P. 1
Η καλλιέργεια της Αλόης.docx

Η καλλιέργεια της Αλόης.docx

|Views: 2|Likes:
Published by mariposagr4654
growing plants
growing plants

More info:

Published by: mariposagr4654 on Oct 31, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/06/2016

pdf

text

original

1

Μεθζζζυπμνημ- Σμ ιαβζηυ αμηάκζ

Πμθοεηήξ πυα, αοημθοήξ ζηδκ Δθθάδα, ζοκακηάηαζ ζε εαικυημπμοξ ηαζ
δάζδ, ιε ηεηναβςκζηυ πμθφηθαδμ αθαζηυ 0-80 cm ηαζ εοιεβέεδ, ςμεζδή,
πνζμκςηά, ακηίεεηα θφθθα.Σα θφθθα ημο έπμοκ έκα παναηηδνζζηζηυ άνςια
θειμκζμφ πμο είκαζ απαθυ ηαζ ηαηαπνατκηζηυ ηάηζ πμο είκαζ ζδακζηυ, ιζαξ ηαζ
ημ θοηυ θαίκεηαζ κα έπεζ ηδκ ηάζδ κα αολάκεηαζ ημκηά ζε ηαημζηίεξ.
Σμ θοηυ Μέθζζζα (Melissa officinalis) είκαζ βκςζηυ επίζδξ ςξ αάθζαιμ
θειμκζμφ (ιεθζζζυπμνημ), αάθζαιμ ηενζμφ ιέθζζζαξ ή ημζκχξ αάθζαιμ. Ζ
Melissa officinalis ακήηεζ ζηδκ μζημβέκεζα ηδξ ιέκηαξ Lamiaceae. Καζ υκηαξ
ηέημζα, είκαζ βκςζηή βζα ηδκ ακαγςμβμκδηζηή ηδξ πμζυηδηα, υπςξ ημ θειυκζ ή δ
ηζηνμκέθθα. Σμ υκμια “Μέθζζζα” εθήθεδ απυ ημ εθθδκζηυ "melisso-phyllon"
πμο ζδιαίκεζ ηονζμθεηηζηά "θφθθμ ιέθζζζαξ". Οκμιάζηδηε έηζζ επεζδή ημ θοηυ
είκαζ ηυζμ πθμφζζμ ζε κέηηαν πμο θοηεφεηαζ ζοκήεςξ βζα ηδ δζαηνμθή ηςκ
ιεθζζζχκ.
Σνυπμξ ακαπαναβςβήξ: Αβεκήξ ακαπαναβςβή ιε ιμζπεφιαηα ιαθαημφ
λφθμο – ημνοθήξ. Πμθθαπθαζζαζιυξ ιε ζπυνμ δδιζμονβεί ακμιμζμιμνθία
θοηζημφ οθζημφ, ηαηά ζοκέπεζα οπμαάειζζδ παναβςβήξ. Τπυζηνςια
νζγμαμθίαξ ιείβια ηφνθδξ (ηφπμο KTS1): πενθίηδ (1:3). Υνήζδ μνιυκδξ
νζγμαμθίαξ 2000 ppm IBA δίκεζ μιμζυιμνθα ακεπηοβιέκμ νζγζηυ ζφζηδια ηαζ
ζοβπνμκζζιυ νζγμαμθίαξ. Γζαηήνδζδ ηςκ ιμζπεοιάηςκ ζε οδνμκέθςζδ (90%
ζπεηζηή οβναζία) βζα ημοθάπζζημκ 14 διένεξ. Δβηθζιαηζζιυξ ηςκ
νζγμαμθδιέκςκ ιμζπεοιάηςκ ιε ζηαδζαηή ιείςζδ ηδξ ζπεηζηήξ οβναζίαξ ζε
δζάζηδια 15 διενχκ.
Σνυπμξ ηαθθζένβεζαξ :
 Πνμεημζιαζία εδάθμοξ ζημκ αβνυ: Βαεφ υνβςια ηδ δζάνηεζα ημο
ηαθμηαζνζμφ. ΢ε πενίπηςζδ ζοιααηζηήξ ηαθθζένβεζαξ πνμζεήηδ 50kg/ζην
θζπάζιαημξ 11-15-15. Γζα αζμθμβζηέξ ηαθθζένβεζεξ ιπμνεί κα
πνδζζιμπμζδεεί ηαθά πςκειέκδ ημπνζά ή ζηεοάζιαηα εβηεηνζιέκα βζα
αζμθμβζηέξ ηαθθζένβεζεξ. Φζθμπςιάηζζια εα πνέπεζ κα πνμδβδεεί ηδξ
θφηεοζδξ.
 Δπμπή – ποηκυηδηα θφηεοζδξ: Μέζα θεζκμπχνμο, ιεηά ηζξ πνχηεξ
ανμπέξ. Δκαθθαηηζηά ανπέξ άκμζλδξ ιεηά ηδκ πανέθεοζδ ημο ηζκδφκμο ηςκ
παβεηχκ. Ποηκυηδηα θφηεοζδξ 3.200 - 4.000 θοηά ημ ζηνέιια (0,70 έςξ 1
m ιεηαλφ ηςκ βναιιχκ Υ 0,30 - 0,40 m επί ηςκ βναιιχκ). Οζ απμζηάζεζξ
ιεηαλφ ηςκ βναιιχκ ηαεμνίγμκηαζ απυ ηα ηαθθζενβδηζηά ενβαθεία ηςκ
παναβςβχκ.Με ηζξ παιδθέξ εενιμηναζίεξ ημο πεζιχκα, ημ οπένβεζμ ηιήια
ηαηαζηνέθεηαζ, εκχ ημ πθμφζζμ, αααεέξ νζγζηυ ζφζηδια επζγεί ηαζ αβάγεζ
κέμοξ αθαζημφξ ηδκ επυιεκδ άκμζλδ.
2

 Δδαθζηέξ απαζηήζεζξ - Λίπακζδ: Πνμζανιυγεηαζ ζε πμζηίθα εδάθδ,
πνμηζιά εφνμξ pH 6 - 7,5 ηαζ βεκζηά εδάθδ πμο δεκ «κενμηναημφκ».
Απαζηείηαζ αγςημφπμξ θίπακζδ ζε δφμ δυζεζξ (πενίπμο 10-15 ιμκάδεξ), ιζα
ημκ Φεανμοάνζμ πνζκ ηδκ έκανλδ ηδξ αθάζηδζδξ ηαζ ιζα ιεηά ηδκ πνχηδ
ημπή. Ζ θίπακζδ ηαθφηενα κα εθανιυγεηαζ ιε ημ κενυ ηδξ άνδεοζδξ. ΢ε
πενίπηςζδ αζμθμβζηήξ ηαθθζένβεζαξ πνδζζιμπμζμφκηαζ ακάθμβα
ζηεοάζιαηα εβηεηνζιέκα βζα αζμθμβζηή ηαθθζένβεζα.
 Άνδεοζδ: Δλανηάηαζ απυ ηδκ πενζμπή ηαθθζένβεζαξ, βεκζηά αολδιέκεξ
ακάβηεξ. ΢οκίζηαηαζ δ θφηεοζδ ζε πμηζζηζηά αβνμηειάπζα ηαζ δ άνδεοζδ ιε
ζηαθάηημθυνμοξ ζςθήκεξ. Άνδεοζδ εα πνέπεζ κα αημθμοεήζεζ
μπςζδήπμηε ηδκ πνχηδ ζοβημιζδή. Πναηηζηά απυ Ημφθζμ – Αφβμοζημ
απαζηεί 2-3 πμηίζιαηα ακά 20 διένεξ, ζε πενίπηςζδ ακμιανίαξ.Ακ ημ
ιεθζζζυπμνημ ηαηαπμκδεεί απυ έθθεζρδ κενμφ, παίνκεζ ζημφνμ πνάζζκμ
πνχια, ιεζχκεηαζ δ παναβςβή ηαζ οπμααειίγεηαζ δ πμζυηδηα ημο
πνμσυκημξ.
 Δπενμί - Αζεέκεζεξ: Ακεεηηζηυ θοηυ βεκζηά. Πζεακέξ πνμζαμθέξ απυ
αθίδεξ, ςίδζμ ηαζ ζδρζνζγίεξ. ΢ε πζμ γεζηέξ πενζμπέξ πνμζαμθέξ απυ
ηεηνάκοπμ. Καηαπμθέιδζδ γζγακίςκ ιε ζηαθίζιαηα.
 ΢οβημιζδή - Ξήνακζδ: Λίβμ πνζκ ηδκ έκανλδ ηδξ άκεζζδξ, επμπή ζηδκ
μπμία δ ζφζηαζδ ηςκ αζεένζςκ εθαίςκ ανίζηεηαζ ζηδκ ηαθφηενδ ακαθμβία.
Μεηά ηδκ έκανλδ ηδξ άκεζζδξ δ ζφζηαζδ ηςκ αζεένζςκ εθαίςκ αθθάγεζ ηαζ δ
πμζυηδηα οπμααειίγεηαζ. Σμκ πνχημ πνυκμ ηδξ ηαθθζένβεζαξ βίκεηαζ ιία
ζοβημιζδή πνμξ ημ ηέθμξ ημο ηαθμηαζνζμφ υηακ λεηζκά δ άκεζζδ. Απυ ημ
δεφηενμ έημξ ιπμνμφκ κα βίκμοκ ιέπνζ ηνεζξ ζοβημιζδέξ ημ πνυκμ, δ πνχηδ
ηέθμξ Μαΐμο, δ δεφηενδ ηέθμξ Ημοθίμο –ανπέξ Αοβμφζημο ηαζ δ ηνίηδ ηέθμξ
΢επηειανίμο ζε πενίπηςζδ πμο μζ ηαζνζηέξ ζοκεήηεξ ημ
επζηνέπμοκ. Μεγάιε πξνζνρή ζηελ μήξαλζε. ΢οκεήηεξ λήνακζδξ
ορδθχκ εενιμηναζζχκ (>35μC) ηαζ αηιμζθαζνζηήξ οβναζίαξ ιπμνμφκ κα
μδδβήζμοκ ζε πθήνδ ηαηαζηνμθή ηδξ ζοβημιζδήξ. ΢οβημιίγεηαζ μθυηθδνμ
ημ οπένβεζμ ηιήια ιε πμνημημπηζηυ ιδπάκδια, ζοθθέβεηαζ ηαζ ιεηαθένεηαζ
βζα λήνακζδ (ζε εενιμηναζίεξ ιζηνυηενεξ 40μC), ή απεοεείαξ απυζηαλδ.
 Ζ απυδμζδ ιπμνεί κα θηάζεζ ηα 1.200 ηζθά κςπυ αάνμξ ή 400 ηζθά λδνά
θφθθα ηαζ δ ηζιή πχθδζδξ ζηδκ Δθθάδα δζαιμνθχκεηαζ απυ 4 έςξ 6 εονχ
ημ ηζθυ. Ζ παναβςβζηή γςή ηδξ θοηείαξ είκαζ 5-8 πνυκζα. Σα κςπά ή λδνά
θφθθα πνδζζιμπμζμφκηαζ ςξ ηανφηεοια ζηδ ιαβεζνζηή ηαζ γαπανμπθαζηζηή,
βζα ηδκ παναζηεοή πμηχκ. Δίκαζ ζδιακηζηυ ιεθζζζμηνμθζηυ θοηυ.
Ζ πενζεηηζηυηδηα ζε αζεένζμ έθαζμ είκαζ παιδθή. Κοιαίκεηαζ απυ 0,05 – 0,8%
ακάθμβα ιε ηζξ ηαζνζηέξ ζοκεήηεξ ηαζ ηδκ επμπή ζοβημιζδήξ. Ζ δεφηενδ
ζοβημιζδή δίκεζ ιεβαθφηενδ πενζεηηζηυηδηα. Ζ απυζηαλδ ιπμνεί κα βίκεζ ηαζ
ζε κςπή αζμιάγα. Σα ηφνζα ζοζηαηζηά ημο αζεένζμο εθαίμο είκαζ βενακζάθδ ηαζ
κενάθδ. Σμ αζεένζμ έθαζμ πνδζζιμπμζείηαζ ζηδκ ανςιαημπμζία βζα κα
απμδχζεζ ημ άνςια ημο θειμκζμφ. Πνυζθαηα πνδζζιμπμζείηαζ ζηδ
θανιαημθμβία ςξ ακηζααηηδνζαηυ, ακηζζπαζιςδζηυ ηαζ ακηζμλεζδςηζηυ.
Βζμθμβζηέξ ζδζυηδηεξ :
Σμ ιεθζζζυπμνημ ζηδ δζαηνμθή ηςκ αβνμηζηχκ γχςκ
Απυ πεζνάιαηα, ζηα μπμία έβζκε πνμζεήηδ αζηαιίκδξ Δ ή ιεθζζζυπμνημο ζηα
ζζηδνέζζα ηνεμπαναβςβχκ μνκζείςκ δζαπζζηχεδηε υηζ ημ ιεθζζζυπμνημ
πνμζηζεέιεκμ ζηα ζζηδνέζζα ηςκ ηνεμπαναβςβχκ μνκζείςκ ζε ακαθμβία 5 ή
3

10 g/kg ηνμθήξ έπεζ παναπθήζζεξ εεηζηέξ επζδνάζεζξ ιε ηδ αζηαιίκδ Δ ζηζξ
απμδυζεζξ ηςκ μνκζείςκ (νοειυξ ακάπηολδξ, ηαηακάθςζδ ηαζ εηιεηάθθεοζδ
ηνμθήξ, ηεθζηυ ζςιαηζηυ αάνμξ η.ά.), θεζημονβχκηαξ έηζζ ςξ θοζζηυξ
ακηζμλεζδςηζηυξ πανάβμκηαξ.
Ζ πνμζεήηδ ιεθζζζυπμνημο ζηα ζζηδνέζζα ηνεμπαναβςβχκ μνκζείςκ ζε
πμζμζηά ιέπνζ 10g/kg ηνμθήξ:
1.) Bεθηζχκεζ μνζζιέκα πμζμηζηά παναηηδνζζηζηά ημο μνκίεεζμο ηνέανμξ (π.π.
πενζεηηζηυηδηα ζε θοζζηά ακηζμλεζδςηζηά).
2.) Aολάκεζ ηδκ μλεζδςηζηή ζηαεενυηδηα ηαζ ημ πνυκμ ζοκηήνδζδξ ημο
ζθαβίμο.
3.)Mεζχκεζ ημ επίπεδμ ηδξ πμθδζηενυθδξ ηαζ ηςκ ηνζβθοηενζδίςκ ζημκ μννυ
ημο αίιαημξ.
4.)Mε ηδκ ήπζα δνειζζηζηή ημο δνάζδ ζοιαάθθεζ ηδκ εογςία ηςκ πηδκχκ.
Φανιαηεοηζηέξ ζδζυηδηεξ ηαζ πνήζδ :
To Μεθζζζμπμνημ θαίκεηαζ κα είκαζ έκα αμηακμ ιε πάνα πμθθέξ πνήζεζξ -
ηθζκζηέξ ιεθέηεξ εκημπίγμοκ υθμ ηαζ πενζζζυηενεξ ζδζυηδηεξ ημο. Πανμοζζάγεζ
έκημκδ ακηζμλεζδςηζηή δνάζδ ηαζ ιέηνζα ακηζααηηδνζδζαηή.
Σα ιένδ ημο θοημφ πμο πνδζζιμπμζμφιε είκαζ ηαη‟ ανπάξ ηα θφθθα πμο είκαζ
εοενβεηζηά βζα ηδκ ηαηάεθζρδ ηαζ ηδκ έκηαζδ ηαζ βεκζηά βζα ηδκ ακηζιεηχπζζδ
δζαηαναπχκ ημο κεονζημφ ζοζηδιαημξ ,ηαεχξ ηαζ ζηδκ απμθοβή ακάπηολδξ
έθημοξ.Βμδεάεζ ηδκ θεζημονβία ηδξ ηανδζάξ ηαζ δνειεί ημοξ έκημκμοξ παθιμφξ
ηδξ ηαζ δζχπκεζ ιαηνζά ηδκ εθίρδ ηαζ ημ άβπμξ επεζδή επδνεάγεζ ημ ηιήια ημο
εβηεθάθμο πμο ζπεηίγεηαζ ιε ηδκ ροπζηή δζάεεζδ!!!
Σμ ιεθζζζυπμνημ αμδεάεζ ημ ιοαθυ κα ηαεανίζεζ, αολάκεζ ηδκ ακηίθδρδ ηαζ
εκζζπφεζ ηδ ικήιδ. Σα θφθθα ημο έπμοκ θοζχδεζξ ζδζυηδηεξ ηαηά ζοκέπεζα
είκαζ ζδακζηυ βζα υζμοξ οπμθένμοκ απυ πεπηζηέξ δζαηαναπέξ εκχ ηαοηυπνμκα
είκαζ απμηεθεζιαηζηυ ζε πενζπηχζεζξ ατπκίαξ. Κθζκζηέξ ιεθέηεξ έδεζλακ πςξ δ
δνάζδ ημο αοηή μθείθεηαζ, ηαηά ηφνζμ θυβμ, ζημ νμζιανζκζηυ μλφ (rosmarinic
acid) πμο πενζέπεζ ημ αμηακμ. Πξόζθαηε ζπζηεκαηηθή έξεπλα ζε θνηηεηέο
έδεημε πσο ε θαηαλάισζε Μειηζζόρνξηνπ κεηώλεη ζεκαληηθά ην stress
θαηά ηε δηάξθεηα ησλ εμεηάζεσλ - νδεγώληαο ζε θαιύηεξε ζπγθέληξσζε
θαη επηδόζεηο ( σο θαη 6 ώξεο κεηά ηε θαηαλάισζε).
Σα γεζηά αθερήιαηα ιε ιεθζζζυπμνημ ακαημοθίγμοκ απυ ημκ πονεηυ, ηδ
ηαηαννμσηή έιθναλδ ηαζ ηδκ ζβιμνίηζδα. Σμ ιεθζζζυπμνημ είκαζ δνμζζζηζηυ ηαζ
έηζζ ηα θφθθα ημο είκαζ ηαθά βζα ειπφνεηα ηνομθμβήιαηα. Δπίζδξ ιε κςπά
θφθθα ιπμνμφιε κα θηζάλμοιε έκα δνμζζζηζηυ νυθδια ημ ηαθμηαίνζ.
Δλςηενζηά ημ αυηακμ πνδζζιμπμζείηαζ ζε πθδβέξ ηαζ επχδοκα πνδλίιαηα. Σμ
αζεένζμ έθαζμ ημο Μεθζζζυπμνημο έπεζ ηζξ ίδζεξ ζδζυηδηεξ ιε ηα θφθθα, αθθά
είκαζ πμθφ πζμ ζζπονυ. Με θίβεξ ιυκμ ζηαβυκεξ ιπμνμφιε κα θηζάλμοιε έκα
πμθφ ζζπονυ ακηίδμημ βζα ηδκ ηαηάεθζρδ.
Άθθεξ πνήζεζξ πμο έπεζ αοηυ ημ εαοιάζζμ αυηακμ είκαζ ζακ αθμζθή πμο ηδκ
πνδζζιμπμζμφιε βζα ενεεζζιμφξ, δαβηχιαηα εκηυιςκ ή βζα κα απςεμφιε ηα
έκημια. Ζ ακηζααηηδνζαηή ηαζ ακηζζηαιζκζηή ημο δνάζδ ηαεζζηά ημ
4

ιεθζζζυπμνημ άνζζηδ εεναπεία βζα ιμθφκζεζξ ηαζ αθθενβίεξ, υπςξ μ
αθθενβζηυξ ηαηάννμοξ, ημ έηγεια ηαζ μζ θθεβιμκχδεζξ παεήζεζξ ηςκ ιαηζχκ.
΋ζμκ αθμνά ημ ακαπαναβςβζηυ ζφζηδια, ημ αυηακμ ακαημοθίγεζ απυ
ζπαζιμφξ ηαζ πυκμοξ ηδξ πενζυδμο. Σμ ηζάζ ιεθζζζυπμνημο δζεοημθφκεζ ημκ
ημηεηυ ακ θδθεεί ηζξ ηεθεοηαίεξ εαδμιάδεξ ηδξ εβηοιμζφκδξ.
Ζ ελςηενζηή πνήζδ (ζε ιμνθή ηνέιαξ) αμδεάεζ ζηδκ ακηζιεηχπζζδ ημο ένπδ
Σμ έθαζμ ημο ιεθζζζμαυηακμο ημ πνδζζιμπμζμφιε ςξ αθμζθή ή ςξ ήπζμ ιαζάγ
βζα ηδκ ηαηάεθζρδ, ηδκ έκηαζδ, ημ άζεια ηαζ ηδκ ανμβπίηζδα.

*Tips:

 Γζα ηδ πνμεημζιαζία νμθήιαημξ αάθηε 4 ημοηαθζέξ ηδξ ζμφπαξ
ιεθζζζυπμνημ ζε έκα θίηνμ (4 πμηήνζα) αναζιέκμ κενυ, αθήζηε ημ
πέκηε θεπηά ηαζ ζμονχζηε (έβποια). Μπμνείηε κα πζείηε ιέπνζ
ηέζζενα πμηήνζα ηδκ διένα (= βζα ηαηάεθζρδ, διζηνακίεξ, κεονζηέξ
ηνίζεζξ).
 ΢ε έκα ιπμοηάθζ ηαθυ θεοηυ ηναζί νίληε ηνεζξ ημοηαθζέξ ηδξ ζμφπαξ
ιεθζζζάηζ αθήζηε ημ 48 χνεξ ζε γεζηυ ιένμξ (30 ιε 40 ααειμφξ).
Μπμνείηε κα πίκεηε ιέπνζ δομ πμηδνάηζα ημο ηναζζμφ ηδκ διένα.
΢ηδκ οβεζά ζαξ!




Ζ ηαθθζένβεζα ηδξ Αθυδξ

Ζ ακαπαναβςβή ημο θοημφ
Ο ηνυπμξ ακαπαναβςβήξ ημο θοημφ ηδξ αθυδξ ιπμνεί κα είκαζ ζελμοαθζηυξ ή
αζελμοαθζηυξ. Ζ ζελμοαθζηή ακαπαναβςβή βίκεηαζ ιε θφηεοζδ ηςκ ζπυνςκ
πμο οπάνπμοκ ζηα θμοθμφδζα ηδξ αθυδξ, ιε ηνυπμ πμο κα απμζηναββίγμκηαζ
ηαθά, υπςξ π.π. ζε αιιχδεξ έδαθμξ. Καηυπζκ ένπεηαζ δ εηαθάζηδζδ ζε έκα
δζάζηδια ηνζχκ έςξ ηεζζάνςκ εαδμιάδςκ ζε εενιμηναζία 20-25C. ΢ηδκ
αζελμοαθζηή ακαπαναβςβή πνδζζιμπμζμφκηαζ ηαηααμθάδεξ (ημ ιένμξ ημο
θοημφ πμο ηθίκεζ πνμξ ημ έδαθμξ ηαζ αβάγεζ δζηέξ ημο νίγεξ) ή
πανααθαζηήιαηα πμο εα ηα πάνεηε ακ ηυρεηε ηα ιεβάθα θφθθα απυ ηα
εκήθζηα θοηά, είηε πνυηεζηαζ βζα άβνζα, είηε βζα ηαθθζενβμφιεκδ αθυδ, ηαζ ηα
μπμία εα δδιζμονβήζμοκ κέα θοηά πμο εα ςνζιάζμοκ ιεηά απυ πενίπμο ηνία
πνυκζα. Με ηδκ πνχηδ ιέεμδμ, ημ απμηέθεζια είκαζ πζμ βνήβμνμ ηαζ πζμ
ζίβμονμ. Ο ανζειυξ ηςκ ηαηααμθάδςκ ηοιαίκεηαζ απυ 20 έςξ 30 ακά θοηυ ημ
πνυκμ.
Μεηά απυ ημ πέιπημ έημξ γςήξ ημο θοημφ, ζοκήεςξ ηναηάιε έκα απυ ηα
πανααθαζηήιαηα έηζζ χζηε ηδκ ηαηάθθδθδ ζηζβιή κα ακηζηαηαζηήζμοιε ημκ
ακαπαναβςβζηυ ηφηθμ ημο ιδηνζημφ θοημφ. Σμ εκήθζημ θοηυ ιπμνεί κα θηάζεζ
ιέπνζ ηαζ ηα 12 πνυκζα πςνίξ μοζζαζηζηή ιείςζδ ηδξ παναβςβζηυηδηάξ ημο.
Ακ εέθεηε κα επζηφπεηε μιμζμβεκή ηαθθζένβεζα, εα πνέπεζ κα ηαηαθφβεηε ζε
ζπμνμιενίδεξ ζε θοηχνζα ή πεγμφθεξ ηαθθζένβεζαξ πμο έπμοκ πνμεημζιαζηεί
βζα θφηεοζδ.
Σα πανααθαζηήιαηα, πνζκ θοηεοημφκ έλς, πνέπεζ κα έπμοκ εθάπζζημ φρμξ 20
έςξ 35 εη. Πνέπεζ δε κα ιεηαθένμκηαζ ιε βοική ηδ νίγα απυ ημ θοηχνζμ ιέπνζ
5

ηδ θοηεία ηαζ κα ιδκ εζζάβμκηαζ ζημ πχια πανά ιυκμ ιεηά απυ ιενζηέξ ιένεξ
λεημφναζδξ ζηδ ζηζά, έηζζ χζηε μζ νίγεξ κα ιπμνέζμοκ κα επμοθςεμφκ.

Ζ θνμκηίδα ημο θοημφ
Σμ θφηεια ηδξ αθυδξ ιπμνεί κα πναβιαημπμζδεεί ζε εδάθδ ιε ηαθή
απμζηνάββζζδ ηαζ ζε ηθίιαηα υπμο δ εενιμηναζία δεκ πέθηεζ ηάης απυ ημοξ
0C. ΋πςξ ηαζ ζε ηάεε ηαθθζένβεζα, απαζημφκηαζ ηάπμζεξ θνμκηίδεξ πμο
λεηζκμφκ απυ ηδ θίπακζδ ηαζ θηάκμοκ ιέπνζ ημκ ηαεανζζιυ ηςκ γζγακίςκ πμο
θοηνχκμοκ βφνς απυ ημ θοηυ, ακ ηαζ ζηδκ πενίπηςζδ πμο δ εενιμηναζία
ηδξ πενζμπήξ πέθηεζ ημ πεζιχκα, δ πανμοζία αοηχκ ηςκ γζγακίςκ βφνς απυ
ημ θοηυ ιπμνεί κα δδιζμονβήζεζ έκα ιζηνμηθίια πμο εα ημ πνμζηαηεφεζ απυ
ηζξ παιδθέξ εενιμηναζίεξ.
Καηά ηδ δζάνηεζα ημο παναβςβζημφ ηφηθμο ημο θοημφ ημ έδαθμξ πνέπεζ κα
θζπαίκεηαζ ιε αζμθμβζηά θζπάζιαηα ιζηνήξ πενζεηηζηυηδηαξ ζε άγςημ, πμο
ιπμνεί κα είκαζ λδνή ημπνζά γχςκ, ή ημιπυζη, ζε ιζα πμζυηδηα δφμ ή ηνζχκ
ηζθχκ ακά θοηυ. Σμ θίπαζια πνέπεζ κα ημπμεεηείηαζ ηάεε ιήκα, εηηυξ απυ
ημοξ πεζιενζκμφξ ιήκεξ πμο είκαζ ιήκεξ λεημφναζδξ, ηαζ είκαζ πμθφ ζδιακηζηυ
κα ιδκ ένπεηαζ ζε άιεζδ επαθή ιε ηδ νίγα.
Δλίζμο ζδιακηζηή ιε ηδ θίπακζδ είκαζ ηαζ δ απμθοβή ημο πμθθαπθαζζαζιμφ
ηςκ γζγακίςκ, πμο πνέπεζ κα λενζγχκμκηαζ ηαηηζηά ηάεε θμνά πμο θοηνχκμοκ
ακάιεζα ζηα θφθθα ηαζ ηδ αάζδ ημο θοημφ, αθθά πςνίξ λφζζιμ ημο εδάθμοξ,
βζαηί έηζζ ιπμνεί κα ηαηαζηναθεί ημ επζθακεζαηυ ζφζηδια νζγχκ. ΢ε πμθθέξ
πχνεξ αοηή δ ενβαζία βίκεηαζ ιε ηα πένζα, πςνίξ ηδ πνήζδ ενβαθείςκ ηαζ
πςνίξ γζγακζμηηυκα. Ο ηαεανζζιυξ ηςκ γζγακίςκ αολάκεζ ηδ γςκηάκζα ημο
θοημφ. ΋θεξ αοηέξ μζ ενβαζίεξ βίκμκηαζ βζα κα ελαζθαθζζηεί δ ηαθή ηαηάζηαζδ
ημο εδάθμοξ, έηζζ χζηε δ αθυδ κα ιπμνεί κα απμννμθά υθα ηα ενεπηζηά
ζοζηαηζηά πμο πνεζάγεηαζ απυ ημ πχια.
Ζ αθυδ ακεμθμνεί ιία ή δφμ θμνέξ ημ πνυκμ, ηαζ ηα άκεδ πνέπεζ κα ηυαμκηαζ
βζα έκακ απθυ θυβμ: ιέζς ηδξ βφνδξ άθθςκ πμζηζθζχκ ιπμνεί κα
ζπδιαηζζημφκ οανζδζηά θοηά, ιε απμηέθεζια ημ ηεθζηυ πνμσυκ κα έπεζ παιδθή
πμζυηδηα ηαζ κα ιδ δζαεέηεζ ηζξ απαναίηδηεξ εεναπεοηζηέξ ζδζυηδηεξ.
Άθθδ ιζα ζδιακηζηή ενβαζία πμο πναβιαημπμζείηαζ ζηδκ ηαθθζένβεζα ηδξ
αθυδξ είκαζ ημ ημνθμθυβδια πμο έπεζ ζημπυ ηδκ ελάθεζρδ ηδξ ακεμθμνίαξ,
έηζζ χζηε ημ θοηυ κα ιεβαθχκεζ ιε πενζζζυηενδ εκένβεζα.

Σμ πυηζζια ημο θοημφ
Δπεζδή δ αθυδ είκαζ θοηυ ακεεηηζηυ, δεκ απαζηεί πμθθή θνμκηίδα, ηαζ ιπμνεί
κα ηαθθζενβδεεί εκαθθαηηζηά ιε ζημπυ ηδκ εηιεηάθθεοζδ εηηάζεςκ πμο θυβς
ηδξ ιεζςιέκδξ πνυζααζδξ ή άνδεοζδξ ιέκμοκ ζημ πενζεχνζμ άθθςκ
ηαθθζενβεζχκ. ΢ε μνζζιέκεξ πενζπηχζεζξ θοηεφεηαζ ζε πεγμφθεξ ηαθθζενβεζχκ
υπμο δεκ θηάκεζ ημ αοηυιαημ πυηζζια. Δπίζδξ, ηαθθζενβείηαζ ζε ιεβάθεξ
εηηάζεζξ ιε εθεβπυιεκδ άνδεοζδ, ιζα ηαζ δ οπεναμθζηή οβναζία ιπμνεί κα
αθάρεζ ημ θοηυ.
Ζ αθυδ, υπςξ υθα ηα παπφθοηα, ιπμνεί κα ακηέλεζ ιεβάθεξ πενζυδμοξ
λδναζίαξ, ςζηυζμ δ οπεναμθζηή λδναζία έπεζ ηεθζηά ανκδηζηή επίδναζδ ζηδκ
ακάπηολή ηδξ. ΢ε επμπέξ ιε θίβεξ ανμπέξ, ηα θοηά πνέπεζ κα πμηίγμκηαζ ζε
ηαηηζηά πνμκζηά δζαζηήιαηα βζα κα δζαζθαθίγεηαζ ζηακμπμζδηζηή παναβςβή
θφθθςκ, κα ηαζ ηαθυ είκαζ κα απμθεφβεηαζ ημ πμθφ πυηζζια, αθμφ μζ νίγεξ ημο
θοημφ απθχκμκηαζ ιυκεξ ημοξ ζε πζμ ααεζά ζηνχιαηα ημο εδάθμοξ ιε
πενζζζυηενδ οβναζία. Δλάθθμο, δ οπεναμθζηή οβναζία δδιζμονβεί ζηα θφθθα
ημο θοημφ έκα ζηνχια θεοηήξ ιμφπθαξ ηαζ ζαπίγεζ ηζξ νίγεξ ημο. Έκδεζλδ
6

αοηήξ ηδξ ηαηάζηαζδξ είκαζ δ λδνυηδηα ζηζξ άηνεξ ηςκ θφθθςκ, ηα μπμία
παίνκμοκ έκα ηζηνζκςπυ πνχια.
Σμ ηαθφηενμ είκαζ κα πμηίγεηαζ ημ θοηυ ιε ιζηνέξ πμζυηδηεξ κενμφ, αθθά
ζοπκά. Ακ ημ πυηζζια βίκεηαζ ιε ιεβάθεξ πμζυηδηεξ κενμφ ηαζ πζμ ζπάκζα, ημ
θοηυ εα ακαβηαζηεί κα ράλεζ ηδκ οβναζία πμο πνεζάγεηαζ ζε ααεφηενα
ζηνχιαηα ημο εδάθμοξ, υπςξ πνμακαθένεδηε, ηαζ έηζζ εα ακαπηοπεεί έκα
δεοηενεφμκ ζφζηδια νζγχκ πμο εα ηάκεζ ημ θοηυ κα ακαπηφζζεηαζ ιε
παιδθυηενμοξ νοειμφξ ζε επμπέξ πζεακήξ οπεναθεμκίαξ.
Μζα πμθφ δζαδεδμιέκδ ηαζ απθή ιέεμδμξ βζα κα ηαηαθάαεηε πυηε πνεζάγεηαζ
πυηζζια ημ θοηυ είκαζ κα αάθεηε ημ δάπηοθυ ζαξ ζημ πχια ιέπνζ ηένια. Ακ ημ
πχια είκαζ λδνυ ιέπνζ αοηυ ημ ζδιείμ, ηυηε πνέπεζ κα πμηίζεηε ηδκ αθυδ.

Δπελενβαζία ηςκ θφθθςκ-Σμ ζδακζηυ ιέβεεμξ
΢ηζξ πενζζζυηενεξ επαββεθιαηζηέξ θοηείεξ αθυδξ εεςνείηαζ υηζ ηα θφθθα ημο
θοημφ είκαζ έημζια βζα επελενβαζία υηακ γοβίγμοκ 700 ιε 800 βν., έπμοκ ιήημξ
πενίπμο 60 έςξ 90 εη. ηαζ 10 εη. πθάημξ ζηδ αάζδ, ηαζ υηακ ημ πάπμξ ημοξ
είκαζ 2,5 έςξ 3,75 εη. Αοηυ ημ ζδακζηυ ιέβεεμξ δζαζθαθίγεζ υηζ μζ εεναπεοηζηέξ
ζδζυηδηεξ ημο θοημφ εα είκαζ πνάβιαηζ απμηεθεζιαηζηέξ, ηαζ επζηοβπάκεηαζ
ιεηά ημ ηνίημ έημξ, υηακ ημ θοηυ είκαζ ήδδ χνζιμ ηαζ δ ζφκεεζδ ζημ γεθέ ημο
έπεζ θηάζεζ ζημ επζεοιδηυ επίπεδμ.
Ζ πενζζοθθμβή ηςκ θφθθςκ ηδξ αθυδξ είκαζ πμθφ απθή: βίκεηαζ ιε ηα πένζα
ηαζ ημ θφθθμ ηυαεηαζ ιε πμθθή πνμζμπή απυ ημ θοηυ έηζζ χζηε κα ιδ ποεεί μ
ποιυξ πμο οπάνπεζ ζημ εζςηενζηυ ημο, εκχ πνέπεζ κα θαιαάκεηαζ οπυρδ υηζ
δεκ πνέπεζ κα ηυαμκηαζ υθα ηα θφθθα, αθμφ είκαζ αοηά πμο δζαηδνμφκ ημ κενυ
ηαζ ηα ενεπηζηά ζοζηαηζηά υηακ μζ πενζααθθμκηζηέξ ζοκεήηεξ δεκ είκαζ
εοκμσηέξ βζα ημ θοηυ. Γζ' αοηυ ημ θυβμ ημ οπεναμθζηυ ηυρζιμ ιπμνεί κα αθάρεζ
ηδκ επζαίςζδ ημο θοημφ.
Μεηά ηδ ζοβημιζδή, δ επελενβαζία ηδξ αθυδξ πνέπεζ κα βίκεηαζ ζπεδυκ
αιέζςξ, ηδκ ίδζα ηδκ διένα ηδξ πενζζοθθμβήξ, εζδζηά ημ ηαθμηαίνζ πμο δ
γέζηδ ιπμνεί κα επδνεάζεζ ανκδηζηά ηδ δζαηήνδζδ ηςκ εοενβεηζηχκ ζδζμηήηςκ
ημο θοημφ. Μυκμ ημ πεζιχκα ιπμνεί κα ιεζμθααήζμοκ ιία ή δφμ ιένεξ ιέπνζ
ηδκ επελενβαζία, ανηεί ηα θφθθα κα δζαηδνμφκηαζ ζε δνμζενυ ιένμξ.
Γζα κα ιδ ιμθοκεεί δ αθυδ, πμο είκαζ πθμφζζα ζε εεναπεοηζηέξ μοζίεξ, έπεζ
ακαπηοπεεί ιζα πμθφ απμηεθεζιαηζηή ιέεμδμξ. Πνυηεζηαζ βζα ημκ ηειαπζζιυ
ιε ημ πένζ. Κυαμοιε δδθαδή ιε έκα ιαπαίνζ, λεηζκχκηαξ πενίπμο 2,5 εη. απυ
ηδ αάζδ ημο θφθθμο, ηαεχξ επίζδξ ηαζ ημ πάκς άηνμ ηαζ ηζξ πθεονέξ υπμο
ανίζημκηαζ ηα ιζηνά αβηάεζα.
Ανβυηενα, ηα θφθθα πθέκμκηαζ ιε ααηηδνζμηηυκμ απμννοπακηζηυ βζα ηδκ
απμιάηνοκζδ ηςκ οπμθεζιιάηςκ ζηυκδξ, ηςκ θζπαζιάηςκ ηαζ ηςκ άθθςκ
νοπακηζηχκ μοζζχκ. Ζ επυιεκδ θάζδ επελενβαζίαξ είκαζ δ εζζαβςβή εκυξ
ιαπαζνζμφ ζημ ζηνχια ημο παπφννεοζημο οβνμφ πμο είκαζ ημθθδιέκμ ζημ
θφθθμ ηαζ δ αθαίνεζή ημο απυ ημ πάκς ιένμξ. Έπεζηα επακαθαιαάκεηαζ δ
ίδζα δζαδζηαζία ιε ημκ ίδζμ ηνυπμ βζα ημ ηάης ιένμξ.

Σειαπζζιυξ ζε θέηεξ
΋ηακ ημ θφθθμ είκαζ πζα ηαεανυ, ημπμεεηείηαζ πάκς ζε έκα ηναπέγζ
ηειαπζζιμφ υπμο ημιιαηζάγεηαζ ζε ιζηνά ημιιάηζα. Αοηή δ δζαδζηαζία
ηειαπζζιμφ είκαζ δ πζμ εοαίζεδηδ απυ υθεξ, αθμφ ηα εοενβεηζηά ζημζπεία ημο
θοημφ ανίζημκηαζ αηνζαχξ ζε αοηέξ ηζξ θέηεξ.
Αοηή δ ενβαζία ηειαπζζιμφ ιε ημ πένζ έπεζ ορδθυ ηυζημξ, βζ' αοηυ ηαζ ηάπμζμζ
παναβςβμί αθυδξ, εέθμκηαξ κα ιεζχζμοκ ημ ηυζημξ, έπμοκ ζπεδζάζεζ ηάπμζα
ιδπακήιαηα πμο ιζιμφκηαζ ημκ ηειαπζζιυ ιε ημ πένζ, λφκμοκ δδθαδή ιε
7

ιδπακζηυ ηνυπμ ημ εζςηενζηυ ημο θφθθμο βζα κα αθαζνεεεί ημ ζηνχια ημο
παπφννεοζημο οβνμφ. Σμ πνυαθδια ιε ηδ πνήζδ αοημφ ημο ζοζηήιαημξ είκαζ
υηζ ημ ηεθζηυ πνμσυκ ιπμνεί κα πενζέπεζ ζδιακηζηά ιεβαθφηενδ πμζυηδηα
ηαεανηζηήξ μοζίαξ απυ υ,ηζ ημ γεθέ πμο θαιαάκεηαζ ιε ηδκ παναδμζζαηή
ιέεμδμ ημο ηειαπζζιμφ ηςκ θφθθςκ ιε ημ πένζ.

Παζηενίςζδ
Μεηά ημκ ηειαπζζιυ ηςκ θφθθςκ, μ εζςηενζηυξ πμθηυξ πμο έπεζ παπφννεοζηδ
ιμνθή αθέεεηαζ ηαζ ιεηαηνέπεηαζ ιε αοηυκ ημκ ηνυπμ ζε οβνυ. Καηυπζκ, βζα κα
ιδ παθάζεζ βνήβμνα δ αθυδ, παζηενζχκεηαζ ημ οβνυ, πνμζεέημκηαξ ηαζ
ηάπμζα ζοκηδνδηζηά ηνμθίιςκ υπςξ αζημναζηυ μλφ, ηζηνζηυ μλφ, αεκγμσηυ
κάηνζμ ή ζμναζηυ ηάθζμ. Έηζζ δζαζθαθίγεηαζ πθήνςξ υηζ έπμοκ ηαηαζηναθεί
υθα ηα οπάνπμκηα ααηηήνζα ηαζ ηαοηυπνμκα απμηνέπεηαζ δ δδιζμονβία άθθςκ
ααηηδνίςκ ηαηά ηδ ιεηαθμνά ή ηδκ επελενβαζία ημο ηγεθ.
Σμ απμηέθεζια υθδξ αοηήξ ηδξ δζαδζηαζίαξ είκαζ έκα ζηαεενμπμζδιέκμ ηγεθ
πμο ιπμνεί κα δζαηεεεί βζα ηαηακάθςζδ, κα απμηεθέζεζ ζοζηαηζηυ άθθςκ
παναζηεοαζιάηςκ, ή κα θζθηνανζζηεί βζα κα αθαζνεεμφκ ηεθείςξ υθα ηα
οπμθείιιαηα απυ ημκ πμθηυ, ακάθμβα ιε ημκ ηφπμ πμο πνμσυκημξ πμο
εέθμοιε κα έπμοιε. Ο θζθηνανζζιέκμξ ποιυξ ζοκήεςξ πνδζζιμπμζείηαζ βζα
ηδκ παναζηεοή ημκςηζηχκ πμηχκ ηαζ ηαθθοκηζηυ πνμσυκηςκ.


Οθυηθδνμ ημ θφθθμ
Τπάνπεζ ηαζ ιζα δεφηενδ ιέεμδμξ επελενβαζίαξ ηςκ θφθθςκ ηδξ αθυδξ,
βκςζηή ςξ "μθυηθδνμ ημ θφθθμ". ΢φιθςκα ιε αοηήκ, δ αάζδ ηαζ δ άηνδ ημο
θφθθμο δμοθεφμκηαζ ιε ημκ ίδζμ ηνυπμ υπςξ ηαζ ζημκ παναδμζζαηυ
ηειαπζζιυ ζημ πένζ, αθθά ζ' αοηήκ ηδκ πενίπηςζδ ημ θφθθμ ηυαεηαζ ζε
ηιήιαηα ηαζ αθήκεηαζ ζηδκ άηνδ. Αημθμοεεί δ επελενβαζία αοηυ ημο οθζημφ ιε
εζδζηά πδιζηά πνμσυκηα πμο έπμοκ ζημπυ κα ζπάζμοκ ηδκ ελαβςκζηή δμιή
ηςκ ημιιαηζχκ, απεθεοεενχκμκηαξ ηα ζημζπεία πμο ηα ζοκεέημοκ. Καηυπζκ
πνδζζιμπμζείηαζ ιζα ζεζνά απυ ηα θίθηνα ηαζ δζαθνάβιαηα, ή πενκάεζ ημ οθζηυ
απυ απμποιςηή βζα κα δζαπςνζζημφκ ηα ζςιαηίδζα απυ ημ θθμζυ. Ο ποιυξ
πενκάεζ ζηδ ζοκέπεζα ιέζα απυ δζάθμνεξ ζεζνέξ απυ θίθηνα άκεναηα πμο
δζαπςνίγμοκ ηζξ ηαεανηζηέξ μοζίεξ.
Αοηή δ ιέεμδμξ πμο δδιζμονβήεδηε ηδ δεηαεηία ημο '80, ζοκεπάβεηαζ
θζβυηενδ δμοθεζά ηαζ ηυζημξ, ηαζ υηακ βίκεηαζ ιε επανηή ηνυπμ ιπμνεί κα
δχζεζ έκα ποιυ πθμφζζμ ζε ζοζηαηζηά ηαζ ζπεδυκ πςνίξ ηαεανηζηά ζημζπεία.
Χζηυζμ, πμθθμί εζδζημί εεςνμφκ υηζ ηαηά ηδ δζαδζηαζία θζθηνανίζιαημξ είκαζ
πζεακυ κα ηαηαζηναθμφκ ηάπμζα εκενβά ζοζηαηζηά ημο θοημφ, ιε απμηέθεζια
ημ ηγεθ κα είκαζ θζβυηενμ απμηεθεζιαηζηυ ζηδ εεναπεία ημο μνβακζζιμφ.

΢ηυκδ
Μζα ηνίηδ ιέεμδμξ βζα κα απμηηήζεζ ηακείξ ηαζ κα ζηαεενμπμζήζεζ ημ ηγεθ,
είκαζ κα ιεηαηνέρεζ ημκ επελενβαζιέκμ ποιυ ηδξ αθυδξ ζε ζηυκδ, ηάηζ πμο
παναηείκεζ ηδ γςή ζε ζπέζδ ιε ηα οβνά πνμσυκηα, ηαζ επζπθέμκ ιεζχκεζ ημ
ηυζημξ πμο ζοκεπάβεηαζ δ ιεηαθμνά ημο κενμφ. ΢ήιενα πνδζζιμπμζμφκηαζ
ηνεζξ ηνυπμζ: λδνή ζηυκδ, θομθζθζςιέκδ ζηυκδ ηαζ αθοδαηςιέκα πάπζα.
• Ξδνή ζηυκδ. Ο οβνυξ ποιυξ ηδξ αθυδξ ελαηιίγεηαζ ιέζα ζε έκα ηαθμφπζ
ζε πμθφ ορδθέξ εενιμηναζίεξ. Χζηυζμ, αοηή δ παναηεηαιέκδ έηεεζδ ζηδ
εενιυηδηα αθθμζχκεζ ιενζηά απυ ηα πζμ εοενβεηζηά παναηηδνζζηζηά ηςκ
εκενβχκ ζοζηαηζηχκ ηδξ αθυδξ.
8

• Λομθζθζςιέκδ ζηυκδ. Με αοηή ηδ ιέεμδμ επζηοβπάκεηαζ δ
ημκζμνημπμίδζδ ηδξ αθυδξ ιε ηδ πνήζδ ρφπμοξ (βφνς ζημοξ -85 C) ηαζ ηεκμφ
(ζοκήεςξ 1/3 αηιυζθαζναξ), πμο πνμηαθμφκ ηδκ ελάηιζζδ ηαζ ελάπκςζδ
ιυκμ ημο κενμφ ημο ποιμφ. Έηζζ απμθεφβμκηαζ μζ αθθμζχζεζξ θυβς
εενιυηδηαξ. Αοηή δ ιέεμδμξ, ςζηυζμ, πνδζζιμπμζείηαζ θζβυηενμ, αθμφ είκαζ
πζμ αηνζαή απυ ηδ δζαδζηαζία ηδξ λδνήξ ζηυκδξ.
• Αθοδαηςιέκα πάπζα. Σα ημιιάηζα ιπμνεί επίζδξ κα ιεηαηναπμφκ ζε
αθοδαηςιέκα πάπζα ακ ημπμεεηδεμφκ ζε ιζα ιδπακή αθοδάηςζδξ βζα
θαπακζηά ηαζ ζε ζπεηζηά παιδθέξ εενιμηναζίεξ θίβμ παιδθυηενεξ απυ ηδ
εενιμηναζία ημο ακενχπζκμο ζχιαημξ, βζα ιεβάθμ πνμκζηυ δζάζηδια. Σα
πάπζα πμο πανάβμκηαζ απμηεθμφκηαζ απυ΄ιζα θεπηή ζηυκδ πμο ιπμνεί κα
πνδζζιμπμζδεεί είηε βζα ηδκ Παναζηεοή ζοιπθδνςιάηςκ ζε ζηενεή ιμνθή
είηε ηαζ ιε πνμζεήηδ κενμφ ζε ειπμνζηά ζηεοάζιαηα.

Πεγή: http://www.aloeveraplants.gr/#!kalliergeia-alois/cdvu




Έκαξ ιεβάθμξ παναβςβυξ αθυδξ, απμηαθφπηεζ ηα ιοζηζηά ηδξ
ηαθθζένβεζάξ ηδξ
-΢ημ ζηνέιια ιπμνμφκ κα θοηεοημφκ απυ 1.200 έςξ 1.300 θοηά. Σα θοηά
θοηεφμκηαζ ζε ζεζνέξ, ζε απυζηαζδ 75 cm ημ έκα απυ ημ άθθμ, εκχ ίδζα είκαζ
ηαζ δ απυζηαζδ ηδξ ιίαξ ζεζνάξ απυ ηδκ άθθδ.
-Ζ ηαθφηενδ επμπή βζα ημ θφηεια είκαζ απυ ημ Μάνηζμ έςξ ηαζ ημκ Ημφθζμ (δεκ
έπεζ πμθφ γέζηδ). Πνμηείκμοιε υηακ παναθάαεζ μ παναβςβυξ ηα θοηά κα ηα
ηναηήζεζ πενίπμο 1-4 εαδμιάδεξ ζηδ ζοζηεοαζία πμο ηα έπεζ αβμνάζεζ, ζημ
πχνμ πμο εα ηα θοηέρεζ, χζηε κα εβηθζιαηζζημφκ ηαθφηενα υηακ θοηεοημφκ.
Δίκαζ ηαθυ κα ακμίβμοιε έκα θάηημ 15-20 πυκημοξ ηαζ κα αάγμοιε ιε ηδκ
πμφθηα ιαξ θίβδ ημπνζά (ζδακζηή είκαζ αοηή πμο πνμένπεηαζ απυ πνυααηα ηαζ
ηυηεξ, ακαηαηειέκδ, «ζαδζιέκδ» ημοθάπζζημκ 5 εηχκ).
-Σμ θοηυ δεκ πνεζάγεηαζ πμθφ κενυ, ακάθμβα ιε ημ πςνάθζ απυ 10 έςξ 15
ήιενεξ απυ 1 έςξ 1,5 θίηνμ ημ θοηυ – αοηά βζα ηδκ άκμζλδ ηαζ ημ ηαθμηαίνζ.
-Σμ θοηυ ιεηά απυ ημκ δεφηενμ πνυκμ αβάγεζ παναθοάδεξ, πενζζζυηενεξ απυ
10 ημ ηαεέκα, πμο ιπμνείηε ιεηά απυ θίβμ κα αθαζνέζεηε ηαζ κα
ιεηαθοηεφζεηε, ιεβαθχκμκηαξ ηδκ ηαθθζένβεζα ζαξ ή πμοθχκηαξ ηα ζηα
θοηχνζα, έηζζ χζηε κα έπεηε έκα πνυζεεημ εζζυδδια απυ ηα 2 πνυκζα.
-Σμ θοηυ υηακ θηάζεζ ηα 4 πνυκζα αβάγεζ έκα ηίηνζκμ θμοθμφδζ πμο είκαζ ημ
ζήια ηαηαηεεέκ ηδξ Aloe Vera (barbadensis miller). Δίκαζ ηυηε δ πενίμδμξ πμο
ιπμνείηε κα ηυαεηε ηα θφθθα απυ ημ έδαθμξ πνμξ ηα πάκς βζαηί ηχνα έπεζ
ζοιπθδνχζεζ ηα 200 ηαζ πθέμκ ζοζηαηζηά πμο παναηηδνίγμοκ ημ θοηυ.
-Απυ ηάεε θοηυ ιπμνείηε κα ηυαεηε ημ θζβυηενμ 4 θφθθα ηάεε θμνά ηαζ βζα 3
ή 4 θμνέξ ημκ πνυκμ.
-Άνα απυ έκα ζηνέιια ιπμνμφιε κα πάνμοιε ημ θζβυηενμ 13.000 θφθθα.
-Σμ αάνμξ ημο θφθθμο είκαζ απυ 400 g έςξ ηαζ 800 g έηζζ ζημ ζηνέιια
ιπμνμφιε κα έπμοιε πενίπμο 7.000 kg πνμσυκημξ. Σμ ηάεε θφθθμ ιπμνεί κα
δχζεζ ημ 70-80% ημο αάνμοξ ημο ζε ιμνθή ηγεθ.

Βαζζηή πνήζδ
Με ηα θνέζηα θφθθα ιπμνεί ηακείξ κα εκηάλεζ ηδκ Αθυδ ζηδκ ηαεδιενζκή
δζαηνμθή ημο, απμθαιαάκμκηαξ ηζξ εοενβεηζηέξ ηδξ ζδζυηδηεξ. Μπμνείηε κα
9

πνδζζιμπμζήζεηε ημ γεθέ ημο θφθθμο ηδξ αθυδξ βζα κα θηζάλεηε ιυκμζ ζαξ
πυζζιμ ποιυ αθυδξ, πμο είκαζ απυ ηα ηαθφηενα ζοιπθδνχιαηα δζαηνμθήξ.
Έπμκηαξ πάκηα έκα θφθθμ αθυδξ ζημ ζπίηζ, ιπμνείηε κα ακηζιεηςπίγεηε άιεζα
ιζηνμαηοπήιαηα, ηυζμ ηα δζηά ζαξ υζμ ηαζ ηςκ αβαπδιέκςκ ζαξ
ηεηνάπμδςκ.
Μπμνείηε αηυια κα παναζηεοάζεηε ιυκμζ ζαξ ηνέιεξ ηαζ κα πνμζθένεηε ιζα
θοζζηή αζπίδα πνμζηαζίαξ ηαηά ημο βήναημξ ζημ πνυζςπμ ηαζ ημ ζχια
ζαξ.

Δμαγσγή ηνπ δειέ ηεο αιόεο από ην θύιιν
Αθμφ πθφκεηε πμθφ ηαθά ημ θφθθμ ιε άθεμκμ κενυ, ηυρηε ημ ημιιάηζ πμο
εέθεηε κα πνδζζιμπμζήζεηε.


Με έκα ιαπαίνζ αθαζνείηε ηζξ αηακεχδεξ
άηνεξ ημο θφθθμο. ΢ηδ ζοκέπεζα
λεπθφκεηε πάθζ ιε ηνφμ κενυ.



Αθαζνε
ίηε ημκ ελςηενζηυ θθμζυ ημο
θφθθμο ηαζ απυ ηζξ δφμ πθεονέξ
ημπμεεηχκηαξ ημ ιαπαίνζ ζαξ ιε ημ
πίζς ιένμξ ημο ζηδκ εζςηενζηή
πθεονά ημο θφθθμο ηαζ 1-2
πζθζμζηά απυ ημκ ελςηενζηυ θθμζυ,
ηνααχκηαξ ημ ζηδκ ακηίεεηδ
ηαηεφεοκζδ.




