απρόσιτος. ἀνάκτησις. ἀμαξιτός 6. ἀρτιμαθής 3. καθώς τουλάχιστον μου φαίνεται.) μανθάνω.ε. ἀνεξίτηλος. Σιμωρουνται δὲ καὶ κολάζονται οι τε αλλοι ανθρωποι ους αν οιωνται αδικειν. ικανως.ε. δυσνόητος. έχουν όλοι. κτητικός. και ότι νομίζουν ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί και να αποκτηθεί. κατάκτησις.) ἰταμός.μάθησις: (ν. ἀποδείκνυμι: (ν. Ερμηνευτικά 1. και οι Αθηναίοι είναι απ’ αυτούς που νομίζουν ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί και να αποκτηθεί. μάθησις. καὶ οτι ηγουνται αρετήν διδακτὸν καὶ παρασκευαστὸν αποδέδεικταί σου ω ΢ώκρατες. ὑπόδειγμα. ὀψιμαθής. επιμελητήριο//(α. απόκτημα//(α. οι συμπολίτες σου· Κατά συνέπεια.ε) μάθημα. ΢ωκράτη.πάρειμι: (ν.ε. ἀναπόδεικτος.ε. Ότι δικαιολογημένα λοιπόν δέχονται οι συμπολίτες σου και το χαλκιά και τον τσαγκάρη να δίνει συμβουλές για τα πολιτικά. οι άδικοι και οι ασεβείς είναι δυνατό να γίνουν δίκαιοι και ευσεβείς με την κατάλληλη άσκηση. φροντίδα και διδασκαλία. ἀκτήμων 4. παραδειγματίζω.ε. Λεξιλογικά 1. ως κτητης ουσης: ΢ύμφωνα με τηθέση του Πρωταγόρα η πολιτική αρετή μπορεί να διδαχτεί. νόηση.ε.ἐπιμέλεια: (ν. μαθητής//(α.) ἀπόδειξις. δείγμα//(α. σύμφωνα μ’ αυτήν τη σκέψη. Ὡς μὲν ουν εικότως αποδέχονται οι σοὶ πολιται καὶ χαλκέως καὶ σκυτοτόμου συμβουλεύοντος τὰ πολιτικά. ανόητος //(α. νοήμων 5. ἀπόκτησις. κτῆνος. κατάδειξη. και προπάντων οι Αθηναίοι. όσοι ακριβώς τιμωρούν και στην ιδιωτική και στη δημόσια ζωή.) νόησις.) κτῆσις. καὶ ουχ ηκιστα 'Αθηναιοι οι σοὶ πολιται· ωστε κατὰ τουτον τὸν λόγον καὶ 'Αθηναιοί εισι των ηγουμένων αρετήν ειναι διδακτὸν καὶ παρασκευαστὸν. ισθμός//(α.κτῶμαι:(ν. δεῑγμα.) ἐπιμελοῡμαι. ΢υνεπώς.ε.) επιμελητής. ἐπιμέλημα. 31 . ἐπιμελητέον 2.

