ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΣΙΚΗ΢ ΚΑΣΕΤΘΤΝ΢Η΢ Γ’ ΛΤΚΕΙΟΤ

Πλάτωνος Πρωταγόρας

Επιμέλεια: Καραστατήρα Μιράντα

Πλάτωνος Πρωταγόρας

Α. Η διάρθρωση του λόγου και τα πρόσωπα
Εισαγωγή: Ο Σωκράτης διηγείται τη συζήτησή του με τον Πρωταγόρα σε έναν φίλο του.
Ο φιλοσοφικός διάλογος του Πλάτωνα με τον τίτλο «Πρωταγόρας» δεν είναι τίποτε άλλο παρά
η αναδιήγηση από το ΢ωκράτη σε ένα φίλο του, του διαλόγου που είχε με το σοφιστή Πρωταγόρα στο
σπίτι του πλούσιου Αθηναίου Καλλία, σχετικά με την ουσία της αρετής.
Δεν πρόκειται για μια μονότονη αφήγηση της συνάντησης ΢ωκράτη – Πρωταγόρα. Ο
Πλάτωνας φροντίζει να παρουσιάσει μια ζωντανή διήγηση του διαλόγου, βάζοντας έναν από τους
πρωταγωνιστές της λεκτικής μονομαχίας, το ΢ωκράτη, να την περιγράψει σε φιλικό του πρόσωπο. Σο
έργο μ’ αυτόν τον τρόπο κερδίζει σε ζωντάνια και αμεσότητα, ενώ η παραστατικότητα και η
γλαφυρότητα της αφήγησης του ΢ωκράτη μας κάνει να αναθεωρήσουμε την πιθανή μας δυσπιστία για
την ακρίβεια της αναπαραγωγής λεπτομερειών και λεπτών αποχρώσεων, όπως απαιτεί ένας
φιλοσοφικός διάλογος.
Πρόλογος. Ο Ιπποκράτης και η σφοδρή του επιθυμία να γίνει μαθητής του Πρωταγόρα.
΢την αρχή της διήγησης ο ΢ωκράτης εξηγεί στο φίλο του πως και γιατί βρέθηκε στο σπίτι του
Καλλία, όπου και συνάντησε τον Πρωταγόρα. Κάποιος φιλομαθής νέος με το όνομα Ιπποκράτης ήρθε
να τον επισκεφτεί στο σπίτι του. Παρακάλεσε το ΢ωκράτη να τον παρουσιάσει στο μεγάλο σοφιστή
Πρωταγόρα, που μόλις είχε φτάσει τότε στην Αθήνα, ώστε να τον μυήσει εκείνος στο μαγικό κόσμο της
γνώσης και της σοφίας. Ο ΢ωκράτης έχει όμως μια εύλογη απορία. Ρωτά το νεαρό τι πρόκειται να
ωφεληθεί από τον Πρωταγόρα. Ο νέος δεν είχε να δώσει συγκεκριμένη απάντηση. Σότε ο ΢ωκράτης
συμφώνησε να μεταβούν μαζί στο σπίτι του Καλλία και εκεί ο ίδιος να ρωτήσει τον Πρωταγόρα τι θα
μπορούσε να διδάξει το νεαρό. Σο θέμα του διαλόγου που θα ακολουθήσει είναι ήδη φανερό: «Ποια
είναι η αξία της σοφιστικής και είναι στην πραγματικότητα διδακτή η αρετή στους νέους;»

Ο Σωκράτης στο σπίτι του Καλλία. Περιγραφή του Πρωταγόρα και των άλλων προσώπων του
διαλόγου.
Ο ΢ωκράτης και ο νεαρός Ιπποκράτης φτάνουν στο σπίτι του Καλλία. Εκεί, εκτός από τον
Πρωταγόρα φιλοξενούνται από τον οικοδεσπότη και άλλοι δύο μεγάλοι σοφιστές, ο Πρόδικος και ο
Ιππίας. Επίσης, παρών στο διάλογο θα είναι και ο Αλκιβιάδης με τον Κριτία. Αυτοί μαζί με τον Καλλία
θα έχουν ελάχιστη συμμετοχή στην εξέλιξη της συζήτησης. Ειδικά ο Καλλίας θα προσπαθήσει μόνο σε
κάποιες στιγμές να κατευνάσει τα οξυμένα πνεύματα των ομιλητών.
Ο Πλάτωνας ενδιαφέρεται κυρίως να παρουσιάσει τους τρεις μεγάλους σοφιστές, που είναι
παρόντες, Πρωταγόρα, Πρόδικο και Ιππία. Οι δύο τελευταίοι σχεδόν γελοιοποιούνται. Ο Πρόδικος
παρουσιάζεται επιδεικτικά πολυμαθής και εκνευριστικά προσηλωμένος στους ορισμούς εννοιών, ενώ ο
Ιππίας, εκτός της αλαζονικής πολυμάθειάς του, χαρακτηρίζεται και από μια ανούσια μεγαλοστομία κι
έναν άκρατο ρητορισμό. Ο Πρωταγόρας αντίθετα αντιμετωπίζεται από τον Πλάτωνα με σεβασμό. Σο
πρόσωπό του, αν και προβάλλεται κι αυτό αλαζονικό σε σχέση με τη γνώση, εντούτοις δεν
υποβαθμίζεται πουθενά. Ο ΢ωκράτης φαίνεται καθαρά ότι σέβεται απόλυτα τις απόψεις του
αντιπάλου του, γι’ αυτό και η σωκρατική ειρωνεία, σε ό,τι αφορά τον Πρωταγόρα, είναι πολύ
διακριτική. Πίσω βέβαια από όλα αυτά κρύβεται πάντα το ρωμαλέο μυαλό του Πλάτωνα, που έχει
αναγνωρίσει στον Πρωταγόρα μια εξέχουσα θέση στην ιστορία της ελληνικής σκέψης.

2

Πλάτωνος Πρωταγόρας

Β. Η φιλοσοφική σημασία του διαλόγου
Ο φιλοσοφικός διάλογος του Πλάτωνα «Πρωταγόρας» θέτει στην ουσία δύο βασικά θέματα.
Σο πρώτο είναι και το κεντρικό ζήτημα που εξελίσσει τη συζήτηση των δύο κεντρικών πρωταγωνιστών
(΢ωκράτη και Πρωταγόρα): «Ποια είναι η φύση της αρετής;» Σο δεύτερο αφορά το κατά πόσο η αρετή
είναι διδακτή. Και αν είναι τέτοια, ποιος είναι ο καταλληλότερος διδάσκαλός της; Είναι οι σοφιστές; Ή
μήπως κάποιος άλλος;
Σα δύο βασικά θέματα διαπερνούν ολόκληρο το έργο και είναι εξίσου σημαντικά. Εκτός από τις
απόψεις – σκέψεις των ομιλητών, σχετικά με το πρόβλημα που τους απασχολεί, μεγάλη σημασία έχει
και αξίζει να παρακολουθήσει κανείς τις μεθόδους που ο καθένας χρησιμοποιεί για την προσέγγιση
της αλήθειας. Άρα, η αξία του διαλόγου του Πλάτωνα είναι διπλή και κινείται σε δύο επίπεδα. ΢το
πεδίο της ουσίας των λόγων, το οποίο αποδίδει ιδέες και επιχειρήματα ικανά να φωτίσουν την έννοια
της αρετής και στο πεδίο του τρόπου κατάκτησης της αλήθειας, που αποκαλύπτει τεχνικές λόγου,
επιλογές επιχειρηματολογίας, αναζήτηση αποδεικτικών παραδειγμάτων.
Η μέθοδος του ΢ωκράτη είναι η διαλεκτική. Με λίγα λόγια είναι ο τρόπος προσέγγισης της
αλήθειας και του ακριβούς νοήματος ενός όρου μέσω συνεχών και επίμονων ερωτήσεων. Έτσι, ορίζεται
με κάθε δυνατή ακρίβεια και ασφάλεια μια έννοια και το γεγονός αυτό είναι σίγουρα προς όφελος των
συνδιαλεγόμενων.
Ο Πρωταγόρας με το λόγο του (ιδέες και τρόπος έκφρασης) αντιπροσωπεύει γενικά τους
σοφιστές. Η μέθοδός του για την προσέγγιση της αλήθειας είναι πολύ διαφορετική από εκείνη του
΢ωκράτη.
΢ε όλο το έργο ο Πρωταγόρας χρησιμοποιεί τρεις (3) τρόπους για να εκθέσει τις απόψεις του: α)
το μύθο, β) τη διάλεξη και γ) το σχολιασμό των ποιητικών κειμένων.
Σην πρώτη μέθοδο, «της συμβολικής μυθικής αφήγησης», την έχει χρησιμοποιήσει και ο ίδιος ο
Πλάτωνας στην «Πολιτεία» (πρβλ. «το μύθο της σπηλιάς»). Ο Πρωταγόρας εδώ μέσω της αφήγησης
του μύθου του Προμηθέα επιχειρεί να στηρίξει τις απόψεις του περί αρετής. Η ερμηνεία των μύθων και
η προέκταση της ερμηνείας, μέχρι την εξαγωγή φιλοσοφικών και επιστημονικών συμπερασμάτων,
κρίνεται εκ προοιμίου ως μερικώς αναποτελεσματική μέθοδος. Ο Πλάτωνας όμως, που και ο ίδιος είχε
μπει στον πειρασμό αυτόν, δεν ειρωνεύεται καθόλου τον Πρωταγόρα, ο οποίος αφηγείται το μύθο του
Προμηθέα, έτσι ώστε να στηρίξει αργότερα πάνω στην αφήγηση αυτή τα επιχειρήματά του περί της
διδακτής αρετής.
Εκείνη τη μέθοδο που στηλιτεύει πραγματικά ο Πλάτωνας είναι η «διάλεξη». Σο να μιλά
δηλαδή κάποιος εκτενέστατα για ένα θέμα, χωρίς να μπορούν να τον παρακολουθήσουν οι γύρω του
και πολύ περισσότερο να θυμηθούν στο τέλος το κεντρικό νόημα των λεγομένων του. Ο Πλάτωνας
εντάσσει το σοφιστικό αυτό τρόπο στις μεθόδους πειθούς και τον βγάζει ακατάλληλο για την
προσέγγιση της αλήθειας. Ο Πρωταγόρας λοιπόν φαίνεται τελικά ότι χρησιμοποιεί μια μέθοδο ιδανική
για πολιτική συνέλευση ή δικαστήριο, αλλά σίγουρα όχι για φιλοσοφικό διάλογο με στόχο την αλήθεια.
Σελευταία μέθοδος του σοφιστή είναι «ο σχολιασμός των ποιητικών κειμένων» (π.χ. του
Ομήρου). Μιλάμε δηλαδή για την αναφορά στα λεγόμενα κάποιου ποιητή, τα οποία με κάποιο τρόπο
στηρίζουν και ενισχύουν την άποψη του ομιλούντος. Ο ΢ωκράτης, δηλαδή στην ουσία ο Πλάτωνας, έχει
αντιρρήσεις και γι’ αυτόν τον τρόπο, οι οποίες έχουν να κάνουν κατά βάση με τη γενική καχυποψία με
την οποία αντιμετωπίζουν το γραπτό λόγο σε θέματα αναζήτησης μιας αλήθειας. Σο γραπτό κείμενο
πιστεύουν ότι είναι «βουβό», δεν μπορεί να απαντήσει σε αυτόν που του θέτει ερωτήματα.
Σελικά, φαίνεται ότι ο Πλάτωνας μέσα από όλο το διάλογο έχει ένα βασικό στόχο: να εξυψώσει
τη σωκρατική διαλεκτική πάνω από τις σοφιστικές μεθόδους και να την παρουσιάσει ως τη μοναδική
φιλοσοφική μέθοδο ικανή να οδηγήσει στην αλήθεια.

3

ακολουθώντας το συνηθισμένο μοντέλο λήξης και άλλων νεανικών φιλοσοφικών διαλόγων του Πλάτωνα.Πλάτωνος Πρωταγόρας Σελειώνοντας ο διάλογος αφήνει μετέωρο το βασικό θέμα της συζήτησης περί αρετής. Αντίθετα. ο ΢ωκράτης αναζητά μια γενική και καθολική αλήθεια για την αρετή. Ο Πρωταγόρας αρνείται την ίδια την ύπαρξη του απόλυτου και ασπάζεται τη σχετικότητα. Γιατί του δίνει τη δυνατότητα να προσφέρει στους αναγνώστες του μια ζωντανή διήγηση. απαντώντας στις ερωτήσεις ενός φίλου του. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της αφήγησης του Σωκράτη. 4 . Η παραστατικότητα και η γλαφυρότητα. χωρίς όμως (και αυτό ισχύει και για τον ίδιο τον Πλάτωνα) να παρουσιάζει ολοκληρωμένη και κατασταλαγμένη άποψη για το θέμα. ο Πλάτωνας στην «Πολιτεία» του θα ολοκληρώσει τις αντιλήψεις του «περί αρετής». Δεν διατυπώνεται ένα οριστικό συμπέρασμα και η λύση μετατίθεται σε μια άλλη συζήτηση δοθείσης ευκαιρίας. Παρ’ όλα αυτά. 3. Ερωτήσεις για την εξεταστέα ύλη της εισαγωγής Α. αρχίζει να του διηγείται πως και γιατί βρέθηκε στου Καλλία. που συνάντησε έξω από το σπίτι του Καλλία. Γιατί ο Πλάτωνας επιλέγει αυτή την εισαγωγή. Η διάρθρωση του λόγου και τα πρόσωπα (σελ.  Η εισαγωγή δίνει στο ΢ωκράτη την αφορμή να αφηγηθεί το διάλογό του με τον Πρωταγόρα. αν και δεν υπάρχει ουσιαστική κατάληξη. 49 – 52) 1. 2. Ποιο το περιεχόμενο της εισαγωγής του Πρωταγόρα και ποιος ο λειτουργικός της ρόλος. οι απόψεις των βασικών ομιλητών διαγράφονται καθαρότατα.  Ο ΢ωκράτης. Αργότερα. ποιους συνάντησε εκεί και τι συζητήθηκε.

Ιπποκράτης. Αλκιβιάδης. Από τον τρόπο που παρουσιάζει τους σοφιστές Πρόδικο και Ιππία: και οι δύο είναι μάλλον γελοιογραφικά σχεδιασμένοι. Από πού φαίνεται το αντισοφιστικό πάθος του Πλάτωνα. Πρωταγόρας. Είναι η πραγματική εισαγωγή στο θέμα: ποια είναι η αξία της σοφιστικής. 6. Πώς τον αντιμετωπίζει ο Σωκράτης και γιατί  Παρουσιάζεται ως αλαζονικός και γεμάτος αυτοπεποίθηση. Ποια μέθοδο ακολουθεί ο Σωκράτης. 2. Ποιους τρόπους χρησιμοποιεί ο Πρωταγόρας για να εκθέσει τις απόψεις του. ΢ωκράτης.  Ποια είναι η φύση της αρετής. ρηχοί και μεγαλομανείς. αγανακτισμένος με τις συνεχείς ερωτήσεις του ΢ωκράτη. Η φιλοσοφική σημασία του διαλόγου (σελ. Ση διαλεκτική. Ο φιλόσοφος επιμένει στις ερωτήσεις που επιτρέπουν να διευκρινίζεται και να ορίζεται με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια κάθε επιμέρους θέμα και κάθε όρος. καθώς η συζήτηση καταλήγει σε μια περίεργη αντιστροφή των αρχικών απόψεων που διατυπώθηκαν. Ποια είναι τα θέματα του Πρωταγόρα. 5 . Ιππίας. Ποια είναι τα πρόσωπα του διαλόγου. 3. Πρόδικος. Είναι οι σοφιστές τα κατάλληλα πρόσωπα γι’ αυτό.Πλάτωνος Πρωταγόρας 4. Σο έργο κλείνει με ένα μάλλον παράδοξο και απρόσμενο τρόπο. Ποιος είναι ο λειτουργικός ρόλος του Προλόγου. η ειρωνεία του είναι πολύ διακριτική. 8. Πώς παρουσιάζεται ο Πρωταγόρας. Καλλίας. 5.  Ποιος μπορεί να διδάξει την αρετή. 56 – 57) 1.  Ο ΢ωκράτης δείχνει έναν ειλικρινή σεβασμό προς τις απόψεις του. Κι αυτό λόγω της σημαντικής θέσης που κατείχε ο στοχαστής αυτός στην ιστορία της ελληνικής σκέψης. Ποιο είναι το τέλος της συζήτησης. Κριτίας. παρουσιάζονται ως επιδεικτικά πολυμαθείς. και αν μπορούν οι σοφιστές να διδάξουν την αρετή στους νέους. Β. 7.

Γιατί ο Πλάτων δε διστάζει να ειρωνευτεί και να υπονομεύσει με κάθε τρόπο τη διάλεξη Γιατί δεν είναι καλή μέθοδος προσέγγισης και κατάκτησης της αλήθειας. τη διάλεξη. γιατί δεν είναι καλή για τη φιλοσοφία. Πώς χρησιμοποιεί ο Πλάτων το μύθο. στον Πρωταγόρα. Σο ότι δεν μπορεί να οδηγήσει με ακρίβεια στη φιλοσοφική και επιστημονική γνώση. (βάζουμε σε κύκλο το β). ΢τη γενική καχυποψία του απέναντι στο γραπτό λόγο (το γραπτό είναι «βουβό»).Πλάτωνος Πρωταγόρας Σο μύθο. 8. 6. β. Βάλε σε κύκλο τη σωστή απάντηση. Για να συμπληρώσει μια αυστηρή φιλοσοφική απόδειξη και όχι αυτόνομα ή ισοδύναμα με τις άλλες φιλοσοφικές μεθόδους. για να οδηγηθεί ο άνθρωπος στη γνώση. στην Πολιτεία. 4. το σχολιασμό των ποιητικών κειμένων. 5. σε κανένα από τα έργα αυτά. Πού οφείλεται η βασική αντίρρηση του Σωκράτη όσον αφορά τη μέθοδο του σχολιασμού ποιητικών κειμένων. Η σωκρατική – πλατωνική θέση για την αρετή ολοκληρώνεται: α. 7. γ. Ποιο είναι το αδύνατο σημείο του μύθου του Πρωταγόρα για τον Προμηθέα. 6 .

«Αυτό ακριβώς. Εγώ λοιπόν. κάποιος που οι άνθρωποι δεν τον θεωρούν τεχνίτη σχετικό. έτσι ενεργούν. και με τον ίδιο τρόπο πράττουμε όταν πρόκειται για όλα τα αντίστοιχα έργα. όταν η πόλη πρόκειται να εκτελέσει κάποιο έργο οικοδομικό. Γιατί απ' ό. είπε. ας πούμε. τι καταλαβαίνω.Πλάτωνος Πρωταγόρας Ανάλυση ενοτήτων Ενότητα 1η (318Ε-320C) Μπορεί η αρετή να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας. Ο Περικλής. όπως και οι άλλοι Έλληνες. Αντίθετα. Και κανένας δεν τους ψέγει γι' αυτό. (Ο Πρωταγόρας εξηγεί στον ΢ωκράτη τι διδάσκει στους νέους που παρακολουθούντα μαθήματά του. την ιδιωτική ζωή. πως οι Αθηναίοι είναι σοφοί. κι όταν πάλι πρόκειται για ναυπηγικό έργο. τον κοροϊδεύουν και του φωνάζουν. σηκώνεται και δίνει τις συμβουλές του γι' αυτό εξίσου και ο οικοδόμος και ο σιδεράς και ο εμπρός ή ο ναυτικός και ο πλούσιος και ο φτωχός και αυτός που είναι από μεγάλο γένος και αυτός που δεν είναι από κάποια γενιά σπουδαία. μέχρι αυτός που τόλμησε να μιλήσει να φύγει από μόνος του τρομοκρατημένος ή μέχρι να τον σύρουν οι τοξότες και να τον βγάλουν σηκωτό. η συνέλευση δεν τον αποδέχεται. αν βέβαια την κατέχεις πραγματικά». «είναι το μάθημα που ισχυρίζομαι πως διδάσκω». Για τα θέματα αυτά λοιπόν. Αλλά το σωστό εκ μέρους μου είναι να πω για ποιο λόγο νομίζω πως δεν πρόκειται για κάτι που διδάσκεται και γιατί δεν μπορούν οι άνθρωποι να το μεταδώσουν σε άλλους ανθρώπους. χωρίς να έχεις διδαχτεί από πουθενά αυτό το πράγμα και χωρίς να έχεις δάσκαλο σ' αυτό το θέμα. τους μόρφωσε καλά 7 . «Άραγε». Γιατί εγώ δεν θεωρούσα. που αφηγείται τη συζήτηση του Πρωταγόρα σε τρίτο φίλο του]. Εάν επιχειρήσει κάποιος να δώσει τη συμβουλή του στον δήμο. ώστε να είναι κανείς όσο γίνεται πιο ικανός να πράξει και να μιλήσει για τα πολιτικά θέματα». η σωστή σκέψη και λήψη αποφάσεων τόσο για τα θέματα που αφορούν τα οἰκεῖα. Πρωταγόρα. όποτε συγκεντρωνόμαστε στην εκκλησία του δήμου. θα σου πω αυτό που σκέφτομαι. ακόμα κι αν είναι και ωραίος και πλούσιος και από μεγάλη οικογένεια. Όταν όμως. καλούμε τους οικοδόμους ως συμβούλους στην οικοδομία. πως αυτό είναι κάτι που μπορώ να το αμφισβητήσω. «παρακολουθώ σωστά τα λεγόμενά σου. για όσα δηλαδή θεωρείται πως είναι διδακτά και μπορεί κάποιος να τα μάθει με κατάλληλα μαθήματα. ωραία τέχνη κατέχεις λοιπόν. «Μάλιστα. πρέπει να αποφασιστεί κάποιο ζήτημα που αφορά τη διοίκηση της πόλεως. Και βλέπω ότι. πώς δηλαδή να διευθετεί κανείς με τον καλύτερο τρόπο τα ζητήματα του οἴκου του. είπα εγώ. «Εγώ πάντως. είπα εγώ [δηλαδή ο Σωκράτης. ο πατέρας των νεαρών από' δω. « Το μάθημα [το οποίο διδάσκω] είναι η ευβουλία. Αυτή τη στάση φυσικά δεν την έχει μόνο η συνέλευση της πόλης μας. θέλεις τώρα να δώσεις και συμβουλές. Οι αντιρρήσεις του ΢ωκράτη). με διαταγή των πρυτάνεων. θεωρώ. Σωκράτη». μιλάς για την πολιτική τέχνη και εννοείς πως αναλαμβάνεις να κάνεις τους άνδρες αγαθούς πολίτες». που θεωρούν οι Αθηναίοι ότι εξαρτώνται από κάποια συγκεκριμένη τεχνογνωσία. όσο και για τα θέματα που αφορούν την πόλη. όπως τους προηγούμενους: γιατί εσύ. καλούμε τους ναυπηγούς. αλλά και στο ιδιωτικό επίπεδο [βλέπουμε ότι] οι πιο σοφοί και οι άριστοι των πολιτών μας δεν μπορούν να μεταβιβάσουν αυτήν την αρετή που έχουν οι ίδιοι σε άλλους. Άρα είναι προφανές πως δεν θεωρούν ότι το πράγμα αυτό είναι κάτι που διδάσκεται.

που υποκρύπτει την ειρωνική διάθεση του φιλοσόφου για τα όσα ακούει. Ο ΢ωκράτης εκφράζει απορία για τα λεγόμενα του Πρωταγόρα με μια ερώτηση. όπως κάνουν οι γεροντότεροι στους νέους. δε σήμαινε μόνο την κατοχή γης αλλά και την υποχρέωση του κάθε νέου να προστατεύσει και το παρελθόν του οίκου του και να εξασφαλίσει τη συνέχειά του. δεν μπόρεσαν ποτέ τους να βελτιώσουν κανέναν ούτε από τους συγγενείς τους ούτε από τους ξένους. «Εγώ νομίζω». 1098). είπε εκείνος.  Οἰκεῖα: η λέξη χρησιμοποιείται με την έννοια της κατοχής της γης και όχι με τη σημερινή έννοια της. μη μας αρνηθείς και κάνε το. Επειδή όμως σε ακούω να το υποστηρίζεις εσύ. «πως είναι πιο χαριτωμένο να σας πω έναν μύθο». Και άλλους πάμπολλους έχω να σου απαριθμήσω. Χ. δεν θεωρώ πως η αρετή είναι διδακτή.  Πόλη: η πόλις-κράτος ήταν από τον 8ο αιώνα π. Αυτόν τον είχε στην κηδεμονία του ο Περικλής και. ΢ε όλη την ελληνική επικράτεια υπήρχαν πόλεις-κράτη και γι’ αυτό το λόγο οι αρχαίοι Έλληνες αν και ανήκαν στην ίδια φυλή. όπου τύχει να συναντήσουν από μόνοι τους την αρετή. μην ξέροντας τι να κάνει μαζί του. παρακολουθώ σωστά τα λεγόμενά σου. Κι αυτοί τριγυρίζουν και βόσκουν. «δεν θα σας αρνηθώ. να γίνονται μέλη των δικαστηρίων καθώς και 8 . Αποτελούσε το διοικητικό και πολιτικό κέντρο και εξασφάλιζε ασφάλεια στους κατοίκους τους με τα οχυρά της και την ακρόπολη. δηλαδή του να στρατεύονται. Αλλά στα θέματα στα οποία ο ίδιος είναι σοφός.Πλάτωνος Πρωταγόρας στα θέματα που εξαρτώνται από τους δασκάλους. φοβούμενος μήπως τον χαλάσει ο Αλκιβιάδης. κάμπτομαι και πιστεύω πως κάτι θα εννοείς. Κι αν θέλεις. αφού θεωρώ πως έχεις μεγάλη πείρα σε πολλά ζητήματα και πολλά έχεις μάθει και πολλά επίσης έχεις ανακαλύψει μόνος σου. τι προτιμάς από τα δύο. ή να αναπτύξω το ζήτημα σε μια διάλεξη» Πολλοί από αυτούς που κάθονταν κοντά είπαν αμέσως να το αναπτύξει το θέμα με όποιον από τους δύο τρόπους θέλει. Αν λοιπόν. δεν είχαν ένα ενιαίο διοικητικό σύστημα.  Άνδρες: στην αρχαία Ελλάδα είναι γνωστό ότι μόνο οι άνδρες και συγκεκριμένα οι ενήλικες είχαν πολιτικά δικαιώματα. Και πριν κλείσουν έξι μήνες. Να σας το αναλύσω με έναν μύθο. μπορείς να μας αναλύσεις με τρόπο εναργέστερο γιατί η αρετή είναι διδακτή. οι οποίοι. Ο Πρωταγόρας λοιπόν αναφέρεται σε δυο τομείς όπου θα ωφελήσει τους μαθητές του το μάθημα της ευβουλίας:1. ο Αρίφρονας του τον έδωσε πίσω. το αντίθετο του ολέθριου πάθους και των ακραίων εκδηλώσεων. λοιπόν Πρωταγόρα. τον πήρε απ' αυτόν και ανέθεσε στον Αρίφρονα να τον μορφώσει. Σωκράτη». Ερμηνευτική ανάλυση  Το μάθημα *το οποίο διδάσκω+ είναι η ευβουλία< η σωστή σκέψη και λήψη αποφάσεων τόσο για τα θέματα: Ο Πρωταγόρας διευκρινίζει ότι σκοπός του είναι να διδάξει στους μαθητές του την ορθή κρίση (ευβουλία). που έδινε το όνομά της σε όλη τη διοικητική της περιφέρεια. Στην προσωπική τους ζωή θα είναι σε θέση να διαχειρίζονται σωστά και με σύνεση τα του οίκου τους 2. είπε. Ευβουλία προτείνει και ο χορός στον Κρέοντα (Αντιγόνη. που δέσποζε στον ψηλότερο λόφο της πόλης. «Όχι. Άλλωστε. Στη δημόσια ζωή με το να λαμβάνουν ενεργό δράση για το καλό της πόλης. ούτε αυτός τους εκπαιδεύει ούτε σε άλλους έδωσε τους γιους του να τους εκπαιδεύσουν. δες και τον Κλεινία. τον μικρό αδερφό του Αλκιβιάδη από' δω. Η πολιτική τέχνη αναφέρεται στη σωστή δράση του πολίτη τόσο στην ιδιωτική όσο και στη δημόσια ζωή του. ήταν μικρό ανεξάρτητο κράτος. Εγώ. ενώ ήταν οι ίδιοι αγαθοί. σαν ζώα λυμένα. Αλλά.  Άραγε. έχοντας υπόψη μου αυτά τα γεγονότα.  Πολιτική τέχνη: 1η αναφορά στο κεντρικό θέμα του διαλόγου.

Λόγου χάρη. δηλαδή θα προσπαθήσει να αποδείξει ότι η πολιτική αρετή είναι διδακτή. Όταν. πρέπει να προσέξουμε γιατί ο Πρωταγόρας ενδιαφέρεται να δοθεί έμφαση μόνο στην έννοια της αγαθότητας και όχι της ομορφιάς. αποδέχονταν μόνο τη γνώμη των ειδικών πάνω στο θέμα. Σο βασικό του επιχείρημα είναι ποιους προσκαλούν ως συμβούλους οι Αθηναίοι στην εκκλησία του δήμου για τα διάφορα τεχνικά θέματα. αξίζει να δούμε γιατί ο Πρωταγόρας επιλέγει να υποστηρίξει τα επιχειρήματα του με μύθο και όχι με μια διάλεξη. ωστόσο σε θέματα που είχαν να κάνουν με εξειδικευμένες γνώσεις. αν και υπήρχε πολυφωνία ως προς τις απόψεις. Καταρχήν. του ισχυρότερου έστω και προσωρινά. οι γυναίκες και οι δούλοι εκπροσωπούνταν από τον άνδρα του σπιτιού. ο σοφιστής εξηγεί στο ΢ωκράτη ότι διδάσκει στους νέους την πολιτική αρετή και ότι με τη διδασκαλία του τους καθιστά ικανούς να διαχειρίζονται και να διοικούν κατά τον πιο άριστο και επωφελή τρόπο τόσο τις ιδιωτικές όσο και τις δημόσιες υποθέσεις. ΢υμφωνεί μάλιστα με την παρατήρηση του ΢ωκράτη ότι με το επάγγελμα που εξασκεί κάνει τους ανθρώπους ικανούς και ενάρετους πολίτες. πώς αυτό είναι κάτι που διδάσκεται: ο ΢ωκράτης εκφράζει την αμφιβολία του για το διδακτό της πολιτικής αρετής και αναρωτιέται αν θα μπορούσε ποτέ να διδαχθεί. 2 ο επιχείρημα οι πιο σοφοί και οι άριστοι< οι ίδιοι σε άλλους : ΢τη συνέχεια αναφέρει ότι ακόμα και οι σοφότεροι άντρες αδυνατούσαν να μεταδώσουν την πολιτική αρετή στα παιδιά τους. στη μυθική αφήγηση ήταν πιο εύκολη η χρήση ποιητικής γλώσσας και η επίδειξη γνώσεων καθώς διδακτικοί του σκοποί από τα ομηρικά χρόνια. επομένως αν η πολιτική αρετή ήταν κάτι διδακτό . Όμως.Πρωταγόρα. θα υπήρχαν και οι ειδικοί για να τη διδάξουν. Παρατηρεί πως οι σοφοί Αθηναίοι. ο ΢ωκράτης αμφισβητεί αν μπορεί η πολιτική αρετή να διδαχθεί. θα προσκαλέσουν συμβούλους της οικοδομής.  Είναι πιο χαριτωμένο να σας πω ένα μύθο: Ο Πρωταγόρας ξεκινά τον αντίλογο του. Νοηματική απόδοση της ενότητας ΢την ενότητα αυτή του πλατωνικού διαλόγου «Πρωταγόρας». Ο μύθος αυτός είναι επινόηση του Πρωταγόρα και όχι του Πλάτωνα. ΢τη συνέχεια. όμως πρόκειται για θέματα πολιτικής.  Αν βέβαια την κατέχεις: ειρωνική έκφραση που εκφράζεται με υπόθεση από το ΢ω κράτη για το αν ο Πρωταγόρας τελικά κατέχει την τέχνη που υποστηρίζει ότι θα διδάξει. όχι η πολιτική αρετή με δύο εμπειρικά επιχειρήματα σε άριστα δομημένο λόγο: 1ο επιχείρημα Και βλέπω ότι< γενιά σπουδαία: Ο ΢ωκράτης αναφέρει ότι στην αρχαία Αθήνα. δηλαδή ωραίος και σώφρων. Συμπέρασμα δε θεωρώ ότι η αρετή είναι διδακτή: με αυτή τη φράση όπως είχε ξεκινήσει. που θα μπορούσαν να τους κατατοπίσουν πλήρως στα περί της ναυπηγήσεως ενός πλοίου. θα φωνάξουν έναν 9 . για τα θέματα της οικοδομής για παράδειγμα. Έχουμε δηλαδή έναν αγώνα λόγων για την επικράτηση του κρείσσονος λόγου. Αν όμως ήταν διδακτή. ο οποίος ήταν αντίθετος με τη χρήση του μύθου για όλους τους παραπάνω λόγους που επέλεξε ο Πρωταγόρας να τον χρησιμοποιήσει. για ναυπηγικά θέματα. δε διαχωρίζουν κανένα πολίτη αλλά όλοι εκφράζουν τη γνώμη τους. Ο φιλόσοφος θα αποδείξει ότι μόνο η γνώση διδάσκεται.Πλάτωνος Πρωταγόρας να εκφράζουν τη γνώμη του δημόσια. καταλήγει στο τελικό συμπέρασμα ότι τελικά η πολιτική αρετή δε διδάσκεται. Όμως. σε θέματα που είχαν να κάνουν με τη ναυπηγική τέχνη απευθύνονταν μόνο στους ναυπηγούς.  Γιατί εγώ δε θεωρούσα . Επίσης. ο μύθος είναι μια φανταστική αφήγηση ενώ η διάλεξη περιέχει λογικά και αληθινά επιχειρήματα. Ακόμα.  Αγαθούς: κατά την αρχαιοελληνική αντίληψη ο Έλληνας άνδρας για να είναι ολοκληρωμένη προσωπικότητα έπρεπε να είναι καλός κἀγαθός. σίγουρα θα τους την είχαν διδάξει. Αντίθετα. ο μύθος τέρπει τον αναγνώστη με τις φανταστικές διηγήσεις αλλά οι σοφιστές για να μην χαρακτηριστούν «παραμυθάδες» φρόντιζαν οι μύθοι τους να περιέχουν στοιχεία από την πραγματικότητα.

χρησιμοποιεί άλλο εμπειρικό επιχείρημα από τον ιδιωτικό βίο και τονίζει ότι σπουδαίοι πολιτικοί άνδρες. Πρόσθετες ερωτήσεις 1. Σο ίδιο θα πράξουν για όλα τα άλλα θέματα. Να αναλύσετε τη σημασία της λέξης ευβουλία Ποιο ήταν το πρότυπο ζωής που έπρεπε να ακολουθούν οι αρχαίοι Έλληνες. Επειδή όμως οι απόψεις του έρχονται σε αντίθεση με τις απόψεις του Πρωταγόρα. Να αναπτύξετε το 1ο επιχείρημα του ΢ωκράτη Να αναπτύξετε το 2ο επιχείρημα του ΢ωκράτη Ποία η διαφορά μεταξύ του μύθου και της διάλεξης 10 . Για να αποδείξει ο ΢ωκράτης ότι η πολιτική αρετή δεν είναι δυνατό να διδαχτεί. 4. οι Αθηναίοι καθόλου δε δέχονται τη γνώμη του. 3. 5. λέει ο ΢ωκράτης. Γίνεται μάλιστα αντικείμενο χλευασμού και αποδοκιμασιών και πολλές φορές οι τοξότες τον απομακρύνουν βίαια από το βήμα. Για θέματα όμως που αφορούν τη διοίκηση της πόλης. κάθε Αθηναίος πολίτης έχει δικαίωμα λόγου και μπορεί να δίνει συμβουλές. όπως ο Περικλής. 2. ακόμη κι αν είναι όμορφος. όσα θεωρούν ότι είναι δυνατό να τα μάθει κανείς και να τα διδαχθεί. ο ΢ωκράτης τον παρακαλεί να του αποδείξει με τον ποιον τρόπο διδάσκεται η πολιτική αρετή και εκείνος δέχεται να τους αφηγηθεί αρχικά έναν μύθο.Πλάτωνος Πρωταγόρας ναυπηγό. υποδηλώνει ότι η πολιτική τέχνη δεν είναι διδακτή. πλούσιος και ευγενικής καταγωγής. Και αυτό. Αν όμως για ένα τεχνικό θέμα λάβει το λόγο κάποιος που δεν είναι δημιουργός ή ειδικός εμπειρογνώμονας. δεν είναι ικανοί να τη μεταδίδουν και να τη διδάσκουν σε άλλους.

Ταῦτα δε ἐμηχανᾶτο εὐλαβείαν ἒχων μη τι γένος ἀῒστωθείη ἐπειδή δε αὐτοίς ἀλληλοφθοριῶν διαφυγάς ἐπήρκεσε. τοῖς δε ῥίζας ἒστι δ’ οἷς ἒδωκεν εἶναι τροφήν ζῴων ἅλλων βοράν και τοῖς μέν ὀλιγογονίαν προσ῅ψε. Ἐπειδή δε και τούτοις χρόνος ἦλθεν εἰμαρμένος γενέσεως τυποῡσιν αὐτά θεοί γῆς ἒνδον ἐκ γῆς και πυρός μείξαντες και τῶν ὅσα κεράννυται πυρί και γῆ. τοῖς δ’ ἀναλισκομένοις ὑπό τούτων πολυγονίαν. Ἐπειδή δ’ ἅγειν αὐτά προς φῶς ἒμελλον. ἅλλοις δε δένδρων καρπούς. τους δ’ ἀσθενεστέρους τάχει ἐκόσμει τους δε ὥπλιζε.321B5) Η αρχή της δημιουργίας του ανθρώπου Να κατανοήσουν οι μαθητές  τις ιδέες που διατυπώνονται στο μύθο για τη δημιουργία των όντων.Πλάτωνος Πρωταγόρας Ενότητα 2η (320D. και εἰς εὐνάς ἰοῦσιν ὃπως ὑπάρχοι τά αὐτά ταῦτα στρωμνή οἰκεία τε και αὐτοφυής ἑκάστῳ και ὑποδῶν τά μέν ὁπλαῖς. θνητά δε γένη οὐκ ἦν. το φυσικό εξοπλισμό των ζώων και την ισορροπία στη φύση. σωτηρίαν τ῵ γένει πορίζων. τοῖς δ’ ἅοπλον διδούς φύσιν ἅλλην τιν’ αὐτοῖς ἐμηχανᾶτο δύναμιν εἰς τ῅ν σωτηρίαν. θνητά δε γένη οὐκ ἦν. τυποῡσιν αὐτά θεοί γ῅ς ἒνδον ἐκ γ῅ς και πυρός μείξαντες και τῶν ὅσα πυρί και γ῅ κεράννυται. 11 . τοῖς μέν ἐκ γ῅ς βοτάνην. ‚ἐπισκέψαι ‛και οὕτω πείσας νέμει. Νέμων δε τοῖς μέν ἰσχύν ἅνευ τάχους προσ῅πτεν. δυνατοῖς δε και καύματα. πτηνόν φυγήν ἢ κατάγειον οἲκησιν ἒνεμεν ἅ δε ηὖξε μεγέθει.τα δε [θριξίν και] δέρμασιν στερεοῖς και ἀναίμοις. προς τάς ἐκ Διός ὥρας εὐμάρειαν ἐμηχανᾶτο ἀμφιεννύς αὐτά πυκναῖς τε θριξίν και στερεοῖς δέρμασιν. Μετάφραση Ήταν λοιπόν κάποτε εποχή που υπήρχαν φυσικά θεοί δεν υπήρχαν όμως ζώα. Τοὐντεῦθεν τροφάς ἅλλοις ἅλλας ἐξεπόριζεν. Προμηθέα δε παραιτεῖται Ἐπιμηθεύς αὐτός νεῖμαι ‚Νείμαντος δε μου‛ ἒφη. τ῵δε αὐτ῵ αὐτά ἒσωζεν και τἆλλα οὕτως ἐπανισῶν ἒνεμεν. • Να γνωρίσουν το μύθο ως μέθοδο διδασκαλίας των σοφιστών. Μετάφραση Κείμενο Ἤν γάρ ποτε χρόνος ὅτε θεοί μέν ἦσαν. προσέταξαν Προμηθεῖ και Ἐπιμηθεῖ κοσμ῅σαί τε και νεῖμαι δυνάμεις ἑκάστοις ὡς πρέπει.ἱκανοῖς μεν ἀμῦναι χειμῶνα. Ἃ μεν γάρ αὐτῶν σμικρότητι ἢμπισχεν. Ἤν γάρ ποτε χρόνος ὅτε θεοί μέν ἦσαν. Επειδή όμως και γι’ αυτά ήρθε ο χρόνος ο ορισμένος από τη μοίρα για τη γέννηση (τους) πλάθουν αυτούς οι θεοί στο εσωτερικό της γης αφού έκαναν μείγμα από χώμα και φωτιά και από εκείνα που μπορούσαν να αναμειχτούν με τη φωτιά και το χώμα. Ἐπειδή δε και τούτοις χρόνος ἦλθεν εἰμαρμένος γενέσεως.

μοιράζει Κάνοντας όμως τη διανομή. Νέμων δε τοῖς μέν προσῆπτεν ἰσχύν ἂνευ τάχους τους δ’ ἀσθενεστέρους τάχει ἐκόσμει τους δε ὥπλιζε. Ο Επιμηθέας όμως ζητά από τον Προμηθέα ο ίδιος να κάνει τη μοιρασιά «Και όταν εγώ μοιράσω» είπε. και ὃπως ὑπάρχοι ἑκάστῳ τά αὐτά ταῦτα Και όταν επρόκειτο να φέρουν αυτά στο φως διέταξαν τον Προμηθέα και τον Επιμηθέα (και) να τα στολίσουν και να τα μοιράσουν στο καθένα δυνάμεις. τ῵δε αὐτ῵ αὐτά ἒσωζεν και τἆλλα ἒνεμεν οὕτως ἐπανισῶν. Και αυτά επινοούσε. όπως πρέπει. ἱκανοῖς μεν ἀμῦναι χειμῶνα. ὡς πρέπει. ‚ἐπισκέψαι ‛ και οὕτω πείσας νέμει. επειδή έπαιρνε τα μέτρα του μήπως εξαφανιστεί κάποιο γένος και αφού τα εφοδίασε με όλα τα μέσα για ν’ αποφύγουν την αλληλοεξόντωση επινοούσε ευκολίες για τις ατμοσφαιρικές μεταβολές που προκαλούνται από το Δία ντύνοντας αυτά και με πυκνά τριχώματα και με γερά δέρματα. εὐλαβείαν ἒχων μη τι γένος ἀῒστωθείη ἐπειδή δε αὐτοίς ἐπήρκεσε αὐτοίς ἀλληλοφθοριῶν διαφυγάς εὐμάρειαν ἐμηχανᾶτο προς τάς ἐκ Διός ὥρας ἀμφιεννύς αὐτά πυκναῖς τε θριξίν και στερεοῖς δέρμασιν. Όσους δηλαδή απ’ αυτούς σε μικρό σώμα περιόριζε φτερά για να φεύγουν μοίραζε ή υπόγεια κατοικία και όσους έκανε μεγαλόσωμους. σε άλλους έδινε δύναμη χωρίς ταχύτητα και στους πιο αδύνατους με ταχύτητα εφοδίαζε και άλλους εξόπλιζε σε άλλους όμως επειδή έδινε οργανισμό άοπλο επινοούσε γι’ αυτούς κάποια άλλη δύναμη για τη σωτηρία (τους). τοῖς δ’ ἂοπλον διδούς φύσιν αὐτοῖς ἐμηχανᾶτο ἂλλην τιν’ δύναμιν εἰς τῆν σωτηρίαν. με αυτό το ίδιο τους έσωζε και τα άλλα μοίραζε κάνοντάς τους ισοδύναμους με αυτό τον τρόπο. Σαῦτα δε ἐμηχανᾶτο. Ἃ μεν γάρ αὐτῶν σμικρότητι ἢμπισχεν. δυνατοῖς δε και καύματα. ικανά βέβαια ν’ αντιμετωπίσουν το κρύο κατάλληλα όμως και για τις ζέστες και για να χρησιμεύσουν στο καθένα αυτά τα ίδια 12 . πτηνόν φυγήν ἒνεμεν ἢ κατάγειον οἲκησιν ἅ δε ηὖξε μεγέθει. αφού τον έπεισε. Ἐπιμηθεύς δε παραιτεῖται Προμηθέα αὐτός νεῖμαι ‚Νείμαντος δε μου‛ ἒφη.Πλάτωνος Πρωταγόρας Ἐπειδή δ’ ἒμελλον ἂγειν αὐτά προς φῶς προσέταξαν Προμηθεῖ και Ἐπιμηθεῖ κοσμῆσαί τε και νεῖμαι δυνάμεις ἑκάστοις. «κάνε εσύ επιθεώρηση» και έτσι.

διάδοσις. 13 . και άλλα με [τριχώματα]στερεά και χωρίς αίμα δέρματα. εκτυπωτής 3. αὐξητός. άτακτος. πρόσμειξις. Σοὐντεῦθεν ἐξεπόριζεν τροφάς ἂλλοις ἂλλας. δέχομαι 11. εἰς εὐνάς ἰοῦσιν και ὑποδῶν τά μέν ὁπλαῖς. μείξαντας: παράγωγα: μεῖξις. άξιος. καταδότης συνώνυμα: προσφέρω. συμμιγής. νόμιμος.ε. εκτύπωση. τοῖς δ’ ἀναλισκομένοις ὑπό τούτων πολυγονίαν. άκρατος συνώνυμα: μείγνυμι. ανατύπωση. τα δε [θριξίν και] στερεοῖς και ἀναίμοις δέρμασιν. μοίρα. μερίς. άξονας. σε άλλα καρπούς δέντρων και σε άλλα ρίζες σε μερικά όμως επέτρεψε να είναι ως τροφή το κρέας άλλων ζώων και σ’ αυτά τα τελευταία τη δυνατότητα έδωσε να γεννούν λίγα. ηύξε: παράγωγα: αὐξησις. παράταξις 7. επίσκοπος 9. ἂγειν : λέξεις σχετικές στη ν. κατανομή συνώνυμα: μερίζω. κεράννυται: λέξεις σχετικές στη ν. φέρω 6. ουραγός. τοῖς μέν ἐκ γῆς βοτάνην. νόμος. κράση. σκόπελος. υδραγωγείο. πρόσταγμα. απονομή. ὃπλισμα 10. μεῖγμα συνώνυμα: συνάπτω. δοτός. δόσιν ποιοῦμαι αντώνυμα: λαμβάνω. κρατήρας. σωτηρίαν τ῵ γένει πορίζων. ὁπλισμός. μέρος. τυποῦσιν: λέξεις σχετικές στη ν.Πλάτωνος Πρωταγόρας στρωμνή οἰκεία τε και αὐτοφυής. ξεναγός. αὐξομείωσις αντώνυμα: μειῶ. διανομέας. κρασί. προσέταξαν: παράγωγα: τάγμα. ὢπλιζε: παράγωγα: ὃπλισις. εισάγω συνώνυμα: κομίζω. Ύστερα απ’ αυτό εξασφάλιζε τροφές διαφορετικές για τα διάφορα είδη. ἂλλοις δε δένδρων καρπούς. σκοπιά. μεικτός. κεράννυμι. άμαξα. επιμειξία 4. στη φωλιά τους όταν πηγαίνουν και δένοντας τα πόδια με νύχια. μετάδοσις. χορηγός. αδιανέμητος. παρέχω 8.από την οποία παράγονται και οι λέξεις μερίζω. παράδοσις. Προέρχεται από τη ρίζα –μερ . αποτυπώνω.ε. άγημα.ε. τοῖς δε ῥίζας ἒστι δ’ οἷς ἒδωκεν εἶναι τροφήν ζῴων ἂλλων βοράν και τοῖς μέν ὀλιγογονίαν προσῆψε. φύρω (ανακατεύω) 5. ε. ἐπισκέψαι: λέξεις σχετικές στη ν. κέρασμα.ε. τάξις. δῶρον. ακέραστος. σε άλλα χορτάρι από τη γη. προαγωγή. διαδίδωμι. διδούς: παράγωγα: δόσις. εἰμαρμένος: προέρχεται από το ρήμα μείρομαι(λαμβάνω με κλήρο το μερίδιο μου). επισκόπηση. αγωγή. νομή. 2. ενώ σ’ αυτά που τρώγονταν απ’ αυτά να γεννούν πολλά (έδωσε τη δυνατότητα) προσπαθώντας να εξασφαλίσει τη σωτηρία για το είδος Λεξιλογικά 1. σαν στρώματα και σκεπάσματα ταιριαστά και δοσμένα από τη φύση. στρατηγός. αγέλη. νομός. νεῖμαι: λέξεις σχετικές στη ν.

3. Ἐπιμηθεῖ: παραγωγή από το –επί + . δηλαδή την πρόθεση –προ + -μῆτις και σημαίνει τον προνοητικό άνθρωπο. Επομένως. ὢρα: η λέξη σημαίνει τα εξής: ορισμένος χρόνος. ἀναλισκομένοις: παράγωγα: ἀνάλωσις. η Ευνομία. νέηλυς (αυτός που ήρθε πρόσφατα) 13. Η αναφορά του θεϊκού στοιχείου από τον σοφιστή ίσως να αποδεικνύει ότι δεν ήταν άθεος. ιδιότητες 8. με τη φράση Ἤν γάρ ποτε χρόνος ξεκινά τη μυθολογική του εξιστόρηση με το ενδιαφέρον του να επικεντρώνεται στον τρόπο δημιουργίας του ανθρώπου και όχι των θεώ-θέμα που είχε απασχολήσει τον Ησίοδο στη Θεογονία του-. ο άνθρωπος έχει άμεση σχέση με τους θεούς. μη τι γένος ἀῒστωθείη : ο Επιμηθέας φροντίζει ώστε να δώσει στους ζωντανούς οργανισμούς. Δυνάμεις: χαρίσματα. Προστάτευαν τους καρπούς της κάθε εποχής. Νοηματική απόδοση της ενότητας 14 . επομένως θ μπορούσε να προσθέσει πολλά στοιχεία. 6. ἐκ γῆς και πυρός : τα τέσσερα στοιχεία από τα οποία δημιουργήθηκε ο κόσμος είναι κατά τη θεωρία του Εμπεδοκλή η φωτιά. Η Δίκη και η Ειρήνη. Η φωτιά μαζί με την έντεχνον σοφίαν αποτελούσαν τη βάση του τεχνικού πολιτισμού. Πτηνόν φυγήν: μετωνυμία αφού αντί της λέξεως πτερά κάνει χρήση της λέξεως φυγήν 9.αλλά ας μην ξεχνάμε ότι αφηγείται έναν μύθο που συνδέεται με την παράδοση. 4. 2. το νερό. 7. ελεύθερος. καταναλωτής αντώνυμα Ερμηνευτικά 1. Ο Προμηθέας θεωρήθηκε ευεργέτης της ανθρωπότητας γιατί έκλεψε τη φωτιά από τους θεούς και τη δώρισε στους ανθρώπους. ἀναλωτής. Επομένως. Ακόμα και στη μυθολογική παράδοση. ο κύριος στόχος του ήταν ακριβώς αυτός. το πλήρωμα του χρόνου. συνέλευσις. η επιβίωση του είδους του κάθε νέου όντος. που πρώτα υπολογίζει τις κινήσεις του και μετά δρα.μῆτις και σημαίνει τον απερίσκεπτο. όπου χωρίς αυτούς δε θα μπορούσε να ζήσει σε κοινωνίες. Αδελφός του ήταν ο Επιμηθέας. όσες δυνάμεις χρειάζονται προκειμένου να μπορέσουν να επιβιώσουν. είσοδος. μέθοδος. όπως τον χαρακτήριζαν οι σύγχρονοί του . την ίδια γνώμη φαίνεται ότι ασπάζεται και ο Πρωταγόρας. η γη και ο αέρας. το έαρ κα ο χειμώνας. 10. εἰμαρμένος γενέσεως : ήρθε και για τα θνητά γένη ο ορισμένος από τη μοίρα χρόνος για τη δημιουργία τους. τυποῡσιν αὐτά θεοί : ο Πρωταγόρας αναφέρει ότι οι θεοί αποφάσισαν να δημιουργήσουν τα θνητά γένη.Πλάτωνος Πρωταγόρας 12. ΢ύμφωνα όμως με τη θεωρία του Παρμενίδη ο κόσμος προήλθε από τη γη και τη φωτιά. ΢ύμφωνα με τους αρχαίους υπήρχαν 3 εποχές: το θέρος. οι Ώρες ήταν κόρες του Δία και της Θέμιδος. ἰοῦσιν: παράγωγα: ἒλευσις. χρόνος: η αρχή του κόσμου. 5. εποχή του έτους. Προμηθεῖ : παραγωγή από το προμηθής. ὁδός.

πυρ. καταβροχθίζω. Από ποια στοιχεία δημιουργούν οι θεοί τα θνητά όντα. αυτάρκεια. γη: Να χρησιμοποιήσετε τα ουσιαστικά ως πρώτο συνθετικό σε δέκα σύνθετα 4. Σ῵ δε Προμηθεῖ εἰς μεν την ἀκρόπολιν την τοῡ Διός οἴκησιν οὐκέτι ἐνεχώρει εἰσελθεῖν –προς δε και αἱ Διός φυλακαί φοβεραί ἦσαν-εἰς δἐ το τῆς Ἀθηνᾶς και Ἡφαίστου οἴκημα το κοινόν. και ἐκ τούτου εὐπορία μέν ἀνθρώπῳ τοῡ βίου γίγνεται. εκδορά. 2. και ἠπόρει ‘΄ο τι χρήσαιτο. και ὁρᾷ τά μεν ΄’αλλα ζ῵α ἐμμελῶς πάντων ΄’εχοντα. Προμηθέα δε δι’ Ἐπιμηθέα ὓστερον.322A) Η κλοπή της φωτιάς Να κατανοήσουν οι μαθητές: • τη θέση του ανθρώπου στη φύση.ἀμήχανον γάρ ἦν γαρ ΄’ανευ πυρός αὐτἠν κτητήν τῳ ΄’η χρησίμην γενέσθαι-και οὓτω δη δωρεῖται ἀνθρώπῳ. περιδέραιο: Να εντοπίσετε στο κειμενο τις ομορριζες των λέξεων που σας δινονται (μερικές από αυτές αναφέρονται στην ιδια λέξη του κειμένου). Ἀπορίᾳ οὖν σχόμενος ὁ Προμηθεύς ‘΄ηντινα σωτηρίαν τ῵ ἀνθρώπῳ εὓροι. αμπέχονο. Ενότητα 3η (321B. και κλέψας την ΄’εμπυρον τέχνην την τοῡ Ἡφαίστου και την ΄’αλλην την τῆς Ἀθηνᾶς δίδωσιν ἀνθρώπῳ. • την αδυναμία του πρωτόγονου μπροστά στη φύση και • τη σημασία της τεχνολογίας για την εξέλιξη του ανθρώπου ΄’Ατε δη οὖν οὐ πάνυ τι σοφός ὢν ὁ Ἐπιμηθεύς ΄’ελαθεν αὑτόν καταναλώσας τάς δυνάμεις εἰς τα ΄’αλογα• λοιπόν δη ἀκόσμητον ΄’ετι αὐτ῵ ἦν το ἀνθρώπινον γένος. Ποιες κοσμολογικές αντιλήψεις φαίνεται να ακολουθεί ο Πρωταγόρας. ἐν ᾗ ΄’εδει και ΄’ανθρωπον ἐξιέναι ἐκ γῆς εἰς φῶς. κατευνάζω. Πρόσθετες ερωτήσεις 1.Πλάτωνος Πρωταγόρας Ο Πρωταγόρας ξεκινά το μύθο του λέγοντας ότι οι θεοί έπλασαν τα όντα και ο Επιμηθέας μετά από παράκληση προς τον Προμηθέα κάνει μόνος του τη μοιρασιά των δυνάμεων και των εφοδίων ώστε να είναι ικανά να επιβιώσουν. ᾗπερ λέγεται. κλοπῆς δίκη μετῆλθεν. ἐν ῵ ἐφιλοτεχνείτην. κλέπτει Ἡφαίστου και Ἀθηνᾶς την ΄’εντεχνον σοφίαν σ’΄υν πυρί. κατανάλωση. 15 . Σην μέν οὖν περί τον βίον σοφίαν ΄’ανθρωπος ταύτῃ ΄’εσχεν την δε πολιτικήν οὐκ εἶχεν • ἦν γαρ παρά τ῵ Διί. σαρκοβόρο. Ποιο ρόλο διαδραματίζει η μοίρα (ειμαρμένη) στην ενοτητα και πώς εξηγείται αυτός 3. λαθών εἰσέρχεται. Ἀποροῡντι δε αὐτ῵ ΄’ερχεται Προμηθεύς ἐπισκεψόμενος την νομήν. τον δε ΄’ανθρωπον γυμνόν τε και ἀνυπόδητον και ΄’αστρωτον και ΄’αοπλον• ΄’ηδη δε και ἡ εἰμαρμἐνη ἡμέρα παρῆν.

την κατοικία του Δία δεν ήταν δυνατό πια να μπει -εκτός από αυτό και οι φρουροί του Δία ήταν φοβεροίκρυφά λοιπόν εισέρχεται στο κοινό οίκημα 16 . Σην μέν οὖν σοφίαν περί τον βίον ’ανθρωπος ταύτῃ ΄’εσχεν την δε πολιτικήν οὐκ εἶχεν • ἦν γαρ παρά τ῵ Διί.Πλάτωνος Πρωταγόρας Μετάφραση ’Ατε δη οὖν ὢν ὁ Ἐπιμηθεύς οὐ πάνυ τι σοφός ΄’ελαθεν αὑτόν καταναλώσας τάς δυνάμεις εἰς τα ΄’αλογα• λοιπόν δη ΄’ετι αὐτ῵ ἦν ἀκόσμητον το ἀνθρώπινον γένος και ἠπόρει ‘΄ο τι χρήσαιτο. ενώ τον άνθρωπο γυμνό και ξυπόλυτο και χωρίς σκεπάσματα και χωρίς όπλα• όμως έφτανε πια και η καθορισμένη από τη μοίρα ημέρα. Ἡφαίστου και Ἀθηνᾶς σύν πυρί . και ὁρᾷ τά μεν ΄’αλλα ζ῵α ἐμμελῶς πάντων ΄’εχοντα. Σις τεχνικές λοιπόν γνώσεις του για τη ζωή ο άνθρωπος απέκτησε έτσι την πολιτική όμως τέχνη δεν την είχε• γιατί (αυτή) βρισκόταν κοντά στο Δία. Και ενώ βρισκόταν σε αμηχανία έρχεται ο Προμηθέας για να επιθεωρήσει τη διανομή και βλέπει βέβαια τα άλλα ζώα με όλα τα κατάλληλα μέσα ότι ήταν εφοδιασμένα. Και στον Προμηθέα στην ακρόπολη βέβαια. ΢ε δύσκολη θέση επειδή βρισκόταν ο Προμηθέας ποια τέλος πάντων μέσα σωτηρίας να βρει για τον άνθρωπο. τον δε ΄’ανθρωπον γυμνόν τε ἀνυπόδητον και ΄’αστρωτον και ΄’αοπλον• παρῆν ’ηδη δε και ἡ εἰμαρμἐνη ἡμέρα ἐν ᾗ ΄’εδει και ΄’ανθρωπον ἐξιέναι ἐκ γῆς εἰς φῶς. Σ῵ δε Προμηθεῖ εἰς μεν την ἀκρόπολιν την τοῡ Διός οἴκησιν οὐκέτι ἐνεχώρει εἰσελθεῖν -προς δε και αἱ Διός φυλακαί φοβεραί ἦσανλαθών δε εἰσέρχεται εἰς οἴκημα το κοινόν Επειδή λοιπόν πραγματικά ο Επιμηθέας ήταν τελείως ανόητος ξόδεψε χωρίς να το καταλάβει τις δυνάμεις στα ζώα• λοιπόν του έμενε ακόμη ατακτοποίητο το ανθρώπινο γένος και βρισκόταν σε αμηχανία τι να κάνει. Ἀπορίᾳ οὖν σχόμενος ὁ Προμηθεύς ‘΄ηντινα σωτηρίαν εὓροι τ῵ ἀνθρώπῳ. του Ηφαίστου και της Αθηνάς μαζί με τη φωτιά -γιατί ήταν αδύνατο να αποκτηθούν αυτές από κάποιον ή να χρησιμοποιηθούν χωρίς φωτιάκι έτσι λοιπόν τα δωρίζει στον άνθρωπο.ἀμήχανον γάρ ἦν γενέσθαι αὐτἠν κτητήν τῳ ΄’η χρησίμην ΄’ανευ πυρόςοὓτω δη δωρεῖται ἀνθρώπῳ. κατά την οποία έπρεπε και ο άνθρωπος να βγει από τη γη στο φώς. Ἀποροῡντι δε αὐτ῵ ΄’ερχεται Προμηθεύς ἐπισκεψόμενος την νομήν.

και απ’ αυτό εξασφαλίζονται βέβαια για τον άνθρωπο πλούσια εφόδια για τη ζωή. βρήκε το ανθρώπινο γένος γυμνό. 2. Αφού κάνω εγώ τη διανομή. για κλοπή δικάστηκε ο Προμηθέας εξαιτίας του Επιμηθέα. προσήκει 3.΄’ελαθεν: προέρχεται από το ρήμα λανθάνω Σχετικές λέξεις στη ν. αφού η καθορισμένη από τη μοίρα μέρα για την έξοδο του από τη γη στο φως πλησίαζε. Κατά τη συμφωνία αυτή. 17 . Ο Προμηθέας.Πλάτωνος Πρωταγόρας τῆς Ἀθηνᾶς και Ἡφαίστου ἐν ῵ ἐφιλοτεχνείτην. Η επιβίωση πλέον του ανθρώπινου γένους εξαιτίας της απρονοησίας του Επιμηθέα ήταν πολύ δύσκολη και προβληματική. ΄’ηδη δε<φῶς: Ο Προμηθέας έπρεπε να ενεργήσει αστραπιαία για να εξοπλιστεί το ανθρώπινο γένος με τα κατάλληλα μέσα επιβίωσης. γυμνόν τε ἀνυπόδητον και ΄’αστρωτον και ΄’αοπλον: πολυσύνδετο σχήμα. λάθρα. λήθη λαμβάνει με τινος. χωρίς στρώματα και σκεπάσματα και χωρίς όπλα. ὓστερον δε . ἐνδεής Συνώνυμα: χρή. του είπε. και. λαθραίος. και ἐκ τούτου γίγνεται μεν ἀνθρώπῳ εὐπορία τοῡ βίου. κλοπῆς δίκη μετῆλθεν Προμηθέα δι’ Ἐπιμηθέα της Αθηνάς και του Ηφαίστου μέσα στο οποίο και οι δύο ασκούσαν με αγάπη τις τέχνες. ᾗπερ λέγεται. Λεξιλογικά 1. όπως λέγεται. ε. έρχεται τώρα ο Προμηθεύς να ελέγξει τον τρόπο διανομής των χαρισμάτων και των εφοδίων στα όντα. αφού έκλεψε την τέχνη με φωτιά του Ηφαίστου και την άλλη της Αθηνάς τις δίνει στον άνθρωπο. 3. επιθεωρώντας τον τρόπο διανομής των δυνάμεων στα όντα. διαφεύγω 2. τότε έλα εσύ στο τέλος να κάνεις την επιθεώρηση. ξυπόλητο. Ερμηνευτικά ὁ Ἐπιμηθεύς<δυνάμεις: ο απερίσκεπτος Επιμηθέας ξόδεψε χωρίς να το καταλάβει τις δυνάμεις και τα εφόδια που είχε στα χέρια του για τα έμβια όντα. ἀμνημονῶ. Δεν του έμεινε λοιπόν κανένα άλλο όπλο και χάρισμα για να προικίσει και να εφοδιάσει το ανθρώπινο γένος ΄’ερχεται Προμηθεύς ἐπισκεψόμενος την νομήν: στην αρχή του κεφαλαίου αυτού ο Επιμηθέας είχε παρακαλέσει τον αδελφό του να κάνει μόνος του τη διανομή των δυνάμεων στα έμβια όντα. δωρεῖται: προέρχεται από το δωρέομαι-δωροῡμαι Παράγωγα: δώρημα. αλάθητος Συνώνυμα λήθην ΄’εχω τινός. πρέπει. ύστερα όμως. και κλέψας την ΄’εμπυρον τέχνην την τοῡ Ἡφαίστου και την ΄’αλλην την τῆς Ἀθηνᾶς δίδωσιν ἀνθρώπῳ.΄’εδει: προέρχεται από το ρήμα δεῖ Παράγωγα: δέησις. 4. δωρητής 1. λήθαργος. λήθη.

Πώς υποκαθιστά ο άνθρωπος την έλλειψη οργάνων προσαρμογής. 3. 2. το δίκαιο. Ο Πρωταγόρας στο μύθο αναφέρεται στον άνθρωπο γενικά. εὐπορία: εύκολος τρόπος του να κάνει κανείς κάτι. που παρουσιάζονται στο μύθο αυτό δοσμένες στον άνθρωπο ως ολοκληρωμένο σύνολο και όχι ως αποτέλεσμα πείρας αιώνων. ικανότητα το να έχει κανείς σε αφθονία που χρειάζεται για μια καλή ζωή. Ποια σημασία νομίζετε ότι έχει η αντίληψη αυτή. Με τις τεχνικές γνώσεις ο άνθρωπος εξασφάλισε πλούσια μέσα για τη ζωή και έθεσε τις βάσεις του τεχνικού πολιτισμού του. Ο φιλάνθρωπος Προμηθέας θέλησε να βοηθήσει τους ανθρώπους και αποφασίζει μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα να προχωρήσει στην κλοπή. 8. η έντεχνη σοφία είναι η σοφία που εμπεριέχει την τέχνη. Η έννοια ἄνθρωπος είναι δηλαδή γενική και δηλώνει το ανθρώπινο γένος. Ο Ήφαιστος ήταν γιός του Δία και της Ήρας και λατρευόταν ως θεός της φωτιάς. Ο ρόλος τους παρουσιάζεται έντονα στην τραγωδία του Αισχύλου Προμηθεύς Δεσμώτης 9. κοινωνικής τάξης κτλ. ευτυχία. Η ΄’εντεχνος σοφία είναι η τεχνική ικανότητα. σύν πυρί: απαραίτητο στοιχείο για την απόκτηση. Με τον τρόπο αυτό το ανθρώπινο γένος απέκτησε τις τεχνικές γνώσεις. Ο προσδιορισμός ΄’εντεχνος επιτρέπει εδώ στον Πρωταγόρα να διευκρινίσει πως αυτού του είδους τη σοφία εννοεί. Ο Προμηθέας δεν μπόρεσε πια να μπει στο ανάκτορο του Δία. που ήταν φρουροί του Δία. δίκη:σε διάφορες σημασίες του όρου αυτού είναι οι ακόλουθες: α)το ορθό. πλούτος. 6. Πιο απλά. τὴν ἔντεχνον σοφίαν σὺν πυρί: «Οι τεχνικές γνώσεις εννοούνται εδώ χορηγημένες στον άνθρωπο ως ολοκληρωμένο σύνολο a priori και όχι ως θησαύρισμα σταδιακής πείρας μέσα στους αιώνες». Ο Δίας όμως καταδίκασε σε βασανιστικά μαρτύρια τον Προμηθέα για την κλοπή των ουράνιων αυτών στοιχείων. η σοφία που συμπορεύεται με την τέχνη. ΢υμφωνείτε με την «ανάγνωση» αυτή του μύθου ή όχι και γιατί. γιατί είχαν στενεύσει τα χρονικά όρια . ευκολία. αποφασίζει να κλέψει. Πρόσθετες ερωτήσεις 1. 7. χρήση και αξιοποίηση των τεχνικών γνώσεων ήταν η φωτιά. αί Διός φυλακαί: πρόκειται για το Κράτος και τη Βία. που ήταν στα χέρι του Δία.Πλάτωνος Πρωταγόρας κλέπτει: σκέπτεται να κλέψει. Πώς θα κρίναμε σήμερα τη σπουδαιότητά της. χωρίς καμία διάκριση καταγωγής. αφού πλησίαζε ο καιρός να βγει ο άνθρωπος στο φως και γιατί οι φρουροί ήταν φοβεροί. η συνήθεια που πηγάζει από την ορθή χρήση των πραγμάτων β) η αρμονία γ) η κρίση δ) κάθε ενέργεια που αποσκοπεί στη διατήρηση και απονομή του νόμου 5. όχι όμως την πολιτική τέχνη. λύση των δυσκολιών 10. και όχι αυτήν που συνδέουμε με τη γνώση των επιστημών και τη φιλοσοφία. οι τεχνικές γνώσεις. 18 . Ο Προμηθέας οδηγήθηκε σ’ αυτή την παράνομη πράξη από μεγάλη αγάπη για το ανθρώπινο γένος. Νοηματική απόδοση της ενότητας Ο Προμηθέας κλέβει τις τεχνικές γνώσεις και τη φωτιά από τους θεούς του Ολύμπου και τα δωρίζει στο ανθρώπινο γένος. Λατρευόταν ιδιαίτερα στην Αθήνα και προς τιμήν της τελούνταν τα Παναθήναια. Ἡφαίστου και Ἀθηνᾶς την ΄’εντεχνον σοφίαν: η Αθηνά γεννήθηκε κατά την παράδοση από το κεφάλι του Δία και ήταν θεά της σοφίας και των τεχνών.

ὦ Σώκρατες. οδόστρωμα. Οὓτω δη παρασκευασάμενοι κατ’ἀρχάς ΄’ανθρωποι ᾤκουν σποράδην. εύχρηστος. ἡδίκουν ἀλλήλους ἅτε οὐκ ἔχοντες την πολιτικήν τέχνην. ὀλίγοις οἴονται μετεῖναι συμβουλ῅ς. οὐκ 19 . Νενέμηνται δε ὧδε• εἷς ἔχων ἰατρικήν πολλοῖς ἱκανός ἰδιώταις. και ἐάν τις ἐκτός ὤν τῶν ὀλίγων συμβουλεύῃ. • τη σημασία της ίδρυσης πόλεων. • το νόημα που έχουν η αἰδώς και η δίκη ως προϋπόθεση της πολιτικής αρετής. επίφοβος. • το συμβολισμό του μύθου. Ἐρωτᾷ οὖν Ἑρμ῅ς Δία τίνα οὖν τρόπον δοίη δίκην κάι αἰδῶ ἀνθρώποις• «Πότερον ὡς αἱ τέχναι νενέμηνται. Ἐπειδή δε ὁ ΄’ανθρωπος θείας μετέσχε μοίρας. Ενότητα 4η (322A. 5. • τη σημασία της πολιτικῆς ἀρετῆς για τη συγκρότηση πολιτικών κοινωνιών. ὥστε πάλιν σκεδαννυμένοι διεφθήροντο. ἧς μέρος πολεμική-ἐζήτουν δη ἁθροίζεσθαι καί σῲζεσθαι κτίζοντες πόλεις• ὅτ’οὖν ἁθροισθεῖεν. προμήθεια. λαθροκυνηγός. ὅταν μέν περί ἀρετ῅ς τεκτονικ῅ς ᾖ λόγος ἢ ἄλλης τινός δημιουργικ῅ς.Πλάτωνος Πρωταγόρας 4. οὕτω και ταύτας νείμω. β) Χρησιμοποιώντας ως πρώτο συνθετικό το θέμα του ρήματος να γράψετε δύο σύνθετες λέξεις. ἵν ‘εἶεν πόλεων κόσμοι τε και δεσμοί φιλίας συναγωγοί. κόσμημα.323A) Η πολιτική αρετή. κοινόβιο. προς δε τον τῶν θηρίων πόλεμον ἐνδεής-πολιτικήν γάρ τέχνην οὔπω εἶχον. μελωδικός. κλέψας < κλέπτω: α) Να σχηματίσετε τρία παράγωγα ουσιαστικά από το ρήμα. και ἡ δημιουργική τέχνη αὐτοῖς προς μέν τροφήν ἱκανή βοηθός ἦν.» «’Επί πάντας». και οἱ ἅλλοι δημιουργοί• και δίκην δή και αἰδῶ οὕτω θῶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις. κοινό δώρο του Δία στους ανθρώπους. και ἐπεχείρει βωμούς τε ἱδρύεσθαι και ἀγάλματα θεῶν• ΄’επειτα φωνήν και ὀνόματα ταχύ διηρθρώσατο τῆ τέχνῃ. εἰ ὀλίγοι αὐτῶν μετέχοιεν ὥσπερ ἅλλων τεχνῶν• και νόμον γε θές παρ’ἐμοῡ τον μη δυνάμενον αἰδοῡς και δίκης μετέχειν κτείνειν ὡς νόσον πόλεως». Να εντοπίσετε στο κείμενο λέξεις ομόρριζες με τις ακόλουθες: πολυμήχανος. Οὕτω δή. και διά ταῡτα οἵ τε ἄλλοι και Ἀθηναῖοι. Ἑρμ῅ν πέμπει ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε και δίκην. «και πάντες μετεχόντων• οὐ γάρ ἄν γένοιντο πόλεις. ἒφη ὁ Ζεύς. ἢ ἐπί πάντας νείμω. πρῶτον μέν διά την τοῡ θεοῡ συγγένειαν ζῲων μόνον θεούς ἐνόμισεν. πόλεις δε οὐκ ἦσαν• ἀπώλλυντο οὖν ὑπό τῶν θηρίων διά το πανταχῆ αὐτῶν ἀσθενέστεροι εἶναι. Ζεύς οὖν δείσας περί τᾦ γένει ἡμῶν μη ἀπόλοιντο πᾶν. απαραίτητη ιδιότητα για τη συγκρότηση κοινωνιών Να κατανοήσουν οι μαθητές: • τα στάδια εξέλιξης του πολιτισμού. και οἰκήσεις και ἐσθ῅τας και ὑποδέσεις και στρωμνάς και τάς ἐκ γ῅ς τροφάς ηὓρετο.

Οὓτω δη παρασκευασάμενοι ΄’ανθρωποι κατ’ἀρχάς ᾤκουν σποράδην. πρῶτον μέν μόνον ζῲων διά την τοῡ θεοῡ συγγένειαν θεούς ἐνόμισεν. ώστε πάλι διασκορπισμένοι καταστρέφονταν. ἡδίκουν ἀλλήλους ἅτε οὐκ ἔχοντες την πολιτικήν τέχνην. εἰκότως ἃπαντος ἀνδρός ἀνέχονται.Πλάτωνος Πρωταγόρας ἀνέχονται. ἣν δεῑ διά δικαιοσύνης πᾱσαν ἰέναι και σωφροσύνης. επειδή φοβήθηκε για το γένος μας μήπως χαθεί εντελώς. τούτου αἰτία. και ἡ δημιουργική τέχνη προς δε τον τῶν θηρίων πόλεμον ἐνδεής -πολιτικήν γάρ τέχνην οὔπω εἶχον. και οι τεχνικές γνώσεις όσον αφορά όμως τον πόλεμο με τα θηρία ήταν ανεπαρκείς -γιατί δεν είχαν ακόμη την τέχνη για την οργάνωση της πολιτείας μέρος της οποίας είναι πολεμικήένιωθαν λοιπόν την ανάγκη να συγκεντρώνονται και να σώζονται κτίζοντας πόλεις• όποτε λοιπόν συγκεντρώνονταν. Αὕτη. σε θεούς πίστεψε. Έτσι λοιπόν εφοδιασμένοι οι άνθρωποι στην αρχή κατοικούσαν σκορπισμένοι. ὦ Σώκρατες. Ζεύς οὖν δείσας περί τᾦ γένει ἡμῶν μη ἀπόλοιντο πᾶν. ὥστε πάλιν σκεδαννυμένοι διεφθήροντο. πόλεις όμως δεν υπήρχαν• κατασπαράσσονταν λοιπόν από τα θηρία. ὡς σύ φῄς-εἰκότως. ὡς ἐφώ φημί-ὅταν δε εἰς συμβουλήν πολιτικ῅ς ἀρετ῅ς. και ἐπεχείρει βωμούς τε ἱδρύεσθαι και ἀγάλματα θεῶν• ΄’επειτα ταχύ τῆ τέχνῃ διηρθρώσατο φωνήν και ὀνόματα και οἰκήσεις ηὓρετο και ἐσθ῅τας και ὑποδέσεις και στρωμνάς και τάς ἐκ γ῅ς τροφάς ηὓρετο. ἴωσιν. τον Ερμή στέλνει 20 . πόλεις δε οὐκ ἦσαν• ἀπώλλυντο οὖν ὑπό τῶν θηρίων διά το εἶναι ἀσθενέστεροι αὐτῶν πανταχῆ. Ἑρμ῅ν πέμπει Επειδή λοιπόν ο άνθρωπος στη θεϊκή μοίρα έγινε μέτοχος πρώτα βέβαια μόνος από τα ζώα. ὡς πάντι προσ῅κον ταύτης γε μετέχειν τ῅ς ἀρετ῅ς ἢ μη εἶναι πόλεις. γιατί ήταν πιο αδύναμοι απ ’αυτά σε κάθε περίσταση. Ο Δίας λοιπόν. και επιχειρούσε και βωμούς να ιδρύσει και αγάλματα θεών• κατόπιν γρήγορα με την τέχνη συνδύασε φθόγγους και λέξεις και σχημάτισε τη γλώσσα και κατοικίες επινόησε και ρούχα και παπούτσια και στρώματα και τις τροφές από τη γη. αδικούσε ο ένας τον άλλον επειδή δεν είχαν την τέχνη για την οργάνωση μιας πολιτείας. ἧς μέρος πολεμικήἐζήτουν δη ἁθροίζεσθαι καί σῲζεσθαι κτίζοντες πόλεις• ὅτ’οὖν ἁθροισθεῖεν. Μετάφραση Ἐπειδή δε ὁ ΄’ανθρωπος θείας μετέσχε μοίρας. εξαιτίας της συγγένειας με το θεό.

ὡς ἐφώ φημίὅταν δε εἰς συμβουλήν ἴωσιν για να φέρει στους ανθρώπους το σεβασμό και τη δικαιοσύνη για να υπάρχει στις πόλεις ευταξία και σχέσεις που να συνδέουν με φιλία. Οὕτω δή. δεν ανέχονται όπως εσύ λες εύλογα όπως εγώ ισχυρίζομαιόταν όμως πηγαίνουν σε σύσκεψη 21 .Πλάτωνος Πρωταγόρας ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε και δίκην. εἰ ὀλίγοι αὐτῶν μετέχοιεν ὥσπερ ἅλλων τεχνῶν• και νόμον γε θές παρ’ἐμοῡ κτείνειν τον μη δυνάμενον μετέχειν αἰδοῡς και δίκης ὡς νόσον πόλεως». και γι ’αυτούς τους λόγους και οι άλλοι και οι Αθηναίοι όταν βέβαια γίνεται συζήτηση για ζήτημα σχετικό με την ικανότητα του αρχιτέκτονα ή για ζήτημα σχετικό με κάποια άλλη τεχνική ειδικότητα λίγοι νομίζουν ότι έχουν το δικαίωμα συμβουλής και εάν κάποιος που είναι έξω από τους λίγους προσπαθεί να συμβουλεύει. και ἐάν τις ἐκτός ὤν τῶν ὀλίγων συμβουλεύῃ. Νενέμηνται δε ὧδε• εἷς ἔχων ἰατρικήν πολλοῖς ἱκανός ἰδιώταις. ὦ Σώκρατες. και διά ταῡτα οἵ τε ἄλλοι και Ἀθηναῖοι. όπως ακριβώς σε άλλες τέχνες• και νόμο θέσπισε εκ μέρους μου δηλαδή να θανατώνουν αυτόν που δεν μπορεί να μετέχει στο σεβασμό και τη δικαιοσύνη σαν αρρώστια της πόλης». «και πάντες μετεχόντων• οὐ γάρ ἄν γένοιντο πόλεις. ὀλίγοις οἴονται μετεῖναι συμβουλ῅ς. λοιπόν. αν λίγοι μετέχουν σ’ αυτές. είπε ο Δίας «και να μετέχουν όλοι• γιατί δε θα ήταν δυνατό να υπάρχουν πόλεις. Ρωτά λοιπόν ο Ερμής το Δία με ποιο τέλος πάντων τρόπο να δώσει τη δικαιοσύνη και το σεβασμό στους ανθρώπους• Ποιο από τα δύο όπως οι τέχνες έχουν μοιραστεί. ἵν ‘εἶεν πόλεων κόσμοι τε και δεσμοί φιλίας συναγωγοί. έτσι και αυτές να μοιράσω. «΢ε όλους». Και έχουν μοιραστεί κατά τον εξής τρόπο: ένας που γνωρίζει την ιατρική είναι αρκετός για πολλούς απλούς πολίτες και οι άλλοι τεχνίτες• και με τον ίδιο λοιπόν τρόπο να εγκαταστήσω στους ανθρώπους τη δικαιοσύνη και το σεβασμό ή να μοιράσω σ’ όλους. ὡς σύ φῄς εἰκότως. Ἐρωτᾷ οὖν Ἑρμ῅ς Δία τίνα οὖν τρόπον δοίη δίκην κάι αἰδῶ ἀνθρώποις• «Πότερον ὡς αἱ τέχναι νενέμηνται. Ἐτσι. ὅταν μέν ᾖ λόγος περί ἀρετ῅ς τεκτονικ῅ς ἢ ἄλλης τινός δημιουργικ῅ς.» «’Επί πάντας». οὕτω και ταύτας νείμω. ΢ωκράτη. οὐκ ἀνέχονται. και οἱ ἅλλοι δημιουργοί• και οὕτω δή θῶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις. δίκην δή και αἰδῶ ἢ ἐπί πάντας νείμω. ἒφη ὁ Ζεύς.

΄’αξιος. Νομίζω:( ν.) σκεδαστής. ἀνταπόδοσις. συνθήκη. υδραγωγείο// (α.ε. ἢ μη εἶναι πόλεις. ΄’αξων. απαγωγή. ἐγκάθετος. τούτου αἰτία. με τη σκέψη ότι αρμόζει στον καθένα να μετέχει σ ’αυτή βέβαια την αρετή. αλλιώς δεν είναι δυνατό να υπάρχουν πολιτείες Αυτή. εἰκότως ἀνέχονται ἃπαντος ἀνδρός ὡς πάντι προσ῅κον παντί μετέχειν ταύτης γε τ῅ς ἀρετ῅ς.ε.) παρουσία. Δίδωμι: (ν. απουσία.ε.ε. παραδοτός.) νομοθέτης. Εὐρίσκω: (ν.) εφεύρεση.) παιδαγωγός. Μετέχω: (ν. Οι μύθοι που 22 . παράθεση. Σκεδάννυμι: (ν. θέση// (α. αφού και στα ομηρικά έπη συνήθης είναι η χρήση του μύθου για διδακτικούς και άλλους σκοπούς.Πλάτωνος Πρωταγόρας πολιτικ῅ς ἀρετ῅ς.ε. θεσμός. δώρο.) νόμισις. προδότης// (α. οὐσιώδης 6.) θέσις. εξουσία// (α. παρακαταθήκη. δοτήρ. διαδοτέος 9.) κατοικήσιμος. ἣν δεῑ πᾱσαν ἰέναι διά δικαιοσύνης και σωφροσύνης.ε. πρόσθετος. ἀνάθεσις. ἐφεκτικός 2.ε. κατάθεση. Τίθημι: (ν.) οὐσία. Ο σοφιστής Πρωταγόρας προτιμά να αναπτύξει το θέμα του αφηγούμενος σχετικό συμβολικό μύθο: Ο Πρωταγόρας προτιμά το μύθο.ε) νόμισμα// (α. ΢ωκράτη (είναι) η αιτία αυτού. θέμις.ε.) μέθεξις. για την πολιτική αρετή. εὑρετός 4. μετοχή// (α.) δόση.ε. εύρημα// (α.ε. παρείσακτος 8. ὦ Σώκρατες. ΄’αγω: (ν.ε. Λεξιλογικά 1.) οἰκέτης. διασκεδασμός 7.ε. Εἰμί: (ν. Ερμηνευτικά 1.ε.) ΄’εκδοτος.ε. που αρμόζει στην προχωρημένη του ηλικία και άλλωστε δεν είναι η πρώτη φορά που χρησιμοποιείται από τους σοφιστές.) μέτοχος. σωστά δέχονται κάθε άνδρα. νομιστέον.) διασκέδαση// (α. Οἰκέω-ῶ: (ν. ΄’οντως. σύναξη. σύνθεση.) διαγωγή. που πρέπει να διέπεται ολόκληρη από δικαιοσύνη και σωφροσύνη.ε.ε. οἰκητής 5. Αὕτη.) ἐξευρετέον. νομιστός 3. κατοικία// (α. ΄’αγημα.ε. ἐπείσακτος.

ἐπί πάντας νείμω: ο Ερμής απορεί αν πρέπει να διανείμει την αιδώ και τη δίκη σε λίγους ανθρώπους ή σε όλους. 4. ἵν ‘εἶεν<συναγωγοί: με τον αλληλοσεβασμό και τη δικαιοσύνη οι άνθρωποι εξασφαλίζουν τη δημοκρατία στις μεταξύ τους σχέσεις και εδραιώνουν την αμοιβαία φιλία και εμπιστοσύνη. 7. Επομένως.Πλάτωνος Πρωταγόρας χρησιμοποιούσαν συχνά οι σοφιστές για τις ανάγκες της διδασκαλίας τους περιείχαν σύμβολα και αλληγορίες που στήριζαν τις γνώμες τους. Οι βασικές διαφορές μεταξύ του λόγου και του μύθου είναι οι εξής: α) ο μύθος είναι συνήθως μια πλαστή διήγηση. εννοεί τους φθόγγους που παράγονται με διαδοχικές κινήσεις των οργάνων ομιλίας. συγκρούεται με τη λογική 2. ο σεβασμός των δικαιωμάτων των συνανθρώπων μας. 23 . διά την τοῡ θεοῡ συγγένειαν: αφού ο άνθρωπος απέκτησε τις τεχνικές γνώσεις και τη φωτιά. 10. θείας μετέσχε μοίρας: οι τεχνικές γνώσεις και η φωτιά αποτελούσαν αποκλειστικά προνόμια των θεών. ἰδιώταις: η λέξη ιδιώτης δήλωνε α) τον πολίτη ως άτομο σε αντίθεση προς την πόλη β) τον κοινό άνθρωπο γ) τον τρόπο ζωής των ανθρώπων που αφορά την προσωπική και όχι δημόσια δραστηριότητά τους 11. Με τον τρόπο αυτό δημιουργήθηκε πνευματική συγγένεια μεταξύ των θεών και ανθρώπων. ο υπέρτατος άρχοντας κάθε ανθρώπινης κοινωνίας. ενώ ο λόγος είναι μια πολυσήμαντη έννοια που βασίζεται στην αλήθεια β) σε αντίθεση με το λόγο. που βοήθησαν τους ανθρώπους στην ανεύρεση τροφής. στηρίζεται σε αντικειμενικά στοιχεία και γεγονότα.θεούς ἐνόμισεν: Από την αρχή οι άνθρωποι έχουν μέσα τους την έμφυτη ορμή για λατρεία. όταν όλοι μετέχουν στην αιδώ και στη δικαιοσύνη. ἡ δημιουργική τέχνη: πρόκειται για τις τεχνικές γνώσεις. αἰδῶ τε και δίκην: αιδώς είναι το συναίσθημα της ντροπής που αισθάνεται ο άνθρωπος για αντικοινωνικές του πράξεις. Με αυτή τη φράση πιθανώς να εννοείται η διπλή άρθρωση της γλώσσας. ο άνθρωπος έγινε μέτοχος της θεϊκής ουσίας και δύναμης. ΢τα πρώτα στάδια της ζωής του επιδίωξε την κοινωνική συμβίωση κυρίως από λόγους ανάγκης. 324 στο ίδιο: Σο ένστικτο της πίστης και της λατρείας είναι θεμελιώδες στην ανθρώπινη φύση. το δίκαιο. έγινε μέτοχος της θεϊκής ουσίας και δύναμης.φωνήν και ὀνόματα διηρθρώσατο: Ο Πρωταγόρας υποστήριζε ότι η γλώσσα είναι δημιούργημα του ανθρώπου και προϊόν μακροχρόνιας εξέλιξης. Σο συναίσθημα αυτό λειτουργεί στα μέλη μιας κοινωνίας και ως κίνητρο για την εκτέλεση του καθήκοντος. 5. 6. χωρίς όμως και να παίρνει θέση σχετικά με την ύπαρξη του αντικειμένου της. Με τις δυνάμεις αυτές δημιούργησε πνευματική συγγένεια μεταξύ θεών και ανθρώπων. Ο Δίας. ο μύθος συνήθως γοητεύει και μαγεύει τη φαντασία γ) ο λόγος έχει μεγάλη αποδεικτική δύναμη. 9. Από τη στιγμή που ο Προμηθέας τα έκλεψε από τους θεούς και τα έδωσε στους ανθρώπους. τότε είναι δυνατό να οργανωθούν και να υπάρχουν πόλεις. 8. Ο ίδιος ο Πρωταγόρας κατά πάσα πιθανότητα αναγνώριζε ότι η λατρεία προσιδιάζει στον άνθρωπο και ίσως είναι κάτι το απαραίτητο. ενώ ο μύθος περιέχει πολλές φορές παράδοξα στοιχεία. και σ. Οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να τα αντιμετωπίσουν γιατί τους έλειπε η πολεμική τέχνη. Βλ. ἐζήτουν δη ἁθροίζεσθαι: ο άνθρωπος είναι λογικό και κοινωνικό ον. Ση γνώμη αυτή δέχεται και η σύγχρονη γλωσσολογική επιστήμη. ήταν όμως ανεπαρκείς στην αντιμετώπιση των άγριων θηρίων. δεν αφήνει καμία αμφιβολία επ΄ αυτού και δικαιολογεί την απόφασή του λέγοντας πως. και η απόδοσή του σε θεϊκή συγγένεια δεν είναι κάτι το περίεργο σε μια αφήγηση που ομολογουμένως δίνεται σε μορφή λαϊκής μυθολογίας για να γίνει πιο ευχάριστη. 3. η οποία αποτελούσε μέρος της πολιτικής αρετής. Η δίκη είναι το συναίσθημα της δικαιοσύνης.

πρῶτον μὲν διὰ τὴν τοῦ θεοῦ συγγένειαν ζῴων μόνον θεοὺς ἐνόμισε. (Για την απάντησή σας θα χρειαστεί να διαβάσετε πάλι την εισαγωγή του βιβλίου σας.. κατά μετάπτωση φθορ-. * θ. ίδρυσε βωμούς και αγάλματά τους. νέμω*. κόσμος: Από το θέμα καθεμιάς λέξης που σας δίνεται να σχηματίσετε πέντε παράγωγες (απλές ή σύνθετες) και να γράψετε δέκα σύντομες φράσεις (με δύο παράγωγα από κάθε λέξη). σ.. Όρισε μάλιστα όποιος δε μετέχει σε αυτά τα στοιχεία να θανατώνεται και να αφανίζεται σαν να είναι αρρώστια της πόλης. δίκη: Ποιο είναι το περιεχόμενο καθεμιάς έννοιας. 25). καὶ ἐπεχείρει βωμούς τε ἱδρύεσθαι καὶ ἀγάλματα θεῶν: ΢το χωρίο αυτό ο Πρωταγόρας φαίνεται να δέχεται ότι το θρησκευτικό συναίσθημα είναι έμφυτο. α) αἰδώς. οι ολίγοι. (δια)φθείρω**. νεμ-. όταν πρόκειται να γίνει συζήτηση για τεχνικά και εξειδικευμένα θέματα. δίκη. 13. οι άνθρωποι εξακολουθούσαν να είναι σκορπισμένοι εδώ και εκεί. Σους έλειπε η πολιτική τέχνη. φθαρ- 24 . 5. Όσοι μη ειδικοί επιχειρούν να δίνουν συμβουλές για τεχνικά θέματα δε γίνονται αποδεκτοί από κανένα. ὀλίγοις<φῄς: για ειδικά τεχνικά θέματα αρμόδιοι δίνουν σχετικές συμβουλές είναι οι ειδικοί τεχνίτες. ἣν δεῑ διά δικαιοσύνης πᾱσαν ἰέναι: ο Πρωταγόρας για πρώτη φορά χρησιμοποιεί τις έννοιες της δικαιοσύνης και της σωφροσύνης αντί των εννοιών της αιδούς και της δίκης που χρησιμοποιούσε μέχρι τώρα. δημιούργησε γλώσσα και βρήκε τα απαραίτητα μέσα για το ντύσιμο και την τροφή του. Σο ότι η πολιτική αρετή δόθηκε σε όλους τους ανθρώπους φαίνεται από το γεγονός ότι οι Αθηναίοι αποδέχονται τη συμβουλή κάθε πολίτη που επιθυμεί να μιλήσει για πολιτικά θέματα. Μόνο αυτός απ’ όλα τα ζώα πίστεψε σε θεούς. θείας μετέσχε μοίρας: Με ποιο τρόπο συμμετείχε ο άνθρωπος στη μοίρα. των θεών. Πρόσθετες ερωτήσεις 1. 4. β) γιατί θεωρούνται πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί. Παρ’ όλα αυτά.Πλάτωνος Πρωταγόρας 12. Πώς εξηγείται η άποψή του αυτή. ο Πρωταγόρας επιχειρεί να εξάγει συμπεράσματα χρησιμοποιώντας και εμπειρικά στοιχεία. νόσος. 3. με την αυστηρή εντολή να διανεμηθούν τα στοιχεία αυτά σε όλους τους ανθρώπους. Οι τέχνες όμως έχουν δοθεί σε λίγους και μόνο αυτούς οι Αθηναίοι ακούν. στο μερίδιο. Μετά την έκθεση του μύθου. αν τη συσχετίσουμε με τις γενικότερες περί θεών αντιλήψεις του. Νοηματική απόδοση της ενότητας Ο άνθρωπος λοιπόν προικίστηκε από τον ευεργέτη Προμηθέα με ανώτερα θεϊκά στοιχεία κι άρχισε να δημιουργεί τον τεχνικό πολιτισμό. 2. φθερ. κατά μετάπτωση νομ. και με πρόσφυμα ε= νεμε** θ. Ποια στάδια εξέλιξης πέρασε ο άνθρωπος σύμφωνα με το μύθο. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά καθενός. με αποτέλεσμα να κατασπαράσσονται από τα άγρια θηρία. Ο Δίας όμως δεν άφησε το γένος να εξαφανιστεί και με τον αγγελιοφόρο του Ερμή έστειλε στους ανθρώπους τον αλληλοσεβασμό και τη δικαιοσύνη. ο τρόπος οργάνωσης μιας πολιτείας. ᾿Επειδὴ δὲ ὁ ἄνθρωπος θείας μετέσχε μοίρας.

ἐαν τις ταῦτα μὴ ἒχῃ. τἀληθῆ λέγειν. αν κάποιος ισχυρίζεται καλός 25 . Ἐν γὰρ ταῖς ἂλλαις ἀρεταῖς. οὐδεὶς θυμοῦται οὐδε νουθετεῖ οὐδὲ διδάσκει οὐδὲ κολάζει τοὺς ταῦτα ἔχοντας. ἐπὶ τούτοις που οἵ τε θυμοὶ γίγνονται καὶ αἱ κολάσεις καὶ αἱ νουθετήσεις. Ὧν ἐστιν ἕν καὶ ἡ ἀδικία καὶ ἡ ἀσέβεια καὶ συλλήβδην πᾶν τὸ ἐναντίον τῆς πολιτικῆς ἀρετῆς. Μετάφραση Ἳνα δὲ μὴ οἴη ἀπατᾶσθαι ὡς τ῵ ὂντι ἡγοῦνται πάντες ἄνθρωποι πάντα ἂνδρα μετέχειν δικαιοσύνης τε καὶ τῆς ἄλλης πολιτικῆς ἀρετῆς. Και για να μην νομίζεις ότι εξαπατάσαι. ἂλλ’ ἐλεοῦσιν · οἷον τοὺς αἰσχροὺς ἤ σμικροὺς ἤ ἀσθενεῖς τις οὓτως ἀνόητος ὥστε τι τούτων ἐπιχειρεῖν ποιεῖν; Σαῦτα μὲν γὰρ οἶμια ἲσασιν ὃτι φύσει τε καὶ τύχῃ τοῖς ἀνθρώποις γίγνεται. καί φασιν πάντας δεῖν φάναι εἶναι δικαίους. καὶ οἱ οἰκεῖοι προσιόντες νουθετοῦσιν ὡς μαινόμενον·ἐν δὲ δικαιοσύνῃ καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ πολιτικῇ ἀρετῇ. αυτό πάρε πάλι ως απόδειξη. ἐάν τις φῇ ἀγαθὸς αὐλητὴς εἶναι. τὰ καλὰ καὶ τἀναντία τούτοις· ὅσα δὲ ἐξ ἐπιμελείας καὶ ἀσκήσεως καὶ διδαχῆς οἴονται γίγνεσθαι ἀγαθὰ ἀνθρώποις. ἐάν τινα καὶ εἰδῶσιν ὃτι ἂδικός ἐστιν. τοῦτο σοι μετὰ τοῦτο πειράσομαι ἀποδεῖξαι. Ἐν γὰρ ταῖς ἂλλαις ἀρεταῖς. ἢ καταγελῶσιν ἢ χαλεπαίνουσιν. Ἳνα δὲ μὴ οἴη ἀπατᾶσθαι ὡς τ῵ ὂντι ἡγοῦνται πάντες ἄνθρωποι πάντα ἂνδρα μετέχειν δικαιοσύνης τε καὶ τῆς ἄλλης πολιτικῆς ἀρετῆς. ἵνα μὴ τοιοῦτοι ὦσιν. ἤ ἂλλην ἡντινοῦν τέχνην ἥν μή ἐστιν.Πλάτωνος Πρωταγόρας Ενότητα 5η (323 Α –Ε) Η Πολιτική αρετή ως κοινή και φυσική ιδιότητα όλων των ανθρώπων Να κατανοήσουν οι μαθητές  τη σημασία της άποψης ότι η πολιτική αρετή δόθηκε σε όλους τους ανθρώπους ως δυνατότητα. ἀλλὰ τἀναντία τούτων κακά. ἐάν τις φῇ ἀγαθὸς αὐλητὴς εἶναι. τόδε αὖ λαβὲ τεκμήριον. ὥσπερ σὺ λέγεις. τόδε αὖ λαβὲ τεκμήριον. ἢ μαίνεσθαι τὸν μὴ προσποιούμενον [δικαιοσύνην]·ὡς ἀναγκαῖον οὐδένα ὃντιν΄οὐχὶ ἁμῶς γέ πως μετέχειν αὐτῆς. ἀλλὰ διδακτόν τε καὶ ἐξ ἐπιμελείας παραγίγνεσθαι ᾧ ἂν παραγίγνηται. • να αξιολογήσουν τα επιχειρήματα του Πρωταγόρα για την πολιτική αρετή. ταῦτα λέγω· ὃτι δὲ αὐτὴν οὐ φύσει ἡγοῦνται εἶναι οὐδ’ ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου. Ὃτι μὲν οὖν πάντ’ ἂνδρα εἰκότως ἀποδέχονται περὶ ταύτης τῆς ἀρετῆς σύμβουλον διὰ τὸ ἡγεῖσθαι παντὶ μετεῖναι αὐτῆς. Ὃσα γὰρ ἡγοῦνται ἀλλήλους κακὰ ἒχειν ἄνθρωποι φύσει ἢ τύχη. Δηλαδή στις άλλες αρετές . πως πραγματικά όλοι οι άνθρωποι νομίζουν ότι κάθε άνθρωπος συμμετέχει και στη δικαιοσύνη και στην άλλη πολιτική αρετή. ἤ μὴ εἶναι ἐν ἀνθρώποις. ἐάν οὗτος αὐτος καθ’ αὑτοῦ τἀληθῆ λέγῃ ἐναντίον πολλῶν. όπως ακριβώς λες. ὃ ἐκεῖ σωφροσύνην ἡγοῦντο εἶναι. ἐνταῦθα μανίαν. ἐάντε ὦσιν ἐάντε μη. ὥσπερ σὺ λέγεις.

αυτούς που τα έχουν . στην οποία (όμως) δεν είναι (καλός). Ὃτι μὲν οὖν πάντ’ ἂνδρα εἰκότως Ότι λοιπόν φυσικά (λογικά) δέχονται πάντ’ ἂνδρα ἀποδέχονται δέχονται κάθε άντρα περὶ ταύτης τῆς ἀρετῆς σύμβουλον ως σύμβουλο για αυτή την αρετή. ἵνα μὴ τοιοῦτοι ὦσιν. ή τον κοροϊδεύουν ή αγανακτούν εναντίον του. ᾧ ἂν παραγίγνηται. ἥν μή ἐστιν. ἢ καταγελῶσιν ἢ χαλεπαίνουσιν. ἐάν οὗτος αὐτος καθ’ αὑτοῦ τἀληθῆ λέγῃ αν αυτός ο ίδιος λέει την αλήθεια καθ’ αὑτοῦ ἐναντίον πολλῶν. για να μην είναι τέτοιοι. και στην άλλη πολιτική αρετή. ἀλλὰ διδακτόν τε καὶ αλλά πως μπορεί και να διδαχτεί και ἐξ ἐπιμελείας παραγίγνεσθαι πως γίνεται κτήμα ύστερα από φροντίδα . τἀληθῆ λέγειν. διὰ τὸ ἡγεῖσθαι παντὶ γιατί νομίζουν πως κάθε άνθρωπος μετεῖναι αὐτῆς. τοῦτο σοι μετὰ τοῦτο πειράσομαι ἀποδεῖξαι. αυτό θα προσπαθήσω να αποδείξω. ότι είναι αυλητής ἤ ἂλλην ἡντινοῦν τέχνην ή (καλός) σε άλλη οποιαδήποτε τέχνη. χωρίς εξαίρεση να συμμετέχει σε αυτή οπωσδήποτε. ποιος είναι τόσο ανόητος 26 . ἢ μαίνεσθαι αλλιώς να (λένε) πως είναι τρελός μὴ προσποιούμενον αυτός που δεν προσποιείται (δικαιοσύνη) ὡς ἀναγκαῖον οὐδένα ὃντιν΄ με τη σκέψη ότι είναι απαραίτητο ο καθένας οὐχὶ ἁμῶς γέ πως μετέχειν αὐτῆς. μὲν γὰρ οἶμαι ἲσασιν ὃτι φύσει Ότι όμως νομίζουν πως αυτή δεν είναι έμφυτη τε καὶ τύχῃ ούτε από τύχη . θεωρούσαν ότι είναι σωφροσύνη. ἂλλ’ ἐλεοῦσιν · αλλά (τους) συμπονούν· οἷον τοὺς αἰσχροὺς για παράδειγμα. οὐδεὶς θυμοῦται οὐδε νουθετεῖ κανένας δε θυμώνει ούτε συμβουλεύει οὐδὲ διδάσκει οὐδὲ κολάζει ούτε διδάσκει ούτε τιμωρεί τοὺς ταῦτα ἔχοντας. (το θεωρούν ότι είναι)τρέλα .Πλάτωνος Πρωταγόρας αὐλητὴς εἶναι. ἐάν τινα καὶ εἰδῶσιν και αν ακόμη γνωρίζουν κάποιον ὃτι ἂδικός ἐστιν. είτε είναι είτε όχι . ότι είναι άδικος . καὶ οἱ οἰκεῖοι προσιόντες και οι συγγενείς του πλησιάζοντάς νουθετοῦσιν ὡς μαινόμενον· τον συμβουλεύουν σαν να είναι τρελός· ἐν δὲ δικαιοσύνῃ στη δικαιοσύνη όμως καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ πολιτικῇ ἀρετῇ. ότι είναι δίκαιοι. πολλούς άλλους . σ’ όποιον γίνεται κτήμα. στους ανθρώπους. το να λέει δηλαδή την αλήθεια. εναντίον του εαυτό του μπροστά σε πολλῶν. ὃ ἐκεῖ πράγμα το οποίο σωφροσύνην ἡγοῦντο εἶναι. ἐπιχειρεῖν ποιεῖν; αυτά τα επιχειρήματα φέρνω. μετέχει σε αυτήν. ἐάντε ὦσιν ἐάντε μη. Ὃσα γὰρ ἡγοῦνται κακὰ ἒχειν ἄνθρωποι Γιατί όσα κακά πιστεύουν οι άνθρωποι ἀλλήλους ο ένας για τον άλλο φύσει ἢ τύχη. πως τα έχουν από τη φύση ή τυχαία. ἐνταῦθα μανίαν. καί φασιν πάντας δεῖν φάναι και ισχυρίζονται ότι πρέπει όλοι να λένε εἶναι δικαίους. ἤ μὴ εἶναι διαφορετικά να μην υπάρχει ανάμεσα ἐν ἀνθρώποις.

Λεξιλογικά 1. νουθέτησις 6. δυσεξαπάτητος 2.ε. ἀλλὰ τἀναντία τούτων κακά αλλά (έχει) τα αντίθετά τους κακά. νουθεσία// (α.ε. Πρόκειται για καθαρό τέχνασμα. ΢την αρχή. Ὧν ἐστιν ἕν Απ’ αυτά ένα είναι καὶ ἡ ἀδικία καὶ ἡ ἀσέβεια καὶ συλλήβδην και η αδικία και η ασέβεια και γενικά πᾶν τὸ ἐναντίον τῆς πολιτικῆς ἀρετῆς. λῆψις. συνεχής. εξοχή.) εὐεξαπάτητος.) νουθέτηση. καχεκτικός. καλὰ καὶ τἀναντία τούτοις· δηλαδή τα καλά και τα αντίθετά τους· ὅσα δὲ ἐξ ἐπιμελείας όσα όμως αγαθά οἴονται γίγνεσθαι ἀγαθὰ ἀνθρώποις.ε. ο ΢ωκράτης έχει αμφιβολίες αφού χωρίς να το παραδέχεται γνωρίζει ότι στην εκκλησία του δήμου μιλούν όλοι οι Αθηναίοι χωρίς να έχουν διδαχθεί τίποτα.ε. τύχῃ τοῖς ἀνθρώποις γίγνεται. ἐαν τις ταῦτα μὴ ἒχῃ. Προβάλλει την κοινή αντίληψη ότι η πολιτική αρετή δεν είναι διδακτή και προσποιείται ότι τη δέχεται και ο ίδιος για να παρακινήσει τον Πρωταγόρα να αποδείξει το αντίθετο. ο σοφιστής προσπαθεί να αποδείξει ότι είναι διδακτή επικαλούμενος την οικογενειακή ανατροφή. κάτοχος. με τη βεβαιότητα ότι ο σοφιστής θα αποτύχει στην προσπάθειά του αυτή κι έτσι θα την αναλάβει ο ίδιος ο ΢ωκράτης. εἰσηγητής. Αντίθετα. παραλαβή// (α.ε.γιατί ο Σωκράτης υποστήριζε αρχικά το μη διδακτό της αρετής.) μάντης. διήγημα. αφήγημα// (α.) νουθέτημα. ἀνεκτός.) ἔξις.ε. μέτοχος. λαβίδα.) λῆμμα.οἶδα: (ν.ἔχω: (ν. σχετικός.ἀπατῶ: (ν. την 27 .μαίνομαι: (ν.ἡγοῡμαι: (ν.) λαβή. ἐφεξῆς.) ἰστέον. τοποθετώντας το θέμα στη σωστή βάση. ἐκεχειρία. αυτά συμβαίνουν στους ανθρώπου και από τη φύση και τυχαία. υπεροχή. ηγούμενος.ε. Ο ΢ωκράτης ούτε μια στιγμή δεν πίστεψε στο μη διδακτό της αρετής. ενοχή.ε. πολιοῡχος.λαμβάνω: (ν. μέθεξις.Πλάτωνος Πρωταγόρας ὥστε τι τούτων Σαῦτα ώστε να επιχειρεί ἤ σμικροὺς ἤ ἀσθενεῖς στους μικρόσωμους ή στους ασθενικούς. ἐπὶ τούτοις που οἵ τε θυμοὶ και σ’ αυτές τις περιπτώσεις γίγνονται καὶ αἱ κολάσεις γίνονται και οι θυμοί και οι τιμωρίες και οι συμβουλές. ἀνθεκτικός. υπέροχος. αν κάποιος δεν τα έχει αυτά.) είδηση// (α.ε.) εξαπάτηση// (α. ἀνεκδιήγητος 3.) ἡγεμών.ε. φιλίστωρ. καθετί που είναι αντίθετο στην πολιτική αρετή. εἰδήμων 7. ένοχος// (α.) ἐμμανής. σχέσις. κατάληψις 4.ε. κληροῡχος Ερμηνευτικά 1.ε. μανία// (α. σχολή. ἐχέμυθος.) άσχετος.ε. νομίζουν ότι συμβαίνουν στους ανθρώπους ἀσκήσεως καὶ διδαχῆς έπειτα από φροντίδα και άσκηση και διδασκαλία. ἐκμανής 5.νουθετῶ: (ν.) καθηγητής. περίληψη.ε.

επιμέλεια και διδασκαλία. Θυμώνουν. Η φρόνηση ανήκει στο «λογιστικόν» μέρος της ψυχής. τους συμπονούν και τους λυπούνται. Νοηματική απόδοση της ενότητας ΢ύμφωνα με το μύθο του Πρωταγόρα. 4. παρουσιάζει και τα ακόλουθα εμπειρικά επιχειρήματα: Αν κάποιος ισχυριστεί ότι είναι ικανός στο να παίξει τον αυλό ή σε οποιαδήποτε άλλη τέχνη. τους πολιτειακούς νόμους και τις ποινές που υποχρεώνουν τον πολίτη να μετέχει στην αρετή.Πλάτωνος Πρωταγόρας εκπαίδευση. Παρά το γεγονός ότι η πολιτική αρετή δόθηκε από το Δία σε όλους. Πρόσθετες ερωτήσεις 28 . γιατί γνωρίζουν ότι τα ελαττώματα και οι ελλείψεις αυτές έγιναν ή από τη φύση ή τυχαία. η δικαιοσύνη. Και η περιορισμένη σκοπιμότητα δεν προέρχεται από τη θεία βούληση αλλά είναι υποταγμένη σε μια μηχανιστική αιτιοκρατία ανεξάρτητη. κανείς δεν τον πιστεύει. χωρίς να είναι. Αντίθετα. 3. η ανδρεία στο «θυμοειδές». στοιχεία της αρετής.φύσει ἢ τύχῃ: ο σοφιστής δέχεται ότι υπάρχει σκοπιμότητα στη φύση . το μαρτύριον σημαίνει απόδειξη από κατάθεση μάρτυρα και το σημείον έχει την έννοια της απόδειξης που συνάγεται απ’ όσα υποπίπτουν στις αισθήσεις μας. Σην άποψη του αυτή ο Πρωταγόρας τη στηρίζει στα ακόλουθα εμπειρικά επιχειρήματα: Κανένας δε θυμώνει ούτε συμβουλεύει ούτε διδάσκει ούτε τιμωρεί αυτούς που έχουν φυσικά ελαττώματα. Αν όμως κάποιος πει. τους κοντούς και τους ασθενικούς. αφού ισχυρίζονται ότι όλοι πρέπει να είναι δίκαιοι και όποιος δε μετέχει στη δικαιοσύνη δεν έχει θέση ανάμεσα στους ανθρώπους. οι άνθρωποι πιστεύουν ότι δεν είναι έμφυτη αλλά αποτέλεσμα και προϊόν φροντίδας. Δεν είναι διδακτή επειδή διδάσκεται. κόπου και επιμέλειας. Πώς είναι δυνατό να υπάρχουν τόσοι πολύ δάσκαλοι της αρετής και η αρετή να μην είναι διδακτή. 2. τότε οι άλλοι τον χλευάζουν και οι συγγενείς του τον συμβουλεύουν με την ιδέα ότι είναι τρελός. η σωφροσύνη στο «επιθυμητικόν» και η δικαιοσύνη βρίσκεται ανάμεσα στα τρία άλλα μέρη της ψυχής. όμως και τιμωρούν τους άδικους και τους ασεβείς. Για το ΢ωκράτη ισχύει το αντίθετο :πρώτα πρέπει να αποδειχτεί ότι είναι διδακτή η αρετή και έπειτα να διδάσκεται. η πολιτική τέχνη δόθηκε από το Δία σε όλους τους ανθρώπους και όλοι οφείλουν να μετέχουν σε αυτή. η φρόνηση είναι μόρια. Η σωφροσύνη. χωρίς να ψεύδεται.ἀρεταῑς: για το ΢ωκράτη αρετή είναι η γνώση. γιατί πιστεύουν ότι η δικαιοσύνη και η ευσέβεια είναι δυνατό να αποκτηθούν με φροντίδα. όχι όμως απεριόριστη. Για να δείξει μάλιστα ότι όλοι πρέπει να μετέχουν στην πολιτική αρετή. η ανδρεία. όπως συμβαίνει με τους άσχημους. αλλά διδάσκεται επειδή είναι διδακτή και είναι διδακτή γιατί είναι στην ουσία γνώση. ότι είναι άδικος. γιατί διαφορετικά δεν είναι δυνατό να οργανωθούν και να υπάρξουν πόλεις.τεκμήριον: απόδειξη που βγαίνει από τη λογική των πραγμάτων.

δεδομένης της φροντίδας του ΢ωκράτη για ακριβολογία και ειδικά για ακριβείς ορισμούς των εννοιών.. 4. Να εντοπίσετε στο κείμενο τις θέσεις που προβάλλει και τα επιχειρήματα που χρησιμοποιεί. ἡγοῦνται πάντες . 5.όπως εμφανίζονται στην ενότητα αυτή . τοὺς αδικουντας τί ποτε δύναται. χαλεπαίνω. 3. συλλήβδην.. Ποια είναι τα συστατικά στοιχεία της αρετής .Πλάτωνος Πρωταγόρας 1. Μετά το μύθο ο Πρωταγόρας καταφεύγει στο λόγο για να αποδείξει τις θέσεις του. ω ΢ώκρατες. τύχῃ. θυμοῦμαι.και με ποιο τρόπο τα παρουσιάζει ο Πρωταγόρας. αυτό σε διδάξει οτι οι γε ανθρωποι ηγουνται παρασκευαστὸν ειναι αρετήν. 6. • να κρίνουν τη σημασία της ποινής ως απόδειξης για το διδακτό της αρετής. ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου: Να γράψετε τέσσερις φράσεις με τα επιρρήματα και την επιρρηματική έκφραση που σας δίνονται στη νεοελληνική μορφή του. ἀρετῆς: Πού στηρίζεται το επιχείρημα του Πρωταγόρα και πώς το αξιολογείτε. ἡγοῦμαι. Ποια είναι αυτή. Ουδεὶς γὰρ κολάζει τοὺς αδικουντας πρὸς τούτω τὸν νουν εχων καὶ τούτου ενεκα. ώστε να φαίνεται η σημασία τους Ενότητα 6η (324Α – C) Η παιδευτική σημασία της τιμωρίας ως απόδειξη του διδακτού της αρετής Να κατανοήσουν οι μαθητές  το χαρακτήρα και τη σκοπιμότητα της ποινής κατά τον Πρωταγόρα. Ει γὰρ εθέλεις εννοησαι τὸ κολάζειν. Ἔνθα δὴ πας παντὶ θυμουται καὶ νουθετει. δηλον οτι ως εξ επιμελείας καὶ μαθήσεως κτητης ουσης. φύσει. Γιατί θεωρείται «τρελός» όποιος δέχεται ότι δεν κατέχει τη δικαιοσύνη και την άλλη πολιτική αρετή. 2. οτι ηδίκησεν. πᾶν τὸ ἐναντίον τῆς πολιτικῆς ἀρετῆς: Ποιο πρόβλημα δημιουργείται με την εναλλαγή των όρων από τον Πρωταγόρα και τι μπορούμε να υποθέσουμε για την εξέλιξη του διαλόγου. τεκμήριον: Ο Πρωταγόρας προσκομίζει μια εμπειρική απόδειξη για τη συμμετοχή όλων στην πολιτική αρετή. νουθετῶ: Να γράψετε στην αρχαία ελληνική από ένα συνώνυμο για κάθε λέξη που σας δίνεται 7. οστις μὴ ωσπερ θηρίον αλογίστως τιμωρειται· ο δὲ μετὰ λόγου επιχειρων κολάζειν ου του παρεληλυθότος ενεκα αδικήματος τιμωρειται - 29 .

ως γέ μοι φαίνεται. ινα μὴ αυθις αδικήση μήτε αυτὸς ουτος μήτε αλλος ο τουτον ιδ ν κολασθέντα. Αυτή λοιπόν τέλος τη γνώμη 30 . για να μην αδικήσει ξανά ούτε αυτός ο ίδιος ούτε άλλος που είδε ότι αυτός τιμωρήθηκε. οτι ηδίκησεν. ω ΢ώκρατες. καὶ ουχ ηκιστα 'Αθηναιοι οι σοὶ πολιται· ωστε κατὰ τουτον τὸν λόγον καὶ 'Αθηναιοί εισι των ηγουμένων παρασκευαστὸν ειναι καὶ διδακτὸν αρετήν. το να τιμωρεί (κανείς) αυτούς που αδικούν αυτό θα σε διδάξει ότι οι άνθρωποι τουλάχιστον νομίζουν πως είναι δυνατό να αποκτηθεί η αρετή. Σαύτην ουν τὴν δόξαν πάντες εχουσιν οσοιπερ τιμωρουνται καὶ ιδία καὶ δημοσία. Και αυτός που επιχειρεί να τιμωρεί με σκέψη (σύνεση) δεν τιμωρεί για το αδίκημα που πέρασε (έγινε) γιατί δε θα μπορούσε να κάνει αυτό βέβαια που έγινε να μην έχει γίνει αλλά για το μέλλον. δηλον οτι ως κτητης ουσης εξ επιμελείας καὶ μαθήσεως Ει γὰρ εθέλεις. για αποτροπή βέβαια τιμωρεί. τὸ κολάζειν τοὺς αδικουντας αυτό σε διδάξει. να καταλάβεις τι τέλος πάντων σημαίνει. Ὡς μὲν ουν εικότως αποδέχονται οι σοὶ πολιται καὶ χαλκέως καὶ σκυτοτόμου συμβουλεύοντος τὰ πολιτικά. οστις μὴ αλογίστως τιμωρειται ωσπερ θηρίον ο δὲ επιχειρων κολάζειν μετὰ λόγου ου τιμωρειται του παρεληλυθότος ενεκα αδικήματος . Σιμωρουνται δὲ καὶ κολάζονται οι τε αλλοι ανθρωποι ους αν οιωνται αδικειν.Πλάτωνος Πρωταγόρας ου γὰρ αν τό γε πραχθὲν αγένητον θείη . Ουδεὶς γὰρ κολάζει τοὺς αδικουντας πρὸς τούτω τὸν νουν εχων καὶ τούτου ενεκα.αλλὰ του μέλλοντος χάριν. οπωσδήποτε δηλαδή με την ιδέα ότι αποκτιέται με επιμέλεια και μάθηση. όπως ακριβώς ένα θηρίο. ινα μὴ αυθις αδικήση μήτε αυτὸς ουτος μήτε αλλος ο τουτον ιδ ν κολασθέντα. ω ΢ώκρατες. ικανως. Καὶ τοιαύτην διάνοιαν εχων διανοειται παιδευτὴν ειναι αρετήν· αποτροπης γουν ενεκα κολάζει.ου γὰρ αν θείη τό γε πραχθὲν αγένητοναλλὰ του μέλλοντος χάριν. ΢ωκράτη. αποδέδεικταί σοι. Καὶ τοιαύτην διάνοιαν εχων διανοειται παιδευτὴν ειναι αρετήν· κολάζει γουν ενεκα αποτροπης Σαύτην ουν τὴν δόξαν ΢την περίπτωση αυτή λοιπόν ο καθένας θυμώνει με τον καθένα και τον συμβουλεύει. δηλαδή ότι έκανε κάποιος ένα αδίκημα. εκτός αν κάποιος τιμωρεί ασυλλόγιστα. Αν αλήθεια θέλεις. Και εφόσον έχει τέτοια σκέψη πιστεύει ότι η αρετή είναι δυνατό να διδαχτεί. Γιατί κανένας δεν τιμωρεί αυτούς που αδικούν έχοντας το νου του σ’ αυτό και εξαιτίας αυτού. καὶ οτι διδακτὸν καὶ παρασκευαστὸν ηγουνται αρετήν. εννοησαι τί ποτε δύναται. Μετάφραση Ἔνθα δὴ πας παντὶ θυμουται καὶ νουθετει. οτι οι γε ανθρωποι ηγουνται παρασκευαστὸν ειναι αρετήν.

) επιμελητής. ἀπόκτησις. ὑπόδειγμα. αρκετά. απόκτημα//(α. μαθητής//(α. Ὡς μὲν ουν εικότως αποδέχονται οι σοὶ πολιται καὶ χαλκέως καὶ σκυτοτόμου συμβουλεύοντος τὰ πολιτικά. ἀνάκτησις.μάθησις: (ν. Λεξιλογικά 1. επιμελητήριο//(α. δεῑγμα. ἀρτιμαθής 3. ως γέ μοι φαίνεται. δείγμα//(α. νοήμων 5. μάθησις.) μανθάνω. και ότι νομίζουν ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί και να αποκτηθεί.Πλάτωνος Πρωταγόρας πάντες εχουσιν. Σιμωρουνται δὲ καὶ κολάζονται οι τε αλλοι ανθρωποι ους αν οιωνται αδικειν. νόηση. έχουν όλοι. παράνοια. και προπάντων οι Αθηναίοι.ε. κατάδειξη. ΢υνεπώς. ἀπρονόητος. οι άδικοι και οι ασεβείς είναι δυνατό να γίνουν δίκαιοι και ευσεβείς με την κατάλληλη άσκηση. απρόσιτος. ἀκτήμων 4. οσοιπερ τιμωρουνται καὶ ιδία καὶ δημοσία.ε. ἀνεξίτηλος. ισθμός//(α.ε. δυσνόητος. φροντίδα και διδασκαλία.) ἐπιμελοῡμαι. ικανως. ως κτητης ουσης: ΢ύμφωνα με τηθέση του Πρωταγόρα η πολιτική αρετή μπορεί να διδαχτεί. ἀναπόδεικτος. παραδειγματίζω. κτῆνος. Σιμωρούν για εκδίκηση και σωφρονισμό και οι άλλοι άνθρωποι όποιους νομίζουν ότι αδικούν. καὶ οτι ηγουνται αρετήν διδακτὸν καὶ παρασκευαστὸν αποδέδεικταί σου ω ΢ώκρατες. 31 . Ότι δικαιολογημένα λοιπόν δέχονται οι συμπολίτες σου και το χαλκιά και τον τσαγκάρη να δίνει συμβουλές για τα πολιτικά.ἐπιμέλεια: (ν.κτῶμαι:(ν. κατάκτησις. ἐπιμέλημα. ἀμαξιτός 6. νοητός.ε.πάρειμι: (ν.) ἀπόδειξις. οι συμπολίτες σου· Κατά συνέπεια. σου το έχω αποδείξει.) ἰταμός.) νόησις.) εισιτήριο. σύμφωνα μ’ αυτήν τη σκέψη. καὶ ουχ ηκιστα 'Αθηναιοι οι σοὶ πολιται· ωστε κατὰ τουτον τὸν λόγον καὶ 'Αθηναιοί εισι των ηγουμένων αρετήν ειναι διδακτὸν καὶ παρασκευαστὸν.ε. και οι Αθηναίοι είναι απ’ αυτούς που νομίζουν ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί και να αποκτηθεί. όσοι ακριβώς τιμωρούν και στην ιδιωτική και στη δημόσια ζωή.ε. ἒνδειξις. Ερμηνευτικά 1. ἐπιμελητέον 2.ε) μάθημα.ε. ὀψιμαθής.) κτῆσις.ἐννοῶ:(ν.ε. μάθηση. ἀποδείκνυμι: (ν.) απόδειξη.ε.ε.ε.) κτήμα. κτητικός. διάνοια. ΢ωκράτη. ανόητος //(α.) νόημα. καθώς τουλάχιστον μου φαίνεται.

Αυτό. Πώς συνδέονται οι δύο παραπάνω θέσεις με το διδακτόν της αρετής. Η ποινή αποσκοπεί στο να διορθωθεί αυτός που αδικεί. δέχονται ότι η πολιτική αρετή είναι διδακτή. ἀποδέδεικται ἱκανῶς: η φράση αυτή ακούγεται ως αυτοειρωνεία του Πρωταγόρα. Παράλληλα η ποινή πρέπει να αποτελεί παράδειγμα και για τους άλλους. με σκοπό την αποφυγή και την αποτροπή τέλεσης του ίδιου ή παρόμοιου αδικήματος στο μέλλον. Ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για την αδικία. χαλκέως και σκυτοτόμου:ο Πρωταγόρας με ειρωνικό τρόπο επαναλαμβάνει τα ίδια επαγγέλματα που είχε αναφέρει ο ΢ωκράτης. Κατά την άποψη του σοφιστή. Η τιμωρία δεν μπορεί να κάνει αυτό που έγινε να μην έχει γίνει. 3. ο δ μετ λόγου<κολασθέντα:κύριος σκοπός της τιμωρίας δεν είναι η εκδίκηση. φέρνοντας το παράδειγμα των Αθηναίων. η τιμωρία δεν επιβάλλεται για το αδίκημα που έγινε αλλά για να βοηθήσει τον αδικούντα και να αποτρέψει τους άλλους ανθρώπους να διαπράξουν στο μέλλον το ίδιο ή παρόμοιο αδίκημα. Αφού η πολιτική αρετή μπορεί να διδαχτεί και η δικαιοσύνη και η ευσέβεια αποτελούν συστστικά στοιχεία της πολιτικής αρετής. επειδή η δικαιοσύνη και η ευσέβεια είναι συστατικά στοιχεία της πολιτικής αρετής και η πολιτική αρετή μπορεί να διδαχτεί .είναι λογικό να τιμωρούν οι άνθρωποι τους άδικους. Όλοι λοιπόν οι άνθρωποι και ιδιαίτερα οι Αθηναίοι τιμωρούν για σωφρονισμό και παραδειγματισμό αυτούς που διαπράττουν αδικήματα.΢ Νοηματική απόδοση της ενότητας Κατά τον Πρωταγόρα. 32 . σημαίνει ότι και οι Αθηναίοι. επειδή δεν κατέβαλαν προσπάθεια να αποκτήσουν τη δικαιοσύνη και γενικότερα την πολιτική αρετή. που στην εκκλησία του δήμου δέχονται να ακούν το χαλκιά και τον υποδηματοποιό να συμβουλεύουν για πολιτικά θέματα. 4. εύκολα συνάγεται το συμπέρασμα ότι οι άδικοι και οι ασεβείς είναι δυνατό να γίνουν δίκαιοι και ευσεβείς με την κατάλληλη άσκηση και διδασκαλία. και όχι την εκδίκηση και την εξόντωσή του. Ο σοφιστής σδτηρίζει την άποψή του ότι η πολιτική αρετή είναι διδακτή. έπειτα από τις ατυχείς προσπάθειές του να δώσει λύση στο συζητούμενο θέμα. Ο σοφιστής μάλιστα διατυπώνει την πολύ ενδιαφέρουσα και προσωρημένη για την εποχή του σκέψη ότι η ποινή πρέπει να έχειο σκοπό κυρίως το σωφρονισμό εκείνου που διέπραξε την αδικία. κατά τον Πρωταγόρα. αλλά ο σωφρονισμός αυτού που αδικεί και ο παραδειγματισμός των άλλων.Πλάτωνος Πρωταγόρας 2. οι συμπατριώτες του ΢ωκράτη. ταύτην την δόξαν πάντες ἒχουσιν: μπορούμε να έχοηυμε αμφιβολίες ότι όλοι οι Αθηναίοιείχαν αυτή την άποψη για το σκοπό της επιβαλλόμενης ποινής σε όσους διέπρετταν αδικήματα. γιατί πιστεύουν ότι είναι δυνατό να διορθωθούν. 5. Πρόσθετες ερωτήσεις 1.

τι από τα δύο συμβαίνει: υπάρχει ένα πράγμα στο οποίο είναι αναγκαίο να μετέχουν όλοι οι πολίτες. Να αιτιολογήσετε την άποψή σας Να εξηγήσετε αν. απλές ή σύνθετες. η επιβολή των ποινών είναι έγκυρο και πειστικό επιχείρημα για το διδακτόν της αρετής. δεν θα σου πω μύθο. με το θέμα της λέξης που σας δίνεται. 5. ΢υμφωνείτε ή όχι.Πλάτωνος Πρωταγόρας 2. ενώ διδάσκουν στους γιους τους όλα τα άλλα πράγματα που εξαρτώνται από τους δασκάλους και τους κάνουν σοφούς. Για το θέμα αυτό.326 e) Η διδασκαλία της αρετής από την οικογένεια και την κοινωνία Να κατανοήσουν οι μαθητές  τη σημασία της παιδείας για την απόκτηση της αρετής  τη σημασία της οικογένειας και της κοινωνίας για τη διδασκαλία της αρετής. Έτσι μόνο μπορεί να λυθεί η απορία που έχεις. αυτή που διατύπωσες σχετικά με τους αγαθούς άνδρες: για ποιον λόγο οἱ ἀγαθοί ἄνδρες. 3. προκειμένου να είναι δυνατή η ύπαρξη πόλεως. αλλά η δικαιοσύνη και η σωφροσύνη και το ὅσιον (και αυτά τα ονομάζω όλα μαζί ἀνδρός ἄρετην)· εάν υπάρχει λοιπόν αυτό το πράγμα στο οποίο πρέπει να μετέχουν όλοι και σύμφωνα με το οποίο πρέπει να ενεργεί κάθε άνδρας ξεχωριστά σε περίπτωση που θέλει να μάθει ή να πράξει κάτι. ή δεν υπάρχει. 4. Διότι. Τπάρχει ακόμη μια απορία. κατά τη γνώμη σας. εάν μεν υπάρχει αυτό το ένα πράγμα και εάν αυτό το πράγμα δεν είναι ούτε η οικοδομική ούτε η μεταλλουργία ούτε η κεραμική. Ενότητα 7η (324 d . δεν είναι σε θέση να τους βελτιώσουν στην αρετή στην οποία είναι και οι ίδιοι εξαίρετοι. και σε καμιά περίπτωση χωρίς αυτό· και εάν. αλλά λόγο. ΢ωκράτη. σε περίπτωση που 33 . κολάζω: Να γράψετε τρία παράγωγα του ρήματος στη νέα ελληνική και να σχηματίσετε με αυτά αντίστοιχες προτάσεις πειρῶμαι < πεῖρα: Να γράψετε δέκα λέξεις. ΢κέψου λοιπόν. Ποιος είναι ο σκοπός της ποινής σύμφωνα με τον Πρωταγόρα.

και εάν.. των οποίων η άγνοια δεν πρόκειται να επιφέρει ως ποινή τον θάνατο. αφού είναι κάτι που μπορεί να φροντίσει και να καλλιεργήσει κανείς. Κι ύστερα. οι νέοι άνδρες+ από τους δασκάλους. και ἔπαινοι και ἐγκώμια για τους αρχαίους ήρωες. με την τιμωρία. μέχρι που. υφίσταται κυρώσεις και οι κυρώσεις αυτές ονομάζονται.. το αποδείξαμε ήδη. τότε σκέψου τι περίεργα πλάσματα είναι αυτοί οι αγαθοί άνδρες! Ότι το πράγμα αυτό το θεωρούν διδακτό και στο ιδιωτικό και στο δημόσιο επίπεδο. Ενώ λοιπόν είναι τόσο μεγάλη η προσπάθεια που καταβάλλεται για την αρετή και στο ιδιωτικό και στο δημόσιο επίπεδο. Ερμηνευτικά 1. λες και η δικαιοσύνη ξαναβάζει *τον παραβάτη+ στην ευθεία. καθισμένα στα θρανία τους. Αμέσως μόλις αρχίσει να καταλαβαίνει ένα παιδί τι του λένε. όπως μέχρι τώρα καταλάβαιναν τον προφορικό λόγο. και σε σας εδώ *δηλ. σε διαφορετική περίπτωση. είτε άνδρας είτε γυναίκα. είτε παιδί είναι. αυτά τα επινοήματα των καλών. αλλά και αναλύσεις για τα πράγματα. αναγκάζει και όσους ασκούν ένα αξίωμα και όσους άρχονται να συμμορφώνονται με αυτούς. και ότι αυτό είναι καλό και το άλλο αισχρό. που εάν τα αγόρια δεν τη μάθουν και δεν τη φροντίσουν. αρχίζουν από την παιδική ηλικία να διδάσκουν και να νουθετούν. να βελτιωθεί· και εάν. Και μόλις τα αγόρια μάθουν τα γράμματα και είναι σε θέση στο εξής να καταλάβουν ένα γραπτό κείμενο. Κι όταν ακούει με τη θέληση του. διδάσκοντάς το για κάθε του πράξη και για κάθε του λόγο και εξηγώντας του ότι αυτό είναι δίκαιο και το άλλο άδικο. και αυτό όσιο και εκείνο ανόσιο. σαν δέντρο που λυγίζει και γέρνει. παρόλο που αυτή είναι η φύση των πραγμάτων. αυτοί διδάσκουν στους γιους τους τα άλλα. αυτό όμως. τότε. για το πώς δηλαδή θα βελτιωθεί το αγόρι. ώστε να μην ενεργούν από μόνοι τους και όπως νομίζουν οι ίδιοι *. εὐθύνες. και η πόλη. με τη σειρά της. να διαβάζουν δυνατά τα ποιήματα των μεγάλων ποιητών και τα αναγκάζουν να μάθουν απέξω αυτά τα έργα. ΢ωκράτη. παρά τα γράμματα και τη μουσική. δίνουν εντολή να επιμεληθεί ο δάσκαλος περισσότερο την εὐκοσμία των παιδιών. μπορεί να υποστούν ως ποινή και τον θάνατο και την εξορία και τη δήμευση της περιουσίας εκτός από τη θανάτωση και. Και οι δάσκαλοι άλλωστε γι' αυτό φροντίζουν κυρίως. αυτό δεν τους το διδάσκουν. ενώ μορφώνουν τους γιους τους σε όλα τα άλλα. Εκείνος δε ο οποίος τους παραβαίνει. οι αγαθοί άνδρες. συνεχίζοντας για όλη τη ζωή. την αρετή.+ Και όταν πια φύγουν αυτοί *δηλ. πρέπει να τον διδάσκουμε και να τον τιμωρούμε. υπογραμμίζοντας τους νόμους. ακόμα και μετά την τιμωρία· εάν λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα. και η παραμάνα του και η μητέρα του και ο παιδαγωγός του και ο ίδιος ο πατέρας του αγωνίζονται γι’ αυτό το πράγμα. τη συνολική καταστροφή του οἴκου τους. ότι οι σοφότατοι και οι 34 . Ενώ όμως είναι το πράγμα αυτό διδακτό. ΢την πραγματικότητα. εσύ ΢ωκράτη εκπλήττεσαι και απορείς αν η αρετή είναι διδακτή.. Σο εκπληκτικό όμως θα ήταν μάλλον το να μην μπορεί να διδαχθεί η αρετή. τους αναγκάζει να μάθουν τους νόμους και να ζουν σύμφωνα με αυτούς. Έτσι. παλαιῶν νομοθετῶν.Πλάτωνος Πρωταγόρας κάποιος δεν μετέχει σ' αυτό. την οποία ο φιλόσοφος διατύπωσε στην 1η ενότητα. στα οποία υπάρχουν πολλές συμβουλές. *. όταν το στέλνουν στους δασκάλους. στην Αθήνα+ και σε πολλά άλλα μέρη.+.. με τις απειλές και τα χτυπήματα το «ισιώνουν». πάει καλά. και ότι αυτά πρέπει να τα κάνεις και αυτά να μην τα κάνεις. Εάν όμως δεν υπακούει. πρέπει να εκδιώκουμε από την πόλη ή να σκοτώνουμε ως ανίατο όποιον δεν υπακούει σε αυτό το πράγμα ακόμα και μετά τη διδασκαλία.υπάρχει<και τους κάνουν σοφούς: στην ενότητα αυτή ο Πρωταγόρας προσπαθεί να ανασκευάσει την άποψη του ΢ωκράτη. προκειμένου το αγόρι να θελήσει να τους μιμηθεί και να έχει διάθεση να γίνει παρόμοιος. τα βάζουν. αυτή δεν τη διδάσκουν και δεν τη φροντίζουν με κάθε δυνατή επιμέλεια! Μπορούμε να πιστέψουμε κάτι τέτοιο. με μια λέξη. η πόλη.

την οποία οι ίδιοι κατέχουν σε μεγάλο βαθμό. την οποία οι ίδιοι κατέχουν σε πολύ μεγάλο βαθμό. Ουσιαστικά. αιώνα. Όποιος όμως είναι ανεπίδεκτος μαθήσεως και η διδασκαλία και η τκιμωρία δεν τον κάνουν καλύτερο πρέπει να εκδιώκετακι από τις πόλεις ή να θανατώνεται.το εκπληκτικό<η αρετή: κατά το Μιστριώτη «η ρητορική ερώτηση και η απόκριση δείχνουν την πεποίθηση του σοφιστή ότι νίκησε». που συμβουλεύουν το παιδί σχετικά με το τι είναι δίκαιο.η πόλη<και όπως νομίζουν οι ίδιοι: οι αρχαίοι Αθηναίοι θεωρούσαν απαραίτητο να γνωρίζουν τα παιδιά τους τους νόμους της πόλης. Ο Πρωταγόρας τελειώνει το κεφάλαιο αυτό με θριαμβευτικό τόνο. 4. Η πολιτεία με τους 35 .αρχίζουν από την παιδική ηλικία: στην ενότητα αυτή περιγράφεται η αγωγή και η ανατροφή των παιδιών στην αρχαία Αθήνα. ο Πρωταγόρας θεωρεί το λόγο εδώ ως εξήγηση του μύθου. 8. η πολιτική αρετή. Η πολιτεία μπορούσε να ελέγξει τη διαγωγή και τη συμπεριφορά των παιδιών και των πολιτών. Όποιος δε μετέχει στην αρετή αυτή πρέπει να διδάσκεται και να τιμωρείται μέχρι να βελτιωθεί. που προδίδουν σύγχυση και ταραχή και δηλώνουν τη δύσκολη ψυχολογική του θέση. Από το σημείο αυτό αρχίζει ο συλλογισμός του σοφιστή με πολλές υποθετικές προτάσεις. λόγος είναι ο συλλογισμός που στηρίζεται στη λογική και σε πραγματικά γεγονότα. εάν<το ένα πράγμα: ο Πρωταγόρας προσπαθώντας να γίνει περισσότερο σαφής επαναλαμβάνει τις ίδιες λέξεις κατά μίμηση του προφορικού λογου. αφού η ρητορική ερώτηση υποδηλώνει ότι δεν έχει πλέον αφήσει στο ΢ωκράτη κανένα περιθώριο αμφιβολίας για το αν η πολιτική αρετή είναι διδακτή. Η λύση στο ερώτημα αυτό βρίσκεται στο αν υπάρχει ή όχι το ένα πράγμα. 2. Ο Πρωταγόρας υπογραμμίζει ότι η πολιτική αρετή μπορεί να διδαχτεί και να καλλιεργηθεί και πιστεύει ότι οι πολιτικοί άντρες διδάσκουν στα παιδιά τους την αρετή αυτή. που είναι στην ουσία μία και ενιαία. Σο εκπαιδευτικό σύστημα των Αθηναίων του 5 ου π. που αποτελεί την προυπόθεση για την οργάνωση και ύπαρξη των πόλεων σε όλους τους πολίτες.διότι. 6.Χ. συστατικά στοιχεία της οποίας αποτελούν οι έννοιες της δικαιοσύνης.δεν θα σου πω μύθο<αλλά λόγο: Ο σοφιστής στη συνέχεια θα χρησιμοποιήσει λόγο και όχι μύθο για να ανασκευάσει το επιχείρημα του ΢ωκράτη με το οποίο τεκμηριώνει την άποψή του ότι η πολιτική αρετή δεν είναι δυνατό να διδαχτεί. Οι σπουδαίοι πολιτικοί άντρες δεν παύουν να διδάσκουν και να συμβουλεύουν τα παιδιά τους. Η εκπαίδευση και η αγωγή των παιδιών άρχιζε από πολύ μικρή ηλικία. εκπλήττεσαι και απορείς: συνώνυμα. η οποία με τους νόμους της αναγκάζει τους νέους και γενικά τους πολίτες να συμμορφώνονται με αυτούς. με αρκετές επαναλήψεις κα ανακολουθίες. Άρα. Εκτός από τους παραπάνω φορείς της εκπαίδευσης υπάρχει και η πολιτεία. αυτό δεν είναι η αρχιτεκτονική. Νοηματική απόδοση της ενότητας ΢το πρώτο μέρος της ενότητας αυτής ο Πρωταγόρας προσπαθεί να ανασκευάσει την άποψη του ΢ωκράτη ότι οι ικανοί πολοιτικοί άντρες δεν μπορούν να διδάξουν στα παιδιά τους την πολιτική αρετή. της σωφορσύνης και της ευσέβειας.Πλάτωνος Πρωταγόρας άριστοι από τους πολίτες δεν μπορούν να διδάξουν στα παιδιά τους την πολιτική τέχνη. Με τη γνώση αυτή θα απεύφευγαν οι νέοι να ενεργούν από μόνοι τους αυθαίρετα και χωρίς συγκεκριμένους κανόνες. η τροφός και ο παιδαγωγός.Χ. Κύριοι φορείς της αγωγής κατά την προσχολική ηλικία είναι οι γονείς. αιώνα δεν είχε σαφή και προκαθορισμένα όρια και είχε αφεθεί στην ιδιωτική πρωτοβουλία. έτσι μόνο<που έχεις: η απορία του ΢ωκράτη ήταν γιατί οι ικανοί πολιτικοί άντρες δεν μπορούν να διδάξουν στα παιδιά τους την πολιτική αρετή. η χαλκευτική και η κεραμική αλλά η πολιτική αρετή. 3. αν υπάρχουν πόλεις. Με ένα πολύπλοκο συλλογισμό τονίζει ότι. καλό και όσιο. 5. 7. ΢το δεύτερο μέρος της ενότητας περιγράφεται η αγωγή των παιδιών στην Αθήνα κατά τον 5 ο π.

Τπάρχει ένα πράγμα στο οποίο είναι αναγκαίο να μετέχουν όλοι οι πολίτες. ως μοναδικό θεμέλιο για τη συγκρότηση και διατήρηση του οικοδομήματος της πολιτείας. 167b). προτίμησε να αλλάξει μέθοδο. πειστική η αναίρεσή τους. προκειμένου να είναι δυνατή η ύπαρξη πόλεως. κατά τη γνώμη σας. ἕως ἂν αὐτὰ νομίζῃ» (Θεαίτητος. (Κ.Πλάτωνος Πρωταγόρας νόμους της δίνει το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι πολίτες μπορούν να κινούνται. 97). ΢ε πόσα μέρη διακρίνεται η απάντηση (ρήση) του Πρωταγόρα. εἴπερ μέλλει πόλις εἶναι. Ο Πρωταγόρας θεωρεί την ἀνδρὸς ἀρετήν. Με ποια μέθοδο δηλώνει ότι θα ανασκευάσει τη δεύτερη αντίρρηση του ΢ωκράτη. λοιπόν υπάρχει τόσο μεγάλο ενδιαφέρον από την πλευρά των γονέων για τη σωστή αγωγή και μόρφωση των παιδιών τους και αφού υπάρχουν τόσοι πολλοί φορείς της εκπαίδευσης που διδάσκουν ποικίλα αντικείμενα τα παιδιά τους και τους νέους. 2. ταῦτα καὶ εἶναι αὐτῇ. Να γράψετε επιγραμματικά τις αντιλήψεις του Πρωταγόρα για τους νόμους και τις αντιλήψεις των άλλων σοφιστών για το ίδιο θέμα. Πρόσθετες ερωτήσεις 1.θα ήταν τελείως παράδοξο. Ποια πλεονεκτήματα του προσφέρει αυτή η αλλαγή. Ο νέος μορφωνόταν για λογαριασμό του κοινωνικού συνόλου και διαμέσου αυτού. Ποια ήταν αυτά τα επιχειρήματα. με τις απειλές και τα χτυπήματα το «ισιώνουν. οὗ ἀναγκαῖον πάντας τοὺς πολίτας μετέχειν. Σο παιδευτικό ιδεώδες του Πρωταγόρα δεν είναι ατομοκρατικό αλλά κοινωνιοκρατικό. Αφού. που είναι πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί. επισημαίνοντας τις διαφορές μεταξύ τους. 2. Κατσιμάνης. σαν δέντρο που λυγίζει και γέρνει» (ὥσπερ ξύλον διαστρεφόμενον καὶ καμπτόμενον εὐθύνου-σιν ἀπειλαῖς καὶ πληγαῖς): Ποιο στόχο υπηρετεί η παρομοίωση και πόσο επιτυχημένη είναι. Ήταν. κατά τη γνώμη σας. Η αρχή αυτή 36 . 4. 5. αν η πολιτική αρετή δεν ήταν διδακτή. σ. Ποια σημασία έχει η χρησιμοποίηση του ρήματος «ισιώνουν» (εὐθύνουσιν). 3. (ἔστι τι ἕν. Γιατί. Να κρίνετε την εγκυρότητα του συλλογισμού του.) Ποιο είναι το «ένα». κατά τη γνώμη σας. εφόσον η καλλιέργεια στον καθένα της αἰδοῦς και της δίκης. Να αναφέρετε επιγραμματικά το περιεχόμενο του καθενός. Τπέρτατος δάσκαλος της πολιτικής τέχνης είναι η περιρρέουσα ατμόσφαιρα και το σύνολο των πολιτών. Ερωτήσεις για τη συνολική θεώρηση του Πρωταγόρα 1. Κέντρο της φιλοσοφίας του Πρωταγόρα είναι η περίφημη αρχή του «πάντων χρημάτων μέτρον ἄνθρωπος». Πώς κατέληξε στο συμπέρασμα αυτό. είναι στην ουσία «ἀγωγὴ εἰς ὁλότητα». κατά το σοφιστή. Nα εντοπίσετε τη σχέση ανάμεσα στην άποψη αυτή και στον πρωταγόρειο μύθο 3. «αναγκαίο» για την ύπαρξη της πόλης. ή δεν υπάρχει. που στην πολιτική του φιλοσοφία παίρνει την εξής έκφραση: «οἷά γ’ ἂν ἑκάστῃ πόλει δίκαια καὶ καλὰ δοκῇ. 4. καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η αρετή είναι διδακτή και πιστεύει ότι έχει αντικρούσει τα επιχειρήματα του ΢ωκράτη. Να δείξετε αναλυτικά και τεκμηριωμένα από ποια σημεία της «ρήσης» του Πρωταγόρα (ενότητες 2 -7 ) συνάγονται οι απόψεις αυτές. ἢ οὐκ ἔστιν. την πολιτική αρετή. Ο Πρωταγόρας τελειώνοντας την «επίδειξή» του.

8. β) Να τη συγκρίνετε με την άποψη του Αριστοτέλη ότι η διαφορά ανθρώπου . Η λύση του Προμηθέα στο πρόβλημα που αντιμετώπιζε ο άνθρωπος συνιστά (για τον Πρωταγόρα) τη διαφορά του ανθρώπου από τα ζώα. οι επαναλήψεις λέξεων. 7. Ποια πλεονεκτήματα του εξασφαλίζει για να απαντήσει στο ΢ωκράτη. συχνές. ρημάτων ιδίως. και να εξηγήσετε αυτόν τον τρόπο γραφής. ΢το μύθο του Πρωταγόρα η σύνταξη είναι απλή. στις ενότητες 2 και 3. η σύνδεση παρατακτική.Πλάτωνος Πρωταγόρας αναφέρεται στη δημοκρατία και αποτελεί θεμέλιό της. χωρίς μακροσκελείς περιόδους. Να επιβεβαιώσετε την άποψη αυτή αντλώντας στοιχεία από το κείμενο που διδαχτήκατε. Να εντοπίσετε τα σχετικά σημεία του κειμένου. Γιατί ο ορθολογιστής Πρωταγόρας χρησιμοποιεί το μύθο.ζώου συνίσταται στην ικανότητα του λόγου (λογικής και ομιλίας). α) Ποια είναι αυτή. 6. αλλά παράλληλα ο λόγος χαρακτηρίζεται από συσσώρευση ποιητικών εκφράσεων. Να συνυπολογίσετε και το ακροατήριο στο οποίο απευθύνεται. 37 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful