You are on page 1of 28

123

Chng IV TIM NNG TI NGUYN THIN NHIN VNG VNH VEN B BIN VIT NAM

I. KHI NIM V TI NGUYN THIN NHIN Cho ti khi ti nguyn ng trc nguy c suy kit (exhaustibility) do b khai thc qu mc v lm dng, nhn thc v ti nguyn thay i, dn dn hon chnh v thy rng ti nguyn c hn nh nhng hu nh m i th u l ti nguyn, c gi tr s dng khc nhau i vi cc th h. Ti nguyn l tt c nhng g c th duy tr s tn ti ca con ngi (Coastes, D. R., 1977). Thng thng, ti nguyn c phn bit thnh 2 kiu - ti nguyn thin nhin (natural resources) do cc qu trnh t nhin to ra v ti nguyn nhn vn (human resources) do con ngi to ra (gm cc hp phn: vn ha, nn tng kinh t, sc khe, cn bng dn s, s n nh chnh tr v nn tng php l, nhng khng c cp ti trong bi vit ny). Ti nguyn thin nhin bao gm cc dng vt cht v nng lng m con ngi c th s dng hoc tiu th trc tip (v nh kh tri), cm nhn (v nh thi tit tt, kh hu n ha, v.v.), c ngun gc sinh vt (biotic) hoc phi sinh vt (abiotic). C nhiu cch phn loi ti nguyn tu theo mc ch kim k, qun l hay nh gi gi tr kinh t.

1. Phn loi ti nguyn vi mc ch qun l

Theo lnh th, ti nguyn c phn bit thnh ti nguyn rng, ti nguyn bin, ti nguyn t (t canh tc, t bi, v.v.). Theo tnh cht khai thc, ti nguyn c phn bit thnh ti nguyn khai thc tiu hao (extractive) v khng tiu hao (non - extractive). Theo tnh ch t s d ng, t ng t - ti nguyn khai thc v ti nguyn d tr ( dnh). Theo bn cht tn ti, tng t - ti nguyn ti to (renewable) v ti nguyn khng ti to (non - renewable).

124

Trn c Thnh (ch bin), Nguyn Hu C, Cng Thung, ng Ngc Thanh

2. Phn loi ti nguyn vi mc ch nh gi kinh t ti nguyn


i vi khong sn, nh gi kinh t ti nguyn khng phc tp di dng hng ha da vo cc ch tiu cng nghip ca qung, quy m m v iu kin khai thc, v.v. nh gi kinh t ti nguyn ca mt h sinh thi (rn san h, rng ngp mn, thm c bin) hay ti nguyn a h cha ng c ti nguyn sinh vt v ti nguyn phi sinh vt ngoi khong sn (vng ca sng, vng vnh, lagoon ven b), vn tr nn phc tp, i hi mt qu trnh x l cc thng tin iu tra, qun l v nhu cu th trng. Kinh t ti nguyn ca mt h nh vy c nh gi di dng hng ha v dch v. Chng hn, rng ngp mn cho g, tannin, tm, cua, c, v.v. (di dng hng ha) nhng ng thi l mi trng lng ng trm tch, chn vi cht gy bn, bo v b bin, duy tr a dng sinh hc, v.v. (di dng dch v). Gi tr kinh t ti nguyn ca mt h c coi l gi tr kinh t ton phn gm 2 nhm: gi tr s dng (use value) v gi tr khng s dng (non - use value)(White, A. T and Cruz - Trinidad, A., 1998). Gi tr s dng gm 2 kiu: gi tr s dng trc tip (di dng hng ha) v gi tr s dng gin tip (di dng dch v). Gi tr khng s dng gm 3 kiu: gi tr la chn, gi tr ginh (lu tn) v gi tr tn ti hay bo v.

3. Phn loi ti nguyn vi mc ch kim k, nh gi tim nng


Vi mc ch kim k v nh gi tim nng, ti nguyn c phn loi theo ngun gc vt cht sinh thnh v c s dng ph bin nht hin nay. Theo , ti nguyn thin nhin gm 2 nhm: Ti nguyn sinh vt (biotic/living resources): a dng sinh hc (a dng h sinh thi, ngun gen v ngun gc khu h) v tim nng ngun li sinh vt (tng ngun li sinh vt c gi tr cho php con ngi khai thc ph hp vi kh nng ti to v duy tr tnh bn vng ca h thng ti nguyn). Ti nguyn phi sinh vt (abiotic/living resources): khong sn (khong sn nhin liu, kim loi, phi kim loi, vt liu xy dng, qu v na qu, nc khong), tim nng pht trin kinh t - x hi, an ninh v quc phng (nh pht trin cng giao thng thy, nui trng v nh bt thy sn, du lch, th, cng nghip, v.v., c bit l tim nng quc phng nh xy dng cc cng trnh qun s phng th, hun luyn, din tp, cn c ch huy, hu cn k thut, xy dng th trn c kh nng phng th v tin cng ginh thng li. Di y l kim k, nh gi tim nng ti nguyn vng vnh ven b bin Vit Nam theo cch phn loi ny.
II. TI NGUYN SINH VT

Cng tng t nh a dng sinh hc, ti nguyn vng vnh ven b thuc loi cao, nhng cng khng ng u. Mc phong ph ca ti nguyn sinh vt cng thng ph thuc vo cc loi hnh thy vc. Thng thng cc loi hnh vng vnh ven b c kch c ln hoc trung bnh, na kn, b gc, c o chn. ng lc thu triu u th v nh hng sng khng ng k nh cc Vnh H Long, Vnh Bi t Long, Vnh Lan H, Vnh C T Thanh Ln, Vnh Nha Trang, Vnh Quy Nhn thng c tim

Chng IV. Tim nng ti nguyn thin nhin vng vnh ven b bin Vit Nam

125

nng ngun li ln. Cc loi vng vnh chu nh hng ca sng v bin gn tng t nhau nh cc vnh Tin Yn H Ci, vnh Cam Ranh, ti nguyn sinh vt c xp hng vo mc trung bnh. Cn li cc vnh loi nh chu nh hng mnh ca sng th ti nguyn sinh vt rt hn ch. Di y chng ti s gii thiu mt s vng vnh tiu biu cho 3 cp ti nguyn sinh vt ny.

1. Vnh c tim nng ngun li cao

Ti nguyn sinh vt vnh C T Thanh Ln

Ti nguyn sinh vt trn cn Cc kt qu nghin nghin cu cho thy hu ht cc o u c bao ph t 98 100 % bi rng nhit i xanh tt quanh nm. Thm thc vt rng l l phi xanh ca o v l ngun cung cp dc liu, thc phm, lm sn rt c gi tr. Theo cc s liu nghin cu gn y, ring o Ba Mn pht hin ti 396 loi thc vt thuc 109 h khc nhau, trong c cy lm thuc (63 loi), thc n cho ngi (39 loi) v gia sc (28 loi), cy cho g (27 loi). pht hin mt s cy lm thuc qu nh B bnh, Ba chc, L khi ta, Qung qung, ng chn chim, M kch, Bch trut, Sa nhn, v.v. Trong khu vc hoch nh Vn quc gia Bi T Long c 17 o c rng che ph vi tng din tch rng t nhin t 4.161ha vi che ph t 50 - 98%, trung bnh 70%. Rng trn o c 494 loi thc vt bc cao, hu ht l loi bn a, thnh phn loi t thay i t nhiu th k nay, trong c 11 loi b e do nm trong Sch Vit Nam v Danh lc Th gii nh: Kim Giao, Gic , Sao Hng Gai, Mt Ct Bc B, Lim Xanh.... Hu ht cc o ny u c rng gi nguyn sinh b thay i thnh rng th sinh, phm cht b gim st nhng vn duy tr c sinh cnh thch nghi cho cc loi ng vt hoang d trn cn cng nh cc vng bin v ngoi thm bin ca o do c im ti sinh lin tc, sinh trng mnh v tng lng sinh khi cao. Tng tr lng rng 231.771m3, i vi rng thng xanh tr lng bnh qun t t 52 - 82m3/ha v s cy ti sinh 950 - 3200 cy/ha . ng vt rng l nhng loi hoang d v c coi l ngun c sn ca nc ta hin vn cn hong, ln rng, nhm, chn, co, nai, sn dng, g li, i bng t, mt s lng c v b st, v.v. tng cng khong 170 loi v chim 68% s lng ng vt hoang d ca ton tnh Qung Ninh. c trng cho h ng vt o: th - 21 loi, chim - 58 loi, b st - 23 loi, lng c - 3 loi v cn trng - 35 loi. S lng cc loi ng vt c kch thc ln hoc c gi tr kinh t ch khong 12 loi. Chim c Cao Ct bng trng, 2 loi Diu. Th c Ln Rng, Nai, Mang, Kh... B st c Trn, Tc k... Khng c loi c hu, nhm ng vt qu him ch c 4 loi thuc lp th v 5 loi b st . Nhn chung khu h ng vt rng ang b suy gim mnh v s lng trong thi gian gn y nhng thnh phn loi t b bin ng. c bit cc loi c gi tr kinh t hay bo tn vn cn nh Gu, Nai, Sn Dng, cc loi chim thuc h Hng Hong... Ti nguyn sinh vt bin Kt qu phn tch ca tt c cc chuyn kho st bng ngh gi trong khu vc C T gp tng s 163 loi v nhm loi hi sn thuc 69 h, s loi c chim 136 loi, gn 83% tng s loi hi sn gp, 17 loi gip xc (chim khong 10,4 %) v 8 loi ng

126

Trn c Thnh (ch bin), Nguyn Hu C, Cng Thung, ng Ngc Thanh

vt thn mm (chim 4,9 %), hai loi sam bin (1,2%). Vi 163 loi hi sn bt gp khu vc ny, chng t ng trng quanh o C T c mc a dng sinh hc v ngun li cao. C T cn l mt ng trng ln ca vnh Bc B, c cc bi c sn gi tr nh bi mc, bi ng , ngao hoa v bo ng, trai ngc, cua bin .v.v., Sn lng c hng nm khai thc t 1389 tn, mc 219 tn, thn mm 1857 tn, tm 103 tn. Cc loi c hu, qu him Kt qu nghin cu ca ti xc nh c mt s loi ng vt trn cn v di bin c a vo Sch Vit Nam bo v. Loi trn cn, gm 6 loi: Tc k Gecko gecko, Rn ro thng Ptyas korros, Rn ro tru P. mucosus, Rn cp nong Bungarus fasciatus, Rn h mang Naja naja, Le khoang c Nettapus coronmandelianus. Cc loi thc vt: cy Sng d (Strophanthus divaricatus), Phong ba (Messerchmidtia argentea), Th ph linh (Smilax glabra), Rong i b (Codium repens), Rong gut nho (Caulerpa racenmosa), rong cong (Gelidella acerosa), rong M mm (Sargassum tenerrimum), Rong Chn dp (Gratelonpia livida), rong thun tht (Catenela nipae), Rong nht (Dermonema pulvinata), Rong thuc giun (Caloglossa leprienrii). Cc loi ng vt y qu him: trai ngc (Pinctada margaritifera), con st (Anomalodiscus squamosa), c n ci (Trochus niloticus), c n c (Trochus pyramis), bo ng (Haliotis diversicolor). Cc loi ny l nhng loi c s lng t, hin ang b khai thc mnh c nguy c dit vong, cn phi c bin php bo v, con 3 kha Gafrarium tumidum, mc nang vn h (Sepia tigris). Cc loi c qu him: 3 loi c qu him, l c mi mm trn (Nematalosa nasur) c cho bin (Elops saurus), c nga (Hipocampus sp).

2. Vnh c tim nng ngun li trung bnh

Ti nguyn sinh vt vnh Tin Yn - H Ci

c trng ngun li vnh Tin Yn - H Ci l s a dng cao v cc h sinh thi, a dng thnh phn loi v s phong ph v s loi sinh vt c gi tr kinh t. Cho n nay xc nh c 714 loi sinh vt sng trong vnh Tin Yn - H Ci, trong s ny c 25 loi thc vt ngp mn chim 3,5%, rong bin 99 loi (13,9%), c bin 2 loi (0,3%), thc vt ph du 194 loi (27,2); ng vt ph du 72 loi (10,0 %), ng vt y 224 loi (31,4%), c bin 98 loi (13,7%). Trn c s s phong ph ny to ra nhng bi c sn c gi tr kinh t cho khu vc ny. Phn b ca cc dng ti nguyn vnh Tin Yn - H Ci b chi phi bi iu kin t nhin v c yu t tc ng t pha con ngi. Cc hot ng khai hoang ln bin to ra mt vng m nui hng ngn hec-ta, dc t Mi Cha n H Ci. H sinh thi rng ngp mn b thu hp dn do qu trnh bin rng thnh m nui. Do hnh thnh s phn b xen k gia h sinh thi m nui do con ngi to ra v HST rng ngp mn t nhin tn ti hng ngn nm ti y. Tuy b m nui ln t, nhng rng ngp mn khu vc ny vn l khu vc ln nht vnh Bc B. Vi hng ngn hecta rng ngp mn, chy di t Tin Yn n H Ci to ra HST rng ngp mn vi cc kiu loi rng s, vt, trang, c khc nhau. Nm k st RNM l cc bi triu ly ca sng, vi cc bi c sn ln cho Qung Ninh. Cc kt qu nghin cu xc nh mt s bi c sn phn b trn cc khu vc bi triu ven b Tin Yn - H Ci (hnh 4.1).

Chng IV. Tim nng ti nguyn thin nhin vng vnh ven b bin Vit Nam

127

Bi S sng (Sipunculus nudus) vi tr lng khong 446 tn vng H Ci v 468 tn vng Tin Yn. Bi Bng Tha (Phascosoma similis): 323 tn vng H Ci v 198 tn vng Tin Yn. Bi S huyt: (Anadara granosa): tr lng khong 53 tn vng H Ci v 71 tn vng Tin Yn. S lng: (A. subcrenata): 100 tn (H Ci) v 135 tn (Tin Yn). Ngn (Eamesiella corrugata): 123 tn (H Ci) v 162 tn (Tin Yn). Ng (Cyclina sinensis): 100 tn (H Ci) v 108 tn (Tin Yn). Bi tm - c M Miu: Bi tm c ln nht, nm di ven b Tnh Qung Ninh. Bi ny chy sut t hn Miu n ca B Lang. Dn tp trung khai thc vo ma ng (min Bc). Bi tm - c Hn Thoi: bi tm chy dc theo sn pha ng - nam ca o Hn Thoi. Bi ny khai thc vo ma h (ma Nam) hng nm. Bi tm - c Ca Vnh: y l bi hi sn ln, nm khu vc ca Vnh v l ng trng khai thc ma h (ma Nam). Dn hai huyn Tin Yn , m H thng cng khai thc bi tm c khu vc ny, trong thi gian t thng 8 nm trc n thng 1 nm sau ti bi tm c M - Miu v khai thc t thng 3 - thng 8 ti hai bi Hn Thoi v ca Vnh. Sn lng khai thc ca hai huyn ny t khong t 100 - 120 tn/nm tm v 582 tn c cc loi. Bi cua - gh: khu vc Tin Yn - H Ci c hai bi cua chnh. Bi cua - gh ca sng Tin Yn, y l bi cua ln chy t ca Tin Yn n ca B Lang. Bi cua gh ca sng H Ci, chy di t ca H Ci n ca Tu. Thng xuyn c khong 2000 - 3000 thuyn c nh thuc hai huyn Tin Yn m H khai thc quanh nm nhng tp trung chnh vo cc thng 4 - 7. Sn lng khai thc khong 240 tn - 400 tn/nm.

Hnh 4.1. Phn b cc bi hi sn Tin Yn - H Ci

Vnh Quy Nhn

128

Trn c Thnh (ch bin), Nguyn Hu C, Cng Thung, ng Ngc Thanh

Nm to a l 13005 N v 109005 E. Din tch 50 km2 khi triu ln v 32 km2 khi triu rt. Bin triu 0,2 2,4 m, cht y l bn ct v ct bn, su trung bnh 1,5 m, ni su nht 14 m. Nhit nc trung bnh c nm 26,70C, mui giao ng 5 32 , trung bnh 22,6 , pH: 7 7,5 , DO: 4,9 7,9 mg/L. a dng sinh hc vo loi cao so vi cc vng vnh min Trung. Thc vt ph du 185 loi, to khu - 155 loi chim 83,8 %; Cc chi thng gp l Chaetoceros (29 loi), Rhozosolenia (23 loi), Bacteriastrum(8 loi), Ceratium (12 loi). Mt TB 65.10 6 tb/m3. ng vt ph du: 58 loi, Copepoda 46 loi chim 79,3 %. Cc loi nc ngt thng gp trong ging Brachionus, Diaphanosoma. Cc loi nc mn thuc cc ging Undinula, Eucalanus. Mt TB 76356 con/m3, sinh khi 645mg/m3. Thc vt sng y: 136 loi, rong 50 loi chim 36,8 %, Rong nu (Phaecophyta) 34 loi, Chlorophyta (31 loi), Cyanophyta 13 loi v thc vt ht kn Anginospermata (8 loi). Cc chi thng gp Gracilaria, Hypnea, Gelidium, Sargasum, Padina, Enteromorpha, Ruppia. ng vt y: 191 loi, 100 loi Mollusca, 71 loi Crustacea, 10 loi giun nhiu t, 11 loi rut khoang nhng li khng tm thy Cephalopoda v Amphineura. Sinh vt lng thn mm 580 con/m2, 97,9 g/m2, giun 0,92 g/m2. Vng di triu 86,5 g/m2. Cc loi c gi tr kinh t l phi, ngao, st, ip, vm. Phi (Sanguinolaria minor) t 5 con/m2, khi lng 21,5 g/m2, sn lng 2 tn/ nm. Phn b ca phi thng cc bi triu gia m. Ngao du (Meretrix meretrix) tp trung ch yu khu vc Hu Lc, t 2 con/m2, khi lng 43 g/m2, sn lng 3 tn/ nm. Sut t 3 tn/ nm. Trong khu vc Quy Nhn tm thy 14 loi tm (P.monodon, P. merguiensis, P. semisulcatus, P. japonicus, Metapenaeus ensis, M. malacoensis, M. burkenroadi, M. papuensis. M. bennettae... Sn lng khai thc tm 200 250 tn/nm (Chuyn kho bin). C bin: 116 loi c thuc 15 b, b c vc (Perciformes) (64 loi), c trch (Clupeiformes) 11 loi, c i 8 loi, c chp 7 loi v c bn 5 loi. Trong s ny c 25 loi c gi tr kinh t, ng ch nht l c i (Mugil cephalus), c da (Siganus guttatus), c mng (Chanus), c hng (Lutianus ruselli). Sn lng c c th t 400 450 tn/nm(Chuyn kho bin).

3. Vnh c tim nng ngun li thp


Vnh Ca Lc Nm to trung tm: E 107o3'42" v N 20o58'18" vi din tch 27 km2 v l khu vc pht trin kinh t trng im ca Qung Ninh. Bin triu: 3 - 4 m, cht y l bn ct, bn, su trung bnh 3 m, ni su nht 22 m. Nhit trung bnh: 26,90C, pH: 7,3 - 8,0, DO: 5,7 - 6,2. y l vnh chu nh hng ca nc t 6 con sng vo. Cc kt qu nghin cu v a dng sinh hc y thuc loi ngho. Cc loi c gi tr kinh t t. Trong s 44 loi ng vt y ch c mt s loi c gi tr kinh t gm s huyt (Anadara granosa), con phi (Sanguinolaria diphos), ngao (Maretrix meretrix) & vp (Mactra quadrangularis). C bin cng c rt t loi cho gi tr cao, ch yu c mt s loi sng da vo h sinh thi s vt.

Vnh Nng

Chng IV. Tim nng ti nguyn thin nhin vng vnh ven b bin Vit Nam

129

Vnh Nng nm to t 16004 - 16012 V bc v 108007- 108015' Kinh ng vi din tch 106 km2 . su trung bnh 13 m, ni su nht 22 m. Nhit trung bnh 26,90C v mui giao ng 0,4 - 32,6 , trung bnh 21,5; pH 6,01 8,16, trung bnh 7,79; DO: 4,79 - 6,96, trung bnh 6,41. Vnh Nng c a dng sinh hc thuc loi thp so vi cc vng vnh khc. Ti y ch c 56 loi thc vt ph du, ng vt ph du 75 loi, Thc vt sng y 9 loi, ng vt y: c 6 loi, hai mnh v 4, mc 5, tm 5, cua 3. C bin ch cn 27 loi c kinh t, 14 loi c san h. Tng sn lng khai thc y ch t 125 - 150 tn, phn ln l tm, gh. III. TI NGUYN PHI SINH VT

1. Tim nng khong sn


Khong sn lin quan ti h thng vng vnh ven b bin Vit Nam rt a dng v kiu loi v ngun gc, bao gm cc nhm khong sn nhin liu (3 loi), kim loi (7 loi), phi kim loi (10 loi), vt liu xy dng (12 loi), nc khong (2 loi) v qu na qu (tectit) nhng km phong ph. C ti 153 m v im qung nhng ch c 21 m ln vi cc khong sn gi tr thp (ct thy tinh, granit, ryolit, vi, st gch ngi ngun gc phong ha), 14 m va (than , vi, vi san h, titan, st gch ngi ngun gc trm tch), 54 m nh (gi tr nht trong l titan - zircon), s cn li l im qung hoc im biu hin khong ha. Cc khong sn ny c kim k tt c cc thnh to a cht (ch yu c tui t Paleozoi ti Kainozoi) lin quan ti vng vnh di dng: cc thnh to a cht cha khong sn trong trng hp khai thc khong sn c nh hng trc tip ti cht lng mi trng, cnh quan, ti nguyn sinh vt hay ng lc mi trng a cht vng vnh, v.v. Theo cc n v cu trc hnh thi, mi nh gc, o chn hay o trong vnh cu to t cc c gi tr lm vt liu xy dng nh cc lc nguyn - cacbonat cc vng vnh ven b ng bc, cc macma (granit v ryolit) cc vng vnh ven b min Trung; b thng c mt ct xy dng, ct nguyn liu thy tinh (b vnh Nng, Dung Qut, Cam Ranh), vt liu vi sinh vt, v.v. Nhn chung, tim nng khong sn lin quan ti vng vnh ven b bin Vit Nam khng ln, a dng nhng km phong ph, c gi tr s dng nhng t tim nng khai thc do nh hng ti cc dng khc nhau ca h thng ti nguyn vng vnh.

2. Tim nng pht trin kinh t, quc phng


Nh vo cnh quan, v th, tin nghi mi trng, mi vng vnh c tim nng pht trin khc nhau, trong tim nng ln nht l pht trin cng, du lch, nui trng thy sn v quc phng. a) Tim nng pht trin cng Trong h thng cng bin Vit Nam, cng vnh c tim nng ln v gi v tr trng yu. Ch tnh ring cc cng bin t Qung Ninh ti Khnh Ha, tim nng pht trin cng cho php thng qua lng hng ha ti mi cng t 2 n 45 triu tn /nm, c nh gi c th nh sau: - Cng Ci Ln (vnh Ca Lc): 30 triu tn/nm

130

Trn c Thnh (ch bin), Nguyn Hu C, Cng Thung, ng Ngc Thanh

18 - 35 triu tn/nm 25 triu tn/nm 25 triu tn/nm 42 triu tn/nm 20 triu tn/nm 45 triu tn/nm 20 triu tn/nm 10 triu tn/nm 15tr TEU v 10 triu tn/nm (du) - Cng Nha Trang (vnh Nha Trang): 2 triu tn/nm - Cng Ba Ngi (vnh Cam Ranh): 10 triu tn/nm Theo quy hoch pht trin h thng cng bin Vit Nam n nm 2010, h thng cng bin Vit Nam hnh thnh 8 nhm (Quyt nh s 202/1999/Q - TTg ngy 12/10/1999 ca Th tng Chnh ph ph duyt quy hoch), gm: 1. Nhm A: nhm cng pha Bc t Qung Ninh ti Ninh Bnh 2. Nhm B: nhm cng Bc Trung B t Thanh Ha ti H Tnh 3. Nhm C: nhm cng Trung Trung B t Qung Bnh ti Qung Ngi 4. Nhm D: nhm cng Nam Trung B t Bnh nh ti Ninh Thun 5. Nhm E: nhm cng bin khu vc thnh ph H Ch Minh, ng Nai, B Ra - Vng Tu 6. Nhm F: nhm cng ng bng sng Cu Long 7. Nhm G: nhm cng cc o ty Nam B 8. Nhm H: nhm cng Cn o Cng vnh ven b bin Vit Nam thuc cc nhm 1 - 4. Theo d bo chi tit, lng hng thng qua h thng cng bin Vit Nam (khng k cc nhm cng cc o ty Nam B v Cn o) n nm 2010 t 212,3 triu tn (phng n I) hoc 192,66 triu tn (phng n II) v n nm 2020 t 336,57 triu tn (phng n I) hoc 390,6 triu tn (phng n II), trong lng hng thng qua cc cng vnh t cng Cm Ph (vnh Bi T Long) ti cng Ba Ngi (vnh Cam Ranh) c th t ti 94,4 triu tn v 1 triu TEU/nm theo phng n I v 77,35 triu tn v 2 triu TEU theo phng n II ti nm 2010, t 123,3 triu tn v 2 triu TEU/nm theo phng n I v 151,2 triu tn v 4,5 triu TEU/nm theo phng n II ti nm 2020. Trong tng lai, ln nht l cng Ci Ln v cng Vn Phong trung chuyn container quc t v xng du. Cng ci Ln c cc khu cng tng hp, xi mng v xng du, c tng lng hng thng qua 22, 5 triu tn theo phng n I hay 16 triu tn theo phng n II ti nm 2010 v 22 triu tn theo phng n I hay 28 triu tn theo phng n II ti nm 2020. Cng Vn Phong c 2 khu cng trung chuyn quc t v trung chuyn xng du vi nng lc thng qua 1,5 triu tn v 1 triu TEU theo phng n I hoc 2

- Cng Nghi Sn (vng Nghi Sn): - Cng Vng ng (Vng ng): - Cng Hn La (vng Hn La): - Cng Chn My (vng Chn My): - Cng Tin Sa Lin Chiu (vnh Nng): - Cng Dung Qut (vnh Dung Qut): - Cng Quy Nhn (vng Quy Nhn): - Cng Vng R (vng R): - Cng Vn Phong (vnh Vn Phong):

Chng IV. Tim nng ti nguyn thin nhin vng vnh ven b bin Vit Nam

131

triu tn v 2,4 triu TEU theo phng n II ti nm 2010, t 4 triu tn v 1,8 triu TEU theo phng n I hoc 6 triu tn v 4,5 triu TEU theo phng n II ti nm 2020. Khi c ci to nng cp v pht trin theo quy hoch, h thng cng vnh ven b Vit Nam nng lc tip nhn tu c trng ti ln ti 200 000 T v c th nh sau: 1. Nhm cng pha Bc - Tu hng bch ha v hng ri: 50 000T - Tu ch du thnh phm: 30 000T - Tu ch Container: 40 000T - Tu ch than (cng Cm Ph): 65 000T 2. Nhm cng Bc Trung B - Tu ch xi mng (cng Nghi Sn): 30 000T - Tu ch du th (cng Nghi Sn): 100 000T - Tu ch hng bch ha (cng Vng ng): 45 000T - Tu ch dm bo (cng Vng ng): 45 000T - Tu vo cng Hn La: 10 000T - 30 000T 3. Nhm cng Trung Trung B - Tu ch hng bch ha ti cng Chn My: 30 000T - 50 000T ti cng Lin Chiu - Nng: 35 000T - 50 000T - Tu ch khch du lch ti cng Chn My: 75 000 GRT ti cng Nng - Lin Chiu: 75 000 GRT - Tu container ti cng Nng - Lin Chiu: 20 000T - 30 000T - Tu ch du th ti cng Dung Qut: 110 000T - Tu ch du thnh phm ti cng Dung Qut: 30 000T 4. Nhm cng Nam Trung B - Tu ch hng bch ha ti cc cng Quy Nhn, Nha Trang, Vng R, Ba Ngi: 30 000T - Tu ch container ti cc cng trn: 20 000T - Tu ch du thnh phm ti cc cng trn: 10 00T - Tu ch container ti cng Vn Phong: 6 000 - 15 000 TEU th h th 5: 200 000T Nh vy, tim nng pht trin h thng cng bin Vit Nam rt to ln, c bit trong l cng vnh, sc cnh tranh trong khu vc khi cc d n pht trin cng v i tu ln lt tr thnh hin thc theo quy hoch ti nm 2010 v 2020. b) Tim nng pht trin du lch Du lch bin Vit Nam cng nh nhiu nc trn th gii lin quan ch yu ti h thng vng vnh, ni hin din 3 trong s 5 trung tm du lch bin ln ca nc ta, gm trung tm du lch Hi Phng - Qung Ninh, Hu - Nng v Nha Trang - Ninh Tr (ngoi lin quan ti vng vnh cn c 2 trung tm Long Hi - Vng Tu v H Tin - Ph

132

Trn c Thnh (ch bin), Nguyn Hu C, Cng Thung, ng Ngc Thanh

Quc). Tim nng pht trin du lch bin Vit Nam nh vo h thng ti nguyn du lch t nhin ca vng nhit i v ti nguyn du lch nhn vn ca mt x s c nn vn hin, lch s lu i, bao gm: 1. Ti nguyn du lch t nhin

Cc gi tr t nhin c tim nng bo tn: h thng cc khu bo tn bin, bo tn loi/h sinh thi rng, cnh quan, h thng vn quc gia, di sn t nhin, khu vn ha, mi trng, khu bo v t ngp nc theo Cng c Ramsar, khu d tr sinh quyn. H thng thu vc ven b: cc vng ca sng, m ph v vng vnh ven b bin. Cc im nc khong ven bin Cnh quan rng ven bin, o, hang ng, c bit l cc hang karst vng o vi Bi bin: 125 bi tm ln nh hin ang c khai thc cho cc hot ng du lch quy m khc nhau. Kch thc bi nh di khong 1 - 2 km v bi ln c th ti hn 10 km. Cc bi ct vi ni ting c mt cc vng vnh ven b ng bc Vit Nam. Cc bi ct thch anh rt ph bin ven b min Trung Vit Nam nm trong cung bi t v ven b vng vnh.

2. Ti nguyn du lch nhn vn Ch yu gm di tch lch s, di sn vn ha, tn ngng, tp qun, di tch chin tranh: chin tng, kh c, nh t, bia cm th, bia tng nim, l v hi truyn thng, lng ngh, m thc, bo tng, kin trc, tin nghi du lch v an ton du lch: c s vt cht phc v cc hot ng du lch, theo quan nim m rng, cng tr thnh mt dng ti nguyn du lch lun thay i theo s tin b x hi, trong c kin trc khch sn, phong cch phc v, ni tht v tin nghi, khun vin, c s h tng, v.v, an ninh, trt t x hi. Nh c tim nng to ln, cc loi hnh du lch c a dng ha tt c cc trung tm v s lng khch lin tc gia tng. Cc tnh ven bin hin nay u c cc c s du lch bin quy m khc nhau, thu ht hn 50% tng lng khch ni a v trn 70% tng lng khch quc t ca c nc (bng 4.1). Tnh n thng 6 nm 2004, c nc c 3 810 c s lu tr khch du lch vi tng s 85380 bung khch sn, trong cc tnh ven bin c 1359 c s (35,7% so vi c nc) v 32590 bung khch sn (38,2% so vi c nc). vng b bin hin c 2 khch sn 5 sao vi 724 bung, 14 c s c cht lng 4 sao (1432 bung) v 49 c s c cht lng 3 sao (3011 bung). Du lch c coi l 1 trong 4 lnh vc trng im ca kinh t bin (cng vi du kh, giao thng vn ti v thu sn). Thnh tu ca du lch bin t c mi l khi u do mi u t khai thc mt phn nh tim nng du lch bin. c) Tim nng pht trin thy sn Tng t cc loi hnh thy vc ven b khc nh m ph v cc vng ca sng, vng vnh ven b bin Vit nam c gi tr, tim nng pht trin nui trng thu sn nc l to ln v ln hn nhiu so vi tim nng khai thc ngun li t nhin. Hn na, tim nng nui hi sn lng, b ca vng vnh ln hn so vi m ph v vng ca sng do khi nc vng vnh thng ln hn, nc trong v mn cao. C th nh gi tim nng

Chng IV. Tim nng ti nguyn thin nhin vng vnh ven b bin Vit Nam

133

nui thu sn nc l v hi sn ca vng vnh thng qua phng thc nui, i tng nui, quy m v sn lng nui:
Bng 4.1. Khch du lch ni a v quc t n cc tnh ven bin trong thi gian 1995 2003 (Vin Nghin cu pht trin Du lch, 2004)
Thi gian Tng s lt khch (x1000 ngi) Vng b bin Bc B (%) Vng b bin Bc Trung B (%) Vng b bin Nam Trung B v Nam B (%) T l so snh vi c nc (%) Tng s lt khch (x1000 ngi) Vng b bin Bc B (%) Vng b bin Bc Trung B (%) Vng b bin Nam Trung B v Nam B (%) T l so snh vi c nc (%) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Khch ni a 5741 12,28 4,55 6999 11,06 4,58 6 752 12,28 4,04 7 465 13,35 4,28 8 298 14,21 4,82 10803 16,29 4,50 12679 16,51 4,66 13804 16,64 4,81 14642 15,63 6,52

39,19

39,53

34,98

36,12

36,10

34,38

34,11

33,87

35,26

53,02

55,17

51,25

53,75

55,13

55,17

55,28

55,32

57,41

khch quc t 1865 10,97 11,67 2208 9,46 11,85 2127 10,44 11,46 1973 12,22 11,28 2246 14,83 10,84 3299 21,37 12,20 4092 20,59 13,66 5299 21,37 14,21 4720 23,40 16,75

50,15

56,10

51,66

48,04

45,71

39,93

39,56

38,17

32,10

72,79

77,41

73,56

71,59

71,38

73,50

73,81

73,75

72,25

1. Phng thc nui


Nui qung canh. Nui qung canh ci tin, ang dn thay th nui qung canh truyn thng. Nui bn thm canh v thm canh (nui cng nghip). Nui sinh thi trn bi triu t nhin, rng ngp mn (cn t c p dng). m nui c , cng. Ao nui bng ng, li vy - ch yu dng nui tm.

2. Cng c nui

134

Trn c Thnh (ch bin), Nguyn Hu C, Cng Thung, ng Ngc Thanh

Bi triu t nhin c li chn ngoi - ch yu dng nui ngao. Lch triu t nhin trong rng ngp mn c li chn - dng nui tm, cua, c. Lng - c th c lp hoc to thnh b - ch yu nui hi sn c gi tr kinh t cao. Gin - hin ch yu nui vm xanh, trai cy ngc. Ao nui trn ct. C Song, M (nui trong lng), c Vc (nui m), c Bng bp, c Da, c Gi, c Cam, c Hng (nui lng). Tm Nng, tm He Nht Bn, tm Ro, tm s, cua Xanh (nui trong m), tm Hm, gh Xanh (nui trong lng). Nhuyn th c gi tr kinh t cao nh Hu sng, Hu bin, Vm, Trai ngc (nui gin), Bo ng (nui trong lng), Ngao, Ngn, ip, S lng, S huyt, c hng (nui th trn bi triu). Rong Cu, rong Sn, S sng, Hi sm en.

3. i tng nui

4. Quy hoch nui thy sn


Bng 4.2. Cng c v i tng nui theo cc n v cu trc hnh thi, thch hc ca vng vnh ven b bin Vit Nam
n v cu trc m nui Cng c (kiu ng tri) Ao ng, li Bi triu t vy nhin c li c , cng chn Lng (c lp, b), gin Ao nui trn ct

Ca

Tm hm, C bin c gi tr kinh t cao, Vm, Bo ng, Trai cy ngc, Hu Tm hm, C bin c gi tr kinh t cao, Vm, Bo ng, Trai cy ngc, t thun li Tm hm, C bin c gi tr kinh t cao, Vm, Bo ng, Trai cy ngc, Rong sn, Gh, Cua, c hng Tm, cua Ngao, Ng, Ngn, S sng, ip Tm

Vc nc

Tm, (cua)

Mi nh

B gc

B bn, ct, Tm, Cua, thc vt ngp c, Rong cu mn, c lch (qung canh, triu, sng qung canh ci tin, bn thm canh)

Tim nng nui thy sn nc l, nui hi sn trong h thng vng vnh rt ln

Chng IV. Tim nng ti nguyn thin nhin vng vnh ven b bin Vit Nam

135

nhng theo quy hoch nui thy sn ti nm 2010 cng mi ch khai thc mt phn tim nng v thc trng nui li cng nh. Ch tnh ring huyn Vn n (c 5 x o trong vnh Bi T Long), quy hoch nui ti nm 2010 cho hng nghn hecta mt nc v hng nghn lng. C th, x Thng Li c quy hoch 2762 ha, trong 1747 ha nui lng b, 976 ha nui trai ngc, 20 ha nui tu hi v 19 ha cho nui tm, c. x Quan Ln c quy hoch 1470 ha, trong c 1080 ha cho nui lng b v 309 ha cho nui trai ngc. X Ngc Vng c 826 ha theo quy hoch, trong c 765 ha nui lng b. Bn Sen c 3239 ha nui theo quy hoch, trong c 1610 ha cho nui lng b, 1283 ha cho nui trai ngc. Tim nng mt nc nui thu sn ca c vnh Bi T Long v H Long c nh gi vo khong 15000 ha. Theo cc n v cu trc, hnh thi, tim nng nui thy sn ca vng vnh c nh gi trn (bng 4.2). d) Tim nng quc phng Tim nng quc phng ca h thng vng vnh ven b bin Vit nam l mt dng ti nguyn c s dng c bit vo mc ch qun s, hay c gi l ti nguyn qun s, nh xy dng cc cng trnh qun s phng th, hun luyn, din tp, cn c ch huy, hu cn k thut, v.v, kt hp vi cc yu t khc to th trn c kh nng phng th vng chc hoc tin cng ginh thng li. Tim nng quc phng ca h thng vng vnh ven b bin Vit Nam biu hin ch: 1. Ph bin v quy m ln Thng k s b ghi nhn 48 vng vnh ln nh, phn b t vng b bin Bc B ti Nam Trung B v ven b o Cn Sn v Ph Quc, vi tng din tch t ti 3997,5 km2, trong c 13 vng vnh c ln (trn 100 km2) chim 77% tng din tch, 7 vng vnh c trung bnh (50 - 100 km2) chim 12,3% tng din tch, 16 vng vnh c nh (10 - 50 km2) chim 9,1% tng din tch, 12 vng vnh rt nh (< 10 km2) chim 1,6% tng din tch. ven b ng bc Vit Nam c mt cc vnh c ln, c o chn v gn kn (Tin Yn - H Ci, Bi T Long, H Long), ven b min Trung c mt nhiu vng vnh ln nh v mc ng kn khc nhau v Cn o v Ph Quc c mt cc vng vnh quy m nh v rt nh. 2. Gi tr ti nguyn qun s cao hn cc loi hnh thu vc khc Gi tr ti nguyn qun s ca vng vnh cao hn hn m ph v cc vng ca sng nh c khi nc ln, rng v su, nhiu vng vnh na kn v kn, vng ca vnh khng b sa bi, d dng b tr qun cng v cc cng trnh phng th b bin. 3. Gi tr s dng nhiu mt vo mc ch qun s Theo cu trc hnh thi, mi n v (vc nc, ca, mi nh - o chn, b) u c gi tr s dng mc khc theo kiu loi vng vnh (bng 4.3). Ngoi ch tiu hnh thi theo mc ng kn, gi tr s dng ca vng vnh ven b bin cn tu thuc vo quy m (cc kch thc c bn), a hnh y (ch ti chng ngi vt nh ngm, rn san h, xc tu m, v.v.), trm tch y (vt liu th hay mn), a hnh khu vc, iu kin kh hu - thy vn, v.v.

136

Trn c Thnh (ch bin), Nguyn Hu C, Cng Thung, ng Ngc Thanh

Bng 4.3. Gi tr s dng ca vng vnh vo mc ch phng th b bin (nh gi: A - gi tr s dng cao, B - trung bnh, C - thp)
Hp phn cu trc Gi tr s dng nh gi theo kiu Gn kn (1) - Xy dng cn c hu cn k thut: d tr, duy tu v sa cha phng tin, v kh - kh ti (2) - Neo tr an ton cho tu cc loi, phng trnh - nh tr, bo ton lc lng trc n tin cng ph u bng v kh cng ngh cao (tn la hnh trnh, my bay tng hnh nm bom tm xa, my bay a nng tc chin tm cao, v.v.) (3) - im xut pht an ton tham gia tc chin trn bin Vc nc (4) - T chc, b tr thao trng hun luyn phi hp nhiu khoa mc (5) - t s ch huy tin phng, s ch huy vng, s ch huy d chin v d dng kt ni vi s ch huy trung tm, B Tng Tham mu (6) - t c s nghin cu v th nghim cc phng tin, v kh - kh ti, din tp quy m nh (7) - D dng cho tu ra vo do lung su v rng (8) - Thun li cho vic t thit b cnh gii (phao, ngm) bng k thut in t, quang hc, thy m Ca (9) - D dng ngn chn s thm nhp ca i phng t bin bng tu ni, tu ngm, ngi nhi, thy li, robot, v.v. vo cn c (10) - t h thng radar cnh gii, thm st trn khng, mt bin cnh bo sm cho s ch huy v cc lc lng c lin quan (11) - t h thng v kh (pho tm xa, tn la) i hi v i khng (12) - B tr lc lng pho binh tm gn v b binh chng b (13) - t h thng radar quan trc kh tng - hi vn thng xuyn cung cp d liu cho trung tm x l v d bo (14) - Xy dng sn bay qun s cho my bay (k c trc thng) chuyn dng chng tu ngm, chng hm, my bay tim kch nh chn, my bay tun tiu, trinh st in t c rada qut ch ng, cc loi my bay vn ti qun s, v.v. A B (15) - t doanh tri, trung tm hun luyn (16) - t s ch huy tc chin (17) - t cn c hu cn quy m ln: qun y vin, nhu yu phm, c gii, qun kh, h thng bn tu, kho bi trung chuyn v tip vin, kho nhin liu, ph tng, v.v (18) - Trung tm vn ha v th thao qun i A A A A A A C C A Na kn B H C

A A A

B A A

C C C

B B A A

A A B B

B A C C

Mi nh, o chn

A A

A A

A A

A A

A A

B C

Chng IV. Tim nng ti nguyn thin nhin vng vnh ven b bin Vit Nam

137

4. V tr chin lc ca vng vnh V tr chin lc ca vng vnh c nh gi trn c s gi tr s dng ca vng vnh nh va cp, tm chi phi, kim sot chin trng khi t cn c , cc iu kin h tr m bo hp ng tc chin, ng binh v lin kt ch huy. Theo , v tr chin lc ca vng vnh c phn thnh 3 cp. Cp I - c v tr chin lc cn c hi qun Cp II - c v tr chin lc lin kt gia cc vng tc chin Cp III - c v tr lin kt ni vng tc chin IV. TI NGUYN V TH

1. Cc khi nim c bn
Ti nguyn l con ngi, ti sn, nguyn vt liu, ngun vn c th s dng t c mt mc ch. Ti nguyn thin nhin l ti nguyn xut hin trong t nhin c th s dng to ra li ch. Ti nguyn thin nhin l mt c tnh hoc mt hp phn ca mi trng t nhin c gi tr phc v cho nhu cu ca con ngi nh t, nc, ng vt, thc vt, v.v. Ti nguyn thin nhin c gi tr kinh t v gi tr phi kinh t. Theo bn cht t nhin, ti nguyn thin nhin thng c chia thnh ti nguyn sinh vt v ti nguyn phi sinh vt.Theo kh nng ti to, ti nguyn thin nhin c chia thnh ti nguyn ti to v ti nguyn khng ti to, ti nguyn tiu hao v ti nguyn khng tiu hao. Hin nay, ti nguyn thin nhin khng ch hiu theo t duy truyn thng, l nhng dng vt cht ly ra c v c gi tr s dng cho mc tiu kinh t no , m c hiu l tt c cc yu t t nhin c th s dng cc hnh thc khc nhau, hoc khng s dng nhng s tn ti ca t n mang li li ch cho con ngi. V th gn y c c tha nhn nh l mt dng ti nguyn, d c s khoa hc ca n vn cn l mt vn mi m v ang c hon thin (Nguyn Chu Hi, 2006 v 2007, Trn c Thnh 2007). Ti nguyn v th l nhng tim nng v gi tr v v tr a l v cc thuc tnh khng gian lin quan n cu trc, hnh th sn vn v cnh quan sinh thi c th s dng cho cc mc ch pht trin kinh t - x hi, m bo an ninh, quc phng v ch quyn quc gia. Theo cch hiu truyn thng, nhiu li ch ln, c bit l s pht trin kt cu h tng v cc khu kinh t trng im c a li t cc yu t, hin tng v qu trnh t nhin c tnh tng hp theo khng gian vng t, vng bin khng gn vi ti nguyn truyn thng c th no, ch c coi l li th pht trin. l ngun gc dn n thiu t duy c bn trong t chc lnh th quy hoch pht trin kinh t - x hi.Thc t c mt s quy hoch pht trin, nn tng ca cc quyt sch kinh t li chng da vo nhng dng ti nguyn chnh yu c ghi nhn, m li da vo mt s yu t, c coi l li th t nhin, c nh gi thiu h thng v tu vo nhn thc ngu nhin ca ngi lm quy hoch. Thc t, nhng quyt sch kinh t quan trng nht ca mt vng chnh l da vo ti nguyn khng gian (v th), nhng li khng c ghi nhn mt cch chnh thc. Tnh trng ny khng ch Vit Nam, m cn nhiu nc ang pht trin v dn c nhn thc r cng vi qu trnh pht trin mnh m ca kinh t, qun l v khoa hc cng ngh.

138

Trn c Thnh (ch bin), Nguyn Hu C, Cng Thung, ng Ngc Thanh

Theo Cng ng Chu u (European Commission, 2002), ti nguyn thin nhin c chia thnh 5 dng: Ti nguyn ti to khng tiu hao (Renewable resources-non extinguishable); Ti nguyn ti to c tiu hao (Renewable resources - extinguishable); Ti nguyn khng ti to v khng tiu hao (Non-renewable resources - non-extinguishable); Ti nguyn khng ti to, tiu hao (Non-renewable resources - extinguishable); Ti nguyn v th (khng gian - space) bao gm t, mt bin v khong khng. Ti nguyn v th (khng gian) hm cha c bn loi ti nguyn kia nh nng lng mt tri, gi, ti nguyn nng, ng v rng (k c tim nng bo tn a dng sinh hc v.v.). N c quan h vi mi hot ng ca con ngi lin quan n s dng ti nguyn, v d lm nh, xy dng c s h tng v giao thng. Do vy, v th c coi l dng ti nguyn then cht. Ti nguyn ven b Singapor c chia thnh ba nhm: t ven b v khng gian bin (v th), ti nguyn ti to v ti nguyn khng ti to (Sien Chia Lin, 1992). Nh vy, theo ngun gc th ti nguyn thin nhin gm c ba nhm ch c bn: ti nguyn sinh vt; ti nguyn phi sinh vt v ti nguyn v th (khng gian). Theo cch chia ny, trong h thng ti nguyn bin, ti nguyn v th bin cng ng vai tr then cht. l khng gian bin v ven b, ni v ngm gm lung lch, bn bi, t ai ven b, bn o v hi o, bi ct bin, thm , hang ng v.v. V d, mt vnh nc su, kn khng c phong ph ti nguyn truyn thng, nhng c th s dng thnh mt cng nc su mang li nhng li ch kinh t to ln. Ti nguyn v th (khng gian) bin khng ch n thun l ngun gc t nhin, m cn mang cc yu t ti nguyn nhn vn, bao gm: cc di tch lch s, kho c, vn ha, cu trc cng ng v.v. Ti nguyn v th dng theo cch ni ting Vit trong nhiu vn bn qun l hin nay c l mang hm rng hn ti nguyn khng gian (space) trong cc ti liu nc ngoi, bao hm c gi tr a li ca khng gian trong mi quan h v v tr a l ca n vi cc trung tm, u mi kinh t, chnh tr khu vc, quan h vi cc vnh ai, hnh lang kinh t trn bin, ven bin v.v. Ti nguyn v th bin c nhng ni hm ring, mang tnh bn cht, l cc yu t hnh th v v tr trong khng gian. Gi tr ca mt i tng ti nguyn v th bin c nh gi theo ba tiu ch. Gi tr v v th (a) t nhin l cc gi tr v li ch c c t v tr khng gian; tng th cc yu t hnh th v cu trc khng gian ca mt khu vc no v tnh n nh ca cc qu trnh t nhin v kh nng t chu tc ng ca thin tai ti . Gi tr v th (a) kinh t l cc gi tr v li ch c c t cc c im a l nh hng n tin trnh pht trin kinh t ca mt vng, mt quc gia, thm ch mt khu vc. Gi tr a kinh t gn vi vai tr u mi trong t chc lnh th v lnh hi, t giao lu v quan h kinh t v s hp dn, sc ht v khng gian nh hng. Gi tr v th (a) chnh tr l li ch kt hp ca li th v a l t nhin v nhn vn, vi mt bi cnh chnh tr v kinh t quc t no . Ngoi ba hp phn gi tr nu trn, mt i tng ti nguyn v th cn c cc gi tr ti nguyn i km v sinh vt, phi sinh vt v nhn vn. Nhiu quc gia o coi ti nguyn v th l tim nng ln nht pht trin kinh t dch v v du lch, m thnh cng ln nht l Singapore. T mt vng ngho tch ra khi Malaysia vo nhng nm 60, t nc ny vn dy nh bit tn dng v th ca mt o nm st eo Mallacca, c coi l ca ng thng ni n Dng v Thi Bnh Dng. Nhiu nc khc bit tn dng kt hp v th vi cc danh thng t nhin, cc k quan thin nhin to nn s pht trin vt bc v du lch sinh thi bin.

Chng IV. Tim nng ti nguyn thin nhin vng vnh ven b bin Vit Nam

139

2. V th vng bin Vit Nam


Vit Nam c v th c bit quan trng ng Nam nh c mt vng lnh th tri di trn ba nghn km ra ty Bin ng v mt vng lnh hi rng trn mt triu km2, gp ba ln din tch lnh th. Bin Vit Nam nm trong khu vc nhit i gi ma, gi vai tr quan trng v mi trng, sinh thi trong Bin ng, l vng chuyn tip c bit gia n Dng v Thi Bnh Dng v mt a l sinh vt v hng hi. Qu trnh cng nghip ho, hin i ho t nc hin nay v nht l s pht trin ca nn kinh t th trng da trn nn tng ca lnh vc dch v sau ny i hi phi pht huy c tim nng to ln ca ti nguyn v th bin, trong c vai tr ca ti nguyn v th vng vnh ven b bin. C th xc nh ti nguyn v th vng bin v ven b Vit Nam l cc h thng thu h hoc a h vi c ba hp phn nn t (hoc y), nc v khng kh, nm trong phm vi ch quyn quc gia, bao gm cc vng b (Trn c Thnh v nnk, 1997), cc o v qun o (L c An v nnk, 1996; L c T v nnk, 2005), cc thu vc ven b (vng vnh, ca sng, m ph) (Trn c Thnh v nnk, 2006 v 2007) v cc vng nc ngoi khi v.v. Ti nguyn v th bin Vit Nam c phn cp nh sau: Cp 1: Bin Vit Nam Cp 2: Cc vng ca bin Vit Nam. Theo i v tuyn: Vng bin vnh Bc B, Vng Bin Trung B; Vng bin ng Nam B v vnh Thi Lan. Theo cc i xa b: Di ven b bin, vng thm lc a v vng bin su. Trong mt s trng hp c th nh gi ti nguyn v th theo cc vng php l (Ngh quyt ngy 23/06/1994 ca Quc hi nc CHXHCN Vit Nam ph chun cng c ca Lin Hip quc v Lut bin nm 1982): vng thm lc a, vng c quyn kinh t v vng tip gip lnh hi; hoc thm ch theo cc vng: ni thu, lnh hi, quyn ch quyn v quyn ti phn. Cp 3: Cc thu h - a h nm trong cc vng bin Vit Nam, nhng to thnh cc h thng ring. l cc h thng hi o, m ph, ca sng v vng vnh. Cc i tng ti nguyn cp 3 to ra nhng hng c th trong s dng theo h thng, nhng li t hp theo vng bin to cc gi tr tng th c trng cho mi vng. V d, gi tr v th t nhin ca di ven b vnh Bc B l t hp cc gi tr v th ca cc ca sng, vng vnh, m ph v hi o nm trong phm vi ca mnh. Trong khi, cc vng vnh dc b bin Vit Nam li to nn mt h thng ti nguyn vi gi tr u th, khc vi h thng ca sng hay m ph. Ti nguyn v th l mt khi nim cn t c xem xt v phng din khoa hc v kinh t, nhng bn thn chng li c khai thc v s dng thng xuyn. Mi hp phn v th t nhin, v th a kinh t v v th a chnh tr c nhng gi tr ring bit v s kt hp ca chng to nn gi tr tng hp cho pht trin kinh t x hi. Ti nguyn v th, trong c yu t a chnh tr c ngha chin lc ht sc quan trng i vi vn mnh ca mt t nc. S thnh suy ca mt quc gia ph thuc rt nhiu vo kh nng khai thc v tn dng ngun ti nguyn a chnh tr. Trong bi cnh chnh trkinh t quc t hin nay, Vit Nam nm mt v tr tng i trung tm ca tranh chp nc ln v lin kt kinh t ca khu vc. iu ny ang t ra nhng thch thc to ln, nhng cng em li nhng vn hi khng nh cho Vit Nam.

140

Trn c Thnh (ch bin), Nguyn Hu C, Cng Thung, ng Ngc Thanh

3. V th vng vnh ven b bin Vit Nam


Cc vng vnh ven b Vit Nam c chia thnh 3 cp c bn: Cp 1: vnh bin (gulf vnh Bc B v vnh Thi Lan); Cp 2: vnh ven b (bay vnh H Long, vnh Nng v.v.); Cp 3: Vng (bight v shelter vng R, vng Xun i v.v). Khng k cc vnh ln (gulf), Vit Nam, vng v vnh ven b c su khng qu 30m. Cc vng c din tch di 50 km2, cc vnh ven b c din tch t 50 km2 tr ln, tng s 48 vng, vnh vi tng din tch khong 4000 km2. Cc vng - vnh ven b phn b theo 4 vng a l: vng b Bc B, Bc Trung B, Nam Trung B v Nam B. Cc cng c tim nng ln pht trin giao thng - cng; du lch - dch v; nh bt v nui trng thu sn kiu gin, lng. Cc cng quan trng hng u ca nc ta nh Cam Ranh, Vn Phong, Nng, Ci Ln phn b trong cc vnh gn kn, na kn. Nhiu vnh c cnh quan p c xp vo hng di sn, k quan thin nhin th gii, c gi tr to ln cho pht trin du lch. Vnh H Long hai ln c UNESCO cng nhn l di sn th gii. Vnh Nha Trang c bnh chn vo danh sch 29 vnh p nht th gii. Cc Vnh Bi T Long, Cam Ranh c ngha ln v phng th qun s. Gi tr ti nguyn v th vng vnh ven b bin Vit Nam c nh gi theo ba tiu ch: Gi tr ti nguyn v th (a) t nhin c tnh n nh kh cao; Gi tr v th (a) kinh t c tnh n nh tng i v gi tr v th (a) chnh tr c tnh n nh thp (Trn c Thnh v nnk, 2008). C th coi v th a t nhin l gi tr tim nng (potential value) ca vng vnh, v th a kinh t l gi tr kh kin (feasible value) ca vng vnh v v th a chnh tr l gi tr h tr (support value) ca vng vnh. Vic phi hp v s dng pht huy tt c ba tiu ch gi tr ny s to nn gi tr hin thc (realistic value) ca mt vng vnh. V th t nhin Gi tr v th t nhin ca vng vnh mang tnh tim nng, c nh gi qua cc yu t c bn l v tr trong khng gian, hnh th v cu trc khng gian, tnh n nh v hnh th v cc qu trnh t nhin. Ni lc v u th pht trin ca h thng vng vnh hay tng vng vnh c c trn thc t l nh pht huy gi tr ti nguyn v th t nhin, bao hm c cc ti nguyn sinh vt v phi sinh vt khc nm trong cng phm vi khng gian ni ti ca chng. V tr vng vnh trong khng gian H thng vng vnh c mt trn c bn vng bin ca Vit Nam. Ven b bin ty vnh Bc B c 19 vng vnh; ven b bin Trung B c 27 vng vnh; ven b bin ng Nam c 7 vng vnh v vnh Thi Lan c 2 vng vnh. Nm tn cng pha bc l vnh Tin Yn H Ci (Qung Ninh) trong h to 21015-21030 - 107027 - 108022. Nm tn cng pha nam l vng Cn Sn (B Ra Vng Tu) trong h to 8038- 8041 v 106036-106040. Nm tn cng pha ty l vng m, ng nam o Ph Quc (Kin Giang) trong h to 10004-1000730 - 104001-104002 0 0 Nm tn cng pha ng l Vng R (Ph Yn) trong h to 12 51-12 53-

Chng IV. Tim nng ti nguyn thin nhin vng vnh ven b bin Vit Nam

141

109023-109026 v Vnh Vn Phong (Khnh Ho) trong h to 12030-12037 v 109013-109024. Vi phn b nh vy, cc vng vnh ven b bin Vit Nam c th c s dng, tham gia gia vo cc hot ng kinh t - x hi trn cc vng bin v t lin Vit Nam, c bit c vai tr quan trng i vi cc vng bin ng Bc (Vnh Bc B), Nam Trung B v bin Ty Nam (vnh Thi Lan). Hnh th v cu trc khng gian ca vng vnh Vi mc ch s dng khng gian cho cc hot ng pht trin kinh t - x hi, ngoi v tr trong khng gian, cc yu t hnh thi v cu trc c coi l c gi tr c bn cho s dng vng vnh bao gm: din tch mt nc, tnh ng thc (tng quan chiu di v rng), su vc nc v c bit l mc ng kn vc nc. Ngoi ra, mt bng khng gian b vnh cng c ngha ln i vi xy dng c s kt cu h tng khai thc khng gian vng vnh. Rt t vnh c th p ng y cc tiu ch ni trn. C th thy cc vnh Nng, H Long (Qung Ninh) v Vn Phong (Khnh Ho) p ng kh y cc tiu ch nu ra v trn thc t l c hai khu vc ven bin kh pht trin vi hai thnh ph Nng v H Long v Vn Phong cng ang trn ng pht trin. Cc vnh Bi T Long v Tin Yn H Ci (Qung Ninh) cng t c nhiu tiu ch quan trng v cng c tim nng pht trin ln (bng 4.4).
Bng 4.4. Cc yu t hnh thi v cu trc c bn to nn gi tr v th t nhin ca mt s vng vnh tiu biu
Tn gi truyn thng TT Ta a im V Bc Kinh ng Loi Mc Din tch Rng/ Su (m) TB/ ng kn 2 (km ) Di (km) MAX

ng bc Vnh Tin Yn Qung Ninh 0 0 21 15-21 30 - H Ci Hi H - Tin Yn ng bc Vnh Bi T Qung Ninh: 0 0 20 56'-21 17' Long Vn n, Cm Ph Ty nam 0 0 Vnh H Long Qung Ninh: 20 44'-20 56' TP H Long Vnh Ca Lc Vng Nghi Sn Vng ng Vng Chn My Vnh Nng Bc vnh H 0 0 20 58-21 02 Long Nam Thanh 0 0 19 20-19 25' Ha: Tnh Gia Nam H Tnh: 0 0 18 06-18 07 K Anh Nam Tha Thin Hu: Ph Lc 16 19-16 20
0 0

107 27 0 108 22

Vnh ln

400

9/57

2/15

Gn kn

107 11'0 107 42'

Vnh ln

560

20,8/53,3

4/12

Na kn

106 58'0 107 21' 106 590 107 06 105 470 105 49' 106 220 106 25' 107 570 108 01 108 070 108 15
0 0 0 0 0

Vnh ln Vnh nh Vng ln Vng nh Vng ln Vnh ln

420

20/22

5/25

Na kn

4 5 6

80 27 3,5

5/16 3/10,5 1,3/3

3/20 5/7 7/15

Rt kn H H

20

3,8/7,5

7/14

Thnh ph 0 0 16 04-16 12 Nng

116

12/14

15/23

Na kn

142
Vnh Dung Qut Vnh Vn Phong Vnh Cam Ranh

Trn c Thnh (ch bin), Nguyn Hu C, Cng Thung, ng Ngc Thanh

Bc Qung Ngi: Bnh Sn Bc Khnh Ha: Ninh Ha Nam Khnh Ha: Cam Ranh

15 23-15 29

108 410 108 49 109 130 109 24 109 070 109 12 104 010 104 02
0 0 0

Vnh nh

60,7

1,5/4,5

10/25

10

12 30-12 37

Vnh ln

187

11/17

22/30

Na kn

11

11 49-11 59

Vnh Nh Vng Nh

71,1

6/16

10/24

Rt kn

12

Kin Giang, 0 0 Vng m ng nam o 10 04-10 08 Ph Quc

2/5,5

3/5

Tnh n nh ca cc qu trnh t nhin v kh nng tc ng ca thin tai.


So vi ti nguyn v th t nhin cc vng vng ca sng hay m ph, ti nguyn v th t nhin vng vnh ven b bin c tnh n nh kh cao, ph thuc vo s n nh ca hnh th khng gian, cc qu trnh ng lc v tin ho t nhin. Ngy nay, pht trin kinh t v hng ra bin, h thng cng bin Vit Nam c pht trin da vo cc vng vnh, cc vng ca sng v m ph. Nc ta cng c nhiu cng bin ca sng ln nh Hi Phng, Si Gn, Cn Th v.v., nhng nhm cng ca sng tn ti vn sa bi lung vo cng kh nghim trng. Trong kh , sa bi nhm cng vnh t khi tr thnh vn ln. Dng nh sut c nghn nm qua, t thi L Trn, vng vnh Bi T Long lun c tm quan trng c bit i vi kinh t thng mi, hng hi v phng th. Trong khi ph c v thng cng Hi An thnh vng mt thi b suy tn do bi lp Ca i gy cn tr tu thuyn ra vo v ngp lt ven b. Li th t nhin ca vic vic pht trin kinh t, kt cu h tng v th ho vng ven b vng vnh l kh nng hn ch c thin tai nh ngp lt ven b v nhiu vng vnh na kn, gn kn c kh nng trnh sng bo, thm ch sng thn rt tt (Cam Ranh, Tin Yn H Ci, Ca Lc v.v.). iu ny a li kh nng trnh ri ro v u t, pht trin bn vng. Tuy nhin, nhiu vnh h, pht huy cc gi tr v th khc, phi c cc bin php khc phc nhc im nh xy k chn sng tng hiu qu ca cng bin (Dung Qut, Chn My v.v.); to lp mt bng xy dng kt cu h tng ven vnh (Ca Lc, H Long v.v.).
V th a kinh t

Ti nguyn v th a kinh t c tnh n nh tng i, ph thuc vo v th t nhin v bi cnh kinh t - x hi. Vi vai tr hu c, v th a kinh t ca cc vng vnh ven b bin c vai tr rt quan trng hnh thnh nn gi tr v th a kinh t ca bin Vit Nam. Nhiu vng vnh c gi tr cao v v th a kinh t nh Bi T Long, Nghi Sn, Vng ng, Chn My, Dung Qut, Vn Phong, Vng m (Ph Quc). Ti nguyn v th vng vnh ven b bin Vit Nam c tim nng s dng rt ln cho cc li ch pht trin kinh t - x hi nh pht trin giao thng - cng, du lch v dch v, ngh c bin, pht trin cng nghip, c s h tng v th ha v cc lnh vc kinh t khc. pht trin cc lnh vc ny, trc ht l cn s dng yu t khng gian (mt bng b vnh, din tch, su, mc ng kn vc nc vng vnh, v.v.) v yu t v tr a l c th ca ti nguyn v th, sau l s dng hp l cc yu t ti

Chng IV. Tim nng ti nguyn thin nhin vng vnh ven b bin Vit Nam

143

nguyn sinh vt v phi sinh vt nm chnh trong khng gian pht trin (t ti) v ngoi khng gian pht trin (sc ht).
V tr vng vnh trong khng gian kinh t v vai tr ca chng i vi pht trin kinh t a phng

Bn thn mi vng vnh ven b bin l mt h thng ti nguyn, trong c ti nguyn v th. Trong s 28 tnh, thnh ph nm dc ven b bin, th 16 tnh, thnh ph c vng vnh. Theo th t s lng vng vnh gim dn, l cc tnh, thnh ph: Khnh Ho 9; Qung Ninh 6; Ph Yn 6; Bnh nh 5; Qung Ngi 4; Bnh Thun 3; B Ra - Vng Tu 3; Qung Nam 2; Ngh An 2; Kin Giang 2; Hi Phng 1; Thanh Ho 1; H Tnh 1; Tha Thin - Hu 1; Nng 1 v Ninh Thun 1. Din tch mt nc ca cc vng vnh theo cc tnh theo th t gim dn l: Qung Ninh 1597 km2, Khnh Ho 800,5 km2 , Bnh Thun 579,6 km2, Ngh An 285 km2, Ninh Thun 133,9 km2, Ph Yn 123,3 km2, Bnh nh 122 km2, Nng 116 km2, Qung Ngi 92,9 km2, B Ra Vng Tu 34,8 km2, Hi Phng 33 km2, Thanh Ho 27 km2, Tha Thin - Hu 20 km2, Qung Nam 19 km2, Kin Giang 12,1 km2, H Tnh 3,5 km2. Nng l thnh ph loi I, trc thuc trung ng c s pht trin kinh t kh nhanh v nng ng gn cht vi vic s dng v th a kinh t ca vnh Nng. Mt s a phng c pht trin kinh t bin mnh nh pht huy v th t nhin v v th kinh t ca vng vnh nh Qung Ninh, Khnh Ho, Bnh Thun, Ninh Thun. Mt s a phng khc ang c thi c pht trin mnh kinh t bin gn vi pht trin cng nhm vng vnh nh Thanh Ho, Qung Ngi, Tha Thin - Hu. Nh tim nng v gi tr v th t nhin nh vng vnh kn sng gi, lung lch su, rng, t sa bi, v.v. cc yu t gi tr a kinh t nh nhu cu pht trin do t chc lnh th v quy hoch vng, kh nng to vng hp dn kinh t, kh nng giao lu vi cc vng ni a, ni thu trong nc, v.v. cho php nhiu a phng vng vnh pht trin cc cng ln, to cho pht trin a phng (V Cn v nnk, 1996). Tuy nhin, cng cn trnh xu th a phng no c tim nng v th t nhin vng vnh u pht trin cng m b qua yu t v th kinh t trong khng gian quy hoch tng th vng, min. Ngoi ra, i vi khai thc bin, c bit vi ngh c ca ng dn, cc vng vnh ven b p ng nhu cu neo tr trnh gi bo, ging lc v gi ma mnh, hn ch thit hi do thin tai v to c hi pht trin bn vng. mc khc nhau, tim nng t nhin neo tr cho tu thuyn c nh gi trn (bng 4.5).
Bng 4.5. Tim nng neo tr t nhin trnh gi bo ca cc vng, vnh ven b v cc o Vit Nam
TT 1 2 3 4 5 6 Tn Tin Yn- H Ci V. Bi T Long V. Quan Ln V. H Long V. C T V. Ca Lc im Qung Ninh Qung Ninh Qung Ninh Qung Ninh Qung Ninh Qung Ninh Tim nng A A C A C A TT 25 26 27 28 29 30 Tn Vg. Xun Hi Vg. C Mng Vg. Trch Vg. ng Din Vg. Xun i Vg. R a phng Ph Yn Ph Yn Ph Yn Ph Yn Ph Yn Ph Yn Tim nng C C C C A B

144
7 V. Lan H Bc Trung B 8 9 10 11 12 Vg. Nghi Sn Vg. Qunh Lu V. Din Chu Vng ng V. Chn My Nam Trung B 13 V. Nng

Trn c Thnh (ch bin), Nguyn Hu C, Cng Thung, ng Ngc Thanh

Hi Phng

31 32

Vg. C C V. Bn Gi V. Vn Phong Vg. Ci Bn Vg. Bnh Cang- Nha Phu V. Nha Trang V. Hn Tre V. Cam Ranh V. Bnh Ba V. Phan Rang V. Pa-a-Rng Vg. Phan R V. Phan Thit Cc o pha nam

Khnh Ho Khnh Ho Khnh Ho Khnh Ho Khnh Ho Khnh Ho Khnh Ho Khnh Ho Khnh Ho Ninh Thun Bnh Thun Bnh Thun Bnh Thun

A A A B A B C A C C C C C

Thanh Ho Ngh An Ngh An H Tnh TT - Hu

B C C B B

33 34 35 36 37 38

Nng Qung Nam Qung Nam Qung Ngi Qung Ngi Qung Ngi Qung Ngi Bnh nh Bnh nh Bnh nh Bnh nh Bnh nh

A C B C C C C C C C C B

39 40 41 42 43

14 Vg. C lao Chm 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 Vg. An Ho V. Dung Qut Vg. Vit Thanh Vg. Nho Na Vg. M Hn Vg. M An Vg. Moi Vg. Ct Hi Vg. Tuy Phc V. Lng Mai

44 45 46 47 48

Vg. Bi Vn Vg. m V. Cn Sn V. ng Bc V. m Tre

Ph Quc Ph Quc Cn o Cn o Cn o

A B B B A

Ghi ch: Tim nng neo tr t nhin trnh bo, gi: A: tt; B: trung bnh; C: km

Tuy nhin, vic pht trin cc khu neo tr c quy m vng min hoc a phng li phi p ng cc tiu ch kinh t - x hi, da trn gi tr v th kinh t ca chng. Th tng Chnh ph ra quyt nh s 135/2001/Q - TTg ngy 14/9/2001 ph duyt quy hoch cho cc khu tr trnh bo cho tu c n nm 2010. Theo danh mc quy hoch, c 58 ni m bo cho tu c cng sut my chnh t 300 CV tr ln, c 29 khu t c dung lng cha 800 tu thuyn c tr ln. B Thu sn (c) ban hnh cc tiu ch c th cho cc khu neo u trnh tr bo cho tu c km theo Quyt nh ca B trng s 27/2005/Q-BTS ngy 01/9/2005. Theo , khu vc chuyn ginh cho tu c neo u trnh tr bo, bao gm c s h tng v c s dch v hu cn trnh tr bo, vng nc u tu, lung vo v khu hnh chnh. C s h tng bao gm chn sng, ngn sa bi, lung lch, cc tr neo tu, h thng phao tiu, bo hiu v thng tin lin lc. Khu trnh tr bo vng cn phi gn ng trng trng im; ni c tn sut bo cao trong nm; iu kin t nhin thun li; thi gian di chuyn trnh tr bo nhanh; c th neo u c nhiu tu c, k c cc tu c c ln vi 800 chic tr ln, ln nht n 1000 CV; tu c nc ngoi c th ra vo. Khu trnh tr bo ca tnh, thnh ph trc thuc Trung ng cn phi gn ng trng truyn thng hoc cc t im ngh c ln ca a phng; iu kin t nhin, a hnh thun li; chi ph u t thp; m bo c s lng tu c 800 chic v m bo cho c tu thuyn cng sut nh nht. Theo danh mc quy hoch cc khu neo tr, c 10 khu nm cc vng vnh, trong Nam Trung B c 7 khu l vnh Nng; vng An Ho, vng R, vnh Xun i,

Chng IV. Tim nng ti nguyn thin nhin vng vnh ven b bin Vit Nam

145

vnh Nha Trang, vnh Cam Ranh v Bc B c 3 khu l vnh Tin Yn, vnh Bi T Long, vng Ct B (bng 4.6).
Bng 4.6. Phn b cc khu tr trnh bo cho tu thuyn nh c ti cc thy vc t nhin ven b v o theo quy hoch n nm 2010
Vng ven b Bc B Bc Trung B Nam Trung B Nam B Tng Ca sng 6 14 10 18 48 m ph 0 2 3 0 5 Vng vnh 3 0 7 0 10 o 2 2 3 5 12 Tng 11 18 23 23 75

Vng vnh trong mi quan h pht trin kinh t trong phm vi quc gia v quan h quc t

Hot ng kinh t th trng ang pht trin rt mnh trong khu vc, to ra nhu cu lin kt v giao thng to ln gia cc nc, cc a phng. Trong bi cnh y, li th a l ca Vit Nam do nm k trc l xng sng ca kinh t khu vc, c bit khu vc min Nam v min Trung v tr bn l gia bin v t lin, ngay tm hnh hc ca min ng Nam chu , nu pht huy mnh m c v th chung v v th vng vnh, s l ngun ti nguyn v gi gip Vit Nam phn thnh. Vic pht huy ti nguyn a chnh tr ca vng vnh ven b bin Vit Nam c th din ra theo ba hng: lm ca ng ra bin ca ni a Chu (vng ng, Vn Phong), lm tr ni cho cc tuyn, hnh lang kinh t ven bin (vnh Bi T Long - H Long v hnh lang kinh t ven bin vnh Bc B) v lm cu ni trn hng hi Quc t (vng Cn Sn Cn o v vng m Ph Quc). V gi tr ni bt ca v th a kinh t, c th dn ra v d v vng m Ph Quc. Vng ny khng c li th ln v v th a t nhin, ch l mt vng nh, su khng ln lm nhng do v tr quan trng c th tr thnh ca ng ca mt tm im pht trin kinh t pha nam l o Ph Quc do c gi tr ln v v th a kinh t. Th tng Chnh ph k Quyt nh s 1353/Q-TTg ngy 23/9/2008 ph duyt n Quy hoch pht trin cc khu kinh t ven bin ca Vit Nam n nm 2020. Theo , Vit Nam s hnh thnh h thng 15 khu kinh t ven bin. n cng t mc tiu n nm 2020, cc khu kinh t ven bin s ng gp khong 15-20% vo tng GDP c nc v to ra vic lm phi nng nghip cho khong 1,3-1,5 triu ngi. l cc khu Vn n (Qung Ninh), nh V - Ct Hi (Hi Phng), Nghi Sn (Thanh Ha), ng Nam Ngh An (Ngh An), Vng ng (H Tnh), Hn La (Qung Bnh), Chn My - Lng C (Tha Thin - Hu), Chu Lai (Qung Nam), Dung Qut (Qung Ngi), Nhn Hi (Bnh nh), Nam Ph Yn (Ph Yn), Vn Phong (Khnh Ha), Ph Quc (Kin Giang), nh An (Tr Vinh) v Nm Cn (C Mau). Trong 15 khu kinh t ny, c 8 khu gn kt cht ch vi cc vng vnh ven b bin. Cng trong 15 khu kinh t ny c 4 khu c tp trung u t lin kt mnh vi bn ngoi u lin quan cht ch vi gi tr v th a kinh t ca bn vng vnh l Bi T Long, Vng ng, Vn Phong v vng m.

146

Trn c Thnh (ch bin), Nguyn Hu C, Cng Thung, ng Ngc Thanh

Ti min Bc Vit Nam s u tin xy dng Khu kinh t Vn n ti vnh Bi T Long pht trin theo hng hi nhp kinh t vi khu vc ng Bc , trong s hp tc Hai hnh lang, mt vnh ai kinh t ven bin Vnh Bc B. Vnh ai kinh t Vnh Bc B l khu vc hp tc kinh t trn di b vnh Bc B, thuc chng trnh hp tc kinh t "hai hnh lang, mt vnh ai" gia Vit Nam v Trung Quc. Vnh ai c phm vi bao trm ba thnh ph cp a khu ca tnh Qung Ty, Trung Quc gm: Bc Hi, Khm Chu, Phng Thnh Cng; Mt thnh ph cp a khu ca tnh Qung ng l Trm Giang; Tnh o Hi Nam v 10 tnh, thnh Vit Nam t Qung Ninh n Qung Tr. Ni dung hp tc bao gm thng mi, u t, khai thc kinh t bin, du lch v bo v mi trng bin. C hai hnh lang kinh t ni kt vi vnh ai kinh t Vnh Bc B. Hnh lang kinh t Cn Minh - Lo Cai - H Ni - Hi Phng - Qung Ninh l tuyn gm c ng b, ng st, v ng sng trn lnh th Vit Nam. Hnh lang c phm vi bao trm 4 thnh ph, chu t tr ca Vn Nam v tm tnh, thnh min Bc Vit Nam. l: Cn Minh , Ngc Kh, Hng H v Vn Sn, Lo Cai, Yn Bi, Ph Th, Vnh Phc, H Ni, Hng Yn, Hi Dng, Hi Phng, v Qung Ninh. y cng l Hnh lang kinh t Cn Minh - H Ni - Hi Phng, mt trong nm hnh lang kinh t ca Tiu vng Sng Mekong M rng (GMS) v l mt trong ba hnh lang kinh t Bc - Nam ca Tiu vng ny. Hnh lang kinh t Nam Ninh - Lng Sn - H Ni - Hi Phng - Qung Ninh c phm vi bao trm ba thnh ph ca tnh Qung Ty, Trung Quc l Nam Ninh (thnh ph cp tnh), Sng T (thnh ph cp a khu), Bng Tng (thnh ph trc thuc Sng T) v 8 tnh, thnh ca min Bc Vit Nam l Lng Sn, Bc Giang, Bc Ninh, H Ni, Hng Yn, Hi Dng, Hi Phng, Qung Ninh. y l mt hnh lang kinh t ly tuyn giao thng ng b v ng st lm trc. Ti min Trung, s u tin xy dng Vng ng (H Tnh) v Vn Phong (vnh Vn Phong, Khnh Ha) tr thnh ca m hng ra bin v theo hng hp tc Hnh lang kinh t ng - Ty v Bc - Nam. Ngoi Vng ng v Vn Phong, cn hng lot cc vng vnh ven b khc nm trn mt hng ra bin ca hnh lang ny. Hnh lang kinh t ng - Ty (East-West Economic Corridor - EWEC) c xut vo nm 1998 ti Hi ngh B trng Tiu vng Sng Mekong M rng ln th tm ti Manila, (Philippines) nhm thc y pht trin v hi nhp kinh t gia bn nc Lo, Myanma, Thi Lan v Vit Nam, c chnh thc thng tuyn vo ngy 20 thng 12 nm 2006. Hnh lang ng Ty di 1.450 km, c cc Ty l thnh ph cng Mawlamyine (Myanma), i qua cc nc Myanma, Thi Lan, Lo v qua cc tnh ca Vit Nam l Qung Tr, Tha Thin-Hu v kt thc cc ng l thnh ph Nng. Hnh lang s gip vng ng Bc ca Thi Lan v Lo tip cn vi n Dng v Thi Bnh Dng; y mnh hp tc kinh t gia cc a phng ca bn nc dc theo hnh lang v gp phn xa i, gim ngho ti cc a phng dc theo hnh lang. Hnh lang ng Ty qua kt ni vi cc trc giao thng Nam-Bc s gip cc khu vc trn tip cn d dng hn vi cc trung tm kinh t pha Bc v pha Nam nh Bangkok, Thnh ph H Ch Minh v H Ni. Ti min Nam s u tin xy dng Ph Quc (Kin Giang) tr thnh ca m hng ra bin, hi nhp kinh t khu vc ASEAN. Ph Quc l huyn o nm trong vnh Thi Lan, thuc tnh Kin Giang. o Ph Quc cch Rch Gi 120 km, cch H Tin 45 km, cch ng lnh hi Vit Nam - Campuchia 4,5 km. o c din tch 593 km2 vi tuyn b bin

Chng IV. Tim nng ti nguyn thin nhin vng vnh ven b bin Vit Nam

147

di 145 km. Cng quc t An Thi - Ph Quc khu vc vng m c khi cng xy dng t cui nm 2007 gp phn v lm tng gi tr a kinh t ca o, ca m ra bin st ng hng hi Quc t thng thng n Dng Thi Bnh Dng. Hot ng hng hi t n Dng qua eo Mallacca, sang Bin ng v ln ng Bc thuc loi nhn nhp nht th gii vi 13 trong s 20 cng container ln nht th gii nm trn hnh lang tu bin Singapor - Nht Bn v t vng Mallacca ln ng Bc . Eo bin Mallacca nm trn tuyn giao thng cc k quan trng, vn chuyn hng ha bng ng thy t Chu u, Chu Phi, Nam , Trung ng i ng Nam , ng . l con ng bin ngn nht i t n Dng sang Thi Bnh Dng, chim 1/4 lng giao thng hng hi th gii hng nm. Mi nm c khong 50 nghn tu thuyn qua li, bao gm tu ch du, tu ch container, tu nh c. Trong nm 2003, khong 11 triu thng du (1.700.000 m) c vn chuyn qua y mi ngy, ch yu cung cp cho Trung Quc, Hn Quc v Nht Bn. Kinh t Nht Bn, Trung Quc v Hn Quc ph thuc nhiu vo tuyn ng bin ny. Mt na s tu ch nhin liu ca ba nc trn i qua y.
V th a chnh tr

Ti nguyn a chnh tr ca Vit Nam l mt tng th ht sc a dng v phc tp, cu thnh t rt nhiu yu t, trong yu t v th bin dng nh c vai tr quan trng hng u, nhng gi tr v ngha ca chng khng bt bin. Vit Nam l mt ca ng ca Lo v Campuchia ra bin, nhng mc quan trng ca ca ng cn ph thuc vo kh nng pht trin ca cc nc ny. Ti nguyn a chnh tr, khng ch l a th, cng khng ch l cc din, m lun l s kt hp ca ci th v a l t nhin v nhn vn, vi mt bi cnh chnh tr v kinh t quc t no (V Hng Lm, 2008). Chnh cc din chnh tr-kinh t xung quanh Vit Nam s quyt nh yu t no l vt tri, c tm vc chin lc, trong cc yu t ti nguyn a chnh tr ca Vit Nam. S thnh vng v kinh t ca mt t nc, mt vng lnh th ph thuc rt nhiu vo vic pht huy gi tr ti nguyn a kinh t trong mi quan h khng gian kinh t trong phm vi vng mim, quc gia v khu vc quc t. Vn mnh ca mt dn tc, s thnh suy ca mt quc gia ph thuc rt nhiu vo ti nguyn a chnh tr ca quc gia y, vo kh nng khai thc v s dng ngun ti nguyn ny. Ti nguyn v th a chnh tr c tnh n nh thp, nhng c kh nng to c hi ln hoc thch thc ln i vi pht trin kinh t (Trn c Thnh v nnk, 2008). Bin Vit Nam c gi tr v th a chnh tr ht sc to ln i vi tng th a chnh tr t nc. Trong , h thng vng vnh li c vai tr trng yu i v th a chnh tr ca bin. Gi tr a chnh tr ca h thng vng vnh ven b bin Vit Nam c th nhn thy qua vai tr ca chng vi an ninh, ch quyn v phng th quc gia; trong khng gian hnh chnh, t chc lnh th v trong mi quan h vi cc trung tm chnh tr trong nc v khu vc, hin ti v qua nhng bin ng lch s. Ti nguyn v th vng vnh ven b bin Vit Nam c ngha c bit quan trng i vi m bo an ninh quc phng v ch quyn quc gia trn bin. Khng gian bin v ven b bin Vit Nam l mt dng ti nguyn qun s, c khai thc v s dng trit trong chin tranh chng ngoi xm. Vic b tr phng th cng nh lp cc phng n tc chin phn nhiu da vo cc yu t ca v th ca h thng vng vnh nh c im t nhin, c bit l a hnh v v tr a l (Trn c Thnh v nnk, 2006). Mt s vng

148

Trn c Thnh (ch bin), Nguyn Hu C, Cng Thung, ng Ngc Thanh

vnh nh Cam Ranh, Bi T Long, Tin Yn H Ci c ngha c bit quan trng i vi phng th v hot ng bo v ch quyn, li ch quc gia trn bin. Min Trung Vit Nam, c bit l phn Nam Trung B nm pha ng kinh tuyn 1080 ng c v nh l mt bao ln hng ra Bin ng. Bao ln ny c chm tr bi v s cc ca m ra bin. l cc vng vnh, trong c nhng vng vnh c v tr c bit quan trng v mt an ninh, chnh tr nh vnh Cam Ranh v Nng. Vnh Cam Ranh l mt cn c hi qun quan trng, tu ngm c ln c th vo su trong vnh. Ti y, c th thc hin hiu qu cc hot ng bo v ch quyn lnh hi v li ch quc gia trn bin, kim sot mt vng rng ln trn Bin ng, ng thi cng l tm gn nht ra qun o Trng Sa. Vnh Nng cng nm tm rt gn ti qun o Hong Sa v c mt v tr chin lc v cng quan trng i vi c Ty Nguyn, c bc v nam Trung B. Khi u cc cuc xm lng chnh thc ca thc dn Php (1958) v quc M (1965) i vi t nc ta u bt u bng nh chim hoc b vo vnh Nng. Cc vnh H Long, Bi T Long v Tin Yn H Ci nm ven b ty bc vnh Bc B dng nh c nhy cm cao v chnh tr theo thi gian, c th l tin n, c th l hu c trong tng giai on lch s. Vo cc thi thi bnh, thnh tr thuc vng triu L v Trn, vi thng cng Vn n, ni y l mt trung tm kinh t thng mi giao lu vi th gii. Nhng n khong cui thi Nguyn, khi m vn nc ang suy, ni y y lon lc, gic gi v nn cp bin hnh honh. Trong khng chin chng M, y l mt khu hu c hi qun quan trng, l mt trong nhng im xut pht ca tuyn ng H Ch Minh trn bin ng. Ngy nay, khi t nc ang trn ng pht trin, c hi pht trin kinh t cho cc khu vc ny nm trn vnh ai kinh t vnh Bc B ht sc to ln. Tuy nhin, y vn l mt khu vc trng yu i vi phng th t nc trong mt thi i y bin ng bt thng, lc no cng c th xy ra nguy c chin tranh kiu tn la hnh trnh.
nh hng pht huy gi tr ti nguyn v th vng vnh ven b Vit Nam

Ti nguyn v th vng vnh cng bao hm cc gi tr bao gm cc gi tr s dng trc tip, s dng gin tip, gi tr ginh v cc gi tr phi s dng (Ebarvia M., 1998). n nay, ti nguyn bin ni chung, vng vnh ni ring ch yu c quan tm n cc gi tr s dng trc tip, cha ch n cc gi tr gin tip v v gi tr lu tn m i khi ln hn nhiu cc gi tr s dng trc tip. Cng vi nhu cu v tim lc pht trin kinh t - x hi, ti nguyn v th bin Vit Nam, trong c vai tr ca ti nguyn v th vng vnh, ngy cng ni bt v chim v tr quan trng hng u trong h thng ti nguyn bin v nhng gi tr v li ch to ln v nhiu mt m nhm ny mang li. S dng ti nguyn v th vng vnh chnh l vic t chc khng gian v quy hoch pht trin kinh t cc vng vnh, m trc y ch c coi l yu t li th, khng c xem l ti nguyn. pht huy c cc gi tr ti nguyn v th bin, cn c cc cch tip cn ng n v vn s dng hp l: tip cn dng ti nguyn mi, h thng, lin ngnh, pht trin bn vng v tip cn kinh t dch v. Ti nguyn v th l nhng gi tr v li ch c c nh s dng v tr, khng gian ca mt ni no vo cc mc ch pht trin kinh t - x hi, phng th v cc li ch

Chng IV. Tim nng ti nguyn thin nhin vng vnh ven b bin Vit Nam

149

quc gia khc. V vy, vic nh gi ti nguyn ny cn c cch tip cn khc vi ti nguyn truyn thng. Mi mt khu vc, hoc i tng c gi tr ti nguyn v th u l mt h thng hoc nm trong mt h thng t nhin kinh t - x hi, c cc gi tr ni bt v cc gi tr i km. Tnh cht lin ngnh m bo nh hng s dng ti nguyn c hiu qu kinh t, dung ho mu thun li ch s dng, tn trng cc yu t cu trc cng ng, truyn thng, bo tn v pht huy c cc gi tr t nhin v nhn vn. S dng ti nguyn v th bin theo nh hng pht trin bn vng (UNCED, 1992) m bo c c ba li ch v kinh t (dch v l trng tm), x hi (ch quyn v li ch quc gia l trng tm) v mi trng (bo tn t nhin l trng tm). Pht trin cc khu bo tn t nhin bin l mt hnh thc s dng cc gi tr s dng gin tip hoc duy tr cc gi tr ginh, lu li ca ti nguyn v th bin. Li ch v tm quan trng ca cc khu bo tn bin rt ln, bao gm c li ch kinh t trc tip (du lch sinh thi, pht trin ngun li vng chuyn tip), li ch gin tip (vn ho, khoa hc v gio dc) v li ch lan to (duy tr ngun ging cho cc ng trng ln cn, ni cho ng vt di tr, v.v.). Trong s 20 khu trn bin (vn Quc gia, khu di sn, khu d tr sinh quyn, khu bo tn bin, v.v.) c nhiu khu lin quan n khng gian vng vnh ven b bin nh vnh Bi T Long, vnh H Long, vnh Nha Trang, Ph Quc, Cn o. Kinh t dch v l thnh phn c bn ca nn kinh t th trng m Vit Nam ang hng ti. Ti nguyn v th bin l nhn t v cng quan trng thc y s pht trin ca kinh t th trng theo nh hng x hi ch ngha. l nn tng ca cc hot ng kinh t dch v nh hng hi, hu cn ngh c, vin thng, cc khu trung chuyn, khu mu dch t do v cc hot ng khc lin kt vng min, lnh th v lnh hi thng qua cc tuyn vnh ai v hnh lang kinh t, v.v. Ti nguyn v th bin Vit Nam gm ba hp phn gi tr c bn v v th t nhin, a kinh t, a chnh tr, ngoi ra cn c cc gi tr ti nguyn i km. Ti nguyn v th bin cng bao hm cc gi tr s dng trc tip, s dng gin tip v cc gi tr phi s dng. pht huy gi tr ca n, cn phi c s nhn nhn linh hot v gi tr a chnh tr v a kinh t, bi v c im a chnh tr, a kinh t ca mi a phng, vng min hay quc gia thay i theo trnh pht trin v bi cnh chung ca c nc, khu vc v th gii. Hn na, phm vi nh hng ca a chnh tr, a kinh t c xu hng m rng trong xu th giao lu m rng, hp tc v ton cu ha ang din ra mnh m. Trong khi li ch a phng, vng min gn vi li ch quc gia v li ch quc gia ngy cng b an xen vi li ch khu vc v quc t. pht huy tim nng ti nguyn v th bin phi hiu r c th mnh ca tng a phng, vng lnh th v ca c nc v tim nng v kh nng pht huy gi tr ca ti nguyn thin nhin v nhn vn v cc ngun lc ni ti v vn, lc lng lao ng v khoa hc - cng ngh. T c mt nh hng chin lc ng n v pht trin kinh t - x hi. ng thi, phi xc nh c v tr ng n ca i tng trong t chc khng gian lnh th v quy hoch pht trin tng th tm v m v i vi tm quc gia th phi t trong bi cnh pht trin khu vc v quc t. Hiu r c mt mnh, mt yu ca cc a phng, vng lnh th hoc quc gia khc c nhng quyt sch ph hp cho lin kt, hp tc v cnh tranh. Hn na, phi gn c vi xu th pht trin chung ca vng lnh th, quc gia, khu vc v quc t xc nh c

150

Trn c Thnh (ch bin), Nguyn Hu C, Cng Thung, ng Ngc Thanh

nhng li th, li ch c th tn dng, trch nhim c th tham gia v nhng ri ro c th trnh c. Vic s dng v pht huy tim nng ti nguyn v th bin Vit Nam ang c nhng c hi v thch thc ln. V c hi, l nhn thc v gi tr v tim nng ti nguyn v th ngy cng c nng cao, th ch v chnh sch ngy cng hon thin, tim lc kinh t v khoa hc cng ngh ngy cng ln mnh, hi nhp quc t ngy cng m rng. V thch thc, l p lc pht trin kinh t - x hi n mi trng ngy cng ln, e do t thin tai v cc s c mi trng ngy cng tng, xut pht im v nn tng kinh t cn thp, mu thun li ch ngy cng su sc v cnh tranh pht trin ngy cng gay gt, th ch chnh sch cha hon thin v thc x hi ca cng ng v nng lc ca cc cp qun l. Pht huy tim nng ti nguyn v th bin Vit Nam l cn phi p ng c nhu cu lu di phc v pht trin nn kinh t th trng nh hng x hi ch ngha; gp phn m bo an ninh, quc phng v ch quyn, li ch quc gia trn bin; lng ghp s dng hp l khng gian bin m kinh t dch v l trng tm, vi bo v mi trng, bo tn t nhin v pht huy cc gi tr vn ho, khoa hc v gio dc.