Όλοι λοιπόν οι άνθρωποι και ιδιαίτερα οι Αθηναίοι τιμωρούν για σωφρονισμό και παραδειγματισμό αυτούς που διαπράττουν αδικήματα. δέχονται ότι η πολιτική αρετή είναι διδακτή. Αφού η πολιτική αρετή μπορεί να διδαχτεί και η δικαιοσύνη και η ευσέβεια αποτελούν συστστικά στοιχεία της πολιτικής αρετής. γιατί πιστεύουν ότι είναι δυνατό να διορθωθούν. με σκοπό την αποφυγή και την αποτροπή τέλεσης του ίδιου ή παρόμοιου αδικήματος στο μέλλον. Ο σοφιστής μάλιστα διατυπώνει την πολύ ενδιαφέρουσα και προσωρημένη για την εποχή του σκέψη ότι η ποινή πρέπει να έχειο σκοπό κυρίως το σωφρονισμό εκείνου που διέπραξε την αδικία. Αυτό. Ο σοφιστής σδτηρίζει την άποψή του ότι η πολιτική αρετή είναι διδακτή. Η τιμωρία δεν μπορεί να κάνει αυτό που έγινε να μην έχει γίνει. Η ποινή αποσκοπεί στο να διορθωθεί αυτός που αδικεί. επειδή δεν κατέβαλαν προσπάθεια να αποκτήσουν τη δικαιοσύνη και γενικότερα την πολιτική αρετή. επειδή η δικαιοσύνη και η ευσέβεια είναι συστατικά στοιχεία της πολιτικής αρετής και η πολιτική αρετή μπορεί να διδαχτεί . χαλκέως και σκυτοτόμου:ο Πρωταγόρας με ειρωνικό τρόπο επαναλαμβάνει τα ίδια επαγγέλματα που είχε αναφέρει ο ΢ωκράτης. 5. η τιμωρία δεν επιβάλλεται για το αδίκημα που έγινε αλλά για να βοηθήσει τον αδικούντα και να αποτρέψει τους άλλους ανθρώπους να διαπράξουν στο μέλλον το ίδιο ή παρόμοιο αδίκημα.Πλάτωνος Πρωταγόρας 2. Κατά την άποψη του σοφιστή. και όχι την εκδίκηση και την εξόντωσή του. έπειτα από τις ατυχείς προσπάθειές του να δώσει λύση στο συζητούμενο θέμα. κατά τον Πρωταγόρα. ταύτην την δόξαν πάντες ἒχουσιν: μπορούμε να έχοηυμε αμφιβολίες ότι όλοι οι Αθηναίοιείχαν αυτή την άποψη για το σκοπό της επιβαλλόμενης ποινής σε όσους διέπρετταν αδικήματα. φέρνοντας το παράδειγμα των Αθηναίων. Ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για την αδικία. αλλά ο σωφρονισμός αυτού που αδικεί και ο παραδειγματισμός των άλλων. οι συμπατριώτες του ΢ωκράτη. σημαίνει ότι και οι Αθηναίοι. 32 . Πώς συνδέονται οι δύο παραπάνω θέσεις με το διδακτόν της αρετής. ἀποδέδεικται ἱκανῶς: η φράση αυτή ακούγεται ως αυτοειρωνεία του Πρωταγόρα. Παράλληλα η ποινή πρέπει να αποτελεί παράδειγμα και για τους άλλους.΢ Νοηματική απόδοση της ενότητας Κατά τον Πρωταγόρα. εύκολα συνάγεται το συμπέρασμα ότι οι άδικοι και οι ασεβείς είναι δυνατό να γίνουν δίκαιοι και ευσεβείς με την κατάλληλη άσκηση και διδασκαλία.είναι λογικό να τιμωρούν οι άνθρωποι τους άδικους. ο δ μετ λόγου<κολασθέντα:κύριος σκοπός της τιμωρίας δεν είναι η εκδίκηση. που στην εκκλησία του δήμου δέχονται να ακούν το χαλκιά και τον υποδηματοποιό να συμβουλεύουν για πολιτικά θέματα. Πρόσθετες ερωτήσεις 1. 3. 4.

4. ΢κέψου λοιπόν. Να αιτιολογήσετε την άποψή σας Να εξηγήσετε αν. δεν είναι σε θέση να τους βελτιώσουν στην αρετή στην οποία είναι και οι ίδιοι εξαίρετοι. ΢υμφωνείτε ή όχι. Έτσι μόνο μπορεί να λυθεί η απορία που έχεις. απλές ή σύνθετες. εάν μεν υπάρχει αυτό το ένα πράγμα και εάν αυτό το πράγμα δεν είναι ούτε η οικοδομική ούτε η μεταλλουργία ούτε η κεραμική. προκειμένου να είναι δυνατή η ύπαρξη πόλεως. 3. 5. Τπάρχει ακόμη μια απορία. κατά τη γνώμη σας. αυτή που διατύπωσες σχετικά με τους αγαθούς άνδρες: για ποιον λόγο οἱ ἀγαθοί ἄνδρες. με το θέμα της λέξης που σας δίνεται.326 e) Η διδασκαλία της αρετής από την οικογένεια και την κοινωνία Να κατανοήσουν οι μαθητές  τη σημασία της παιδείας για την απόκτηση της αρετής  τη σημασία της οικογένειας και της κοινωνίας για τη διδασκαλία της αρετής. αλλά λόγο. ενώ διδάσκουν στους γιους τους όλα τα άλλα πράγματα που εξαρτώνται από τους δασκάλους και τους κάνουν σοφούς. τι από τα δύο συμβαίνει: υπάρχει ένα πράγμα στο οποίο είναι αναγκαίο να μετέχουν όλοι οι πολίτες. δεν θα σου πω μύθο. ΢ωκράτη. η επιβολή των ποινών είναι έγκυρο και πειστικό επιχείρημα για το διδακτόν της αρετής. Για το θέμα αυτό. ή δεν υπάρχει. αλλά η δικαιοσύνη και η σωφροσύνη και το ὅσιον (και αυτά τα ονομάζω όλα μαζί ἀνδρός ἄρετην)· εάν υπάρχει λοιπόν αυτό το πράγμα στο οποίο πρέπει να μετέχουν όλοι και σύμφωνα με το οποίο πρέπει να ενεργεί κάθε άνδρας ξεχωριστά σε περίπτωση που θέλει να μάθει ή να πράξει κάτι.Πλάτωνος Πρωταγόρας 2. Ποιος είναι ο σκοπός της ποινής σύμφωνα με τον Πρωταγόρα. κολάζω: Να γράψετε τρία παράγωγα του ρήματος στη νέα ελληνική και να σχηματίσετε με αυτά αντίστοιχες προτάσεις πειρῶμαι < πεῖρα: Να γράψετε δέκα λέξεις. και σε καμιά περίπτωση χωρίς αυτό· και εάν. Διότι. Ενότητα 7η (324 d . σε περίπτωση που 33 .

η πόλη. Ενώ λοιπόν είναι τόσο μεγάλη η προσπάθεια που καταβάλλεται για την αρετή και στο ιδιωτικό και στο δημόσιο επίπεδο.. παρά τα γράμματα και τη μουσική. και ἔπαινοι και ἐγκώμια για τους αρχαίους ήρωες. οι νέοι άνδρες+ από τους δασκάλους. ότι οι σοφότατοι και οι 34 . σαν δέντρο που λυγίζει και γέρνει. Αμέσως μόλις αρχίσει να καταλαβαίνει ένα παιδί τι του λένε. πάει καλά. εὐθύνες. μέχρι που. που εάν τα αγόρια δεν τη μάθουν και δεν τη φροντίσουν. να βελτιωθεί· και εάν. τη συνολική καταστροφή του οἴκου τους. αυτή δεν τη διδάσκουν και δεν τη φροντίζουν με κάθε δυνατή επιμέλεια! Μπορούμε να πιστέψουμε κάτι τέτοιο. τα βάζουν. μπορεί να υποστούν ως ποινή και τον θάνατο και την εξορία και τη δήμευση της περιουσίας εκτός από τη θανάτωση και.+. Έτσι. τότε.υπάρχει<και τους κάνουν σοφούς: στην ενότητα αυτή ο Πρωταγόρας προσπαθεί να ανασκευάσει την άποψη του ΢ωκράτη. πρέπει να εκδιώκουμε από την πόλη ή να σκοτώνουμε ως ανίατο όποιον δεν υπακούει σε αυτό το πράγμα ακόμα και μετά τη διδασκαλία. λες και η δικαιοσύνη ξαναβάζει *τον παραβάτη+ στην ευθεία. με τις απειλές και τα χτυπήματα το «ισιώνουν». αναγκάζει και όσους ασκούν ένα αξίωμα και όσους άρχονται να συμμορφώνονται με αυτούς. τότε σκέψου τι περίεργα πλάσματα είναι αυτοί οι αγαθοί άνδρες! Ότι το πράγμα αυτό το θεωρούν διδακτό και στο ιδιωτικό και στο δημόσιο επίπεδο. Και οι δάσκαλοι άλλωστε γι' αυτό φροντίζουν κυρίως. Και μόλις τα αγόρια μάθουν τα γράμματα και είναι σε θέση στο εξής να καταλάβουν ένα γραπτό κείμενο. παλαιῶν νομοθετῶν. και εάν.. Εκείνος δε ο οποίος τους παραβαίνει. είτε παιδί είναι. διδάσκοντάς το για κάθε του πράξη και για κάθε του λόγο και εξηγώντας του ότι αυτό είναι δίκαιο και το άλλο άδικο. καθισμένα στα θρανία τους. με την τιμωρία. και σε σας εδώ *δηλ. *. σε διαφορετική περίπτωση. και η παραμάνα του και η μητέρα του και ο παιδαγωγός του και ο ίδιος ο πατέρας του αγωνίζονται γι’ αυτό το πράγμα. ώστε να μην ενεργούν από μόνοι τους και όπως νομίζουν οι ίδιοι *. αρχίζουν από την παιδική ηλικία να διδάσκουν και να νουθετούν. αυτά τα επινοήματα των καλών. Εάν όμως δεν υπακούει. υφίσταται κυρώσεις και οι κυρώσεις αυτές ονομάζονται. την οποία ο φιλόσοφος διατύπωσε στην 1η ενότητα. Σο εκπληκτικό όμως θα ήταν μάλλον το να μην μπορεί να διδαχθεί η αρετή. είτε άνδρας είτε γυναίκα. δίνουν εντολή να επιμεληθεί ο δάσκαλος περισσότερο την εὐκοσμία των παιδιών. αλλά και αναλύσεις για τα πράγματα. ΢την πραγματικότητα. Κι ύστερα. Κι όταν ακούει με τη θέληση του. τους αναγκάζει να μάθουν τους νόμους και να ζουν σύμφωνα με αυτούς. την αρετή. και ότι αυτά πρέπει να τα κάνεις και αυτά να μην τα κάνεις. να διαβάζουν δυνατά τα ποιήματα των μεγάλων ποιητών και τα αναγκάζουν να μάθουν απέξω αυτά τα έργα. αυτό όμως.. πρέπει να τον διδάσκουμε και να τον τιμωρούμε. στα οποία υπάρχουν πολλές συμβουλές. όταν το στέλνουν στους δασκάλους. οι αγαθοί άνδρες. ενώ μορφώνουν τους γιους τους σε όλα τα άλλα.Πλάτωνος Πρωταγόρας κάποιος δεν μετέχει σ' αυτό. προκειμένου το αγόρι να θελήσει να τους μιμηθεί και να έχει διάθεση να γίνει παρόμοιος. για το πώς δηλαδή θα βελτιωθεί το αγόρι. υπογραμμίζοντας τους νόμους. όπως μέχρι τώρα καταλάβαιναν τον προφορικό λόγο. και η πόλη. το αποδείξαμε ήδη.+ Και όταν πια φύγουν αυτοί *δηλ. και ότι αυτό είναι καλό και το άλλο αισχρό. και αυτό όσιο και εκείνο ανόσιο. με μια λέξη. των οποίων η άγνοια δεν πρόκειται να επιφέρει ως ποινή τον θάνατο. με τη σειρά της.. Ερμηνευτικά 1. ακόμα και μετά την τιμωρία· εάν λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα. αυτοί διδάσκουν στους γιους τους τα άλλα. στην Αθήνα+ και σε πολλά άλλα μέρη. εσύ ΢ωκράτη εκπλήττεσαι και απορείς αν η αρετή είναι διδακτή. Ενώ όμως είναι το πράγμα αυτό διδακτό. ΢ωκράτη. αφού είναι κάτι που μπορεί να φροντίσει και να καλλιεργήσει κανείς. παρόλο που αυτή είναι η φύση των πραγμάτων. συνεχίζοντας για όλη τη ζωή. αυτό δεν τους το διδάσκουν.

΢το δεύτερο μέρος της ενότητας περιγράφεται η αγωγή των παιδιών στην Αθήνα κατά τον 5 ο π. αφού η ρητορική ερώτηση υποδηλώνει ότι δεν έχει πλέον αφήσει στο ΢ωκράτη κανένα περιθώριο αμφιβολίας για το αν η πολιτική αρετή είναι διδακτή.Χ. η τροφός και ο παιδαγωγός. Από το σημείο αυτό αρχίζει ο συλλογισμός του σοφιστή με πολλές υποθετικές προτάσεις. Η λύση στο ερώτημα αυτό βρίσκεται στο αν υπάρχει ή όχι το ένα πράγμα. που είναι στην ουσία μία και ενιαία. εάν<το ένα πράγμα: ο Πρωταγόρας προσπαθώντας να γίνει περισσότερο σαφής επαναλαμβάνει τις ίδιες λέξεις κατά μίμηση του προφορικού λογου.Πλάτωνος Πρωταγόρας άριστοι από τους πολίτες δεν μπορούν να διδάξουν στα παιδιά τους την πολιτική τέχνη. η χαλκευτική και η κεραμική αλλά η πολιτική αρετή. εκπλήττεσαι και απορείς: συνώνυμα. της σωφορσύνης και της ευσέβειας. Όποιος δε μετέχει στην αρετή αυτή πρέπει να διδάσκεται και να τιμωρείται μέχρι να βελτιωθεί.διότι. Η πολιτεία μπορούσε να ελέγξει τη διαγωγή και τη συμπεριφορά των παιδιών και των πολιτών.το εκπληκτικό<η αρετή: κατά το Μιστριώτη «η ρητορική ερώτηση και η απόκριση δείχνουν την πεποίθηση του σοφιστή ότι νίκησε». Ο Πρωταγόρας υπογραμμίζει ότι η πολιτική αρετή μπορεί να διδαχτεί και να καλλιεργηθεί και πιστεύει ότι οι πολιτικοί άντρες διδάσκουν στα παιδιά τους την αρετή αυτή. έτσι μόνο<που έχεις: η απορία του ΢ωκράτη ήταν γιατί οι ικανοί πολιτικοί άντρες δεν μπορούν να διδάξουν στα παιδιά τους την πολιτική αρετή. Η εκπαίδευση και η αγωγή των παιδιών άρχιζε από πολύ μικρή ηλικία. Άρα. λόγος είναι ο συλλογισμός που στηρίζεται στη λογική και σε πραγματικά γεγονότα. Σο εκπαιδευτικό σύστημα των Αθηναίων του 5 ου π. Ο Πρωταγόρας τελειώνει το κεφάλαιο αυτό με θριαμβευτικό τόνο. 8.Χ. αιώνα.η πόλη<και όπως νομίζουν οι ίδιοι: οι αρχαίοι Αθηναίοι θεωρούσαν απαραίτητο να γνωρίζουν τα παιδιά τους τους νόμους της πόλης. 4. καλό και όσιο. Οι σπουδαίοι πολιτικοί άντρες δεν παύουν να διδάσκουν και να συμβουλεύουν τα παιδιά τους. Με τη γνώση αυτή θα απεύφευγαν οι νέοι να ενεργούν από μόνοι τους αυθαίρετα και χωρίς συγκεκριμένους κανόνες. 5. Με ένα πολύπλοκο συλλογισμό τονίζει ότι. Νοηματική απόδοση της ενότητας ΢το πρώτο μέρος της ενότητας αυτής ο Πρωταγόρας προσπαθεί να ανασκευάσει την άποψη του ΢ωκράτη ότι οι ικανοί πολοιτικοί άντρες δεν μπορούν να διδάξουν στα παιδιά τους την πολιτική αρετή. την οποία οι ίδιοι κατέχουν σε πολύ μεγάλο βαθμό. Κύριοι φορείς της αγωγής κατά την προσχολική ηλικία είναι οι γονείς. Ουσιαστικά. 6. 2. συστατικά στοιχεία της οποίας αποτελούν οι έννοιες της δικαιοσύνης. Η πολιτεία με τους 35 . αυτό δεν είναι η αρχιτεκτονική. 