(Δκαθθαηηζηά ιπμνείηε κα αθαζνέζεηε ημ
γεθέ απυ ημ θφθθμ πνδζζιμπμζχκηαξ έκα
ημοηάθζ)






Βάθηε ημ γεθέ αθυδξ ζε έκα ιπθέκηεν
ηαζ αθμφ μιμβεκμπμζδεεί ηαθά, αάθηε
ημ ζε έκα ιπμοηάθζ ηαζ ημπμεεηήζηε
ημ ζημ ροβείμ.





10

Καεδιενζκά ιπμνείηε κα πνμζεέηεηε ηδκ ζοκζζηχιεκδ δυζδ (50 ml) ζε έκα
πμηήνζ κενυ ή ποιυ. Δπίζδξ ιπμνείηε κα ημ πνδζζιμπμζήζεηε βζα επάθεζρδ
ημο δένιαημξ. Σμ ελςηενζηυ (θθμζυ) ημο θφθθμο δεκ πνέπεζ κα ημ
ηαηακαθχκεηε απυ ημ ζηυια αθθά ιπμνείηε κα ημ πνδζζιμπμζείηε βζα ηζξ
επαθείρεζξ ζημ δένια.








Απίθθεζα ζπμνά θφηεια ηαθθζένβεζα
Απζθθεία δ πζθζυθοθθμξ-Yarrow, Official (Achillea millefolium)

Καθθζένβεζα: ΢πείνεηε έλς, ηδκ άκμζλδ ή κςνίξ ημ θεζκυπςνμ. Δίκαζ πμθοεηέξ
θοηυ πμο θηάκεζ ηα 60-70 εηαημζηά φρμξ.
Βάεμξ θφηεοζδξ: Δπζθακεζαηή ζπμνά, ηαθφρηε εθαθνχξ, πνεζάγεηαζ θςξ.
Ζιένεξ αθάζηδζδξ: 2 εαδμιάδεξ
Δπμπή ζπμνάξ-Θενιμηναζία αθάζηδζδξ: Φοηεφμοιε ηδκ άκμζλδ υηακ μζ
εενιμηναζίεξ είκαζ 20 C.
Πνμηεζκυιεκδ επμπή ζπμνάξ βζα οπαίενζα ηαθθζένβεζα: Μάνηζμ-Απνίθζμ

Μεηαθφηεοζδ: Μυθζξ θηάζεζ ηα 5-10 εηαημζηά ή ιεηά απυ 2-3 ιήκεξ
πενίπμο, ακ ζπείνμοιε κςνίξ ημ θεζκυπςνμ ηδ ιεηαθφηερδ ηδ ηάκμοιε ηδκ
άκμζλδ
Απυζηαζδ ιεηαθφηεοζδξ: 30-40 εηαημζηά,
βζα εδαθμηάθορδ ή πθμμηάπδηα πζμ ημκηά.
Έδαθμξ: Σα ηαηαθένκεζ ζε υθα ηα εδάθδ ηαζ
ηα θηςπά αθθά πνμηζιά αοηά πμο
ζηναββίγμοκ ηαθά. Ακηέπεζ αηυια ηαζ ζηα
παναεαθάζζζα ιένδ.
Σμπμεεζία: Πνμηζιά δθζυθμοζηα ιένδ αθθά
ακηέπεζ ηαζ ζηδ ζηζά.
Κθίια: Ακηέπεζ ιέπνζ -25C ηαζ ιυθζξ ακαπηοπηεί ανηεηά ακηέπεζ πμθφ ηαζ ζηδ
λδναζία.
11



Ακείγεζ: Ακείγεζ ημ ηαθμηαίνζ ηαζ ζοκεπίγεζ ιέπνζ ημ θεζκυπςνμ.
΢οθθμβή-ζοβημιζδή: Σα άκεδ ηαζ ηα θφθθα ημοξ ιαγεφμκηαζ ημοξ
ηαθμηαζνζκμφξ ιήκεξ.
Τπέν
-Δίκαζ εφημθδ ζηδκ ηαθθζένβεζά ηδξ ηαζ πμθθαπθαζζάγεηαζ πμθφ εφημθα ιε
ζπυνμοξ αθθά ηαζ νζγχιαηα απυ ηδ δεφηενδ πνμκζά.
-Ακαπηφζζεηαζ ηαζ ζηα θηςπά εδάθδ.
-Έπεζ ιεβάθδ ακημπή ζημ ηνφμ ηαζ ζηδ λδναζία.

-Γεκ πνεζάγεηαζ πμθφ θνμκηίδα.

΢ημπυξ ηαθθζένβεζαξ:
-΢ακ υιμνθμ θμοθμφδζ ζημ ηήπμ ιαξ.
-Σμ θοηυ αοηυ είκαζ εθηοζηζηυ βζα ηζξ ιέθζζζεξ ηαζ ηα ςθέθδια έκημια βζα ημ
κέηηαν ημοξ.
-Απςεεί ηα ζηαεάνζα ηα ιονιήβηζα ηαζ ηζξ ιφβεξ. Σμ θοηυ ηαίβεηαζ βζα άιοκα
απυ ηα ημοκμφπζα.
-΢ηδκ δδιζμονβία ημιπυζηαξ ζημ ηήπμ ιαξ βζαηί επζηαπφκεζ ηδκ δζαδζηαζία
ημιιαημπμίδζδξ. Γζααάζηε ηαζ ημ άνενμ «Φηηάρλσ θπζηθό ελεξγνπνηεηή
θνκπόζηαο».
-Σα θφθθα ιαγί ιε κενυ αθμφ αθεεμφκ ζε κενυ 1-2 εαδμιάδεξ ιπμνμφκ κα
πνδζζιμπμζδεμφκ ζακ οβνυ θίπαζια.
-Γζα ζοβηαθθζένβεζα βζαηί δοκαιχκεζ ηα θοηά ιαξ ηαζ απςεεί ηα έκημια.
-Γζα εδαθμηάθορδ ζημ πενζαυθζ ιαξ.
-΢ακ πθμμηάπδηαξ βζαηί πμθθαπθαζζάγεηαζ εφημθα απυ ηζξ νίγεξ ηδξ ηαζ είκαζ
ακεεηηζηή ζηα παηήιαηα ηαζ ηάκεζ ημ έδαθμξ πζμ βυκζιμ.
-Σα θφθθα ιπμνμφκ κα πνδζζιμπμζδεμφκ ζακ οπμηαηάζηαημ ημο θοηίζημο βζα
βεφζδ ηαζ ζοκηδνδηζηυ βζα ηδκ ιπφνα ηαζ άθθα.
-Σμ πζυ ζδιακηζηυ απυ υθα ζακ αυηακμ βζα δζάθμνεξ παεήζεζξ.

Ζ πνήζδ ηδξ Απζθθέαξ

΢οκδοαζηζηυηδηα ηδξ Απζθθέαξ ιε άθθα αυηακα

Ζ Απζθθέα ζοκδοάγεηαζ πμθφ ηαθά ιε ημ Εαιπμφημ ηαζ ηδκ ιέκηα ή ημ δουζιμ
βζα ηνομθμβήιαηα ηαζ πονεημφξ, ιε ημ θθαιμφνζ βζα ηδκ οπένηαζδ ηαζ ημ
Υαιμιήθζ βζα ηδ δοζπερία. Δπίζδξ ζοκδοάγεηαζ ιε πενβαιυκημ, φζζςπμ,
12

ζενμαυηακμ, ηέδνμ, άνηεοεμ, θειυκζ, ιακηανίκζ, ιεθζζζυπμνημ, δεκηνμθίαακμ,
αεηζαέν, ηζαβζυδεκηνμ, πεφημ, ααθενζάκα, ιονηζά.
΢οκηαβέξ ιε Απζθθέα βζα εζςηενζηή πνήζδ
 Πυκμζ πενζυδμο, δοζπερία ηαζ άθθεξ ζημιαπζηέξ ακςιαθίεξ
Κάκμοιε έβποια 1 ιένμξ Απζθθέαξ, 10 ιένδ αναζιέκμο κενμφ ηαζ αθήκμοιε
ημ ιίβια βζα 20 θεπηά. Σμ πίκμοιε γεζηυ 2- 3 θμνέξ ηδκ διένα.
 Γοζπερία
Φηζάπκμοιε αάιια Απζθθέαξ ηαζ παίνκμοιε 20 ζηαβυκεξ, 3 θμνέξ ηδκ διένα,
ημ πνςί 6 ζηαβυκεξ, ημ ιεζδιένζ ηαζ ημ ανάδο απυ 7 ζηαβυκεξ δζαθοιέκεξ
πάκηα ιέζα ζημ ηζάζ ιαξ.
 Λμζιχλεζξ ημο πεπηζημφ
Ακαιζβκφμοιε ίζα ιένδ απυ Απζθθέα, ιέκηα (Menta piperita) ηαζ Καθμβζάκκδ
(Nepeta cataria). Φηζάπκμοιε έκα αθέρδια ιε 2 ημοηαθάηζα ημο βθοημφ απυ
ημ ιίβια ζε 1 θθζηγάκζ κενυ. Πίκμοιε 2 θμνέξ ηδκ διένα.
 Ρφειζζδ ειιήκςκ
Γζα ημπέθεξ πμο έπμοκ άηαηημ νοειυ ειιήκςκ κα πίκμοκ έβποια απυ ιίβια
Απζθθέα, παιμιήθζ ηαζ ιεθζζζυπμνημ, ζφιθςκα ιε ηδ θανιαημθμβία Κςζηή.

 Κνομθυβδια
Ακαιζβκφμοιε ίζα ιένδ Απζθθέαξ, ιέκηαξ ηαζ ημοθμλοθζάξ. Φηζάπκμοιε
έβποια αάγμκηαξ έκα ημοηαθάηζ απυ ημ ιίβια ζε γεζηυ κενυ βζα 10 ιε 20
θεπηά. Πίκεηε 3 θμνέξ ηδκ διένα, πνςί, ιεζδιένζ ηαζ ανάδο απυ 1 θθζηγάκζ.
 Τρδθυξ πονεηυξ
Φηζάπκμοιε έβποια ιε 1 ημοηαθάηζ Απζθθέα
1 ημοηαθάηζ εοπαηυνζμ (Eupatorium perfoliatum)
1 πνέγα ηζίθζ (Capsicum frutescens)
1 θθζηγάκζ κενυ
Βνάγμοιε ημ ιίβια βζα 5 θεπηά ηαζ ημ πίκμοιε γεζηυ. Μπμνμφιε κα πζμφιε
έςξ 4 θθζηγάκζα ηδκ διένα.
 Ήπζμξ πονεηυξ
Φηζάπκμοιε έβποια ιε
½ η.β. Απζθθέα
½ η.β. γαιπμφημ (Sambucus nigra)
100 ml γεζηυ κενυ
Αθήκμοιε ημ ιίβια κα ζηαεεί 10 θεπηά ηαζ ημ ζμονχκμοιε. Πίκμοιε έςξ ηαζ 4
θθζηγάκζα ηδκ διένα.

 Αζιμνναβία ιήηναξ
13

Γζα ηδκ αζιμνναβία ηδξ ιήηναξ ελαζηίαξ θθεβιμκςδχκ ελεθίλεςκ θηζάπκμοιε
έβποια ιε έκα ημοηαθάηζ ημο βθοημφ Απζθθέα ζε 2 πμηήνζα γεζηυ κενυ.
Πίκμοιε 1 ημοηάθζ ηδξ ζμφπαξ 3 θμνέξ ηδκ διένα.
 Οονμπμζδηζηυ ΢φζηδια
Πίκμοιε 30 ζη. αάιια απζθθέαξ ιέζα ζημ ηζάζ ιαξ, 3 θμνέξ ηδκ διένα.
 Βνμβπζηυ άζεια
Αθεαία νίγα 30%
Θοιάνζ 20%
Απζθθέα 15%
Σμοζζθάβημ 15%
Μμθυπα 15%
Λεαάκηα 5%
500 βν κενυ
Φηζάπκμοιε έκα αθέρδια ιε ηα παναηάης αυηακα, ηα ανάγμοιε βζα 5 θεπηά
ηαζ ηα αθήκμοιε κα ηνοχζμοκ ζηεπαζιέκμ. ΢ηναββίγμοιε ημ ιίβια ηαζ ημ
πίκμοιε 4 θμνέξ ηδκ διένα.

 Φθεβιμκέξ ηδξ πμθδδυπμο ηίζηδξ
Αβνζιυκζμ 15 ιένδ
Απζθθέα 20 ιένδ
Δνοεναία 20 ιένδ
Μεθζζζυπμνημ 10 ιένδ
Βαθζαιυπμνημ 10 ιένδ
Φαζηυιδθμ 25 ιένδ
Ράικμξ 6 ιένδ
Γουζιμξ 8 ιένδ
Φηζάπκμοιε έκα ιίβια ιε ηα παναπάκς αυηακα. Βάγμοιε ιζα ημοηαθζά ηδξ
ζμφπαξ ζε 2 πμηήνζα αναζηυ κενυ 300 βν. ΢ηεπάγμοιε ημ δμπείμ ηαζ ημ
αθήκμοιε χζπμο κα ηνοχζεζ. Σμ ζηναββίγμοιε ηαζ πίκμοιε 1 πμηήνζ 2 ιε 3
θμνέξ ηδκ διένα πνζκ ημ θαβδηυ.

 ΢οηχηζ
Φηζάπκμοιε ημ παναηάης ιίβια:
Βαθζαιυπμνημ 20 ιένδ
Σαναλάημ 20 ιένδ
Ράικμξ 15 ιένδ
Απζθθέα 15 ιένδ
Κανπμί άβνζαξ
ηνζακηαθοθθζάξ 10 ιένδ
ιμοζηάηζα ηαθαιπμηζμφ 20 ιένδ

Ρίπκμοιε 1 ημοηάθζ ζμφπαξ απυ ημ ιίβια ζε έκα πμηήνζ αναζηυ κενυ ηαζ ημ
αθήκμοιε 10 θεπηά, ημ ζμονχκμοιε ηαζ ηα αυηακα ηα ανάγμοιε βζα 5 θεπηά
αηυια ζε έκα πμηήνζ κενυ. Ακαιζβκφμοιε ηα δομ ηζάβζα ηαζ πίκμοιε 2
πμηήνζα ηδκ διένα βζα 15 ιε 30 διένεξ.
΢οκηαβέξ ιε Απζθθέα βζα ελςηενζηή πνήζδ

 Πθφζεζξ δένιαημξ, ημιπνέζεξ ηαζ πθφζεζξ ημο ηυθπμο,
πνδλίιαηα
Βάγμοιε ιζα πμφθηα Απζθθέα ζε 1 θίηνμ κενυ βζα κα ανάζεζ 10 θεπηά
Πίκμοιε 3 πμηήνζα ηδκ διένα έκα ημ πνςί, έκα ημ ιεζδιένζ ηαζ έκα ημ ανάδο
βζα 15 διένεξ.
 Λμζζυκ ηνζπυπηςζδξ
14

Φηζάπκμοιε έκα αθέρδια ιε ιζα πμφθηα Απζθθέα ζε 1 θίηνμ κενυ ηαζ ηάκμοιε
εκηνζαέξ ζηζξ νίγεξ ηαζ ζημ ιαθθί.
 Λμζζυκ ακηζζδπηζηή – επμοθςηζηή
1 θθζηγάκζ ημο ηζαβζμφ απμζηαβιέκμ ηαοηυ κενυ
50 βν. μζκυπκεοια
1 λφθμ ηακέθαξ
θθμφδα απυ έκα θειυκζ
1 θθζηγάκζ ημο ηαθέ απζθθέα
1 θθζηγάκζ ημο ηαθέ ιεθζζζυπμνημ
1 θθζηγάκζ ημο ηαθέ ηαθέκημοθα
1 θθζηγάκζ ημο ηαθέ άκεδ θεαάκηαξ

Αθήκμοιε ηα αυηακα ιέζα ζημ ηαοηυ κενυ βζα ιζζή χνα, ηα ζμονχκμοιε ηαζ
πνμζεέημοιε ημ μζκυπκεοια.
 Ζνειζζηζηυ ηαζ ηαηεοκαζηζηυ ιπάκζμ
Φηζάπκμοιε έκα ποηκυ αθέρδια Απζθθέαξ ηαζ ημ νίπκμοιε ζηδκ ιπακζένα ιαξ.
 Αηιυθμοηνμ ιε Απζθθέα
Σμ αηιυθμοηνμ ιε Απζθθέα ακμίβεζ ηαζ ηαεανίγεζ ημοξ πυνμοξ ημο δένιαημξ
ηαζ ακ ηάκμοιε εζζπκμέξ ηαθιάνεζ ηδκ θθεβιμκή ημο ακαπκεοζηζημφ
ζοζηήιαημξ. Βνάγμοιε ιζα πμφθηα Απζθθέα ζε δφμ θίηνα κενυ ηαζ εζζπκέμοιε
βζα ιενζηά θεπηά ημκ αηιυ.
 Αζιμννμΐδεξ, ηζνζχδδ έθηδ, βζα πθδβέξ δένιαημξ ή
δενιαημπάεεζεξ
Υνδζζιμπμζμφιε αθέρδια ιε ιζα πμφθηα Απζθθέαξ ζε έκα θίηνμ κενυ ή
ηαθφηενα ποιυ ακ ηδκ έπμοιε θνέζηζα.
 Λμζζυκ βζα αηιή
1 θθζηγάκζ ημο ηζαβζμφ ηαοηυ κενυ απζθθέαξ
1 θθζηγάκζ άκεδ θεαάκηαξ
1 θθζηγάκζ άκεδ απζθθέαξ
1 θθζηγάκζ άκεδ αθεαίαξ
1 ημοηάθζ ζμφπαξ εοιάνζ
1 θθζηγάκζ ηζαβζμφ μζκυπκεοια

Βάγμοιε ηα αυηακα ζε ηαοηυ κενυ ηαζ ηα αθήκμοιε 20 θεπηά, ιυθζξ
ηνοχζμοκ πνμζεέημοιε ημ μζκυπκεοια ηαζ ηα αθήκμοιε βζα 40 θεπηά.
΢μονχκμοιε ημ ιίβια ηαζ ημ αάγμοιε ζε βοάθζκμ ιπμοηάθζ, ζε ζηζενυ ιένμξ.
Δίκαζ ιζα θμζζυκ ακηζζδπηζηή, επμοθςηζηή, ηαηαπνατκηζηή.
Βάγμοιε ηδκ θμζζυκ ζημ πνυζςπμ 1 ιε 2 θμνέξ ηδκ διένα ζε δένιαηα
θζπανά ιε αηιή, ηαζ ιζα θμνά ηδκ διένα ζε θζβυηενμ θζπανά δένιαηα.
 Δηδμνέξ, ιχθςπεξ, ημρίιαηα
Βάθεηε πάκς ζημ πνμαθδιαηζηυ ιένμξ ηαηάπθαζια ιε Απζθθέα.
 Χηαθβία
Γζα ημοξ πυκμοξ ηςκ αοηζχκ νίπκμοιε ιενζηέξ ζηαβυκεξ ηνφμ ηζάζ Απζθθέαξ
ιέζα ζημ αοηί.
 Ονεηηζηυ πζηάκηζημ ηζάζ
Ακαηαηεφμοιε 8 ιένδ αρζεζά ιε 2 ιένδ Απζθθέαξ. Φηζάπκμοιε έβποια ιε 1
ημοηαθάηζ ημο βθοημφ ημο ιίβιαημξ ζε 2 πμηήνζα γεζηυ κενυ. Πίκμοιε έκα
ημοηάθζ ηδξ ζμφπαξ, ιζζή χνα πνζκ ημ θαβδηυ.
15

΢οκηαβέξ θαβδηχκ ιε Απζθθέα
 Σα θνέζηα θφθθα ηδξ Απζθθέαξ ιπμνμφκ κα ιπμοκ ζε ζαθάηα.
 Σα θνέζηα άκεδ ηδξ Απζθθέαξ ιπμνμφκ κα βίκμοκ ζμφπα. Δίκαζ ιζα
πζηνή ηαζ δοκαιςηζηή ζμφπα.

 Λζηέν απζθθέαξ
300 βν. θνέζηζα απζθθέα ή 200 βν λενή
1 θίηνμ μζκυπκεοια 40% υπςξ αυηηα
Βάγμοιε ζε έκα αάγμ ηα παναπάκς οθζηά ηαζ ηα αθήκμοιε βζα 10 διένεξ
ημοκχκηαξ ηα ζοπκά. ΢μονχκμοιε ημ ιίβια ζηφαμκηαξ ημ ηαθά ηαζ
πνμζεέημοιε γάπανδ.





Βαθενζάκα ζπμνά θφηεια ηαθθζένβεζα
Βαθενζάκα δ θανιαηεοηζηή-Valeriana officinalis

Τξόπνο πνιιαπιαζηαζκνύ: Με ζπμνά ή
νζγχιαηα
Δπνρή ζπνξάο: Φοηεφμοιε ιε ζπυνμοξ ηδκ
άκμζλδ Μάνηζμ ιε Απνίθζμ ηαζ
πμθθαπθαζζάγμοιε ιε νζγχιαηα ημ Φεζκυπςνμ
Βάζνο θύηεπζεο: 0.5 εηαημζηά
Ηκέξεο βιάζηεζεο: 3-4 εαδμιάδεξ
Απόζηαζε θύηεπζεο: 30 εηαημζηά απυζηαζδ ζηα θοηά, 50 εηαημζηά ζηζξ
βναιιέξ
Μεηαθύηεπζε: Μυθζξ θηάζεζ ηα 5-10 εηαημζηά
Αλζίδεη: Μάζμ, Ημφκζμ, Ημφθζμ, Αφβμοζημ
Κιίκα: Δίκαζ αοημθοήξ ζηδκ αυνεζα ηαζ δπεζνςηζηή Δθθάδα πμο ζδιαίκεζ υηζ
ηαζνζάγεζ ζημ ηθίια ηδξ. ΢ηδ κυηζα πεδζκή Δθθάδα δ ααθενζάκα ιπμνεί κα
ηαθθζενβδεεί αθθά πνεζάγεηαζ πυηζζια ημ ηαθμηαίνζ.
Τνπνζεζία: Σδξ ανέζμοκ ηα οβνά ηαζ δθζυθμοζηα εδάθδ.
16

Σπιινγή-ζπγθνκηδή: Οζ νίγεξ ηδξ ΢επηέιανζμ-Οηηχανζμ
Σπκβνπιή: Ο ζπυνμξ ηδξ ααθενζάκαξ πάκεζ βνήβμνα ηδ αζςζζιυηδηα ημο, βζα
αοηυ πνέπεζ κα πνδζζιμπμζμφιε υζμ πζμ πνυζθαημ ζπυνμ.
Σθνπόο θαιιηέξγεηαο:
-Χξ θανιαηεοηζηυ θοηυ βζα θοζζηυ δνειζζηζηυ ηαζ βζα ηαθοηένεοζδ ημο φπκμο
ιαξ
-Χξ θοηυ βζα ζοβηαθθζένβεζα ηαζ βζα πνμζέθηοζδ ςθέθζιςκ εκηυιςκ ζημκ
ηήπμ ιαξ
΋πςξ έπς βνάρεζ ηαζ ζημ «Ζ αλία ηςκ αμηάκςκ ζημκ μνβακζηυ ηήπμ», δ
ααθενζάκα είκαζ ζδιακηζηή θυβς ηδξ δοκαηυηδηάξ ηδξ κα ακαηαηχζεζ ηαζ κα
αολήζεζ ηδ δναζηδνζυηδηα ημο θςζθυνμο ζημ πχια βφνς απυ αοηήκ αθθά
ηαζ επεζδή πνμζεθηφεζ ημοξ βαζμζηχθδηεξ
-΢ημ ράνεια ημ ίδζμ ημ θοηυ πνμζεθηφεζ ηα ράνζα ζηα δίπηοα ιαξ. Σμ ίδζμ
ζζπφεζ ιε έκα πακάηζ ανεβιέκμ ιε ημ θάδζ ηδξ









17













Σζάζ ημο αμοκμφ - Ζ ηαθθζένβεζα ζημκ αβνυ ηαζ δ πνήζδ ημο

Πμθοεηήξ πυα αοημθοήξ ζηδκ
Δθθάδα, απακηάηαζ ζε
λδνμεενιζηέξ ζοκεήηεξ ηαζ
πεηνχδδ θζαάδζα ιε αζαεζημθζεζηά
πεηνχιαηα, ζε ορδθυ ορυιεηνμ.
Βθαζημί απθμί ή δζαηθαδζγυιεκμζ,
φρμοξ 10-30cm, οπυθεοημζ ηαζ
ηαθφπημκηαζ απυ ποηκυ ηνίπςια.
Άκεδ πνχιαημξ ακμζπημφ ηίηνζκμ,
απυ Ημφκζμ έςξ ΢επηέιανζμ πμο
πνδζζιμπμζμφκηαζ βζα ηδκ
παναζηεοή αθερδιάηςκ ιε εοενβεηζηέξ ζδζυηδηεξ.
Σνυπμξ ακαπαναβςβήξ : ΢οκζζηάηαζ αβεκήξ ακαπαναβςβή πανυθμ πμο μζ
ζπυνμζ ημο ζζδενίηδ θοηνχκμοκ εφημθα. Πμθθαπθαζζαζιυξ ιε ζπυνμ
δδιζμονβεί ιεβάθδ ακμιμζμιμνθία θοηζημφ οθζημφ ζηδκ ακάπηολδ ηδκ επμπή
άκεζζδξ αθθά ηαζ ζηδκ πμζυηδηα ηςκ ακεμθυνςκ ζηεθεπχκ.Ανπζηυ οθζηυ
ορδθήξ πμζυηδηαξ ιπμνεί κα δδιζμονβδεεί ιε ζζημηαθθζένβεζα ηαζ ζηδ
ζοκέπεζα ζημκ αβνυ κα πνμηφρμοκ κέα θοηά απυ παναθοάδεξ.

Σνυπμξ ηαθθζένβεζαξ :
 Πνμεημζιαζία εδάθμοξ ζημκ αβνυ: Γεκ απαζηεί ζδζαίηενμοξ πεζνζζιμφξ
ηαεχξ θοηεφεηαζ ζε μνεζκά, επζηθζκή, πεηνχδδ, εδάθδ. Πνζκ ηδ θφηεοζδ
βίκεηαζ ηαηενβαζία ιε ημ πένζ ζημ ααειυ πμο αοηυ είκαζ εθζηηυ.
18

 Δπμπή – ποηκυηδηα θφηεοζδξ : Μέζα θεζκμπχνμο, ιεηά ηζξ πνχηεξ
ανμπέξ. Δκαθθαηηζηά ανπέξ άκμζλδξ. Ποηκυηδηα θφηεοζδξ 2.000 - 2.500
θοηά ημ ζηνέιια (0,70 - 1 m ιεηαλφ ηςκ βναιιχκ Υ 0,50 - 0,60 m επί ηςκ
βναιιχκ).
 Δδαθζηέξ απαηήζεζξ - Λίπακζδ : Πνμζανιυγεηαζ ηαθά ζε εδάθδ
πεηνχδδ, ζηναββενά εδάθδ ηαζ απαζηεί ορδθυ ορυιεηνμ (>500m).
Αηαηάθθδθεξ μζ γεζηέξ πενζμπέξ, ιε επίπεδα αβνμηειάπζα πμο
«κενμηναημφκ».
 Άνδεοζδ : Μπμνεί κα ηαθθζενβδεεί ηαζ ςξ λδνζηυ, αλζμπμζεί υιςξ πμθφ
ηαθά ημ κενυ υηακ ημο δμεεί ανηεί κα είκαζ ζε ιζηνέξ δυζεζξ ηαζ κα ιδκ
παναιέκεζ ζημ νζγζηυ ζφζηδια ημο θοημφ ηαεχξ είκαζ εοαίζεδημ ζε
ζδρδνζγίεξ.
 Δπενμί - Αζεέκεζεξ : ΢ηα ορδθά ορυιεηνα πμο ηαθθζενβείηαζ ζοκήεςξ δεκ
ακηζιεηςπίγμκηαζ πνμαθήιαηα απυ εκημιμθμβζηέξ πνμζαμθέξ.Πνμζμπή
ζηδκ οπεναμθζηή άνδεοζδ βζα ηοπυκ ακάπηολδ ιοηδημθμβζηχκ αζεεκεζχκ
ζημ νζγζηυ ζφζηδια (ζδρζνζγίεξ).
 ΢οβημιζδή - Ξήνακζδ : ΢οβημιζδή ζηδκ πθήνδ άκεζζδ ημοξ ιήκεξ Ημφκζμ –
Αφβμοζημ ακάθμβα ιε ημ ορυιεηνμ ηαθθζένβεζαξ. ΢οβημιίγμκηαζ ηα
ακεμθυνα ζηεθέπδ ιυκμ. Ξήνακζδ ζε δειάηζα, ηνειαζιέκα ακάπμδα ζε
ζηζενυ δνμζενυ ιένμξ.
Sideritis scardica (Σζάζ ημο
αμοκμφ, ζζδενίηδξ) : Γζάνηεζα
ηαθθζένβεζαξ 10-12 έηδ. Ζ
απυδμζδ ζε λδνυ πνμσυκ
ιπμνεί κα θηάζεζ ηα 150
kg/ζην ζημκ ηνίημ πνυκμ
ηαθθζένβεζαξ.
Ζ πενζεηηζηυηδηα ζε αζεένζμ
έθαζμ είκαζ παιδθή. Κοιαίκεηαζ
απυ 0,05 – 1%. Σα ηφνζα
ζοζηαηζηά ημο αζεενίμο εθαίμο
είκαζ ιζκευθδ, βενακζυθδ, α-
ηανομθοθθέκζμ ηαζ κενμθζδυθδ.
Σζάζ ημο αμοκμφ (΢ζδενίηδξ), Sideritis scardica Griseb., μζημβέκεζα Labiatae
Βζμθμβζηέξ ζδζυηδηεξ : Σμ αζεένζμ έθαζμ ημο ζζδδνίηδ πανμοζζάγεζ ζδιακηζηή
ακηζμλεζδςηζηή ηαζ ακηζθθεβιμκχδδ δνάζδ.Σμ ηζάζ ημο αμοκμφ πανμοζζάγεζ
εοενβεηζηέξ ζδζυηδηεξ ηαζ ζηδ δζαηνμθή ηςκ αβνμηζηχκ γχςκ. Πνμζεήηδ
θφθθςκ ηζαβζμφ ημο αμοκμφ ζε πμζμζηυ 5 ή 10g/kg ηνμθήξ ζηα ζζηδνέζζα
εβηφςκ-εδθαγμοζχκ πμίνςκ δεκ επδνέαζε ηζξ απμδυζεζξ ηςκ πμζνμιδηένςκ
αθθά είπε ζακ απμηέθεζια:
 Σδκ αφλδζδ ημο αάνμοξ ηςκ πμζνζδίςκ ζημκ ημηεηυ ηαζ ζδζαίηενα ζημκ
απμβαθαηηζζιυ ζε επίπεδα παναπθήζζα ιε εηείκα ηδξ πνμζεήηδξ
αζηαιίκδξ Δ (200mg/kg ηνμθήξ).
 Σδκ αφλδζδ ημο αάνμοξ ηδξ ημηεημμιάδαξ ζε ζφβηνζζδ ιε ιάνηονεξ.
19

 Σδκ εογςία πμζνμιδηένςκ ηαζ πμζνζδίςκ θυβς ηδξ ήπζαξ δνειζζηζηήξ
δνάζδξ.
Φανιαηεοηζηέξ ζδζυηδηεξ:

Σμ βκςζηυ ηζάζ ημο αμοκμφ απακηάηαζ ζε υθα
ηα εθθδκζηά αμοκά αθθά ηαζ ζε πένζμοξ
ηυπμοξ. . Ήδδ απυ ηδκ ανπαζυηδηα μ
Γζμζημονίδδξ ημ πνδζζιμπμζμφζε ςξ
εεναπεοηζηυ ηςκ πθδβχκ ηαζ πζζηεφεηαζ υηζ
είκαζ εοενβεηζηυ βζα ηα αζιμθυνα αββεία ηδξ
ηανδζάξ. Μζα ηζκέγζηδ πανμζιία θέεζ υηζ ημ
ακχηενμ ηζάζ πνμένπεηαζ απυ ηα ρδθά αμοκά. Σμ ηζάζ ημο αμοκμφ έπεζ
πεπηζηέξ , εενιακηζηέξ, ημκςηζηέξ ηαζ απμημλζκςηζηέξ ζδζυηδηεξ. ΢οκζζηάηαζ
ηαηά ηςκ ηνομθμβδιάηςκ, ηςκ αζεεκεζχκ ημο ακαπκεοζηζημφ ζοζηήιαημξ ηαζ
ημο μονμπμζδηζημφ ζοζηήιαημξ. Οζ εεναπεοηζηέξ ημο ζδζυηδηεξ αμδεμφκ
αηυιδ ζηδκ ηαηαπμθέιδζδ ηςκ παεήζεςκ ηςκ ηνζπμεζδχκ αββείςκ ηαζ ηδξ
ηανδζάξ, πάνδ ζηζξ θεβυιεκεξ θθααμκμεζδείξ μοζίεξ πμο πενζέπεζ. Σέθμξ, ημ
αθέρδια ιε θειυκζ ηαζ ιέθζ είκαζ ακηζζδπηζηυ ηαζ ιαθαηχκεζ ημ θαζιυ.Σα
δναζηζηά ζοζηαηζηά ημο ηζαβζμφ είκαζ δ ηαθεΐκδ πμο είκαζ δζεβενηζηυ ημο
κεονζημφ ζοζηήιαημξ, αθθά οπάνπμοκ ηαζ ίπκδ εεμανςιίκδξ πμο είκαζ
δζμονδηζηή μοζία ηαζ δνα ζημ ακαπκεοζηζηυ ζφζηδια. Σα κςπά θφθθα ημο
είκαζ ανηεηά πθμφζζα ζε αζηαιίκδ C. Σμ έβποια ημο θοημφ πνδζζιμπμζείηαζ
ζακ πςκεοηζηυ, δζμονδηζηυ ζε πεπηζηέξ δζαηαναπέξ ηαζ ζακ δζεβενηζηυ ημο
εβηεθάθμο ηαζ ηςκ ιοχκ. Δλάθθμο επζηαπφκεζ ηδκ ακαπκμή. Μυθζξ ηεθεοηαία
ακαηαθφθεδηε άθθδ ιζα θανιαηεοηζηή ζδζυηδηα ημο ηζαβζμφ. Πνμθαιαάκεζ ηδκ
ειθάκζζδ ηδξ μζηεμπυνςζδξ.
*Tip:
Ακηί ηαθέ πμο εα ιαξ αθήζεζ λάβνοπκμοξ ιία ημφπα ηζάζ ημο αμοκμφ ιε
ηακέθα είκαζ ζδακζηή βζα έκα αναδοκυ αρέθδια. ΋ηακ ανάζεηε ημ ηζάζ αάγεηε
ιέζα έκα ημιιαηάηζ ηακέθα λφθμ κα ανάζεζ ιαγί. Παίνκεζ πμθφ ςναίμ άνςια
ηαζ βεφζδ. Μάθζζηα βθοηαίκεζ ημ νυθδια ηαζ δεκ πνεζάγεηαζ κα αάθεηε γάπανδ.
Σμ ηζάζ ημο αμοκμφ ηαζ πμο ημ ανίζημοιε

Σμ βέκμξ Sideritis L. πενζθαιαάκεζ
ιζα πθδεχνα θοηζηχκ εζδχκ
απμηεθμφιεκςκ απυ πμχδδ εηήζζα,
πμχδδ πμθοεηή , ηαεχξ ηαζ
ιζηνμφξ εάικμοξ. Πνυηεζηαζ βζα
ανςιαηζηά – θανιαηεοηζηά θοηά
πμο ακήημοκ ζηδκ μζημβέκεζα
ηςκ Υεζθακεχκ (Lamiaceae).
Σα πενζζζυηενα είδδ ημο βέκμοξ
Sideritis απμηεθμφκηαζ απυ πμθοεηή πμχδδ θοηά, ηα μπμία αοημθφμκηαζ ζε
πχνεξ ηδξ Μεζμβείμο, εκχ πμθθά είδδ ημο βέκμοξ αοημφ οπάνπμοκ ηαζ ζηδκ
20

Αζία. ΢ηδκ πενζμπή ηδξ Μεζμβείμο, υπμο θαίκεηαζ κα είκαζ ηαζ ημ ηέκηνμ
ηαηαβςβήξ ημο θοημφ, έπμοκ ηαηαβναθεί πάκς απυ 100 δζαθμνεηζηά είδδ ημο
βέκμοξ Sideritis. Ζ ιεβαθφηενδ πμζηζθία εζδχκ ζοκακηάηαζ ζηδκ Ηαδνζηή
Υενζυκδζμ, ιε 45 ημοθάπζζημκ είδδ ηα πενζζζυηενα ηςκ μπμίςκ είκαζ
εκδδιζηά, εκχ 14 απυ αοηά απεζθμφκηαζ ζήιενα ιε ελαθάκζζδ. Υχνεξ
πθμφζζεξ ζε πθδεοζιμφξ ηαζ πμζηζθία εζδχκ είκαζ επίζδξ δ Δθθάδα, δ Ηηαθία
ηαζ πχνεξ ηςκ αηηχκ ηδξ αυνεζαξ Αθνζηήξ. ΢ε υθεξ ζπεδυκ ηζξ Μεζμβεζαηέξ
πχνεξ είδδ ημο βέκμοξ αοημφ είκαζ βκςζηά, ζε ημπζηή ηθίιαηα, ςξ αυηακα βζα
δζάθμνεξ πνήζεζξ. Όιςξ πνήζδ βζα ηδκ παναζηεοή ηζαβζμφ βίκεηαζ ιυκμ
ζηδκ Ηζπακία ηαζ ηονίςξ ζηδκ Δθθάδα, υπμο έπμοιε ηαζ ηδ ιεβαθφηενδ
ηαηακάθςζδ.
ΠΟΤ ΣΟ ΒΡΗ΢ΚΟΤΜΔ : Σμ ηζάζ ημο αμοκμφ ή αθθζχξ θθζζημφκζ ημ ανίζημοιε
ζε μνζζιέκεξ μνεζκέξ πενζμπέξ ηδξ παηνίδαξ ιαξ. ΢ηδκ πενζμπή ιαξ ημ
ζοκακηάιε ζημκ ΋θοιπμ.
ΠΔΡΗ΢ΤΛΛΟΓΖ : Υνήζζια ιένδ ημο θοημφ είκαζ ηα θφθθα ηαζ μζ ακεζζιέκεξ
ημνοθέξ. Ακείγεζ ημ ηαθμηαίνζ. Σμ λδναίκμοιε ηαζ ημ ηναηάιε βζα υθδ ηδ
δζάνηεζα ημο πνυκμο.
ΥΡΖ΢ΗΜΟΣΖΣΑ: Σμ ηζάζ ημο αμοκμφ είκαζ εαοιάζζμ ζημιαπζηυ ηαζ πςκεοηζηυ.
Υνδζζιμπμζείηαζ ζε πενζπηχζεζξ αιοβδαθίηζδαξ, θθεβιμκχκ ημο νζκμθάνοββα
ηαζ βζα ημ ηνομθυβδια.
ΠΧ΢ ΥΡΖ΢ΗΜΟΠΟΗΔΗΣΑΗ : Ρίπκμοιε 6 βναιιάνζα ηζάζ ζε 2 πμηήνζα ηαοηυ
κενυ ηαζ πίκμοιε απυ έκα ιεηά ημ ιενζδιενζακυ ηαζ αναδζκυ θαβδηυ.
Σμ παναζηεοαγυιεκμ αθέρδια
ιε ημ υκμια«Σζάζ ημο
Βμοκμφ» πανμοζζάγεζ πμθθέξ
εοενβεηζηέξ ζδζυηδηεξ, μζ μπμίεξ
μθείθμκηαζ ζηα ζοζηαηζηά ημο
αζεένζμο εθαίμο ημο, υπςξ βζα
πανάδεζβια ζηα θθααμκμεζδή.
Σμ αθέρδια απυ ημ θοηυ
πνμηζιάηαζ πμθφ απυ ημοξ
Έθθδκεξ, εζδζηά ημοξ πεζιενζκμφξ ιήκεξ, θυβς ηδξ εοενβεηζηήξ ημο επίδναζδξ
ζε ηνομθμβήιαηα ηαζ θθεβιμκέξ ημο ακχηενμο ακαπκεοζηζημφ ζοζηήιαημξ,
ζδζυηδηεξ πμο εκζζπφμκηαζ ιε ηδκ πνμζεήηδ ιεθζμφ. Οζ εοενβεηζηέξ επζδνάζεζξ
μθείθμκηαζ ζηδκ ακηζθθεβιμκχδδ, ααηηδνζμζηαηζηή ηαζ ακηζμλεζδςηζηή δνάζδ
ημο. Αηυιδ εεςνείηαζ εοζηυιαπμ, εθζδνςηζηυ, ημκςηζηυ, ακηζενεεζζηζηυ ηαζ
ακηζακαζιζηυ δζυηζ πενζέπεζ Fe (Floca et al 1981). Ονβακμθδπηζηά ημ νυθδια
είκαζ πμθφ εφβεοζημ ηαζ ανςιαηζηυ, εκχ ιπμνεί κα ηαηακαθςεεί γεζηυ ή
ηνφμ, ιε γάπανδ, ιέθζ ή ηαζ ζηέημ. Μέπνζ ηχνα ηαθθζένβεζα εζδχκ ημο
θοημφ, βίκεηαζ ιυκμ ζηδκ Δθθάδα. Σμ ιένμξ ημο θοημφ πμο ζοθθέβεηαζ είκαζ
δ ηαλζακεία ζε πθήνδ άκεδζδ ιαγί ιε 5-6 cm αθαζημφ. Οζ ακεμθυνμζ αθαζημί
λδναίκμκηαζ χζηε κα ιπμνμφκ κα δζαηδνδεμφκ βζα ιεβάθμ πνμκζηυ δζάζηδια.

Γοζηοπχξ δεκ έπμοκ βίκεζ ζοζηδιαηζηέξ πνμζπάεεζεξ πνμχεδζδξ ζε
πχνεξ ηδξ Δονχπδξ, υπμο δ ηαηακάθςζδ αθερδιάηςκ είκαζ ανηεηά
ιεβάθδ.
21


Απυ ηα 17 πενίπμο είδδ πμο αοημθφμκηαζ ζηδκ Δθθάδα, ζδζαίηενα
βκςζηά ηαζ ιε ιεβάθδ ελάπθςζδ είκαζ ηα παναηάης (Γηυθζανδξ 1984):

1. Sideritis athoa: (Papan. & Kokkini) Κμζκχξ θέβεηαζ ηζάζ αθάπζημ, ηαζ ζημ
Άβζμ ΋νμξ ιπεηηυκζηα. Δίκαζ πμθοεηήξ πυα φρμοξ ιέπνζ 40 εη., υπμο
ηαθφπηεηαζ μθυηθδνμ ιε ιζηνέξ αδεκχδεζξ ηνίπεξ. Ο αθαζηυξ είκαζ υνεζμξ
απθυξ ή δζαηθαδζζιέκμξ ηαζ λοθχδδξ ζηδ αάζδ ημο. Αοημθφεηαζ ζημκ Άες,
ζηδκ Πίκδμ ηαζ ζηδκ ΢αιμενάηδ.
2. Sideritis clandestina: (Chaub. & Bozy) Κμζκχξ θέβεηαζ ηζάζ ημο Μαθεαμφ
ή ηζάζ ημο Σατβέημο.Δίκαζ πμθοεηήξ πυα φρμοξ ιέπνζ 40 εη. Ο αθαζηυξ ημο
είκαζ, υπςξ ηαζ ζημ πνμδβμφιεκμ είδμξ, απθυξ ή δζαηθαδζζιέκμξ. Αοημθφεηαζ
ζε ανάπμοξ ζηζξ οπαθπζηέξ ηαζ αθπζηέξ πενζμπέξ ημο Μαθεαμφ, ημο Σατβέημο
ηαζ ηδξ Κοθθήκδξ.
3. Sideritis syriaca: (Κμζκχξ θέβεηαζ ηζάζ ηδξ Κνήηδξ, βκςζηυ
ςξ ιαθμηήναξ ή ηαθμημζιδεζά. Δίκαζ πμθοεηήξ πυα, φρμοξ 50 εη. Έπεζ
αθαζηυ ζοκήεςξ απθυ, ζζπονυ, υνεζμ, πμο ηαθφπηεηαζ ιε ποηκυ άζπνμ
πκμφδζ. Αοημθφεηαζ ζηα αμοκά ηδξ Κνήηδξ ηαζ ηονίςξ ζηα Λεοηά ΋νδ ηαζ ζημκ
Φδθμνείηδ ζε ορυιεηνμ 1.300 – 2.000 ιέηνα.Σμ Κνδηζηυ Σζάζ ημο αμοκμφ
(Μαθμηήνα) , εεςνμφκηακ πάκηα θανιαηεοηζηυ αυηακμ αθθά ηαζ πνςζκυ
νυθδια βζα ημοξ ηαημίημοξ ηδξ Γοηζηήξ Κνήηδξ. Σμ ανίζημοιε ζηα αμοκά ηδξ
(Λεοηά „΋νδ ηαζ Φδθμνείηδξ) ζε ορυιεηνμ πάκς απυ 900ι, εκχ ζηδκ
Ακαημθζηή Κνήηδ ειθακίζηδηε ηαζ άνπζζε κα πνδζζιμπμζείηαζ, ιεηά ημκ
ηεθεοηαίμ πυθειμ.

4. Sideritis euboea: (Heldz) Κμζκχξ θέβεηαζ ηζάζ ηδξ Δφαμζαξ ή ηζάζ απ’ ημ
Γέθθζ. Δίκαζ πμθοεηήξ πυα φρμοξ 30-50 εη., ιε ποηκυ ηαζ θεοηυ πκμφδζ ζε
υθα ηα ιένδ ημο. Ο αθαζηυξ ημο είκαζ λοθχδδξ ζηδ αάζδ, ζζπονυξ, απθυξ ή
ιενζηέξ θμνέξ δζαηθαδζζιέκμξ. Αοημθφεηαζ ζηδκ Δφαμζα ηαζ ηονίςξ ζηα αμοκά
Γίνθο ζε ορυιεηνμ 1.000 – 1.540ι.
5. Sideritis scardica: (Griseb) Κμζκχξ θέβεηαζ ηζάζ ημο Οθφιπμο. Δίκαζ
πμθοεηήξ πυα, έπεζ αθαζηυ απθυ ή δζαηθαδζζιέκμ, ηεηναβςκζζιέκμ, θίβμ
λοθχδδ ζηδκ αάζδ. Αοημθφεηαζ ζε αναπχδδ ιένδ ηαζ ζε ορυιεηνμ πάκς απυ
1.000ι., ζημκ ΋θοιπμ, ζημκ Κίζζααμ ηαζ ζημ Πήθζμ.
6. Sideritis raeseri: (Boiss & heldz.) Κμζκχξ θέβεηαζ ηζάζ ημο Πανκαζζμφ ή
ηζάζ ημο Βεθμοπζμφ. Δίκαζ πμθοεηήξ πυα, φρμοξ ιέπνζ 40 εη. Ο αθαζηυξ
είκαζ θεπηυξ, πκμχδδξ, απθυξ ηαζ ζπάκζα δζαηθαδζζιέκμξ, θίβμ λοθχδδξ ζηδ
αάζδ.Σα ηαηχηενα θφθθα είκαζ έιιζζπα ηαζ ηα ακχηενα άιζζπα θμβπμεζδή,
θίβμ πνζμκςηά ιε άζπνμ πκμφδζ, ηαζ άκεδ έκημκα ηίηνζκα ζηζξ αηναίεξ
ηαλζακείεξ. Αοημθφεηαζ ηαζ ηαθθζενβείηαζ ζημκ Νμιυ Μαβκδζίαξ. Δοδμηζιεί ζε
μνεζκέξ πενζμπέξ ηαζ ζε πςνάθζα αζαεζημφπα, πεηνχδδ, ιέηνζαξ βμκζιυηδηαξ,
λδνζηά.

Κμζκυ παναηηδνζζηζηυ ηςκ εζδχκ αοηχκ αθθά ηαζ βεκζηά ημο βέκμοξ
SideritisL. είκαζ υηζ πνυηεζηαζ βζα θοηά ζδζαίηενα πνμζανιμζιέκα βζα κα
επζαζχκμοκ ζε απυηνδικεξ αναπχδεζξ πενζμπέξ ιε ορυιεηνμ άκς ηςκ
1000 ιέηνςκ. Σα είδδ αοηά είκα ζδζαίηενα ακεεηηζηά ζηδκ λδναζία ηαζ ζηζξ
22

παιδθέξ εενιμηναζίεξ. Γεκ απαζημφκ πθμφζζα εδάθδ ηαζ πνμηζιμφκ εέζεζξ,
ιε εθαθνυ έδαθμξ υπζ ζδζαίηενα ααεφ, υπζ ζοκεηηζηυ, ιε άθεμκμ ήθζμ.
΢οκακηχκηαζ ζδζαίηενα ζε ζπζζιέξ ανάπςκ υπμο εθάπζζηα είδδ θοηχκ εα
ιπμνμφζακ κα επζαζχζμοκ.
Απυ ηα παναπάκς είδδ ηαθθζενβείηαζ
ιυκμ ημ S. raeseri Boiss & Heldz ημ
μπμίμ απμηεθεί ααζζηή πδβή
εζζμδήιαημξ βζα ημοξ ηαημίημοξ
ηονίςξ ημο πςνζμο Βνφκαζκα ηαζ
Κμηηςημί, πμο ανίζημκηαζ ζε μνεζκέξ
πενζμπέξ ημο υνμοξ ΋νενοξ. Σα
πςνζά αοηά ανίζημκηαζ ζηζξ
ακαημθζηέξ πθαβζέξ ημο υνμοξ
΋νενοξ ζε ορυιεηνμ πενίπμο 700m
ηαζ ακήημοκ ζηδκ επανπία
Αθιονμφ .Ζ πενζμπή ζηδκ μπμία ανίζημκηαζ ηα δφμ πςνζά είκαζ ελαζνεηζηά
πθμφζζα ζε ιεζμβεζαηή πθςνίδα, δ μπμία δζαθμνμπμζείηαζ ανηεηά απυ αοηή
βεζημκζηχκ αμοκχκ, υπςξ αοηυ ημο Πδθίμο. Ζ πενζμπή δζαθμνμπμζείηαζ ηαζ
ηθζιαηζηά ( ζημζπεία Δεκζηήξ Μεηεςνμθμβζηήξ Τπδνεζίαξ), απυ ημ βεβμκυξ ηδξ
παιδθυηενδξ ζε ζπέζδ ιε άθθεξ βεζημκζηέξ πενζμπέξ εηήζζαξ ανμπυπηςζδξ
ηαζ παιδθυηενδξ ζπεηζηήξ οβναζίαξ. Υαναηηδνζζηζηυ ηδξ πενζμπήξ είκαζ δ
φπανλδ πμθθχκ ανςιαηζηχκ θοηχκ ηδξ Μεζμβεζαηήξ πθςνίδαξ, ηα μπμία ιε
αάζδ παναηήνδζδ πμο έβζκε ζηδκ πενζμπή βζα ηζξ ακάβηεξ αοηήξ ηδξ
ενβαζίαξ, ανίζημκηαζ ζε ζδιακηζημφξ πθδεοζιμφξ ζε ζπέζδ ιε ηδκ οπυθμζπδ
πθςνίδα.

Λυβς ηδξ φπανλδξ έκημκμο ακαβθφθμο ζηδκ πενζμπή ημ μπμίμ πενζθαιαάκεζ
παναεαθάζζζεξ πεδζάδεξ, πθαβζέξ, ημζθάδεξ ηαζ ειπενζέπεζ έκημκεξ εκαθθαβέξ
ορμιέηνςκ (απυ ηδ εάθαζζα, έςξ ηαζ ηα 1700m ζηζξ ημνοθέξ ημο αμοκμφ)
οπάνπεζ ζε ιζηνή ζπεηζηά έηηαζδ δζαθμνμπμίδζδ ηθζιαηζηχκ ζοκεδηχκ. Απυ
ηα οπάνπμκηα ανςιαηζηά θοηά ηδξ πενζμπήξ ιενζηά ειθακίγμκηαζ ζε πμζηζθία
ορμιέηνςκ εκχ άθθα ζε ζοβηεηνζιέκμ εφνμξ.

΢ηδκ ηαεανά μνεζκή γχκδ αοημθφεηαζ ζε ιεβάθδ έηηαζδ έκα απυ ηα πέκηε
είδδ, ημο βέκμοξ Sideritis πμο οπάνπμοκ ζηδκ Δθθάδα. Πνυηεζηαζ βζα ημ είδμξ
S. raeseri ή ημζκχξ Σζάζ ημο Βμοκμφ.



Σμ «πυνημ ημο Θεμφ» θέβεηαζ… θμοίγα!

Ανπζηά εα ζάξ ιαβέρμοκ ηα ιζηνά
ακεάηζα πμο ζημθίγμοκ αοηυκ ημκ
υιμνθμ θοθθμαυθμ εάικμ, άθθμηε
θεοηά, ιμα ή ακμζπηυπνςια
πνάζζκα. ΢ηδ ζοκέπεζα, δ υζθνδζή
ζαξ εα ζοθθάαεζ εηθεπηοζιέκεξ
23

θειμκάηεξ εζάκξ κα δνμζίγμοκ εοπάνζζηα ημκ πχνμ, εκχ υηακ ανάζεηε
ηα θμβπμεζδή πνάζζκα θφθθα ηδξ, εα βεοηείηε ζημκ μονακίζημ ζαξ ιζα
εοπάνζζηα λζκή βεφζδ πμο εα ζάξ πανίζεζ εοελία.
Τν βόηαλν ηεο Λνπίδα, κε ην ιαηηληθό όλνκα «Lippia citriodora» αλήθεη ζηελ
νηθνγέλεηα ησλ Verbenaceae (πνπ πεξηιακβάλεη πεξίπνπ 250 είδε) θαη
θαηάγεηαη από ηελ Νόηην Ακεξηθή θαη ζπγθεθξηκέλα ηε Χηιή νη Ιζπαλνί ηελ
έθεξαλ ζηελ Επξώπε ηνλ 17ν αηώλα. . Σήκεξα όκσο ηε ζεσξνύκε πιένλ θαη
δηθό καο θπηό θαη ηελ αλαθέξνπκε εθηόο από ηα επηζηεκνληθά ηεο νλόκαηα
Ληππία ε θηηξίνζκνο θαη ιεκνλόρνξην, ιόγσ ηεο ιεκνλάηεο κπξσδηάο ησλ
αλζώλ θαη ησλ θύιισλ ηεο, αιιά ζηελ Κξήηε πνπ ηεο έρνπλ ηδηαίηεξε
αδπλακία ζα αθνύζεηε λα ηελ απνθαινύλ θαη γνξγνγηάλλε.Τν άιιν ηνπ όλνκα
είλαη ιεκνλόρνξην, αθνύ αλ πηάζεηε ηα κηθξά, ιεπθά ηνπ αλζάθηα ην ρέξη ζαο
ζα κπξίδεη... ιεκόλη!
Δίκαζ πμθοεηέξ θοθθμαυθμξ εάικμξ ιε φρμξ
απυ 1 ιέπνζ 2-2,5 ιέηνα ιε έκημκδ μζιή
θειμκζμφ(βζα αοηυ θέβεηαζ ηαζ θειμκυπμνημ). Σα
θφθθα ηδξ είκαζ μδμκηςηά ζε ζπήια θμβπμεζδέξ
ιε πνχια πμθφ ακμζηηυ πνάζζκμ, εκχ ηα άκεδ
ηδξ είκαζ ιζηνά θεοηά ή θεοημνυδζκα. Αβαπάεζ
ημκ ήθζμ, ακηέπεζ ζηδκ παβςκζά (υπζ ζε πμθφ
παιδθή) ηαζ εέθεζ ημ κενάηζ ηδξ ημ
ηαθμηαίνζ(ηαθυ πυηζζια ηάεε αδμιάδα).
Ακαπηφζζεηαζ ηαθφηενα ζε μοδέηενα ή εθαθνά υλζκα εδάθδ πμο είκαζ
πθμφζζα ζε μνβακζηή φθδ. Πμθθαπθαζζάγεηε ιε ιμζπεφιαηα ανπέξ Μανηίμο
ηαζ εέθεζ ημ ηθαδειαηάηζ ηδξ υηακ πέζμοκ ηα θφθθα ηδξ ημ θεζκυπςνμ.

Ζ υιμνθδ θμοίγα είκαζ έκα έκα θανιαηεοηζηυ θμοθμφδζ πμο θνμκηίγεζ βζα ηδκ
ηαθή ιαξ οβεία ιε πμθθμφξ ηνυπμοξ, ςξ αθέρδια ή θάδζ, αθμφ ηυζμ ηα άκεδ,
υζμ ηαζ ηα θφθθα ηδξ είκαζ ζδζαίηενα εοενβεηζηά βζα ημκ ακενχπζκμ μνβακζζιυ.

΢ε ηζ αμδεά;
 Γζα ηα κμζήιαηα ημο ζημιάπμο ηαζ ημο
πεπηζημφ ζοζηήιαημξ ημ αθέρδιά ηδξ
είκαζ εοενβεηζηυ ηαζ αμδεάεζ, υηακ
οπμθένμοιε απυ δοζπερία,ιεηεςνζζιυ,
κεοναθβίεξ ηαζ ημθζημφξ ημο ζημιάπμο
ηαζ ηςκ εκηένςκ.
 ΢ηαιαηά ηδ δζάννμζα ηαζ ηδκ αζιμνναβία
 Βμδεά ζημ αδοκάηζζια ηαζ ζηδκ ελαθάκζζδ ηδξ ηοηηανίηζδαξ ηαζ ζηδκ
απμαμθή ηςκ πενζηηχκ οβνχκ.
 Δίκαζ απμηεθεζιαηζηυ ημκςηζηυ, αθθά ηαοηυπνμκα ηαζ ηαηαπνατκηζηυ.
 Δίκαζ ακηζπονεηζηυ.
 Δίκαζ δζμονδηζηυ ηαζ ζοκίζηαηαζ ζε πενζπηχζεζξ κεθνμθζεζάζεςκ.
 Βμδεάεζ ζηδκ απμημλίκςζδ ημο μνβακζζιμφ
 Ακαημοθίγεζ απυ ηζξ διζηνακίεξ.
 Καηαπμθειά ηδκ ηαημζιία ημο ζηυιαημξ.
24

 Σμ γεζηυ έβποια ηδξ θμοίγαξ είκαζ θδιζζιέκμ βζα ηδξ αθνμδζζζαηέξ ημο
ζδζυηδηεξ.
 Υνδζζιμπμζήζηε ημ έβποια ημο αμηάκμο, βζα κα πθφκεηε ηαζ κα ηαεανίζεηε
ημ πνυζςπυ ζαξ.
 Σμ έθαζυ ηδξ αμδεά ηζξ πθδβέξ κα επμοθςεμφκ.
 Δοενβεηζηυ ιε ηαηαπθάζιαηα ζημοξ κεονζημφξ πυκμοξ ηαζ κεονζηέξ
ηεθαθαθβίεξ, ηαεχξ ηαζ ζημοξ πυκμοξ ηςκ αοηζχκ.
 Σμ αζεένζμ έθαζμ ημο θοημφ πνδζζιμπμζείηαζ ηαζ ζηδκ ανςιαημπμζία,
γαπανμπθαζηζηή, πμημπμζία η.θ.π.
Γίαζηα : Οζ εοενβεηζηέξ ζδζυηδηεξ ηδξ θμοίγαξ αμδεμφκ ζηδκ απμημλίκςζδ ηαζ
ηδκ απμαμθή ηςκ πενζηηχκ οβνχκ απυ ημκ μνβακζζιυ αθθά ηαζ ηδκ ηαφζδ
ηδξ ηοηηανίηζδαξ. Δίκαζ απυ ηα πζμ
δζάζδια αυηακα βζα ηδκ ακηζιεηχπζζδ ηδξ
παποζανηίαξ. H ζοπκή πνήζδ ηδξ αμδεά
ζηδκ αφλδζδ ημο νοειμφ ημο
ιεηααμθζζιμφ, ζηδ νφειζζδ ηδξ υνελδξ ηαζ
ζηδ δζμφνδζδ - βζ‟ αοηυ ηαζ είκαζ ιζα ηαθή
επζθμβή βζα υζμοξ ηαθαζπςνμφκηαζ απυ
ηαηαηνάηδζδ οβνχκ. Αηυια, αμδεάεζ
ζδιακηζηά ζηδ ζφζθζλδ ημο δένιαημξ.
Δπζθέληε κα πίκεηε έκα θθζηγάκζ αθέρδια
πενίπμο 20 θεπηά πνζκ ηα βεφιαηά ζαξ.
Πνμζπαεήζηε κα ημ ηδνήζεηε βζα 1-2
ιήκεξ, ηάκηε έκα δζάθεζιια 2 εαδμιάδςκ
ηαζ ζοκεπίζηε ακάθμβα ιε ηα ηζθά πμο
εέθεηε κα πάζεηε. Ακ εέθεηε, ιπμνείηε κα ημ πνδζζιμπμζείηε ηαζ ςξ ημιπνέζα.
Καημζιία ημο ζηυιαημξ : Ακ κζχεεηε ή ζάξ έπμοκ πεζ υηζ ημ ζηυια ζαξ
ιονίγεζ άζπδια, πζείηε έκα αθέρδια θμοίγαξ. Φοζζηά δ ηαημζιία είκαζ
ζφιπηςια πμο μθείθεηαζ ζε πμθθμφξ ηαζ δζαθμνεηζημφξ θυβμοξ, υπςξ
ζημιαηζηά, μδμκηζαηνζηά, ακαπκεοζηζηά ή βαζηνεκηενζηά πνμαθήιαηα. Μέπνζ
κα ανεζ ηδκ μνζζηζηή θφζδ, αθήζηε 50 βν. θφθθα θμοίγαξ κα ιμοθζάζμοκ βζα 15
θεπηά ζε 1 θίηνμ ηνφμ κενυ ηαζ ιεηά ανάζηε ηα βζα θίβα δεοηενυθεπηα. Αθήζηε
ηα κα ηάηζμοκ βζα άθθα 10 θεπηά, χζηε κα δζαθοεεί ζημ κενυ ημ αζεένζμ έθαζμ
ημο θοημφ. Πζείηε 3-4 θθζηγάκζα απυ αοηυ ημ «ηζάζ» ιέζα ζηδ ιένα, ηαζ εα
δζαπζζηχζεηε υηζ δ ηαημζιία εα ηαηαπμθειδεεί.
Πμφ ηδ ανίζημοιε:
Η Λνπίδα αλζίδεη ην θαινθαίξη θαη ζπλήζσο θπηξώλεη ζηηο άθξεο ησλ
εμνρηθώλ δξόκσλ, ζηα πεηξώδε εδάθε πνιιώλ λεζηώλ, ελώ ζε πεξηνρέο κε
γόληκν έδαθνο ην ύςνο ηεο θηάλεη ην ελάκηζη κέηξν. Καιιηεξγείηαη ζε θήπνπο ή
ζε γιάζηξεο ζην κπαιθόλη θαη αληέρεη αθόκα θη αλ δελ πνηίδεηαη
ζπρλά.Απνμεξακέλα θύιια βξίζθνπκε ζε όια ηα θαηαζηήκαηα κε βόηαλα, ζηα
κεγάια ζνύπεξ κάξθεη ή ζε θαξκαθεία.
Οδδβίεξ Πνμεημζιαζίαξ ...
25

Έβποια : Aθμφ ανάζεζ ημ κενυ ζημ ιπνίηζ, ημ απμζφνεηε απυ ηδ θςηζά,
πνμζεέηεηε ηδ ζοκζζηχιεκδ δυζδ ημο αμηάκμο ηαζ ημ αθήκεηε ζηεπαζιέκμ
βζα 5 θεπηά. Tμ ζμονχκεηε ηαζ ημ πίκεηε.
Aθέρδια : Tμ αθέρδια εκδείηκοηαζ βζα ηα ζηθδνά θφθθα ηαζ ηζξ νίγεξ ηςκ
αμηάκςκ. ΢ηδκ πενίπηςζδ αοηή, ανάγεηε ημ αυηακμ ιαγί ιε ημ κενυ βζα 5
θεπηά, ημ ζμονχκεηε ηαζ ημ πίκεηε.
Σμ αζεένζμ έθαζμ : Σμ αζεένζμ έθαζμ ηδξ θμοίγαξ εα ημ ανείηε εφημθα ζηα
θανιαηεία ή ζηα ηαηαζηήιαηα αζμθμβζηχκ εζδχκ. Λίβεξ ιυκμ ζηαβυκεξ πάκς
ζε έκα ααιαάηζ, αμδεμφκ ηζξ πθδβέξ κα επμοθςεμφκ ηαζ ημοξ ιχθςπεξ κα
οπμπςνήζμοκ. ΋ιςξ ιδκ ημ παναηάκεηε, βζαηί δ θμοίγα έπεζ ζδζαίηενα ορδθή
πενζεηηζηυηδηα ζε ηαιθμνά ηαζ ιπμνεί κα ζάξ θένεζ ηα ακηίεεηα
απμηεθέζιαηα.
Ανςιαηζηή πνυηαζδ:
Λνπίδα κε ιεβάληα γηα ήξεκεο εκέξεο θαη λύρηεο
΢οζηαηζηά:
 5-6 θφθθα θμοίγαξ
 1 1/2 ημοηαθζά ημο βθοημφ θεαάκηα
 1 ημφπα θοζζηυ ιεηαθθζηυ κενυ
 1 ημοηαθζά ημο βθοημφ ιέθζ
Οδδβίεξ: Βνάζηε ημ θοζζηυ ιεηαθθζηυ κενυ ζημοξ απαζημφιεκμοξ ααειμφξ
(100° Κεθζίμο ) ηαζ ηαηυπζκ νίληε ηα θφθθα θμοίγαξ ηαζ ηα άκεδ θεαάκηαξ.
Αθήζηε ηα κα αβάθμοκ ημ άνςια ημοξ βζα 4-5 θεπηά ηαζ, αθμφ ημ ζμονχζεηε
ηαζ ημ ζεναίνεηε ζηδκ αβαπδιέκδ ζαξ ημφπα, πνμζεέζηε ημ ιέθζ.
Υαθανχζηε ηαζ απμθαφζηε ημ.
Λίγα κπζηηθά αθόκα
Μπμνείηε αηυια κα θηζάλεηε ημ νυθδια ημο εκυξ θίηνμο ηαζ κα ημ αάθεηε ζημ
ροβείμ. Έηζζ εα απμθαφζεηε ημ παθανςηζηυ πμηυ ζαξ παβςιέκμ αηυια ηαζ
ζημ βναθείμ ζαξ ηαηά ηδ δζάνηεζα ηδξ διέναξ. Φηζάληε παβάηζα απυ ημ
νυθδια πμο εημζιάγεηε ηαζ υπζ απυ κενυ, ηαεχξ έηζζ εα δζαηδνήζεηε ηδ βεφζδ
ημο πμημφ ζαξ ακαθθμίςηδ.
Ακ δ ιείςζδ ηδξ ηοηηανίηζδαξ είκαζ μ ηφνζμξ ζηυπμξ ζμο αάθε ζηδκ άηνδ, ημ
δδιμθζθεξ βζα αδοκάηζζια, πνάζζκμ ηζάζ. Ακ ηαζ είκαζ ελαζνεηζηυ νυθδια
ζίβμονα ιε ζδιακηζηά ςθέθδ ζηδ απμημλίκςζδ ημο μνβακζζιμφ, ζηδκ αφλδζδ
ημο ιεηααμθζζιμφ ηαζ βεκζηά ζηδκ οβεία ηαζ ζοκμθζηή εοελία ημο μνβακζζιμφ,
βζα ηδκ ακηζιεηχπζζδ ηδξ ηοηηανίηζδαξ ημ κμφιενμ έκα αυηακμ είκαζ δ Λμοίγα!
Η Λνπίδα είλαη από ηα πην θεκηζκέλα θαξκαθεπηηθά βόηαλα ζηνλ θόζκν
γηα ηελ ζπκβνιή ηεο ζην αδπλάηηζκα,
ηε ιηπνδηάιπζε, ηελ θαηαπνιέκεζε ηεο
θαηαθξάηεζεο πγξώλ θαη σο εθ ηνύηνπ
ζηε κείσζε ηεο θπηηαξίηηδαο.
26

Σα πθεμκεηηήιαηά ηδξ δεκ ζηαιαημφκ υιςξ εηεί!
Βμδεά επίζδξ ζηδκ αφλδζδ ημο νοειμφ ημο ιεηααμθζζιμφ ηαζ ζηδκ
ακηζιεηχπζζδ ημο ηοιπακζζιμφ & ηςκ αενίςκ. Δίκαζ δε πμθφ εφβεζημ νυθδια
ιε εθαθνχξ θειμκάημ άνςια ηαζ είκαζ ζδακζηυ βζα ημ ανάδο ιζαξ ηαζ
πνμζθένεζ έκα αίζεδια παθάνςζδξ ηαζ εοελίαξ.

Οδδβίεξ:
1. Βνάγεζξ θίβμ κενυ ζε έκα ιπνίηζ ηαζ ιεηά νίπκεζξ ιέζα ιενζηά θοθθανάηζα
πςνίξ κα ζοκεπίζεζξ ημ ανάζζιμ ηαζ ημ αθήκεζξ βζα 3-5 θεπηά χζηε κα αβάθεζ
ημ αυηακμ ηζξ ςθέθζιεξ μοζίεξ ημο.
2. ΢ηναββίγεζξ ημ νυθδια απυ ηα θφθθα
3. Έημζιμ! Σέθεζμ βζα ηδκ ηοηηανίηζδα αθθά ηαζ απμθαοζηζηυ ηαοηυπνμκα!

Έληνα ζοιαμοθέξ:
1. Μδκ αάθεζξ γάπανδ! Ακ εέθεζξ κα ημ βθοηάκεζξ μπςζδήπμηε πνδζζιμπμίδζε
stevia πμο είκαζ έκα θοζζηυ ηαζ οβζεζκυ βθοηακηζηυ. Μπμνείξ κα ημ ανεζξ ζε
ηαηαζηήιαηα οβζεζκήξ δζαηνμθήξ αθθά ηαζ ζε e-shop ζημ δζαδφηηζμ.
2. Ζ θμοίγα ιπμνεί κα απμηεθέζεζ έκακ ζδιακηζηυ ζμο ζφιιαπμ ζηδκ ιάπδ
εκάκηζα ζηδκ ηοηηανίηζδα αθθά απυ ιυκδ ηδξ δεκ ηάκεζ εαφιαηα. Θα πνέπεζ κα
είκαζ ιένμξ ιζαξ ζοζηδιαηζηήξ μθζηήξ ακηζιεηχπζζδξ ηαζ ζοκμδεφεηαζ ιε
οβζεζκή δζαηνμθή, άζηδζδ ηαζ ημπζηή θνμκηίδα.
Πνμζμπή!
΢οζηήκεηαζ κα απμθεφβεηαζ δ πνήζδ ηδξ απυ υζμοξ πάζπμοκ απυ οπυηαζδ,
επεζδή είκαζ δζμονδηζηή ηαζ ιεζχκεζ ηδκ πίεζδ.




"Φαζηυιδθμ ημ ζςηήνζμκ"

Πμθοεηήξ αεζεαθήξ εάικμξ ηςκ
εφηναηςκ εενιχκ πενζμπχκ,
φρμοξ έςξ 70 cm ιε αθαζηυ
πμθφηθαδμ, ηεηναβςκζηυ,
πκμοδςηυ. Ακείγεζ ηδκ άκμζλδ,
Απνίθζμ – Μάζμ ακάθμβα ιε ημ
ορυιεηνμ. Υνδζζιμπμζείηαζ βζα ηζξ
ακηζζδπηζηέξ, ακηζμλεζδςηζηέξ,
ζπαζιμθοηζηέξ ηαζ ζηοπηζηέξ
ζδζυηδηέξ ημο.
Σμ αμηακμθμβζηυ υκμια ημο θαζηυιδθμο salvia officinalis πνμένπεηαζ απυ ηδκ
θαηζκζηή θέλδ salvare πμο ζδιαίκεζ "εεναπεφς" ηαζ ελαζηίαξ ηςκ εεναπεοηζηχκ
ημο δοκάιεςκ ηαζ ζδζμηήηςκ ημ μκυιαγακ ηαζ "salvia salvatrix" δδθαδή ζάθαζα
μ ζςηήν (θαζηυιδθμ ημ ζςηήνζμκ)...
Ηζημνζηά μζ ανπαίμζ Έθθδκεξ πίζηεοακ υηζ ημ θαζηυιδθμ πάνζγε ζημκ άκενςπμ
ηδκ αεακαζία, μζ ανπαίμζ Αζβφπηζμζ πίζηεοακ υηζ ήηακ ζενυ βζαηί ιπμνμφζε κα
ζχζεζ ηδκ γςή ημο ακενχπμο ή κα ημο ηδκ πανίζεζ, μζ ανπαίμζ Ρςιαίμζ ημο
27

είπακ ιεβάθμ ζεααζιυ ηαζ βζα αοηυ ζοκυδεοακ ηδκ ζοβημιζδή ημο ιε εζδζηέξ
ηεθεημονβίεξ ηαζ μζ Γάθθμζ ημ μκμιάγμοκ "ημ εθθδκζηυ ηζάζ". ΋πςξ μζ
οπυθμζπμζ Δονςπαίμζ ημ πνδζζιμπμζμφκ ζε πμθθέξ εθανιμβέξ
υπςξ θανιαηεοηζηέξ ηαζ ιαβεζνζηέξ.
Σηελ Κξήηε πνπ ην θαζθόκειν θύεηαη ελ αθζνλία ππήξρε παξάδνζε λα
γίλεηαη ε ζπγθνκηδή ηελ πξώηε θαη ηελ δεύηεξε κέξα ηνπ Μάε θαη πξηλ
από ηελ αλαηνιή ηνπ ήιηνπ...
Σνυπμξ ακαπαναβςβήξ
Ζ αβεκήξ ακαπαναβςβή ιε ιμζπεφιαηα ιαθαημφ λφθμο – ημνοθήξ
ακηζιεηςπίγεζ δοζημθίεξ, ςζηυζμ ζοκζζηάηαζ. Πμθθαπθαζζαζιυξ ιε ζπυνμ
δδιζμονβεί ακμιμζμιμνθία θοηζημφ οθζημφ, ηαηά ζοκέπεζα οπμαάειζζδ
παναβςβήξ. Απαζηεί εθαθνφ οπυζηνςια νζγμαμθίαξ, ιίβια ηφνθδξ
(ηφπμο KTS1) : πενθίηδ (1:4), πνήζδ μνιυκδξ νζγμαμθίαξ 2.000 ppm IBA ηαζ
πενζμνζζιέκδ ζπεηζηή οβναζία. Σμ νζγζηυ ζφζηδια ειθακίγεηαζ βνήβμνα, ζε
δζάζηδια 12 διενχκ, δδιζμονβμφκηαζ υιςξ πμθθέξ θμνέξ πνμαθήιαηα θυβς
ηήλεςκ πμο ζηδ ζοκέπεζα ιπμνμφκ κα μδδβήζμοκ ζε ηαηαζηνμθή ηςκ
κεανχκ θοηανίςκ.
Σνυπμξ ηαθθζένβεζαξ
 Πνμεημζιαζία εδάθμοξ ζημκ αβνυ: Βαεφ υνβςια ηδ δζάνηεζα ημο
ηαθμηαζνζμφ. Βαζζηή θίπακζδ ιε πνμζεήηδ 50 kg/ζην θζπάζιαημξ 11-15-
15 ιπμνεί κα πνδζζιμπμζδεεί ζε ζοιααηζηέξ ηαθθζένβεζεξ. Γζα αζμθμβζηέξ
ηαθθζένβεζεξ ηαθά πςκειέκδ ημπνζά ή ζηεοάζιαηα εβηεηνζιέκα.
 Δπμπή – ποηκυηδηα θφηεοζδξ : Μέζα θεζκμπχνμο, ιεηά ηζξ πνχηεξ
ανμπέξ. Δκαθθαηηζηά ανπέξ άκμζλδξ. Ποηκυηδηα θφηεοζδξ έςξ 2.200 θοηά
ημ ζηνέιια ηαεχξ ηα θοηά ακαπηφζζμκηαζ ανηεηά (0,70 - 1 m ιεηαλφ ηςκ
βναιιχκ Υ 0,50 - 0,60 m επί ηςκ βναιιχκ).
 Δδαθζηέξ απαηήζεζξ - Λίπακζδ : Πνμηζιά εδάθδ πμο γεζηαίκμκηαζ κςνίξ
ηδκ άκμζλδ υπςξ αιιχδδ, παθζηχδδ, αζαεζημθζεζηά ιε έηεεζδ ζημκ ήθζμ,
ιε εφνμξ pH απυ 6,5 – 8 (πνμηζιυηενμ μοδέηενμ). ΢οκζζηάηαζ εηδζίςξ
θίπακζδ ιε 7-8 ιμκάδεξ Ν, 8-10 Κ ηαζ 8-10 P ζε πενίπηςζδ ζοιααηζηήξ
ηαθθζένβεζαξ, ζε αζμθμβζηέξ ημπνζά ή ακάθμβα εβηεηνζιέκα ζηεοάζιαηα.
 Άνδεοζδ : Άνδεοζδ απαζηείηαζ ιυκμ ηαηά ηδκ επμπή εβηαηάζηαζδξ
ηςκ θοηχκ. ΢ηδκ ζοκέπεζα δ ηαθθζένβεζα ακαπηφζζεηαζ λδνζηή πςνίξ
απαζηήζεζξ ζε κενυ.
 Δπενμί - Αζεέκεζεξ : Γεκ ακηζιεηςπίγεζ ζδζαίηενα πνμαθήιαηα απυ
επενμφξ ή αζεέκεζεξ. ΢ε πενζπηχζεζξ εδαθχκ πμο δεκ ζηναββίγμοκ
οπάνπεζ πενίπηςζδ ακάπηολδξ ιοηδημθμβζηχκ αζεεκεζχκ ζημ
νζγζηυ ζφζηδια (ζδρζνζγίεξ).
 ΢οβημιζδή - Ξήνακζδ : ΢οβημιζδή ζηδκ πθήνδ άκεζζδ Απνίθζμ – Μάζμ
ακάθμβα ιε ηδκ πενζμπή ηαθθζένβεζαξ. ΢οθθέβεηαζ υθμ ημ οπένβεζμ ιένμξ ζε
φρμξ 10 cm πάκς απυ ημ έδαθμξ. Τπάνπεζ πενίπηςζδ δεφηενδξ
ζοβημιζδήξ ανπέξ ΢επηειανίμο. Ξήνακζδ ζε ζηζενυ ιένμξ ζε εενιμηναζία
ιζηνυηενδ ηςκ 40oC.
28

 Απυδμζδ : Γζάνηεζα ηαθθζένβεζαξ 10-12 έηδ. Ζ απυδμζδ ζε κςπυ πνμσυκ
ιπμνεί κα θηάζεζ ηα 1.300 kg/ζην ζημκ δεφηενμ - ηνίημ πνυκμ ηαθθζένβεζαξ.
Ζ ζπέζδ κςπμφ: λδνμφ είκαζ πενίπμο 3,5 : 1.

Ζ πενζεηηζηυηδηα ζε αζεένζμ έθαζμ
ηοιαίκεηαζ απυ 1 - 3%. Σα ηφνζα ζοζηαηζηά
ημο αζεένζμο εθαίμο είκαζ α-εμοβζυκδ,
ηαιθμνά ηαζ εοηαθοπηυθδ. Σμ αζεένζμ έθαζμ
ημο θαζηυιδθμο πανμοζζάγεζ ηαθή
ακηζμλεζδςηζηή ηαζ ακηζθθεβιμκχδδ δνάζδ.

Τα ελεξγά ζπζηαηηθά ηνπ θαζθόκεινπ είλαη:
 Πηδηζηυ έθαζμ-εοσυκδ,πενίπμο 50%
 Πζηνέξ δζηενπεκμεζδείξ μοζίεξ
 Σακκίκεξ
 Φθααμκμεζδή
 Φαζκμθζηά μλέα,υπςξ νμγιανζκζηυ μλφ
 Σακαζεηυκδ

Κακυκεξ απμεήηεοζδξ :
Σα θφθθα πνέπεζ κα θοθάζζμκηαζ πνμζηαηεοµέκα απυ ημ θςξ ηαζ
ηδκ οβναζία. Ζ απμεήηεοζδ ηςκ ημµµέκςκ θφθθςκ δεκ πνέπεζ κα
οπενααίκεζ ημοξ 18 µήκεξ.
΢ηυκδ maximum 24 χνεξ.
Ζ Σ.Μ. θοθάζζεηαζ ζε ζημφνα δμπεία
Σμ οβνυ εηπφθζζµα µπμνεί κα δζαηδνδεεί µέπνζ 2 πνυκζα.
Σμ θαζηυιδθμ ζηδ δζαηνμθή ηςκ αβνμηζηχκ γχςκ :
Σα ακηζιζηνμαζαηά ηαζ ακηζμλεζδςηζηά ζοζηαηζηά πμο πενζέπεζ ζοιαάθθμοκ ζηδ
δοκαηυηδηα ακηηαηάζηαζδξ ηςκ ζοκεεηζηχκ ακηζμλεζδμηζηχκ (π.π. BHT,BHA)
ηςκ αολδηζηχκ ακηζαζμηζηχκ (ηςκ μπμίςκ δ πνήζδ απαβμνεφηδηε απυ 1-1-
2006 ), ηαεχξ ηαζ ηςκ ημηηζδζμζηαηζηχκ ζηδ δζαηνμθή ηςκ πμοθενζηχκ ιε
απμηέθεζια κα ιπμνεί κα πνδζζιμπμζδεεί ζε πζζημπμζδιέκεξ αζμθμβζηέξ ή
άθθμο είδμοξ πζζημπμζδιέκεξ εηηνμθέξ ςξ θοζζηυξ αζμθμβζηυξ πανάβμκηαξ.
Φανιαηεοηζηέξ ζδζυηδηεξ ηαζ πνήζδ :
Σμ θαζηυιδθμ είκαζ έκα αυηακμ πνμζηζζιέκμ ιε πμθθέξ εεναπεοηζηέξ μοζίεξ
ηαζ ζδζυηδηεξ, ζδζαζηένςξ πνήζζιεξ ζηδκ ζαηνζηή, υπςξ ακηζααηηδνζδζαηέξ,
ακηζζδπηζηέξ, ηανδζμημκςηζηέξ, ζπαζιμθοηζηέξ, ηαζ ακηζδζααδηζηέξ. Ζ δε
δνάζδ ημο ηαηά ημο δζααήηδ έηακε μνζζιέκμοξ κα δδθχζμοκ υηζ, ημ
θαζηυιδθμ είκαζ ημ θάνιαημ βζα υθεξ ηζξ αζεέκεζεξ.
29

Χξ αθέρδια είκαζ ζδακζηυ βζα ηδ εεναπεία ηδξ θανοββίηζδαξ, ηδξ μοθίηζδαξ,
ηαεχξ ηαζ ηςκ άθηνςκ, αθθά ηαζ δζαθυνςκ ηναοιαηζζιχκ ημο ζηυιαημξ.
Δίκαζ ακηζπονεηζηυ, ηαηά ημο ηνομθμβήιαημξ ηαζ ηςκ νεοιαηζζιχκ. Δπίζδξ,
ημκχκεζ ημ κεονζηυ ζφζηδια, αολάκεζ ηδ ικήιδ ηαζ εκενβμπμζεί ηδκ
ηοηθμθμνία ημο αίιαημξ. Δάκ ηάκμοιε πθφζεζξ ιε αθέρδια ζηα ιένδ ημο
ζχιαημξ πμο πάζπμοκ απυ ηνάιπεξ, εα ακαημοθζζημφκ.
Μεζχκεζ ηδκ εθίδνςζδ βεβμκυξ πμο, ιαγί ιε ηδκ μζζηνμβμκζηή ηαζ ημκςηζηή
ημο δνάζδ ημ θαζηυιδθμ είκαζ έκα απυ ηα απμηεθεζιαηζηυηενα βζαηνζηά βζα
ηδκ ειιδκυπαοζδ αμδεχκηαξ ημ ζχια κα πνμζανιμζηεί ζηα ηαζκμφνβζα
δεδμιέκα ηαζ νοειζζηζηυ ηςκ έιιδκςκ-δζεοημθφκεζ ηδκ ηαθφηενδ νμή ημο
αίιαημξ ηδξ πενζυδμο
Ακαημφθζζδ πνμζθένμοκ ηα θνέζηα θφθθα, ζε πενζμπέξ ιε ηζζιπήιαηα
εκηυιςκ (ηζζιπήιαηα απυ ημοκμφπζα ηαζ ζθήηεξ ή ζε πθδβέξ ιε πφμ),
ηνίαμκηαξ ιε ηα θνέζηα θφθθα ημο θαζηυιδθμο ημ ενεεζζιέκμ ζδιείμ.Σμ
ζοπκυ θμφζζιμ ιε ημ αθέρδια είκαζ ηαθυ βζα ηδκ ηνζπυπηςζδ, εοενβεηζηυ βζα
ηα ιαθθζά πνμθαιαάκεζ ημ άζπνζζιά ημοξ ηαζ πμθθέξ θμνέξ επακαθένεζ ημ
πνχια ημοξ. Υνδζζιμπμζείηαζ επίζδξ ζηδκ ιαβεζνζηή βζα κα κμζηζιίγεζ ηονίςξ
θαβδηά ιε ηνεαηζηά. ΢ημ είδμξ Salvia οπάνπμοκ ηαζ πμζηζθίεξ πμο
ηαθθζενβμφκηαζ βζα δζαημζιδηζημφξ ζημπμφξ.
Άημια πμο πάζπμοκ απυ δοζπερίεξ, δοζεκηενίεξ ηαζ έθημξ ζημιάπμο,
ιπμνμφκ κα αθήζμοκ κα ιμοζηέρμοκ θφθθα θαζηυιδθμο ιέζα ζε ηυηηζκμ
ηναζί (80 βν. θαζηυιδθμ ζε 1 θίηνμ ηναζί) βζα ιία αδμιάδα ηαζ κα πίκμοκ ιία
έςξ ηνεζξ ημοηαθζέξ ηδξ ζμφπαξ απυ αοηυ ημ ιείβια, ιεηά απυ ηάεε βεφια.
Σμ θαζηυιδθμ πνδζζιμπμζείηαζ ηαζ ζηδκ ανςιαημπμζία.
Π Ρ Ο ΢ Ο Υ Ζ ! !
Σμ θαζηυιδθμ επεζδή είκαζ ζδζαίηενα δζεβενηζηυ πνέπεζ κα απμθεφβεηαζ απυ
άημια οπενηαζζηά...
∆εκ πνέπεζ κα πνδζζµμπμζείηαζ ζε µδηένεξ πμο εδθάγμοκ ηαζ ζε µζηνά
παζδζά (ορδθά πενζεπυµεκα ηεημκχκ), μφηε επίζδξ ζε εβηφμοξ βοκαίηεξ
(κεονμημλζηυ ηαζ εηηνςηζηυ απμηέθεζµα) δζυηζ µπμνεί κα πνμηαθέζεζ
ζοββεκείξ ηανδζαηέξ ακςµαθίεξ.
Σμ αζεένζμ έθαζμ είκαζ ανηεηά ημλζηυ ηαζ πνεπεζ κα πνδζζµμπμζείηαζ ζε πμθφ
µζηνέξ πμζυηδηεξ.
΢ηδκ δζάθοζδ 8% δεκ πνμηαθεί μφηε εοαζζεδημπμζήζεζξ, μφηε ενεεζζµμφξ.
Δπίζδξ παναηδνήεδηε πεζθίηζδα ηαζ ζημµαηίηζδα απυ ηδκ ηαηάπμζδ ηζαβζμφ.
Τπένααζδ δμζμθμβίαξ έπεζ ζακ απμηέθεζια αίζεδζδ γέζηδξ, ηαποηανδία,
αίζεδζδ γάθδξ, vertigo, επζθδπηζημί ζπαζµμί, εα µπμνμφζακ κα
αημθμοεήζμοκ ζε οπεναμθζηή θήρδ αζεακμθζηχκ εηποθζζµάηςκ ημο θοημφ ή
ημο αζεενίμο εθαίμο ή επίζδξ ζηδκ θήρδ πάκς απυ 15 gr θφθθςκ ημο θοημφ.
Δζδζηέξ ζοκηαβέξ:
30

Δκζζποµέκμ ηναζί βζα κεονζηή ελάκηθδζδ παναζηεοάγεηαζ
πνδζζµμπμζχκηαξ 100 gr θφθθςκ ζε 1 lt ηναζζμφ αθήκμκηάξ ηα βζα 8 δµένεξ.
Γζα ημκ δζααήηδ : Κναζί, ανάγμκηαξ 100 gr θφθθςκ µε 1 lt ηναζί βζα 2 θεπηά.
(1 πμηήνζ ημο ηναζζμφ µεηά ηα βεφµαηα).
Γζα ανμβπζηή ηαηαννμή : Απμπνεπηζηυ µέθζ : ακαµζβκφμκηαξ 50
gr ημκζμνημπμζδµέκμο θοημφ ζε 80 gr µεθζμφ. ( 1 ημοηαθάηζ
παναζηεοάζµαημξ πνςί ηαζ πνυ ηδξ ηαηάηθζζδξ. )
΢ε πθδβέξ: ζακ ηαεανζζηζηυ ηαζ επμοθςηζηυ 100 gr θφθθςκ µε 0,5 lt άζπνμο
ηναζζμφ ανάγεηαζ βζα 1 θεπηυ.
΢ακ νοεµζζηζηυ ημο ζδνχηα: 20 gr απμλδναµέκςκ θφθθςκ, γεζηαίκμκηαζ
ζε 1 lt κενμφ, µέκμοκ βζα 15 θεπηά, ζηναββίγμκηαζ ηαζ βθοηαίκμκηαζ µε µέθζ.
(200 ml Υ 3 θμνέξ δµενδζίςξ)
΢ε ηανδζαηή ακεπάνηεζα : ζακ ημκςηζηυ 1lt αναζημφ κενμφ 50 gr
θοημφ, ζηναββίγμκηαζ µεηά 15 θεπηά. ( 1 πμηήνζ 4 θμνέξ ηδκ δµένα.)
Γζα πμκμηεθάθμοξ : Σζάζ µεηά απυ ηάεε βεφµα.
Σα θφθθα µπμνμφκ κα µαζχκηαζ εοηαζνζαηά βζα ηαημζµία ημο ζηυµαημξ.
Γζα ημ ζημιάπζ: ηάκμοιε έβποια θαζηυιδθμο ηαζ πίκμοιε δφμ θθζηγάκζα ηδκ
διένα ιεηά ημ θαβδηυ.Δίκαζ έκα ηαηαπθδηηζηυ πςκεοηζηυ ηαζ έκα ελαίνεημ
νυθδια βζα ηζξ κεονχζεζξ ημο ζημιάπμο...
Σμ θαζηυιδθμ ηαζ μ ηοιπακζζιυξ: Ο
ηοιπακζζιυξ είκαζ ιία πάεδζδ πμο
ααζακίγεζ πμθθμφξ ακενχπμοξ ζδίςξ ηζξ
απμβεοιαηζκέξ χνεξ εηηυξ απυ ηδκ
εκυπθδζδ πμθθέξ θμνέξ παναιμνθχκεζ ηαζ
ηδκ ειθάκζζδ ιε ημ κα θαίκεηαζ δ ημζθζά
θμοζηςιέκδ ημ πνχημ ιέθδια είκαζ κα
εθεβπεεί δ δζαηνμθή ιαξ υηακ υιςξ ιαξ
ζοιααίκεζ έκαξ πμθφ ηαθυξ ηαζ
απμηεθεζιαηζηυξ ηνυπμξ είκαζ κα ηάκμοιε
έβποια θαζηυιδθμο ηαζ πίκμοιε δφμ θθζηγάκζα ηδκ διένα πάκηα ιεηά ημ
θαβδηυ (ιε άιεζα απμηέθεζιαηα).
΢ηδκ Κμογίκα :
Σμ θαζηυιδθμ πνδζζιμπμζείηαζ ζε θεοηυ ηαζ ηυηηζκμ ηνέαξ, ράνζ, γοιανζηά,
υζπνζα, ρςιί. Δπίζδξ, βζα ημκ ανςιαηζζιυ γςιχκ, λζδζμφ ηαζ θαδζμφ.
Απυ ημ θαζηυιδθμ πανάβεηαζ εηθεηηήξ πμζυηδηαξ ιέθζ.
Υνδζζιμπμζείηαζ ηαζ ζηδκ πμημπμζία.
Σνυπμξ παναζηεοήξ νμθήιαημξ: βζα αθέρδια ανάγμοιε ιζα ημοηαθζά ημο
βθοημφ θνέζηα ή απμλδναιέκα θφθθα ζε έκα ιπνίηζ κενυ, ημ ζμονχκμοιε
ηαζ ημ πίκμοιε γεζηυ ή ηνφμ ακάθμβα ιε ηδκ επμπή.
31

TIP: Δίκαζ εκημιμαπςεδηζηυ θοηυ. Μζα βθάζηνα ιε θαζημιδθζά εα ηναηήζεζ
ιαηνζά – ηαζ, πάκς απ‟ υθα, ιε μζημθμβζηυ ηνυπμ – ιφβεξ, ημοκμφπζα ηαζ
άθθα εκμπθδηζηά έκημια, ηαεχξ ηαζ ηζζιπμφνζα, ηα μπμία είκαζ απυ ηα πθέμκ
ζδιακηζηά είδδ εκηυιςκ πμο ιεηαδίδμοκ αζεέκεζεξ.
Δπζπθέμκ, ημπμεεηχκηαξ ζηζξ κημοθάπεξ ζαημοθάηζα ιε ιίβια απυ
θαζηυιδθμ, ααζζθζηυ, δεκηνμθίαακμ ηαζ θεαάκηα, πνμζηαηεφμκηαζ ηα νμφπα
απυ ημ ζηχνμ.
Αθνινπζεί θαη κηα εύθνιε ζπληαγή γηα ζαιάηα κε πηλειηά θαζθόκεινπ...
΢αθάηα θάπακμ ιε άνςια θαζηυιδθμο
Τθζηά:
 θάπακμ άζπνμ
 θάπακμ ιςα
 θνέζημ ηνειιοδάηζ
 ηανυημ ηνζιιέκμ
 ηανφδζ ηνζιιέκμ
 ζηαθίδεξ
 θζαζηή κημιάηα ρζθμημιιέκδ
 θνέζημ θαζηυιδθμ
 ηνέια ιπαθζάιζημ
 εθαζυθαδμ
 αθάηζ

ΔΚΣΔΛΔ΢Ζ:
Δπεζδή ημ θάπακμ είκαζ ζηθδνυ, ακ ηδκ θηζάλεηε θίβεξ χνεξ πνζκ ηδκ
ηαηακαθχζεηε ηαζ ηδ αάθεηε ζημ ροβείμ εα ιαθαηχζεζ ηαζ εα ηνχβεηαζ πζμ
εοπάνζζηα. Φζθμηυαμοιε ηαζ ακαηαηεφμοιε υθα ηα θαπακζηά ζε έκα ιεβάθμ
ιπςθ. Πνμζεέημοιε ηα θφθθα ημο θαζηυιδθμο, ημ ηανφδζ ηαζ ηζξ ζηαθίδεξ.
Αθαηίγμοιε ηαζ πενζπφκμοιε ιε ημ θάδζ πμο πνμδβμοιέκςξ ημ έπμοιε
ακαηαηέρεζ ιε ημ ιπαθζάιζημ. Βάγμοιε ζημ ροβείμ ηαζ ηαηαανμπείγμοιε ιεηά
απυ ιενζηέξ χνεξ επζηνέπμκηαξ ζημ θαζηυιδθμ κα απεθεοεενχζεζ ημ
οπένμπμ άνςιά ημο!











32














Γουζιμξ μ πζπενάημξ...Ζ ηαθθζένβεζα ηαζ μζ ζδζυηδηεξ ημο..
Γουζιμξ (Mentha viridis) μζη. Labiateae

Ο Γουζιμξ είκαζ έκα πμχδεξ
ανςιαηζηυ θοηυ. Δίκαζ έκα είδμξ
Μέκηαξ. Δίκαζ έκα απυ ηα πζμ εφημθα
ζηδκ ηαθθζένβεζα ανςιαηζηά θοηά.
Αββθζηυ υκμια: Mint, Spearmint,
Peppermint

Ο Γφμζιμξ είκαζ έκα απμ ηα πζμ δδιμθζθή θοηά ζε εθθδκζημφξ ηήπμοξ ηαζ
ιπαθηυκζα. Ακήηεζ ζηδκ ίδζα μζημβέκεζα ιε ηδ ιέκηα ηαζ έπεζ πάκς απμ 30
πμζηζθίεξ. Έπεζ ςναίμ ηαζ πθμφζζμ πνάζζκμ θφθθςια αθθά αοηυ πμο ημ
παναηηδνίγεζ είκαζ ημ οπένμπμ, ιμκαδζηυ ηαζ πζπενάημ ημο άνςια. Φοηέρηε
ημκ ζε έκα ζδιείμ απμ ημ μπμίμ πενκάηε ζοπκά. Έηζζ ηάεε θμνά πμο εα ημκ
αββίγεηε, ημ άνςια ημο εα “ζημνπίγεηαζ ζε υθμ ημ πχνμ!

Δίκαζ “αμθζηυ” θοηυ, αθμφ δεκ έπεζ ζδζαίηενεξ απαζηήζεζξ ζηδκ ηαθθζένβεζα ημο.
Ακηίεεηα ακηαιείαεζ πθμοζζμπάνμπα ιε ηδκ μιμνθζά ημο, ημ άνςια ημο, ηζξ
εονβεηζηέξ ζδζυηδηεξ ημο ηαζ ηζξ άπεζνεξ πνήζεζξ ημο ζηδκ ημογίκα, ηαζ υπζ
ιυκμ!
 Οζ Ανπαίμζ Έθθδκεξ έηνζαακ ιε θφθθα δουζιμο ημ ηναπέγζ ημοξ πνζκ
ηάηζμοκ κα θάκε.
33

 Γζα κα δζαηδνήζεηε ηα υζπνζά ζαξ πςνίξ γςφθζα κα ηα αάγεηε ζε ζηεφμξ ιε
θφθθα δουζιμο ή ιέκηαξ.
 Οζ παππμφδεξ ζοκήεζγακ κα ηυαμοκ ιία ημνοθή ηαζ κα ηδ αάγμοκ ζημ
ηζεπάηζ ημοξ.


Καθθζένβεζα:

Σα θφθθα ημο δουζιμο είκαζ πνάζζκα, ιε
ςμεζδέξ ζπήια, μζ αθαζημί ημο
ηεηνάβςκμζ, εκχ ηα άκεδ ημο είκαζ ιζηνά
ιςα ή ιπθε. Ακείγεζ απμ Μάζμ ιέπνζ
΢επηέιανζμ.

Σμ φρμξ ημο είκαζ 30 ιε 50 εη. αθθά
ιπμνεί κα θηάζεζ ζε μνζζιέκεξ πενζπηχζεζξ αηυιδ ηαζ ηα 80 εη.

Μαγεφεμοιε δουζιμ υθμ ημ πνυκμ. Μπμνμφιε κα ημκ έπμοιε πάκηα
θνέζημ ζε ιζα βθάζηνα ή κα ημκ απμλδνάκμοιε ηαζ κα ημκ θοθάλμοιε ζε έκα
αάγμ.

΢ε ακηίεεζδ ιε ηα πενζζζυηενα ανςιαηζηά ηαζ αυηακα πμο εέθμοκ πμθφ ήθζμ
μ δφμζιμξ, υπςξ ηαζ δ ιέκηα ακαπηφζζεηαζ ηαθά ηαζ ζε ζηζά. Ηδακζηυηενδ
εέζδ βζα ημ δουζιμ είκαζ δ διζζηζενή.
Μζα άθθδ δζαθμνμπμίδζδ ζε ζπέζδ ιε ηα οπυθμζπα ανςιαηζηά είκαζ υηζ είκαζ
πζμ απαζηδηζηυξ ζε κενυ ηαζ βζ αοηυ εέθεζ ανηεηά ζοπκά πυηζζια.Ακ παν υθα
αοηά ημκ λεπάζεηε απυηζζημ ιενζηέξ ιένεξ ηαζ ημκ δείηε κα ιαναγχκεζ ιδκ
ακδζοπείηε, πμηίζηε ημκ ιε άθεμκμ κενυ ηαζ ζφκημια εα είκαζ πάθζ ιζα πανά.

Σδκ άκμζλδ ημκ πμθθαπθαζζάγμοιε ακ εέθμοιε, ηαζ μ ηαθφηενμξ ηνυπμξ βζα
κα βίκεζ αοηυ είκαζ ιε νζγχιαηα.Μπμνείηε κα ιεηαθοηέρεηε νζγχιαηα δουζιμο
απυ έκα ακαπηοβιέκμ θοηυ ζε ιία κέα βθάζηνα. ΢ηα ηέθδ ημο Φεζκμπχνμο
ηάκμοιε ααεφ ηθάδεια ζημ δουζιμ βζα κα ακακεχκεηαζ ηαζ κα είκαζ πάκηα
οβζήξ.

Ζ ηαθφηενδ επμπή βζα κα θοηεφζμοιε δουζιμ είκαζ ημ θεζκυπςνμ ηαζ δ
άκμζλδ βζαηί μζ εενιμηναζίεξ είκαζ ζδακζηέξ, βζα ηδ βνήβμνδ ηαζ
επζηοπδιέκδ ακάπηολδ ημο θοημφ.
Μπμνείηε κα ζπείνεηε ημοξ ζπυνμοξ δουζιμο κςνίξ ηδκ Άκμζλδ, ιεηά ηα
ηεθεοηαία ηνφα. Υνδζζιμπμζήζηε πμθθμφξ ζπυνμοξ βζαηί πμθθμί απυ αοημφξ
είκαζ ζηείνμζ.

Απθχζηε ημοξ ζπυνμοξ ημο Γουζιμο
επάκς ζημ πχια ηαζ πμηίζηε άιεζα. Μδ
ζηεπάζεηε ημοξ ζπυνμοξ ιε πχια. Βάθηε
ηδ βθάζηνα ζε ζδιείμ πμο εα ηδκ αθέπεζ μ
34

ήθζμξ. Οζ ζπυνμζ εα αθαζηήζμοκ ζε πενίπμο 12 διένεξ.
Γζα κα αμδεήζεηε ημοξ ζπυνμοξ κα αθαζηήζμοκ, ιπμνείηε κα ηαθφρεηε ηδ
βθάζηνα ιε έκα δζαθακέξ πθαζηζηυ, π.π. ιειανάκδ πενζηοθίβιαημξ. Έηζζ εα
δδιζμονβήζεηε έκα πνυπεζνμ εενιμηήπζμ.
Έκαξ άθθμξ δζαδεδμιέκμξ ηνυπμξ πμθθαπθαζζαζιμφ είκαζ ιε ηδ πνήζδ
νζγςιάηςκ. Μπμνείηε κα ιεηαθοηέρεηε νζγχιαηα Γουζιμο απυ έκα
ακαπηοβιέκμ θοηυ ζε ιία κέα βθάζηνα.
Πνμζμπή:Οζ νίγεξ ημο δουζιμο απθχκμοκ πμθφ ηαζ ιπμνεί κα “πκίλμοκ”
άθθα βεζημκζηά θοηά. ΋ηακ ημ θοηεφμοιε ζε βθάζηνεξ ή πανηένζα ιαγί ιε άθθα
θοηά ιπμνμφιε κα ηάκμοιε έκα ημθπάηζ βζα κα ιδκ έπμοιε
πνυαθδια.Φοηεφμοιε ημ δουζιμ ιαγί ιε ημ βθαζηνάηζ ημο αθθά πχνζξ ημκ
πάημ.

Πζμ ακαθοηζηά βζα κα θοηέρμοιε δουζιμ:
1μ: Ακμίβμοιε θάηημ θφηεοζδξ θίβμ ιεβαθφηενμ απμ ηδ ιπάθα πχιαημξ ημο
θοημφ.
2μ: Αθαζνμφιε ιε ιαπαίνζ ή ημπίδζ ημκ πάημ ηδξ βθάζηναξ.
3μ: Σμπμεεημφιε ημ θοηυ ιαγί ιε ημ βθάζηναηζ ημο πςνίξ πάημ, ζημ ηέκηνμ
ημο θάηημο
4μ: ΢ηεπάγμοιε ιε πχια
5μ: Παηάιε ημ πχια χζηε ημ θοηυ κα ηάηζεζ ηαθά
6μ: Πμηίγμοιε

Ο δουζµμξ υπςξ ηαζ ηα πενζζζυηενα ανςιαηζηά δεκ ακηζµεηςπίγεζ
ζμαανέξ πνμζαμθέξ απυ επενμφξ ηαζ αζεέκεζεξ.

Δοενβεηζηέξ ζδζυηδηεξ:

Ο δουζιμξ έπεζ ιεβάθδ ζζημνία.Δίκαζ βκςζηυξ απμ ηδκ ανπαζυηδηα πμο ημκ
πνδζζιμπμζμφζακ ζηδκ ηαηαζηεοή ιφνμο αθθά ηαζ βζα θανιαηεοηζημφξ
ζημπμφξ. Ο Γζμζημονίδδξ ηαζ μ Ηππμηνάηδξ ημκ ακέθενακ ζοπκά ςξ θοηυ ιε
ιεβάθδ θανιαηεοηζηή αλία ηαζ πμθφ ςναίμ άνςια.
Έκα νυθδια δουζιμο ημκχκεζ, αμδεά ζηδ πχκεοζδ ηαζ ηαηαπναΰκεζ ημ
ζημιάπζ.

Βνάγμοιε κενυ ιε θίβα θφθθα δουζιμο βζα ιενζηά θεπηά, ζμονχκμοιε ηαζ
πίκμοιε. Ακ εέθμοιε πνμζεέημοιε ηαζ ιέθζ.
Ακ πάζπεηε απυ διζηνακίεξ, πμκυδμκημ ή θυλοββα ιαζήζηε θνέζηα θφθθα
δουζιμο.Σμ ιάζδια ιενζηχκ θφθθςκ δουζιμο αμδεά ηαζ ζηδκ ακηζιεηχπζζδ
ηδξ ηαημζιίαξ ημο ζηυιαημξ.
Γζα αιοβδαθίηζδα, μοθίηζδα αθθά ηαζ θθεβιμκέξ ημο νζκμθάνοββα νίληε ιενζηέξ
ζηαβυκεξ αζεένζμ έθαζμ δουζιμο ζε πθζανυ κενυ ηαζ ηάκηε βανβάνεξ.
35

Δκηνζαή ιε 2 – 3 ζηαβυκεξ αζεένζμο εθαίμο δουζιμο ακαημοθίγεζ απυ ημοξ
νεοιαηζημφξ πυκμοξ.
Ακαημφθζζδ επίζδξ πνμζθένμοκ ηα θνέζηα θφθθα, ακ ηα ηνίρμοιε ζηζξ
ηθεζδχζεζξ πμο πμκάκε, ηαεχξ ηαζ ζημ ιέηςπμ ζε πενζπηχζεζξ
πμκμηεθάθμο.

ΣΗP:Ο δουζιμξ ημκχκεζ ηδ ικήιδ ηαζ βζ αοηυ ζοζηήκεηαζ ζε θμζηδηέξ ηαζ
ιαεδηέξ ζε πενζυδμοξ ελεηάζεςκ. ΢ε 1 ημφπα γεζηυ κενυ αάγμοιε ιία
ημοηαθζά απμλδναιέκα θφθθα δουζιμο.Σμ ζηεπάγμοιε βζα 1 ιε 2 θεπηά,
ζμονχκμοιε ηαζ πίκμοιε.
Πνμζμπή:Πάληα θαηαλαιώλνπκε όια ηα βόηαλα κε κέηξν.Τν αηζέξην έιαην ηνπ
δπόζκνπ κπνξεί λα πξνθαιέζεη αιιεξγηθή αληίδξαζε.Δελ ην ρξεζηκνπνηνύκε
πνηέ ζε βξέθε!



Ζ ΛΔΒΑΝΣΑ

Ζ θεαάκηα (επ. μκμι. Lavandula) είκαζ βέκμξ
θοηχκ πμο ακήηεζ ζηδκ μζημβέκεζα ηςκ
Υεζθακεχκ (Labiatae). Σμ βκςζηυηενμ βέκμξ
είκαζ δ θααακημφθα, πμο πενζθαιαάκεζ βφνς ζηα
25 είδδ. Δίκαζ ζεαβεκέξ ηςκ παναιεζυβεζςκ
πενζμπχκ.Σα πενζζζυηενα είδδ θεαάκηαξ
ηαηάβμκηαζ απυ ηδκ θεηάκδ ηδξ Μεζμβείμο, ηαζ
απακηχκηαζ ζε αναπχδεζξ ηαζ αζαεζημθζεζηέξ
πενζμπέξ. Δπίζδξ δ θεαάκηα ειθακίγεηαζ πάκς απυ ηδκ αυνεζα Αθνζηή, ηδκ
Μεζυβεζμ ηδκ Δονχπδ ηαζ ηδκ Γοη. Ηκδία. Σμ αζεένζμ έθαζμ πμο πενζέπμοκ ηα
θφθθα ηδξ πνδζζιμπμζείηαζ ζηδκ ανςιαημπμζία ηαζ βζα ηδ εεναπεία
κεοναζεεκεζχκ. Έπεζ επίζδξ ακηζζδπηζηέξ ζδζυηδηεξ ηαζ πνδζζιμπμζείηαζ ζηδκ
επμφθςζδ ηναοιάηςκ. ΢ε ιεβάθεξ δυζεζξ δ θεαάκηα δνα ςξ οπκςηζηυ ηαζ
κανηςηζηυ. Οζ ζαιαηζηέξ ηδξ ζδζυηδηεξ ήηακ βκςζηέξ απυ ηδκ ανπαζυηδηα ηαζ
ακαθένμκηαζ ζημ Γζμζημονίδδ, ημκ Πθίκζμ ηαζ ημ Γαθδκυ.
Σμ υκμια «θεαάκηα» πνμένπεηαζ απυ ημ θαηζκζηυ lavare πμο ζδιαίκεζ
πθέκς ή ημθφιπχ. Δίδδ υπςξ δ Lavandula latifollia θφμκηαζ ζε έκα ιεβάθμ
ιένμξ ηδξ Μεζμβείμο πνμηζιχκηαξ πζμ γεζηά ηθίιαηα ηαζ παιδθυηενεξ ζε
ορυιεηνμ πενζμπέξ.
Πενζβναθή

Ζ θεαάκηα είκαζ πμθοεηήξ παιδθυξ εάικμξ ηαζ
αολάκεζ ζε φρμξ απυ 0,3 – 1,2ι. Ζ πναβιαηζηή
θεαάκηα έπεζ ζθαζνζηή ηαζ ποηκή ακάπηολδ. Σα
36

ανςιαηζηά αεζεαθή θφθθα ηδξ είκαζ ηαηαπνάζζκα εκηεθχξ ακηίεεηα ηαζ ιήημοξ
5 εη. Ακείγεζ ημ ηαθμηαίνζ. Σα άκεδ ηδξ δζαηνίκμκηαζ απυ ηζξ δζαημπηυιεκεξ
ημνοθέξ ηαζ έπμοκ βθοηυ άνςια. Σα ιένδ ημο θοημφ πμο πνδζζιμπμζμφκηαζ
βζα απυζηαλδ είκαζ ηα άκεδ ηαζ ζε ιζηνυηενεξ πμζυηδηεξ ηα θφθθα. Οζ
ημνοθέξ ηςκ ακεέςκ πανάβμοκ αζεένζμ έθαζμ πμθφ ακχηενδξ πμζυηδηαξ απυ
αοηυ πμο πενζέπεηαζ ζηα θφθθα. Καηά ηδκ ζοβημιζδή ηςκ ακεέςκ βζα
απμλήνακζδ ηυαμοιε ηα άκεδ .

Πνυηεζηαζ βζα θοηυ θνοβακχδεξ ηαζ πμθφηθαδμ, ιε υνεζμοξ αθαζημφξ πμο
θφμκηαζ απυ ηδ αάζδ. Έπεζ βηνζγμπνάζζκα θφθθα, ζηεκά χξ θμβπμεζδή. Οζ
ακεμθυνμζ αθαζημί ηαηαθήβμοκ ζε ηαλζακεία ηφπμο ζηάπεμξ.

Σμ αζεένζμ έθαζμ ηδξ θεαάκηαξ πνδζζιμπμζείηαζ ζηδκ ανςιαημπμζία, ηδ
ζαπςκμπμζία ηαζ ζηδ θανιαηεοηζηή ςξ ημκςηζηυ ηαζ ακηζηαηαννμσηυ. Κφνζμ
ζοζηαηζηυ ημο είκαζ δ πδιζηή έκςζδ μλζηυ θζκαθφθζμ. Δηηυξ αοημφ, πενζέπεζ
αθημυθεξ.
Πμζηζθίεξ : Τπάνπμοκ 48 είδδ θεαάκηαξ ιε εηαημκηάδεξ βεκυηοπμοξ πμο
δζαθμνμπμζμφκηαζ απυ ημ ζπήια ημοξ ιέπνζ ηδκ πενζεηηζηυηδηα ημοξ ζε
αζεένζα έθαζα. Γζαηνίκμοιε 3 ηφνζα είδδ πμο πανάβμοκ αζεένζα έθαζα.
 L. angustifolia (βκήζζα θέαάκηα).
 L. latifolia (πθαηφθοθθδ θεαάκηα).
 L. angustifolia x L. latifolia (δ οανζηή θεαάκηα βκςζηή ςξ lavandin).
Δίδδ υπςξ Lavandula, Dentata, Stoechas, Pterostoechas, Chaetostachys,
Subnuda οπάνπμοκ είηε ςξ οανίδζα, είηε ςξ οπμείδδ εκχ ηα παναηάης ςξ επί
ηςκ πθείζηςκ ηαθθζενβμφκηαζ ζε ειπμνζηή ηθίιαηα βζα ηδκ παναβςβή
αζεένζςκ εθαίςκ.
 Γκήζζμ αζεένζμ έθαζμ πνμένπεηαζ απυ ηδκ L. angustifolia
 Γαθθζηυ αζεένζμ έθαζμ απυ ηδκ L. dentata
 To αζεένζμ έθαζμ θεαάκηαξ πθαηφθοθθδξ πμο πνμένπεηαζ απυ ηδκ L. latifolia
 Σμ αζεένζμ έθαζμ ζζπακζηήξ θεαάκηαξ απυ ηδκ L. stoechas
 Tμ αζεένζμ έθαζμ ηςκ οανζδζηχκ πμζηζθζχκ απυ ηδκ L. angustifolia X L.
latifolia hybrids
Σμ ηαεέκα απυ ηα παναπάκς είδδ πανάβεζ δζαθμνεηζηήξ ζφζηαζδξ αζεένζα
έθαζα ηαεέκα βζα δζαθμνεηζηή πνήζδ. ΢ε ηάεε είδμξ οπάνπμοκ ανηεηέξ
πμζηζθίεξ πμο ηαθθζενβμφκηαζ βζα ηδκ παναβςβή ηαζ ειπμνία αζεένζςκ εθαίςκ.

Καηά ηδκ επζθμβή ιζαξ πμζηζθίαξ θεαάκηαξ βζα ηδκ παναβςβή αζεένζμο
εθαίμο εα πνέπεζ κα θαιαάκμκηαζ οπυρδ ηα παναηάης:
1. Οζ οανζδζηέξ πμζηζθίεξ πανάβμοκ ηζξ ορδθυηενεξ απμδυζεζξ ζε άκεδ ηαζ ηζξ
ορδθυηενεξ πμζυηδηεξ ζε αζεένζμ έθαζμ ακά ιμκάδα επζθάκεζαξ.
2. Οζ οανζδζηέξ πμζηζθίεξ πανάβμοκ ιεβάθα άκεδ βηνζ πνχιαημξ. Οζ ηαθφηενεξ
πμζηζθίεξ βζα ειπμνζημφξ ζημπμφξ παναβςβήξ αζεενίςκ εθαίςκ είκαζ μζ
Grosso, Super, Provence, Abriali ηαζ δ Seal.
37

3. Ζ πμζηζθίεξ βκήζζαξ θεαάκηαξ (L. angustifolia) πανάβμοκ ιζηνυηενα άκεδ
ιπθε πνχιαημξ ηαζ είκαζ ηαηαθθδθυηενεξ βζα ηδκ παναβςβή απμλδναιέκςκ
ακεέςκ απυ ηζξ πμζηζθίεξ θεαακηίκδξ ηαζ πανάβμοκ έθαζμ πμο πνμηζιάηαζ
απυ ηδκ αζμιδπακία ανςιάηςκ.
Καθθζένβεζα

Ζ θεαάκηα ηαθθζενβείηαζ ζε εδάθδ πθμφζζα ζε αζαέζηζμ, ηαεχξ αοηυ
αεθηζχκεζ ηδκ πμζυηδηα ημο αζεενίμο εθαίμο ηδξ ηαζ αμδεά ηδκ ακάπηολδ ημο
θοημφ. Σμ έδαθμξ ηαθθζένβεζαξ πνέπεζ κα είκαζ εθαθνφ ηαζ παθζηχδεξ, βζ' αοηυ
ηαζ ημ θοηυ πνμζθένεηαζ βζα ηαθθζένβεζα ζε εηηάζεζξ αηαηάθθδθεξ βζα άθθμο
ηφπμο ηαθθζένβεζεξ. Γεκ αβαπά, επίζδξ, ζδζαίηενα ηδκ οβναζία, αθθά μφηε ηαζ
ηδκ μθμζπενή λδναζία. ΢ήιενα ηαθθζενβείηαζ ζηδκ Ηζπακία, ηδ Γαθθία, ηδ
Βμοθβανία ηαζ ανηεηέξ πχνεξ ηδξ Βυνεζαξ Αθνζηήξ. ΢ηδκ Δθθάδα
ηαθθζενβείηαζ ζηδκ Ανηαδία, ηδκ Κεθαθθδκία, ηζξ ΢έννεξ ηδκ Κμιμηδκή ηαζ ηδ
΢αιμενάηδ.
Κθζιαηζηέξ απαζηήζεζξ : Ζ Λεαάκηα είκαζ ιέηνζα ακεεηηζηή ζε πάβμ ηαζ
λδναζία. Ζ πθαηφθοθθδ θεαάκηα δεκ είκαζ ακεεηηζηή ζε παβεηυ. ΋θεξ μζ
θεαάκηεξ είκαζ εοαίζεδηεξ ζηδκ ορδθή οβναζία, εκχ μζ ορδθέξ εενιμηναζίεξ
ημο ηαθμηαζνζμφ επδνεάγμοκ ηδκ πμζυηδηα ημο παναβυιεκμο εθαίμο.

΢ημκ θοζζηυ ηδξ μζηυημπμ δ βκήζζα θεαάκηα ιπμνεί κα εοδμηζιήζεζ ζε
ορυιεηνα ιέπνζ 1700 ι. απυ ημ επίπεδμ ηδ εάθαζζαξ εκχ δ πθαηφθοθθδ
ακαπηφζζεηαζ ζε ορυιεηνα 200-700ι. Ζ θεαακηίκδ ζοκήεςξ ακαπηφζζεηαζ
ζε ορυιεηνα 700-1000 ι. Ζ παναβςβή εθαίμο αολάκεηαζ ηαεχξ αολάκεηαζ ημ
ορυιεηνμ βζαηί δ άκεδζδ ηςκ θοηχκ ζε ροπνέξ πενζμπέξ είκαζ αθεμκυηενδ.
Οζ πμθθμί ηαζ δζαθμνεηζημί ηφπμζ θεαάκηαξ επζηνέπμοκ ηδκ ηαθθζένβεζα ηδξ ζε
δζάθμνα ιζηνμηθίιαηα απυ ηνφα ιέπνζ διζηνμπζηά. ΢ε ηάεε ζδζαίηενμ
ιζηνυηθζια πνέπεζ κα δμηζιάγμκηαζ δζάθμνεξ πμζηζθίεξ πνμηεζιέκμο κα
δζαπζζηςεεί πμζα απυ αοηέξ εα ακαπηοπεεί ηαθφηενα.
Βνμπυπηςζδ : ΢ε πενζμπέξ ιε εηήζζμ φρμξ ανμπήξ 300-1400 mm δ θεαάκηα
απμδίδεζ ηαθά. Σμ έδαθμξ ιεηαλφ ηςκ ανδεφζεςκ εα πνέπεζ κα δζαηδνείηαζ
πςνίξ πμθφ οβναζία βζα αοηυ εα πνέπεζ κα αθήκεηαζ κα ζηναββίγεζ ηαθά πνζκ
ηδκ επακάθδρδ ημοξ.
Απαζηήζεζξ ζε έδαθμξ : Ζ θεαάκηα απαζηεί ηαθχξ ζηναββζγυιεκα εδάθδ
δθζαγυιεκα, αιιχδδ αιιμπδθχδδ ή παθζηχδδ εδάθδ. Σα παιδθήξ
βμκζιυηδηαξ εδάθδ δεκ πνέπεζ κα εεςνμφκηαζ αηαηάθθδθα. Σμ pH ημο
εδάθμοξ πνέπεζ κα ηοιαίκεηαζ απυ 5,8 – 8,3. Πμθφ οβνά εδάθδ δ ηαηχξ
ζηναββζγυιεκα εδάθδ ιπμνμφκ κα πνμηαθέζμοκ ηαηή ακάπηολδ, αζεέκεζεξ δ
ημκ εάκαημ ηςκ θοηχκ.
Πμθθαπθαζζαζιυξ : Ζ θεαάκηα πμθθαπθαζζάγεηαζ ιε ιμζπεφιαηα , ιε
ζπυνμ ή νζγχιαηα ή ηαηααμθάδεξ. Ο πμθθαπθαζζαζιυξ ιε ζπυνμ είκαζ
εθζηηυξ αθθά δεκ ελαζθαθίγεζ ηδκ βεκζηή μιμζμιμνθία.
Πμθθαπθαζζαζιυξ ιε ιμζπεφιαηα : Σα ιμζπεφιαηα πνέπεζ κα
θαιαάκμκηαζ απυ δοκαηά ηαζ οβζή θοηά πμο ηαθθζενβμφκηαζ ζημ φπαζενμ. Οζ
μνιυκεξ Ρζγμαμθίαξ ιπμνμφκ κα πνδζζιμπμζδεμφκ βζα ηδκ οπμαμήεδζδ ηδξ
38

νζγμαμθίαξ. Σα ιμζπεφιαηα ιήημοξ 10 έςξ 15 εηαημζηά πνμένπμκηαζ απυ
ημοξ κέμοξ αθαζημφξ, ζηα μπμία αθαζνμφκηαζ ηαηά ηα δφμ ηνίηα ημο ιήημοξ
ημο ηα θφθθα ηαζ ζηδκ ζοκέπεζα ημπμεεημφκηαζ ζε δίζημοξ Ρζγμαμθίαξ ζημ
νζγςηήνζμ ιε ηαηάθθδθμ οπυζηνςια. Μείβια ιε 30% μνβακζημφ
οπμζηνχιαημξ ηαζ 70% ηαηάθθδθμο εδαθζημφ θεζημονβεί άνζζηα βζα ηδκ
έηπηολδ ηςκ νζγχκ ηςκ ιμζπεοιάηςκ.
Γεζβιαημθδρία εδάθμοξ ηαζ ακάθοζδ : Πνζκ ηδκ εβηαηάζηαζδ ηδξ
ηαθθζένβεζαξ εα πνέπεζ κα βίκεηαζ δεζβιαημθδρία εδάθμοξ ζφιθςκα ιε ηζξ
επζηναημφζεξ ιεευδμοξ. Με ηδκ ακάθοζδ ημο εδάθμοξ έπμοιε ηδκ εζηυκα βζα
ημ έδαθμξ ιαξ ζπεηζηά ιε ηδκ φπανλδ μνβακζηήξ μοζίαξ, ηδκ πενζεηηζηυηδηα
ζε δζμλείδζμ αζαέζηζμο ηαεχξ ηαζ ηδκ φπανλδ ή ηζξ εθθείρεζξ ηςκ ενεπηζηχκ
ζημζπείςκ

Πνμεημζιαζία εδάθμοξ : Ζ πνμεημιαζία ημο εδάθμοξ βζα ηδκ εβηαηάζηαζδ
ηδ ηαθθζένβεζαξ πενζθαιαάκεζ ημ υνβςια ημο εδάθμοξ ζε αάεμξ 40 εη. ηαζ
ζηδκ ζοκέπεζα ημ ζαάνκζζια ημο.
Απμζηάζεζξ θφηεοζδξ / Ποηκυηδηα θφηεοζδξ : Ζ θεαάκηα ζοκήεςξ
θοηεφεηαζ ζε απμζηάζεζξ ιεηαλφ ηςκ βναιιχκ 1,2-2 ι. ηαζ 0,30-0,60 ι.
ιεηαλφ ηςκ θοηχκ, ιε ποηκυηδηα 800-2800 θοηά /ζην.

Ζ ποηκυηδηα ηαεμνίγεηαζ ακάθμβα ιε ηδκ δζαεέζζιδ οβναζία, ηδκ πμζηζθία ημ
ιέβεεμξ ηδξ ηαθθζένβεζαξ ηαεχξ ηαζ ιε ηζξ ιδπακζηέξ ηαθθζενβδηέξ ενβαζίεξ
ζοβημιζδήξ. Τρδθέξ ποηκυηδηεξ ζδιαίκεζ ηαζ ορδθυ ηυζημξ εβηαηάζηαζδξ
αθθά επίζδξ ηαζ ιεβάθεξ απμδυζεζξ κςνίξ. Δπίζδξ ηα θοηά βίκμκηαζ πζμ
δοκαηά ηαζ έπμοκ πενζζζυηενδ δζάνηεζα ζημ πνυκμ.Μζα ηαθά εβηαηεζηδιέκδ
δοκαιζηή θοηεία θεαάκηαξ εα πνέπεζ κα είκαζ έημζιδ βζα ζοβημιζδή ημκ
δεφηενμ πνυκμ ηδξ. Σα θοηά ηδξ θεαάκηαξ ακηέπμοκ ζημ πνυκμ πενί ηα 10-15
έηδ δ αηυιδ πενζζζυηενμ εάκ δ δζαπείνζζδ ηδξ ηαθθζένβεζαξ είκαζ ζφιθςκδ ιε
ηζξ ακάβηεξ ηδξ.
Δπμπή θφηεοζδξ : ΢ε ήπζα ηθίιαηα ηαθφηενδ επμπή θφηεοζδξ είκαζ ημ
θεζκυπςνμ χζηε κα πνμθάαμοκ ηα θοηά κα εβηαηαζηαεμφκ ηαθφηενα χζηε
κα ακηέλμοκ ημκ πεζιχκα ηαζ ηδκ άκμζλδ κα αολδεμφκ βνδβμνυηενα. ΢ε
πενζμπέξ ιε ροπνμφξ πεζιχκεξ δ θφηεοζδ πνέπεζ κα βίκεηαζ ηδκ άκμζλδ ηαζ
είκαζ δ ιυκδ επζθμβή. Ζ θφηεοζδ ζε αοηέξ ηζξ πενζπηχζεζξ εα πνέπεζ κα
βίκεηαζ αιέζςξ ιεηά ημκ ηεθεοηαίμ παβεηυ.
Λίπακζδ : Ζ θεαάκηα απμδίδεζ ηαθά ζε εδάθδ πμο βζα άθθεξ ηαθθζένβεζεξ
εεςνμφκηαζ ενεπηζηά ακεπανηή .Αολδιέκεξ πμζυηδηεξ αγχημο έπμοκ ζακ
απμηέθεζια ηδκ ιείςζδ ηδξ πμζυηδηαξ αθθά ηαζ ηδξ πμζυηδηαξ παναβυιεκμο
αζεένζμο εθαίμο, ηα θοηά βίκμκηαζ πενζζζυηενμ εοαίζεδηα ηαζ αολάκεηαζ μ
ακηαβςκζζιυξ ιε ηα γζγάκζα.
Γζα ηδκ παναβςβή 100 ηζθχκ ακεέςκ δ θεαάκηα απμζπά απυ ημ έδαθμξ 0,8
ηζθά αγχημο, 0,2 ηζθά Φςζθυνμο ηαζ 0,8 ηζθά ηαθίμο. (Polydeonny, Sotnik &
Hilapzew, 1979).
Ζ ζοκζζηχιεκδ δυζδ αγχημο είμκαζ 8-10 ηζθά ακά ζηνέιια.

39

Οζ απαζηήζεζξ ζε θχζθμνμ ηαζ ηάθζμ είκαζ ιζηνέξ ηαζ ελανηχκηαζ απυ ημκ
ηφπμ ημο εδάθμοξ ηαζ ηδκ ενεπηζηή ημο ηαηάζηαζδ. Πενζμδζηή αζαέζηςζδ
ιπμνεί κα είκαζ ακαβηαία χζηε κα δζαηδνείηαζ δ ηζιή ημο νΖ ζε ζηακμπμζδηζηυ
επίπεδμ. Μζα πθήνδξ ακάθοζδ εδάθμοξ πνζκ ηδκ θφηεοζδ είκαζ ακαβηαία. Σα
ζςζηά απμηεθέζιαηα ηδξ ακάθοζδξ ζπεηζηά ιε ημκ ηφπμ ημο εδάθμοξ ηδκ
έθθεζρδ ηαζ ηδκ πενίζζεζα ενεπηζηχκ, εα αμδεήζεζ χζηε κα βίκμοκ υθεξ
εηείκεξ μζ εκένβεζεξ βζα ηδκ μνεή ζζμννμπία ημοξ ζημ εδαθμξ.

Άνδεοζδ : Ζ άνδεοζδ είκαζ ακαβηαία βζα ηα πνχηα 2 πνυκζα έςξ υημο δ
ηαθθζένβεζα έπεζ εβηαηαζηαεεί πθήνςξ. ΢ε εθαθνζά εδάθδ ήζε πενζμπέξ ιε
παιδθέξ ανμπμπηχζεζξ δ άνδεοζδ ζε ηνίζζια ζηάδζα ελαημθμοεεί κα είκαζ
ακαβηαία. Σα θοηά ζημ ζηάδζμ ηδξ ακεήζεςξ δεκ εα πνέπεζ κα αθήκμκηαζ
πςνίξ κενυ . Ζ άνδεοζδ ιπμνεί κα αολήζεζ ηδκ παναβςβή ζηζξ χνζιεξ
ηαθθζένβεζεξ θεαάκηαξ άθθα δ άηαζνδ ηαζ δ οπεναμθζηή άνδεοζδ εα αολήζεζ
ηα πνμαθήιαηα ηςκ αζεεκεζχκ, ηα θοηά εα ιεβαθχζμοκ ζε φρμξ ηα ηθαδζά
εα ζπάζμοκ ηαζ δ ηυιδ ημο θοημφ εα ακμίλεζ ζηδκ ιέζδ. ΢ε ηάεε πενίπηςζδ
δ ΢ηάβδδκ άνδεοζδ ζοκζζηάηαζ δζυηζ πένα απυ ηδκ μνεή εθανιμβή ημο κενμφ
εα αμδεήζεζ ζημκ έθεβπμ ηςκ γζγακίςκ.
Κθάδεια : Ζ ημπή ηςκ ακεέςκ ιαγί ιε ιένμξ ηςκ αθαζηχκ εα πνέπεζ κα
βίκεηαζ ηα 2 πνχηα πνυκζα χζηε κα αμδεδεμφκ ηα θοηά κα δοκαιχζμοκ βζα κα
δδιζμονβήζμοκ έκα ακεεηηζηυ πθαίζζμ. ΢ηα ιεηέπεζηα πνυκζα ημ ηθάδεια
βίκεηαζ ζε δζαθμνεηζηή πενίμδμ, ιεηά ηδκ ζοβημιζδή ζοκήεςξ ημ θεζκυπςνμ.
Ο θυβμξ είκαζ υηζ δ ζοβημιζδή ακεέςκ βζα ηδκ παναβςβή αζεένζμο εθαίμο
αθήκεζ ηα πενζζζυηενα ζηεθέπδ ζηα θοηά. ΢οκεπχξ ημ ηθάδεια βίκεηαζ
αιέζςξ ιεηά ηαζ ζε φρμξ ηέημζμ χζηε κα δοκαιχκμοιε ηδκ ηαθθζένβεζα. Σμ
ηθάδεια ιπμνεί κα βίκεζ είηε ιδπακζηά (πανεθηυιεκα ηνίιιεν ζε
εθηοζηήνα)είηε ιε δνεπάκζα.
΢οβημιζδή : Ζ ζοβημιζδή ηδξ θεαάκηαξ βζα παναβςβή αζεένζμο εθαίμο βίκεηαζ
υηακ ημ άκεμξ έπεζ ςνζιάζεζ ηαζ ημ ηάης ιζζυ έπεζ ακμίλεζ.
Ζ ζοβημιζδή πνέπεζ κα βίκεηαζ έβηαζνα βζαηί πέθηεζ δ πμζυηδηα ημο. ΢οκεπχξ
δ ζοβημιζδή ζηδκ ζςζηή επμπή έπεζ πμθφ ιεβάθδ ζδιαζία. Αοηυ πμο πνέπεζ
κα έπμοιε οπυρδ ηαηά ηδκ ζοβημιζδή είκαζ υηζ αοηή δεκ εα πνέπεζ κα
πναβιαημπμζείηαζ ζε πμθφ γεζηυ ηαζνυ μφηε ηαζ ζε ζοκεήηεξ ακέιμο δζυηζ
πμθφ ζδιακηζηέξ πμζυηδηεξ εθαίμο πάκμκηαζ ιε ελάηιζζδ. Οζ αηίδεξ ηςκ
ακεέςκ ηυπημκηαζ 15-20 εηαημζηά ηάης απυ αοηά. Ζ ζοβημιζδή βίκεηαζ είηε
ιε δνεπάκζα είηε ιε ιδπακήιαηα πμο έπμοκ ζπεδζαζηεί βζα αοηή ηδκ ενβαζία.
Ζ ημπή ηςκ ακεέςκ βζα ηζξ αβμνέξ κςπχκ ηαζ απμλδναιέκςκ ανςιαηζηχκ
θοηχκ ζοκήεςξ θαιαάκεζ πχνα ιζα εαδμιάδα ανβυηενα απυ υ,ηζ βζα ηδκ
παναβςβή αζεένζμο εθαίμο.
Οζ απμδυζεζξ ηδξ πναβιαηζηήξ θεαάκηαξ ζε αζεένζμ έθαζμ ηοιαίκμκηαζ απυ
0,8-3 ηζθά/ζηνειια ηαζ ηδ θεαακηίκδξ (οανίδζμ θεαάκηαξ βκςζηυ ςξ Lavandula
x intermedia ή as L. hybrida and L. Hortensis, ημ οανίδζμ αοηυ πνμένπεηαζ απυ
ηδκ δζαζηαφνςζδ ηδξ Lavandula angustifolia ιε ηδκ Lavandula latifolia ), 4-22
ηζθά/ζηνέιια. Δκχ μζ απμδυζεζξ ζε απμλδναιέκα άκεδ απυ 50-100 ηζθά/ζην.
Θεναπεοηζηέξ Ηδζυηδηεξ: Σα άκεδ ηδξ εεςνμφκηαζ υηζ εκενβμφκ ηαηά ημο
αήπα, ημο άζειαημξ, ημο ημηίηδ, ηδξ βνίπδξ ηαζ ηδξ θανοββίηζδαξ. Ζ θεαάκηα
40

ηαηαπναΰκεζ ημοξ κεονυπμκμοξ ημο ζημιάπμο ηαζ δνειεί ημ κεονζηυ ζφζηδια,
βζαηί δνα ςξ παθανςηζηυ. Δίκαζ ζδακζηυ βζα ηζξ ατπκίεξ ηαζ ημ ζηνεξ, αμδεά ηζξ
διζηνακίεξ ηαζ ημοξ πμκμηεθάθμοξ.
Υνήζδ: Δίκαζ θοηυ ανςιαηζηυ – θανιαηεοηζηυ ηαζ εηηυξ απυ αθέρδια
πνδζζιμπμζείηαζ πάνα πμθφ ηαζ ςξ αζεένζμ έθαζμ.
Γείηε κεξηθέο κόλν από ηηο εθαξκνγέο ηεο πνπ αθνινπζνύλ.

1. Σα θμοθμφδζα ηδξ θεαάκηαξ (θνέζηα ή λδνά) εηπέιπμοκ ιζα ζζπονή,
ανςιαηζηή, «ακεααζηζηή» ιονςδζά υηακ ηνίαμκηαζ ζηα δάηηοθά ιαξ. Γζα κα
ακεαάζεηε βνήβμνα ηδ δζάεεζή ζαξ ή βζα ζηζβιζαία ακαημφθζζδ απ' ημ ζηνεξ,
ηνίρηε ζηα δάηηοθά ζαξ ιενζηά άκεδ ηαζ εζζπκεφζαηε ηδ ιονςδζά, ανβά ηαζ
ααεζά. Ο ζοκδοαζιυξ ηδξ ααεζάξ εζζπκμήξ ηαζ εζζπκμήξ ηδξ ιονςδζάξ ηδξ
θεαάκηαξ εα ζαξ δνειήζεζ απυ ηδ κεονζηή έκηαζδ, ηδκ ακδζοπία ηαζ ηα
ζοκαζζεήιαηα πακζημφ, εκηυξ θίβςκ θεπηχκ
2. Έκα παθανςηζηυ, ηαηεοκαζηζηυ ηζάζ ιπμνεί κα βίκεζ απυ ηα θμοθμφδζα.
Απθά αάθηε έκα ημοηάθζ ζμφπαξ θνέζηςκ ή λδνχκ θμοθμοδζχκ ζε ιία
ηζαβζένα ηαζ πφζηε αναζιέκμ κενυ ιέζα. Διπμηίζηε βζα πενίπμο δέηα θεπηά.
Αοηυ ημ ηζάζ δνειεί ηα κεφνα, ηαηαπναΰκεζ ημ ζημιάπζ ηαζ ηδ κεονζηή
οπενέκηαζδ ηαζ οπμαμδεά ημκ φπκμ.
3. Σμ αζεένζμ έθαζμ ηδξ θεαάκηαξ, εθανιυγεηαζ υπςξ έκα άνςια ζηα ιαθθζά,
ημ θαζιυ, ηα αοηζά ή άθθα ιένδ ζςιάηςκ. Μονίγεζ πενίθδια!
4. Πνμζεέζηε ιενζηέξ ζηαβυκεξ εθαίμο θεαάκηαξ ζημ θμοηνυ ζαξ ή ζημ
ζθμοββάνζ βζα ημ κημοξ βζα έκακ ηαηεοκαζηζηυ ηαεανζζιυ. Δάκ δεκ έπεηε
αζεένζμ, πνμζεέζηε ιζα βειάηδ πμφθηα θνέζηςκ ή λδνχκ.
5. Γζα κα ηαηαζηήζεηε ημκ φπκμ πζμ ακαπαοηζηυ, ζηάληε ιενζηέξ ζηαβυκεξ
θεαάκηαξ ζημ ιαλζθάνζ ζαξ.
6. Μζα άθθδ επζθμβή είκαζ κα ηοθίλεηε ιζα πμφθηα λδνχκ θμοθμοδζχκ ζε έκα
πάκζκμ ζαημφθζ, κα ημ δέζεηε ηαζ κα νίλεηε ζηδ ιαλζθανμεήηδ ζαξ.

7. Γζα κα ακαημοθίζεηε έκα δθζαηυ έβηαοια, πνμζεέζηε ιενζηέξ ζηαβυκεξ
αζεένζμο εθαίμο ζε κενυ, ιέζα ζε έκα ιπμοηάθζ ρεηαζιμφ, ηαζ ρεηάζηε ημ
δθζμηαιέκμ δένια.
8. Σοθίληε ιζα πμφθηα θμοθμοδζχκ θεαάκηαξ ζε έκα ηεηνάβςκμ πακί ηαζ δέζηε
ιε ημνδυκζ. Μπμνείηε επίζδξ κα ζηάλεηε ιενζηέξ ζηαβυκεξ αζεένζμο εθαίμο
πάκς ζημ ζαημφθζ βζα πνυζεεηδ ανςιαημεεναπεοηζηή δνάζδ. Ρίληε ημ
ζαημφθζ ζημ ζηεβκςηήνζυ ζαξ βζα κα δχζεηε ζηα νμφπα ζαξ ιία απίζηεοηδ
ιονςδζά. Αοηυ εα θνεζηάνεζ ιέπνζ ηαζ 25 βειίζιαηα ημο ζηεβκςηδνίμο!

9. Δθανιυζηε ζηαβυκεξ αζεένζμο εθαίμο πάκς ζηα ηζζιπήιαηα εκηυιςκ, ηα
ημρίιαηα ηαζ βδανζίιαηα. Ζ θεαάκηα είκαζ πμθφ ακηζζδπηζηή ηαζ ηαηαζηνέθεζ
ηα ιζηνυαζα πμο ιπμνμφκ κα πνμηαθέζμοκ ιμθφκζεζξ.
41

10. Διπμηίζηε θνέζηα ή λδνά θμοθμφδζα ζακ βζα κα ηάκεηε έκα ηζάζ. Αθθά
ακηί κα ημ πζείηε, ημκ αθήκεηε κα δνμζίζεζ ηαζ ημ πνδζζιμπμζείηε ςξ λέαβαθια
ηςκ ιαθθζχκ, βζα κα ιεζχζεζ ηδκ πζηονίδα.
11. Σα ημκζμνημπμζδιέκα θμοθμφδζα ιπμνμφκ κα πνμζεέζμοκ ιζα ιμκαδζηή
ηαζ εοπάνζζηδ βεφζδ ζε ζαθάηεξ, ηνέιεξ, ιανιεθάδεξ, γεθέ ηαζ ιπζζηυηα.
Δίκαζ έκα ιαβεζνζηυ, ζοζηαηζηυ ζοββεκέξ ιε ηδ ιέκηα, ηδ θαζημιδθζά, ηδ
ιακηγμονάκα ηαζ ημ εοιάνζ ηαζ ιπμνεί κα πνδζζιμπμζδεεί ιε ημκ ίδζμ ηνυπμ ιε
αοηά ηα αυηακα. Ζ θεαάκηα είκαζ ηυζμ εοπνμζάνιμζηδ ζηδκ ημογίκα, πμο
μοζζαζηζηά μπμζμζδήπμηε πεζναιαηζζιυξ ιε αοηήκ, εα παναβάβεζ πμθφ ηαθά
απμηεθέζιαηα.
Σμ ιςα αυηακμ ιπμνεί κα βίκεζ εαοιαημονβυ
Δηηυξ απυ ημ κα ηναηάεζ ημκ ζηυνμ ιαηνζά απυ ηδκ κημοθάπα ιαξ, δ θεαάκηα
έπεζ ηαζ άθθεξ, ιαβζηέξ ζδζυηδηεξ πμο μθεθμφκ ηδκ οβεία ιαξ. Αξ δμφιε ηνεζξ
απυ αοηέξ.
1) Άπμιαηνφκεζ ηδκ πζηονίδα
Σμ αζεένζμ έθαζμ ημο θοημφ ιπμνεί κα αμδεήζεζ ζηδκ ζςζηή ζζμννμπία ημο
ηνζπςημφ ηδξ ηεθαθήξ ηαζ, ζοβηεηνζιέκα, βζα ηζξ εκμπθδηζηέξ κζθάδεξ ηδκ
πζηονίδαξ, οπάνπεζ ιία απθμφζηαηδ εεναπεία, πμο ιπμνεί κα ηζξ ελαθακίζεζ:
Βνέληε ηα ιαθθζά ζαξ ιε γεζηυ κενυ ηαζ ζημοπίζηε ηα ηαθά ιε ιία πεηζέηα.
Ακαιείληε 15 ζηαβυκεξ αζεένζμο εθαίμο θεαάκηαξ ιε εθαζυθαδμ ή
αιοβδαθέθαζμ, αάθηε ημ ιείβια βζα 10 πενίπμο δεοηενυθεπηα ζημκ θμφνκμ
ιζηνμηοιάηςκ ηαζ ηάκηε ιε αοηυ εθαθνφ ιαζάγ ζημ ηεθάθζ ζαξ. Φμνέζηε έκα
ζημοθάηζ, ή ηοθίληε ηα ιαθθζά ζαξ ιε ιία γεζηή πεηζέηα ηαζ αθήζηε ημ βζα ιία
χηα. ΢ηδκ ζοκέπεζα, θμοζηείηε ηακμκζηά.
2) Καηαπμθειάεζ ημ θμφζηςια
Σμ θμφζηςια ζημ ζημιάπζ ηαζ δ δοζπερία ιπμνμφκ κα πνμηθδεμφκ απυ
ααηηήνζα πμο ζοκακηάιε ζηζξ ηνμθέξ, αθθά ηαζ ζηα ακηζαζμηζηά θάνιαηα. Οζ
πμθοθαζκυθεξ, πμο είκαζ έκα είδμξ ακηζμλεζδμηζηχκ, πμο πενζέπεζ δ θεαάκηα
ιεζχκμοκ ηα πμζμζηά «ηαηχκ» ααηηδνζδίςκ ζημ ζημιάπζ ιαξ ηάκμκηάξ ιαξ
κα αζζεακυιαζηε πμθφ πζμ ακάθαθνεξ αθθά ηαζ ιεζχκμκηαξ αζζεδηά ημ
εκμπθδηζηυ θμφζηςια.
3) Ακαημοθίγεζ απυ ηδκ θαβμφνα
Δάκ είζηε απυ ημοξ ακενχπμοξ πμο οπμθένμοκ απυ ηα ηζζιπήιαηα ηςκ
ημοκμοπζχκ, αθθά ηαζ βεκζηχξ έπεηε εοαίζεδημ δένια ηαζ οπμθένεηε ζοπκά
απυ ηκδζιυ, ημ αζεένζμ έθαζμ ηδξ θεαάκηαξ, λακά, ιπμνεί κα ζαξ ζχζεζ.
Δπεζδή ημ θοηυ είκαζ θοζζηυ ακηζθθεβιμκχδεξ, αμδεάεζ ζηδκ ιείςζδ ηδξ
θαβμφναξ, ηδξ ημηηζκίθαξ ηαζ ημο πνδλίιαημξ ζημ δένια. Απθχζηε δφμ
ζηαβυκεξ ημο εθαίμο πάκς ζημ ενεεζζιέκμ ζδιείμ ηαζ πενζιέκεηε 10 θεπηά
ιέπνζ κα απμννμθδεεί πθήνςξ απυ ημ δένια ζαξ.


42













Tμ Bαθζαιυπμνημ - St. John's Wort ηαζ ημ Βαθζαιέθαζμ ημο (ζδζυηδηεξ-
παναζηεοή)
ΠΔΡΗΓΡΑΦΖ
Σμ ααθζαιυπμνημ (St. John‟s Wort,
αυηακμ ημο Αβίμο Ηςάκκδ ή οπενζηυκ
ημ δζάηνδημκ , Hypericum perforatum)
είκαζ έκα εαικχδεξ θοηυ ιε έκημκα
ηίηνζκα άκεδ. Σμ θοηυ πνμένπεηαζ απυ
δζάθμνα ιένδ ημο ηυζιμο
ζοιπενζθαιαακμιέκδξ ηδξ Δονχπδξ
ηαζ ηςκ ΖΠΑ ηαζ πνδζζιμπμζείηαζ
παναδμζζαηά βζα ηδ θνμκηίδα ηςκ
πθδβχκ.

ΥΡΖ΢ΔΗ΢ ΣΟΤ ΒΟΣΑΝΟΤ
Έπεζ απμδεζπεεί υηζ ημ St. John’s Wort έπεζ δνειζζηζηέξ ηαζ αζιμζηαηζηέξ
ζδζυηδηεξ (ηαηαπναΰκεζ ηαζ ακαημοθίγεζ). Υνδζζιμπμζείηαζ ζε πενζπηχζεζξ
εοενεεζζηζηυηδηαξ, κεοναθβίαξ, ζοκδεηζηίηζδαξ (ιοσηυξ νεοιαηζζιυξ),
ζζπζαθβίαξ (άθβμξ ζημ ζζπζαηυ κεφνμ πμο εκημπίγεηαζ ζημ βθμοηυ, ζημ μπίζεζμ
ιένμξ ημο ιδνμφ, ηδ βάιπα ηαζ ημ πυδζ), ηαεχξ ηαζ βζα ηδ θνμκηίδα ηςκ
πθδβχκ (ακηζααηηδνζδζαηυ).
ΠΡΟΣΔΗΝΟΜΔΝΔ΢ ΓΟ΢ΟΛΟΓΗΔ΢
Μένμξ ημο θοημφ πμο πνδζζιμπμζείηαζ: ΒΟΣΑΝΟ ΜΔ ΑΝΘΖ.
΢ηυκδ αμηάκμο: 2-4g ηνεζξ θμνέξ διενδζίςξ.
43

ΧΦΔΛΔΗΑ ΛΖΦΖ΢ ΢ΤΜΠΛΖΡΧΜΑΣΟ΢ ST. JOHN’S WORT
Σμ St. John’s Wort πνδζζιμπμζείηαζ απυ άημια ιε έκημκδ εοενεεζζηζηυηδηα,
βζα άθβδ κεονζηήξ θφζεςξ, βζα ιοσηυ νεοιαηζζιυ, ζζπζαθβία, κεονζηυηδηα ηαζ/ή
ηαηάεθζρδ ηαηά ηδκ έιιδκμ νφζδ. Σμ St. John‟s Wort έπεζ ακηζααηηδνζδζαηέξ
ζδζυηδηεξ εκάκηζα ζηδκ Bordetella pertussis (πνμηαθεί ημηίηδ), ημ
Staphylococcus aureus (πνοζίγςκ ζηαθοθυημηημξ, πνμηαθεί δενιαηζηέξ
θμζιχλεζξ ηαζ ηαθυβενμοξ-δμεζήκεξ), ηδ shigellae ηαζ ηδκ E.coli
(εκηενμααηηδνίδζμ, πνμηαθεί μονμθμζιχλεζξ) (1,2). Σα εηποθίζιαηα έπμοκ
ακηζζηέξ ζδζυηδηεξ ηαηά ηδξ βνίπδξ (3).
Καηάζιηςε θαη ζρεηηδόκελα πξνβιήκαηα : Έπεζ ακαθενεεί υηζ ημ εηπφθζζια
ημο St. John‟s Wort αεθηζχκεζ ζοιπηχιαηα υπςξ δ κεονζηυηδηα, δ ατπκία ηαζ
δ ηαηάεθζρδ (4). Μζα δζπθή ηοθθή ιεθέηδ ιε 100 αζεεκείξ έδεζλε υηζ ημ αυηακμ
αοηυ είκαζ πζμ απμηεθεζιαηζηυ απυ ημ diazepam (5). Δπίζδξ, πνυζθαηεξ
ιεθέηεξ έδεζλακ υηζ ημ St. John‟s Wort ιπμνεί κα ιεηνζάζεζ ηα ζοιπηχιαηα ηδξ
ηαηάεθζρδξ ειπμδίγμκηαξ ηδκ επακαπνυζθδρδ ηςκ κεονμδζααζααζηχκ
ζενμημκίκδ, κμνεπζκεθνίκδ ηαζ κημπαιίκδ (6), ιε απμηέθεζια αοημί μζ
κεονμδζααζααζηέξ κα βίκμκηαζ πζμ δζαεέζζιμζ βζα ημκ εβηέθαθμ. Ζ hyperforin,
έκα ζοζηαηζηυ ημο αμηάκμο St. John‟s Wort, εοεφκεηαζ πζεακά βζα ηδκ ζδζυηδηα
αοηή (7). Σμ St. John‟s Wort ιπμνεί επίζδξ κα ακαημοθίζεζ απυ επμπζαηέξ
ζοκαζζεδιαηζηέξ δζαηαναπέξ (ζφκδνμιμ SAD).
Αλαιγεηηθό / Παπζίπνλν
Μεθέηεξ έδεζλακ υηζ ηα θθααμκμεζδή ημο αμηάκμο St. John‟s Wort έπμοκ
ακαθβδηζηέξ ζδζυηδηεξ (8).
Αληηκεηώπηζε Διθώλ
Σμ ηθάζια «amento-flavone» ημο εηποθίζιαημξ ημο αμηάκμο St. John‟s Wort
είκαζ ακηζθθεβιμκχδεξ ηαζ δνα ηαηά ηςκ εθηχκ (9). Μζα ιεθέηδ έδεζλε ιείςζδ
ηαηά 90% ημο άθβμοξ πμο μθείθεηαζ ζε δςδεηαδαηηοθίηζδα (θθεβιμκή ημο
άκς ηιήιαημξ ημο εκηένμο) ιε ηδ πνήζδ αοημφ ημο αμηάκμο.
Καηαπνάοκζδ

Σμ St. John‟s Wort είκαζ δνειζζηζηυ ηαζ ηαηαπνατκηζηυ, ζδζυηδηεξ πμο
απμδίδμκηαζ ζηα ηθάζιαηα biflavonoid (θθααμκμεζδή). Ζ οπενζζίκδ (hypericin)
ιπμνεί επίζδξ κα δνάζεζ ςξ δνειζζηζηυ βζα ημ κεονζηυ ζφζηδια (10).

Λεφηδ : Σμ St. John‟s Wort είκαζ απμηεθεζιαηζηυ ζηδ εεναπεία μνζζιέκςκ
δενιαηζηχκ δζαηαναπχκ, υπςξ ηδξ θεφηδξ (10).
Α΢ΦΑΛΔΗΑ ΚΑΗ ΠΡΟΦΤΛΑΞΔΗ΢
Έπεζ παναηδνδεεί ζε ιενζηά άημια θςημεοαζζεδζία ημο δένιαημξ έπεζηα απυ
θήρδ αθερήιαημξ απυ ηα θφθθα ημο St. John‟s Wort. Σμ πηδηζηυ έθαζμ ημο
αμηάκμο αοημφ έπεζ ενεεζζηζηέξ ζδζυηδηεξ. Γεκ ζοκζζηάηαζ δ πνήζδ ημο ζε
παζδζά.
44

ΑΛΛΖΛΔΠΗΓΡΑ΢ΔΗ΢ ΚΑΗ ΑΝΣΔΝΓΔΗΞΔΗ΢
Σμ St. John‟s Wort δεκ εα πνέπεζ κα θαιαάκεηαζ ζε ζοκδοαζιυ ιε
θανιαηεοηζηή αβςβή βζα ηαηάεθζρδ. Τπεναμθζηέξ δυζεζξ ιπμνεί κα αολήζμοκ
ηδ δναζηζηυηδηα ηδξ εηάζημηε εεναπείαξ (υπςξ ηα θάνιαηα ιε ακαζημθείξ
ηδξ MAO: θάνιαηα ιε ακαζημθείξ ηδξ ιμκμαιζκμλεζδάζδξ) ηαζ ιπμνεί κα
πνμηαθέζεζ αθθενβζηέξ ακηζδνάζεζξ ζε εοαίζεδηα άημια. Σμ St. John‟s Wort
ιπμνεί επίζδξ κα αθθδθεπζδνάζεζ ιε ηα θάνιαηα πμο πενζέπμοκ ακαζημθείξ
επακαπνυζθδρδξ ζενμημκίκδξ (SSRI), π.π. Prozac.
Έπεζ απμδεζπεεί υηζ ημ St. John‟s Wort αολάκεζ ηδ δναζηδνζυηδηα ιζαξ μιάδαξ
δπαηζηχκ εκγφιςκ πμο ειπθέημκηαζ ζημ ιεηααμθζζιυ εκυξ ζδιακηζημφ
ανζειμφ ζοκηαβμβναθμφιεκςκ θανιάηςκ. Σα εκ θυβς θάνιαηα είκαζ δ
theophylline (εεμθοθθίκδ, ανμβπμδζαζηαθηζηυ), δ cyclosporine (ηοηθμζπμνίκδ,
ακμζμηαηαζημθέαξ), δ indinavir (ακηζζζηή εεναπεία εκάκηζα ζημκ HIV), δ
warfarin (αανθανίκδ), δ digoxin ηαζ ηα ακηζζοθθδπηζηά πάπζα. Σα άημια πμο
θαιαάκμοκ ηέημζμο είδμοξ θάνιαηα εα πνέπεζ κα ζοιαμοθεοημφκ ημ βζαηνυ
ημοξ ή έκα θανιαημπμζυ πνζκ πνδζζιμπμζήζμοκ πνμσυκηα ιε St. John‟s Wort,
ηαεχξ ημ αυηακμ ιπμνεί κα ιεζχζεζ ηδκ απμηεθεζιαηζηυηδηά ημοξ.


Τν Υπεξεηθόλ Τσλ Αξραίσλ Διιήλσλ…

Γηα ην Γηνζθνπξίδε ήηαλ:
 Γζμονδηζηυ…
 Διιδκαβςβυ…
 Ακηζπονεηζηυ…
 Καηά Σμο Σεηενηαίμο Πονεημφ ΋ηακ
Πίκεηαζ Με Οίκμ…
 Απμηεθεζιαηζηυ Ακηίδμημ ΢ε Γδθδηδνζχδδ
Γαβηχιαηα…
 Ηδακζηυ Καηάπθαζια Γζα Σδκ Θεναπεία
Σςκ Δβηαοιάηςκ…
Σμ Hypericum Σςκ Λαηίκςκ…Σμ
Βαθζαιυπμνημ Σςκ Δθθήκςκ Καζ…Λυβς
Σδξ Μεβάθδξ Δπμοθςηζηήξ Καζ Ακηζζδπηζηήξ
Σμο Γνάζδξ….Σμ Βάθζαιμ Σδξ Φοπήξ…Σμ ΢παευπμνημ…
Σμ ααθζαιυπμνημ ζήιενα πνδζζιμπμζείηαζ:
1) Γζα ηδ εεναπεία κεονζηχκ ηαζ ζοκαζζεδιαηζηχκ δζαηαναπχκ ηάηζ…πμο ηα
ηεθεοηαία πνυκζα μδήβδζε εζδζηά ζηζξ Ζ.Π.Α ζηδκ αθυβζζηδ πνήζδ ημο οπυ
ιμνθή παπζχκ βζα ηδκ ακηζιεηχπζζδ ηδξ ηαηάεθζρδξ ηαζ…
Έθηαζε κα μκμιάγεηαζ “Δκαθθαηηζηυ Prozac”…μπςζδήπμηε ημ
ααθζαιυπμνημ αμδεά μοζζαζηζηά ζηδκ ακηζιεηχπζζδ ηςκ ιμνθχκ
ηδξηαηάεθζρδξ -αοηυ έπεζ επζαεααζςεεί ηαζ ζε πνυζθαηεξ ένεοκεξ ηυζμ ζηδκ
Δονχπδ,υζμ ηαζ ζηδκ Αιενζηή-ηαζ….είκαζ βεβμκυξ υηζ θαίκεηαζ κα είκαζ πζμ
45

αζθαθέξ απυ ηα ακηζηαηαεθζπηζηά θάνιαηα αθθά είπαιε….“Πακ ιέηνμκ
άνζζημκ”ιδκ ημ λεπκάιε αοηυ…
2) βζα ήνειμ ηαζ ακαγςμβμκδηζηυ φπκμ, ηαεχξ ηαζ βζα ηδκ εεναπεία
ηδξ αοπκίαξ…
3) βζα ηδκ πνμζηαζία ηςκ ηοηηάνςκ ημο εβηεθαθζημφ θθμζμφ….ζε in vitro
ένεοκεξ έπεζ θακεί υηζ ημ ααθζαιυπμνημ έπεζ κεονμπνμζηαηεοηζηέξζδζυηδηεξ
ζηα ηφηηανα ημο εβηεθαθζημφ θθμζμφ…
4) βζα ηδκ πνμζηαζία απυ ηδκ κυζμ Αθηζπάζιεν ηαεχξ θαίκεηαζ
καηαεοζηενεί ηδκ ειθάκζζδ ηδξ κυζμο…ίζςξ ιεθθμκηζηά -θέκε μζ ενεοκδηέξ -
κα ζοιαάθεζ ηαζ ζηδ εεναπεία ηδξ…
5) βζα ημκ έθεβπμ ηδξ εθαθνζάξεπζθδρίαξ…ηα εηποθἰζιαηα ημο αμηάκμο
πνδζζιμπμζμφκηαζ βζα ημκ έθεβπμ ηδξ…
6) βζα ηδκ εεναπεία ημπζηχκ θθεβιμκχκ ηαεχξ ακαημοθίγεζ απυ ηδ θαβμφνα
ημο δένιαημξ ηαζ…απυ ηζξ θθεβιμκέξ μζ μπμίεξ έπμοκ πνμέθεεζ απυ
κεονμδενιαηίηζδεξ.


Οζ ααζζηέξ δνάζεζξ ημο είκαζ:
 Ακηζηαηαεθζπηζηέξ…
 Νεονμπνμζηαηεοηζηέξ…
 Ακηζεπζθδπηζηέξ…
 Ακηζζπαζιςδζηέξ…
 Καηαπνατκηζηέξ…
 Γζεβείνεζ Σδκ Κοηθμθμνία Σδξ
Υμθήξ…
 Γζμονδηζηέξ…
 Ζνειζζηζηέξ…
 Παοζίπμκεξ…
 Ακηζσζηέξ…
 Απμπνειπηζηέξ…
 Διιδκαβςβέξ…
 Ακηζθθμβζζηζηέξ…
 Αζιμζηαηζηέξ…
 Δπμοθςηζηυ Σςκ Πθδβχκ Καζ
ΣςκΔθηχκ…
 Ακηζζδπηζηέξ…
 Ακηζιζηνμαζαηέξ…
 ΢ηοπηζηέξ…
 ΢παζιμθοηζηέξ…
 Ηζπονέξ Ακηζκεμπθαζιαηζηέξ –
Έπεζ δεζπεεί ζε In Vivo
Ένεοκεξ…
 Ακηζθθεβιμκχδεζξ…
 Ακηζμλεζδςηζηέξ…
 Ακηζαββεζμβεκεηζηέξ…

Γζα ημ ααθζαιυπμνημ πμο πνδζζιμπμζείηαζ εδχ ηαζ δουιζζδ (2500) πζθζάδεξ
πνυκζα ζακ εεναπεοηζηυ αυηακμ ιε ακαιθζζαήηδηα εεναπεοηζηά
απμηεθέζιαηα δεκ έπεζ ηαηαβναθεί ηαιία ζμαανή πανεκένβεζα.

Η πηό γλσζηή παξελέξγεηα ηνπ βαιζακόρνξηνπ είλαη ε θσηνηνμηθόηεηά
ηνπ…

Ζ θςημημλζηυηδηά ημο είπε παναηδνδεεί απυ ανπαζμηάηςκ πνυκςκ ηαζ μζ
πνχημζ πμο ηδκ παναηήνδζακ ήηακ μζ αμζημί. Οζ αμζημί παναηήνδζακ υηζ
ηάπμζα απυ ηα γχα υπςξ ηα πνυααηα πμο είπακ θεπηυηενμ δένια ηαζ
θζβυηενμ ηνίπςια πνμζαάθθμκηακ πμθφ πζμ εφημθα απυ αοηά πμο είπακ παπφ
ηνίπςια ηαζ πζμ ζηθδνυ δένια υηακ έαμζηακ ααθζαιυπμνημ…Αοηυ
46

ζοκέααζκε ηαζ ζοιααίκεζ δζυηζ ημ δθζαηυ θςξ επζδνά ιε ηζξ οπενζηίκεξ ημο
αμηάκμο, ςζηυζμ υηακ ηάπμζμξ πνδζζιμπμζεί ιζηνέξ δυζεζξ απυ ημ αυηακμ
δεκ ακηζιεηςπίγεζ πνυαθδια.
Τη πξέπεη ινηπόλ λα πξνζέρνπκε;
1) ΋ηακ έπμοιε πάνεζ ααθζαιυπμνημ, δεκ εηεέημοιε πμηέ ηα ιάηζα ιαξ
απεοεείαξ ζημ δθζαηυ θςξ…
2) Άημια ιε εκδμβεκή εοαζζεδζία ζηδκ δθζαηή αηηζκμαμθία πνέπεζ κα
πνμζέπμοκ πενζζζυηενμ ηαζ κα πνδζζιμπμζμφκ ημ ααθζαιυπμνημ ή ημ
ααθζαιέθαζμ ημ ανάδο…
3) Κάκμοιε ιαζάγ ηαζ επαθείρεζξ ιε ααθζαιυπμνημ ηα ανάδζα…
4) Πίκμοιε ηα αθερήιαηά ιαξ ή ηα εβπφιαηα ιαξ ιε ααθζαιυπμνημ ηα
ανάδζα, εκχ ηαηά ηδ δζάνηεζα ηδξ διέναξ πμο εα πνεζαζηεί κα αβμφιε ζημκ
ήθζμ παίνκμοιε ιζηνυηενεξ δυζεζξ …
5) ΋πμζμξ παίνκεζ μπμζμδήπμηε θάνιαημ πνέπεζ κα γδηήζεζ ηδκ ζοιαμοθή
εζδζημφ πνζκ ηδ θήρδ ααθζαιυπμνημο…

Γεκ Παίνκμοιε Βαθζαιυπμνημ Πμηέ Μαγί
 Με Βαθενζάκα…
 Μαγί Με Γαπηοθίηζδα…
 Μαγί Με Πζηνμδάθκδ…
(Άηνκα κε έιιεηςε ζηδήξνπ πξέπεη λα ην απνθεύγνπλ…θαη άηνκα πνπ έρνπλ
αιιεξγία ζην ζπγθεθξηκέλν βόηαλν)

Πυηε ηαζ Πςξ ζοθθέβμοιε ημ ααθζαιυπμνημ ηαζ Πςξ ημ
πνδζζιμπμζμφιε;
΢ηα ιέζα ημο ηαθμηαζνζμφ εα ημ ανμφιε πακημφ ακεζζιέκμ…
Σα ηίηνζκά ημο άκεδ θαίκμκηαζ απυ ιαηνοά….΢οθθέβμοιε Σζξ Ακεζζιέκεξ
Κμνοθέξ Μαγί Με Φφθθα Καζ Βθαζημφξ…
(΋ηακ ζοθθέβμοιε ηάηζ απυ ηδ θφζδ πάκηα παίνκμοιε υζμ πνεζαγυιαζηε ηαζ
πάκηα ια πάκηα πνέπεζ κα ζηεθηυιαζηε υηζ ηαζ ηδκ άθθδ πνμκζά εα
πνεζαζημφιε έηζζ πάκηα πνέπεζ κα ιέκμοκ ηα άκεδ πμο εα βίκμοκ μ ζπυνμξ
ηδξ επυιεκδξ πνμκζάξ ).
Σα απμλδναίκμοιε ζημκ ήθζμ ηα ημπμεεημφιε ζε ζημονυπνςια αάγα ή ζε
θζκαηζέκζα ζαημοθάηζα ηαζ ηα απμεδηεφμοιε ζε ζημηεζκυ ηαζ λδνυ ιένμξ βζα
υθμ ημκ πεζιχκα.
Ακ έπμοιε πνυκμ ηαζ οπμιμκή ηναηάιε 120g απυ ηζξ ακεζζιέκεξ ημνοθέξ βζα
ηάεε ιζζυ θίηνμ εθαζυθαδμ ηαζ…παναζηεοάγμοιε ααθζαιέθαζμ…

Σμ ααθζαιέθαζμ βίκεηαζ ιε έβποζδ ηςκ θμοθμοδζχκ ζε εθαζυθαδμ ηαζ
απεοεείαξ έηεεζδ ζημκ ήθζμ βζα πενίπμο έλζ εαδμιάδεξ. Θα ηαηαθάαμοιε
υηζ είκαζ έημζιμ υηακ εα έπεζ πάνεζ έκα παπφ ηυηηζκμ πνχια ηαζ αθμφ ημ
ζηναββίζμοιε ιε έκα ημοθπάκζ ή ρζθυ ζμονςηήνζ ημ ημπμεεημφιε ζε
ζημονυπνςιμ ιπμοηάθζ ηαζ ημ απμεδηεφμοιε ζε δνμζενυ λδνυ ιένμξ….
47



Σμ Βαθζαιέθαζμ Δίκαζ Έκα Λάδζ Αιέζμο Ακάβηδξ Καζ Γεκ Πνέπεζ Να
Λείπεζ Απυ Κακέκα ΢πίηζ…
 Μζηνά Σναφιαηα…
 Μζηνά Δβηαφιαηα…
 Μμθφκζεζξ…
 Πμκμηέθαθμζ…
 Άβπμξ…
 Φαβμφνεξ…
 Φθεβιμκέξ
 Σζζιπήιαηα εκηυιςκ
Μπνξνύλ λα αληηκεησπηζηνύλ άκεζα κε Βαιζακέιαην…
Αξ δμφιε ηχνα ηαζ ιενζηέξ εθανιμβέξ αοημφ ημο αμηάκμο πμο δζηαίςξ
έπεζ παναηηδνζζηεί ςξ ημ αάθζαιμ ημο ζχιαημξ ηαζ ηδξ ροπήξ:

1) Κνομθυβδια: Γζα κα πνμθάαμοιε ημ ημζκυ ηνομθυβδια απθά πίκμοιε
ζοπκά αθέρδια ή έβποια ααθζαιυπμνημο ιέζα ζηδκ δζάνηεζα ημο πεζιχκα
.Ακ ήδδ έπμοιε ηνομθυβδια πίκμοιε έκα θθζηγάκζ έβποια ααθζαιυπμνημο
πνζκ πάιε βζα φπκμ .Ακ έπμοιε ενεεζζιέκμ θαζιυ ηάκμοιε βανβάνεξ ιε
έβποια ααζθαιυπμνημο…
2) Διιδκυπαοζδ: Σμ ααθζαιυπμνημ είκαζ έκα απυ ηα πζμ
απμηεθεζιαηζηυηενα αυηακα ζηδκ πανμπή αμήεεζαξ ζηζξ βοκαίηεξ πμο
ανίζημκηαζ ζηδκ ειιδκυπαοζδ…

Έηζζ δφμ ιε ηνία θθοηγάκζα έβποια ααθζαιυπμνημο ηδκ διένα….
α) ιεζχκεζ ηζξ εθζδνχζεζξ…
α) ιεζχκεζ ηδκ εοενεεζζηυηδηα…
β) ιεζχκεζ ηζξ ατπκίεξ…
δ) ιεζχκεζ ηδκ κεονζηυηδηα…
ε) ιπμνεί κα ελαθείρεζ ηδκ ηαηάεθζρδ…

Μπμνμφιε κα πίκμοιε ημ έβποιά ιαξ ηαζ ηαηά ηδκ δζάνηεζα ημο βεφιαηυξ ιαξ
υηακ κζχεμοιε έκημκδ ακδζοπία ή ιεβάθδ εοενεεζζηυηδηα…Μπμνμφιε κα
ηάκμοιε έκα γεζηυ ιπάκζμ πμο ζημ κενυ ηδξ ιπακζέναξ ζαξ εα έπμοιε
πνμζεέζεζ ιενζηέξ ζηαβυκεξ απυ αζεένζμ έθαζμ ααθζαιυπμνημο…

3) Καηάεθζρδ: Οζ ένεοκεξ έπμοκ δείλεζ υηζ ημ ααθζαιυπμνημ ιπμνεί κα
αμδεήζεζ απμηεθεζιαηζηά ζηδκ εεναπεία ηδξ ήπζαξ
ηαηάεθζρδξ, (ζοιαμοθεοηείηε ημκ αμηακμθυβμ ζαξ ακ παίνκεηε ηαζ άθθα
ζηεοάζιαηα). Σμ ααθζαιυπμνημ ιπμνμφιε κα ημ παίνκμοιε βζα ηδκ
48

ηαηάεθζρδ βζα ιεβάθα δζαζηήιαηα…κα ημ ζηαιαηάιε ηαζ ιεηά κα
λακανπίγμοιε… Γεκ πνμηαθεί εεζζιυ ηαζ δεκ θένκεζ οπκδθία…Κάκμοιε
έβποια ααθζαιυπμνημο ηαζ πίκμοιε έκα έςξ ηνία θθζηγάκζα ηδκ διένα ιαγί ιε
ημ θαβδηυ ζαξ….
4) Ατπκία: Ακ οπμθένμοιε απυ ατπκίεξ ημ ααθζαιυπμνημ ιπμνεί κα ιαξ
αμδεήζεζ…Κάκμοιε έβποια απυ ημ αυηακμ ηαζ πίκμοιε έκα έςξ ηνία
θθζηγάκζα ηδκ διένα…..Πίκμκηαξ ημ έκα θθζηγάκζ θίβμ πνζκ ημζιδεμφιε…Θα
ιαξ αμδεμφζε ηαζ πάνα πμθφ έκα γεζηυ ιπάκζμ ιε ααθζαιυπμνημ θίβμ πνζκ
κα λαπθχζμοιε…΢ημ κενυ ηδξ ιπακζέναξ ιαξ ζηαθάγμοιε ιενζηέξ ζηαβυκεξ
απυ αζεένζμ έθαζμ ααθζαιυπμνημο ηαζ απμθαιαάκμοιε ηζξ εοενβεηζηέξ ημο
ζδζυηδηεξ…

Ννκίδσ εμαληιήζακε, όιεο ηηο ηδηόηεηεο ηνπ ζαπκαηνπξγνύ απηνύ
ρόξηνπ, πνπ ηαπεηλό, θπηξώλεη παληνύ ζηελ εμνρή, θη είλαη πξνζβάζηκν
γηα ηνλ θαζέλα καο, θαη κε ιηγν κεξάθη θη αγάπε, κπνξεί λα καο δώζεη
έλα ζαπκάζην θάξκαθν..
Αλ ηώξα ζαο ελδηαθέξεη λα δείηε ηί ζπκβαίλεη κε ηνπο νλνκαδόκελνπο
…Αλαζηνιείο επαλαπξόζιεςεο ζεξεηνλίλεο, πνπ είλαη ηα πνιπδηαθεκηδόκελα
ςπρνθάξκαθα, παξαθνινπζείζηε ην παξαθάησ βίληεν..ζα ζαο αθήζεη
κε…αλνηρηό ην ζηόκα.


Καθθζένβεζα ηαζ ζδζυηδηεξ ημο εοιανζμφ
Με ημ ημζκυ υκμια εοιάνζ ακαθένμκηαζ ηα είδδ ημο βέκμοξ Thymus, ηα μπμία
ανζειμφκηαζ πάκς απυ 100. Tα θοηά αοηά είκαζ πμθοεηή, πμχδδ, ιε παιδθυ
ηαζ ζοπκά ένπμκηα αθαζηυ. ΢ηδκ Δθθάδα οπάνπμοκ 31 αοημθοή είδδ.
Σμ εοιάνζ είκαζ ζεαβεκέξ θοηυ ηδξ Γοηζηήξ Μεζμβείμο. Σμ υκμια βζα πνχηδ
θμνά δυεδηε απυ ημοξ ανπαίμοξ Έθθδκεξ ηαζ πνμένπεηαζ απυ ημ ανπαίμ
εθθδκζηυ νήια Θφς πμο ζδιαίκεζ εοζζάγς βζα αοηυ άθθςζηε ηαζ ημ
πνδζζιμπμζμφζακ ςξ εοιίαια ζημοξ καμφξ. Άθθδ εηδμπή ακαθένεζ υηζ
πνμένπεηαζ απυ ηδκ θέλδ Θφιςκ πμο ζδιαίκεζ εανναθέμξ. Δίκαζ βκςζηυ υηζ μζ
Ρςιαίμζ ζηναηζχηεξ ημ πνδζζιμπμζμφζακ βζα κα απμηηήζμοκ δφκαιδ ηαζ
εκενβδηζηυηδηα. Άθθεξ πδβέξ ακαθένμοκ ηδκ πνήζδ ημο απυ ημοξ ΢μοιένζμοξ
ηαηά ημ 3.500 π.π. αθθά ηαζ απυ ημοξ Αζβοπηίμοξ πμο ημ μκυιαγακ Θαι ηαζ ημ
πνδζζιμπμζμφζακ ςξ Βαθζαιςηζηυ ηαζ ςξ ανςιαηζηυ.
Σνυπμξ ακαπαναβςβήξ :
Αβεκήξ ακαπαναβςβή ιε ιμζπεφιαηα ιαθαημφ λφθμο – ημνοθήξ ζοκζζηάηαζ
ηαεχξ οπάνπεζ ιεβάθδ εηενμβέκεζα ζημοξ πδιεζυηοπμοξ ηςκ πθδεοζιχκ πμο
πνμένπμκηαζ απυ ζπυνμ. Οζ ζπυνμζ επίζδξ ακηζιεηςπίγμοκ πνμαθήιαηα
θδεάνβμο. Γεκζηά νζγχκεζ πςνίξ πνμαθήιαηα ζε ιείβια ηφνθδξ (ηφπμο KTS1)
: πενθίηδ (1:3), πνήζδ μνιυκδξ νζγμαμθίαξ 1000 ppm IBA ηαζ πενζμνζζιέκδ
ζπεηζηή οβναζία.
Σνυπμξ ηαθθζένβεζαξ :
49

Πνμεημζιαζία εδάθμοξ ζημκ αβνυ : Βαεφ υνβςια ηδ δζάνηεζα ημο
ηαθμηαζνζμφ. Βαζζηή θίπακζδ ιε πνμζεήηδ 50 kg/ζην θζπάζιαημξ 11-15-15
ιπμνεί κα πνδζζιμπμζδεεί ζε ζοιααηζηέξ ηαθθζένβεζεξ. Γζα αζμθμβζηέξ
ηαθθζένβεζεξ ηαθά πςκειέκδ ημπνζά ή ζηεοάζιαηα εβηεηνζιέκα.
Δπμπή – ποηκυηδηα θφηεοζδξ : Φφηεοζδ ιέζα θεζκμπχνμο, ιεηά ηζξ
πνχηεξ ανμπέξ. Δκαθθαηηζηά ανπέξ άκμζλδξ. Ποηκυηδηα θφηεοζδξ έςξ 5.000
θοηά ημ ζηνέιια ηαεχξ ηα θοηά είκαζ ιζηνμφ ζπεηζηά ιεβέεμοξ (0,70 - 1
m ιεηαλφ ηςκ βναιιχκ Υ 0,25 - 0,35 m επί ηςκ βναιιχκ).
Δδαθζηέξ απαiηήζεζξ - Λίπακζδ : Πνμηζιά εδάθδ εθαθνά, αιιχδδ,
πνμζήθζα ηαζ ζηναββζγυιεκα, ιε εφνμξ pH 6-8. Γεκ πνμζανιυγεηαζ ηαθά ζε
αανζά οβνά εδάθδ. Δηήζζα θίπακζδ ιε 5-5-8 ιμκάδεξ N-P-K απαζηείηαζ βζα
αολδιέκεξ απμδυζεζξ, πνήζδ ημπνζάξ ή εβηεηνζιέκςκ ζηεοαζιάηςκ βζα
αζμθμβζηέξ ηαθθζένβεζεξ.
Άνδεοζδ : Ακ ηαζ είκαζ δοκαηυκ κα ηαθθζενβδεεί λδνζηυ, μζ απμδυζεζξ
αολάκμκηαζ υηακ οπάνπεζ δ απαναίηδηδ οβναζία ζημ έδαθμξ. Ακάθμβα ιε ηδκ
πενζμπή, άνδεοζδ ζε πενζπηχζεζξ ακμιανίαξ ζοκηεθεί ζε αφλδζδ
παναβςβήξ.
Δπενμί - Αζεέκεζεξ : Γεκ ακηζιεηςπίγεζ ζδζαίηενα πνμαθήιαηα απυ επενμφξ ή
αζεέκεζεξ. ΢ε πενζπηχζεζξ εδαθχκ πμο δεκ ζηναββίγμοκ οπάνπεζ πενίπηςζδ
ακάπηολδξ ιοηδημθμβζηχκ αζεεκεζχκ ζημ νζγζηυ ζφζηδια (ζδρζνζγίεξ). Έπμοκ
παναηδνδεεί πνμζαμθέξ απυ κδιαηχδεζξ.
΢οβημιζδή - Ξήνακζδ : ΢οβημιζδή ζηδκ πθήνδ άκεζζδ Μάζμ - Ημφκζμ
ακάθμβα ιε ηδκ πενζμπή ηαθθζένβεζαξ. ΢οθθέβεηαζ υθμ ημ οπένβεζμ ιένμξ.
΢ε ανδεουιεκεξ πενζμπέξ οπάνπεζ πενίπηςζδ δεφηενδξ, ίζςξ ηαζ ηνίηδξ
ζοβημιζδήξ. Ξήνακζδ ζε ζηζενυ ιένμξ ζε εενιμηναζία βφνς ζημοξ 30oC,.
ζε ορδθυηενεξ ημ πμζμζηυ ημο αζεένζμο εθαίμο ιεζχκεηαζ.
Απυδμζδ - Παναβυιεκδ αζμιάγα : Γζάνηεζα ηαθθζένβεζαξ 6-8 έηδ. Ζ
απυδμζδ ζε λδνή δνυβδ θηάκεζ ηα 150-200 kg/ζην ζημκ δεφηενμ - ηνίημ πνυκμ
ηαθθζένβεζαξ. Ζ ζπέζδ κςπμφ: λδνμφ είκαζ πενίπμο 3,5 : 1.
Ζ πενζεηηζηυηδηα ζε αζεένζμ έθαζμ ηοιαίκεηαζ απυ 1 -3%. Σα ηφνζα ζοζηαηζηά
ημο αζεενίμο εθαίμο είκαζ βζα ημ είδμξ T. sibthorpii: α-μλζηυ ηενπζκφθζμ, α-
ηενπζκευθδ, εοιυθδ ηαζ βενακζυθδ ηαζ βζα ημ είδμξ T. longicaulis: εοιυθδ, π-
ηοιέκζμ ηαζ β-ηενπζκέκζμ.
Σμ αζεένζμ έθαζμ ημο εοιανζμφ πανμοζζάγεζ ζζπονή ακηζμλεζδςηζηή ηαζ
ακηζθθεβιμκχδδ δνάζδ.
Τν ζπκάξη ζηε δηαηξνθή ησλ αγξνηηθώλ δώσλ
Πνμζεήηδ εοιανζμφ ζε ακαθμβία 5 ή 10g/kg ζηα ζζηδνέζζα μνκίεςκ
αοβμπαναβςβήξ είπε ηα ίδζα απμηεθέζιαηα ιε ηδκ πνμζεήηδ αζηαιίκδξ Δ ζε
επίπεδα ιέπνζ 200mg/kg ζηδκ αοβμπαναβςβή μνκίεςκ.
Πνμζεήηδ εοιανζμφ ζηα πνμακαθενεέκηα πμζμζηά είπε ςξ απμηέθεζια ηδκ
αφλδζδ ηδξ μλεζδςηζηήξ ζηαεενυηδηαξ ηαζ ημκ πνυκμ δζαηήνδζδξ ηςκ αοβχκ.
50

Δοενβεηζηέξ ηαζ εεναπεοηζηέξ ζδζυηδηεξ εοιανζμφ
Σμ εοιάνζ είκαζ έκα απυ ηα πζμ βκςζηά αυηακα πμο πνδζζιμπμζείηαζ ηονίςξ
ςξ ανςιαηζηυ ζε δζάθμνα θαβδηά πνμηεζιέκμο κα έπμοκ ιονςδζά ηαζ πζμ
έκημκδ βεφζδ! Κζ‟ υιςξ δεκ είκαζ ιυκμ αοηέξ μζ ζδζυηδηεξ ημο...
Ζ πνδζζιυηδηά ημο ήηακ βκςζηή απυ ηδκ ανπαζυηδηα: Οζ Ανπαίμζ Έθθδκεξ ημ
πνδζζιμπμζμφζακ βζα ηζξ εεναπεοηζηέξ ημο ζδζυηδηεξ ζακ απμθοιακηζηυ βζα
δζάθμνεξ αζεέκεζεξ, μζ Ρςιαίμζ ζηναηζχηεξ έηακακ ιπάκζμ ζε κενυ
ανςιαηζζιέκμ ιε εοιάνζ βζα κα απμηηήζμοκ ζθνίβμξ ηαζ εκενβδηζηυηδηα ηαζ
μζ Αζβφπηζμζ ημ πνδζζιμπμζμφζακ βζα ηζξ ανςιαηζηέξ ημο ζδζυηδηεξ ηαζ ζακ
ααθζαιςηζηυ. ΢ηδ θανιαηεοηζηή είκαζ βκςζηυ ςξ ημ θοηυ ιε ηζξ πενζζζυηενεξ
εεναπεοηζηέξ ζδζυηδηεξ. Ζ πνήζδ ημο είκαζ εζςηενζηή ηαζ ελςηενζηή.
Δλαζνεηζηά πνήζζιμ θοηυ ηαζ απυ ηα ηαθφηενα ακηζζδπηζηά ηαζ ημκςηζηά
αυηακα. Δίκαζ ιάθθμκ ημ θοηυ ιε ηζξ πενζζζυηενεξ εοενβεηζηέξ
ζδζυηδηεξ. Πμθθά είκαζ ηα μθέθδ βζα ημκ μνβακζζιυ απυ ηδκ ηαηακάθςζδ ημο
εοιανζμφ ηαζ ηδκ επανηή πνυζθδρδ εοιυθδξ πμο πενζέπεζ μ εάικμξ. Σμ
εηπφθζζιά ημο ιπμνεί κα πνμθάαεζ ημ ηνφςια, νίπκεζ ημκ πονεηυ,
ηαηαπμθειά ηδ βνίπδ ηαεχξ έπεζ εθζδνςηζηέξ ζδζυηδηεξ, νοειίγμκηαξ έηζζ ηα
εηηνίιαηα υηακ θ.π. έπμοιε ηαηαννμή, ηαζ ηζξ δενιαηζηέξ θμζιχλεζξ.
Ακηζζπαζιςδζηυ ηςκ πεπηζηχκ μδχκ, δζεοημθφκεζ ηδκ πέρδ, δνειεί ηζξ
κεονζηέξ ζοζπάζεζξ ημο ζημιάπμο ηαζ ημο εκηένμο. Αηυιδ, δ ημκςηζηή ηαζ
δζεβενηζηή ημο δνάζδ ιπμνεί κα θακεί πνήζζιδ ζε υζμοξ πάζπμοκ απυ άβπμξ,
ηαηάεθζρδ ηαζ πμκμηεθάθμοξ.
Ζ έκηαλή ημο ζηδ δζαηνμθή είκαζ απαναίηδηδ βζα ακενχπμοξ πμο πάζπμοκ
απυ οπυηαζδ ηαεχξ ηαζ βζα παζδζά πμο έπμοκ ακαζιία .
΢ακ ελςηενζηή πνήζδ ιπμνεί κα πνδζζιμπμζδεεί ζημ θμοηνυ βζα νεοιαηζηέξ
παεήζεζξ ηαζ βζα λεημφναζδ. Βμδεά ζηδκ ακηζιεηχπζζδ ηδξ ηνζπυπηςζδξ,
ελαζνεηζηυ βζα ημκ ηαεανζζιυ ηςκ δμκηζχκ (μζ Κνδηζημί ηνίαμοκ ηα μφθα ημοξ
ιε εοιάνζ βζα ηδκ ακηζιεηχπζζδ ηδξ μοθίηζδαξ). ΢ημιαηίηζδεξ ηαζ ενεεζζιέκεξ
αιοβδαθέξ ακηζιεηςπίγμκηαζ ιε βανβάνεξ ιε αθέρδια.
Σα θφθθα ημο εοιανζμφ, υηακ λεναεμφκ, απμηημφκ ηαθεπνάζζκμ πνχια ηαζ
ακαδφμοκ ημ άνςια ημοξ υηακ ενοιιαηζζημφκ. Ζ βεφζδ ημοξ είκαζ πμθφ
δοκαηή, εθαθνχξ ηαοζηζηή ηαζ πθμφζζα. Μαγί ιε ημοξ απμλδναιέκμοξ ακεμφξ
πνδζζιμπμζμφκηαζ ζακ ιπαπανζηυ βζα ημκ ανςιαηζζιυ δζαθυνςκ θαβδηχκ, ζε
ράνζα, ηνέαηα, ζε δζάθμνεξ ζάθηζεξ, ζμφπεξ η.θ.π. Δίκαζ έκα απυ ηα ααζζηά
ζοζηαηζηά ημο θζηέν αεκεδζηηίκδ. Πενζέπεζ αζεένζμ έθαζμ ζε πμζμζηυ 1-2% ηαζ
ηφνζμ ζοζηαηζηυ ημο είκαζ δ εοιυθδ ή, αθθζχξ, ηαιθμνά ημο εοιανζμφ, έπεζ δε
πνήζεζξ ζηδκ ανςιαημπμζία ηαζ ζηδκ μδμκηζαηνζηή.
Υνδζζιμπμζείηαζ ζηδ ιαβεζνζηή ηαζ ςξ ανςιαηζηυ ζηζξ εθζέξ.
Σμ εοιάνζ είκαζ ζδζαίηενα αβαπδηυ ζηζξ ιέθζζζεξ, είκαζ ημ θοηυ απυ ημ μπμίμ μζ
ιέθζζζεξ ηάκμοκ ημ πζμ μκμιαζηυ ιέθζ, ημ εοιανίζζμ ιέθζ είκαζ ελαζνεηζηήξ
πμζυηδηαξ.
Τα άξσκα ηνπ δίλεη ηελ αίζζεζε ηεο επεμίαο θαη ηεο πλεπκαηηθήο δηαύγεηαο.
51

*Tips - πνήζδ :
Θοιανίζζμ ηζαζ : Βάγμοιε ηνία ημοηαθάηζα ζε έκα θίηνμ ηαοημφ κενμφ. Σμ
αθήκμοιε 15 – 20 θεπηά ηαζ ιεηά ημ ζηναββίγμοιε. Πίκμοιε ηνία θθζηγάκζα ηδκ
διένα ηαηά πνμηίιδζδ ιεηά ημ θαβδηυ, ή ηαηά πενίπηςζδ βζα ηδκ
ακηζιεηχπζζδ εκηενζηχκ δζαηαναπχκ, ζημ αήπα ζηδ βνίπδ, βζα ηδκ ηυκςζή
ιαξ, βζα ηδ ιείςζδ ημο άβπμοξ. Γεκ ζοκζζηάηαζ ζοκεπήξ πνήζδ.
Δκαθθαηηζηά ιπμνμφιε κα νίλμοιε έκα ημοηαθάηζ εοιανζμφ, ζε έκα ιπνίηζ ιε
κενυ, κα ημ αθήζμοιε κα ανάζεζ ηαζ αθμφ ημ ζμονχζμοιε κα ημ πζμφιε.
 Με εοιανέθαζμ ιπμνμφιε κα ηάκμοιε επάθεζρδ ηαζ ηαεανζζιυ πθδβχκ.
Θοιανέθαζμ θηζάπκμοιε ημπμεεηχκηαξ ηθαδάηζα απυ εοιάνζ ιέζα ζε έκα
ιπμοηάθζ απυ εθαζυθαδμ βζα 15 ιένεξ πενίπμο.
 Έκα γεζηυ ιπάκζμ ιε κενυ πμο πενζέπεζ εηπφθζζια εοιανζμφ, πνμζθένεζ
εοελία, λεημφναζδ ηαζ ακαημοθίγεζ απυ ημοξ πυκμοξ ηςκ νεοιαηζηχκ
παεήζεςκ.
 ΢ηδ ιαβεζνζηή πνδζζιμπμζείηαζ (λενυ ή δνμζενυ) βζα ηζξ ελαζνεηζηέξ
ανςιαηζηέξ ημο ζδζυηδηεξ. Ανςιαηίγεζ εοπάνζζηα, ηνέαηα, ράνζα, ηυηηζκεξ
ζάθηζεξ, αηυιδ ηαζ υζπνζα. Με ημ εοιάνζ ιπμνμφιε κα θηζάλμοιε κυζηζιέξ
ιανζκάδεξ , εκχ ιε ημ εοιανέθαζμ ανςιαηίγμοιε ηα θαβδηά ηαζ ηζξ ζαθάηεξ
ιαξ.
Πνμζμπή ζηδ πνήζδ
΋πςξ υθα ηα αυηακα ηαζ ανςιαηζηά θοηά έηζζ ηαζ ημ εοιάνζ πνέπεζ κα
ηαηακαθχκεηαζ ιε πνμζμπή. Ζ ζοκεπήξ ηαζ αθυβζζηδ πνήζδ ημο ιπμνεί κα
πνμηαθέζεζ δοζθεζημονβία ημο εονμεζδμφξ, ηαεχξ ηαζ γαθάδεξ, δζάννμζα ηαζ
ηανδζαηή ηαηάπηςζδ. Δπίζδξ δεκ ζοκζζηάηαζ δ πνήζδ ημο απυ οπενηαζζημφξ
βζαηί ακεαάγεζ ηδκ ανηδνζαηή πίεζδ












52















Καθθζένβεζα ηαζ πνήζεζξ ημο ααζζθζημφ
Καθθζένβεζα ηαζ πνήζεζξ Βαζζθζημφ

Ζ θέλδ ααζζθζηυξ πνμένπεηαζ απυ ηδκ εθθδκζηή ααζζθεφξ.
Ο ααζζθζηυξ είκαζ πναβιαηζηά έκα απίζηεοημ αυηακμ. Σμ απμθαιαάκμοιε βζα
ηδκ πθμφζζα ηαζ πζηάκηζηδ, εθαθνχξ πζπενάηδ βεφζδ ημο ιε έκα ίπκμξ ηδξ
ιέκηαξ ηαζ βανίθαθμο. Ο ααζζθζηυξ είκαζ έκα εηήζζμ αυηακμ πμο ακήηεζ ζηδκ
μζημβέκεζα ηδξ ιέκηαξ, Lamiaceae (Labiatae) ηαζ υπςξ ηαζ άθθα ζε αοηή ηδκ
μζημβέκεζα, μ ααζζθζηυξ ιπμνεί κα πνμζδζμνζζηεί απυ ημοξ πθαηζμφξ,
ηνζπςημφξ ιίζπμοξ. Τπάνπμοκ πάκς απυ 40 βκςζηέξ πμζηζθίεξ ημο ααζζθζημφ
εη ηςκ μπμίςκ Ocimum basilicum ή Sweet Basil είκαζ δ πζμ βκςζηέξ μζ
μπμίεξ ηαζ ηαθθζενβμφκηαζ. Τν άξσκα ηνπ απειεπζεξώλεηε κε ην απαιό
ηξίςηκν ησλ θύιινλ ηνπ. Τπάνπμοκ πμζηζθίεξ πμο ιπμνεί κα θηάζμοκ 2 1/2
πυδζα φρμξ . Οζ απμπνχζεζξ ζημ θφθθςια ηοιαίκμκηαζ απυ ακμζπηυ έςξ
ααεφ πνάζζκμ, ιμα ηαζ έκημκμ ιμα αηυιδ ηαζ ηίηνζκμ θφθθςια. Ζ οθή
53

πμζηίθθεζ απυ ιεηαλέκζα ηαζ θαιπενή ιέπνζ εαιπή ηαζ ηζαθαηςιέκδ. Σα
θμοθμφδζα είκαζ δζαηαβιέκα ζε παθανμφξ ζπμκδφθμοξ ηαζ ζπδιαηίγμοκ
ιαζπαθζαίμοξ ζηάπεζξ, πνχιαημξ άζπνμο, ηυηηζκμο ή ζχδμοξ, ακάθμβα ιε ηδκ
πμζηζθία, είκαζ ανςιαηζηά, πθμφζζα ζε κέηηαν ηαζ πνμζεθηφμοκ ηζξ ιέθζζζεξ.
Ο ααζζθζηυξ ηαηάβεηαζ απυ ηζξ ηνμπζηέξ πενζμπέξ ηδξ Αζίαξ ηαζ έπμοκ
ηαθθζενβδεεί εηεί βζα πενζζζυηενα απυ 5.000 πνυκζα.
Καθθζένβεζα
Δοδμηζιεί ζε πςνάθζα ιέζδξ ζφζηαζδξ, πθμφζζα, ζε υηζ αθμνά ημ ηάθζμ
πμηζζηζηά ιε ηαθή απμζηνάββζζδ. Ο ααζζθζηυξ είκαζ θοηυ ιε ιεβάθδ
αθαζηδηζηή ακάπηολδ βζ αοηυ έπεζ ζοκέπεζα ακάβηδ απυ θζπακηζηά (ημιπυζηα)
ζημζπεία ηαζ οβναζία ζημ έδαθμξ. Ο ααζζθζηυξ εέθεζ πμθφ ήθζμ, βζα κα
απμηηήζεζ ημ βκςζηυ, παναηηδνζζηζηυ ημο άνςια (υζμ πενζζζυηενμξ
ήθζμξ, ηυζμ πζμ έκημκμ είκαζ ημ άνςια). ΢οθθέβεηαζ θίβμ πνζκ ηδκ
ακεμθμνία ή λεναίκεηαζ μθυηθδνμ ζε ιένμξ δνμζενυ ηαζ αενζγυιεκμ.
Ακ εα πνδζζιμπμζδεμφκ ηα θφθθα ημοξ ζακ ηανφηεοια, εα πνέπεζ κα
ηυαμκηαζ θίβα θφθθα ηάεε θμνά, ηα θοηά κα ημνοθμθμβμφκηαζ χζηε κα
ακαπηφζζμκηαζ κέμζ πθεονζημί αθαζημί ηαζ μζ ακεμηαλίεξ κα ηυαμκηαζ ιυθζξ
ζπδιαηίγμκηαζ, βζα κα παναηαεεί δ γςή ημο θοημφ. Με ημκ ηνυπμ αοηυ ηα θοηά
ιπμνμφκ κα ακηέλμοκ ιέπνζ ηα πνχηα ηνφα ημο πεζιχκα. Ζ ηαθθζένβεζα
ααζζθζημφ είκαζ ζπεηζηά εφημθδ.
Ο πμθθαπθαζζαζιυξ ημο ααζζθζημφ βίκεηαζ ιε ζπυνμοξ, απυ ημκ Φεανμοάνζμ-
Μάνηζμ ιέπνζ ηδκ ανπή ημο ηαθμηαζνζμφ, ακάθμβα ιε ημ ηθίια ηδξ πενζμπήξ
υπμο ζπένκεηαζ. Ζ εενιμηναζία δεκ πνέπεζ κα είκαζ παιδθυηενδ απυ ημοξ
10-12 °C. Δπίζδξ μ πμθθαπθαζζαζιυξ ιπμνεί κα βίκεζ ηαζ ιε παναθοάδεξ
(ηιήιαηα αθαζηχκ 10 εηαημζηχκ πενίπμο). Σα κεανά θοηά θοηεφμκηαζ ζε
βναιιέξ πμο απέπμοκ 30 cm ηαζ έπμοκ απυζηαζδ επί ηςκ βναιιχκ 25-30
cm. ΋ηακ ηαθθζενβείηαζ βζα ημ αζεένζμ έθαζμ ηυηε ζοβημιίγεηαζ ζε πθήνδ
άκεζζδ. Ζ ζοβημιζδή αοηή βίκεηαζ ιε δφμ ηνυπμοξ: Tα θοηά είηε ηυαμκηαζ
μθυηθδνα ζε φρμξ 10-15 εη. πενίπμο, ή ζοθθέβμκηαζ ιυκμκ μζ ηαλζακείεξ. Ο
ααζζθζηυξ έπεζ ιεβάθδ ηαζ βνήβμνδ ακααθαζηζηή ζηακυηδηα. ΢ημκ πνχημ
ηνυπμ, υπμο ζοβημιίγμκηαζ μθυηθδνα ηα θοηά, βίκμκηαζ ιέπνζ 3 ζοβημιζδέξ,
εκχ ζημ δεφηενμ, πμο ζοθθέβμκηαζ ιυκμ ηαλζακείεξ, ιέπνζ 6. ΢ημ δεφηενμ
ηνυπμ επζηοβπάκεηαζ πενζζζυηενδ πμζυηδηα αζεένζμο εθαίμο, απαζημφκηαζ
υιςξ ηαζ πενζζζυηενα διενμιίζεζα ζοθθμβήξ. To αζεένζμ έθαζμ ημο ααζζθζημφ
ελάβεηαζ απυ μθυηθδνμ ημ θοηυ, είκαζ ζπεδυκ δζαθακέξ ηαζ έπεζ ιονςδζά πμο
είκαζ βθοηζά ηαζ πζηάκηζηδ.
Δπδνεάγεζ ζπεδυκ υθα ηα ζοζηήιαηα ημο μνβακζζιμφ ιαξ. Σμκχκεζ ημ κεονζηυ
ζφζηδια, ηαηαπμθειά ημ ζηνεξ, ημ άβπμξ, ηδκ πκεοιαηζηή ηυπςζδ ηαζ αμδεά
ζηδκ ζοβηέκηνςζδ. Δπζπθέμκ ακαημοθίγεζ απυ ημκ αήπα, ηδ βνίπδ ηαζ ημ
ηνφςια, ηδκ ηαηάεθζρδ ηαζ ηδκ αημκία ηαζ ηαηαπναΰκεζ ηα ηζζιπήιαηα απυ ηα
έκημια ηαζ ηα θίδζα.
Υνήζεζξ
• Δίκαζ έκα απυ ηα παθαζυηενα αυηακα ζημκ ηυζιμ
• Υνδζζιμπμζείηαζ ζημ ιαβείνεια
54

• Έπεζ πνδζζιμπμζδεεί ζηδκ ζαηνζηή

• Απςεεί ηα ημοκμφπζα (δδθαδή είκαζ δδθδηδνζχδδ βζα ηα ημοκμφπζα)
• Υνδζζιμπμζείηαζ ζε ενδζηεοηζηέξ ηεθεηέξ.
Ζ πμζηζθία ημο πθαηφθοθθμο ααζζθζημφ (sweet basil) ακαθένεηαζ ιαγί ιε άθθα
ανςιαηζηά θοηά, ιασκηακυ, άκδεμ η.ά., ςξ θαπακζηυ θυβς ηδξ εονείαξ πνήζδξ
ημο ζε υθεξ ηζξ ημογίκεξ ημο ηυζιμο ηαζ ζδίςξ ηδκ Ηηαθζηή (ζάθηζα pesto), ςξ
ανηοιαηζηυ-θαπακζηυ θοηυ, ζε ιμνθή πθςνήξ ή λδνήξ δνυβδξ. Σμ αζεένζμ
έθαζμ ηςκ δζαθυνςκ πμζηζθζχκ ααζζθζημφ πνδζζιμπμζείηαζ ζηδκ ανςιαημπμζία,
ανςιαημεεναπεία ηαζ ςξ απςεδηζηυ εκηυιςκ. Βνίζηεζ επίζδξ πμθθέξ
πνήζεζξ ςξ θανιαηεοηζηυ θοηυ ζηδκ παναδμζζαηή ζαηνζηή (πμκμηεθάθμοξ,
δζάννμζεξ, αήπα, δοζθεζημονβία κεθνχκ η.θπ.), εκχ ακαθένεηαζ υηζ έπεζ ηαζ
ηανδζμημκςηζηή δνάζδ. Πμθθέξ πμζηζθίεξ, ζδίςξ μ θεπηυθοθθμξ (Greek basil),
πνδζζιμπμζμφκηαζ ςξ ηαθθςπζζηζηά θοηά.
Ηδζυηδηεξ: Αεναβςβυ, Ακαημοθζζηζηυ, Ακηζειεηζηυ, Ακηζηαηαεθζπηζηυ,
Ακηζπονεηζηυ, Ακηζζδπηζηυ, Ακηζζπαζιςδζηυ, Απμπνειπηζηυ, Αθνμδζζζαηυ,
Γαθαηηαβςβυ, Γζμονδηζηυ, Διιδκαβςβυ, Δκημιμαπςεδηζηυ, Θενιακηζηυ,
Καηαπνατκηζηυ, Νεονμημκςηζηυ, ΢παζιμθοηζηυ, ΢ημιαπζηυ, Σμκςηζηυ,
Υςκεοηζηυ.
Πνμθοθάλεζξ: Να ιδκ πνδζζιμπμζείηαζ ημ αζεένζμ έθαζμ ηαηά ηδκ
εβηοιμζφκδ.
Ζ Βζμθμβζηή Καθθζένβεζα είκαζ ιζα ιέεμδμξ ηαθθζένβεζαξ δ μπμία εθαπζζημπμζεί
ή απμθεφβεζ πθήνςξ ηδ πνήζδ ζοκεεηζηχκ θζπαζιάηςκ ηαζ γζγακζμηηυκςκ,
νοειζζηχκ ακάπηολδξ ηςκ θοηχκ, μνιμκχκ ηαεχξ ηαζ πνυζεεηςκ μοζζχκ
ζηζξ γςμηνμθέξ











55















Ζ Μακηγμονάκα ηαζ μζ πνήζεζξ ηδξ...

Αββεζυζπενιμ, δζηυηοθμ, πμθοεηέξ
θοηυ δ ιαηγμονάκα (Ονίβακμκ δ
ιακηγμονάκα, θαη. Origanum
majorana) ακήηεζ ζηδκ ηάλδ θαιζχδδ
ηαζ ζηδκ μζημβέκεζα πεζθακεή. Φοηυ
πμχδεξ ιε πμθθέξ παναθοάδεξ, ιε
θφθθα ιζηνά ηαζ ιονςδάηα, ζοββεκζηυ
ηδξ νίβακδξ. Σα άκεδ ηδξ είκαζ θαζά ιε
θέπζα. Ακείγεζ απυ Ημφθζμ ιέπνζ
΢επηέιανζμ.
Ηεαβεκέξ ηςκ πςνχκ ηδξ Μεζμβείμο ιε 6 είδδ πμςδχκ θοηχκ. Σμ πζμ
ζδιακηζηυ είδμξ είκαζ δ ιαηγμονάκα μνίβακμ ή ημζκή, ημ φρμξ ηδξ θηάκεζ ηα 60
εηαημζηά, μ αθαζηυξ είκαζ ηεηναβςκζηυξ, πμθφηθαδμξ. Σα θφθθα ηδξ είκαζ
ιζηνά, ακηίεεηα, πκμοδςηά, ςμεζδή ηαζ έπμοκ ιία παναηηδνζζηζηή υιμνθδ
μζιή θεαάκηαξ. Σα άκεδ ηδξ είκαζ ιζηνά θεοημφ πνχιαημξ. Σα θφθθα ηδξ
πνδζζιμπμζμφκηαζ ςξ ιπαπανζηυ, ζοκήεςξ ζημ ηνέαξ ηαζ ημ ράνζ, αθθά ηαζ
ςξ αθέρδια. Απυ ηα θφθθα ημο θοημφ θαιαάκεηαζ αζεένζμ έθαζμ πμο
πνδζζιμπμζείηαζ ςξ ακηζζδπηζηυ ηαζ ακηζζπαζιςδζηυ εκχ έπεζ πνήζεζξ ηαζ
ζηδκ ανςιαημπμζία.
΢ηδκ Δθθάδα δ ιαηγμονάκα οπάνπεζ ζακ αοημθοέξ θοηυ , ςζηυζμ είκαζ
βκςζηή απυ ηα ανπαία πνυκζα υπμο ηδκ πνδζζιμπμζμφζακ ςξ θάνιαημ ηαηά
56

ζημιαπζηχκ ηαζ εκηενζηχκ εκμπθήζεςκ. Ο Γαθδκυξ πνμηνέπεζ ηδκ πνήζδ ηδξ
ςξ πςκεοηζημφ. Ο Ηππμηνάηδξ ημ πνδζζιμπμζμφζε ζακ ακηζζδπηζηυ. ΢ήιενα
ηαθθζενβείηαζ ςξ ηαθθςπζζηζηυ ηαζ ανςιαηζηυ θοηυ ζε βθάζηνεξ ηαζ ηήπμοξ.
Η καληδνπξάλα ρξεζηκνπνηείηαη ζηελ αξσκαηνπνηία, ηελ καγεηξηθή, ηελ
δαραξνπιαζηηθή θαη ζαλ ζεξαπεπηηθό πιηθό.
΢ημκ λέκμ ηφπμ έπεζ βναθηεί : απμνμφιε βζαηί πεεαίκμοκ μζ Έθθδκεξ απυ
ηδκ ζηζβιή πμο αοημθφεηαζ δ ιακηγμονάκα.
Υνήζδ: Χξ αθέρδια, ανάγμοιε θίβα θεπηά έκα ημοηαθάηζ ημο βθοημφ
ιακηγμονάκα ζε έκα ιπνίηζ κενυ. Σμ
ζμονχκμοιε ηαζ ημ πίκμοιε γεζηυ ιε ιέθζ. Χξ
έβποια: έκα ημοηαθάηζ ημο βθοημφ ιακηγμονάκα
ζε έκα ιπνίηζ ιε ηαοηυ κενυ. Σμ αθήκμοιε 10
θεπηά, ημ ζμονχκμοιε ηαζ ημ πίκμοιε γεζηυ ιε
ιέθζ.
Σμ νυθδια ηαηαπναΰκεζ ημοξ πμκμηεθάθμοξ,
ζθίββμοξ, αμδεά ζηζξ κεονζηέξ παεήζεζξ,
ηαηαπναΰκεζ ημ αήπα ηαζ ημκ πυκμ ηςκ δμκηζχκ,
αμδεά ζε πυκμοξ νεοιαηζζιχκ, ζε εκηενζηέξ
δζαηαναπέξ ηαζ πυκμοξ ηδξ ημζθζάξ.
Οζ ακεζζιέκεξ ηδξ ημνοθέξ πνδζζιμπμζμφκηαζ ςξ ανςιαηζηυ ζηδκ
ημογίκα. Απυ αοηέξ αβαίκεζ ηαζ ημ έθαζμ πμο πνδζζιμπμζείηαζ ζηδκ
θανιαηεοηζηή ηαζ ζηδκ ανςιαημπμζία.
Δλςηενζηά αμδεά ζηδκ ακηζζδρία ηςκ ηναοιάηςκ. Αθέρδια ιακηγμονάκαξ
ζημ κενυ ημο ιπάκζμο ηαηαπναΰκεζ ηαζ ημκχκεζ (ανάγμοιε 100βν. νίβακδξ ζε
1 θίηνμ κενυ).
Αζεένζμ έθαζμ: 3-4 ζηαβυκεξ ζε ιία ημοηαθζά ιέθζ, 2-3 θμνέξ ηδκ διένα. Σμ
έθαζμ πνδζζιμπμζείηαζ ζηδκ παναζηεοή ζαπμοκζχκ, ιφνςκ ηαζ μδμκηυηνειαξ.
Θεναπεοηζηέξ ζδζυηδηεξ
Οζ ζδζυηδηεξ ηδξ ιακηγμονάκαξ είκαζ ίδζεξ ιε αοηέξ ημο εοιανζμφ ηαζ ηδξ
ιέκηαξ. Ζ ιακηγμονάκα είκαζ πζμ βκςζηή βζα ηζξ ζημιαπζηέξ ηδξ ζδζυηδηεξ ςξ
πςκεοηζηυ ηαζ ηαηαπνατκηζηυ βζα ημοξ ζημιαπμπυκμοξ. Δίκαζ υιςξ ηαζ
δνειζζηζηυ ηαζ ζε ιεβάθεξ δυζεζξ κανηςηζηυ .

Δίκαζ πμθφ ηαθυ ακαθβδηζηυ ζε
ιοσημφξ πυκμοξ, δζαζηνέιιαηα,
ζηναιπμοθήβιαηα ηαζ κεοναθβίεξ.
Δπίζδξ είκαζ έλμπμ ακηίδμημ ζηα
ιζηνυαζα ημο ηοθμεζδμφξ πονεημφ.
Γζα ηζξ παεήζεζξ ημο
ακαπκεοζηζημφ ζοζηήιαημξ
εεςνείηαζ απμπνειπηζηυ,
εθζδνςηζηυ ηαζ εοενβεηζηυ βζα ημ
57

κεονζηυ αήπα, ημ ηνομθυβδια, ηζξ αιοβδαθέξ, ηδ ανμβπίηζδα, ημ άζεια .
Γζα ηζξ ακςιαθίεξ ημο πεπηζημφ ζοζηήιαημξ είκαζ πςκεοηζηυ, ζπαζιμθοηζηυ,
ακηζειεηζηυ, ακαημοθίγεζ απυ ημ ιεηεςνζζιυ ηαζ ηδ δοζπερία, δζεβείνεζ ημ
ζοηχηζ ηαζ ηδ ζπθήκα .
Δίκαζ αηυιδ δζμονδηζηυ, αββεζδζαζηαθηζηυ, οπμηαζζηυ, ακηζδζααδηζηυ, αθθά ηαζ
εοενβεηζηυ ζε κεονζηήξ θφζεςξ παεήζεζξ, οπενεοαζζεδζία, κεοναζεέκεζα,
ροπαζεέκεζα, άβπμξ, ατπκίεξ, διζηνακίεξ, ίθζββμ, επζθδρία, απχθεζα ικήιδξ.
΢ε ελςηενζηή πνήζδ είκαζ επμοθςηζηυ, παοζίπμκμ ζε νεοιαηζζιμφξ ηαζ
πμκυδμκημ.







Ζ αβνζμηνζακηαθοθθζά ηαζ μζ πνήζεζξ ηδξ.

Ζ αβνζμηνζακηαθοθθζά είκαζ
πμθοεηήξ εάικμξ πμθφηθαδμξ
ηαζ αβηαεςηυξ, πμο θεάκεζ ζε
φρμξ απυ 1-3 ιέηνα,ηαζ ακήηεζ
ζηδκ μζημβέκεζα ηςκ Ρμδακεχκ
(Rosaceae).
Αοηή δ μιάδα θοηχκ ανίζηεηαζ ζηζξ
εφηναηεξ πενζμπέξ ηαζ ζηα δφμ
διζζθαίνζα, ηαζ οπάνπμοκ πάκς
απυ 100 είδδ ηδξ. Ζ Rosa canina
έπεζ άκεδ νυδζκα ή θεοηά, ιε
θίβα θφθθα ηαζ πμθφ άνςια. Σα πέηαθά ηδξ είκαζ αναζά ηαζ μ ηανπυξ ηδξ είκαζ
βκςζηυξ ζακ «ηοκυννμδμ». Χνζιάγεζ ανβά ημ ηαθμηαίνζ πνμξ ημ
θεζκυπςνμ,ηαζ είκαζ ηνμθή βζα ηα πμοθζά ηαζ άθθα ιζηνά εδθαζηζηά.

Ζ αβνζμηνζακηαθοθθζά είκαζ εάικμξ αοημθοήξ ζε πθαβζέξ ηαζ λέθςηα. Ο
αθαζηυξ ηδξ είκαζ πμθφηθαδμξ ηαζ αβηαεςηυξ, ηα θφθθα ηδξ θμβπμεζδή ηαζ
μδμκηςηά, μζ ηανπμί ηυηηζκμζ ηαζ ςμεζδείξ ιε πμθθμφξ ζπυνμοξ, ηα ηοκυνμδα,
ηαζ άκεδ θεοηά ή νμγ. Ακείγεζ ηδκ άκμζλδ ηαζ πνδζζιμπμζμφιεκα ιένδ είκαζ ηα
άκεδ ηαζ μζ ηανπμί.
Οζ ηανπμί ηαζ ηα άκεδ πενζέπμοκ ιεβάθδ πμζυηδηα αζηαιίκδξ ηαζ βζ‟ αοηυ είκαζ
πνχηδξ ηάλεςξ ακηζζημναμοηζηυ ηαζ θάνιαημ βζα ημ ναπζηζζιυ. Σμ αθέρδια
58

εεςνείηαζ ζδακζηυ ημκςηζηυ ζε θμζιχλεζξ ημο ακαπκεοζηζημφ ζοζηήιαημξ, ζημ
ζοκάπζ, ηδκ αημκία, ηδκ ακμνελία ηαζ ζηδκ δοζπερία. Έπεζ ζηοπηζηέξ ζδζυηδηεξ
ηαζ αμδεά ζηδκ ηαηαπμθέιδζδ ηδξ δζάννμζαξ ηαζ ηςκ ημθζηχκ ηςκ εκηένςκ.
Δπίζδξ εεςνείηαζ πμθφ απμηεθεζιαηζηυ ακηζζδπηζηυ βζα ιμθφκζεζξ ηαζ
ενεεζζιμφξ ηςκ αθεθάνςκ ηαζ ηςκ μθεαθιχκ. Σμ αζεένζμ έθαζμ εεςνείηαζ
πμθφ αβκυ ηαζ αζθαθέξ βζα πνήζδ αθθά ζπάκζα ηοηθμθμνεί ακυεεοημ.
Σα άκεδ ηαζ μζ ηανπμί ηδξ αβνζμηνζακηαθοθθζάξ πνδζζιμπμζμφκηαζ βζα βθοηά
ημο ημοηαθζμφ, ιανιεθάδαξ, ζζνυπζα ηαζ γεζηά νμθήιαηα ιε έλμπδ βεφζδ.
Οζ ηανπμί ηδξ αβνζμηνζακηαθοθθζάξ πενζέπμοκ:
 αζαέζηζμ
 ηζηνζηά άθαηα
 ηζηνζηυ μλφ
 ζίδδνμ
 ιδθζηυ μλφ
 κζαζίκδ
 μνβακζηά μλέα
 πδηηίκδ
 θχζθμνμ
 νδηίκδ
 γάπανα
 ηακκίκδ
 Βζηαιίκδ Α
 Βζηαιίκδ Β1
 Βζηαιίκδ Β2
 Βζηαιίκδ C
 Βζηαιίκδ Δ
 Βζηαιίκδ Κ
 Βζηαιίκδ P


Έπεζ δνάζδ:

΢ηοπηζηή ( ιεζχκεζ ηζξ εηηνίζεζξ ηςκ
αθεκκμβυκςκ ηαζ ηςκ οβνχκ απυ ημ
ζχια).
1. Γζμονδηζηή (αολάκεζ ημκ υβημ ηαζ ηδ
νμή ηςκ μφνςκ ηαζ ηαεανίγεζ ημ
μονμπμζδηζηυ ζφζηδια -ηαεανίγεζ ηα
κεθνά ηαζ ηδκ ηφζηδ-ειπμδίγεζ ηδκ
ηαηαηνάηδζδ οβνχκ ).
2. Καεανηζηή (είκαζ έκα ήπζμ δζεβενηζηυ πμο πνμάβεζ ηδ θοζζηή ηίκδζδ ηςκ
εκηένςκ)
3. Θνεπηζηή (πανέπεζ ηνμθή ιέζς ηςκ αζηαιζκχκ).
4. Φοηηζηή (ελζζμννμπεί ηδκ ακχιαθδ εενιυηδηα ημο ζχιαημξ, ηαζ
ακαημοθίγεζ απυ ηδ δίρα ).
5. Σμκςηζηή (εκζζπφεζ ηαζ εκδοκαιχκεζ ηα υνβακα ή μθυηθδνμ ημκ μνβακζζιυ
δίκμκηαξ έκα αίζεδια εοελίαξ) .
Υνήζεζξ :
 ζε θμζιχλεζξ ημο εχναηα - ηνομθμβήιαηα- αήπα - βνίπδ.
 ζοκηεθεί ζηδκ απμηαηάζηαζδ ηαζ εεναπεία ηδξ πκεοιμκζηήξ θεζημονβίαξ ή
ζε άθθεξ αζεέκεζεξ ηςκ πκεοιυκςκ ηαζ ημο ζηήεμοξ
 απμαάθθεζ ηζξ ζοζζςνεφζεζξ ημο μονζημφ μλέςξ αμδεά ζηδκ μονζηή
ανενίηζδα ηαζ ζε νεοιαηζημφξ πυκμοξ.
 ζηδκ οπεναμθζηή ειιδκυννμζα, ζε ζοζπάζεζξ ηαζ πυκμοξ ηδξ ιήηναξ
59

 δζάννμζα - δοζεκηενία - ζημιαπζηέξ δζαηαναπέξ
 είκαζ απμηεθεζιαηζηυ ακηζζδπηζηυ βζα ιμθφκζεζξ ηαζ ενεεζζιμφξ ηςκ
αθεθάνςκ ηαζ ηςκ μθεαθιχκ.
Καηάθθδθμ βζα έθηδ ημο ζηυιαημξ , ελαζεεκδιέκδ ικήιδ. Πνμάβεζ ηδ δφκαιδ
ηδξ ακάννςζδξ ,
ζοιπθδνχκεζ ηδκ ακεπάνηεζα ηδξ αζηαιίκδξ C ζηα παζδζά ,αμδεά υηακ
οπάνπεζ βεκζηή αδοκαιία ηαζ ελάκηθδζδ .
Αηυιδ ηα πέηαθα ηδξ άβνζαξ ηνζακηαθοθθζάξ είκαζ πθμφζζα ζε ακεμηοακίκεξ
ηαζ ανςιαηζηά αζεένζα έθαζα. Οζ ηανπμί είκαζ εοενβεηζημί βζα ηδκ αημκία, ηδκ
ακμνελία, ηαζ δ δζμονδηζηή ημοξ δνάζδ δεκ ενεείγεζ ηα κεθνά. ΋ηακ οπάνπεζ
ηάζδ βζα πέηνεξ ή άιιμ ζηα κεθνά ιπμνεί κα βίκεηαζ ηαζ πνμθδπηζηή
πνήζδ.To ηοκυννμδμ είκαζ έκα θοζζηυ ακηζηαηαεθζπηζηυ ηαζ αθνμδζζζαηυ.
Βμδεά ζηδκ απμηαηάζηαζδ ηδξ δζαηαναβιέκδξ μνιμκζηήξ ζζμννμπίαξ, ηαζ
ζηδκ αηακυκζζηδ πενίμδμ. Γεκ έπεζ πανεκένβεζεξ ηαζ ιπμνεί κα δίκεηαζ ζηα
παζδζά. Έκα ηζάζ απυ ενοιιαηζζιέκμοξ ηανπμφξ πνδζζιμπμζείηαζ βζα ημκ
πονεηυ. Με πνήζδ ελςηενζηή ηαζ εζςηενζηή είκαζ ιζα ηαθή εεναπεία βζα ηδ
κεακζηή αηιή. Ζ Κζκεγζηή ζαηνζηή ζοκζζηά ημ ηζάζ απυ νμδμπέηαθα βζα ημοξ
ίδζμοξ θυβμοξ ηαζ βζα ηδκ απμηαηάζηαζδ ημο "ηζζ". ΢ηζξ ιένεξ ιαξ μζ ηανπμί
αοημί πνδζζιμπμζμφκηαζ πμθφ θίβμ, αθθά ιάθθμκ είκαζ ηαζνυξ κα ημοξ
βκςνίζμοιε ηαζ κα εηηζιήζμοιε ηζξ θανιαηεοηζηέξ ημοξ ζδζυηδηεξ, πνζκ ημοξ
παηεκηάνμοκ μζ εηαζνείεξ.
Φανιαηεοηζηά ιένδ πμο πνδζζιμπμζμφκηαζ: ηα πέηαθα ηαζ ηα ηοκυννμδα.
Δλςηενζηή πνήζδ:
Σμ νμδέθαζμ θηζάπκεηαζ ηονίςξ απυ ηζξ πμζηζθίεξ Damasks ηαζ Gallicas ηαζ
εζκαζ πακάηνζαμ.
Θεςνείηαζ πμθφ αβκυ ηαζ αζθαθέξ βζα πνήζδ αθθά ζοπκά ηοηθμθμνεί
κμεεοιέκμ απυ ήιενεξ πμζηζθίεξ.Σνέθεζ ηαηεοκάγεζ ηαζ επμοθχκεζ ημ δένια.
Σα πέηαθα πνδζζιμπμζμφκηαζ ζε αθμζθέξ βζα ηα πένζα, ηα πείθδ ηαζ ηα έθηδ.

Σμ απυζηαβια απυ ηα νμδμπέηαθα
ημ νμδυκενμ, είκαζ ζηοπηζηυ ηαζ
ημκςηζηυ ημο δένιαημξ, ηαηάθθδθμ
βζα θζπανέξ επζδενιίδεξ.
Σμ αζεένζμ έθαζμ ημο
ηνζακηάθοθθμο έπεζ βθοηυ ηαζ
αζζεδζζαηυ άνςια. Μπμνεί ηαζ
δδιζμονβεί ηαθή δζάεεζδ, ηαζ
δζχπκεζ ημ ζηνεξ. Έπεζ ακηζζδπηζηή ηαζ ημκςηζηή δνάζδ, αμδεά ηζξ λδνέξ ηαζ
αθοδαηςιέκεξ επζδενιίδεξ ιε πνμαθήιαηα ναβάδςκ ηαζ ζπαζιέκςκ
αββείςκ. Ζ πνήζδ ημο ηδκ διένα εα πνέπεζ κα αημθμοεείηαζ απυ ακηζδθζαηή
πνμζηαζία βζαηί αολάκεζ ηδκ εοαζζεδζία ημο δένιαημξ ζηδκ δθζαηή
αηηζκμαμθία.
60

Οζ πμζηζθίεξ πμο πνδζζιμπμζμφκηαζ ζοπκυηενα είκαζ:Ζ Rosa Damaskena-Ζ
Rosa californica-Ζ Rosa Gallica-Rosa egalanteria - Rosa laevigata,ηθπ.
Πνμσυκηα πμο ηοηθμθμνμφκ ζημ ειπυνζμ.
Σα άβνζα ηοκυννμδα είκαζ δζαεέζζια ζακ:
-Απμλδναιέκμζ ηανπμί ζηα ηαηαζηήιαηα αμηάκςκ ηαζ ιπαπανζηχκ.
-Αζεένζμ Έθαζμ.
-Απμλδναιέκα ιπμοιπμφηζα.
-Μανιεθάδεξ ηαζ βθοηυ ημο ημοηαθζμφ.
-Ρμδυκενμ.
Γθοηά ιπμνμφιε κα ανμφιε ζε πμθθμφξ ΢οκεηαζνζζιμφξ.
Τν άγξην ηξηαληάθπιιν ππάξρεη θαη ζηα Αλζνΐάκαηα ηνπ Bach .Τν Wild
Rose βνεζά όζνπο αηζζάλνληαη έιιεηςε ελδηαθέξνληνο γηα ην παξόλ. Τν
εθρύιηζκα από θπλόξξνδα θαη ε ζθόλε ησλ θαξπώλ ζε θάςνπιεο
θπθινθνξνύλ πηα ζηα θαξκαθεία *.
Σμοξ ηανπμφξ ημοξ ανίζημοιε κα ζοκηνμθεφμοκ ηδκ Echinacea ζε δεηάδεξ
ζηεοάζιαηα επίζδξ. ΋θεξ μζ εηαζνείεξ ημκίγμοκ ηα μθέθδ πμο πνμένπμκηαζ
απυ ηζξ αζηαιίκεξ ηαζ ηα ακηζμλεζδςηζηά υπςξ πμθοθαζκυθεξ ηαζ ηανμηεκμεζδή,
πμο έπμοκ ηα ηοκυννμδα.
Μπμνεί κα πμνδβδεμφκ ζε μπμζαδήπμηε δθζηία, ηαζ δεκ πενζμνίγεηαζ δ πνήζδ
ημοξ απυ ζοκοπάνπμκηα κμζήιαηα. Φανιαηεοηζηέξ αθθδθεπζδνάζεζξ: δεκ
έπμοκ ακαθενεεί. ΢ε πμθθέξ κεχηενεξ ένεοκεξ δζαπζζηχεδηε υηζ δ πνήζδ ημο
ηανπμφ πνμηαθεί αζζεδηή ιείςζδ ζημ πυκμ ηαζ ηδ δοζθμνία πμο αζχκμοκ
άημια πμο πάζπμοκ απυ νεοιαημεζδή ανενίηζδα*, ηαζ αηυιδ υηζ ημ
εηπφθζζια ηδξ Rosa canina L. αολάκεζ εκηοπςζζαηά ηδκ απμηεθεζιαηζηυηδηα
μνζζιέκςκ ακηζαζμηζηχκ.
Παναδμζζαηή πνήζδ.
Ζ αβνζμηνζακηαθοθθζά -ηαζ μζ εεναπεοηζηέξ ηδξ ζδζυηδηεξ- ήηακ βκςζηή ζηδ
θασηή ιαξ πανάδμζδ. ΢ηα κδζζά ημο Αζβαίμο ηαζ αθθμφ,ηα πνυκζα πμο ηα
ηνυθζια δεκ ανίζημκηακ ιε εοημθία, μζ βοκαίηεξ έιαεακ κα εηιεηαθθεφμκηαζ
υηζ ημοξ έδζκε δ θφζδ ηαζ έθηζαπκακ βθοηά θζηέν ηαζ νμδυκενμ, πμο
πνδζζιμπμζμφζακ ζημοξ ημοναιπζέδεξ ηαζ βζα ηδκ μιμνθζά ημοξ απυ άβνζα
ηαζ ήιενα ηνζακηάθοθθα. Γκχνζγακ ηδ ιεβάθδ πμζυηδηα αζηαιζκχκ πμο είπακ
μζ ηανπμί, ηαζ βζ' αοηυ ημοξ πνδζζιμπμίδζακ ζακ ακηζζημναμοηζηυ, ηαζ ζημ
ναπζηζζιυ. ΋ιςξ δ πνήζδ ήηακ επμπζαηή ηαζ υπςξ ηαζ ζήιενα μζ ηανπμί ήηακ
δοζεφνεημζ.
Ο ηανπυξ ιπμνεί κα βίκεζ βθοηυ ημο ημοηαθζμφ ή ιανιεθάδα,ή κα
απμλδνακεεί βζα κα βίκεζ ηζάζ. Σα ηοκυννμδα δεκ ηνχβμκηαζ ςιά(δεκ είκαζ
ημλζηυξ ηανπυξ υιςξ ηάης απυ ημ ζανηχδεξ πενίαθδια ανίζημκηαζ μζ
ζηθδνέξ ηνίπεξ ηαζ μζ ζπυνμζ πμο είκαζ ενεεζζηζηέξ βζα ημ πεπηζηυ ζφζηδια),
ηαζ είκαζ μοδέηενδξ βεφζδξ ζακ άβμονα θνμφηα.
61

Οζ ηανπμί ηαζ ηα νμδμπέηαθα δζαηδνμφκηαζ ζε ζημηεζκυ ιένμξ, ιαηνζά
απυ οβναζία ή μζιέξ. Δίκαζ ηαθφηενμ κα ημοξ έπμοιε ζε πάνηζκδ ή πάκζκδ
ζαημφθα.
Σνυπμξ παναζηεοήξ / Tips :
 Σζάζ: ΢ε έκα θθζηγάκζ ιε αναζηυ κενυ νίπκμοιε δφμ ηανπμφξ αθμφ ημοξ
ζπάζμοιε, ηαζ ημ ζηεπάγμοιε. Σμ αθήκμοιε κα ηάηζεζ βζα 10 -15 θεπηά.
΢μονχκμοιε ηαζ ημ πίκμοιε. ΢φιθςκα ιε υζα βκςνίγμοιε ακ ανάζμοιε ηα
ηοκυννμδα δ πενζζζυηενδ αζηαιίκδ C εα ηαηαζηναθεί. Γζ‟αοηυ ημ θυβμ
ιμοθζάγμοιε ηα ζπένιαηα ή ηα νμδμπέηαθα βζα 10 θεπηά ζε γεζηυ κενυ ηαζ
πίκμοιε ιέπνζ δφμ θθζηγάκζα ηδκ διένα. Σμ νυθδια δεκ έπεζ ηάπμζα
ζδζαίηενδ βεφζδ, έηζζ ιπμνμφιε κα αάθμοιε θειυκζ, ή κα ημ ανςιαηίζμοιε
ιε ηάπμζμ άθθμ ιπαπανζηυ πμο ανίζηεηαζ ζηδκ ημογίκα ιαξ.
 Ρμδέθαζμ*: ΢ε ηαεανυ βοάθζκμ ζηεφμξ πνμζεέημοιε ιζάιζζδ ημφπα
πανεέκμ εθαζυθαδμ. ΢ημ θάδζ εα πνμζεέζμοιε ηα θνεζημιαγειέκα
νμδμπέηαθα έηζζ χζηε κα ημ ηαθφπημοκ. Σα αθήκμοιε κα ζηαεμφκ βζα 24
χνεξ.
΢ηναββίγμοιε ημ θάδζ ζε άθθμ δμπείμ ιε ημοθμοπάκζ ηαζ πζέγμκηαξ ηα
νμδμπέηαθα. Σα πεηάιε ηαζ ζημ θάδζ πνμζεέημοιε άθθα θνέζηα.
Δπακαθαιαάκμοιε ηδ δζαδζηαζία ιέπνζ κα πάνμοιε ηδκ έκηαζδ ημο
ανχιαημξ πμο επζεοιμφιε.
Μζα άθθδ ιεεμδμξ ιε μζκυπκεοια(υπζ αοηυ πμο πνδζζιμπμζμφιε βζα
εκηνζαέξ)΢ε έκα θθζηγάκζ ιδ ανςιαηζζιέκδξ αυηηαξ αάθηε πέηαθα,θφθθα ή ηαζ
αβηάεζα ηυζα χζηε κα ηαθοθηεί ημ οβνυ. Αθήζηε κα ζηαεεί βζα 2 εαδμιάδεξ.
΢μονχζηε ζε ημοθπάκζ πζέγμκηαξ ηα οθζηά. Σχνα έπεηε θοζζηυ άνςια
ηνζακηάθοθθμο αθθά οπάνπεζ ηζ έκα αηυια ημθπάηζ...
Καηαρφληε ημ οβνυ βζα 24 χνεξ.Σμ θάδζ παβχκεζ, ημ μζκυπκεοια υπζ. Ββάθηε
θμζπυκ πνμζεηηζηά ημ έθαζμ ηαζ θοθάληε ημ ζε έκα ημοηάηζ πμο κα ηθείκεζ
ενιδηζηά. Κναηήζηε ημ μζκμπκεοια(πζη!***)βζα επυιεκδ πνήζδ. Γεκ είκαζ
θοζζηά δ εοημθυηενδ ιέεμδμξ, αθθά δίκεζ έκα ζπεδυκ πανεέκμ αζεένζμ έθαζμ.
Καθθζένβεζα

Σμ θοηυ δεκ ηαθθζενβείηαζ ζοπκά. Λίβεξ
πμζηζθίεξ έπμοκ δδιζμονβδεεί, ιία απυ ηζξ
μπμίεξ δε θένεζ αβηάεζα. Μπμνεί κα
πνδζζιμπμζδεεί ςξ νίγα πάκς ζηδκ μπμία
ειαμθζάγμκηαζ ηαθθζενβδιέκεξ πμζηζθίεξ. Γεκζηά
ηαθθζενβείηαζ υπςξ ιζα ηνζακηαθοθθζά, αθθά
οπάνπμοκ ηάπμζεξ ζδιακηζηέξ δζαθμνέξ. Σμ
ηθάδεια εα πνέπεζ κα βίκεηαζ ιυκμ ζημοξ
άννςζημοξ, ηναοιαηζζιέκμοξ, ηαηεζηναιιέκμοξ ή
ζ‟αοημφξ πμο λεθεφβμοκ πμθφ απ‟ημ ζπήια
αθαζημφξ. Αοηυ βζαηί μζ αβνζμηνζακηαθοθθζέξ υπςξ
ηαζ πμθθέξ παθζέξ ηαθθζενβδιέκεξ πμζηζθίεξ,
62

ακείγμοκ ιυκμ ζε αθαζημφξ ηδξ πνμδβμφιεκδξ πνμκζάξ ηαζ δ ιενζηή αθαίνεζή
ημοξ εα επδνεάζεζ ανκδηζηά ηδκ ακεμθμνία. Δπίζδξ, ημ θοηυ ακείγεζ ιυκμ ιζα
θμνά ημ πνυκμ, έηζζ ηα ιαναιέκα άκεδ δε εα πνέπεζ κ‟αθαζνεεμφκ, χζηε κα
ςνζιάζμοκ ζε ηανπμφξ. Σμ θοηυ πνεζάγεηαζ ζηήνζλδ ζε πένβημθα, δέκηνα
ηθπ. ΢ε ζπέζδ ιε πμθθέξ ηαθθζενβδιέκεξ πμζηζθίεξ, δ αβνζμηνζακηαθοθθζά
είκαζ ακεεηηζηυηενδ ζε αζεέκεζεξ ηαζ πνμζαμθέξ απυ έκημια. Ο
πμθθαπθαζζαζιυξ απυ ζπυνμ δεκ πνμηζιάηαζ, επεζδή μζ ζπυνμζ ανβμφκ πμθφ
κα αθαζηήζμοκ (έςξ ηαζ δφμ πνυκζα). Πενζζζυηενδ επζηοπία έπμοκ ηα
ιμζπεφιαηα, ηα μπμία ιπμνμφκ κα πανεμφκ είηε ςξ ιμζπεφιαηα διζχνζιμο
λφθμο ιε έκα ιζηνυ ημιιάηζ λφθμο ηαζ θθμζμφ απυ ημ βμκζηυ αθαζηυ ημ
ηαθμηαίνζ, είηε ςξ χνζιμ λφθμ ιήημοξ 20-25 εηαημζηχκ ημ θεζκυπςνμ. Σα
ιμζπεφιαηα εα πνέπεζ κα θοηεοεμφκ ζ‟έκα πνμζηαηεοιέκμ ιένμξ ιέπνζ
κ‟ανπίζεζ δ ακάπηολή ημοξ. Σμκ πνχημ πνυκμ ηα θοηά ιπμνεί κα ιδκ
ακαπηοπεμφκ πμθφ. Δπίζδξ πμθθαπθαζζάγεηαζ ιε δζαίνεζδ ηςκ παναθοάδςκ
ημ πεζιχκα ηαζ θφηεοζδ ζηδκ μνζζηζηή εέζδ ή ηαηααμθάδεξ πμο παίνκμοκ 1
πνυκμ χζπμο κα νζγχζμοκ. Απυ ημ 2004 ηαθθζενβμφκηαζ ηάπμζα ζηνέιιαηα
ιξ νυδα ζημοξ Νμιμφξ Κμγάκδξ ηαζ Γνεαεκχκ ηαζ οπάνπεζ γςδνυ εκδζαθένμκ
βζα κέεξ θοηεφζεζξ ηαζ κέα ιέθδ ζημ ζοκεηαζνζζιυ.
Σμ ΢οκάπζ ηαζ μζ εεναπεοηζηέξ ημο
ζδζυηδηεξ
Σμ ζζκάπζ (επζζηδιμκζηή
μκμιαζία Sinapis) είκαζ έκα
πανζηςιέκμ θοηυ, πμο ημ ανίζημοιε
ζπεδυκ πακημφ.Δίκαζ αββεζυζπενιμ,
δζηυηοθμ, ιμκμεηέξ, πμχδεξ θοηυ
πμο ακήηεζ ζηδκ ηάλδ ηςκ
Καππανςδχκ ηαζ ζηδκ μζημβέκεζα
ηςκ΢ηαονακεχκ/Κναιαμεζδχκ(Cruci
ferae/Brassicaceae) ιε 10 είδδ ηδξ
Αζίαξ ηδξ Δονχπδξ ηαζ ηδξ αμνείμο Αιενζηήξ .
Πενζβναθή
Έπεζ γςδνά ηίηνζκα άκεδ, πμο ζπδιαηίγμοκ ηαλζακείεξ, ηαζ ηα θφθθα είκαζ
ιεηνίμο ιεβέεμοξ πμο εκαθθάζζμκηαζ. Σα πενζζζυηενα είδδ είκαζ γζγάκζα ηςκ
αβνχκ, υπςξ ημ Sinapis avensis (΢ζκάπζ ημ ανμοναίμ) ημζκχξ θαιράκα – δ
θαιράκδ ημο Γζμζημονίδδ- εκμπθδηζηυ γζγάκζμ ηαζ επζγήιζμ, βζαηί
ακαπηφζζεηαζ βνδβμνυηενα απυ ηα ηαθθζενβμφιεκα θοηά ηαζ βεκζηχξ ηα
πκίβεζ. Σμ θοηυ αοηυ θηάκεζ ηα 60 εηαημζηά φρμξ ηαζ έπεζ ζηθδνά αβηάεζα,
ηαζ πενζέπεζ ιυθζξ ημ έκα ηνίημ ηδξ δναζηζηήξ μοζίαξ ημο θεοημφ ζζκαπζμφ. Οζ
ηανπμί ημο είκαζ ιαηνζμί ηαζ έπμοκ 10 –12 ζπυνζα.
Παιαηόηεξα, όηαλ δελ ππήξραλ ηα δηδαληνθηόλα, ήηαλ ζπλεζηζκέλν ζηνπο
ζηηνβνιώλεο όπνπ αλάκεζα ζην ζηηάξη μερώξηδαλ ηα θίηξηλα άλζε ηεο ιαςάλαο
Σα είδδ S. alba, S. nigra ηαζ S. juncea ηαθθζενβμφκηαζ ζημκ Κακαδά, ζηζξ
Ζ.Π.Α ηδκ Οοββανία, ηδ Γαθθία ηαζ ηδ Βνεηακία βζα ηα ηαοηενά ημοξ ζπυνζα
απυ ηα μπμία παναζηεοάγεηαζ ημ βκςζηυ ηανφηεοια ιμοζηάνδα. Απυ ημ
είδμξ S. alba παναζηεοάγεηαζ δ θεοηή ιμοζηάνδα, απυ ημ S. nigra δ ιαφνδ
63

ηαζ απυ ημ B. juinca δ ηαθέ. Οζ ηνοθενμί αθαζημί ημο S. arvensis (ηαεχξ ηαζ
ημο S. alba) ηνχβμκηαζ αναζημί ςξ πυνηα (ανμφαεξ).
Μζα παναθθαβή ημο είδμοξ S. alba, πμο είκαζ βκςζηή ςξ ανμοαμθάρακμ,
είκαζ αοημθοήξ ζηδκ Δθθάδα. Οζ ηανπμί ημο είκαζ αβηαεςημί, ηα ζπυνζα ημο
ηίηνζκα ηαζ ημ έθαζμ ηςκ ζπυνςκ ημο πνδζζιμπμζείηαζ ςξ θςηζζηζηυ.
Όια ηα θπηά είλαη εηήζηα, θαιιηεξγεκέλα ή απηνθπή. Οη ζπόξνη ηνπο
απνζηαδόκελνη δίλνπλ ιάδη, ελώ νη αιεπξνπνηεκέλνη ζπόξνη από ην
ιεπθό θαη ην κέιαλ ζηλάπη είλαη ε βάζε γηα ηελ κνπζηάξδα.
Δίκαζ πμθφ ημζκυ ζε αζαεζηχδδ εδάθδ. Καθθζενβείηαζ ηαηά ηυπμοξ. ΢ηα
ιένδ αοηά θοηνχκεζ ηαηυπζκ ηαζ ιυκμ ημο.
Ζ ΢ίκαπζξ δ θεοηή, είκαζ αοημθοήξ ζηδκ Δθθάδα υπμο επίζδξ ηαθθζενβείηαζ
ζακ θαπακζηυ, έπεζ αθαζηυ υνεζμ, πενζζζυηενμ ή θζβυηενμ ηνζπςηυ,
δζαηθαδζγυιεκμ, ιε θφθθα θονμεζδή, πηενμζπζδή, ηνζπςηά. Φηάκεζ ζε φρμξ ηα
50 εηαημζηά. Σμ άζπνμ ζζκάπζ είκαζ ζηδκ μοζία έκα απυ ηα πνχηα θοηά πμο
ελδιένςζε μ άκενςπμξ. Σα ηίηνζκα άκεδ είκαζ δζαηεηαβιέκα ηαηά αυηνοξ ηαζ
ημ άνςιά ημοξ εοιίγεζ αακίθζα. Σα άκεδ είκαζ ενιαθνυδζηα ηαζ επζημκζάγμκηαζ
απυ ιέθζζζεξ, έκημια ηαζ ημκ αένα.
Ο ηανπυξ είκαζ ηέναξ, ηνζπςηυ, ιε ηνίπεξ θεοηέξ,
οπμηοθζκδνζηυ, ιε νάιθμξ ιαηνφ ηαζ πθαηφ. Σα
ζπένιαηά ημο είκαζ ιζηνά, οπμζηνυββοθα ηαζ έπμοκ
ιεβάθδ πενζεηηζηυηδηα ζε θάδζ (20-30%), πμο ηαιζά
θμνά πνδζζιμπμζείηαζ βζα δζαηνμθή. Σα θφθθα ηαζ μζ
ζπυνμζ ημο θοημφ είκαζ εδχδζια. Σα θφθθα έπμοκ
ιία πζηάκηζηδ βεφζδ εζδζηά ακ ηνχβμκηαζ ςιά. Σα
κεανά θφθθα πνδζζιμπμζμφκηαζ ζακ ανςιαηζηυ ζε
ζαθάηεξ εκχ ηα ιεβαθφηενα θφθθα πνδζζιμπμζμφκηαζ
ςξ θαπακζηυ.
Ο ζπυνμξ αθέεεηαζ ηαζ δ ζηυκδ πνδζζιμπμζείηαζ ζακ
ηανφηεοια άζπνδξ ιμοζηάνδαξ πμο είκαζ δπζυηενμ
απυ ηδ ιαφνδ ιμοζηάνδα.
Ζ δνζιφηδηα ηδξ ιμοζηάνδαξ ακαπηφζζεηαζ υηακ ηνφμ κενυ ένπεηαζ ζε επαθή
ιε ημκ ζπυνμ. Συηε έκα έκγοιμ (ιζνμζίκδ) ένπεηαζ ζε επαθή ιε έκα
βθοημζίδζμ (ζζκζβνίκδ) ηαζ πανάβεζ ιία έκςζδ εείμο. Ακ ζημκ ζπυνμ αάθμοιε
ηαοηυ κενυ, λφδζ ή αθάηζ πανάβεηαζ δπζυηενδ ιμοζηάνδα.

Ζ ζίκαπζξ δ ιεθακή είκαζ, ακηίεεηα, θεία πυα, ιε θφθθα ηναπζά, θονμεζδχξ
πηενμζπζδή ηα ηαηχηενα, επζιήηδ-θμβπμεζδή ηα ακχηενα. Σα ιζηνά άκεδ
έπμοκ 4 ηίηνζκα πέηαθα ηαζ είκαζ δζαηεηαβιέκα ηαηά επάηνζμοξ αυηνοξ. Οζ
ηανπμί είκαζ ηέναηα, επζιήηδ, ηεηνάβςκα, ιε ζπένιαηα ζηνμββοθά,
ηαζηακυιαονα ηαζ επζθάκεζα δζηηοςηή. ΋πςξ δ ΢ίκαπζξ δ θεοηή, πενζέπεζ ηζ
αοηή έκα παπφ θάδζ, δ πνήζδ ημο μπμίμο υιςξ είκαζ ανηεηά πενζμνζζιέκδ.
Δπεζδή είκαζ πζμ ζηθδνυ θοηυ ηαζ έπεζ ιεβαθφηενδ πνμζανιμβή ζηδκ λδναζία,
πνδζζιμπμζείηαζ ηαηά πνμηίιδζδ βζα πθςνή κμιή, πμνδβείηαζ ηονίςξ ζηζξ
αβεθάδεξ πμο ηδκ πνμηζιμφκ ζδζαίηενα. Ζ ιμοζηάνδα πμο παναζηεοάγεηαζ
64

απυ ηα ζπένιαηα ηδξ είκαζ πζμ δοκαηή. Σμ αθεφνζ πμο πνμένπεηαζ απυ αοηά
πνδζζιμπμζείηαζ, πενζζζυηενμ απυ ηδξ θεοηήξ, ζηδ θανιαηεοηζηή.
Σμ θεοηυ ζζκάπζ ακείγεζ απυ Ημφκζμ ιέπνζ Αφβμοζημ ηαζ μζ ζπυνμζ
ςνζιάγμοκ απυ Ημφθζμ ιέπνζ ΢επηέιανζμ.
Γζα εεναπεοηζημφξ ζημπμφξ πνδζζιμπμζμφκηαζ ηφνζα μζ ζπυνμζ ημοξ
μπμίμοξ ζοθθέβμοιε ζημ ηέθμξ ημο ηαθμηαζνζμφ.
Θεναπεοηζηέξ ζδζυηδηεξ :
Σμ ζζκάπζ έπεζ πάνα πμθθέξ εεναπεοηζηέξ ζδζυηδηεξ ηαζ εηηυξ απυ ηδ
βκςζηή ιμοζηάνδα πνδζζιμπμζείηαζ ςξ αθέρδια, γςιυξ, αθεφνζ, θάδζ
(ζζκαπυθαδμ), έβποια, ηαηάπθαζια η.ά .
Σα πνήζζια ιένδ ημο ζζκαπζμφ είκαζ μζ ζπυνμζ ηαί ηςκ ηνζχκ εζδχκ ημο.

Δίκαζ ελαζνεηζηυ ζακ ηανφηεοια αθθά ακ οπμθένμοιε απυ έθημξ
ηαθφηενα κα ημ λεπάζμοιε.Απυ ζαηνζηή άπμρδ ημ άζπνμ ζζκάπζ είκαζ
μοζζαζηζηά πνήζζιμ ζε πενίπηςζδ πνυκζαξ δοζημζθζυηδηαξ ιε ηδκ
πνμοπυεεζδ υηζ εα παίνκεζ μ εκδζαθενυιεκμξ ιζηνέξ δυζεζξ ηαζ δεκ εα
ειθακίγεζ ημκ παναιζηνυ ενεεζζιυ ζημ πεπηζηυ ζφζηδια. Πνμζμπή , βζαηί ακ
ηαηακαθςεεί ζε ιεβάθεξ πμζυηδηεξ πνμηαθεί δζάννμζα.
Απυ ημ ζζκάπζ αοηυ δ θανιαημαζμιδπακία πανάβεζ αζεένζμ έθαζμ απυ ημ
μπμίμ ιπμνμφιε κα πίκμοιε ιζζή ημοηαθζά ζε ηάεε βεφια.
Έπεζ αηυια ελαζνεηζηέξ δζμονδηζηέξ ζδζυηδηεξ ηαζ ζε βανβάνεξ αδεάεζ ζημκ
ενεεζζιυ ηςκ αιοβδαθχκ, ημο αήπα ηαζ ηδξ θανοββίηζδαξ.
Σμ ιαφνμ ζζκάπζ είκαζ δ αάζδ ηςκ ηαηαπθαζιάηςκ. Θα πνέπεζ υιςξ κα ιδκ
οπεναάθμοιε βζαηί μζ ζπυνμζ ημο ζε ιεβάθεξ δυζεζξ είκαζ
δδθδηδνζχδεζξ. Δπίζδξ έπεζ υθεξ ηζξ ζδζυηδηεξ ημο άζπνμο, υιςξ δζαεέηεζ ηζ
άθθεξ. Δίκαζ ημκςηζηυ, νίπκεζ ημκ πονεηυ, ηαηαπμθειά ημ ζημναμφημ. ΢ε
πενίπηςζδ ακάβηδξ πνμηαθεί ζςηήνζμοξ ειεημφξ. ΋θα αοηά δεκ είκαζ ηίπμηα
ιπνμζηά ζημ βεβμκυξ υηζ ημ ιαφνμ ζζκάπζ παναιέκεζ δδιμθζθέζηαημ
ακηζζπαζηζηυ. Σμ πνδζζιμπμζμφιε ζακ ηαηάπθαζια, ημιπνέζα, ημπζηά
θμοηνά, θμζζυκ, η.θ.π., βζα δζάθμνεξ ιμθφκζεζξ ηαζ θθεβιμκέξ εζςηενζηχκ
μνβάκςκ. Σα ηαηαπθάζιαηα ζημ πμκειέκμ ιένμξ ιαθαηχκμοκ ημκ πυκμ ηδξ
κεοναθβίαξ ηαζ ηςκ νεοιαηζζιχκ. Ίθζββμζ, αδφκαηδ ηανδζά, άζεια, πυκμζ ζηδκ
πθάηδ, θμοιπάβημ, κεονίηζδα ζζπζαημφ κεφνμο, πμκυδμκημζ, μδοκδνά έιιδκ,
παίνκμοκ ιζηνυηενεξ δζαζηάζεζξ πάνδ ζηδ
εεναπεία ιε ημ ιαφνμ ζζκάπζ.

Κάπνηνη πξαθηηθνί ζπληζηνύλ γηα ηηο
"κεγάιεο παγσληέο" λα ξίμεη θαλείο
κέζα ζηηο θάιηζεο ηνπ κηα πξέδα από
ζθόλε ζηλαπηνύ γηα λα δεκηνπξγεζεί
ππεξαηκία! Κάηη βέβαηα πνπ δελ πξέπεη
65

λα γίλεηαη ζπρλά γηαηί κπνξεί λα πξνθιεζνύλ παξελέξγεηεο. Μηα παιηά
"ζπληαγή" επίζεο γηα ηελ αληθαλόηεηα πξόηεηλε ηελ "εληξηβή" ηνπ
αλδξηθνύ κνξίνπ κε ζηλάπη γηα ηελ πξόθιεζε ππεξαηκίαο!

Υνήζδ
Οζ ζπυνμζ ημο ζζκαπζμφ πνδζζιμπμζμφκηαζ αθεζιέκμζ βζα ηαηαπθάζιαηα ή
έιπθαζηνα.
Ζ αθμζθή παναζηεοάγεηαζ πμθημπμζχκηαξ ηζξ νίγεξ ημο θοημφ, πνμζεέημοιε
αθάηζ ηαζ δφμ ημοηαθζέξ πεηνέθαζμ, ηδκ επζεέημοιε πάκς ζημ πμκειέκμ ιένμξ
ηαζ ηδ πνδζζιμπμζμφιε βζα ημ άζεια, ηδκ πκεοιμκία, ηδ ανμβπίηζδα, ηζξ
κεοναθβίεξ ηαζ ημοξ νεοιαηζζιμφξ.

Ζ νίβακδ ζηδ δζαηνμθή ηςκ αβνμηζηχκ γχςκ ηαζ δ Καθθζένβεζα
Ρίβακδ, Origanum vulgare subsp. hirtum (Link) Ietswaart, μζημβέκεζα Labiatae
Πμθοεηήξ πυα, ιε αθαζημφξ πμο βνήβμνα λοθμπμζμφκηαζ ηαηά ηδ δζάνηεζα ημο
ηαθμηαζνζμφ ζηδκ αοημθοή ιμνθή απμλδναίκεηαζ. Όρμξ 50-80 cm, άκεδ ζε
ηαλζακείεξ, ακείγεζ Ημφθζμ – Αφβμοζημ.
Σμ είδμξ Origanum vulgare subsp. hirtum, αοημθοέξ ζηδκ Δθθάδα, δίκεζ ηδκ
ηαθφηενδ πμζυηδηα αζεένζςκ εθαίςκ.
Σνυπμξ ακαπαναβςβήξ :
΢οκζζηάηαζ αβεκήξ ακαπαναβςβή ιε ιμζπεφιαηα ιαθαημφ λφθμο – ημνοθήξ.
Πμθθαπθαζζαζιυξ ιε ζπυνμ δδιζμονβεί ακμιμζμιμνθία θοηζημφ οθζημφ, ηαηά
ζοκέπεζα οπμαάειζζδ παναβςβήξ. Τπυζηνςια νζγμαμθίαξ ιίβια ηφνθδξ
(ηφπμο KTS1): πενθίηδ (1:3). Υνήζδ μνιυκδξ νζγμαμθίαξ 1000 ppm IBA δίκεζ
μιμζυιμνθα ακεπηοβιέκμ νζγζηυ ζφζηδια ηαζ ζοβπνμκζζιυ νζγμαμθίαξ.
Γζάνηεζα νζγμαμθίαξ 15 διένεξ.
Σνυπμξ ηαθθζένβεζαξ :
Πξνεηνηκαζία εδάθνπο ζηνλ αγξό : Βαεφ υνβςια ηδ δζάνηεζα ημο
ηαθμηαζνζμφ. Βαζζηή θίπακζδ ιε N-P-K 6-8-7 ιμκάδεξ ημ ζηνέιια. Γζα
αζμθμβζηέξ ηαθθζένβεζεξ ιπμνεί κα πνδζζιμπμζδεεί ηαθά πςκειέκδ ημπνζά ή
ζηεοάζιαηα εβηεηνζιέκα βζα αζμθμβζηέξ ηαθθζένβεζεξ. Φζθμπςιάηζζια εα
πνέπεζ κα πνμδβδεεί ηδξ θφηεοζδξ.
Δπνρή – ππθλόηεηα θύηεπζεο : Μέζα θεζκμπχνμο, ιεηά ηζξ πνχηεξ
ανμπέξ. Δκαθθαηηζηά ανπέξ άκμζλδξ. Ποηκυηδηα θφηεοζδξ 3.500 - 4.500 θοηά
ημ ζηνέιια (0,70 m Υ 0,30 m). Οζ απμζηάζεζξ ιεηαλφ ηςκ βναιιχκ
ηαεμνίγμκηαζ απυ ηα ηαθθζενβδηζηά ενβαθεία ηςκ παναβςβχκ ηαζ απυ ημ ακ
επζδζχηεηαζ ή υπζ ηάθορδ υθμο ημο αβνμηειαπίμο.
66

Δδαθηθέο απαηήζεηο - Λίπαλζε : Πνμηζιά εφνμξ pH 6,5 - 7,5 αθθά βεκζηά
πνμζανιυγεηαζ ηαθά ζε πμζηίθα εδάθδ. Λίπακζδ ιε ζφκεεημ θίπαζια Ν-Ρ-Κ
20-20-20 πνζκ ηδκ έκανλδ ηδξ αθάζηδζδξ έπεζ εοκμσηή επίδναζδ ζηδκ
παναβςβή.
΢ε πενίπηςζδ αζμθμβζηήξ ηαθθζένβεζαξ πνδζζιμπμζείηαζ ημπνζά ή ζηεοάζιαηα
εβηεηνζιέκα βζα αζμθμβζηή ηαθθζένβεζα.
Άξδεπζε : Δίκαζ δοκαηυκ κα ηαθθζενβδεεί ηαζ λδνζηή. ΢ε πενίμδμ ακμιανίαξ
δ άνδεοζδ ζοκηεθεί ζε ιεβαθφηενεξ ηαλζακείεξ ζοκεπχξ αολδιέκδ παναβςβή.
Δρζξνί - Αζζέλεηεο : Ακεεηηζηυ θοηυ βεκζηά. ΢ε αανζά εδάθδ ιπμνμφκ κα
πανμοζζαζημφκ πνμαθήιαηα απυ ζδρζνζγίεξ.
Σπγθνκηδή - Ξήξαλζε : ΢οβημιίγεηαζ ζημ ηέθμξ ηδξ ακεμθμνίαξ ημκ ιήκα
Ημφθζμ.
Όρμξ ημπήξ 5-8 cm. Τπάνπεζ πενίπηςζδ δεφηενδξ ζοβημιζδήξ, ιζηνυηενδξ
ζε απυδμζδ, ζε ιένδ ιε γεζηυ θεζκυπςνμ ζε πμηζζηζηά αβνμηειάπζα. Ζ
λήνακζδ εα πνέπεζ κα βίκεηαζ ζε ζηζενυ ιένμξ, υπζ πμθφ ορδθέξ
εενιμηναζίεξ. Ξήνακζδ ζημ πςνάθζ έπεζ ςξ απμηέθεζια ηδκ οπμαάειζζδ ηδξ
πμζυηδηαξ.
Απόδνζε - Παξαγόκελε βηνκάδα : Πενίπμο 1.500 – 1.900 kg/ζην λδνήξ
αζμιάγαξ. Ζ δζάνηεζα Origanum vulgare subsp. hirtum (νίβακδ) ηδξ
ηαθθζένβεζαξ θηάκεζ ηα 10-12 πνυκζα. ΢ε πθήνδ απυδμζδ απυ ημκ δεφηενμ
πνυκμ.
Ζ πενζεηηζηυηδηα ζε αζεένζμ έθαζμ ηοιαίκεηαζ απυ 4-7 % ακάθμβα ιε ηζξ
ηαζνζηέξ ζοκεήηεξ ηαζ ηδκ επμπή ζοβημιζδήξ. Σα ηφνζα ζοζηαηζηά ημο
αζεένζμο εθαίμο είκαζ ηανααηνυθδ, π-ηοιέκζμ ηαζ β-ηενπζκέκζμ.
Σμ αζεένζμ έθαζμ νίβακδξ πανμοζζάγεζ ζζπονή ακηζμλεζδςηζηή ηαζ
ακηζθθεβιμκχδδ δνάζδ.
Ζ νίβακδ ζηδ δζαηνμθή ηςκ αβνμηζηχκ γχςκ
Πμοθενζηά: Υνήζδ νίβακδξ ή αζεένζμο εθαίμο νίβακδξ ζηα ζζηδνέζζα
ηνεμπαναβςβχκ μνκζείςκ:
 Bεθηίςζε ημ νοειυ ακάπηολδξ, ημ ηεθζηυ ζςιαηζηυ αάνμξ ηαζ ηδκ
εηιεηάθθεοζδ ηνμθήξ ηςκ πμοθζχκ.
 Eίπε απμηέθεζια παναπθήζζμ ιε ημ αολδηζηυ ακηζαζμηζηυ Flavomycin.
 Yπμηαηέζηδζε επζηοπχξ ημ Sacox.
Πνυααηα ηαζ ανκζά : Υνήζδ νίβακδξ ή νζβακέθαζμο ζηδκ ηνμθή πνμαάηςκ
δεκ επδνέαζε ζηδκ εηιεηάθθεοζδ ηνμθήξ ηαζ ημ φρμξ βαθαηημπαναβςβήξ ζε
ζφβηνζζδ ιε ιάνηονεξ πμο έθααακ λδνυ πυνημ ιδδζηήξ ηαζ
ιείβια ζοιποηκςιέκςκ ηνμθχκ.
Υμζνμιδηένεξ ηαζ πμζνίδζα : Πνμζεήηδ νίβακδξ ή αζεένζμο εθαίμο νίβακδξ
ζηα ζζηδνέζζα εβηφςκ-εδθαγμοζχκ πμίνςκ ζε πμζμζηά 5g/kg, 10g/kg ή
300mg/kg ηνμθήξ, ακηίζημζπα:
67

 Γεκ επδνέαζε ημκ ανζειυ ηςκ βεκκδεέκηςκ γχκηςκ πμζνζδίςκ αθθά
ζοκέααθε ζε αφλδζδ ημο ανζειμφ ηςκ απμβαθαηηζγμιέκςκ πμζνζδίςκ.
 Αφλδζε ημ αάνμξ ηςκ πμζνζδίςκ πμο απμβαθαηηίζεδηακ.
 Πενζυνζζε δναζηζηά ηζξ δζάννμζεξ ηςκ πμζνζδίςκ.
 Δίπε παναπθήζζα απμηεθέζιαηα ιε ηδκ πνμζεήηδ αζηαιίκδξ Δ ζε ακαθμβία
200mg/kg ηνμθήξ.
Πμζμηζηά παναηηδνζζηζηά γςμημιζηχκ πνμσυκηςκ :
 Πνμζεήηδ νίβακδξ ζημ ζζηδνέζζμ μνκζείςκ αεθηίςζε ηδκ μλεζδςηζηή
ζηαεενυηδηα ημο ζθάβζμο.
 Πνμζεήηδ νίβακδξ ζηα ζζηδνέζζα ηςκ πνμαάηςκ αεθηίςζε ηδκ μλεζδςηζηή
ζηαεενυηδηα ημο ζθάβζμο ηςκ εδθαγυκηςκ ανκζχκ.
 Αφλδζε ηδκ πενζεηηζηυηδηα ημο βάθαηημξ ζε ηενπέκζα ηαζ άθθα ανςιαηζηά
ζοζηαηζηά.

Σμ "άβκςζημ" αυηακμ ζαιπμφημξ ή γαιπμφημξ (ημοθμλοθζά,
αθνμλοθζά)
ΣΑΜΠΟΥΚΟΣ (ELDER EUROPEAN)- SENSITIES Βόηαλν.
Πενζβναθή: Ο ζαιπμφημξ ή γαιπμφημξ (ημοθμλοθζά,
αθνμλοθζά), είκαζ ιζηνυ θοθθμαυθμ δέκδνμ. Ο θθμζυξ ημο
ημνιμφ είκαζ ακμζπηυπνςιμξ ιε ζπζζιέξ ηαζ θεοηά θαηίδζα.
Έπεζ θφθθα ιεβάθα, πνάζζκα εαιπά, ιε 5 θμβπμεζδή
μδμκηςηά θοθθάνζα, άκεδ ιζηνά θεοημηίηνζκα, πμθφ
ιονςδάηα ηαηά ιεβάθα απθςηά ζηζάδζα. Οζ ηανπμί ημο
είκαζ ιζηνέξ ιαφνεξ νάβεξ. Ζ θασηή πανάδμζδ παναηηδνίγεζ
ημκ ΢αιπμφημ ςξ πθήνεξ Φανιαηείμ θυβς ηςκ
ακανίειδηςκ εεναπεοηζηχκ ηαζ πνμθοθαηηζηχκ ημο ζδζμηήηςκ. Σα ιένδ πμο
πνδζζιμπμζμφκηαζ βζα εεναπεοηζημφξ ζημπμφξ είκαζ μ θθμζυξ, ηα άκεδ, μζ
ηανπμί ηαζ ηα θφθθα.Σα άκεδ ημο αβαίκμοκ ζε ηαλζακείεξ υπςξ ηαζ μζ ηανπμί,
είκαζ ενιαθνυδζηα ηαζ έπμοκ εοπάνζζηδ ιονςδζά πμο μθείθεηαζ ζημ πθμφζζμ
αζεένζμ έθαζμ πμο πενζέπμοκ. Σα ιζηνά ημο θνμφηα είκαζ ζημφνα, ζπεδυκ
ιαφνα υηακ είκαζ χνζια.

68

Οζ ηανπμί ημο ΢αιπμφημο
Ο ΢αιπμφημξ (Sambucus nigra) είκαζ επίζδξ βκςζηυξ ςξ Εαιπμφημξ,
΢αιαολ,Κμοθμλοθζά, Αθνμλοθζά, Αθνμλοθάκεδ, Αηηαία,Βμφγζα,Φνμλοθζά,
Φνμλζκάκεδ. Πνυηεζηαζ βζα ιία μιάδα 30 πενίπμο θοηχκ πμο εοδμηζιμφκ ζε
εφηναηεξ ηαζ οπμηνμπζηέξ πενζμπέξ ημο Βμνείμο ηονίςξ διζζθαζνίμο.
Υνήζζια ηιήιαηα ημο ΢αιπμφημο είκαζ ηα θφθθα, ηα άκεδ ηαζ μζ ηανπμί ημο.
Οζ Άββθμζ απμηαθμφκ ημ δέκηνμ "elder" ηαζ ημκ ηανπυ ημο "elderbery".
Κάπμζα άθθα απυ ηα πμθθά ημο μκυιαηα είκαζ: Elderberry, Sambucus nigra,
Ellanwood, Holunder, Πνεζαφηενμξ αθθά ζοπκυηενα ηαθείηαζ Γένμκηαξ.
Ακήηεζ ζηδκ μζημβέκεζα Caprifoliaceae.
Ο Γένμκηαξ ( Sambruca nigra ) είκαζ έκα ημζκυ δέκηνμ ζημ Ζκςιέκμ Βαζίθεζμ
ηαζ ηδκ Δονχπδ, ηαζ έπεζ πμθζημβναθδεεί ζε πμθθά ιένδ ημο ηυζιμο.


΢ηδ ζφβπνμκδ αμηακμεεναπεζα μ ΢αιπμοημξ πνδζζιμπμζείηαζ ηονίςξ βζα ηδκ
ακηζιεηχπζζδ ηδξ βνίπδξ ηαζ ηςκ ζοιπηςιάηςκ ηδξ. Γφμ ακελάνηδηεξ ηθζκζηέξ
ένεοκεξ πμο δδιμζζεφηδηακ ημ 2004, έδεζλακ πςξ δ ηαηακάθςζδ ΢αιπμφημο
ιεζχκεζ ζδιακηζηά ηυζμ ηα ζοιπηχιαηα υζμ ηαζ ημ πνυκμ ακάννςζδξ απυ ηδ
βνίπδ (ηυζμ ηφπμο Α υζμ ηαζ ηφπμο Β).
Ο ΢αιπμφημξ πενζέπεζ ημ πενζζζυηενμ
κζηνζηυ ηάθζμ ζε ζπέζδ ιε μπμζμδήπμηε
αυηακμ ηαζ είκαζ πθμφζζμξ ζε πμθθέξ
αζηαιίκεξ (ηονίςξ Α, Β, C). Σμκ 17μ αζχκα
ήηακ δδιμθζθέξ βζαηνζηυ βζα κα ηαεανίγεζ
ηα θθέιαηα, εκχ ημκ 18μ αζχκα ζηδκ
Γαθθία ημ απυζηαβια ημο ΢αιπμφημο
εηεεζαγυηακ βζα ηδκ ζηακυηδηά ημο κα
θεοηαίκεζ ημ δένια ηαζ κα ζαήκεζ ηζξ
θαηίδεξ. Σα θφθθα δνμοκ ςξ ελςηενζηυ
ιαθαηηζηυ ηαζ επμοθςηζηυ, εζςηενζηυ ηαεανηζηυ, απμπνειπηζηυ, δζμονδηζηυ
ηαζ εθζδνςηζηυ. Δπίζδξ θζςιέκα πνδζζιμπμζμφκηαζ βζα ιςθςπζζιμφξ,
δζαζηνέιιαηα, ηναφιαηα ηαζ πζμκίζηνεξ ζοκήεςξ ζε ιμνθή ιίαξ γεζηήξ
ημιπνέζαξ. Γζα ηνομθμβήιαηα ηαζ πονεημφξ μ ΢αιπμφημξ ζοκδοάγεηαζ ιε
Μέκηα, Απζθθέα ή Όζζςπμ. Γζα ηδ βνίπδ ζοκδοάγεηαζ ιε Αβνζιυκζμ. Γζα ηδκ
ηαηαννμή ιε ηδ Υνοζυαενβα.
Η πεξίνδνο άλζεζεο δηαξθεί πεξίπνπ γηα ηξεηο εβδνκάδεο, θαη γίλεηαη
ζηηο πξώηεο δέζηεο ηνπ θαινθαηξηνύ(αλζίδεη ζην ηέινο ηεο άλνημεο) αιιά
ε δηαηήξεζε ησλ ινπινπδηώλ απαηηεί κεγάιε εκπεηξία ζηνπο
ρεηξηζκνύο.
Θεναπεοηζηέξ Ηδζυηδηεξ ηαζ πνήζεζξ:
Τπάνπμοκ δζάθμνα είδδ ζαιπμφημο. Υνδζζιμπμζμφκηαζ ηα άκεδ ηαζ ηα ιμφνα
ημο βζα:
69

Ακαημφθζζδ απυ ημκ πυκμ. Καηαπμθέιδζδ ηςκ ιμθφκζεςκ. Θεναπεία ημο
αήπα, ημο ηνομθμβήιαημξ, ηδξ βνίπδξ ηαζ ηδξ ζβιμνίηζδαξ. Γενιαηζηέξ
παεήζεζξ. Θεναπεία ημο πονεημφ. Ακηζιεηχπζζδ ηδξ δοζημζθζυηδηαξ. Αβςβή
βζα πνήλζιμ (μίδδια) θυβς ηδξ δζμονδηζηήξ ημο ζδζυηδηαξ.
Σα απμλδναιέκα θφθθα ηαζ ηα ρδιέκα (αναζιέκα) ιμφνα ημο ζαιπμφημο,
ηονίςξ ημο Δονςπασημφ είδμοξ, πνδζζιμπμζμφκηαζ ζε ηζάβζα, οβνά
απμζηάβιαηα ηαζ ηάρμοθεξ.
Γζάθμνεξ ένεοκεξ πνμζπάεδζακ κα ηεηιδνζχζμοκ ηζξ εεναπεοηζηέξ ζδζυηδηεξ
ημο ζαιπμφημο. Πνάβιαηζ μζ άκενςπμζ βζα αζχκεξ πνδζζιμπμζμφκ ηα άκεδ, ηα
ιμφνα, ημκ θθμζυ ηαζ ηα θφθθα ημο βζα δζάθμνεξ εεναπείεξ. Τα επηζηεκνληθά
δεδνκέλα πνπ ππάξρνπλ κέρξη ζήκεξα γηα ην ζακπνύθν κπνξνύλ λα
ζπλνςηζζνύλ σο εμήο:
Πανά ημ βεβμκυξ υηζ ιενζηέξ ιζηνέξ ένεοκεξ έδεζλακ υηζ μ ζαιπμφημξ ιπμνεί
κα ακαημοθίγεζ απυ ηα ζοιπηχιαηα ηδξ βνίπδξ, μζ απμδείλεζξ δεκ είκαζ ανηεηά
ζζπονέξ βζα κα ηεηιδνζχζμοκ αοηή ηδ εεναπεοηζηή ζδζυηδηα ηςκ ιμφνςκ ημο
ζαιπμφημο. ΢ηα ζοιπενάζιαηα ιενζηχκ ενεοκχκ οπήνλακ εζζδβήζεζξ πμο
ακέθενακ υηζ έκα πνμσυκ πμο πενζείπε άκεδ ζαιπμφημο ηαζ άθθα αυηακα
δοκαηυκ κα αμδεά ζηδ εεναπεία ηςκ ιμθφκζεςκ ηςκ ζβιμνείςκ (ζβιμνίηζδεξ)
υηακ πνδζζιμπμζείηαζ ηαοηυπνμκα ιε ακηζαζμηζηά. Χζηυζμ πνεζάγμκηαζ
πεναζηένς ένεοκεξ βζα επζαεααίςζδ μπμοδήπμηε μθέθμοξ. Γεκ οπάνπεζ
αλζυπζζηδ πθδνμθυνδζδ βζα ηδκ απμηεθεζιαηζηυηδηα ηςκ ιμφνςκ ηαζ ηςκ
θμοθμοδζχκ ημο ζαιπμφημο ζε άθθεξ εκδείλεζξ.
Γζα ηδ πνήζδ ημο ζαιπμφημο, θυβς ημο υηζ ιπμνεί κα πανμοζζαζημφκ
πανεκένβεζεξ, επζαάθθεηαζ πνμζμπή: Σα ακχνζια ή αιαβείνεοηα ιμφνα
ημο ζαιπμφημο είκαζ ημλζηά. Μπμνεί κα πνμηαθέζμοκ καοηία, ειεημφξ ή
ζμαανή δζάννμζα. Μυκμ ηα ιμφνα πνχιαημξ ιπθε ή ιαφνμο ημο ζαιπμφημο
είκαζ εδχδζια. Δπεζδή ηα άκεδ ημο ζαιπμφημο πζεακυκ κα έπμοκ δζμονδηζηέξ
δνάζεζξ πνεζάγεηαζ πνμζμπή υηακ πνδζζιμπμζμφκηαζ ηαοηυπνμκα ιε θάνιαηα
πμο αολάκμοκ ηδ δζμφνδζδ (δζμονδηζηά).
Οζ ζημφνεξ νχβεξ ημο θοημφ ιπμνμφκ κα ηαηακαθςεμφκ κςπέξ ζε
ιζηνή πμζυηδηα υηακ είκαζ πθήνςξ χνζιεξ, βζαηί είκαζ δδθδηδνζχδεζξ
υζμ είκαζ άβμονεξ. Οζ ηανπμί είκαζ αζθαθείξ -αθμφ ιαβεζνεοημφκ- ηαζ
ιπμνμφκ κα βίκμοκ ιανιεθάδα, γεθέ, ή ζζνυπζ. Γέκμοκ πμθφ ηαθά ηαθά ιε ηα
ααηυιμονα ηα ιήθα ηαζ άθθα θνμφηα ζηζξ βθοηέξ πίηεξ, ηαζ βίκμκηαζ ελαζνεηζηυ
βθοηυ ημο ημοηαθζμφ.
Οζ ηανπμί πενζέπμοκ:αιζκμλέα-αζμθθααμκμεζδή-θθααμκμεζδή-ηανμηεκμεζδή-
γάπανδ-ηακίκεξ, αζηαιίκεξ Α- Β- C ( αζηαιίκδ C ζε ιεβάθδ πμζυηδηα) .
 Ο θθμζυξ δνα ςξ ηαεανηζηυ, ειεηζηυ ηαζ δζμονδηζηυ.
 Σα θφθθα δνμοκ ςξ ελςηενζηυ ιαθαηηζηυ ηαζ επμοθςηζηυ, εζςηενζηά
ηαεανηζηυ, απμπνειπηζηυ, ηαζ εθζδνςηζηυ. Υνδζζιμπμζμφκηαζ βζα
ιςθςπζζιμφξ, δζαζηνέιιαηα, ηναφιαηα ηαζ πζμκίζηνεξ. Σα θφθθα έπμοκ
έκημκδ ηαεανηζηή δνάζδ αθθά δ βεφζδ ημοξ δεκ είκαζ εοπάνζζηδ.Σα θφθθα
αθμφ πμθημπμζδεμφκ ηαζ αναζςεμφκ ιε κενυ δζχπκμοκ ιαηνζά ηζξ ιφβεξ,
ζημηχκμοκ ηζξ αθίδεξ, ηαζ άθθα έκημια. ΢οθθέβμκηαζ ημκ Ημφκζμ ηαζ ημκ
70

Ημφθζμ, ιυκμ ιε αίενζμ ηαζνυ, ηαζ αθμφ μ ήθζμξ έπεζ δζχλεζ ηδκ πνςζκή
δνμζζά, ηαζ απμλδναίκμκηαζ.
Υνδζζιμπμζμφκηαζ ηυζμ θνέζηα, υζμ ηαζ απμλδναιέκα.
*Ζ πνήζδ ηςκ θφθθςκ ημο ζακ νυθδια δεκ είκαζ ζδζαζηένα δζαδεδμιέκδ ζηδ
πχνα ιαξ, ιε ελαίνεζδ ηδ Θεζζαθία,ηαζ εηεί βίκεηαζ ζε ζοκδοαζιυ ιε άθθα
αυηακα.
 Σα άκεδ δνμοκ ςξ εθζδνςηζηυ ηαζ ακηζηαηαννμζηυ, είκαζ πμθφ ηαθά βζα
εεναπεία ηνομθμβδιάηςκ ηαζ βνίπδξ, πμκυθαζιμο, πμκυδμκημο, λενυαδπα,
αιοβδαθχκ ηαζ θανοββίηζδαξ. Δίκαζ ηαηάθθδθα ηαζ βζα ηάεε ηαηαννμσηή
θθεβιμκή ημο ακςηένμο ακαπκεοζηζημφ ζοζηήιαημξ, υπςξ πονεηυξ εη
πυνημο ηαζ ζβιμνίηζδα. Δλςηενζηά ηα θμοθμφδζα ιπμνμφκ κα
πνδζζιμπμζδεμφκ υπςξ ηαζ ημ παιμιήθζ.Σα απμλδναιέκα θμοθμφδζα έπμοκ
ιαθαηηζηέξ ζδζυηδηεξ βζα ημ δένια, εκχ ηα θνέζηα απμθεφβμκηαζ βζαηί είκαζ
ενεεζζηζηά.Δίκαζ ηαηάθθδθα βζα ηδκ επζπεθοηίηζδα, βζα δενιαηζηέξ παεήζεζξ,
βζα ημ λδνυ δένια ηαζ ηα εβηαφιαηα απυ ημκ ήθζμ. Σμ εηπφθζζια ηςκ
ακεέςκ ( Aqua Sambuci )είκαζ ιαθαηηζηυ, θεοηακηζηυ ηαζ ακαπθαζηζηυ βζα
ημ δένια, ηαηάθθδθμ ηυζμ βζα ηζξ πακάδεξ, υζμ ηαζ βζα ηα ηναφιαηα ηαζ ηζξ
μοθέξ. Μπμνεί κα πνμζηεεεί ζημ κενυ ημο θμοηνμφ βζα έκα ακαγςμβμκδηζηυ
ιπάκζμ πμο εα ηαηαπναΰκεζ ηα εοενέεζζηα κεφνα ηαζ εα ακαημοθίζεζ απυ
ηδ θαβμφνα. Μπμνεί κα πνδζζιμπμζδεεί βζα ημ πθφζζιμ ηςκ ιαηζχκ, ζε
πθδβέξ ή θθεβιμκέξ, υπςξ ηαζ ημ παιμιήθζ.
 Οζ ηανπμί ημο ΢αιπμφημο δνμοκ ςξ εθζδνςηζηυ, δζμονδηζηυ ηαζ οπαηηζηυ.
Έπμοκ πανυιμζεξ ζδζυηδηεξ ιε ηα άκεδ αθθά επζπθέμκ είκαζ πνήζζιμζ ηαζ
ζημοξ νεοιαηζζιμφξ. ηζξ κεοναθβίεξ, ηαζ ηζξ μνιμκζηέξ δζαηαναπέξ.Έπμοκ
δνάζδ δζμονδηζηή, ηαεανηζηή ηαζ οπαηηζηή.
Πνμάβμοκ ηδκ εθίδνςζδ, ηαηαπμθειμφκ ηδ δοζημζθζυηδηα,ηαζ ζοιαάθθμοκ
ζηδκ απμημλίκςζδ ημο μνβακζζιμφ.
Μαβεζνζηέξ πνήζεζξ :
Οζ ηανπμί ηδξ ημοθμλοθζάξ είκαζ πθμφζζμζ ζε
αζηαιίκεξ ηαζ ιέηαθθα, ηαζ πνδζζιμπμζμφκηαζ
ζακ ημκςηζηυ ζζνυπζ βζα κα πνμθάαμοκ ηζξ
αζεέκεζεξ ημο πεζιχκα. Πενζέπμοκ εοενβεηζηά
θθααμκμεζδή, ηαζ έπμοκ δοκαηή ακηζμλεζδςηζηή
δνάζδ. ΢οθθέβμκηαζ απυ ηα ηέθδ ημο
ηαθμηαζνζμφ, έςξ ηζξ ανπέξ ημο
θεζκμπχνμο.Σνχβμκηαζ ρδιέκμζ, ηαζ ι'αοημφξ
παναζηεοάγμοκ βθοηά, ηαζ πμηά.
Σα πνάζζκα, άβμονα ιμφνα είκαζ δδθδηδνζχδδ ηαζ πνέπεζ κα απμθεφβμκηαζ.
Αηυιδ ηαζ ηα χνζια δζαηδνμφκ ζε ιζηνυηενμ ααειυ ηδκ ημλζηυηδηά ημοξ ηαζ
είκαζ μ θυβμξ πμο ζηζξ πενζζζυηενεξ ζοκηαβέξ ζοζηήκεηαζ ημ ρήζζιμ ημοξ
ζημοξ 100 ° C.
71

Οζ ηαλζακείεξ ηςκ θνέζηςκ θμοθμοδζχκ αμοηδβιέκεξ
ζε ημονημφηζ ηαζ ζεναζνζζιέκεξ ιε ζζνυπζ ζθεκδάιμο
ηαζ ποιυ θειμκζμφ, είκαζ έκα κυζηζιμ ζκαη, αθθά ηαζ
παναδμζζαηυ βθοηυ υπςξ μζ δζημί ιαξ θμοημοιάδεξ ζε
ηάπμζεξ πενζμπέξ. Σα άκεδ πνδζζιμπμζμφκηαζ επίζδξ
βζα ηδκ παναζηεοή θζηέν, ηαζ ημκ ανςιαηζζιυ άθθςκ
αθημμθμφπςκ πμηχκ. Οζ ζοκηαβέξ βζα ζζνυπζα, ηναζζά
ηαζ θζηέν δεκ έπαζακ πμηέ ηδ δδιμηζηυηδηά ημοξ ηαζ δ
πνήζδ ημοξ ζοκεπίγεηαζ ιέπνζ ζήιενα. ΢ημ Βέθβζμ, έκα
είδμξ ιπφναξ βίκεηαζ απυ ηα ιμφνα ημο βένμκηα. Οζ
Βνεηακμί ζοκήεζγακ ημ ζπζηζηυ ηναζί ηαζ θζηέν απυ
΢αιπμφημ βζαηί πίζηεοακ υηζ παναηείκεζ ηδ γςή ηαζ βζα ηδ εεναπεία ημο ημζκμφ
ηνομθμβήιαημξ. Οζ ηανπμί πνδζζιμπμζμφκηαζ ζηδκ παναζηεοή βθοηζζιάηςκ,
ζημκ ανςιαηζζιυ ηέζη, ιπζζηυηςκ, ποιχκ ηαζ θνμφηςκ. Οζ Καοηάζζμζ
μζκμπμζμφκ ημκ ιμφζημ ημοξ ιε άκεδ ΢αιπμφημο ηαζ ανςιαηίγμοκ ηάπμζεξ
ηνέιεξ, μζ Βμφθβανμζ θηζάπκμοκ λφδζ ΢αιπμφημο, ηαζ μζ ΢έναμζ ιανιεθάδεξ.
Δδχ ζ'ειάξ απ'υζμ λένς, δ ΢αιπμφηα ηςκ Ηηαθχκ ιαξ έβζκε βκςζηή ζακ
ηέναζια ζηα πμηάδζηα ηαζ ηα ιεγεδμπςθεία ηδ δεηαεηία ημο 90.
Αιζαία ε Γελδξνκνιόρα
Βμηακζηυ υκμια: Αθεαία δ θανιαηεοηζηή
(Althaea officinalis), ακήηεζ ζηδκ μζημβέκεζα ηςκ
ιαθαπςδχκ (Malvaceae). Καηάβεηαζ απυ ηδκ
πενζμπή βφνς απυ ηδκ Καζπία ηαζ ηδ Μαφνδ
Θάθαζζα ηαεχξ ηαζ ηδκ ακαημθζηή Μεζυβεζμ.
Δοδμηζιεί ζε οβνά εδάθδ, πθμφζζα ζε αθάηζ.
Δπίζδξ απακηά ςξ ηαθθζενβήζζιμ θοηυ. Φηάκεζ
ζε φρμξ ιέπνζ ημ 1,50 ι. Έπεζ θφθθα πνζμκςηά
ιε εβημπέξ ηαζ άκεδ θεοηά. Ακείγεζ απυ ημκ
Ημφκζμ έςξ ημκ Αφβμοζημ. Ζ δεκδνμιμθυπα (ή
κενμιμθυπα) πνδζζιμπμζείηαζ ήδδ απυ ηδκ
ανπαζυηδηα ηαζ ηαθθζενβμφκηακ ζημοξ ηήπμοξ ηςκ ιμκαζηδνζχκ ημ ιεζαίςκα.
΢φιθςκα ιε ηζξ αθδβήζεζξ ημο Έθθδκα θζθυζμθμο Θευθναζημο ημ ιείβια
δεκδνμιμθυπαξ ηαζ ηναζζμφ εεςνμφηακ ζηδκ ανπαζυηδηα δμηζιαζιέκμ ιέζμ
ηαηά ημο αήπα. Ζ νίγα πςθμφηακ ςξ θάνιαημ βζα ημκ πμκυθαζιμ.
Υνδζζιμπμζμφιεκα ιένδ ημο θοημφ: ΢οθθέβεηαζ ηονίςξ δ νίγα ημο θοημφ, δ
μπμία πενζέπεζ ημ ορδθυηενμ πμζμζηυ δναζηζηχκ ζοζηαηζηχκ.
Υνδζζιμπμζμφκηαζ επίζδξ ηα θφθθα ηαζ ηα άκεδ.
Ηδζυηδηεξ: Υάνδ ζηδκ ορδθή πενζεηηζηυηδηα ζε αθέκκα δ δεκδνμιμθυπα
ιεζχκεζ ημκ ενεεζζιυ ηαζ έπεζ ακηζθθεβιμκζηέξ, απμπνειηηηζηεξ ηαζ εθαθνχξ
ηαεανηζηέξ ζδζυηδηεξ.
Υνήζδ: Λυβς ηδξ ορδθήξ πενζεηηζηυηδηαξ ζε αθέκκα δ δεκδνμιμθυπα
απμηεθεί απμηεθεζιαηζηυ ιέζμ βζα ακαπκεοζηζηά κμζήιαηα. Οζ θθεβιμκέξ
ηςκ αθεκκμβυκςκ ηαζ ημο βαζηνεκηενζημφ ζςθήκα ακαημοθίγμκηαζ, βζαηί δ
αθέκκα επζηάεεηαζ ζηζξ ενεεζζιέκεξ πενζμπέξ. Ζ δεκδνμιμθυπα απμηεθεί ιέζμ
ηαηά ημο αήπα ζδίςξ βζα ηα ιζηνά παζδζά. Δπίζδξ απυ αοηή πανάβμκηαζ
αθμζθέξ βζα ημοξ ηαθυβενμοξ ηαζ ηα απμζηήιαηα ηαεχξ ηαζ μδμκηζηά
72

δζαθφιαηα. ΢ε πενίπηςζδ εβηαφιαημξ απυ ηδκ ήθζμ αμδεά έκα έβποια απυ
θφθθα ή ημιιάηζα νίγαξ.
Θεναπεοηζηέξ ζδζυηδηεξ: Ζ αθεαία πνδζζιμπμζείηαζ βζα ηζξ ακηζαδπζηέξ,
ιαθαηηζηέξ ηαζ ακηζθθεβιμκχδεζξ ζδζυηδηεξ ηδξ. Καηεοκάγεζ ημοξ ιοσημφξ
πυκμοξ, ελαθακίγεζ ημοξ ιχθςπεξ, ςνζιάγεζ ηα απμζηήιαηα, ηαηαπμθειά ηζξ
μοθίηζδεξ ηαζ ηζξ άθεεξ, επμοθχκεζ ηζξ πθδβέξ. Βμδεάεζ ηα ημοναζιέκα κεθνά,
ηαηαπμθειά ηδ δοζημζθζυηδηα, ηαηαπναΰκεζ ημοξ ενεεζζιμφξ. Δίκαζ εοενβεηζηή
ζηζξ θθεβιμκέξ ηαζ ηζξ παεήζεζξ ημο πεπηζημφ (ζημιαηίηζδα, θανοββίηζδα,
έθημξ ζημιάπμο, εκηένςκ), ημο ακαπκεοζηζημφ (θανοββίηζδα, ζηδεάβπδ,
ανμβπίηζδα) ηαζ ημο μονμπμζδηζημφ ζοζηήιαημξ (ηοζηίηζδα, ραιιίαζδ , πέηνεξ
ζηα κεθνά). Καηαπμθειά ημκ έκημκμ ηαζ λενυ αήπα ηαζ ημ ηνομθυβδια ηαζ δνα
ςξ ήπζμ απμπνειπηζηυ .







Απήβακμξ-Ruta graveolens
Δπζζηδιμκζηή μκμιαζία: Ruta graveolens-Ρμφηα δ αανφμζιδ
Οζημβέκεζα: Ρμοηίδεξ (Routaceae)
Αθθα μκυιαηα: Πήβακμξ, ζζδενυπμνημ, ανςιμπήβακμξ, πεβάκζ, πδβάκζ.



ΠΔΡΗΓΡΑΦΖ
Έκημκα αανφμζιμ ανςιαηζηυ, αεζεαθέξ, πμθοεηέξ θοηυ, πμο θεάκεζ ζε φρμξ
ημ 1 ιέηνμ.Σα θφθθα ημο είκαζ ζανηχδδ ηαζ έπμοκ ηνεζξ θμαμφξ.Σα άκεδ ημο
είκαζ ηζηνζκμπνάζζκα ιε πέκηε πέηαθα ηαζ ζηνμββοθέξ ηάρεξ ζπυνςκ υπςξ
εφημθα δζαηνίκμοιε ζηδ θςημβναθία.
ΦΤ΢ΗΚΟ ΠΔΡΗΒΑΛΛΟΝ ΚΑΗ ΚΑΛΛΗΔΡΓΔΗΑ
Ο απήβακμξ θφεηαζ ζηζξ πενζμπέξ ηδξ Μεζμβείμο ηαζ ηδξ αυνεζαξ Αθνζηήξ
πνμηζιχκηαξ δθζυθμοζηεξ ημπμεεζίεξ. Καθθζενβείηαζ επίζδξ ζακ
ηαθθςπζζηζηυ πνμζηαηεοηζηυ θοηυ ηςκ ηήπςκ ηαζ ςξ θανιαηεοηζηυ θοηυ. Σα
οπένβεζα ιένδ ζοθθέβμκηαζ ημ ηαθμηαίνζ απυ ημκ Μάζμ ιέπνζ ημκ ΢επηέιανζμ
πνζκ ακμίλμοκ ηα άκεδ. Ο απήβακμξ θοηνχκεζ εφημθα απυ ζπυνμοξ ηαζ ημ
ίδζμ εφημθα ακ ηυρμοιε έκα ηθςκάνζ ηαζ ημ ιεηαθοηέρμοιε ηδκ Άκμζλδ.
73


ΥΡΖ΢ΗΜΟΠΟΗΟΤΜΔΝΑ ΜΔΡΖ
Τπένβεζα ιένδ δδθ. υθμ ημ θοηυ, εηηυξ απυ ηζξ νίγεξ δδθαδή ηα θφθθα ηαζ μζ
ζπυνμζ.

΢Τ΢ΣΑΣΗΚΑ
Ο απήβακμξ πενζέπεζ ηονίςξ πηδηζηά έθαζα, θθααμκμεζδή, αθηαθμεζδή ηαζ
νμοηίκδ.

Η΢ΣΟΡΗΑ ΚΑΗ ΠΑΡΑΓΟ΢Ζ
Ο απήβακμξ είκαζ βκςζηυξ απυ ηα ανπαία πνυκζα, ακαθένεηαζ αηυιδ ηαζ ζηδκ
Αβία Γναθή. ΢ηδκ ανπαία Δθθάδα πνδζζιμπμζείημ ςξ ειιδκαβςβυ, αιαθςηζηυ
ςξ ακηίδμημ δδθδηδνίςκ ηαζ βζα ηδ ηαθοηένεοζδ ηδξ υναζδξ εκχ ζηδκ
Παθαζζηίκδ, ημ πνδζζιμπμζμφζακ ηαηά ηςκ επζδδιζηχκ κυζςκ.Δίκαζ βκςζηυ
ςξ ακηίδμημ βζα ηα δαβηχιαηα ηςκ θζδζχκ ηαζ άθθςκ δδθδηδνζάζεςκ. Ο
Ηππμηνάηδξ εζδζηά ημ ζοκζζημφζε, ηαζ ήηακ ημ ηφνζμ ζοζηαηζηυ ημο πενίθδιμο
ακηίδμημο ζημ δδθδηήνζμ ημο Μζενζδάηδ. ΋πςξ βνάθεζ μ Αεήκαζμξ, ζηα
ανπαία πνυκζα, μ Κθέανπμξ, ηφνακκμξ ηδξ Ζνάηθεζαξ ημο Πυκημο, ηαθμφζε βζα
κα δζαζηεδάγεζ, ημοξ εοβεκείξ ηαζ αλζςιαημφπμοξ ημο ζηα ακάηημνα ηαζ ημοξ
έδζκε κα πίκμοκ δδθδηήνζα πμο παναζηεφαγε μ ίδζμξ. ΋ηακ ηα εφιαηα ημο
οπέθενακ απυ ηδκ εκένβεζα ημο δδθδηδνίμο, αοηυξ ημ δζαζηέδαγε. Οζ οπήημμζ
ημο υιςξ, βκςνίγμκηαξ ηδ ηνέθα ημο, έηνςβακ απυ πνζκ απήβακμ, ζακ
ακηίδμημ ηαζ πνμθοθαηηζηυ ηςκ δδθδηδνίςκ ημο, οπμηνίκμκηακ υηζ
δδθδηδνζάζηδηακ ηαζ υηακ αοηυξ ημοξ κυιζγε κεηνμφξ, βφνζγακ ζπίηζ ημοξ
γςκηακμί.
Ζ θασηή ζαηνζηή έπεζ πνδζζιμπμζήζεζ ηαηά ηαζνμφξ ημκ απήβακμ βζα ηζξ πζμ
απίεακεξ πενζπηχζεζξ: Φοιαηίςζδ, ζίθοθδ, θφζζα, θανοββίηζδα, ρχνα,
ζπενιαηυννμζα η.α.

ΘΔΡΑΠΔΤΣΗΚΔ΢ ΓΡΑ΢ΔΗ΢ ΚΑΗ ΥΡΖ΢ΔΗ΢
Ο απήβακμξ πνδζζιμπμζείηαζ ηονίςξ ςξ ειιδκαβςβυ. Γζεβείνεζ ημοξ ιοξ ηδξ
ιήηναξ ηαζ πνμηαθεί ηδκ έιιδκδ νμή. ΢ηδκ εονςπασηή αμηακμεεναπεοηζηή, μ
απήβακμξ πνδζζιμπμζείηαζ επίζδξ ζηδ εεναπεία παεήζεςκ πμθφ
δζαθμνεηζηχκ ιεηαλφ ημοξ, υπςξ δ οζηενία, δ επζθδρία, μ ίθζββμξ, μζ ημθζημί,
μζ ζηχθδηεξ ηςκ εκηένςκ, δ δδθδηδνίαζδ ηαζ ηα πνμαθήιαηα ηςκ ιαηζχκ. Σμ
έβποιά ημο πνδζζιμπμζμφιεκμ ςξ μθεαθιυθμοηνμ επζθένεζ βνήβμνδ
ακαημφθζζδ ζηα ημοναζιέκα ιάηζα ηαζ αεθηζχκεζ ηδκ υναζδ, βζα αοηυ μζ
αβζμβνάθμζ ηαζ γςβνάθμζ ημο ιεζαίςκα ημκ εηηζιμφζακ ζδζαίηενα. Ο απήβακμξ
έπεζ πνδζζιμπμζδεεί ζηδ εεναπεία πμθθχκ άθθςκ παεήζεςκ,
ζοιπενζθαιαακμιέκςκ ηδξ ζηθήνοκζδξ ηαηά πθάηαξ ηαζ ηδξ πανάθοζδξ ημο
Bell. Ζ ακαημφθζζδ απυ ημοξ ζπαζιμφξ ημ ηάκεζ πνήζζιμ ζημ ζηαιάηδια ημο
ζπαζιςδζημφ αήπα. Ζ νεηζίκδ πμο πενζέπεζ ημ θοηυ, πνδζζιμπμζείηαζ ζηδ
εεναπεία αββεζαηχκ παεήζεςκ, ςξ ζπαζιμθοηζηυ, ηαεχξ ηαζ βζα ηδ ιείςζδ
ηδξ ανηδνζαηήξ πίεζδξ.
Ο απήβακμξ, ιε δαθκυθοθθα ημπακζζιέκα, πνδζζιμπμζείηαζ ςξ ηαηάπθαζια
εκακηίμκ ημο πνδλίιαημξ ηςκ ακηνζηχκ βεκκδηζηχκ μνβάκςκ, εκχ ζε ιζηνέξ
δυζεζξ, εζςηενζηά, είκαζ αζιμζηαηζηυξ.
Σμ αθέρδια ημο είκαζ ηαηά ηςκ αιμζαάδςκ ηαζ παναζζημηηυκμ ηςκ εκηένςκ
(1 θθζηγάκζ πνςί ηαζ ανάδο κδζηζημί βζα 3 ςξ 4 ιένεξ, υπζ πενζζζυηενμ).
Βαιαάηζ ιε θίβμ γμοιί απήβακμο, αναζςιέκμο ιε κενυ, έπεζ πνδζζιμπμζδεεί
74

ζημ αθηί βενυκηςκ βζα ηδκ εεναπεία αανδημΐαξ. Δπίζδξ είκαζ θάνιαημ ηαηά
ηδξ οζηενίαξ, ηδξ επζθδρίαξ, ηαεανίγεζ πθδβέξ ηαζ έθηδ (ζακ έιπθαζηνμ) ηαζ
ελμκηχκεζ δζάθμνα πανάζζηα, ζηχνμ, ρείνεξ, ηθπ.
ΑΛΛΔ΢ ΥΡΖ΢ΔΗ΢
΢ηδ αζμθμβζηή βεςνβία ιπμνεί κα πνδζζιμπμζδεεί ζηζξ ζοβηαθθζένβεζεξ, ζακ
εκημιμαπςεδηζηυ αθθά ηαζ ζακ εθηοζηζηυ ζηζξ ηάιπζεξ. Φοηεφμκηαξ ζε
δζάθμνα ζδιεία ζημ πενζαυθζ ιαξ πνμεζδμπμζεί βζα ηδκ φπανλδ ηαιπζχκ,
αθμφ μ απήβακμξ ηζξ εθηφεζ ηαζ πνμζηαηεφεζ έηζζ πενζζζυηενμ ηα άθθα θοηά
ιαξ.

ΓΟ΢ΟΛΟΓΗΑ
Έβποια βίκεηαζ ιε 1-2 ημοηαθάηζα λενμφ απήβακμο ζε 1 θθζηγακάηζ γεζηυ
κενυ. Σμ αθήκμοιε 10-15 θεπηά ηαζ πίκμοιε 2-3 θμνέξ ηδ ιένα βζα ηζνζμφξ,
νεοιαηζζιμφξ, ανενίηζδα.

Πνμζμπή δεκ πνέπεζ κα πίκμοιε απήβακμ πενζζζυηενεξ απυ 4 ιένεξ βζαηί
θένκεζ αδοκαιία ηαζ θζπμεοιίεξ, ίζςξ ηαζ δδθδηδνίαζδ.

ΠΡΟΦΤΛΑΞΔΗ΢
Ο απήβακμξ είκαζ ημλζηυξ ζε οπεναμθζηέξ δυζεζξ. Πμηέ ιδκ ημκ
πνδζζιμπμζήζεηε ηαηά ηδ δζάνηεζα ηδξ εβηοιμζφκδξ. Σμ πθςνυ θοηυ ζοπκά,
πνμηαθεί δενιαηίηζδα, βζ' αοηυ κα είζηε πνμζεηηζημί υηακ ημ πζάκεηε.
Ακ θάιε πθςνά θφθθα απήβακμο ιπμνεί κα πάεμοιε δζάννμζα, ζίβμονα
υιςξ εα πνδζεεί δ βθςζζά ιαξ. Ακ μζ βοκαίηεξ πνδζζιμπμζήζμοκ απήβακμ
πςνίξ κα ζοιαμοθεοεμφκ βζαηνυ, ιπμνεί κα πάεμοκ ιδηνμνναβία.
΋ηακ θαιαάκεηαζ εζςηενζηά, ιπμνεί κα πνμηαθέζεζ δενιαηζηή αθθενβζηή
ακηίδναζδ ζημ δθζαηυ θςξ. Ο ποιυξ ηςκ θφθθςκ, ζε πμζυηδηα 25 βν.
πενίπμο, ιπμνεί κα πνμηαθέζεζ δζυβηςζδ ηδξ βθχζζαξ, άθεμκδ ζζεθυννμζα,
αναίςζδ ηςκ ζθοβιχκ, ρφλδ ημο ζχιαημξ, μζθοαθβία ηαζ εάκαημ.
Πάκηα πνδζζιμπμζείηε ηα αυηακα οπυ ηδκ επίαθερδ εκυξ εζδζημφ ηαζ εζδζηά
υηακ παίνκεηε ηαοηυπνμκα άθθα θάνιαηα ή αυηακα.

Βενιπάζημκ μ εάρμξ-Φθυιμξ, ηαθάκενςπμξ (΢ηνμθμοθανζίδεξ ή
Υμζναδζίδεξ)
Verbascum thapsus-Mullein
(Scrophulariaceae)


Ακ ηαζ είκαζ έκα ημζκυ αυηακμ μ θθυιμξ
είκαζ έκα απυ ηα πζμ πμθφηζια
εεναπεοηζηά αυηακα πμο έπμοιε ζηδκ
Δθθάδα. Αξ ιάεμοιε θμζπυκ κα ημκ
πνδζζιμπμζμφιε.




Ο θθυιμξ είκαζ δζεηέξ θοηυ πμο θηάκεζ
ζε φρμξ ηα 2 ιέηνα. Έπεζ εθαθνά
ηνζπςηά βηνζγμπνάζζκα, μαάθ πνμξ
75

θμβπμεζδή θφθθα ηαζ έκημκα ηίηνζκα άκεδ. Ο θθυιμξ εοδμηζιεί ζε υθδ ηδκ
Δθθάδα ηαζ ηα θφθθα ηαζ ηα άκεδ ημο ζοθθέβμκηαζ ηαηά ηδκ δζάνηεζα ημο
ηαθμηαζνζμφ. Σμκ πνχημ πνυκμ ζπδιαηίγεζ ιυκμ θφθθα ηαζ ημκ δεφηενμ αβάγεζ
ηα πμθφηζια άκεδ ημο.
Θεναπεοηζηέξ πνήζεζξ
Ο θθυιμξ είκαζ πμθφηζιμ αυηακμ βζα ημ αήπα
ηαζ ηδκ ηαηαννμή ηαζ εζδζηυ θάνιαημ βζα ηδκ
ηναπεζίηζδα ηαζ ηδκ ανμβπίηζδα. Σα θφθθα ηαζ
ηα άκεδ ιπμνμφκ κα πνδζζιμπμζδεμφκ ζακ
έβποια βζα κα ιεζχζμοκ ημ ζπδιαηζζιυ ηδξ
αθέκκαξ ηαζ κα δζεβείνμοκ ηδκ απμαμθή
θθέβιαημξ ιε ημ αήπα.
Ο θθυιμξ ζοκδοάγεηαζ ηαθά ιε άθθα
απμπνειπηζηά αυηακα υπςξ ημ αδπάκζ
(Tussilago farfala) ηαζ ημ εοιάνζ (Thymus Vulgaris).
Απαθεζθυιεκμξ ελςηενζηά μ θθυιμξ είκαζ ιαθαηηζηυξ ηαζ πμθφ ηαθυ
επμοθςηζηυ βζα ηζξ πθδβέξ.
Σα άκεδ ημο ιμοζηεφμκηαζ ζε θάδζ εθζάξ ηαζ πνδζζιμπμζείηε ζηζξ θμζιχλεζξ
ηςκ αοηζχκ, ηςκ αδέκςκ ηαζ ηζξ αζιμννμΐδεξ.
Δζςηενζηχξ ζακ έβποια ηαζ ελςηενζηχξ ιε θάδζ ζημοξ ηναοιαηζζιέκμοξ ή
πνδζιέκμοξ αδέκεξ.
Γζα ηδ ιαζηίηζδα εζςηενζηχξ ζακ έβποια ηαζ ελςηενζηχξ ιε θάδζ.
Γζα ηζξ εζςηενζηέξ αζιμνναβίεξ ημο εκηένμο, ιαγί ιε αββεθαδζκυ βάθα.

Άθθεξ πνήζεζξ
Ο θθυιμξ πνδζζιμπμζμφκηακ ζε έβποια
βζα ηνομθμβήιαηα ζηα αυδζα, υπςξ
επίζδξ βζα ηα ζημοθήηζα (ηαζκία).
Σα θφθθα πνδζζιμπμζμφκηακ βζα κα
παπαίκμοκ ηα πμοθενζηά. Σα ιαθθζανά
θφθθα ηα ημπμεεημφζακ βζα γέζηδ ιέζα
ζηζξ ηάθηζεξ. ΢ε έβποια πνδζζιμπμζμφζακ
ηα άκεδ ημο βζα κα αάρμοκ ηα ιαθθζά ημοξ
πνοζά. Οζ ζηάπηεξ απυ ημ θθυιμ
πνδζζιμπμζμφκηακ βζα κα θηζάλμοκ ζαπμφκζ πμο επακαθένεζ ημ θοζζηυ
πνχια ηςκ ιαθθζχκ. Σα θφθθα ημιιέκα ζε θςνίδεξ παθζά πνδζζιμπμζμφζαηε
βζα θοηίθζα ή βζα κα ακάαμοκ θςηζά.

Πςξ θηζάπκμοιε ημ θάδζ απυ θθυιμ

Ίδζα ιένδ άκεδ θθυιμο ιε εθαζυθαδμ. Σμ
αθήκμοιε 1 αδμιάδα ζημκ ήθζμ ηαζ ημ
ζμονχκμοιε ή εκαθθαηηζηά ημ γεζηαίκμοιε ζε
παιδθή θςηζά βζα 3-4 χνεξ.
Μπμνμφιε κα επακαθάαμοιε ηδ δζαδζηαζία ιε
κέα θμοθμφδζα ανηεηέξ θμνέξ βζα κα
εκζζπφζμοιε δοκαιχκμκηαξ ημ θάδζ ιαξ.


76

Κνάηαζβμξ-Σμ αυηακμ ηδξ ηανδζάξ
Δπζζηδιμκζηή μκμιαζία: Κνάηαζβμξ δ μλοάηακεα & Κ. δ ιμκυβοκμξ-
Crataegus
Άθθα μκυιαηα: Σνζημοηζά, Μμονγζά, Μπμονιπμοηγεθζά, Σζαιπμονκζά,
λαβηαεζά.
Οζημβέκεζα: Ρμδίδεξ (Rosaceae)

Ο ηνάηαζβμξ (C. monogyna) είκαζ έκα ελαζνεηζηά πμθφηζιμ θανιαηεοηζηυ
αυηακμ. Ήηακ βκςζηυ ηαηά ημ Μεζαίςκα ςξ ζφιαμθμ ηδξ εθπίδαξ ηαζ
επμνδβείημ βζα πμθθέξ αζεέκεζεξ. ΢ήιενα πνδζζιμπμζείηαζ ηονίςξ βζα
δζαηαναπέξ ηδξ ηανδζάξ ηαζ ημο ηοηθμθμνζημφ ηαζ ζδζαίηενα βζα ηδ ζηδεάβπδ.
Οζ αμηακμεεναπεοηέξ ηδξ Γφζδξ ημ εεςνμφκ ηονζμθεηηζηά ςξ «ηνμθή ηδξ
ηανδζάξ», πμο αεθηζχκεζ ηδ νμή ημο αίιαημξ ζημοξ ηανδζαημφξ ιοξ ηαζ
επακαθένεζ ζημ ηακμκζηυ ημοξ ηανδζαημφξ παθιμφξ. Πνυζθαηεξ ένεοκεξ
έπμοκ επζαεααζχζεζ ηδκ εβηονυηδηα αοηχκ ηςκ πνήζεςκ.
Ο ηνάηαζβμξ έπεζ ιμφνα έκημκμο ηυηηζκμο πνχιαημξ ηαηά ηδ δζάνηεζα ημο
θεζκμπχνμο. Υνδζζιμπμζείηαζ ζε βζαηνζηά βζα ηδ εεναπεία πμζηίθςκ
δζαηαναπχκ ημο ηοηθμθμνζημφ ζοζηήιαημξ.
ΠΔΡΗΓΡΑΦΖ
Φοθθμαυθμ, αηακεςηυ δέκδνμ, ιε ιζηνά θφθθα, θεοηά άκεδ ηαζ ηυηηζκμοξ
ηανπμφξ, πμο θεάκεζ ζε φρμξ ηα 8 ιέηνα [αββθ. Hawthorn].
Ο ηνάηαζβμξ είκαζ δεκδνχδδξ αβηαεςηυξ εάικμξ πμο απακηάηαζ ζε υθδ ηδκ
Δονχπδ ηαζ ζηδκ Δθθάδα ζηα αναζά δάζδ ηαζ ημοξ θνάπηεξ, ζηεκυξ ζοββεκήξ
ημο πονάηακεμο.
Δίκαζ έκαξ ανηεηά ποηκυξ αβηαεςηυξ εάικμξ, πμο βίκεηαζ 5-8 ιέηνα.
Σα θφθθα ημο είκαζ ιζηνά, ηνζβςκζηά, θαιπενά, ιε θμαμφξ. Σα άκεδ ημο θεοηά
ιζηνά, ηαηά ημνφιαμοξ ιε ζηνμββοθςπά πέηαθα ηαζ ιε πμθθμφξ ζηήιμκεξ,
πμο ηάπμηε είκαζ ηυηηζκμζ ηαζ πμθφ ανςιαηζημί. Ο ηανπυξ είκαζ ςμεζδήξ,
ζθαζνμεζδήξ ιε ηζηνζκςπή ζάνηα ηαζ πενζέπεζ 2-3 ζπένιαηα. Πνμηζιά ηα
δνμζενά, ανβζθχδδ πχιαηα.
Ζ επμπή ηδξ άκεδζδξ είκαζ Απνίθζμξ-Ημφκζμξ, εκχ πνδζζιμπμζμφιεκα ιένδ βζα
εεναπεοηζημφξ ζημπμφξ είκαζ ηα θφθθα ημο, ηα άκεδ ημο πμο ζοθθέβμκηαζ
77

ηαηά ηδ ζηζβιή πμο ακμίβμοκ, μζ ηυηηζκμζ ηανπμί ημο πμο είκαζ άκμζημζ ζηδ
βεφζδ ηαζ δ νίγα ημο πζμ ζπάκζα.
ΦΤ΢ΗΚΟ ΠΔΡΗΒΑΛΛΟΝ & ΚΑΛΛΗΔΡΓΔΗΑ
Σα δέκδνα ημο ηνάηαζβμο ζοκακηχκηαζ ζε θνάηηεξ, αθζφθθζα ηαζ αβνμφξ ζε
υθα ηα Βνεηακζηά κδζζά ηαζ ζε υθεξ ηζξ εφηναηεξ πενζμπέξ ημο αυνεζμο
διζζθαζνίμο. Οζ ζπυνμζ πνεζάγμκηαζ 18 ιήκεξ βζα κα θοηνχζμοκ, αθθά ηα
δέκδνα ζοκήεςξ ηαθθζενβμφκηαζ απυ ιμζπεφιαηα. Σα ακεμθυνα ζηεθέπδ
ζοθθέβμκηαζ ζημ ηέθμξ ηδξ άκμζλδξ ηαζ μζ ηανπμί ζημ ηέθμξ ημο ηαθμηαζνζμφ ή
ζηζξ ανπέξ ημο θεζκμπχνμο.
ΥΡΖ΢ΗΜΟΠΟΗΟΤΜΔΝΑ ΜΔΡΖ
Νςπά ακεμθυνα ζηεθέπδ πενζέπμοκ ηνζιεεοθαιίκδ, δ μπμία δζεβείνεζ ηδκ
ηοηθμθμνία.
Σα ιμφνα, αμδεμφκ ηδκ ηανδζά, κα θεζημονβεί ηακμκζηά

ΔΝΔΡΓΑ ΢Τ΢ΣΑΣΗΚΑ
Βζμθθααμκμεζδή (νμοηίκδ, ηενηεηίκδ),
ηνζηενπεκμεζδή, ηοακζμφπμζ βθοημγίηεξ, αιίκεξ
(ηνζιεεοθαιίκδ-ιυκμ ζηα άκεδ),
πμθοθαζκυθεξ, ημοιανίκεξ, ηακκίκεξ

ΔΡΔΤΝΑ
Βζμθθααμκμεζδή. Ο ηνάηαζβμξ έπεζ ενεοκδεεί δζελμδζηυ. Ζ ηφνζα θανιαηεοηζηή
ημο επίδναζδ μθείθεηαζ ζημ υηζ πενζέπεζ αζμθθααμκμεζδή. Αοηά ηα ζοζηαηζηά
παθανχκμοκ ηαζ δζαζηέθθμοκ ηζξ ανηδνίεξ, ζδζαίηενα ηδ ζηεθακζαία ανηδνία.
Αοηυ αολάκεζ ηδ νμή ημο αίιαημξ ζημοξ ηανδζαημφξ ιοξ ηαζ ιεζχκεζ ηα
ζοιπηχιαηα ηδξ ζηδεάβπδξ. Σα αζμθθααμκμεζδή είκαζ επίζδξ ζζπονά
ακηζμλεζδςηζηά ηαζ αμδεμφκ ζηδκ πνυθδρδ ή ηδ ιείςζδ ημο εηθοθζζιμφ ηςκ
αζιμθυνςκ αββείςκ.
Κανδζμημκςηζηυ αυηακμ
Έκαξ ζδιακηζηυξ ανζειυξ δμηζιχκ έπεζ επζαεααζχζεζ ηδκ αλία ημο ηνάηαζβμο
βζα ηδ εεναπεία ηδξ πνυκζαξ ηανδζαηήξ ακεπάνηεζαξ. Δίκαζ αλζμζδιείςημ υηζ
ιία δμηζιή, πμο έβζκε ζηδ Γενιακία ημ 1994. έδεζλε υηζ μ ηνάηαζβμξ αεθηζχκεζ
ημ νοειυ ηςκ ηανδζαηχκ παθιχκ ηαζ παιδθχκεζ ηδκ πίεζδ ημο αίιαημξ.
ΒΑ΢ΗΚΔ΢ ΓΡΑ΢ΔΗ΢
Κανδζμημκςηζηυ
Γζαζηέθθεζ ηα αζιμθυνα αββεία
Υαθανςηζηυ
78

Ακηζμλεζδςηζηυ
ΠΑΡΑΓΟ΢ΗΑΚΔ΢ & ΢ΤΓΥΡΟΝΔ΢ ΥΡΖ΢ΔΗ΢
Ιζηνξηθέο ρξήζεηο.
Ο ηνάηαζβμξ επνδζζιμπμζείημ παναδμζζαηά ζηδκ Δονχπδ βζα ηζξ πέηνεξ ηςκ
κεθνχκ ηαζ ηδξ μονμδυπμο ηφζηδξ ηαζ ςξ δζμονδηζηυ. Οζ αμηακμθμβίεξ ημο
16μο ηαζ ημο 18μο αζχκα, ηςκ Gerard Culpeper ηαζ K‟Eogh, ακαθένμοκ υθεξ
αοηέξ ηζξ πνήζεζξ. Ζ ζφβπνμκδ πνήζδ ημο ηνάηαζβμο, βζα ηα πνμαθήιαηα ημο
ηοηθμθμνζημφ ηαζ ηδξ ηανδζάξ, πνμένπεηαζ απυ έκακ Ηνθακδυ βζαηνυ, μ μπμίμξ
άνπζζε κα ημκ πνδζζιμπμζεί ιε επζηοπία ζημοξ αζεεκείξ ημο βζα αοηέξ ηζξ
παεήζεζξ, πνμξ ημ ηέθμξ ημο 19μο αζχκα.
Ο ηνάηαζβμξ είκαζ ζζπονυ ηανδζμημκςηζηυ, πμο επζηνέπεζ ηδκ απμηαηάζηαζδ
ηδξ οπυηαζδξ ηαζ ηδξ οπένηαζδξ, ηδξ ηαποηανδίαξ ηαζ ηδξ αννοειίαξ. Αηυια,
είκαζ ζπαζιμθοηζηυξ ηαζ ηαηαπνατκηζηυξ, ηαεχξ ηαζ πμθφ απμηεθεζιαηζηυξ
βζα ηδκ ηαηαπμθέιδζδ ηδξ ατπκίαξ πμο μθείθεηαζ ζε κεονζηή οπενέκηαζδ,
αθμφ εθαπχκεζ ηζξ ελάρεζξ ημο κεονζημφ ζοζηήιαημξ ηαεχξ ηαζ ηδξ
ζηδεάβπδξ. Δπζπθέμκ, μ ηνάηαζβμξ πνμθοθάβεζ απυ ηδκ ανηδνζμζηθήνςζδ
ηαζ έπεζ εοενβεηζηή επίδναζδ πάκς ζηα αββεία, εκχ εεςνείηαζ αηυια θοηυ
ακηζπονεηζηυ (ζδζαίηενα ηαηά ημο ηνζήιενμο πονεημφ). ΢ηδκ Κίκα μζ ηανπμί ημο
εεςνμφκηαζ πςκεοηζημί εκχ ζηδ Γαθθία πνδζζιμπμζμφκηαζ ηαηά ηδξ δοζπερίαξ
ηαζ ηδξ δζάννμζαξ.
Γζαηνζηυ ηδξ ηανδζάξ
Ο ηνάηαζβμξ πνδζζιμπμζείηαζ ζήιενα βζα ηδ εεναπεία ηδξ ζηδεάβπδξ ηαζ ηςκ
παεήζεςκ ηδξ ζηεθακζαίαξ ανηδνίαξ. Δίκαζ επίζδξ πνήζζιμξ βζα πενζπηχζεζξ
ηανδζαηήξ ακεπάνηεζαξ ήπζαξ ιμνθήξ, θυβς ηοηθμθμνζηήξ ζοιθυνδζδξ ηαζ
ακηζηακμκζημφ ηανδζαημφ παθιμφ. Δίκαζ απμηεθεζιαηζηυξ, αθθά ίζςξ κα
πνεζαζηεί ιενζημφξ ιήκεξ χζπμο κα ειθακίζεζ αλζμζδιείςηα απμηεθέζιαηα.
΋πςξ πμθθά αυηακα, μ ηνάηαζβμξ δνα ζε ανιμκία ιε ηζξ θοζζμθμβζηέξ
θεζημονβίεξ ημο ζχιαημξ ηαζ πνεζάγεηαζ πνυκμξ βζα κα ειθακζζεμφκ μζ
αθθαβέξ.
Πίεζδ ημο αίιαημξ
Ο ηνάηαζβμξ δεκ είκαζ ιυκμ έκα πμθφηζιμ βζαηνζηυ βζα ηδκ ορδθή πίεζδ ημο
αίιαημξ, αθθά αολάκεζ επίζδξ ηαζ ηδ παιδθή πίεζδ. Οζ αμηακμεεναπεοηέξ,
πνδζζιμπμζχκηαξ ημκ ηνάηαζβμ, ακαηάθορακ υηζ επακαθένεζ ηδκ πίεζδ ημο
αίιαημξ ζημ ηακμκζηυ.
Καηή ικήιδ
΢ε ζοκδοαζιυ ιε ημ βηίκβημ (Ginkgo biloba), μ ηνάηαζβμξ πνδζζιμπμζείηαζ βζα
κα εκζζπφζεζ ηδκ ηαηή ικήιδ.
Γνα, αεθηζχκμκηαξ ηδκ ηοηθμθμνία ημο αίιαημξ ιέζα ζημ ηεθάθζ ηαζ ςξ εη
ημφημο αολάκεζ ηδκ πμζυηδηα ημο μλοβυκμο ζημκ εβηέθαθμ.
Δθανιμβέξ-Παναζηεοάζιαηα-Υνήζεζξ
79

Σμ έβποια πμο παναζηεοάγεηαζ απυ ηα άκεδ ή ηα θφθθα αμδεάεζ ζηδκ
επακαθμνά ηςκ επζπέδςκ ηδξ πίεζδξ ημο αίιαημξ ζημ ηακμκζηυ.
Σμ αάιια απυ ηα ακεμθυνα ζηεθέπδ ή ηα ιμφνα είκαζ ημ παναζηεφαζια πμο
πνδζζιμπμζείηαζ ζοκήεςξ.
Σμ αθέρδια απυ ηα ακεμθυνα ζηεθέπδ είκαζ πμθφηζιμ βζα ηζξ δζαηαναπέξ ημο
ηοηθμθμνζημφ.
Σα δζζηία πμο πενζέπμοκ ημκζμνημπμζδιέκα ακεμθυνα ζηεθέπδ είκαζ
ηαηάθθδθα, βζα ιαηνμπνυκζα πνήζδ.
Σα άκεδ ημο ηνάηαζβμο, ιυκα ημοξ ή ιε άθθα ηαηεοκαζηζηά θοηά, είκαζ ηαηά
ηδξ ατπκίαξ ηαζ ηαηά ηςκ εκμπθήζεςκ ηδξ ειιδκυπαοζδξ. Ζ εεναπεία βζα ηδκ
πνχηδ πενίπηςζδ ηδξ «κεονζηήξ ατπκίαξ», είκαζ πνδζζιμπμίδζδ εκυξ
αθερήιαημξ ηςκ ακεέςκ -Flor. Grataegi- 2 ημοηαθζέξ ηδξ ζμφπαξ άκεδ βζα 1
θθζηγάκζ αναζηυ κενυ ιε δυζδ 2-3 θθζηγακζχκ ηδ ιένα, βζα 1 ιήκα.

Σμ οβνυ εηπφθζζια ημο θοημφ ζοζηήκεηαζ ηαηά ηδξ ζηδεάβπδξ, εκχ ιε ημοξ
λενμφξ ηανπμφξ ημο θοημφ παναζηεοάγεηαζ αθέρδια ζηοπηζηυ, πμθφ ηαθυ
ηαηά ηδξ δζάννμζαξ.
Ζ θθμφδα ημο θοημφ, πμο ιαγεφεηαζ απυ κεανά ηθαδζά, κςνίξ ηδκ άκμζλδ,
ζοζηήκεηαζ ςξ ακηζπονεηζηυ. Με ηα άκεδ βίκεηαζ έβποια, ημκςηζηυ ηδξ ηανδζάξ
(10 βν. ζε 1 ηζθυ κενυ), εκχ μζ ηανπμί πνδζζιμπμζμφκηαζ ςξ έβποια ηαηά ημο
πμκυθαζιμο (10 βν. ζε έκα ηζθυ κενυ).
Σα άκεδ ηαζ μζ ηανπμί πνδζζιμπμζμφκηαζ ηαηά ηδξ οπένηαζδξ ςξ έβποια (4
ημοηαθζέξ θοημφ ζε 750 βν, κενυ, δ δυζδ είκαζ 1 πμηήνζ ηδ ιένα ςξ νυθδια)
ή ςξ αάιια (ηαηά πνμηίιδζδ 10-25 ζηαβυκεξ ιέζα ζημ κενυ, 3 θμνέξ ηδ
ιένα).
Σέθμξ, θανιαηεοηζηά, μ ηνάηαζβμξ βίκεηαζ: Βάιια 1/5: 20 ζηαβυκεξ, 2-3 θμνέξ
ηδ ιένα.
Ρεοζηυ εηπφθζζια: 10-15 ζηαβυκεξ, 3-5 θμνέξ ηδ ιένα.
ΑΛΛΔ΢ ΥΡΖ΢ΔΗ΢
Ο ηνάηαζβμξ εοδμηζιεί πακημφ ζηδκ Δθθάδα, δεκ πνεζάγεηαζ πυηζζια ηαζ είκαζ
απυ ημοξ πζμ ηαηάθθδθμοξ εάικμοξ, βζα ηδ δδιζμονβία θνάπηδ πνμζηαζίαξ
ζημ πενζαυθζ ιαξ.
Γζα αοηυ δε ελάθθμο ηαζ ζδζαίηενα αοηυξ ιε ηα ηυηηζκα άκεδ πμοθζέηαζ ηαζ ζε
θοηχνζα.
ΠΡΟΦΤΛΑΞΔΗ΢
Πάκηα πνδζζιμπμζείηε ηα αυηακα οπυ ηδκ επίαθερδ εκυξ εζδζημφ ζαηνμφ ηαζ
εζδζηά υηακ θαιαάκεηε ηαοηυπνμκα άθθα θάνιαηα, αυηακα αηυια ηαζ
ζοιπθδνχιαηα.
80

Οζ πθδνμθμνίεξ πμο πανέπμκηαζ είκαζ ηαεανά ηαζ ιυκμ βζα εκδιενςηζηυ
ζημπυ.
Ζ δναημκηζά ηαζ δ θασηή εεναπεοηζηή ηδξ πνήζδ ζηδκ ανενίηζδα
Arum Maculatum, ημζκχξ δναημκηζά, θαί ημο θζδζμφ, θζδυπμνημ. ΢ε άθθα ιένδ
ηδξ Δθθάδαξ μκμιάγεηαζ επίζδξ ηαζ ζηαθφθζ ημο θζδζμφ, θζάνμξ.

Άθθα είδδ ζηδκ Δθθάδα: Arum Dioscoridis, Arum Creticum, Arum Italicum,
Arum Orientale. ΢ηδ Γαθθία μκμιάγεηαζ, "αοηί ημο βαζδάνμο" ηαζ,
"αμδδυβθςζζα".

Σμκ 16μ-18μ αζχκα ζε πενζπηχζεζξ ζζημδείαξ πνδζζιμπμζήεδηε ακηί άνημο
θυβς ηδξ ιεβάθδξ πμζυηδηαξ αιφθμο πμο πενζέπεζ. Ζ θήρδ ημο πνμτπυεεηε
ηαθυ ρήζζιμ πνμξ ηαηαζηνμθή ηςκ ημλζηχκ ζοζηαηζηχκ. Αηυιδ ηαζ ζήιενα
ζηζξ Βαθεανίδεξ κήζμοξ πνδζζιμπμζείηαζ ακηί άνημο.


Οζημβέκεζα: Araceae ή Aroideae Αοηή δ μζημβέκεζα πενζθαιαάκεζ 2.000
πενίπμο είδδ πμο ηαηαηάζζμκηαζ ζε 115 βέκδ. Βνίζημκηαζ ζε ηνμπζηέξ ηαζ
εφηναηεξ πενζμπέξ, ζπακίςξ οδνυαζα, ιε μναηή ζπάεδ ηαζ πμθθέξ νίγεξ. Οζ
ηανπμί είκαζ ζοκήεςξ ζε ζπδιαηζζιυ "ηζαιπζμφ". Ακήηεζ ζηα
ιμκμημηοθήδμκα. Απυ ηδκ μζημβέκεζα αοηή πνδζζιμπμζείηαζ ημ είδμξ Arum
Maculatum.

Πενζβναθή
Δίκαζ πυα πμθοεηήξ ακαδομιέκδ απυ αμθαυ δζαιέηνμο 2 εη. 'Έπεζ θφθθα
θμβπμεζδή (ζπήια αέθμοξ) ιήημοξ ιέπνζ 25 εη., ααεοπνάζζκα, ζηζθπκά,
αιαθέα πμο έπμοκ ζοπκά ηαθεηυηηζκεξ ηδθίδεξ. Σα άκεδ ειθακίγμκηαζ ηδκ
άκμζλδ ζε ενοενή ηαλζακεία (ηζαιπί), πμο πενζαάθθεηαζ απυ έκα
ςπνμπνάζζκμ ανάηηεζμ θφθθμ, ηδκ ηαθμφιεκδ ζπάεδ. Οζ ηανπμί είκαζ
ηυηηζκεξ νάβεξ δδθδηδνζχδεζξ. Δπμπή ακεήζεςξ Απνίθζμξ-Μάζμξ. Σμ θοηυ
ακεονίζηεηαζ ζηδκ Δονχπδ, Β. Αθνζηή, Αιενζηή, Αζία. Φφεηαζ ζε πμνχδδ
εδάθδ, αναζά δάζδ, πανάδνεξ, οβνμφξ γεζημφξ ηυπμοξ ηαζ ζημοξ θνάηηεξ.
Ακεονίζηεηαζ ζηδ πανάδνα ημο Βίημο ηαεχξ ηαζ ζηδκ πένζλ αοηήξ ηδξ
πενζμπήξ.
81



Υνήζδ ζημ Εαβυνζ
Υνδζζιμπμζείηαζ ζε ανεναθβίεξ ηαζ ανενίηζδεξ. Γίκεηαζ ζοθθμβή ηδξ νίγαξ,
πθφζζιμ απυ ημ πχια, ζφκεθζρδ ηαζ εκ ζοκεπεία ηαθυξ αναζιυξ ζε κενυ
ιέπνζ κα θζχζεζ ηαζ βίκεζ ζακ αθμζθή. Αοηή δ αθμζθή ηοθίβεηαζ ζε έκα πακί ηαζ
ημπμεεηείηαζ ζηδκ πάζπμοζα άνενςζδ. Καηά πθδνμθμνίεξ παζπυκηςκ, μ
πυκμξ οπμπςνεί ιεηά χναξ ηαζ απμηαείζηαηαζ δ ηζκδηζηυηδηα.

Ηζημνία-Υνήζδ
Σμ θοηυ είκαζ βκςζηυ απυ ηδκ ανπαζυηδηα ζακ δ Μεβάθδ Γναημκηζά, ή άνμκ ή
ίζανμκ απυ ημκ Γζμζημονίδδ. Ζ ζηυκδ ηδξ νίγαξ πζκυιεκδ ιε κενυ
πνδζζιμπμζείημ ζακ αθνμδζζζαηυ. Ακαθένεηαζ απυ ημκ Ηππμηνάηδ, Γαθδκυ,
Θευθναζημ ηαζ Πθίκζμ. Λυβς ημο υηζ πνδζζιμπμζείηαζ ςξ αθνμδζζζαηυ έθααε
ημκ ιεζαίςκα ηαζ ημ υκμια L L .

Υνδζζιμπμζήεδηε πμθφ ζε έθηδ, πμθφπμδεξ, ζημιαπζηέξ παεήζεζξ, ςξ
ηαεανηζηυ, απμπνειπηζηυ, ακηζνεοιαηζηυ. ΢ηζξ θασηέξ αμηακμεεναπεοηζηέξ
ακαθένεηαζ δ πνήζδ ημο επίζδξ ςξ δζμονδηζημφ ηαζ εηηνςηζημφ.


Γναζηζηά ιένδ-΢οζηαηζηά
΋θα ηα ιένδ ημο θοημφ είκαζ δδθδηδνζχδδ. Ζ πνυζθαηδ νίγα έπεζ βεφζδ
82

ηαοζηζηή ηαζ θίβμ πζηνή. Σζεέιεκδ επί ημο δένιαημξ πνμηαθεί θθφηηαζκεξ.
Δζςηενζηά πνμηαθεί μίδδια βθχζζαξ, ειεημφξ, ζπαζιμφξ, δζαζημθή ηυνδξ,
ακαζζεδζία . Ζ νίγα λδνή ή ηααμονδζζιέκδ πάκεζ ηδκ ηαοζηζηυηδηά ηδξ. Σα
θφθθα ενεείγμοκ ημ δένια. ΋θμ ημ θοηυ πενζέπεζ έκα δδθδηήνζμ πδιζηχξ
αζηαεέξ, ηδκ ανμίκδ. Ζ ανμίκδ είκαζ ενεεζζηζηή βζα ημ δένια ηαζ ημπζηή βζα ημ
Κ.Ν.΢. ΢οπκά ζοιααίκμοκ δδθδηδνζάζεζξ ζε παζδζά πμο ηνχκε ημοξ ηανπμφξ
ημο θοημφ. ΋ηακ αναζηεί ή απμλδνακεεί ημ θοηυ, δ ανμίκδ δζαζπάηαζ.

΢οκμρίγμκηαξ μζ εκένβεζεξ ημο θοημφ είκαζ: δζμονδηζηή, ηαεανηζηή,
αθνμδζζζαηή, εηηνςηζηή, απμπνειπηζηή, ηαηά εθηχκ, πμθοπυδςκ,
ακηζνεοιαηζηή.

΢οζηαηζηά: ανμίκδ (ημλζηυ ζοζηαηζηυ), άιοθμ ζε ιεβάθδ πμζυηδηα, ζάηπανμ
4,5%, ημθθχδεζξ μοζίεξ (ηυιιζ) 5,5%, ααζζμνίκδ 5%, ζαπςκίκεξ. Οζ
ζαπςκίκεξ πνμηαθμφκ οπεναζιία ηςκ αθεκκμβυκςκ ηαζ αφλδζδ ηδξ
αζιάηςζδξ ηςκ ζπθάπκςκ ιε απμηέθεζια κα έπμοκ δζμονδηζηή, εηηνςηζηή,
αθνμδζζζαηή ηαζ ζε ζοκδοαζιυ ιε άθθεξ μοζίεξ πνμηαθμφκ ηαεανηζηή
εκένβεζα. Ζ ααζζμνίκδ είκαζ πμθοζαηπανίηδξ αδζάθοημξ ζημ κενυ, εκηυξ ημο
μπμίμο δζμβημφηαζ ζημ 4πθάζζμ (ηαεανηζηή εκένβεζα). ΢ε πενζπηχζεζξ
βαζηνζηίδςκ ή πεπηζημφ έθημοξ δ εκένβεζα μθείθεηαζ ζημ πενζεπυιεκμ ηυιιζ
πμο επζηαθφπηεζ ημκ αθεκκμβυκμ, ημκ πνμαζπίγεζ απυ αθαπηζηέξ επζδνάζεζξ,
εθαηηχκεζ ημκ πυκμ ηαζ πενζμνίγεζ ηδκ θθεβιμκή. Ζ απμπνειπηζηή εκένβεζα
ημο αθερήιαημξ μθείθεηαζ πζεακχξ ζηδκ επί ιαηνυκ δζαηδνμφιεκδ εενιυηδηα
επί ηαηαπυζεςξ (θυβς ηδξ ημθθχδμοξ μοζίαξ πμο πενζέπεζ) ηαζ ζηδκ
ακηακαηθαζηζηή αφλδζδ ηςκ εηηνίζεςκ ηδξ ηναπείαξ ηαζ ανυβπςκ. Γζα ημκ ίδζμ
θυβμ πνδζζιμπμζείηαζ ηαζ ζηδκ θανοββμηναπείηζδα, ζε ζοκδοαζιυ ιε ηδκ
πνμζηαηεοηζηή επίδναζδ ημο ηυιιεμξ. Δλςηενζηά επζεέιαηα κςπήξ ιδ
αναζιέκδξ νίγαξ πνμηαθμφκ οπεναζιία ζηδκ πάζπμοζα άνενςζδ ηαζ φθεζδ
ημο άθβμοξ, θυβς ενεεζζηζηήξ επίδναζδξ ηδξ ανμίκδξ επί ημο δένιαημξ. ΢ηδκ
πενίπηςζδ πμο ανάγεηαζ δ ακαθβδηζηή ηδξ εκένβεζα μθείθεηαζ ζηδ εενιυηδηα
ημο επζεέιαημξ ηαζ ζηζξ ζαπςκίκεξ. Δπίζδξ αναζιέκδ ή απμλδναιέκδ ζακ
επίεεια ελςηενζηά οπμαμδεεί ζηδκ επμφθςζδ εθηχκ θυβς ηδξ ημθθχδμοξ
μοζίαξ (ηυιιζ) πμο πενζέπεζ. ΢οιπεναίκεηαζ υηζ είκαζ βκςζηή ηαζ δζαδεδμιέκδ
δ πνήζδ ηδξ νίγαξ Arum Maculatum ςξ επζεέιαημξ ζηδκ ανενίηζδα απυ ημοξ
ανπαίμοξ Έθθδκεξ πμο ηδκ πνδζζιμπμζμφζακ υιςξ κςπή ηαζ υπζ αναζιέκδ.
Σμ επίεεια αναζιέκδξ νίγαξ πμο πνδζζιμπμζείηαζ ζημ Εαβυνζ δνα ηονίςξ ςξ
εενιυ επίεεια.

ΠΡΟΦΤΛΑΞΔΗ΢
Όθα ηα είδδ ημο βέκμοξ αοημφ, έπμοκ δδθδηδνζχδεζξ ζδζυηδηεξ ηαζ
πνεζάγεηαζ πνμζμπή, βζαηί ηα ιζηνά παζδζά έθημκηαζ απυ ημ ηυηηζκμ
πνχια ηδξ ηαλζηανπίαξ ημο.
Πάκηα πνδζζιμπμζείηε ηα αυηακα οπυ ηδκ επίαθερδ εκυξ εζδζημφ ζαηνμφ ηαζ
εζδζηά υηακ θαιαάκεηε ηαοηυπνμκα άθθα θάνιαηα, αυηακα αηυια ηαζ
ζοιπθδνχιαηα. Οζ πθδνμθμνίεξ πμο πανέπμκηαζ είκαζ ηαεανά ηαζ ιυκμ βζα
εκδιενςηζηυ ζημπυ.
83

Φιηζθνύλη, θαιιηέξγεηα θαη ηδηόηεηεο.

Σμ θθζζημφκζ, πήνε ημ υκμια ημο απυ ημκ νςιαίμ Πθίκζμ, θυβς ηδξ
ζηακυηδηαξ ημο κα απμιαηνφκεζ ημοξ ρφθθμοξ - pulex (ζηα θαηζκζηά), pulce
(ζηα ζηαθζηά) ηαζ puce (ζηα βαθθζηά). Αοηυ ημ υκμια δζαηδνείηαζ έςξ ηαζ
ζήιενα.
Έκα απυ ημ πζμ δδιμθζθή, ημζκά μκυιαηα ημο είκαζ ημ "Pudding Grass". Δίκαζ
θοηυ πμθοεηέξ, θηάκεζ ζε φρμξ ιέπνζ 20 εηαημζηά. Δίκαζ ημ ιζηνυηενμ απυ ηα
θοηά ημο είδμοξ Μέκηα ηαζ πμθφ δζαθμνεηζηυ απυ υθα ηα άθθα. Τπάνπμοκ δφμ
πμζηζθίεξ ημο θοημφ, δ πζμ ημζκή decumbens ηαζ δ πμζηζθία erecta, έπμοκ
ηάπμζεξ ιζηνμδζαθμνέξ. Ζ erecta είκαζ ζπακζυηενδ, αθθά ηαθφηενδ βζα
ηαθθζένβεζα.Γεκζηά δ Mentha Pulegium έπεζ αθαζηυ υνεζμ ή πθαβζαζηυ,
ηεηναεδνζηυ, θίβμ ηνζπςηυ ή ζπεδυκ θείμ, ανηεηά δζαηθαδζγυιεκμ, πναζζκςπυ
ή ιμαίγμκ.
Σα θφθθα ημο είκαζ ιζηνά, μαάθ ή πνμιήηδ (εθθεζπηζηά), 6-20 πζθ. ζε ιήημξ ηαζ
0.5-10mm ζε πθάημξ, ιε ιζηνυ ιίζπμ. Καζ μζ δφμ επζθάκεζεξ ηςκ θφθθςκ είκαζ
εοδζάηνζηα πκμοδςηέξ. Σα άκεδ είκαζ πμθοάνζεια ηαλζακείεξ, ανπίγμκηαξ απυ
ηδκ ιέζδ ηαζ πάκς ημο ιίζπμο. Βνίζημκηαζ ζε ιαζπαθζαίμοξ ζπμκδφθμοξ ηαζ
έπμοκ πνχια νυδζκμ ή ζχδεξ.
84


Σα άκεδ έπμοκ ηαζ ηα δφμ θοθεηζηά υνβακα (αζενκζηά καζ εδθοηά) ηαζ είκαζ
εκημιυθζθα.Αοημθφεηαζ ζε οβνά ιένδ ηαζ ζε υπεεξ πμηαιχκ ηαζ νοαηζχκ. Ζ
ακαθενυιεκδ εενιζηή γχκδ πμο εοδμηζιεί είκαζ απυ 7 έςξ 26 0 C ιε εηήζζα
ανμπυπηςζδ απμ0.3 έςξ 1.2 ιέηνα ηαζ ζε PH 4.8 έςξ 8.3. Πνμηζιάεζ υθμ ημ
θάζια εδαθχκ, «εθαθνζά», «ιεζαία» ηαζ «αανζά». Ζ άκεδζδ ηδξ ανπίγεζ ημκ
Ημφκζμ ηαζ δζανηεί ιέπνζ ηαζ ημκ Οηηχανζμ. ΢οθθέβεηαζ ημ οπένβεζμ ηιήια ημο
θοημφ, υηακ αοηυ ανίζηεηαζ ζε πθήνδ άκεδζδ.
85


Ζ Mentha pulegium εκδδιεί ζε υθδ ηδκ Δονχπδ ηδκ Μεβάθδ Βνεηακίa ηαζ ηδκ
δοηζηή Αζία. ΋πςξ ημοξ πενζζζυηενμοξ ημκηζκμφξ ζοββεκείξ ημο, ημ
Pennyroyal είκαζ πμθφ ανςιαηζηυ, ίζςξ αηυια πενζζζυηενμ απυ
μπμζαδήπμηε άθθδ ιέκηα. Σμ άνςια (βεφζδ) ημο είκαζ πζμ πζηάκηζηδ ηαζ ποηκή
αθθά θζβυηενμ εοπάνζζηδ απυ αοηή ημο spearmint. Σμ αζεένζμ έθαζμ ιπμνεί κα
είκαζ ημλζηυ, πνμηαθχκηαξ καοηία, ειεηυ, δζάννμζα, ηαηάεθζρδ,
ζπαζιμφξ.Λαιαάκεηαζ ιε απυζηαλδ απυ ηα θφθθα ηαζ ηζξ ακείγμκηεξ
ημνοθέξ.
Σμ θοηυ έπεζ πνδζζιμπμζδεεί ηαζ ςξ απςεδηζηή μοζία βζα ηα δζάθμνα έκημια,
ρφθθμοξ ηαζ άθθα πανάζζηα.Ζ πμοθεβυκδ ειθακίγεζ ζδζαίηενα δπαημημλζηή
δναζηδνζυηδηα, υιςξ ημ αζεένζμ έθαζμ ηαζ ημ αυηακμ ηοηθμθμνμφκ ζημ
ειπυνζμ αηυια, αθμφ έπεζ παναηηδνζζηεί βεκζηά ςξ αξ αζθαθέξ βζα
ηαηακάθςζδ απυ ημκ άκενςπμ (21 CFR section 172.50 [1982]).

ΥΡΖ΢ΔΗ΢

Δίκαζ θοηυ ανςιαηζηυ - θανιαηεοηζηυ. Σμ αζεένζμ έθαζμ πμο πανάβεηαζ απυ
86

αοηυ πνδζζιμπμζείηαζ ζηδκ ανςιαημπμζία, ζηδκ θανιαημπμζία ηαζ ζηδκ
ζαπςκμπμζία. Ζ λδνή δνυβδ εεςνείηαζ: απμπνειπηζηή, ακηζανμπζηή,
ακηζαζειαηζηή, ακηζανενζηζηή, ακηζννεοιαηζηή, ακηζημηηοηζηή, δζμονδηζηή,
ακηζδζαννμζηή, εοζηυιαπδ, ακηζζπαζιςδζηή, ακαζζεδηζηή. Δπίζδξ εεςνείηαζ
υηζ πνμαβάβεζ ηδκ ειιδκυννμζα. Υνδζζιμπμζείηαζ ηαζ βζα αιαθχζεζξ.
Υνδζζιμπμζείηαζ απυ ηδκ ανπαζυηδηα ςξ ζήιενα ζακ ανςιαηζηυ ζηδ
ιαβεζνζηή, ηδκ μζκμπμζία ηαζ ζηδ θανιαημπμζία.Υνδζζιμπμζείηαζ ηαζ ςξ
ιπαπανζηυ ηονίςξ ζε βθοηά ηαζ πμηά αθθά ηαζ ζε πμθθά θαβδηά ηαζ ζάθηζεξ.

Double click on above image to view full picture


Βζυημπμξ – πενζβναθή:

Ζ θαηζκζηή μκμιαζία ημο αμηάκμο είκαζ MENTHA aquatica(Μέκηα δ
οδνμπανήξ). Ακήηεζ ζηδκ μζημβέκεζα ηςκ Υεζθακεχκ. Λαηζκζηά ζοκχκοια είκαζ
ηα MENTHA palegium, PULEGIUM, MENTHA podagraria.

87



Κμοαάηζμξ Φίθζππμξ, Κθζκζηυξ δζαζημθυβμξ-δζαηνμθμθυβμξ (Απυθμζημξ
Υανμημπείμο Πακεπζζηδιίμο Αεδκχκ)
Πεξηγξαθή Πξντόληνο

Βζυημπμξ – πενζβναθή:

Ζ θαηζκζηή μκμιαζία ημο αμηάκμο είκαζ MENTHA aquatica (Μέκηα δ
οδνμπανήξ). Ακήηεζ ζηδκ μζημβέκεζα ηςκ Υεζθακεχκ. Λαηζκζηά ζοκχκοια είκαζ
ηα MENTHA palegium, PULEGIUM, MENTHA podagraria

Δίκαζ πμθοεηέξ θοηυ ιε πμζηζθία ιμνθχκ, ιε έιιζζπα ςμεζδή θφθθα,
μδμκηςηά ηαζ επζιήηδ. ΢ηέθεπμξ υνεζμ ή πθάβζμ, πναζζκςπυ ή ημηηζκςπυ,
πκμοδςηυ. Άκεδ ζε αηναίμ, ζηνμββοθςπυ ηεθάθζμ, πνχιαημξ ενοενμφ ιέπνζ
ακμζπημφ ζχδμοξ, ζηζξ ιαζπάθεξ ηςκ θφθθςκ. Ανπζηά ημ Φθζζημφκζ ζπδιαηίγεζ
έκα ιζηνυ θοηυ πμο ακαδίκεζ έκημκμ άνςια ιέκηαξ. Καηά ηδκ δζάνηεζα ημο
ηαθμηαζνζμφ, μζ ιίζπμζ ακαπηφζζμκηαζ ζηδημί, ζε φρμξ 50 εηαημζηχκ πενίπμο
ηαζ ημ ακχηενμ γεοβάνζ θφθθςκ πενζαάθθεηαζ απυ ζπείνεξ θμοθμοδζχκ.

Δίκαζ θοηυ πμο δείπκεζ ηδκ φπανλδ κενμφ. Φοηνχκεζ ηαηά ιήημξ ηςκ
πμηαιχκ, νοαηζχκ, ζε οβνμφξ ηυπμοξ ηαζ έθδ.

Σμ ζοκακημφιε ιε ηζξ μκμιαζίεξ Φθζζημφκζ (πακημφ), Φθεζημφκζ (Κένηονα),
Φθμοζημφκζ, Αβζαζιυξ (Κεθαθμκζά), Γθδθυκζ ή Βθδπυκζ, Βνςιμδουζιμξ,
Γθεπμφκζ, Γθδπμφκζ (΢ίθκμ), Γθοθςκάηζ.

Γκςζηυ αυηακμ βζα ηζξ εεναπεοηζηέξ ημο ζδζυηδηεξ, ιε έκημκμ άνςια
Υνδζζιμπμζείηαζ ηαζ ζηδ ιαβεζνζηή ιε ιέηνμ ζε ζαθάηεξ, ζμφπεξ ηαζ ζάθηζεξ.

Σα έθαζα ημο πνμζηίεεκηαζ ζε ηνέιεξ πμο αεθηζχκμοκ ηδκ ηοηθμθμνία ημο
αίιαημξ ζημ δένια ηαζ πνμθοθάζζμοκ απυ ημοξ ρφθθμοξ. Λίβα απμλδναιέκα
θφθθα ζημ ιαλζθάνζ ή ημ ηαθάεζ ηςκ ηαημζηίδζςκ γχςκ ηναηά ημοξ ρφθθμοξ
ιαηνζά.

Ηζημνζηά ζημζπεία:
88


Πνυηεζηαζ βζα ημ Γθήπςκ ή Βθήπνμκ ημο Γζμζημονίδδ.

Οζ βζαηνμί ηδξ ανπαζυηδηαξ εεςνμφζακ υηζ ημ αυηακμ είπε ειιδκαβςβζηέξ
ζδζυηδηεξ. Οζ παθζμί βζαηνμί πνδζζιμπμζμφζακ ημ άβνζμ θθζζημφκζ βζα ημηίηδ
ηαζ βεκζηυηενα βζα παεήζεζξ ηςκ ακαπκεοζηζηχκ μνβάκςκ. Θεςνμφζακ ημ
αυηακμ ζπμοδαίμ ακηζανενζηζηυ θάνιαημ ηαζ βζα ημκ θυβμ αοηυ ημ μκυιαγακ
ηαζ «ιέκηα πμδαβηνάνζα».

Ο Κέθζμξ (2
μξ
αζχκαξ ι.Υ.) ζοκζζημφζε ημκ αηιυ ημο θοημφ ηαηά ηςκ πυκςκ
ηςκ δμκηζχκ.

΢ηδ θασηή ζαηνζηή πίζηεοακ υηζ ημκχκεζ ημ κεονζηυ ζφζηδια ηαεχξ ηαζ ηδκ
ηανδζά, ζε μζκμπκεοιαημφπα παναζηεοάζιαηα (θζηέν). Σμ ζοκζζημφζακ ςξ
απμπνειπηζηυ ηαηά ηςκ ανμβπζηχκ ηαηάννςκ ηαζ πνδζζιμπμζήεδηε ζδζαίηενα
απυ ημκ θαυ ηαηά ημο άζειαημξ, ηονίςξ ηςκ βένςκ, πμο ημοξ «ακμίβεζ» ηα
ακαπκεοζηζηά υνβακα, υπςξ ημ ένποθμ, δ θαζημιδθζά ηαζ μ ηναβμνίβακμξ.

Σμ αθέρδια ημο θοημφ ζε ηναζί ημ πνδζζιμπμζμφζακ ςξ ιαθαηηζηυ ηαζ
δζαθοηζηυ, ζε πθφζεζξ ηαζ ημιπνέζεξ. Με ηαηαπθάζιαηα επίζδξ ζημοξ
ιαζημφξ ηςκ θεπχκςκ ζηαιαημφζακ ηδκ βαθαηηυννμζα.

Ο Γηίθζιπεν ζοκζζημφζε ημ αζεένζμ έθαζμ ηδξ ιέκηαξ ζε επαθείρεζξ ηαηά ηδξ
βαθαηηζηήξ ειθνάλεςξ ηςκ ιαζηχκ.

΢ηδκ Κφπνμ ημ θέκε «Πνζκηγίμθμ» ηαζ θέκε υηζ ζε ορδθέξ δυζεζξ είκαζ
αθνμδζζζαηυ. ΢ε έκα παθζυ Ηαηνμζμθζηυκ ιάθζζηα δίκμοκ ηδκ αηυθμοεδ
ζοκηαβή «πυπθαζε κενυκ 50 δν.αάθε ιέζα 5 ηθςκζά βθοθυκζ, ζηέπαζέ ημ έςξ
κα βεκή πθζανυκ ηαζ πίεημ ηαζ είκαζ ςθέθζιμκ».

΢ηδκ Κνήηδ ήηακ αυηακμ βκςζηυ ζηδ θασηή ζαηνζηή. Σμ πνδζζιμπμζμφζακ ζακ
αναζηάνζ εενιακηζηυ, ηαηά ηδξ δζάννμζαξ ηαζ ηςκ εκηενζηχκ παναζίηςκ. Σμ
πνδζζιμπμζμφζακ αηυιδ ςξ ακηίδμημ βζα ηζξ λζκίθεξ. ΢ηα παζδζά ημ έδζκακ ακ
είπακ ημηίηδ ιε ιέθζ ή γάπανδ. ΢ηδκ Αβζά Ρμοιέθδ ΢θαηίςκ ημ
πνδζζιμπμζμφζακ ηαηά ηδξ δζυβηςζδξ ηδξ ζπθήκαξ. Σμ έααγακ ηαζ
ημπακζζιέκμ ςξ ηαηάπθαζια ζε ενεεζζιμφξ δένιαημξ. ΢ημ Ζνάηθεζμ ημ
έθεβακ ιέκηα ηαζ εεςνμφζακ υηζ δζέβεζνε ηζξ «επακαζηάζεζξ ηδξ ζανηυξ»!
Έηζζ δεκ έηακε κα ημ πίκμοκ ηα ηαθά ημνίηζζα! Φφηνςκε άθεμκμ έλς απυ ηα
ηείπδ «έλς απ‟ ης Υακζχ, ηδκ Πυνηα» ζηα πεκηέηζα. Οζ πςνζηέξ ημ έααγακ ζηζξ
89

ζηαθίδεξ ηζξ ζπζηζηέξ βζα ιονςδζά ηαζ ηαηά ηςκ γμογμοκζχκ. Απμηαθμφζακ δε
«Φθζζημφκδ», ημκ ηαπεηηζηυ άκενςπμ (πνμθακχξ θυβς ημο θεπημφ
ζπήιαημξ ημο θοημφ).

΢οζηαηζηά-παναηηήναξ:

΋θα ηα είδδ ιέκηαξ ιμζάγμοκ ζηα ζοζηαηζηά ημοξ ιε ηδκ «ιέκηα ηδκ
πζπενχδδ». Σμ θθζζημφκζ εεςνείηαζ υηζ είκαζ πζμ πενζεηηζηυ ζε ζοζηαηζηά.

Σα θφθθα πενζέπμοκ αζεένζμ έθαζμ, νδηίκεξ, πζηνή μοζία ηαζ ηακίκδ. Σμ αζεένζμ
έθαζμ δεκ πενζέπεζ ιεκηυθδ υπςξ ζοιααίκεζ ιε ηδκ MENTHA piperita.

Άκεζζδ – πνδζζιμπμζμφιεκα ιένδ - ζοθθμβή:

Ακείγεζ απυ ημκ Ημφθζμ έςξ ημκ Οηηχανζμ. Γζα εεναπεοηζημφξ ζημπμφξ
πνδζζιμπμζμφκηαζ ηα θφθθα ηαζ μζ ακεζζιέκεξ ημνοθέξ. ΢οθθέβεηαζ ηαηά ηδ
δζάνηεζα ηδξ ακεμθμνίαξ.

Θεναπεοηζηέξ ζδζυηδηεξ ηαζ εκδείλεζξ:

Γνα ςξ ακηζθοζδηζηυ, πμθαβςβυ, ακηζδζαννμσηυ, ζπαζιμθοηζηυ.

Σμ έβποια ηςκ κςπχκ θφθθςκ δίκεζ έκα ελαζνεηζηυ ακηζθοζδηζηυ ηζάζ, ζακ
εηείκμ ηδξ MENTHA piperita αθθά πςνίξ ηα ιεζμκεηηήιαηα ηδξ ιεκηυθδξ.

Έπεζ επίδναζδ επί ημο ήπαημξ, ηαηά ηδξ δζάννμζαξ ηαζ ηονίςξ εκακηίμκ ηςκ
ιοσηχκ ζοζπάζεςκ (ηνάιπεξ).

Δίκαζ εοζηυιαπδ ηαζ αμδεά ζε πενζπηχζεζξ βαζηναθβζχκ, εκηεναθβζχκ ηαζ
μδμκηαθβζχκ. Γνα ηαηά ηςκ κεονζηχκ ειέηςκ, ηςκ ιδηνυπμκςκ, ζθίββςκ ηαζ
διζηνακίαξ.

΢οκδοάγεηαζ ηαθά ιε δουζιμ, ιαθμηίνα, ηαζ βθοηάκζζμ ςξ ακηζβνζπζηυ
90


Σμ έβποια ημο αμηάκμο είκαζ πνήζζιμ βζα πθφζδ πθδβχκ πμο πομννμμφκ. Σμ
ηαηάπθαζια ημο αμηάκμο αμδεά ζε απμζηήιαηα, δμεζήκεξ ηαζ ιχθςπεξ. ΢ε
βανβάνεξ ηάκεζ ηαθυ ζε παεήζεζξ ημο νζκμθάνοββα, ημκ αήπα ηαζ βεκζηά
αζειαηζηέξ ηαζ βνζπχδεζξ ηαηαζηάζεζξ. Σμ ιάζδια ηςκ κςπχκ θφθθςκ δνα
ςξ ακηζειεηζηυ ηαζ είκαζ πνήζζιμ βζα κα απαθθαβεί ηακείξ απυ ηδκ ιονςδζά
ημο ζηυνδμο.

Παναζηεοή ηαζ δμζμθμβία:

Παναζηεοάγεηαζ ςξ έβποια. Ρίπκμοιε έκα ημοηάθζ ημο θαβδημφ ζε έκα
θθζηγάκζ αναζηυ κενυ ηαζ ημ αθήκμοιε ζηεπαζιέκμ βζα 10-15 θεπηά.
΢μονχκμοιε ηαζ πίκμοιε 2-3 θμνέξ ηδκ διένα, ιεηά ημ θαβδηυ. Ακ εέθμοιε
ημ βθοηαίκμοιε ιε ιέθζ.

Γζα ελςηενζηή πνήζδ, βανβάνεξ, ημιπνέζεξ ηαζ ιπάκζα πνδζζιμπμζείηαζ ηζάζ
πζμ ζοιποηκςιέκμ.

Πνμθοθάλεζξ:

Πνέπεζ κα απμθεφβεηαζ δ οπεναμθζηή πνήζδ ημο αμηάκμο απυ ηζξ εβηφμοξ.
Αρζεζά (Artemisia absinthium) - Ηδζυηδηεξ.
ΚΑΣΖΓΟΡΗΑ : Β΋ΣΑΝΑ,ΘΔΡΑΠΔΊΑ,ΠΡ΋ΛΖΦΗ΢,ΤΓΔΊΑ,ΦΌ΢Η΢ ΥΧΡΊ΢
΢Υ΋ΛΗΑ

Ζ αρζεζά είκαζ βκςζηή απυ ηδκ επμπή ημο Ηππμηνάηδ ηαζ εεςνείηαζ έκα απυ
ηα πζμ ανςιαηζηά θοηά πανυθδ ηδκ πζηνή ηδξ βεφζδ. ΢ηδκ Ανπαία Δθθάδα
91

ηδκ μκυιαγακ Ανηειζζία, εκδεπμιέκςξ πνμξ ηζιή ηδξ εεάξ Ανηειδξ ηαζ
ηδκ πνδζζιμπμζμφζακ ζε πενζπηχζεζξ αιδκυννμζαξ. Αθθμζ θαμί υπςξ μζ
Ανααεξ, μζ Αζβφπηζμζ, μζ Κέθηεξ ηδκ πνδζζιμπμζμφζακ ημ αρέκηζ ςξ μνελζμβυκμ

Καηά ημκ ιεζαίςκα απμδχζακε ανηεηέξ ''ιαβζηέξ'' ζδζυηδηεξ ζηδκ αρζεζά ηαζ
πίζηεοακ υηζ δ φπανλή ηδξ ζε έκα ζπίηζ ημ πνμθοθάζζεζ απυ ηα απυ ηα ηαηά
πκεφιαηα.

Υνδζζιμπμζμφιεκα ιένδ αρζεζάξ
΢ηδ αμηακμεεναπεοηζηή πνδζζιμπμζμφκηαζ ηα θφθθα, μζ ακεζζιέκεξ ημνοθέξ
πμο ζοθθέβμκηαζ ημ ηαθμηαίνζ ηαζ μζ νίγεξ ημ θεζκυπςνμ.

΢οζηαηζηά αρζεζάξ
Πηδηζηυ έθαζμ πμο πενζέπεζ ζεζηζηενπεκζηέξ θαηηυκεξ (ανηααζζίκδ,
ακαρζκείκδ), εοσυκδ (ημλζηή), αγμοθέκζα, θθααμκμεζδή, θαζκμθζηά μλέα,
θζβκάκεξ

Δκαθθαηηζηέξ εεναπείεξ ιε αρζεζά - absinthe
Δίκαζ δζεβενηζηυ ημο πεπηζημφ, δδθαδή ελαζνεηζηά πνήζζιμ θάνιαημ βζα
αοημφξ πμο έπμοκ ηαηή πέρδ. Αολάκεζ ηδκ μλφηδηα ημο ζημιάπμο ηαζ ηδκ
παναβςβή ηδξ πμθήξ ηαζ αεθηζχκεζ ηδκ πέρδ ηαζ ηδκ απμννυθδζδ ηςκ
ενεπηζηχκ μοζζχκ, αμδεχκηαξ έηζζ ζε άθθεξ παεήζεζξ
Γεκζηά, ημ θοηυ, ζε ιέηνζεξ δυζεζξ, ενεείγεζ ημ ζημιάπζ, αολάκεζ ηδκ υνελδ,
δζεοημθφκεζ ηδκ πέρδ, επζηαπφκεζ ηδκ ηοηθμθμνία ημο αίιαημξ, πνμηαθεί
εηηνίζεζξ, ζοκηεθεί ζημ αδοκάηζζια ηαζ πςκεφεζ ηα θίπδ. ΢ηδ εεναπεοηζηή,
πνδζζιμπμζμφκηαζ μζ ζπυνμζ Αρζεζάξ. Βμδεά ζηδκ πέρδ ηαζ ζημ αδοκάηζζια.
(θζχκεζ ηα θίπδ). Έπεζ εοενβεηζηή δνάζδ ζημοξ δζααδηζημφξ ηαζ αμδεά ζηδκ
ηαηαπμθέιδζδ ηςκ νεοιαηζζιχκ. Μπμνεί κα πνδζζιμπμζδεεί βζα ηδκ
ηαηαπμθέιδζδ ηδξ ακαζιίαξ, ςξ ακηζπονεηζηυ, εκχ έπεζ ηαζ δζμονδηζηέξ
ζδζυηδηεξ. Δλςηενζηά, ιπμνεί κα πνδζζιμπμζδεεί ηαζ ςξ ακηζζδπηζηυ.

Άθθεξ πνήζεζξ ηδξ αρζεζάξ (absinthe)
Οζ θνέζημζ ή απμλδναιέκμζ αθαζημί απμηνμφμοκ ηα έκημια ηαζ ηα πμκηίηζα.
Σα λεναιέκα θφθθα ημοξ υηακ ημπμεεηδεμφκ ζηα νμφπα απμηνμφμοκ ημοξ
ζηχνμοξ. Απμεαννφκεζ ημοξ βοικμζάθζαβηεξ ηαζ ηα έκημια ηαζ βζα αοηυ
ζήιενα πνδζζιμπμζείηαζ ζηδκ παναζηεοή εκημιμαπςεδηζηχκ.

ΓΟ΢ΟΛΟΓΗΑ
Έβποια ιε 1-2 ημοηαθάηζα ημο βθοημφ λδνυ αυηακμ ζε έκα θθζηγάκζ αναζηυ
κενυ ηαζ ημ αθήκμοιε βζα 10-15 θεπηά.
Δζςηενζηά, πνδζζιμπμζείηαζ ζε ιμνθή ζηυκδξ 0,5-2 βν. ςξ ζημιαπζηυ ηαζ 4-
10 βν. ςξ ζηςθδημηηυκμ.
΢ε πενζπηχζεζξ επζθδρίαξ ηαζ ζπαζιχκ πνδζζιμπμζείηαζ ζηυκδ απυ ηζξ
ενοιιαηζζιέκεξ νίγεξ ηδξ αρζεζάξ, απυ 1- 3 ημοηαθάηζα ημο ηαθέ ηδκ διένα,
ιυκδ ηδξ ή ιε θίβδ γάπανδ.

Πνμθοθάλεζξ ηαηά ηδ θήρδ αρζεζάξ - absinthe αρέκηζ
92

Να θαιαάκεηε ζε ιζηνέξ δυζεζξ, ηαζ υπζ βζα πάκς απυ 2 εαδμιάδεξ ηάεε
θμνά. Να ιδ θαιαάκεηε ζηδ δζάνηεζα ηδξ εβηοιμζφκδξ.

Πάκηα πνδζζιμπμζείηε ηα αυηακα οπυ ηδκ επίαθερδ εκυξ εζδζημφ ηαζ
εζδζηά υηακ παίνκεηε ηαοηυπνμκα άθθα θάνιαηα ή αυηακα.

Πνμζεηηζηή πνέπεζ κα είκαζ ηαζ δ πνήζδ ημο αθερήιαημξ ηδξ αρζεζάξ
βζαηί ιπμνεί κα πνμηαθέζεζ δζάθμνεξ δζαηαναπέξ υπςξ πμκμηεθάθμοξ,
ζπαζιμφξ, απμαμθή ειανφμο, ηανδζμθμβζηέξ δζαηαναπέξ ιέπνζ ηαζ
εάκαημ.
Αξηεκηζία ή Αςηζηά

Δπζζηδιμκζηή μκμιαζία: ARTEMISIA ABSINTHIUM-Ανηειζζία ημ αρίκεζμ
Οζημβέκεζα: ΢φκεεηα(Compositae)
Άθθα μκυιαηα: Αρζεζά, αβνζαρζεζά, πέθζκμ, απζζηζά, πζζζδία, θεαζευπμνημ,
ηναπμφνζ, δναηυκηζμ, ιεθζηίκδ, ιονιδβημαυηακμ
ΠΔΡΗΓΡΑΦΖ:Πμθοεηέξ θοηυ πμο θεάκεζ ιέπνζ έκα ιέηνμ φρμξ ιε
βηνζγμπνάζζκμοξ ιίζπμοξ ηαζ θφθθα. Σμ ζηέθεπμξ ηαζ ηα θφθθα ηαθφπημκηαζ
απυ άζπνμ αννβονυπνςιμ πκμφδζ.Σα άκεδ ζπδιαηίγμοκ ιζηνά ηίηνζκα
ηεθάθζα.
ΦΤ΢ΗΚΟ ΠΔΡΗΒΑΛΛΟΝ & ΚΑΛΛΗΔΡΓΔΗΑ: Ζ αρζεζά θφεηαζ ζηζξ πενζμπέξ ηδξ
Μεζμβείμο ηαζ ζε υθα ηα εφηναηα ιένδ. Καθθζενβείηαζ επίζδξ ζακ
ηαθθςπζζηζηυ ηαζ πνμζηαηεοηζηυ θοηυ ηςκ ηήπςκ αθθά ηαζ ςξ θανιαηεοηζηυ
θοηυ. Σα οπένβεζα ιένδ ζοθθέβμκηαζ ημ ηαθμηαίνζ. Ζ αρζεζά θοηνχκεζ απυ
ζπυνμοξ ηδκ άκμζλδ αθθά πζμ εφημθμ είκαζ κα ηυρμοιε έκα ηθςκάνζ ιε ηδ νίγα
ηδξ ηαζ ημ ιεηαθοηέρμοιε ημ θεζκυπςνμ.
ΥΡΖ΢ΗΜΟΠΟΗΟΤΜΔΝΑ ΜΔΡΖ: ΢ηδ αμηακμεεναπεοηζηή πνδζζιμπμζμφκηαζ ηα
θφθθα, μζ ακεζζιέκεξ ημνοθέξ πμο ζοθθέβμκηαζ ημ ηαθμηαίνζ ηαζ μζ νίγεξ ημ
θεζκυπςνμ.
93

΢Τ΢ΣΑΣΗΚΑ: Πηδηζηυ έθαζμ πμο πενζέπεζ ζεζηζηενπεκζηέξ θαηηυκεξ
(ανηααζζίκδ, ακαρζκείκδ), εοσυκδ, αγμοθέκζα, θθααμκμεζδή, θαζκμθζηά μλέα,
θζβκάκεξ
Η΢ΣΟΡΗΑ ΚΑΗ ΠΑΡΑΓΟ΢Ζ: Σμ υκμιά ηδξ Artemisia ημ πήνε απυ ηδ εεά
Άνηειδ, ζε ακαβκχνζζδ ηςκ πμθφηζιςκ ζδζμηήηςκ ηδξ.
Ο Γζμζημονίδδξ ηδκ μκυιαγε ααεφπζηνμκ ηαζ ηδ ζφζηδκε ηαηά ηδξ ακμνελίαξ
ηαζ ηςκ ίηηενςκ, ζε αθέρδια ηαζ ζε έβποια. Έθεβε αηυια υηζ ακαηαηεφμκηαξ
ημ ιεθάκζ ιε έβποια αρζεζάξ ηα πμκηίηζα δεκ αββίγμοκ ημοξ πάπονμοξ.
O Θεζζαθυξ (1μξ αζ. ι.Υ.) ηαζ μ Γαθδκυξ (130-199), πνδζζιμπμζμφζακ απυ
ηυηε ηδκ Ανηειζζία βζα ηδ εεναπεία ημο ηνζηαίμο ηαζ ημο ηεηανηαίμο πονεημφ,
δδθ. ηδξ εθμκμζίαξ.
Απυ ηδκ αρζεζά πανάβμκηακ ημ αρέκηζ, έκα δδιμθζθέξ πμηυ ζηδ Γαθθία ημ 19μ
αζχκα.
Σμ αρέκηζ είκαζ ημλζηυ ημο ηεκηνζημφ κεονζημφ ζοζηήιαημξ ηαζ δ παναηεηαιέκδ
πνήζδ ημο πνμηαθεί εηθοθζζιυ ηςκ κεφνςκ (αρεκηζζιυ), βζα αοηυ ηαζ ημ πμηυ
αοηυ έπεζ απαβμνεοηεί ζε πμθθέξ πχνεξ. Ο αρεκηζζιυξ πνμηαθείηε απυ έκα
αζεένζμ έθαζμ ημο αρζκείμο, ημ εμφζμκ, πμο είκαζ δδθδηδνζχδεξ.
Καηά ημ πανεθευκ, δ αρζεζά ήηακ έκα απυ ηα ηφνζα ανςιαηζηά ζοζηαηζηά ημο
αενιμφη (ημ wermut πνμένπεηαζ απυ ηδ βενιακζηή θέλδ βζα ηδκ αρζεζά.
΢ακ θασηυ θάνιαημ, δ αρζεζά έπεζ ιεβάθδ θήιδ ςξ ημκςηζηυ, εκακηίμκ ηδξ
θοιαηίςζδξ, ηδξ ακαζιίαξ, ηδξ ανενίηζδαξ ηαζ ηςκ ζηςθήηςκ ηςκ εκηένςκ ηαζ
απυ αοηυ πήνε ημ αββθζηυ υκμια wormwood (ζημοθδηυλοθμ).
Σα ηεθεοηαία πνυκζα πνδζζιμπμζήεδηε ηαηά ηδξ πμθζηήξ ακεπάνηεζαξ ηαζ ηαηά
ημο ζαηπανχδδ δζααήηδ.
ΘΔΡΑΠΔΤΣΗΚΔ΢ ΓΡΑ΢ΔΗ΢ & ΥΡΖ΢ΔΗ΢: Δίκαζ δζεβενηζηυ ημο πεπηζημφ,
δδθαδή ελαζνεηζηά πνήζζιμ θάνιαημ βζα αοημφξ πμο έπμοκ ηαηή πέρδ.
Αολάκεζ ηδκ μλφηδηα ημο ζημιάπμο ηαζ ηδκ παναβςβή ηδξ πμθήξ ηαζ αεθηζχκεζ
ηδκ πέρδ ηαζ ηδκ απμννυθδζδ ηςκ ενεπηζηχκ μοζζχκ, αμδεχκηαξ έηζζ ζε
άθθεξ παεήζεζξ Γεκζηά, ημ θοηυ, ζε ιέηνζεξ δυζεζξ, ενεείγεζ ημ ζημιάπζ,
αολάκεζ ηδκ υνελδ, δζεοημθφκεζ ηδκ πέρδ, επζηαπφκεζ ηδκ ηοηθμθμνία ημο
αίιαημξ, πνμηαθεί εηηνίζεζξ, ζοκηεθεί ζημ αδοκάηζζια ηαζ πςκεφεζ ηα θίπδ. Ζ
αρζεζά πνδζζιμπμζμφκηακ απυ ηα ανπαία πνυκζα ςξ εεναπεοηζηυ θοηυ ηαζ
ηαηείπε ιυκζιδ εέζδ ζηδ ιμκαζηδνζαηή ζαηνζηή, υπμο ημ ζοκζζημφζακ βζα
πνμαθήιαηα πέρδξ. Καηά ημκ ιεζαίςκα απμδυεδηακ ανηεηέξ ''ιαβζηέξ''
ζδζυηδηεξ ζηδκ αρζεζά ηαζ πίζηεοακ υηζ δ φπανλή ηδξ ζε έκα ζπίηζ ημ
πνμθοθάζζεζ απυ ηα απυ ηα ηαηά πκεφιαηα. Πίζηεοακ αηυιδ υηζ αάγμκηαξ
θφθθα αρζεζάξ ζηα παπμφηζζα ιπμνείξ κα πενπαηήζεζξ πμθθά πζθζυιεηνα.
Λέβεηαζ υηζ μζ νςιαίμζ ζηναηζχηεξ ηάθοπηακ ηα ζακδάθζα ημοξ ιε αρζεζά βζα κα
94

δζαηδνήζμοκ οβζείξ ηζξ παημφζεξ ημοξ. Ζ αρζεζά είκαζ βκςζηή απυ ηδκ επμπή
ημο Ηππμηνάηδ ηαζ εεςνείηαζ έκα απυ ηα πζμ ανςιαηζηά θοηά πανά ηδκ πζηνή
ηδξ βεφζδ. ΢ηδκ Ανπαία Δθθάδα ηδκ πνδζζιμπμζμφζακ ζε πενζπηχζεζξ
αιδκυννμζαξ. Αθθμζ θαμί υπςξ μζ Ανααεξ, μζ Αζβφπηζμζ, μζ Κέθηεξ ηδκ
πνδζζιμπμζμφζακ ςξ μνελζμβυκμ.

Απυ ηδκ αρζεζά πνδζζιμπμζμφκηαζ ηα θφθθα ηαζ ηα κεανά αθαζηάνζα πμο
ιπμνμφκ κα ζοθθέβμκηαζ ιέπνζ ηδκ άκεζζδ. Οζ αυηνεζξ ηυαμκηαζ ζημ ηέθμξ ημο
ηαθμηαζνζμφ, θίβμ πνζκ ακείζμοκ, ηαζ απμλδναίκμκηαζ. Ζ αρζεζά
πνδζζιμπμζείηαζ ζημκ ανςιαηζζιυ πμηχκ -ηονίςξ ημο αενιμφη- ηαζ δζαθυνςκ
θζηέν, ζηδκ ανημπμζία, ηδκ γαπανμπθαζηζηή αθθά ηαζ ζηδκ θανιαημπμζία.
Δίκαζ βκςζηυ υηζ ημ αρέκηζ (δδθ. ημ αενιμφη), ηναζί ανςιαηζζιέκμ ιε αρζεζά,
είκαζ ημλζηυ βζα ημ κεονζηυ ζφζηδια υηακ πνδζζιμπμζείηαζ οπεναμθζηά.
Πνμζεηηζηή πνέπεζ κα είκαζ ηαζ δ πνήζδ ημο αθερήιαημξ ηδξ αρζεζάξ βζαηί
ιπμνεί κα πνμηαθέζεζ δζάθμνεξ δζαηαναπέξ υπςξ πμκμηεθάθμοξ, ζπαζιμφξ,
απμαμθή ειανφμο, ηανδζμθμβζηέξ δζαηαναπέξ ιέπνζ ηαζ εάκαημ. Έβποια ιε 1-
2 ημοηαθάηζα ημο βθοημφ λδνυ αυηακμ ζε έκα θθζηγάκζ αναζηυ κενυ ηαζ ημ
αθήκμοιε βζα 10-15 θεπηά.
Δζςηενζηά, πνδζζιμπμζείηαζ ζε ιμνθή ζηυκδξ 0,5-2 βν. ςξ ζημιαπζηυ ηαζ 4-
10 βν. ςξ ζηςθδημηηυκμ. ΢ε πενζπηχζεζξ επζθδρίαξ ηαζ ζπαζιχκ
πνδζζιμπμζείηαζ ζηυκδ απυ ηζξ ενοιιαηζζιέκεξ νίγεξ ηδξ αρζεζάξ, απυ 1- 3
ημοηαθάηζα ημο ηαθέ ηδκ διένα, ιυκδ ηδξ ή ιε θίβδ γάπανδ. Ζ πνήζδ ηδξ ζηδκ
ιαβεζνζηή είκαζ πζμ αζθαθήξ ηαζ είκαζ πνμηζιυηενμ κα πνδζζιμπμζείηαζ θνέζηζα
ηαζ υπζ λενή. Μπμνεί κα δζαηδνδεεί απμλδναιέκδ ζε βοάθζκα ααγάηζα ή αηυιδ
ζε έκα ιπμοηάθζ λφδζ.
Ζ αρζεζά πενζβνάθεηαζ παναδμζζαηά ςξ δοκαιςηζηυ βζα ημ ζημιάπζ ηαζ ημ
έκηενμ, ημ μπμίμ δζεβείνεζ ηδκ παναβςβή ηςκ πεπηζηχκ οβνχκ ηαζ πνμάβεζ ηδ
πχκερδ. Αηυια ηαζ βζα ηδκ εοημζθζυηδηα, ηδκ ακμνελία ηαζ ηδ δοζάνεζηδ
ακαπκμή ζοκζζηάηαζ δ αρζεζά ζηδ θασηή εεναπεοηζηή. Υνδζζιμπμζείηαζ
επζπθέμκ ςξ ιέζμ πμο πνμάβεζ ηδκ αζιάηςζδ ηαζ ςξ ειιδκαβςβυ ηαζ
ηαηαπνατκηζηυ. Μπμνείηε κα πίκεηε ηάεε ιένα ιέπνζ 3 θθζηγάκζα ηζάζ.
Ζ αρζεζά έπεζ δπζυηενδ δνάζδ απυ άθθα ζοββεκζηά θοηά, έηζζ χζηε κα ιπμνεί
κα πνδζζιμπμζδεεί βζα ιαηνυ πνμκζηυ δζάζηδια ςξ δζεβενηζηυ ηδξ υνελδξ ή
βζα ηδκ εκίζποζδ ηδξ θεζημονβίαξ ηδξ πχκερδξ.
ΑΛΛΔ΢ ΥΡΖ΢ΔΗ΢: Οζ θνέζημζ ή απμλδναιέκμζ αθαζημί απμηνμφμοκ ηα
έκημια ηαζ ηα πμκηίηζα.
Σα λεναιέκα θφθθα ημοξ υηακ ημπμεεηδεμφκ ζηα νμφπα απμηνμφμοκ ημοξ
95

ζηχνμοξ. Απμεαννφκεζ ημοξ βοικμζάθζαβηεξ ηαζ ηα έκημια ηαζ βζα αοηυ
ζήιενα πνδζζιμπμζείηαζ ζηδκ παναζηεοή εκημιμαπςεδηζηχκ.
ΓΟ΢ΟΛΟΓΗΑ: Έβποια ιε 1-2 ημοηαθάηζα ημο βθοημφ λδνυ αυηακμ ζε έκα
θθζηγάκζ αναζηυ κενυ ηαζ ημ αθήκμοιε βζα 10-15 θεπηά.
Δζςηενζηά, πνδζζιμπμζείηαζ ζε ιμνθή ζηυκδξ 0,5-2 βν. ςξ ζημιαπζηυ ηαζ 4-
10 βν. ςξ ζηςθδημηηυκμ.
΢ε πενζπηχζεζξ επζθδρίαξ ηαζ ζπαζιχκ πνδζζιμπμζείηαζ ζηυκδ απυ ηζξ
ενοιιαηζζιέκεξ νίγεξ ηδξ αρζεζάξ, απυ 1- 3 ημοηαθάηζα ημο ηαθέ ηδκ διένα,
ιυκδ ηδξ ή ιε θίβδ γάπανδ.
ΠΡΟΦΤΛΑΞΔΗ΢: Να θαιαάκεηε ζε ιζηνέξ δυζεζξ, ηαζ υπζ βζα πάκς απυ 2
εαδμιάδεξ ηάεε θμνά. Να ιδ θαιαάκεηε ζηδ δζάνηεζα ηδξ εβηοιμζφκδξ.
Πάκηα πνδζζιμπμζείηε ηα αυηακα οπυ ηδκ επίαθερδ εκυξ εζδζημφ ηαζ εζδζηά
υηακ παίνκεηε ηαοηυπνμκα άθθα θάνιαηα ή αυηακα.

2

Δδαθζηέξ απαζηήζεζξ - Λίπακζδ: Πνμζανιυγεηαζ ζε πμζηίθα εδάθδ, πνμηζιά εφνμξ pH 6 - 7,5 ηαζ βεκζηά εδάθδ πμο δεκ «κενμηναημφκ». Απαζηείηαζ αγςημφπμξ θίπακζδ ζε δφμ δυζεζξ (πενίπμο 10-15 ιμκάδεξ), ιζα ημκ Φεανμοάνζμ πνζκ ηδκ έκανλδ ηδξ αθάζηδζδξ ηαζ ιζα ιεηά ηδκ πνχηδ ημπή. Ζ θίπακζδ ηαθφηενα κα εθανιυγεηαζ ιε ημ κενυ ηδξ άνδεοζδξ. ΢ε πενίπηςζδ αζμθμβζηήξ ηαθθζένβεζαξ πνδζζιμπμζμφκηαζ ακάθμβα ζηεοάζιαηα εβηεηνζιέκα βζα αζμθμβζηή ηαθθζένβεζα. Άνδεοζδ: Δλανηάηαζ απυ ηδκ πενζμπή ηαθθζένβεζαξ, βεκζηά αολδιέκεξ ακάβηεξ. ΢οκίζηαηαζ δ θφηεοζδ ζε πμηζζηζηά αβνμηειάπζα ηαζ δ άνδεοζδ ιε ζηαθάηημθυνμοξ ζςθήκεξ. Άνδεοζδ εα πνέπεζ κα αημθμοεήζεζ μπςζδήπμηε ηδκ πνχηδ ζοβημιζδή. Πναηηζηά απυ Ημφθζμ – Αφβμοζημ απαζηεί 2-3 πμηίζιαηα ακά 20 διένεξ, ζε πενίπηςζδ ακμιανίαξ.Ακ ημ ιεθζζζυπμνημ ηαηαπμκδεεί απυ έθθεζρδ κενμφ, παίνκεζ ζημφνμ πνάζζκμ πνχια, ιεζχκεηαζ δ παναβςβή ηαζ οπμααειίγεηαζ δ πμζυηδηα ημο πνμσυκημξ. Δπενμί - Αζεέκεζεξ: Ακεεηηζηυ θοηυ βεκζηά. Πζεακέξ πνμζαμθέξ απυ αθίδεξ, ςίδζμ ηαζ ζδρζνζγίεξ. ΢ε πζμ γεζηέξ πενζμπέξ πνμζαμθέξ απυ ηεηνάκοπμ. Καηαπμθέιδζδ γζγακίςκ ιε ζηαθίζιαηα. ΢οβημιζδή - Ξήνακζδ: Λίβμ πνζκ ηδκ έκανλδ ηδξ άκεζζδξ, επμπή ζηδκ μπμία δ ζφζηαζδ ηςκ αζεένζςκ εθαίςκ ανίζηεηαζ ζηδκ ηαθφηενδ ακαθμβία. Μεηά ηδκ έκανλδ ηδξ άκεζζδξ δ ζφζηαζδ ηςκ αζεένζςκ εθαίςκ αθθάγεζ ηαζ δ πμζυηδηα οπμααειίγεηαζ. Σμκ πνχημ πνυκμ ηδξ ηαθθζένβεζαξ βίκεηαζ ιία ζοβημιζδή πνμξ ημ ηέθμξ ημο ηαθμηαζνζμφ υηακ λεηζκά δ άκεζζδ. Απυ ημ δεφηενμ έημξ ιπμνμφκ κα βίκμοκ ιέπνζ ηνεζξ ζοβημιζδέξ ημ πνυκμ, δ πνχηδ ηέθμξ Μαΐμο, δ δεφηενδ ηέθμξ Ημοθίμο –ανπέξ Αοβμφζημο ηαζ δ ηνίηδ ηέθμξ ΢επηειανίμο ζε πενίπηςζδ πμο μζ ηαζνζηέξ ζοκεήηεξ ημ επζηνέπμοκ. Μεγάιε πξνζνρή ζηελ μήξαλζε. ΢οκεήηεξ λήνακζδξ ορδθχκ εενιμηναζζχκ (>35μC) ηαζ αηιμζθαζνζηήξ οβναζίαξ ιπμνμφκ κα μδδβήζμοκ ζε πθήνδ ηαηαζηνμθή ηδξ ζοβημιζδήξ. ΢οβημιίγεηαζ μθυηθδνμ ημ οπένβεζμ ηιήια ιε πμνημημπηζηυ ιδπάκδια, ζοθθέβεηαζ ηαζ ιεηαθένεηαζ βζα λήνακζδ (ζε εενιμηναζίεξ ιζηνυηενεξ 40μC), ή απεοεείαξ απυζηαλδ. Ζ απυδμζδ ιπμνεί κα θηάζεζ ηα 1.200 ηζθά κςπυ αάνμξ ή 400 ηζθά λδνά θφθθα ηαζ δ ηζιή πχθδζδξ ζηδκ Δθθάδα δζαιμνθχκεηαζ απυ 4 έςξ 6 εονχ ημ ηζθυ. Ζ παναβςβζηή γςή ηδξ θοηείαξ είκαζ 5-8 πνυκζα. Σα κςπά ή λδνά θφθθα πνδζζιμπμζμφκηαζ ςξ ηανφηεοια ζηδ ιαβεζνζηή ηαζ γαπανμπθαζηζηή, βζα ηδκ παναζηεοή πμηχκ. Δίκαζ ζδιακηζηυ ιεθζζζμηνμθζηυ θοηυ. Ζ πενζεηηζηυηδηα ζε αζεένζμ έθαζμ είκαζ παιδθή. Κοιαίκεηαζ απυ 0,05 – 0,8% ακάθμβα ιε ηζξ ηαζνζηέξ ζοκεήηεξ ηαζ ηδκ επμπή ζοβημιζδήξ. Ζ δεφηενδ ζοβημιζδή δίκεζ ιεβαθφηενδ πενζεηηζηυηδηα. Ζ απυζηαλδ ιπμνεί κα βίκεζ ηαζ ζε κςπή αζμιάγα. Σα ηφνζα ζοζηαηζηά ημο αζεένζμο εθαίμο είκαζ βενακζάθδ ηαζ κενάθδ. Σμ αζεένζμ έθαζμ πνδζζιμπμζείηαζ ζηδκ ανςιαημπμζία βζα κα απμδχζεζ ημ άνςια ημο θειμκζμφ. Πνυζθαηα πνδζζιμπμζείηαζ ζηδ θανιαημθμβία ςξ ακηζααηηδνζαηυ, ακηζζπαζιςδζηυ ηαζ ακηζμλεζδςηζηυ. Βζμθμβζηέξ ζδζυηδηεξ : Σμ ιεθζζζυπμνημ ζηδ δζαηνμθή ηςκ αβνμηζηχκ γχςκ Απυ πεζνάιαηα, ζηα μπμία έβζκε πνμζεήηδ αζηαιίκδξ Δ ή ιεθζζζυπμνημο ζηα ζζηδνέζζα ηνεμπαναβςβχκ μνκζείςκ δζαπζζηχεδηε υηζ ημ ιεθζζζυπμνημ πνμζηζεέιεκμ ζηα ζζηδνέζζα ηςκ ηνεμπαναβςβχκ μνκζείςκ ζε ακαθμβία 5 ή

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->