7. που προδίδουν σύγχυση και ταραχή και δηλώνουν τη δύσκολη ψυχολογική του θέση. 3. ο Πρωταγόρας θεωρεί το λόγο εδώ ως εξήγηση του μύθου. Εκτός από τους παραπάνω φορείς της εκπαίδευσης υπάρχει και η πολιτεία. που αποτελεί την προυπόθεση για την οργάνωση και ύπαρξη των πόλεων σε όλους τους πολίτες. αν υπάρχουν πόλεις.δεν θα σου πω μύθο<αλλά λόγο: Ο σοφιστής στη συνέχεια θα χρησιμοποιήσει λόγο και όχι μύθο για να ανασκευάσει το επιχείρημα του ΢ωκράτη με το οποίο τεκμηριώνει την άποψή του ότι η πολιτική αρετή δεν είναι δυνατό να διδαχτεί. την οποία οι ίδιοι κατέχουν σε μεγάλο βαθμό. η πολιτική αρετή. που συμβουλεύουν το παιδί σχετικά με το τι είναι δίκαιο.αρχίζουν από την παιδική ηλικία: στην ενότητα αυτή περιγράφεται η αγωγή και η ανατροφή των παιδιών στην αρχαία Αθήνα. με αρκετές επαναλήψεις κα ανακολουθίες. η οποία με τους νόμους της αναγκάζει τους νέους και γενικά τους πολίτες να συμμορφώνονται με αυτούς. αιώνα δεν είχε σαφή και προκαθορισμένα όρια και είχε αφεθεί στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Όποιος όμως είναι ανεπίδεκτος μαθήσεως και η διδασκαλία και η τκιμωρία δεν τον κάνουν καλύτερο πρέπει να εκδιώκετακι από τις πόλεις ή να θανατώνεται.

΢ε πόσα μέρη διακρίνεται η απάντηση (ρήση) του Πρωταγόρα. Να αναφέρετε επιγραμματικά το περιεχόμενο του καθενός. (Κ. Πώς κατέληξε στο συμπέρασμα αυτό. κατά το σοφιστή. Με ποια μέθοδο δηλώνει ότι θα ανασκευάσει τη δεύτερη αντίρρηση του ΢ωκράτη. 167b). λοιπόν υπάρχει τόσο μεγάλο ενδιαφέρον από την πλευρά των γονέων για τη σωστή αγωγή και μόρφωση των παιδιών τους και αφού υπάρχουν τόσοι πολλοί φορείς της εκπαίδευσης που διδάσκουν ποικίλα αντικείμενα τα παιδιά τους και τους νέους. που στην πολιτική του φιλοσοφία παίρνει την εξής έκφραση: «οἷά γ’ ἂν ἑκάστῃ πόλει δίκαια καὶ καλὰ δοκῇ. εἴπερ μέλλει πόλις εἶναι. ως μοναδικό θεμέλιο για τη συγκρότηση και διατήρηση του οικοδομήματος της πολιτείας. (ἔστι τι ἕν. σαν δέντρο που λυγίζει και γέρνει» (ὥσπερ ξύλον διαστρεφόμενον καὶ καμπτόμενον εὐθύνου-σιν ἀπειλαῖς καὶ πληγαῖς): Ποιο στόχο υπηρετεί η παρομοίωση και πόσο επιτυχημένη είναι. Να δείξετε αναλυτικά και τεκμηριωμένα από ποια σημεία της «ρήσης» του Πρωταγόρα (ενότητες 2 -7 ) συνάγονται οι απόψεις αυτές. Τπάρχει ένα πράγμα στο οποίο είναι αναγκαίο να μετέχουν όλοι οι πολίτες. καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η αρετή είναι διδακτή και πιστεύει ότι έχει αντικρούσει τα επιχειρήματα του ΢ωκράτη. που είναι πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί. 2. με τις απειλές και τα χτυπήματα το «ισιώνουν. Πρόσθετες ερωτήσεις 1. κατά τη γνώμη σας. Ερωτήσεις για τη συνολική θεώρηση του Πρωταγόρα 1. 97). εφόσον η καλλιέργεια στον καθένα της αἰδοῦς και της δίκης. Ποια πλεονεκτήματα του προσφέρει αυτή η αλλαγή. πειστική η αναίρεσή τους. Γιατί. Ποια σημασία έχει η χρησιμοποίηση του ρήματος «ισιώνουν» (εὐθύνουσιν). Ήταν. την πολιτική αρετή. είναι στην ουσία «ἀγωγὴ εἰς ὁλότητα». κατά τη γνώμη σας. Τπέρτατος δάσκαλος της πολιτικής τέχνης είναι η περιρρέουσα ατμόσφαιρα και το σύνολο των πολιτών. 4. ή δεν υπάρχει. ταῦτα καὶ εἶναι αὐτῇ. Ο Πρωταγόρας τελειώνοντας την «επίδειξή» του. ἕως ἂν αὐτὰ νομίζῃ» (Θεαίτητος.θα ήταν τελείως παράδοξο. 3. Να γράψετε επιγραμματικά τις αντιλήψεις του Πρωταγόρα για τους νόμους και τις αντιλήψεις των άλλων σοφιστών για το ίδιο θέμα. 2.Πλάτωνος Πρωταγόρας νόμους της δίνει το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι πολίτες μπορούν να κινούνται.) Ποιο είναι το «ένα». αν η πολιτική αρετή δεν ήταν διδακτή. Ο νέος μορφωνόταν για λογαριασμό του κοινωνικού συνόλου και διαμέσου αυτού. Nα εντοπίσετε τη σχέση ανάμεσα στην άποψη αυτή και στον πρωταγόρειο μύθο 3. Κατσιμάνης. ἢ οὐκ ἔστιν. προτίμησε να αλλάξει μέθοδο. Αφού. κατά τη γνώμη σας. σ. 5. Ο Πρωταγόρας θεωρεί την ἀνδρὸς ἀρετήν. οὗ ἀναγκαῖον πάντας τοὺς πολίτας μετέχειν. προκειμένου να είναι δυνατή η ύπαρξη πόλεως. Ποια ήταν αυτά τα επιχειρήματα. επισημαίνοντας τις διαφορές μεταξύ τους. Να κρίνετε την εγκυρότητα του συλλογισμού του. «αναγκαίο» για την ύπαρξη της πόλης. Η αρχή αυτή 36 . Κέντρο της φιλοσοφίας του Πρωταγόρα είναι η περίφημη αρχή του «πάντων χρημάτων μέτρον ἄνθρωπος». Σο παιδευτικό ιδεώδες του Πρωταγόρα δεν είναι ατομοκρατικό αλλά κοινωνιοκρατικό. 4.

Να συνυπολογίσετε και το ακροατήριο στο οποίο απευθύνεται. α) Ποια είναι αυτή. ρημάτων ιδίως. στις ενότητες 2 και 3. οι επαναλήψεις λέξεων. 8. β) Να τη συγκρίνετε με την άποψη του Αριστοτέλη ότι η διαφορά ανθρώπου . Να επιβεβαιώσετε την άποψη αυτή αντλώντας στοιχεία από το κείμενο που διδαχτήκατε. 6. Γιατί ο ορθολογιστής Πρωταγόρας χρησιμοποιεί το μύθο. η σύνδεση παρατακτική. Η λύση του Προμηθέα στο πρόβλημα που αντιμετώπιζε ο άνθρωπος συνιστά (για τον Πρωταγόρα) τη διαφορά του ανθρώπου από τα ζώα. 7. 37 . χωρίς μακροσκελείς περιόδους.Πλάτωνος Πρωταγόρας αναφέρεται στη δημοκρατία και αποτελεί θεμέλιό της. συχνές. αλλά παράλληλα ο λόγος χαρακτηρίζεται από συσσώρευση ποιητικών εκφράσεων. και να εξηγήσετε αυτόν τον τρόπο γραφής.ζώου συνίσταται στην ικανότητα του λόγου (λογικής και ομιλίας). ΢το μύθο του Πρωταγόρα η σύνταξη είναι απλή. Να εντοπίσετε τα σχετικά σημεία του κειμένου. Ποια πλεονεκτήματα του εξασφαλίζει για να απαντήσει στο ΢ωκράτη.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful