ΤPIΜΗΝΗ EΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΤYΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ

& ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ

1
ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

ΤΙΜΗ 5€

Ειδικό Τεύχος

ΕΙΝΑΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΟΥ !
Ένα πρόγραµµα για τα Δικαιώµατα των Ευρωπαίων Πολιτών

# 51
ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2006

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

2
Ιδιοκτήτης: Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Κάθε τεύχος του περιοδικού

Σωµατείο Μη Κερδοσκοπικό, ΑΦΜ: 090190776, ΔΟΥ: ΙΕ’ Αθηνών

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS
καταπιάνεται µε ένα ειδικό θέµα, αναλύοντας τις πολλαπλές διαστάσεις του,
µιας και το περιβάλλον δεν είναι αποκοµµένο από την κοινωνία,
την οικονοµία, τον πολιτισµό.

Τεύχος 31
Απρίλιος-Ιούνιος 2001
Αφιέρωµα: Εκστρατεία
ενηµέρωσης στις Κυκλάδες

Τεύχος 32
Ιούλιος-Σεπέµβριος 2001
Αφιέρωµα: Βόρειος Ευβοϊκός

Τεύχος 33
Οκτώβριος-Δεκέµβριος 2001
Αφιέρωµα: Αιγιαλός

Τεύχος 34
Ιανουάριος-Μάρτιος 2002
Αφιέρωµα: Ελευσίνα

Τεύχος 35
Απρίλιος-Ιούνιος 2002
Αφιέρωµα: Σαµοθράκη, Λήµνος, Κύπρος

Τεύχος 36
Ιούλιος-Σεπτέµβριος 2002
Αφιέρωµα: Βιώσιµη Ανάπτυξη

Τεύχος 37
Οκτώβριος-Δεκέµβριος 2002
Αφιέρωµα: Πόλεις

Τεύχος 38
Ιανουάριος-Μάρτιος 2003
Αφιέρωµα: Νάξος

Τεύχος 39
Απρίλιος-Ιούνιος 2003
Αφιέρωµα: Ενέργεια

Τεύχος 40
Ιούλιος-Σεπτέµβριος 2003
Αφιέρωµα: Θαλάσσια Ρύπανση

Τεύχος 41
Οκτώβριος-Δεκέµβριος 2003
Αφιέρωµα: Νερό

Τεύχος 42
Ιανουάριος-Μάρτιος 2004
Αφιέρωµα: 15 Χρόνια Μεσόγειος SOS

Τεύχος 43
Απρίλιος-Ιούνιος 2004
Αφιέρωµα: Ακτές

Τεύχος 44
Ιούλιος-Σεπτέµβριος 2004
Αφιέρωµα: Κριτική Κατανάλωση

Τεύχος 45
Οκτώβριος-Δεκέµβριος 2004
Αφιέρωµα: Διατροφή

Τεύχος 46
Ιανουάριος-Μάρτιος 2005
Αφιέρωµα: Πράσινη Χηµεία

Τεύχος 47
Απρίλιος-Ιούνιος 2005
Αφιέρωµα: Νησιωτική Ανάπτυξη

Τεύχος 48
Ιούλιος-Σεπτέµβριος 2005
Αφιέρωµα: Οικολογική Δόµηση

Τεύχος 49
Οκτώβριος-Δεκέµβριος 2005
Αφιέρωµα: Νερό

Τεύχος 50
Ιανουάριος-Μάρτιος 2006
Αφιέρωµα: Ολοκληρωµένη
Διαχείρηση Παράκτιων Περιοχών

Για µια πρώτη γνωριµία, επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του Δικτύου ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS (www.medsos.gr),
όπου παρουσιάζονται όλα τα τεύχη του περιοδικού. Προκειµένου να αποκτήσετε τα προηγούµενα τεύχη,
επικοινωνήστε µε το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS, τηλέφωνο: 210 8228795, φαξ: 2108224481,
e-mail: medsos@medsos.gr ή επισκεφθείτε τα γραφεία µας, Μαµάη 3, Αθήνα.

Εκδότης: Νίκος Χρυσόγελος
Διεύθυνση Σύνταξης: Ερµιόνη Φρεζούλη
Συντακτική Επιτροπή:
Μ. Θεοδωρόπουλος, Γ. Καλλής, Β. Κουκιάσας
Χ. Κωνσταντάτος, Αν. Μητροπούλου,
Ν. Μυλωνάς, Αλ. Παναγιωτάκης, Ν. Χρυσόγελος
Μόνιµοι Συνεργάτες:
Χρ. Κάτσενου, Μ. Λαζαράτου, Χρ. Παπαγεωργίου,
Κ. Πλασαρά, Γ. Χριστοδουλόπουλος.
Επιµέλεια τεύχους:
Γιάννης Χρυσοβέργης (συντονιστής)
Βενετία Χατζή, Νάσος Θεοδωρίδης, Ξένια Κουτεντάκη

Η παρούσα έκδοση υλοποιήθηκε
στο πλαίσιο του προγράµµατος
“Είναι θεµελιώδες δικαίωµά σου!”
µε την υποστήριξη της ΓΔ Εκπαίδευσης
και Πολιτισµού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Σε κάθε περίπτωση, τα περιεχόµενα
εκφράζουν τις απόψεις των συγγραφέων
και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν µπορεί
να θεωρηθεί υπεύθυνη για αυτά.

Ετήσια συνδροµή περιοδικού: 20 Ευρώ.
Ετήσια συνδροµή
µέλους-υποστηρικτή, περιοδικού: 50 Ευρώ
Για συνδροµές και πληροφορίες:
Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS, Μαµάη 3, 10440 Αθήνα.
Τηλ./Fax: 210 8253435
http://www.medsos.gr
e-mail: medsos@medsos.gr
Κωδικός Περιοδικού: 4103
Καλλιτεχνική επιµέλεια - Σχεδίαση:
Αντώνης Καπίρης - Tangram Creations.
Εκτύπωση: Αφοί Μ. Παππά & Σία ΑΕΒΕ.
Φιλµς-Μοντάζ: Τόλης Μιχάλης.
Το περιοδικό ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS
τυπώνεται σε ανακυκλωµένο χωρίς χλώριο χαρτί.

4 ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
5-9
10-11
12-15

ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ
ΔΡΑΣΕΙΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΣΕ ΠΟΛΕΙΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ, ΚΕΡΚΥΡΑ, ΧΑΝΙΑ, ΒΟΛΟΣ
ΧΑΡΤΗΣ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΚΑΙ Ο ΧΑΡΤΗΣ ΤΗΣ ΝΙΚΑΙΑΣ
ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 2005

16-17
18-21 ΜΗ-ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ
22-23
24-25

ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ
ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ
ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ !
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΜΚΟ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

26-27 ΣΥΜΒΑΣΗ ARHUS. ΕΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ
28-29
30-33

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ, ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ
ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΣΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ

34 ΒΙΒΛΙΑ - NET@CTIVISM
35 ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2006

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Ευχαριστούµε την εφηµερίδα ΑΥΓΗ
για την ευγενική παραχώρηση φωτογραφιών του τεύχους

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

#51

Το ειδικό τεύχος – αφιέρωµα µε θέµα «Μάθε τα δικαιώµατά σου & Γίνε ενεργός
πολίτης» που κρατάτε στα χέρια σας, είναι ένα αποτέλεσµα της συνεργασίας
του ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS µε τους «Πολίτες Εν Δράσει» και το Κέντρο «Αντιγόνη»
που για ένα χρόνο δουλέψαµε µαζί για την υλοποίηση των δράσεών µας µε τίτλο
«Είναι Θεµελιώδες Δικαίωµά Σου!».
Στη διάρκειά του, «ανακαλύψαµε» κάτι που εξαρχής «υποπτευόµασταν»
όταν στήναµε τη συλλογιστική και τις δράσεις του κοινού µας προγράµµατος:
ενώ τα δικαιώµατα του πολίτη όπως έχουν σήµερα κατοχυρωθεί στο θεσµικό
πλαίσιο έχουν διαδεδοµένη θετική σηµασία και αξία για όλους και όλες,
παραµένουν θολά και άπιαστα για το «µέσο πολίτη».
Καθηµερινά τα ατοµικά και συλλογικά δικαιώµατα αµφισβητούνται από µικρές και µεγαλύτερες εξουσίες,
οι εθνικές και ευρωπαϊκές δοµές προστασίας τους µοιάζουν µακρινές, ενώ ενεργητικές πρωτοβουλίες
για τη διαπολιτισµικότητα και τους µετανάστες, για την ισότιµη αντιµετώπιση των φύλων, των πεποιθήσεων,
του σεξουαλικού προσανατολισµού κ.λπ. και για την ουσιαστικότερη συµµετοχή των πολιτών στις αποφάσεις,
παραµένουν ακόµη περισσότερο υπόθεση της κοινωνίας των πολιτών και λιγότερο της ελληνικής διοίκησης...
Από τη µεριά µας, υποστηρίζουµε και προσπαθήσαµε να αναδείξουµε πως το υπάρχον ευρωπαϊκό και
ελληνικό θεσµικό πλαίσιο αρχών και κανόνων παρέχει σοβαρές δυνατότητες στους ενεργούς πολίτες,
ενθαρρύνει θετικές δηµόσιες πολιτικές, προφυλάσσει από αυθαιρεσίες...
Σε αυτό το πνεύµα, συντάξαµε αυτή την έκδοση – οδηγό για τα δικαιώµατα και την ενεργό συµµετοχή
ενσωµατώνοντας σχετικά κείµενα αναφοράς, συνεισφορές ειδικών και ειδικές θεµατικές παρουσιάσεις:
θέλοντας να ενηµερώσουµε για την εµπειρία και τα αποτελέσµατα των δράσεών µας, αλλά κυρίως µε στόχο
να παρέχουµε περισσότερα εργαλεία πληροφόρησης και δραστηριοποίησης για το κοινό µας µέλλον
σαν πολίτες της Ευρώπης και του κόσµου.

3

ΜΑΘΕ ΤΑ ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ ΣΟΥ - ΓΙΝΕ ΕΝΕΡΓΟΣ ΠΟΛΙΤΗΣ

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

4
ΜΑΗΣ 2005 - ΑΠΡΙΛΗΣ 2006

ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ
Η ΕΥΡΩΠΗ ΔΙΕΥΡΥΝΕΤΑΙ ΚΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΜΕ ΜΙΑ ΣΕΙΡΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΘΕΣΜΩΝ
ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΟΥ ΠΡΟΣΤΙΘΕΝΤΑΙ ΣΕ ΕΚΕΙΝΟΥΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.
Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΩΝ 25 ΕΧΕΙ ΠΛΕΟΝ ΕΝΙΑΙΟ ΝΟΜΙΣΜΑ, ΣΥΜΒΑΛΛΕΙ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ
ΤΩΝ ΦΤΩΧΟΤΕΡΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΤΗΣ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ ΣΥΝΟΧΗΣ,
ΠΡΟΩΘΕΙ ΕΝΙΑΙΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ
ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΜΕΙΟΝΕΚΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ, ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΕΙ
ΤΙΣ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ, ΠΡΟΣΠΑΘΕΙ ΝΑ ΧΑΡΑΞΕΙ ΚΟΙΝΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΚΑΙ ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ,
ΠΡΟΩΘΕΙ ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΜΕΛΩΝ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ
ΑΠΟ ΤΟ 2000, ΔΙΑΘΕΤΕΙ ΜΙΑ ΚΟΙΝΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΠΟΥ ΠΡΟΣΥΠΕΓΡΑΨΑΝ ΚΑΙ ΟΙ ΔΕΚΑ ΝΕΕΣ ΧΩΡΕΣ ΜΕΛΗ:
ΤΟ «ΧΑΡΤΗ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ».

Τ

αυτόχρονα όµως, όλες οι έρευνες δείχνουν πως οι Ευρωπαίοι Πολίτες, ιδίως οι νέοι, έχουν µια εξαιρετικά ασαφή
– συχνά δε αρνητική - εικόνα για την Ευρωπαϊκή Ένωση
και τους θεσµούς της. Και, το σηµαντικότερο, δεν γνωρίζουν
τα δικαιώµατα που έχουν, ως Ευρωπαίοι Πολίτες. Η πρόσφατη
απόρριψη του σχεδίου Ευρωπαϊκού Συντάγµατος στη Γαλλία και
την Ολλανδία, έκανε φανερότερα τα ελλείµµατα της ευρωπαϊκής
ολοκλήρωσης όπως την κατανοούν οι πολίτες
Το ετήσιο πρόγραµµα «Είναι Θεµελιώδες Δικαίωµά Σου», που
υλοποίησαν από κοινού οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS, Αντιγόνη και Πολίτες Εν Δράσει, είχε σαν
στόχο να συµβάλλει στην ενηµέρωση και ευαισθητοποίηση των
πολιτών στην Ελλάδα – και ιδιαίτερα των νέων – για ορισµένες
όψεις του κοινού ευρωπαϊκού σπιτιού που σταδιακά οικοδοµείται: τα θεµελιώδη δικαιώµατα όπως αυτά αποτυπώνονται στο
Χάρτη και τα συνταγµατικά κείµενα, το υψηλό επίπεδο προστασίας σε ζητήµατα περιβάλλοντος και ποιότητας ζωής, διακρίσεων
και ατοµικών και συλλογικών ελευθεριών, ζητήµατα συµµετοχής
των πολιτών στα κοινά κ.ά.
Οι γενικοί στόχοι του προγράµµατος, που υποστηρίχθηκε από
την Γ.Δ. Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της ΕΕ, στο πλαίσιο του
άξονα δράσης «Προώθηση της συµµετοχής του ευρωπαίου πολίτη στα κοινά», ήταν:
• η προώθηση της ενεργού συµµετοχής των πολιτών µέσα από
το διάλογο και την συνειδητοποίηση των δικαιωµάτων τους
που απορρέουν από το ευρωπαϊκό θεσµικό πλαίσιο

• η διάδοση των αξιών της πλουραλιστικής κοινωνίας, της αµοιβαίας αποδοχής και αλληλεγγύης, του σεβασµού στην κοινωνική και πολιτισµική πολυµορφία και της απουσίας διακρίσεων
• η δικτύωση φορέων της κοινωνίας των πολιτών και η περαιτέρω προώθηση αντίστοιχων πρωτοβουλιών και προγραµµάτων
ώστε να συνδεθούν στενά οι πολίτες µε τους προβληµατισµούς
και τις συζητήσεις για τη µελλοντική οικοδόµηση της Ε.Ε.
Όπως θα διαβάσετε στις επόµενες σελίδες, οι δράσεις του
προγράµµατος προσέγγισαν πανελλαδικά, νέους και νέες και
µέλη περιβαλλοντικών, κοινωνικών και πολιτιστικών µη-κυβερνητικών οργανώσεων αλλά και τοπικά, φορείς της κοινωνίας
των πολιτών, εκπαιδευτικούς, κοινωνικούς εταίρους και τοπικές
αυτοδιοικήσεις.
Στο πλαίσιο του προγράµµατος πραγµατοποιήθηκαν τρία διήµερα δηµόσιων δραστηριοτήτων ενηµέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών (µε οµιλίες, σεµινάρια, εργαστήρια κ.λπ.) - από
τον Ιούλιο έως τον Οκτώβριο 2005 στην Κέρκυρα, τα Χανιά και
το Βόλο και δύο σεµινάρια - ηµερίδες µε συµµετοχές ειδικών,
επιστηµόνων και εκπαιδευτών στη Θεσσαλονίκη και την Αθήνα.
Επιπλέον, για τη διάδοση των αποτελεσµάτων του Προγράµµατος
δηµιουργήθηκε έντυπο υλικό ενηµέρωσης, ένα ραδιοφωνικό µήνυµα που µεταδόθηκε από τοπικούς και εθνικούς σταθµούς, µια
ιστοσελίδα πληροφόρησης στην ηλεκτρονική διεύθυνση www.
citizenship.gr, αλλά και το περιοδικό που κρατάτε στα χέρια σας,
ένας πολυσέλιδος «οδηγός δικαιωµάτων του πολίτη στην Ε.Ε.»
προς ευρεία διάθεση σε επιλεγµένες οµάδες πολιτών.

5

ΚΕΡΚΥΡΑ
ΧΑΝΙΑ
ΒΟΛΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΦΑΣΗ
ΤΗΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ
ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
«ΕΙΝΑΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΣ
ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΟΥ!»
ΜΑΣ ΕΦΕΡΕ ΣΤΗΝ
ΚΕΡΚΥΡΑ, ΤΑ ΧΑΝΙΑ
ΚΑΙ ΤΟ ΒΟΛΟ, ΟΠΟΥ
ΜΕ ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ
ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ
ΤΟΠΙΚΩΝ ΦΟΡΕΩΝ
ΣΤΗΣΑΜΕ ΤΡΙΑ ΔΙΗΜΕΡΑ
ΠΟΛΥΜΟΡΦΩΝ
ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ,
AΠ’ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ
ΕΩΣ KAI TO ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ
ΤΟΥ 2005.

Γίνε ενεργός πολίτης... στην Κέρκυρα,
29-30 Ιούλη
Σε µια πόλη που έσφυζε από καλοκαιρινή ζωή, τα µέλη και εθελοντές των τριών
ΜΚΟ, Πολίτες Εν Δράσει, Μεσόγειος SOS
και Αντιγόνη, οργανώσαµε ένα κύκλο δράσεων αναφορικά µε τα θεµελιώδη δικαιώµατα των πολιτών και τη σηµασία τους για
την καθηµερινή ζωή, για την ενεργοποίηση των πολιτών και την αποτελεσµατικότερη συµµετοχή.
Οι δραστηριότητες στην Κέρκυρα, ξεκίνησαν την Πέµπτη 28 Ιουλίου, µε συνέντευξη
τύπου προς τα τοπικά µέσα ενηµέρωσης.
Οι εκπρόσωποι των τριών διοργανωτριών
ΜΚΟ, αφού καλωσορίστηκαν από την Αντιδήµαρχο Κερκυραίων κ. Βλάσση και τον
Δήµαρχο Παρελίων κ. Βλάχο, έκαναν µια
παρουσίαση των στόχων και δραστηριοτήτων του προγράµµατος.
Την Παρασκευή 28 Ιούλη πραγµατοποιήθηκε ανοιχτή συζήτηση µε προσκεκληµένους οµιλητές στο συνεδριακό
κέντρο στο Φαληράκι. Οι οµιλίες περι-

στράφηκαν γύρω από τη Χάρτα των Θεµελιωδών Δικαιωµάτων, ενώ έµφαση δόθηκε σε ζητήµατα που αφορούν τους νέους,
τα ανθρώπινα δικαιώµατα, τις γυναίκες,
τις µειονότητες και το περιβάλλον και τη
βιώσιµη ανάπτυξη.
Ξεκινώντας, η Χρυσάφω Αρβανίτη,
Εκπαιδεύτρια Νέων από τους “Πολίτες
Εν Δράσει”, επικέντρωσε την οµιλία της
στην συµµετοχή των νέων και τη δυνατότητα ενεργοποίησης τους στην ελληνική
πραγµατικότητα και τόνισε τη σηµασία της
ενεργού συµµετοχής τους σε οργανωµένες δράσεις σωµατείων, ΜΚΟ και άτυπων
οµάδων.
Ο Κωστής Παπαϊωάννου, πρώην Πρόεδρος του Ελληνικού Τµήµατος της Διεθνούς Αµνηστίας και µέλος της Εθνικής
Επιτροπή Δικαιωµάτων του Ανθρώπου,
περιέγραψε τη σηµερινή κατάσταση των
ανθρωπίνων δικαιωµάτων διεθνώς και
τόνισε την ανάγκη για ενίσχυση του ορά-

ΜΑΘΕ ΤΑ ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ ΣΟΥ - ΓΙΝΕ ΕΝΕΡΓΟΣ ΠΟΛΙΤΗΣ

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

ΔΡΑΣΕΙΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΛΟΓΟΥ
ΣΕ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ

ΜΑΘΕ ΤΑ ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ ΣΟΥ - ΓΙΝΕ ΕΝΕΡΓΟΣ ΠΟΛΙΤΗΣ

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

6

µατος των πολιτών σε θέµατα συστηµατικών παραβιάσεων δικαιωµάτων, όπως τα
βασανιστήρια, η θανατική ποινή, οι αντιτροµοκρατικοί νόµοι, οι πρόσφυγες και
αιτούντες άσυλο.
Η Πολύνα Γκιόκα, από τη Διεθνή Αµνηστία, αναφέρθηκε σε θέµατα βίας και διακρίσεων εις βάρος των γυναικών. Η κακοποίηση µεγάλου αριθµού γυναικών και
το φαινόµενο της ενδοοικογενειακής βίας
τόνισε, αποτελούν σοβαρά και διαδεδοµένα αδικήµατα (ακόµη και στις χώρες της
Ευρώπης) και η αντιµετώπισή τους προϋποθέτει την νοµική κάλυψη ενός θεσµικού

(τόσο ευρωπαϊκού, όσο και εθνικού) νοµικού πλαισίου.
Λόγος για τις ποικιλόµορφες πολιτισµικές ταυτότητες στην Ευρώπη και ειδικότερα τα Βαλκάνια έγινε από τον Μιχάλη
Τρεµόπουλο, Νοµαρχιακό Σύµβουλο
Θεσσαλονίκης και αντιπρόεδρο του Κέντρου Ενηµέρωσης και Τεκµηρίωσης
“Αντιγόνη” που επικέντρωσε το ενδιαφέρον του σε θέµατα ρατσισµού, ξενοφοβίας, και διακρίσεων, διαπιστώνοντας ότι
η αντιµετώπισή τους πρέπει να αποτελεί
υπόθεση όλων των πολιτών.

Κλείνοντας τη συζήτηση, ο Νίκος Χρυσόγελος, πρόεδρος του Δικτύου Μεσόγειος SOS, εστίασε την εισήγησή του
στην αντιµετώπιση των περιβαλλοντικών
προβληµάτων στο πλαίσιο της βιώσιµης
ανάπτυξης. Τόνισε ότι το υπάρχον θεσµικό
πλαίσιο προβλέπει σηµαντικά δικαιώµατα
για τους πολίτες και επιπλέον, η ενηµέρωση και η διαβούλευση µε τις τοπικές κοινωνίες, βρίσκονται στον πυρήνα ευρωπαϊκών πολιτικών για τη βιώσιµη ανάπτυξη.
Στις 30 Ιούλη, το πρωί στήθηκαν πρωτότυπα δρώµενα ευαισθητοποίησης των
πολιτών και των επισκεπτών στην πόλη: Η
ανταπόκριση του κοινού υπήρξε θερµή και
πολλοί απαντούσαν στην πρόσκληση των
οµάδων που διασκορπίστηκαν στα δροµάκια της Κέρκυρας, να ‘δηλώσουν’ σε µια
κάρτα ένα σοβαρό για τους ίδιους ανθρώπινο δικαίωµα ή και να ‘σπάσουν το τείχος’
των παραβιάσεων που συµβολικά δηµιούργησαν µε τα σώµατά τους οι νέοι-ες. Το
απόγευµα της ίδιας µέρας, στον χώρο του
δηµοτικού ‘Art Cafe’ διοργανώθηκε ένα
εκπαιδευτικό εργαστήριο µε θέµα ‘Πόσο
γνωρίζουν οι νέοι τα δικαιώµατά τους?’,
στη διάρκεια του οποίου οι συµµετέχοντες
αντάλλαξαν απόψεις και συζήτησαν για την
κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωµάτων
σε πολλές χώρες.
Οι εκδηλώσεις στην Κέρκυρα πραγµατοποιήθηκαν µε τη συνεργασία των Δήµων Κερκυραίων και Παρελίων.

Περιβάλλον-Υγεία-Βιωσιµότητα στα Χανιά, 22 - 25 Σεπτέµβρη
Μέλη και εθελοντές από το ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS, την Αντιγόνη και
τους Πολίτες Εν Δράσει, βρεθήκαµε στα Χανιά για τη διοργάνωση ενός τετραηµέρου εκδηλώσεων ενηµέρωσης και διαλόγου
µε κεντρικά θέµατα την προστασία του περιβάλλοντος, τα δικαιώµατα των καταναλωτών και την εκπαίδευση για τη βιωσιµότητα. Οι δραστηριότητες αυτές, που υποστηρίχθηκαν πολύπλευρα από τοπικούς φορείς (αυτοδιοίκηση, κινήσεις πολιτών,
εκπαιδευτικούς, επαγγελµατικές ενώσεις κ.λπ) και προσέλκυσαν το ενδιαφέρον των µέσων ενηµέρωσης.
Αρχικά, στις 21 Σεπτέµβρη, δόθηκε συνέντευξη τύπου στην
αίθουσα του Δηµοτικού Συµβουλίου Χανίων, όπου παρουσιάστηκαν οι στόχοι και οι προγραµµατισµένες δράσεις, ενώ µας καλωσόρισαν εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης: εκ µέρους της
Νοµαρχιακής Αυτοδιοίκησης, η Νοµ. Σύµβουλος Βάλια Βαγιωνάκη, εκ µέρους του Δήµου Χανίων, ο Αντιδήµαρχος Αριστείδης
Παπαδογιάννης και εκ µέρους του Προέδρου της Τοπικής Ένωσης Δήµων και Κοινοτήτων, η κ. Βούλα Ιωαννίδου.
Την Πέµπτη 22 Σεπτέµβρη, συµµετείχαµε στις δράσεις ενηµέρωσης και ευαισθητοποίησης που έγιναν στο κέντρο των
Χανίων για τη “Μέρα Χωρίς Αυτοκίνητο”, δράσεις στις οποίες συµµετείχαν πολλοί -µικροί και µεγαλύτεροι- ποδηλάτ(ρ)ες
αλλά και που εντάσσονται σε ένα συζητούµενο ευρύτερο σχέδιο
των τοπικών αρχών για την µακροπρόθεσµη προώθηση της ‘βι-

ώσιµης κινητικότητας’ στην πόλη.
Την Παρασκευή, βρεθήκαµε, φιλοξενούµενοι από το Δήµο Γεωργιούπολης, στη Λίµνη Κουρνά, µια σηµαντική φυσική περιοχή, όπου συναντήσαµε παιδιά από Δηµοτικά Σχολεία και κάναµε
µαζί τους µια εκπαιδευτική περιήγηση και δηµιουργικές δραστηριότητες (κατασκευές και ζωγραφιές µε φυσικά υλικά).
Το απόγευµα της ίδιας µέρας, στήσαµε στο κέντρο των Χανίων,
στην οδό Χάληδων, µια υπαίθρια δράση ενηµέρωσης των περαστικών, Ελλήνων και ξένων: µε συνοδεία µουσικής, ανακοινώσεων και προβολών slides, τους καλέσαµε να συµµετάσχουν
σε ένα µίνι δηµοψήφισµα και να ‘αξιολογήσουν’ τα σηµαντικότερα για τους ίδιους θεµελιώδη δικαιώµατα αλλά και ‘µετρήσαµε’
το οικολογικό τους αποτύπωµα, µε στόχο να ευαισθητοποιηθούν
για το ρόλο τους ως πολίτες απέναντι στο περιβάλλον.
Το Σάββατο 24 Σεπτέµβρη το πρωί, βρεθήκαµε στο Πολύκεντρο Νεολαίας, το χώρο της Δηµοτικής Πολιτιστικής Επιχείρησης
Χανίων που προορίζεται για δράσεις εκπαίδευσης και κατάρτισης νέων. Εκεί συναντήσαµε τους υπεύθυνους του Κέντρου και
διοργανώσαµε µια συνάντηση µε εκπαιδευτικούς, όπου παρουσιάσαµε το πρόγραµµά µας και συζητήσαµε για το ρόλο της εκπαίδευσης στη διαµόρφωση ενεργών µελλοντικών πολιτών,
υπεύθυνων προς το περιβάλλον και την κοινωνία.
Η κεντρική εκδήλωση µας στα Χανιά, πραγµατοποιήθηκε την

Στο Βόλο πραγµατοποιήσαµε ένα διήµερο εκδηλώσεων και
ενηµέρωσης µε έµφαση στην καταπολέµηση των διακρίσεων στην ΕΕ. και την προώθηση της ενεργού συµµετοχής του
Ευρωπαίου πολίτη στο δηµόσιο βίο. Οι δραστηριότητες αυτές
‘έκλεισαν’ (είχαν προηγηθεί οι δράσεις στην Κέρκυρα και τα Χανιά) έναν πρώτο κύκλο παρουσίασης του προγράµµατός µας σε
περιφερειακές πόλεις.
Την Παρασκευή 7 Οκτώβρη το πρωί µέλη και εθελοντές από
το Κέντρο Αντιγόνη, τους Πολίτες Εν Δράσει και το ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ
SOS επισκεφθήκαµε το Δηµοτικό Οργανισµό Υγείας και Κοινωνικών Θεµάτων Βόλου (ΔΟΥΚ), µαθαίνοντας για το σηµαντικό
έργο του για την προστασία των ευπαθών κοινωνικών οµάδων.
Ακολούθησε η καθιερωµένη συνέντευξη τύπου στο Δηµαρχείο του Βόλου προς τα τοπικά ΜΜΕ, όπου παρουσιάστηκαν η
φιλοσοφία, οι στόχοι και το πρόγραµµα των δράσεων στο Βόλο,
αλλά και µια σύντοµη συνάντηση µε το Δήµαρχο του Βόλου κ.
Κυριάκο Μήτρου.
Το απόγευµα, βρεθήκαµε στην οδό Ερµού στην πλατεία του
Αγίου Νικολάου, για υπαίθριες δράσεις ενηµέρωσης και ευαισθητοποίησης. Στα πλαίσια αυτής της εξόρµησης, διανεµήθηκε ενηµερωτικό υλικό, µιλήσαµε µε περαστικούς, απαντήθηκαν
ερωτήσεις... Υπό τους ήχους µουσικής και µηνυµάτων, οι περαστικοί πολίτες κλήθηκαν να ‘ψηφίσουν’ σε ένα άτυπο δηµοψήφισµα για τα «σηµαντικότερα» ανθρώπινα δικαιώµατα.

ίδια µέρα το απόγευµα, στην αίθουσα που ευγενικά µας παραχώρησε το Εµπορικό-Βιοµηχανικό Επιµελητήριο. Oι εισηγήσεις των προσκεκληµένων οµιλητών µας (του Αντινοµάρχη
Χανίων Γ. Αγοραστάκη, του Καθηγητή του Πολυτεχνείου
Κρήτης Γ. Καρατζά, του Προέδρου του Συλλόγου Δασκάλων
και Νηπιαγωγών Χανίων Φ. Ποντικάκη και του προέδρου
του Μεσόγειος SOS Ν. Χρυσόγελου) όσο και η ενδιαφέρουσα συζήτηση που ακολούθησε ‘αποζηµίωσαν’ όσους και όσες
την παρακολούθησαν.
Την εποµένη, βρεθήκαµε, προσκεκληµένοι του Δήµου
Νέας Κυδωνίας, στην παραλία των Αγίων Αποστόλων. Εκεί,
αφού ενηµερωθήκαµε για τη περιβαλλοντική και πολιτισµική σηµασία µιας περιοχής που τα τελευταία χρόνια αποτελεί
σηµαντικό πεδίο διεκδίκησης από τους ενεργούς πολίτες και
τους φορείς της περιοχής, συµβάλλαµε µε το τρόπο µας στην
καλή της κατάσταση, καθαρίζοντας συµβολικά ένα τµήµα της
και ολοκληρώνοντας µε αυτό τον τρόπο τις πολυήµερες δραστηριότητές µας στα Χανιά.
Οι δραστηριότητες µας στα Χανιά υλοποιήθηκαν υπό την
αιγίδα της Νοµαρχιακής Αυτοδιοίκησης Χανίων, της Τοπικής Ένωσης Δήµων και Κοινοτήτων Νοµού Χανίων και του
Δήµου Χανίων και µε τη συνεργασία τοπικών κοινωνικώνεπαγγελµατικών φορέων.

Το Σάββατο 8 Οκτωβρίου πραγµατοποιήθηκε η κεντρική εκδήλωση - συζήτηση στην αίθουσα Σαράτση του Πανεπιστηµίου
Θεσσαλίας, την οποία παρακολούθησαν τοπικοί παράγοντες της
αυτοδιοίκησης, εκπρόσωποι συνδικαλιστικών φορέων και τοπικών κινήσεων και πολλοί ευαισθητοποιηµένοι πολίτες. Συντονιστής της συζήτησης ήταν ο αντιπρόεδρος του Κέντρου ‘ΑΝΤΙΓΟΝΗ’ και Νοµαρχιακός Σύµβουλος Θεσσαλονίκης κ. Μιχάλης
Τρεµόπουλος.
Το λόγο έλαβε πρώτη η Λέκτορας του Συνταγµατικού Δικαίου στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης κ. Λίνα Παπαδοπούλου. Στην εισήγησή της τόνισε ότι καµία εξουσία, είτε
εθνική είτε υπερεθνική, δεν µπορεί να είναι απεριόριστη και
αναφέρθηκε λεπτοµερώς στη διαδικασία θέσπισης και τα περιεχόµενα του Χάρτη Θεµελιωδών Δικαιωµάτων της ΕΕ.
Στη συνέχεια, ο κ. Γιάννης Δηµητρακόπουλος, Διευθυντής
του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για το Ρατσισµό και την Ξενοφοβία, αναφέρθηκε στο ρόλο και στις δραστηριότητες του
διεθνούς αυτού Οργανισµού, ο οποίος αναµένεται να µετασχηµατιστεί και να αναβαθµιστεί στο άµεσο µέλλον, αλλά και τα σηµαντικά νοµικά όπλα για την καταπολέµηση του ρατσισµού σε
ευρωπαϊκό επίπεδο.
Ο κ. Γιάννης Γρηγορίου, Διευθυντής του Δ.ΟΥ.Κ. αναφέρθηκε στη ‘συµβολή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στη συλλογική προσπάθεια για την καταπολέµηση των διακρίσεων και της
άνισης µεταχείρισης’: παρατήρησε ότι το πρόβληµα της Τοπικής

ΜΑΘΕ ΤΑ ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ ΣΟΥ - ΓΙΝΕ ΕΝΕΡΓΟΣ ΠΟΛΙΤΗΣ

Μάθε τα δικαιώµατά σου!
στο Βόλο,
7 - 8 Οκτώβρη

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

7

ΜΑΘΕ ΤΑ ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ ΣΟΥ - ΓΙΝΕ ΕΝΕΡΓΟΣ ΠΟΛΙΤΗΣ

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

8

Αυτοδιοίκησης αναφορικά µε την εµπλοκή της στην προστασία
των δικαιωµάτων έγκειται κυρίως στην έλλειψη σχεδιασµού και
πρότεινε ορισµένα µέτρα προκειµένου να εφαρµοστεί µια αποτελεσµατική πολιτική.
Η κ. Έλενα Δηµητρίου, Δικηγόρος Βόλου µίλησε µε θέµα: “Τα
κενά και οι ελλείψεις στο σύστηµα προστασίας των θεµελιωδών δικαιωµάτων των ευπαθών κοινωνικών οµάδων: Εµπειρίες από τη δράση της κοινωνίας των πολιτών στο Βόλο”, πληροφορώντας τους παρευρισκόµενους για τη δράση της εθελοντικής
οµάδας νοµικής στήριξης του τοπικού Δικηγορικού Συλλόγου.

Ο κ. Σπύρος Ιατρόπουλος, Προϊστάµενος του Δηµοτικού Οργανισµού Κοινωνικής Παρέµβασης και Υγείας (Δ.Ο.Κ.Π.Υ.) της
Νέας Ιωνίας Μαγνησίας µας παρουσίασε την εισήγησή του “Η
εξοικείωση των ατόµων που υφίστανται διακρίσεις ως προς
τα θεµελιώδη τους δικαιώµατα µε τις διαδικασίες της ανοιχτής
διαβούλευσης για τη διεκδίκηση τους”, αναφερόµενος κυρίως στο έργο που έχει γίνει από το συγκεκριµένο οργανισµό στα
πλαίσια Ευρωπαϊκών Προγραµµάτων και στη συνέχεια ακολούθησε ενδιαφέρουσα συζήτηση µε το ακροατήριο.
Οι δραστηριότητες στο Βόλο υλοποιήθηκαν υπό την αιγίδα
του Δήµου Βόλου και του Δ.Ο.Υ.Κ.

... και οι δυο κεντρικές εκδηλώσεις σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη
ΔΥΟ ΤΡΙΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΦΛΕΒΑΡΗ 2006, ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ ΟΙ ΔΡΑΣΕΙΣ
ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ “ΕΙΝΑΙ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΟΥ!”
ΣΕ ΑΘΗΝΑ ΚΑΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. ΕΤΣΙ, “ΕΚΛΕΙΣΕ” Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ
ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΑΝΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΟΥ ΕΙΧΑΜΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΕΙ.

Αθήνα, 4-6 Φλεβάρη 2006:
Θεµελιώδη δικαιώµατα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, Εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση µε στόχο
την ενεργό συµµετοχή των πολιτών, ο Ρόλος των εθελοντικών µη κυβερνητικών οργανώσεων.
Το τριήµερο της Αθήνας ξεκίνησε το Σάββατο 4 Φλεβάρη από
την αίθουσα ‘Ιστός’ (Εµµ. Μπενάκη 93-95) όπου υλοποιήσαµε
ένα ολοήµερο Σεµινάριο για περίπου 50 νέους, φοιτητές, µέλη
ΜΚΟ κ.ά. που µας τίµησαν µε τη συµµετοχή τους.
Στο πρώτο - πρωινό - µέρος του σεµιναρίου εκπαιδευτές / στελέχη ΜΚΟ από τους Πολίτες Εν Δράσει, την Εθελοντική Εργασία
Αθήνας και το Μεσόγειος SOS επικέντρωσαν τις παρουσιάσεις
τους σε ζητήµατα όπως: η ενεργός συµµετοχή ως στοιχείο της
ιδιότητας του πολίτη, η εθελοντική δράση, οι Μη Κυβερνητικές
Οργανώσεις. Οι επιµέρους παρουσιάσεις εξέτασαν την έννοια
της ‘πολιτειότητας’/ ιδιότητας του πολίτη (πως ορίζεται, ποιες είναι οι συστατικές της διαστάσεις, πως εκδηλώνεται και αναπτύσσεται), του εθελοντισµού (και µέσα από παραδείγµατα εθελοντικών δράσεων από διάφορα θεµατικά πεδία και γεωγραφικούς
χώρους), των ΜΚΟ (µε ιστορική αναδροµή στην ανάπτυξη των
ΜΚΟ, πλαίσιο λειτουργίας σε χώρες της Ευρώπης, ιδιαιτερότητες
στην Ελλάδα).
Στο απογευµατινό µέρος, επιχειρήθηκε η εξειδίκευση της προβληµατικής που αναπτύχθηκε µε παραδείγµατα εθελοντικών

δράσεων πολιτών και Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων. Πραγµατοποιήθηκαν τρία παράλληλα βιωµατικά εργαστήρια που επικεντρώσαν σε επιµέρους θεµατικές, µε εισηγητικές παρουσιάσεις
και συντονισµό από στελέχη ΜΚΟ.
Οι συµµετέχοντες επέλεξαν ποιο εργαστήριο θα παρακολουθήσουν ανάλογα µε τα ενδιαφέροντα τους και συµµετείχαν ενεργά σε σχετικές δραστηριότητες των οµάδων:
Η θεµατολογία των εργαστηρίων που υλοποιήθηκαν και αντίστοιχα οι οργανώσεις – συντονιστές ήταν:
• Περιβάλλον και Βιώσιµη Ανάπτυξη [WWF / Μεσόγειος SOS]
• Ανθρώπινα δικαιώµατα και διακρίσεις [Αντιγόνη / Διεθνής
Αµνηστία]
• Συµµετοχή του Πολίτη [Πολίτες εν Δράσει / Εθελοντική Εργασία Αθήνας]
Την Κυριακή 5 Φλεβάρη, το βραδάκι, στο Κτίριο Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών (Τοσίτσα 11), οι εκδηλώσεις του τριηµέρου
περιλάµβαναν την προβολή δυο ντοκιµαντέρ για τη µετανάστευση, το ρατσισµό και την ξενοφοβία (του Στ. Κούλογλου,
από την εκποµπή ‘Ρεπορτάζ Χωρίς Σύνορα’), ενώ η βραδιά

Στην ηµερίδα στις 27 Φλεβάρη, µε θέµα ‘Βιοµηχανία, επικινδυνότητα, κλιµατικές αλλαγές: ο ρόλος των πολιτών’, παρουσιάστηκαν ενδιαφέρουσες εισηγήσεις, ενώ οι Δήµαρχοι Πολίχνης
κ. Μ. Ξανθόπουλος, Ελευθερίου-Κορδελιού κ. Στ. Λαφαζανίδης
και ο Γ.Γ. του Δήµου Σταυρούπολης, µαζί µε επικεφαλής παρατάξεων, στελέχη της αυτοδιοίκησης και κινήσεων πολιτών συµµετείχαν σε ένα πλούσιο διάλογο. Στο ισόγειο του Πνευµατικού
Κέντρου Σταυρούπολης που φιλοξένησε την ηµερίδα λειτουργούσε έκθεση οικολογικών /βιολογικών προϊόντων. Εισηγήσεις
έκαναν οι:









συνεχίστηκε µε πάρτι στο φουαγέ του όµορφου νεοκλασικού
κτιρίου που µας φιλοξενούσε.
Τη Δευτέρα 6 Φλεβάρη το απόγευµα στην αίθουσα του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών πραγµατοποιήθηκε η δηµόσια συζήτηση µε θέµα ‘Δικαιώµατα και Ευθύνη του Πολίτη στην Ε.Ε.’ µε
προσκεκληµένους οµιλητές τους:
• Γεωργάτος Γεράσιµος, ATTAC Ελλάδας
• Κουβαράς Γεράσιµος, Διευθυντής Ελλ. Τµήµατος Διεθνούς
Αµνηστίας
• Παπαδηµητρίου Γιώργος, Καθηγητής Συνταγµατολόγος
• Χατζή Χρύσα, Βοηθός Συνηγόρου του Πολίτη
Στην εκδήλωση, απηύθυνε χαιρετισµό
ο Δηµ. Παξινός, Πρόεδρος του ΔΣΑ που µας φιλοξένησε.

Θεσσαλονίκη,25-27 Φλεβάρη 2006:
Πολίτες, βιοµηχανία καθηµερινή ζωή
Το τριήµερο εκδηλώσεων ενηµέρωσης και διαλόγου στη Θεσσαλονίκη συνδυάστηκε µε την επέτειο των 20 χρόνων από το
µεγαλύτερο βιοµηχανικό ατύχηµα στη χώρα µας, αυτό στις πετρελαιοδεξαµενές της Jet Oil. Το τριήµερο περιλάµβανε µια ηµερίδα, ένα σεµινάριο, ένα διαδραστικό εργαστήριο και ένα περιβαλλοντικό παιχνίδι.

Ανδρέας Δεληγιάννης, Dr Χηµικός, ΕΥΑΘ
Κώστας Νικολάου, Π.Ε.ΕΚ.Π.Ε., Οργανισµός Ρυθµιστικού
Σωκράτης Φάµελλος, ΤΕΕ Κ. Μακεδονίας
Νίκος Χρυσόγελος, χηµικός, Δίκτυο Μεσόγειος SOS
Στέφανος Γωγάκος, χηµικός, Γ.Γ. του Πανελλ. Συλλόγου Χηµικών Βιοµηχανίας
Αδάµ Λαδένης, εντεταλµένος σύµβουλος του Συνδέσµου Βιοµηχανιών Β.Ε.
Χριστίνα Θεοχάρη, τµήµα Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ
Κώστας Παπάκος, χηµικός µηχανικός στη Βιοµηχανία Φωσφορικών Λιπασµάτων
Κατερίνα Πελεκάση, περιβαλλοντολόγος, ΥΠΕΧΩΔΕ

Εξαιρετικό ενδιαφέρον και πολύ καλή συµµετοχή είχε και το
σεµινάριο της Κυριακής 26/2, µε θέµα ‘Οικολογία και καθηµερινή ζωή - δικαιώµατα και υποχρεώσεις των πολιτών’, όπου
συµµετείχαν εκπαιδευτικοί, νέοι επιστήµονες, φοιτητές και εθελοντές. Εισηγήσεις έκαναν οι Αλέκος Γεωργόπουλος, Νίκος
Γιαννακόπουλος, Μιχάλης Τρεµόπουλος, Σταύρος Υφαντής,
και Νίκος Χρυσόγελος.
Στο διαδραστικό εργαστήριο το Σάββατο 25 Φλεβάρη µε θέµα:
‘Πληροφόρηση και ενεργοποίηση των πολιτών’ προσεγγίστηκε η
σύγχρονη έννοια της ιδιότητας του πολίτη (citizenship), η έννοια
της εθελοντικής δράσης, η ανάπτυξη και η λειτουργία των ΜΚΟ.
Εισηγήσεις έκαναν στελέχη από το Κέντρο Αποκατάστασης Θυµάτων Βασανιστηρίων, την Πρωτοβουλία ενάντια στη βία στην
ψυχιατρική, Άρσις, Σύλλογος οικογενειών για την ψυχική υγεία,
ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS, Πολίτες εν Δράσει, Αντιγόνη, Εθελοντική Εργασία, Καλλιστώ κ.α.
Στο τριήµερο διοργανωτές ήταν η Οικολογική Κίνηση Θεσσαλονίκης, το Δίκτυο Μεσόγειος SOS, το Κέντρο Πληροφόρησης
‘Αντιγόνη’ και οι Πολίτες εν δράσει και συνδιοργανωτές η Οικολογία-Αλληλεγγύη/ Συνασπισµός των Πολιτών, το Παράρτηµα
Κεντρικής Μακεδονίας της Πανελλήνιας Ένωσης Εκπαιδευτικών
για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, η Εθελοντική Εργασία, ο
Σύνδεσµος Βιοκαλλιεργητών Β. Ελλάδας και ο Σύλλογος Γονέων 15ου Δηµοτ. Σχολείου Σταυρούπολης.

ΜΑΘΕ ΤΑ ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ ΣΟΥ - ΓΙΝΕ ΕΝΕΡΓΟΣ ΠΟΛΙΤΗΣ

Στόχος του ήταν να προσεγγίσει µε ένα συνθετικό τρόπο τα
προβλήµατα της βιοµηχανικής δραστηριότητας και τις επιπτώσεις της στο περιβάλλον και τη ζωή των πολιτών. Ακόµη, να σκιαγραφήσει το περίγραµµα µιας άλλης πρότασης για το µέλλον
και την ποιότητα ζωής και να συµβάλλει στην ενεργοποίηση της
κοινωνίας των πολιτών, θέτοντας ερωτήµατα όπως: Ποια είναι
τα θεσµικά µέσα που προσφέρονται -σε ευρωπαϊκό και εθνικό
επίπεδο- για την πρόληψη και αντιµετώπιση των συνεπειών της
περιβαλλοντικής επιβάρυνσης; Ποιος ο ρόλος της πληροφόρησης, συµµετοχής και ελέγχου στις αποφάσεις που σχετίζονται µε
το περιβάλλον από τους πολίτες και τις ΜΚΟ; Τι µπορεί να κάνει ο
πολίτης για να συµβάλλει σε προσωπικό επίπεδο;

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

9

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

10

ΧΑΡΤΗΣ
ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ
ΘΕΜΕ ΛΙΩΔΗ ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ Σ ΤΗΝ Ε.Ε.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ
ΚΑΙ ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
Ο ΧΑΡΤΗΣ
ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ
ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ EΝΩΣΗΣ,
ΠΟΥ ΠΡΟΚΗΡΥΧΘΗΚΕ ΣΤΗ ΝΙΚΑΙΑ,
ΣΤΙΣ 7 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2000,
ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΕΙ ΤΗ ΣΥΝΘΕΣΗ
ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝ ΑΞΙΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ
ΜΕΛΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ EΝΩΣΗΣ.
Ο ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ
ΕΞΗΓΕΙΤΑΙ ΣΤΟ ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΤΟΥ:
“ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΓΚΑΙΟ ΝΑ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ
Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ, ΥΠΟ ΤΟ ΠΡΙΣΜΑ
ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ,
ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ
ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ
ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ...”.

11

• Κεφάλαιο I: Αξιοπρέπεια (ανθρώπινη
αξιοπρέπεια, δικαίωµα στη ζωή, δικαίωµα στην ακεραιότητα του προσώπου,
απαγόρευση των βασανιστηρίων και των
απάνθρωπων εξευτελιστικών ποινών ή
µεταχείρισης, απαγόρευση της δουλείας
και της καταναγκαστικής εργασίας),
• Κεφάλαιο II: Ελευθερία (δικαίωµα στην
ελευθερία και την ασφάλεια, σεβασµός
της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής,
προστασία των δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα, δικαίωµα γάµου και
δικαίωµα ίδρυσης οικογένειας, ελευθερία σκέψης συνείδησης και θρησκείας,
ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης, ελευθερία του συνέρχεσθαι και
συνεταιρίζεσθαι, ελευθερία των τεχνών
και των επιστηµών, δικαίωµα εκπαίδευσης, επαγγελµατική ελευθερία και δικαίωµα στην εργασία, ελευθερία ίδρυσης επιχείρησης δικαίωµα ιδιοκτησίας,
δικαίωµα ασύλου, προστασία σε περίπτωση αποµάκρυνσης, επαναπροώθησης και απέλασης).
• Κεφάλαιο III: Ισότητα (ισότητα έναντι του
νόµου, µη διάκριση, πολιτισµική, θρησκευτική και γλωσσική πολυµορφία, ισότητα
ανδρών και γυναικών, δικαιώµατα του παιδιού, δικαιώµατα των ηλικιωµένων, ένταξη των ατόµων µε ειδικές ανάγκες).
• Κεφάλαιο IV: Αλληλεγγύη (δικαίωµα στην πληροφόρηση και στη διαβούλευση µε τους εργαζοµένους στο
πλαίσιο της επιχείρησης, δικαίωµα
διαπραγµατεύσεων και συλλογικών
ενεργειών, δικαίωµα πρόσβασης στις

υπηρεσίες ευρέσεως εργασίας, προστασία έναντι αδικαιολόγητης απόλυσης, δίκαιοι και ισότιµοι όροι εργασίας, απαγόρευση της εργασίας των
παιδιών και προστασία των εργαζόµενων νέων, οικογενειακή και επαγγελµατική ζωή, κοινωνική ασφάλεια
και κοινωνική αρωγή, προστασία της
υγείας, πρόσβαση σε υπηρεσίες γενικού οικονοµικού ενδιαφέροντος, προστασία του περιβάλλοντος, προστασία
των καταναλωτών).
• Κεφάλαιο V: Ιθαγένεια (δικαίωµα του
εκλέγειν και του εκλέγεσθαι κατά τις
εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δικαίωµα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι κατά τις δηµοτικές εκλογές, δικαίωµα χρηστής διαχείρισης, δικαίωµα
πρόσβασης στα έγγραφα, διαµεσολαβητής, δικαίωµα αναφοράς, ελεύθερη
κυκλοφορία και διαµονή, διπλωµατική
και προξενική προστασία).
• Κεφάλαιο VI: Δικαιοσύνη (δικαίωµα
πραγµατικής προσφυγής και αµερόληπτου δικαστηρίου, τεκµήριο αθωότητας
και δικαιώµατα υπεράσπισης, αρχές νοµιµότητας και αναλογικότητας αξιόποινων πράξεων και ποινών, δικαίωµα του
προσώπου να µην δικάζεται ή να µην τιµωρείται ποινικά δύο φορές για την ίδια
αξιόποινη πράξη).
• Κεφάλαιο VII: Γενικές διατάξεις.
Γενικά, τα αναφερόµενα δικαιώµατα
αναγνωρίζονται σε κάθε πρόσωπο. Ωστόσο, ο Χάρτης αναφέρεται σε κατηγορίες
ατόµων µε ιδιαίτερες ανάγκες (των παιδιών, των ηλικιωµένων, των αναπήρων).
Εξάλλου, το κεφάλαιο V προβλέπει την
ειδική κατάσταση του Ευρωπαίου πολίτη
αναφερόµενο σε ορισµένα δικαιώµατα
που ήδη προβλέπονται στις Συνθήκες
(ελεύθερη κυκλοφορία και διαµονή, δι-

καίωµα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι,
δικαίωµα αναφοράς), εισάγοντας επίσης
το δικαίωµα της χρηστής διοίκησης.
Λαµβανοµένης υπόψη της εξέλιξης της
κοινωνίας, πέραν των κλασικών δικαιωµάτων (δικαίωµα στη ζωή, ελευθερία της
έκφρασης, δικαίωµα πραγµατικής προσφυγής), ο Χάρτης αναφέρει δικαιώµατα
που δεν περιλαµβάνονταν στη σύµβαση
του Συµβουλίου της Ευρώπης του 1950
(προστασία των δεδοµένων, βιοηθική ...).
Υιοθετώντας µια πιο σύγχρονη γλώσσα
σύµφωνα µε ορισµένες εθνικές νοµοθεσίες, αναγνωρίζει άλλους τρόπους πλην
του γάµου για την ίδρυση οικογένειας και
δεν µιλά πλέον για γάµο µεταξύ ανδρών
και γυναικών, αλλά απλώς για γάµο.
Οι γενικές διατάξεις έχουν ως στόχο
να καθορίσουν τους δεσµούς µεταξύ του
Χάρτη της Ευρωπαϊκής Σύµβασης ανθρωπίνων δικαιωµάτων (ΕΣΑΔ), καθώς και
να καθορίσουν το πεδίο εφαρµογής του
Χάρτη. Ο Χάρτης εφαρµόζεται στα ευρωπαϊκά όργανα τηρούµενης της αρχής της
επικουρικότητας και σε καµία περίπτωση
δεν µπορεί να επεκτείνει τις αρµοδιότητες και τα καθήκοντα που τους αναθέτουν
οι Συνθήκες. Οι αρχές του Χάρτη εφαρµόζονται στα κράτη µέλη (στις κεντρικές
και στις περιφερειακές και τοπικές αρχές)
όταν εφαρµόζουν την κοινοτική νοµοθεσία. Εξάλλου, η υποχρέωση των κρατών
µελών να τηρούν τα θεµελιώδη δικαιώµατα στο πλαίσιο της κοινοτικής νοµοθεσίας
είχε ήδη επιβεβαιωθεί από τη νοµολογία
του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

ΘΕΜΕ ΛΙΩΔΗ ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ Σ ΤΗΝ Ε.Ε.

Ο Χάρτης περιλαµβάνει ένα εισαγωγικό
προοίµιο και 54 άρθρα που κατανέµονται
σε 7 κεφάλαια:

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Γ

ια πρώτη φορά, όλα τα δικαιώµατα που µέχρι τότε ήταν διάσπαρτα
στις διάφορες νοµοθετικές πράξεις όπως στις εθνικές νοµοθεσίες και
τις διεθνείς συµβάσεις του Συµβουλίου
της Ευρώπης, των Ηνωµένων Εθνών,
του Διεθνούς Οργανισµού Εργασίας, συγκεντρώθηκαν σε ένα µόνο έγγραφο. Ο
Χάρτης, παρέχοντας διαφάνεια και σαφήνεια στα θεµελιώδη δικαιώµατα και ελευθερίες, συµβάλλει στην ανάπτυξη της
έννοιας του πολίτη της Ένωσης, καθώς
και στη δηµιουργία ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης (όπως
επιβεβαιώνεται στο προοίµιο του χάρτη).
Ο Χάρτης ενισχύει την νοµική ασφάλεια
όσον αφορά την προστασία των θεµελιωδών δικαιωµάτων, η οποία µέχρι σήµερα
εξασφαλίζεται µόνο από τη νοµολογία του
Δικαστηρίου και από το άρθρο 6 της συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

ΘΕΜΕ ΛΙΩΔΗ ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ Σ ΤΗΝ Ε.Ε.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

12

ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ
ΚΑΙ Ο ΧΑΡΤΗΣ ΤΗΣ ΝΙΚΑΙΑΣ
ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ
ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΕΚΕΙΝΑ
ΠΟΥ ΟΛΑ ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΕΝΟΣ ΚΡΑΤΟΥΣ
ΑΥΤΟΔΕΣΜΕΥΟΝΤΑΙ ΝΑ ΣΕΒΟΝΤΑΙ.
OΤΑΝ ΛΕΜΕ ΟΛΑ ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ, ΕΝΝΟΟΥΜΕ
ΤΟΣΟ ΤΑ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ
ΟΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ.
ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
ΠΑΙΡΝΟΥΝ ΣΤΗ ΣΥΝΤΡΙΠΤΙΚΗ ΠΛΕΙΟΨΗΦΙΑ
ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΓΡΑΠΤΗ ΜΟΡΦΗ
ΚΑΙ ΕΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΣΥΝΗΘΩΣ ΣΤΟ (ΓΡΑΠΤΟ)
ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ ΕΝ ΛΟΓΩ ΚΡΑΤΟΥΣ.

Λ

όγω της δέσµευσης και της νοµοθετικής εξουσίας από
τα συνταγµατικά δικαιώµατα, τα δικαστήρια δικαιούνται
να ασκούν το λεγόµενο ‘δικαστικό έλεγχο της συνταγµατικότητας των νόµων’, να επιτηρούν δηλαδή τη συµφωνία των
κοινών νόµων µε τα θεµελιώδη ή συνταγµατικά δικαιώµατα, τα
οποία απολαµβάνουν υπερνοµοθετικής ισχύος. Η δυνατότητα
αυτή απορρέει από µια κεντρική παραδοχή: ότι τα περιθώρια
δράσης της πολιτικής και κάθε εξουσίας δεν είναι απεριόριστα.
Ότι κάθε άτοµο απολαµβάνει κάποια δικαιώµατα που απορρέουν
είτε από την ιδιότητά του ως ανθρώπου – γι’ αυτό και τα απολαµβάνουν όλοι οι κάτοικοι ενός κράτους ακόµη κι αν δεν είναι
πολίτες του – είτε από την ιδιότητά του ως πολίτη που µπορεί
να αυτοπροσδιορίζεται τόσο σε προσωπικό όσο και σε πολιτικό
επίπεδο – εξ ού και η σύνδεση των θεµελιωδών δικαιωµάτων µε
τη δηµοκρατία.

της Λίνας Παπαδοπούλου
Λέκτορα Συνταγµατικού Δικαίου,
Τµήµα Νοµικής Α.Π.Θ.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

13

Τι σχέση έχουν όλα αυτά όµως µε την Ευρωπαϊκή Ένωση που
δεν είναι κράτος; Παρά το γεγονός ότι η Ένωση όντως δεν είναι
ακόµη – και κατά πάσα πιθανότητα δεν πρόκειται να µετασχηµατιστεί σύντοµα σε – κράτος, έχει πολλά από τα χαρακτηριστικά που µας είναι γνωστά από τα υπάρχοντα κράτη: έχει νοµοθετική εξουσία, νοµικό εποικοδόµηµα, δικαστικό σύστηµα
και διοικητικές λειτουργίες. Μεγάλο µέρος της νοµοπαραγωγικής λειτουργίας διεξάγεται πλέον στο κοινοτικό επίπεδο. Αυτό
σηµαίνει απλά ότι πολλοί νόµοι (που ονοµάζονται οδηγίες ή
κανονισµοί) έχουν αποφασιστεί από κοινού από όλους τους
αρµόδιους υπουργούς όλων των κρατών µελών, µε τη συµφωνία, τις περισσότερες φορές, και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Με τον τρόπο αυτό παράγεται ένα σύνολο και σύστηµα
νόµων, που ονοµάζεται ‘κοινοτικό δίκαιο’ και είναι κοινό σε
όλα τα κράτη µέλη.
Αν οι νόµοι αυτοί είχαν παραχθεί από καθένα κράτος χωριστά
θα µπορούσαν να ελεγχθούν από τα δικαστήρια µε κριτήριο τα
θεµελιώδη ή συνταγµατικά δικαιώµατα του αντίστοιχου κράτους. Τώρα όµως που αποτελούν προϊόν µιας κοινής διαδικασίας, κανένα από τα επιµέρους συντάγµατα των κρατών µελών
δεν µπορεί να εφαρµοστεί, όπως έχει πει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο του Λουξεµβούργου. Το Δικαστήριο αυτό (ΔΕΚ) είναι το
ανώτατο δικαστήριο σχετικά µε τις υποθέσεις που αφορούν το
κοινοτικό δίκαιο. Δεν σηµαίνει όµως ότι κάθε τέτοια υπόθεση
πάει κατευθείαν εκεί. Αντίθετα, κατεξοχήν κοινοτικός δικαστής
είναι ο εθνικός δικαστής και µόνον όταν αυτός ο τελευταίος
έχει ανάγκη κάποιας διευκρίνισης σχετικά µε την έννοια του
κοινοτικού δικαίου µπορεί να απευθύνει ένα ερώτηµα, που το
λέµε προδικαστικό στο ΔΕΚ. Τι συµβαίνει λοιπόν όταν ένας
πολίτης ή ένα εθνικό δικαστήριο ή το ίδιο το ΔΕΚ θεωρήσει
ότι ένας ευρωπαϊκός νόµος (οδηγία, κανονισµός) παραβιάζει
κάποιο θεµελιώδες δικαίωµα; Όπως είπαµε δεν µπορεί να
επικαλεστεί κανένα εθνικό Σύνταγµα. Έτσι όµως υπάρχει µια
µείωση στη δικαστική προστασία: αν ο νόµος ήταν εθνικός θα
µπορούσε να επικαλεστεί το Σύνταγµα του κράτους του, τώρα
που είναι ευρωπαϊκός δεν µπορεί να επικαλεστεί κανένα Σύνταγµα γιατί η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει τέτοιο (τουλάχιστον
όχι γραπτό και τυπικό). Η µείωση αυτή δεν είναι αποδεκτή γιατί
αντιβαίνει στην κεντρική επιλογή που αναφέραµε στην αρχή,
ότι δηλαδή κάθε άνθρωπος απολαµβάνει κάποια αναπαλλοτρίωτα δικαιώµατα.
Για να αντιµετωπίσει το κενό αυτό και επειδή, περίπου 30
χρόνια πριν, προκλήθηκε από κάποια εθνικά συνταγµατικά δι-

καστήρια, το ΔΕΚ αντέταξε ότι η προστασία των θεµελιωδών δικαιωµάτων αποτελεί µια από τις γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου, τις οποίες περιφρουρεί το ίδιο. Αργότερα την άποψη αυτή
υιοθέτησε και η ίδια η Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (άρθρο
6 παρ. 2). Έτσι το ΔΕΚ νοµιµοποίησε εαυτό να κρίνει τις πράξεις
των κοινοτικών οργάνων αλλά και των εθνικών οργάνων όταν
ενεργούν εντός του πλαισίου του κοινοτικού δικαίου µε βάση τα
θεµελιώδη δικαιώµατα.

Υπάρχουν κάπου γραµµένα
αυτά τα θεµελιώδη δικαιώµατα;
Δυστυχώς όχι!
Το ερώτηµα που ανακύπτει τώρα είναι: ποια δικαιώµατα;
Υπήρχε κάποιος κατάλογος στον οποίο περιέχονταν τα δικαιώµατα αυτά, όπως γίνεται στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες;
Καταρχάς όχι, δεν υπήρχε τέτοιος κατάλογος. Το Δικαστήριο
λοιπόν – και πλέον και το πρωτογενές κοινοτικό δίκαιο, δηλ. η
Συνθήκη της ΕΕ – αναγνώρισε ότι τέτοια δικαιώµατα µπορεί να
αντλεί κατά την κρίση του από τις κοινές συνταγµατικές παραδόσεις των κρατών µελών, από την Ευρωπαϊκή Σύµβαση των
Δικαιωµάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) και από τις διεθνείς συνθήκες ανθρωπίνων δικαιωµάτων που έχουν υπογράψει όλα τα
κράτη µέλη. Για να µη µπερδευόµαστε, η ΕΣΔΑ είναι ένας κατάλογος δικαιωµάτων που υιοθετήθηκε στο πλαίσιο του Συµβουλίου της Ευρώπης πριν από 50 χρόνια, συµπληρώνεται
συνεχώς µε πρόσθετα πρωτόκολλα και έχει κυρωθεί από όλες
τις χώρες της Ευρώπης (συµπεριλαµβανοµένης και της Τουρκίας) και όχι µόνον τα µέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Δικαστήριο που κρίνει τις υποθέσεις σχετικά µε τη Σύµβαση αυτή
είναι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωµάτων του Ανθρώπου
που εδρεύει στο Στρασβούργο. Ωστόσο, η ΕΣΔΑ δεν δεσµεύει
την ίδια την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, παρότι όλα τα µέλη της την
έχουν υπογράψει, γιατί η ίδια η Κοινότητα δεν (µπορεί να) είναι
µέλος του Συµβουλίου της Ευρώπης, που έχει µόνον κράτη ως
µέλη, και άρα ούτε της ΕΣΔΑ.
Σύµφωνα µε τα παραπάνω λοιπόν, για να ανακεφαλαιώσουµε,
τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα εθνικά όργανα όταν
ενεργούν εντός του κοινοτικού πλαισίου δεσµεύονται από τα θεµελιώδη δικαιώµατα, όπως αυτά απορρέουν από τις κοινές συνταγµατικές παραδόσεις των κρατών µελών, την ΕΣΔΑ και τις
διεθνείς Συνθήκες.
Σηµαίνει αυτό ότι όλα τα δικαιώµατα που περιέχονται σε αυτές
τις τρεις ‘δεξαµενές’ δικαιωµάτων είναι δεσµευτικά; Όχι ακρι-

ΘΕΜΕ ΛΙΩΔΗ ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ Σ ΤΗΝ Ε.Ε.

Μα τι σχέση έχει η Ευρωπαϊκή Ένωση
µε τα θεµελιώδη δικαιώµατα;

ΘΕΜΕ ΛΙΩΔΗ ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ Σ ΤΗΝ Ε.Ε.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

14

βώς. Καταρχάς ποιες συνταγµατικές παραδόσεις είναι ‘κοινές’
ώστε να µπορούν να θεµελιώσουν ένα κοινό δικαίωµα; Γι’ αυτό
αποφασίζει το ΔΕΚ, όπως και για το αν ένα δικαίωµα που βρίσκεται σε µια από τις δεξαµενές είναι εφαρµοστέο, αν δηλαδή συνάδει µε τη φύση και τις ανάγκες της Ένωσης. Αυτή η διακριτική ευχέρεια του ΔΕΚ δηµιουργεί προφανώς µια νοµική ανασφάλεια.
Πρέπει κανείς να εντρυφήσει στη σχετική 30χρονη νοµολογία
για να ανακαλύψει ποια δικαιώµατα έχουν ήδη αναγνωριστεί.
Μπορεί πάντως κανείς να επικαλεστεί και δικαιώµατα που δεν
έχουν ακόµη αναγνωριστεί αλλά θα µπορούσαν δυνάµει να
αναγνωριστούν, αν προκύπτουν για παράδειγµα από τις κοινές
συνταγµατικές παραδόσεις, αλλά η ανασφάλεια προφανώς παραµένει. Επιπλέον µπορεί κανείς να παρατηρήσει ότι η εξουσία
του Δικαστηρίου, όχι µόνον να εφαρµόζει το δίκαιο, αλλά και να
το ‘κατασκευάζει’ ή έστω να το ‘ανακαλύπτει’ µέσα από τις πηγές
του αλλά µε διακριτική ευχέρεια υπερβαίνει τη νοµιµοποίηση που
ένα δικαιοδοτικό όργανο διαθέτει στο πλαίσιο µιας δηµοκρατικής
διακυβέρνησης. Η εξουσία συνεπώς του ΔΕΚ να το κάνει συµβάλει στο δηµοκρατικό έλλειµµα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αφού τα θεµελιώδη δικαιώµατα
δεν είναι καταγεγραµµένα,
ας τα καταγράψουµε λοιπόν!
Έτσι σκέφτηκε το Ευρωπαϊκό Συµβούλιο ή Συµβούλιο Κορυφής της Κολωνίας τον Ιούνιο του 1999 (στο οποίο µετέχουν οι
Πρωθυπουργοί ή Αρχηγοί Κράτους των µελών της Ένωσης) και
αποφάσισε να αναθέσει σε ένα σώµα να συγκεντρώσει σε ένα
ενιαίο κείµενο τα θεµελιώδη δικαιώµατα που ισχύουν εντός της
Ένωσης. Το σώµα αυτό ονοµάστηκε Συνέλευση και αποτελούνταν από 2 βουλευτές από κάθε εθνικό Κοινοβούλιο (από την
Ελλάδα ήταν η Ψαρούδα - Μπενάκη και ο Λουκάς Αποστολίδης),
16 Ευρωβουλευτές, έναν αντιπρόσωπο κάθε αρχηγού κυβέρνησης ή κράτους (εκ µέρους του Έλληνα Πρωθυπουργού κ. Σηµίτη
συµµετείχε ο καθηγητής κ. Γιώργος Παπαδηµητρίου) και έναν
εκπρόσωπο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η σύνθεση της Συνέλευσης, που είναι κατεξοχήν κοινοβουλευτική, και οι δηµόσιες
συνεδριάσεις της αποτέλεσαν κάτι το καινούριο στην πορεία της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, που µέχρι τότε χρησιµοποιούσε για τις διαβουλεύσεις σώµατα διπλωµατών και κλειστές διαδικασίες. Η
επιτυχία του έργου της εξάλλου αντικατοπτρίζεται και στο γεγονός ότι ήδη µια δεύτερη Συνέλευση, ίδιας σύνθεσης, διαβουλεύεται σχετικά µε το θεσµικό µέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Και εγένετο
ο Χάρτης Θεµελιωδών Δικαιωµάτων της Ένωσης!
Η (πρώτη) Συνέλευση αποπεράτωσε τις εργασίες της εντός
του 2000 και κατέθεσε τον προτεινόµενο Χάρτη Θεµελιωδών
Δικαιωµάτων στο Συµβούλιο της Νίκαιας τον Δεκέµβρη του
2000. Το Συµβούλιο, η Επιτροπή και το Κοινοβούλιο διακήρυξαν
πανηγυρικά το Χάρτη αυτό ως πολιτικό κείµενο, χωρίς ωστόσο
δεσµευτική ισχύ.
Όσον αφορά τα θεµελιώδη δικαιώµατα, για να ξαναπιάσουµε
το νήµα του θέµατός µας, διαθέτουµε πλέον ένα συνολικό κείµενο, το οποίο ωστόσο δεν είναι δεσµευτικό. Αυτό σηµαίνει ότι ναι
µεν έχει νοµικές συνέπειες, ιδιαίτερα µετά την απόφαση όλων
των ευρωπαϊκών οργάνων, πλην του ΔΕΚ, να τον επικαλούνται,
αλλά πάντως υπολείπεται ενός πραγµατικά νοµικά δεσµευτικού
Χάρτη. Στο Δικαστήριο του Λουξεµβούργου οι εισαγγελείς τον
επικαλούνται συχνά µε τρόπο βεβαιωτικό ενός συµπεράσµατός
τους. Η απόφαση ωστόσο περί απόδοσης νοµικής δεσµευτικότητας στο Χάρτη παραπέµφθηκε στη Διακυβερνητική Διάσκεψη του
2004 και συνεπώς αποτέλεσε ένα από τα θέµατα διαβούλευσης
στην Ευρωπαϊκή Συνέλευση για το Μέλλον της Ευρώπης.

Η ένταξη του Χάρτη στο «Σύνταγµα» της ΕΕ
Στην πρότασή της προς τη ΔΔ η Συνέλευση ενέταξε το Χάρτη
στο «Σύνταγµα», ή ορθότερα στη «Συνθήκη Θέσπισης Συντάγµατος για την Ευρώπη», ως δεύτερο µέρος αυτού. Η ένταξή του στη
βασική, συνταγµατικής υφής Συνθήκη, θα ολοκλήρωνε το βήµα
προς µεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου, καθαρότητα και ευκρίνεια
όσον αφορά τα δικαιώµατα που προστατεύονται στην κοινοτική
τάξη και θα ενισχύσει τη θέση του ευρωπαίου πολίτη στην ενωσιακή διαδικασία. Με τον τρόπο αυτό ο Χάρτης συνέδεσε τη δεσµευτικότητά του µε το ευρωπαϊκό Σύνταγµα εν συνόλω. Ωστόσο
παρά την επικύρωσή του από τα µισά κράτη µέλη, η Συνταγµατική
Συνθήκη προσέκρουσε στα «όχι» των Γάλλων και Ολλανδών.
Έτσι µέχρι και σήµερα ο Χάρτης Θεµελιωδών Δικαιωµάτων της
Ευρωπαϊκής Ένωσης ή Χάρτης της Νίκαιας παραµένει µια πολιτική διακήρυξη, η οποία έµµεσα µόνον αναπτύσσει κανονιστικές
συνέπειες και αποκτάει δεσµευτική ισχύ µόνον στο βαθµό που τα
όργανα της ΕΕ έχουν αυτοδεσµευτεί να τον σέβονται αλλά και στο
βαθµό που ενσωµατώνει τις κοινές συνταγµατικές παραδόσεις
στο πεδίο των δικαιωµάτων και αποτυπώνει µια πανευρωπαϊκή
συναίνεση για την έκταση και το περιεχόµενο των θεµελιωδών
και αναπαλλοτρίωτων δικαιωµάτων των ευρωπαίων πολιτών.

Για περαιτέρω διάβασµα:
Βιβλία:
• Στέλιου Περράκη, Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η προστασία των δικαιωµάτων του ανθρώπου, 1986
• Ευγενίας Σαχπεκίδου, Το δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και η πορεία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, 1995, σελ. 109επ.
• Γιώργου Παπαδηµητρίου, Ο Χάρτης Θεµελιωδών Δικαιωµάτων. Σταθµός στη θεσµική ωρίµανση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Αθήνα: Παπαζήση 2001, 17.
• Ιωάννη Κουκιάδη, Η Κοινωνική Ευρώπη, ιδίως σελ. 139επ., Αθήνα: Επίκεντρο 2005
Άρθρα:
• Σοφίας Κουκούλη-Σπηλιωτοπούλου, Ο Χάρτης Θεµελιωδών Δικαιωµάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Δικαιώµατα του Ανθρώπου 2001, 203επ.
• Λίνας Παπαδοπούλου, Ο Ευρωπαϊκός Χάρτης και η προστασία των θεµελιωδών δικαιωµάτων στην ενωσιακή έννοµη,
Το Σύνταγµα 6/2001, σελ. 1267-1326, http://tosyntagma.ant-sakkoulas.gr/theoria/item.php?id=458
• Κ. Ζώρα, “Ο Χάρτης Θεµελιωδών Δικαιωµάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης”, ΔτΑ 14/2002, 429επ.
• Θεόδωρου Κατσούφρου, “Ο Χάρτης Θεµελιωδών Δικαιωµάτων της Ευρωπϊκής Ένωσης και ο Κοινοτικός Δικαστής”,
Δικαιώµατα του Ανθρώπου Νο 20, 2003, σελ. 1107-1135
• House of Lords, European Union Committe: Eighth Report on the European Charter of Fundamental Rights, session 1999-2000,
σε http://www.publications.parliament.uk/pa/ld199900/ldselect/ldeucom/67/6701.htm
• Macía Laura Carrasco, The draft EU Charter of Fundamental Rights, eipascope 2000, 3, in: http://eipa-nl.com/public/public_eipascope/00/
2000-3/HTML/LauraCarrasco.pdf
• Miller, Vaughne, Human Rights in the EU: the Charter of Fundamental Rights’, Reserch Paper 00/32, 20 March 2000, International Affairs
and Defence Section, House of Commons Library, http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp2000/rp00-032.pdf
Και για τους πολύ µελετηρούς:
• Philip Alston (επιµ.), The EU and Human Rights, 1999 (πολυσέλιδος τόµος µε συµβολές σε πολλά θέµατα)
Διαδικτυακοί τόποι:
• http://www.europa.eu.int/comm/justice_home/unit/charte/index_en.html
• http://www.europarl.eu.int/charter/default_el.htm
• http://db.consilium.eu.int/df/home.asp?lang=el
Στο παραπάνω κείµενο βασίστηκε η εισήγηση της κ. Παπαδοπούλου στην δηµόσια εκδήλωση στα πλαίσια του προγράµµατος ‘Είναι
θεµελιώδες δικαίωµά σου!’ το Σάββατο 8 Οκτώβρη 2005, στο Βόλο (Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας).

ΘΕΜΕ ΛΙΩΔΗ ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ Σ ΤΗΝ Ε.Ε.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

15

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

16
Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΜΕ ΑΡΙΘΜΟΥΣ...

ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 2005

ΘΕΜΕ ΛΙΩΔΗ ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ Σ ΤΗΝ Ε.Ε.

ΣΤΗΝ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 2006
ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΑΜΝΗΣΤΙΑΣ,
ΠΟΥ ΔΟΘΗΚΕ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑ
ΤΗΝ ΑΝΟΙΞΗ ΤΟΥ 2006
ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΑ
ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΙΚΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ.
Ολόκληρο το κείµενο της Εκθεσης της Δ.Α. στην ιστοσελίδα:
http://www.amnesty.gr/library/report2006/index.htm

ΕΛΠΙΔΑ
Η αξιοσηµείωτη πρόοδος προς την κατάργηση της θανατικής
ποινής έδειξε τη δυνατότητα της πίεσης του κοινού να επιφέρει
αλλαγές.

ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ
Μέχρι το 2005, 122 χώρες είχαν καταργήσει τη θανατική ποινή
στον νόµο ή στην πράξη.
Το 1977, τη χρονιά που οι ΗΠΑ επανέλαβαν τη χρήση της θανατικής ποινής και η Διεθνής Αµνηστία διοργάνωσε πρωτοποριακή
Διεθνή Διάσκεψη για τη Θανατική Ποινή, µόνο 16 χώρες την είχαν καταργήσει.
1 χώρα γνωρίζει η Διεθνής Αµνηστία που το 2005 συνέχιζε να
εκτελεί ανήλικους παραβάτες.

17

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ
Οι κυβερνήσεις από τη µία µεριά µιλούσαν υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωµάτων και από την άλλη τα υπονόµευαν.

ΒΑΣΑΝΙΣΤΗΡΙΑ
141 χώρες µετέχουν στη Σύµβαση του ΟΗΕ κατά των βασανιστηρίων και άλλων µορφών κακοµεταχείρισης.
104 χώρες, από τις 150 στην έκθεση 2006 της Διεθνούς Αµνηστίας, βασάνισαν ή κακοµεταχειρίστηκαν ανθρώπους.

ΠΑΡΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ
Η σύγκρουση στο Νταρφούρ περιγράφηκε ως δυσθεώρητης
κλίµακας και σπαρακτικού χαρακτήρα. Χρειάζεται επειγόντως
δράση από τα Ηνωµένα Έθνη και την Αφρικανική Ένωση για να
προστατευθούν οι άµαχοι στο Νταρφούρ.

ΕΝΟΠΛΕΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ
2,2 εκατοµµύρια αριθµός προσφύγων και εκτοπισµένων από τη
σύγκρουση στο Νταρφούρ του Σουδάν.
285.000 εκτιµώµενος αριθµός θανάτων από την πείνα, τις ασθένειες και τους φόνους στο Νταρφούρ από το 2003 µέχρι τώρα.
7.000 αριθµός παρατηρητών της Αφρικανικής Ένωσης που βρίσκονται στο Νταρφούρ.
13 αριθµός αποφάσεων του Συµβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ
για το Νταρφούρ.
0 αριθµός ειρηνευτικών στρατευµάτων του ΟΗΕ στο Νταρφούρ.

ΑΝΕΚΠΛΗΡΩΤΕΣ ΥΠΟΣΧΕΣΕΙΣ
Στη Σύνοδο Κορυφής της Χιλιετίας το 2000, οι ηγέτες του κόσµου έθεσαν σαφείς στόχους για την επίλυση µερικών από τα
µεγαλύτερα κοινωνικά προβλήµατα του κόσµου. Όµως δεν µετέτρεψαν τις υποσχέσεις τους σε πράξη.
100+ εκατοµµύρια αριθµός παιδιών που βρίσκονται εκτός σχολείων.
300.000 εκτιµώµενος αριθµός παιδιών στρατιωτών.
46% ποσοστό κοριτσιών στις φτωχότερες χώρες του κόσµου
χωρίς καµία πρόσβαση στην πρωτοβάθµια εκπαίδευση.

ΒΑΣΑΝΙΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ
Χιλιάδες άνθρωποι έχουν τεθεί υπό κράτηση χωρίς απαγγελία
κατηγορίας ή δίκη, έχουν υποβληθεί σε βασανιστήρια και κακοµεταχείριση, στο όνοµα της αντιτροµοκρατίας.

1592 αριθµός ηµερών από τότε που οι ΗΠΑ εγκαινίασαν για
τους υπόπτους του «πολέµου κατά της τροµοκρατίας» το στρατόπεδο-φυλακή στον Κόλπο του Γουαντάναµο στις 11 Ιανουαρίου
2002.
759 συνολικός αριθµός ανθρώπων που έχουν κρατηθεί στον
Κόλπο του Γουαντάναµο.
13 ηλικία του Μοχάµεντ Ισµαήλ Αγά όταν συνελήφθη από τις
ΗΠΑ στο Αφγανιστάν στα τέλη του 2002, ενώ αργότερα µεταφέρθηκε στο Γουαντάναµο.
0 αριθµός κρατουµένων στον Κόλπο του Γουαντάναµο που
έχουν καταδικαστεί για οποιοδήποτε ποινικό αδίκηµα.

ΒΙΑ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ
Από τη γέννηση µέχρι τον θάνατο, σε καιρό ειρήνης όπως και πολέµου, οι γυναίκες αντιµετωπίζουν διακρίσεις και βία στα χέρια
του κράτους, της κοινότητας και της οικογένειας.
2 εκατοµµύρια κορίτσια τον χρόνο κινδυνεύουν να υποβληθούν
σε ακρωτηριασµό των γεννητικών τους οργάνων.
9 χώρες διαθέτουν συγκεκριµένη νοµοθεσία που καθιστά παράνοµο τον ακρωτηριασµό των γυναικείων γεννητικών οργάνων.
25% των γυναικών βιώνουν σεξουαλική κακοποίηση από τον
σύντροφό τους κάποια στιγµή στη διάρκεια της ζωής τους.
79 χώρες δεν διαθέτουν καµία νοµοθεσία κατά της ενδοοικογενειακής βίας.
5,3% των βιασµών, που καταγγέλθηκαν στην Αγγλία και την Ουαλία το 2003, κατέληξαν σε καταδίκη του δράστη.
Άγνωστος ο συνολικός αριθµός των γυναικών που βιάζονται σε
ένοπλες συγκρούσεις. Ο βιασµός χρησιµοποιείται καθηµερινά
ως όπλο πολέµου. Είναι δύσκολο να διαπιστωθούν οι πραγµατικοί αριθµοί εξ αιτίας της ανασφάλειας, των πρακτικών προβληµάτων, του φόβου για στιγµατισµό και του κινδύνου αντιποίνων
εναντίον των γυναικών που καταγγέλλουν τον βιασµό τους.

ΕΛΕΓΞΤΕ ΤΑ ΟΠΛΑ
Η διασπορά των όπλων µικρού διαµετρήµατος τροφοδοτεί συγκρούσεις, φτώχεια και καταπατήσεις των ανθρωπίνων δικαιωµάτων σε ολόκληρο τον κόσµο.
2 σφαίρες για κάθε άνθρωπο στον πλανήτη και ένα όπλο για
κάθε δέκα ανθρώπους.
1000 ο µέσος αριθµός των ανθρώπων που χάνουν καθηµερινά
τη ζωή τους από όπλα µικρού διαµετρήµατος.
1 προς 10 για κάθε 1 δολάριο που δαπανάται για αναπτυξιακή
βοήθεια, 10 δολάρια δαπανώνται για στρατιωτικούς προϋπολογισµούς.
80% των γνωστών εξαγωγών συµβατικών όπλων προέρχονται
από τα 5 µόνιµα µέλη του Συµβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ: Βρετανία, Γαλλία, ΗΠΑ, Κίνα και Ρωσία.

ΘΕΜΕ ΛΙΩΔΗ ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ Σ ΤΗΝ Ε.Ε.

Το 2005, η κυβέρνηση των ΗΠΑ παραδέχτηκε τη χρήση των
«έκτακτων αποδόσεων» (έκνοµων µεταγωγών).
Έκνοµη µεταγωγή είναι η πρακτική να µετάγονται άνθρωποι διά της
βίας και χωρίς τις δέουσες διαδικασίες από µία χώρα σε άλλη, όπου
κινδυνεύουν να ανακριθούν µε βασανιστήρια ή κακοµεταχείριση. Οι
έκνοµες µεταγωγές είναι παράνοµες µε βάση τις διεθνείς συνθήκες, στις οποίες µετέχουν όλες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
2005 χρονιά κατά την οποία έγιναν δηµοσίως γνωστά αποδεικτικά στοιχεία για την ανάµιξη ευρωπαϊκών κυβερνήσεων στις
έκνοµες µεταγωγές, στις οποίες πρωτοστατούν οι ΗΠΑ.
1000 κατά προσέγγιση αριθµός µυστικών πτήσεων, που συνδέονται άµεσα µε τη CIA και χρησιµοποίησαν τον ευρωπαϊκό
εναέριο χώρο µεταξύ 2001 και 2005, µερικές από τις οποίες
ενδέχεται να µετέφεραν κρατουµένους.
100άδες ο αριθµός των ανθρώπων, σύµφωνα µε υπολογισµούς, που
ενδέχεται να υποβλήθηκαν σε έκνοµες µεταγωγές ανά τον κόσµο.
6 αριθµός ευρωπαϊκών χωρών που ενέχονται στην έκνοµη µεταγωγή 14 συγκεκριµένων ανθρώπων σε χώρες όπου βασανίστηκαν.
1 αριθµός ευρωπαϊκών χωρών που έχουν εκδώσει εντάλµατα
σύλληψης για πράκτορες της CIA, ύποπτους για απαγωγές κρατουµένων για έκνοµη µεταγωγή.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

ΥΠΟΚΡΙΣΙΑ

ΜΚΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

18

ΜΗ-ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΕΣ
ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ
ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ
ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ
OΤΑΝ ΣΥΧΝΑ ΕΚΘΕΤΟΥΜΕ
ΤΙ ΔΟΥΛΕΙΑ ΜΑΣ ΣΕ ΚΟΣΜΟ,
Π.Χ. ΣΕ ΜΙΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΚΔΗΛΩΣΗ,
ΚΑΙ ΕΞΗΓΟΥΜΕ ΤΟ «ΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ»
(ΔΗΛ. ΜΙΑ ΜΗ-ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ
ΜΕ ΜΕΛΗ ΚΑΙ ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ)
ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΜΕ ΣΥΧΝΑ ΑΠΟΡΗΜΕΝΑ
ΠΡΟΣΩΠΑ ΚΑΙ ΜΙΑ ΚΑΠΟΙΑ ΔΥΣΠΙΣΤΙΑ...
ΦΤΑΙΕΙ ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΟΤΙ ΟΙ ΜΚΟ
ΕΜΦΑΝΙΣΤΗΚΑΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΣΧΕΤΙΚΑ
ΑΡΓΟΠΟΡΗΜΕΝΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ
ΜΕ ΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ,
ΦΤΑΙΕΙ Η ΚΑΧΥΠΟΨΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ
ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΕ ΝΕΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ
ΚΑΙ ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΔΟΜΕΣ
Η ΜΗΠΩΣ ΚΑΙ ΕΜΕΙΣ
ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ ΕΞΗΓΗΣΕΙ ΜΕ ΣΑΦΗΝΕΙΑ
ΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΚΑΙ ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΚΑΝΟΥΜΕ?
ΔΕΙΤΕ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΜΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗ
ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΠΟΥ ΑΠΑΝΤΟΥΝ
ΣΕ ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΧΕΤΕ...

Τι είναι η «κοινωνία των πολιτών»;
Η κοινωνία πολιτών είναι ένα σύνολο ποικίλων Μη κυβερνητικών θεσµών αρκετά
ισχυρών ώστε να αντισταθµίζουν το κράτος, και που ενώ δεν το εµποδίζουν να εκπληρώσει τον ρόλο του ως εγγυητή της ειρήνης και διαιτητή µεταξύ µεγάλων συµφερόντων, µπορούν ωστόσο να το εµποδίσουν να κυριαρχήσει και να εκµηδενίσει
το υπόλοιπο της κοινωνίας - Έρνεστ Γκέλνερ

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

19

Από τι απαρτίζεται?
Η «κοινωνία των πολιτών» σαν όρος αναφέρεται στο σύνολο των εθελοντικών κοινωνικών οργανώσεων που απαρτίζουν τη βάση µιας κοινωνίας, σε αντιδιαστολή µε
τις (ανεξάρτητα από το εφαρµοζόµενο πολιτικό σύστηµα) δοµές του κάθε κράτους
Η κοινωνία Πολιτών αντιστοιχεί στο πεδίο της µη-υποχρεωτικής συλλογικής δράσης
γύρω από κοινά συµφέροντα, σκοπούς και αξίες. Στη θεωρία, η µορφές της είναι διακριτές από εκείνες του κράτους, της οικογένειας και της αγοράς, αν και στην πράξη, τα
όρια µεταξύ κοινωνίας των πολιτών, κράτους, οικογένειας και αγοράς είναι πολύπλοκα,
θολά και «παίζονται». Η κοινωνία πολιτών περιλαµβάνει µια πλειάδα χώρων, παικτών
και θεσµικών µορφών, που ποικίλουν στο βαθµό θεσµικής, αυτονοµίας και δύναµης.
Κάποια παραδείγµατα οργανώσεων της ΚτΠ: Μη Κυβερνητικές οργανώσεις, Ιδιωτικού εθελοντικούς οργανισµούς, Λαϊκές οργανώσεις, Κοινοτίστικες οµάδες, Σωµατεία, Συνδικάτα, Οµάδες φύλου / γυναίκειες οργανώσεις, Φιλανθρωπικά σωµατεία,
Κοινωνικά – αθλητικά σωµατεία, Συνεταιρισµοί, Περιβαλλοντικές οµάδες, Επαγγελµατικές ενώσεις, Πανεπιστήµια και ερευνητικά κέντρα, Επιχειρήσεις και ενώσεις εργοδοτών, Ενώσεις καταναλωτών, Μέσα ενηµέρωσης, Θρησκευτικές οργανώσεις.

Μα όλα αυτά είναι Κοινωνία των Πολιτών?
ΟΧΙ! Σύµφωνα µε ορισµένους, «µόνο οι οργανισµοί που ασκούν κριτική και έτσι
εξισορροπούν την εξουσία του κράτους είναι κοινωνία των πολιτών»

Οι ΜΚΟ είναι µια εκδοχή, ένα υποσύνολο, των οργανώσεων της ΚτΠ, ωστόσο, η
προσπάθεια καθιέρωσης ενός φορµαλιστικού ορισµού θα ερχόταν σε αντίθεση µε
την ίδια τη φύση των ΜΚΟ που συχνά δηµιουργούνται, αναπτύσσονται, µετασχηµατίζονται και συνεργάζονται µεταξύ τους και µε τρίτους πέρα από τα καθιερωµένα
νοµικά πλαίσια και χωρίς να υπάγονται σε ένα οµοιόµορφο, εθνικό ή διεθνικό, ρυθµιστικό πλαίσιο το οποίο θα επέβαλλε ένα ενιαίο και κοινά αποδεκτό ορισµό.

Καλά, αφού δεν ορίζεται, πείτε ορισµένα θεµελιώδη χαρακτηριστικά
που έχει (ή που δεν έχει) µία ΜΚΟ
• οι ΜΚΟ είναι οργανώσεις στις οποίες µετέχουν εθελοντικά άτοµα και που έχουν
µία σχετική χρονική διάρκεια στην ύπαρξη και λειτουργία τους επιδιώκοντας ένα
ή περισσότερους κοινά αποδεκτούς σκοπούς
• οι ΜΚΟ είναι αυτοδιοικούµενες και ανεξάρτητες από ένα άµεσο κρατικό ή διακρατικό
έλεγχο, δηλαδή η συµµετοχή σε αυτές και ο τρόπος διοίκησης τους θα πρέπει να µην
καθορίζονται από το κράτος ή κάποιον διεθνή φορέα αλλά να αυτοπροσδιορίζονται
• κάθε ΜΚΟ θα πρέπει να υπηρετεί ένα κοινά αποδεκτό από τα µέλη της σκοπό που
να µην είναι άµεσα κερδοσκοπικός ούτε στενά επαγγελµατικός
• οι ΜΚΟ µπορεί να επιδιώκουν πολιτικούς σκοπούς (εξ άλλου κάθε κοινωνική δράση ενέχει άµεσα ή έµµεσα και ένα στοιχείο πολιτικό) αλλά δεν θα πρέπει να ταυτίζονται θεσµικά µε κόµµατα ή να αποτελούν παραρτήµατά τους.

Τι µεθόδους δουλειάς χρησιµοποιούν οι ΜΚΟ ?
Κάποιες ΜΚΟ λειτουργούν περισσότερο ως «οµάδες πίεσης», άλλες κάνουν προγράµµατα και δράσεις. Ας δούµε κάποιες µεθόδους που χρησιµοποιούν καθηµερινά οι ΜΚΟ:
• Δικτύωση σε τοπικό, εθνικό, περιφερειακό ή διεθνές επίπεδο.
• Επικοινωνία και δηµόσιες σχέσεις για την προσέλκυση του ενδιαφέροντος του κοινού
• Καµπάνιες ενηµέρωσης και δράσεις (συλλογή υπογραφών, ακτιβιστικές δράσεις
κ.λπ.)
• Ανεύρεση πόρων από ιδιώτες ή/και δηµόσιους φορείς
• Παροχή συµβουλών και τεχνογνωσίας προς δηµόσιους φορείς
• Σχεδιασµός - Διαχείριση προγραµµάτων πεδίου
• «Οριζόντια»/συµµετοχική εσωτερική λειτουργία

ΜΚΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ

Τι είναι µια Μη κυβερνητική Οργάνωση?

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

20
Πως στελεχώνονται και χρηµατοδοτούνται οι ΜΚΟ?
Δεν είναι όλοι όσοι δουλεύουν στις ΜΚΟ εθελοντές – υπάρχουν συνεργάτες µε αµοιβή (συνήθως κατώτερη αντίστοιχων θέσεων στον ιδιωτικό τοµέα!) που συνήθως ήταν
παλιότερα εθελοντές και συµµερίζονται τους σκοπούς της οργάνωσης.
(Οι συχνά σηµαντικοί) προϋπολογισµοί των ΜΚΟ καλύπτονται από τις εισφορές των µελών
τους, την πώληση αγαθών και υπηρεσιών, κονδύλια από διεθνείς οργανισµούς (και ιδιαίτερα
την ΕΕ) ή τις εθνικές κυβερνήσεις, ιδιωτικές δωρεές. Ωστόσο, κάθε ΜΚΟ έχει δική της πολιτική χρηµατοδότησης, πχ. κάποιες αποφεύγουν να επιχορηγούνται από το κράτος και δηµόσιους οργανισµούς, άλλες δεν δέχονται χρήµατα από συγκεκριµένες εταιρείες κ.λπ.

Πόσα είδη ΜΚΟ υπάρχουν?
Σύµφωνα µε µια τυπολογία της Παγκόσµιας Τράπεζας, υπάρχουν 2 βασικοί τύποι ΜΚΟ
• Συµβουλευτικοί ΜΚΟ: για την προώθηση κάποιου σκοπού, κυρίως µε ενηµέρωση, ευαισθητοποίηση και αποδοχή, µέσα από την άσκηση πίεσης, τα µέσα ενηµέρωσης και
τις ακτιβιστικές ενέργειες.
• Επιχειρησιακοί ΜΚΟ: για το σχεδιασµό και εκτέλεση αναπτυξιακών έργων, παροχή
ανθρωπιστικής βοήθειας ή/και προσανατολισµένοι στη βιώσιµη ανάπτυξη, στην παροχή υπηρεσιών ή τη συµµετοχή, θρησκευτικοί και κοσµικοί, προσανατολισµένοι στον
δηµόσιο ή τον ιδιωτικό τοµέα, κοινοτίστικοι, εθνικού ή διεθνούς επιπέδου.

Δώστε µας κάποια ιστορικά στοιχεία για το «φαινόµενο ΜΚΟ»:
Κάποιες χρονολογίες που θεωρούνται σηµαντικά ορόσηµα είναι:
• 1863: ίδρυση του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού
• 1945: αναφορά στη Χάρτα των ΗΕ για το «Συµβουλευτικό Ρόλο» των ΜΚΟ
• 1991: η Agenda 21 περιλαµβάνει αναφορά στο ζωτικό ρόλο των ΜΚΟ
• 2005: εκπρόσωποι περισσότερων από 1.000 ΜΚΟ συµµετέχουν
στο 5ο Παγκόσµιο Κοινωνικό Φόρουµ - Πόρτο Αλέγκρε

ΜΚΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ

Πόσο µεγάλη πρέπει να είναι µια ΜΚΟ
Μία οργάνωση είναι ΜΚΟ ανεξάρτητα από το πόσο µεγάλος ή µικρός είναι ο αριθµός
των µελών της και µάλιστα ανεξάρτητα από το εάν είναι η αντιπροσωπευτικότερη µέσα
στο κύκλο των ατόµων που θα µπορούσαν να είναι µέλη της µε βάση το διακηρυγµένο
σκοπό της. Μία αντίθετη προσέγγιση θα αγνοούσε τη σηµασία που έχει ο εθελοντικός και συχνά αυθόρµητος χαρακτήρας των οργανώσεων αυτών, χαρακτήρας που θα
αποδυναµωνόταν εάν καθιερώνονταν τυπικά αριθµητικά κριτήρια για το χαρακτήρα των
οργανώσεων αυτών. Εξ άλλου, όση σηµασία µπορεί να έχει διεθνώς µία τεράστια ανθρωπιστική οργάνωση µε εκατοµµύρια µέλη στην παγκόσµια µεγαλοκλίµακα, ανάλογη
σηµασία έχει για τον µικρόκοσµο µιας τοπικής κοινότητας ένας εξωραϊστικός σύλλογος
µε πραγµατική περιβαλλοντική και πολιτιστική δράση. Τα κριτήρια του αριθµού των µελών και της αντιπροσωπευτικότητας µπορεί να έχουν κάποια πρακτική σηµασία όταν
γίνεται λόγος για θεσµοποιηµένες µορφές διαλόγου αλλά δεν θα πρέπει να λειτουργήσουν απαξιωτικά για τις µικρότερης εµβέλειας οργανώσεις.

Τι νοµική µορφή έχει µια ΜΚΟ?
Η νοµική µορφή των ΜΚΟ ποικίλει. Κάθε σωµατείο, αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία,
σύλλογος ειδικού σκοπού, αστικός συνεταιρισµός, ίδρυµα κ.λπ., µπορεί να ορίζεται ως ΜΚΟ
και δεν θα πρέπει να υπάρξουν αποκλεισµοί µε βάση π.χ. τη νοµική µορφή και τη µορφή
διοίκησης, το γεωγραφικό εύρος της περιοχής που καλύπτουν οι οργανώσεις καθώς και το
είδος της δράσης που αυτές αναπτύσσουν. Οι εθελοντικές οργανώσεις µπορεί να επιλέξουν
να έχουν ή να µην έχουν αυθύπαρκτη νοµική προσωπικότητα, να λειτουργούν µε αποκεντρωµένο ή συγκεντρωτικό τρόπο, µπορούν επίσης να λειτουργήσουν σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό ή διασυνοριακό επίπεδο ενώ, από πλευράς µορφής δράσης, µπορεί να έχουν
τόσο επιχειρησιακό όσο και συµβουλευτικό χαρακτήρα. Η αναγνώριση της διαφορετικότητας που έχουν και πρέπει να έχουν οι ΜΚΟ ως προς τα επί µέρους στοιχεία τους αποτελεί
αναγκαία προϋπόθεση για την κατανόηση και ανάδειξη του φαινοµένου…

Πόσες είναι οι ΜΚΟ παγκοσµίως και πόση δραστηριότητα έχουν?
Το 1995 µία αναφορά του ΟΗΕ υπολόγιζε πως υπάρχουν 29.000 διεθνείς ΜΚΟ. Τα αντίστοιχα εθνικά νούµερα είναι υψηλότερα: στις ΗΠΑ υπάρχουν περίπου 2 εκατοµµύρια ΜΚΟ,
οι περισσότερες ιδρύθηκαν τα τελευταία 30 χρόνια. Στη Ρωσία υπάρχουν 65.000 ΜΚΟ και
δεκάδες ιδρύονται καθηµερινά. Στην Κένυα, περίπου 240 ΜΚΟ ιδρύονται κάθε χρόνο.

Οι δοµές του εθελοντισµού, τα σωµατεία και τα ιδρύµατα, και οι µη κερδοσκοπικές οργανώσεις γενικότερα, υπερβαίνουν τις γραµµές της διαχείρισης του ελεύθερου χρόνου
των πολιτών -στις οποίες εντοπίζεται εξάλλου σε µεγάλο βαθµό η δραστηριότητα των
Μ.Κ.Ο.- και διεισδύουν στον χώρο της απασχόλησης και της παραγωγής, καθώς, όπως
προκύπτει από σχετική µελέτη στη Γαλλία, τη Γερµανία και το Ην. Βασίλειο, ο εθελοντικός τοµέας εκπροσωπεί περίπου το 4% του συνολικού ενεργού πληθυσµού, ενώ στην
Ιταλία το 2%. Οι δαπάνες των µη κερδοσκοπικών σωµατείων ως ποσοστό του Α.Ε.Π. είναι 2% στην Ιταλία, 3,3% στη Γαλλία, 3,6% στη Γερµανία και 4,8% στο Ην. Βασίλειο.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

21

Πείτε µας κάτι ειδικότερο για τις ΜΚΟ στην Ελλάδα – πόσες είναι καταρχάς?
Τα τελευταία 10-15 χρόνια δηµιουργήθηκαν και αναπτύχθηκαν εκατοντάδες ΜΚΟ µε
µη κερδοσκοπικούς σκοπούς στην Ελλάδα και χιλιάδες πολίτες συµµετέχουν σε αυτές.
Η παρουσία των ΜΚΟ, έτσι τουλάχιστον όπως τις ξέρουµε στη σύγχρονη εποχή, θεωρείται ότι άρχισε τη δεκαετία του ’80.
Ο σηµερινός αριθµός τους δεν είναι γνωστός παρ’ όλο που έχουν γίνει αρκετές προσπάθειας καταγραφής τους. Πρόκειται για επιστηµονικές έρευνες - καταγραφές για τις
ΜΚΟ ορισµένου κλάδου. Στο χώρο της κοινωνικής αλληλεγγύης έχουν καταγραφεί από
ερευνητική πηγή περίπου 1.000 οργανώσεις ενώ από άλλη πηγή έχουν καταγραφεί
στον παρεµφερή χώρο της κοινωνικής φροντίδας περίπου 3.500 οργανώσεις. Το ΕΚΚΕ
έχει καταγράψει στο χώρο της προστασίας του περιβάλλοντος 500 περίπου οργανώσεις.
Από πλευράς Υπουργείου Εξωτερικών έχουν καταγραφεί πολλές εκατοντάδες οργανώσεις που αναπτύσσουν διεθνείς δράσεις. Αξίζει εδώ να αναφερθεί, ότι σε αντίθεση µε
τις παραπάνω, σε αποτυχία οδηγήθηκαν οι εγγραφές στα τρία υφιστάµενα κρατικά Μητρώα, εκεί, δηλαδή, που κλήθηκαν οι ίδιες οι ΜΚΟ να εγγραφούν για να συµµετάσχουν
σε κοινά προγράµµατα και ο απολογισµός, σε όλες τις περιπτώσεις των Υπουργείων,
είναι τόσο πενιχρός, ώστε και οι ίδιες οι υπηρεσίες τους προσφεύγουν σε ανεπίσηµες
ερευνητικές καταγραφές για να διαπιστώσουν τον πραγµατικό αριθµό των ελληνικών
ΜΚΟ. Στην πραγµατικότητα έρευνα για την καταγραφή του συνόλου των ΜΚΟ, δεν έχει
γίνει. Ωστόσο ο αριθµός τους θα πρέπει να ανέρχεται σε µερικές δεκάδες χιλιάδες.

Καταρχάς, υπάρχει πλέον µια συνειδητοποίηση των ορίων που έχει η δυνατότητα του Κράτους να ρυθµίζει τις ολοένα και περισσότερες πτυχές και ανάγκες της οικονοµικής, κοινωνικής, πολιτιστικής ζωής των πολιτών και η αντίστοιχη αύξηση της πεποίθησης ότι η συλλογική δράση των πολιτών µπορεί να φέρει αποτελέσµατα σε τοµείς κοινού ενδιαφέροντος,
Επίσης, παρατηρείται µια αυξανόµενη ευαισθητοποίηση των πολιτών σε ζητήµατα που
σε άλλες εποχές δεν είχαν αναδειχθεί στο επίκεντρο της δηµόσιας ζωής ή, και όταν
αναδεικνύονταν, συνδέονταν µε τη στενά νοούµενη πολιτική δράση ή, ακόµη, εντάσσονταν στο πλαίσιο πολιτικών κοµµάτων: η αλληλεγγύη στις αναπτυσσόµενες χώρες, η
προστασία του περιβάλλοντος και άλλα.
Σηµαντική προώθηση για την ανάπτυξη των ΜΚΟ ήταν η ανάδειξη, κυρίως µέσω Μέσων Μαζικής Ενηµέρωσης, της δράσης και της αποτελεσµατικότητας τέτοιων οργανώσεων στο εξωτερικό, αλλά και η σηµαντική χρηµατοδότηση των δράσεων τέτοιων οργανώσεων, µέσω κοινοτικών αλλά και εθνικών πόρων, µία δυνατότητα που δεν υπήρχε
σε παλαιότερες εποχές.

Θα θέλατε να προσθέσετε κάτι τελευταίο ?
Η συµµετοχή των πολιτών στις ΜΚΟ είναι µια νέα µορφή κοινωνικοποίησης σε µία
εποχή που η δηµοκρατία δείχνει να απειλείται από την παθητικότητα του πολίτη και την
αποξένωσή του από τις συλλογικές διαδικασίες. Τα κοινωνικά και οικονοµικά προβλήµατα γίνονται ολοένα και πιο περίπλοκα και συνεπώς καθίσταται αναγκαία η λειτουργία
αµφίδροµης πληροφόρησης και διαβούλευσης µεταξύ της διοίκησης και των πολιτών,
έτσι όπως µπορούν να κάνουν οι ΜΚΟ. Τέλος, η εγγύτητα των ΜΚΟ προς τα προβλήµατα
σε σχέση µε την απόσταση της κεντρικής διοίκησης κάνει πιο ακριβή τη διαπίστωση
ενός προβλήµατος και πιο αποτελεσµατική την επίλυσή του.
Η πολιτική σηµασία των ΜΚΟ, είναι ήδη σηµαντική και αυξάνει συνεχώς, καθώς σηµαντικός αριθµός νοµοσχεδίων φτάνουν στο Κοινοβούλιο µε πρόβλεψη ειδικών ρόλων
για ΜΚΟ και σε ένα µεγάλο αριθµό οργάνων κοινωνικής διαβούλευσης (υπουργείων,
νοµαρχιών, δήµων κ.λπ), συµµετέχουν ήδη τέτοιες οργανώσεις. Ακόµα και µικρές ή καινούργιες ΜΚΟ, µέσω της δικτύωσής τους, διαθέτουν ενδιαφέρουσες απόψεις και σπάνια τεχνογνωσία για ειδικά θέµατα στα οποία οι επίσηµοι φορείς της πολιτείας υστερούν
και η επιρροή των ΜΚΟ στις τοπικές κοινωνίες ή στους τοµείς που δραστηριοποιούνται
είναι πολύ µεγάλη.

ΜΚΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ

Και τέλος: Πως και αναπτύχθηκε τόσο το «φαινόµενο ΜΚΟ»:

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

22

ΜΚΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ

ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΔΙΑΛΟΓΟ
ΕΝ ΟΨΕΙ ΤΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗΣ
ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ
ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ, ΜΙΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ
ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΕΚΔΗΛΩΘΗΚΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ
ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΣΣΕΤΑΙ ΜΕ ΓΟΡΓΟΥΣ ΡΥΘΜΟΥΣ:
ΜΙΑ ΚΑΜΠΑΝΙΑ ΩΣΤΕ ΣΤΟ ΥΠΟ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑ
ΝΑ ΠΕΡΙΛΗΦΘΕΙ ΑΝΑΦΟΡΑ Η ΟΠΟΙΑ ΘΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΕΙ ΤΟ ΜΙΝΙΜΟΥΜ:
«ΤΟΝ ΡΟΛΟ & ΤΙΣ ΕΥΘΥΝΕΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ ΤΗΣ».
ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΕΜΠΝΕΥΣΤΕΣ ΤΗΣ ΚΑΜΠΑΝΙΑΣ, «Η ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ
ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΤΟ ΚΡΙΣΙΜΟ ΣΗΜΕΙΟ - ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΤΡΟ - ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟ ΡΟΛΟ
ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΜΚΟ.
Η ΡΥΘΜΙΣΗ, ΔΗΛΑΔΗ, ΠΟΥ ΘΑ ΕΠΙΤΥΧΟΥΜΕ ΝΑ ΠΕΡΙΛΗΦΘΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΕΙ
ΤΟΝ ΡΟΛΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΜΚΟ –ΑΛΛΑ ΚΑΙ Η ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΜΑΣ
ΝΑ ΠΕΡΑΣΟΥΜΕ ΤΕΤΟΙΑ ΡΥΘΜΙΣΗ- ΘΑ ΧΑΡΑΞΟΥΝ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΩΣ ΤΟ ΤΟΠΙΟ
ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΚΟ!»
Στην ιστοσελίδα της καµπάνιας, www.mkosyntagma.gr , µπορεί κανείς να δει τον µακρύ κατάλογο των ΜΚΟ
που συνυπογράφουν ήδη την πρωτοβουλία, αλλά και σχετικές απόψεις και συνεισφορές ειδικών και επιστηµόνων,
όπως αυτή του Συνταγµατολόγου Ν. Χλέπα, που αναδηµοσιεύουµε:

ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ
ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ !

23

κοινωνίας των πολιτών φαίνεται να υποκαθιστούν το κράτος που
αδυνατούσε να ανταποκριθεί. Παράλληλα, µια σειρά από δηµόσιες πολιτικές, ιδίως στον κοινωνικό τοµέα, εφαρµόζονται χάρη
στη συνεργασία των κρατικών (ή δηµοτικών/ νοµαρχιακών κλπ.)
υπηρεσιών µε τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που
διαθέτουν γνώση, εµπειρία, κίνητρα και ένα αναντικατάστατο κεφάλαιο εθελοντισµού.
5. Υπάρχει όµως και η άλλη πλευρά, οι περιπτώσεις όπου οι
δραστηριότητες οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών καταπνίγονται από την κρατική γραφειοκρατία και τις στενόµυαλες προσεγγίσεις του νοµικισµού και του συγκεντρωτισµού που
εξακολουθούν να κυριαρχούν στις νοοτροπίες των πολιτικο-διοικητικών ελίτ της χώρας µας. Φαίνεται ότι υπάρχει ο κίνδυνος
να είναι τα πολυσυζητηθέντα (αλλά ελάχιστα κατανοηθέντα) «µη
κερδοσκοπικά Πανεπιστήµια» το πρώτο (και ενδεχοµένως το µοναδικό) άνοιγµα του νέου Συντάγµατος προς τη κοινωνία των πολιτών. Την ίδια ώρα, ο ευρύτερος χώρος της εκπαίδευσης όπου
µια «ποικιλία φυτών κάθε είδους» θα έπρεπε να ανθίζει, φαίνεται
να εγκλωβίζεται από τη νοµοθεσία µας στο δίληµµα «ή κρατικό
ή ιδιωτικό».
6. Οι πολλαπλές λειτουργίες που αναπτύσσει η κοινωνία των
πολιτών στον ενδιάµεσο χώρο µεταξύ δηµόσιου και ιδιωτικού, αλλά και αυτός ο ίδιος ο ενδιάµεσος χώρος, δεν έχουν,
συνεπώς, απασχολήσει τον συνταγµατικό/αναθεωρητικό µας
νοµοθέτη στον βαθµό που επιβάλλεται από τις εξελίξεις της
εποχής. Εδώ δεν πρόκειται για ένα επιµέρους ή λεπτοµερειακό θέµα, αλλά για ένα βασικό ζήτηµα µε πολλαπλές επιπτώσεις
που θα έπρεπε να βρει τη θέση του στον Καταστατικό Χάρτη µιας
σύγχρονης Δηµοκρατικής Πολιτείας. Ζητούµενο δεν θα πρέπει
να είναι απλά η κατοχύρωση µιας –συχνά εξιδανικευµένης- κοινωνίας των πολιτών και των οργανώσεών της, αλλά η επεξεργασία ρυθµίσεων που θα ευνοούν τα θετικά και θα περιορίζουν τα
αρνητικά φαινόµενα που αναπτύσσονται σε αυτό τον «ενδιάµεσο
χώρο» της κοινωνίας των πολιτών και των µη κυβερνητικών οργανώσεων.

Νικόλαος-Κοµνηνός Χλέπας
Επίκουρος Καθηγητής στο Τµήµα Πολιτικής Επιστήµης
και Δηµόσιας Διοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών 18.04.2006

ΜΚΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ

1. To ερώτηµα που προβάλλεται σχετικά µε την κατοχύρωση
του ρόλου της κοινωνίας των πολιτών και των µη κυβερνητικών
οργανώσεων στο Σύνταγµα προκαλεί, σε αρκετές περιπτώσεις,
έντονο σκεπτικισµό. Συνήθως προβάλλεται το επιχείρηµα ότι,
µετά το τελευταίο αναθεωρητικό εγχείρηµα που πρόσθεσε σηµαντικό αριθµό διατάξεων στο κείµενο του Καταστατικού µας
Χάρτη, καλό θα ήταν να αναλογιστούµε την αξία ενός λιτού και
επιγραµµατικού Συντάγµατος. Όταν το τελευταίο δεν ασχολείται
µε λεπτοµέρειες και επιµέρους ζητήµατα, αποφεύγεται ο ζηµιογόνος για το κύρος και την κανονιστική εµβέλεια του Πρώτου
Νόµου της Πολιτείας «συνταγµατικός πληθωρισµός». Επιπλέον, υποστηρίζεται ότι τα θέµατα της κοινωνίας των πολιτών και
των µη κυβερνητικών οργανώσεων ήδη ρυθµίζονται ως προς
επιµέρους πτυχές τους ή έµµεσα στις υφιστάµενες διατάξεις
του Συντάγµατος (λ.χ. στο άρθρο 12 για το δικαίωµα σύστασης
ενώσεων από τους πολίτες). Τι θα προσέθετε, λοιπόν, µια γενική ρύθµιση για τη κοινωνία των πολιτών και τις κυβερνητικές
οργανώσεις;
2. Είναι γεγονός ότι ο Καταστατικός µας Χάρτης διατυπώθηκε
κατά τη δεκαετία του εβδοµήντα και διαπνέεται από τις κυρίαρχες αντιλήψεις της εποχής αλλά και της πολιτικο-ιδεολογικής
συγκυρίας στην Ελλάδα της µεταπολίτευσης, µε αποτέλεσµα να
τονίζεται ιδιαίτερα σε σειρά διατάξεων ο ρόλος του «Κράτους»
και µάλιστα συχνά σε σχέση µε την ιδιωτική σφαίρα. Έτσι, άλλοτε διευκολύνεται ο κρατικός παρεµβατισµός (λ.χ. µέσω των διατάξεων για τον οικονοµικό προγραµµατισµό στο άρθρο 106, ή
για την πολεοδοµία και την χωροταξία στο άρθρο 24) και άλλοτε
προβάλλει η µέριµνα για την διασφάλιση των ιδιωτικών ελευθεριών (λ.χ. στο άρθρο 5 για την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας ή στο άρθρο 9 για το άσυλο της κατοικίας). Εξάλλου,
ως προς την συµµετοχή των πολιτών στα κοινά, το Σύνταγµα
του 1975 περιορίστηκε σε ορισµένες γενικού χαρακτήρα ρυθµίσεις (λ.χ. άρθρο 5 παρ. 1), ενώ αναγνώρισε παράλληλα τον
ρόλο των κοµµάτων, ο οποίος πρόβαλε ως ιδιαίτερα σηµαντικός
κατά την δεκαετία του εβδοµήντα, µετά την πτώση της στρατιωτικής δικτατορίας η οποία είχε µάλιστα προσπαθήσει να αντλήσει
εθνοσωτήρια νοµιµοποίηση από την δαιµονοποίηση των κοµµάτων.
3. Από την εποχή όπου ψηφίστηκε το Σύνταγµά µας, πολλά
έχουν αλλάξει στην χώρα µας αλλά και διεθνώς. Ιδιαίτερα σηµαντική φαίνεται να είναι η υποχώρηση της κρατικής εξουσίας
ή πάντως η αναµόρφωση του τρόπου και των σχηµάτων συγκρότησης και λειτουργίας της. Το Σύνταγµα, δεν είναι βέβαια
δυνατό να αγνοεί αυτού του είδους τις εξελίξεις και την αναδιάταξη των αντίστοιχων κοινωνικο-πολιτικών συσχετισµών.
Έτσι, κατά την προηγούµενη αναθεώρηση κατοχυρώθηκαν στον
ίδιο τον Καταστατικό µας Χάρτη οι πολυσυζητηµένες «ανεξάρτητες αρχές» παρά τις έντονες ανησυχίες για υπόσκαψη της πολιτικο-δηµοκρατικής ευθύνης και νοµιµοποίησης της κρατικής
εξουσίας. Είχε βέβαια προηγηθεί η επιτυχής δοκιµασία ανεξάρτητων αρχών σε τοµείς όπου τα παραδοσιακά σχήµατα άσκησης
της κρατικής εξουσίας είχαν αποτύχει (λ.χ. προστασία του πολίτη από την κακοδιοίκηση, προσλήψεις στο δηµόσιο τοµέα κλπ.),
ενώ οι πιέσεις εξορθολογισµού εντείνονταν.
4. Παρόµοιες εξελίξεις καταγράφονται και ως προς τον ρόλο
των µη κυβερνητικών οργανώσεων και γενικότερα της κοινωνίας των πολιτών σε τοµείς και αντικείµενα όπου η κρατική
εξουσία αδυνατεί να ανταποκριθεί στις κοινωνικές ανάγκες.
Έτσι, λ.χ., ως προς την από-ασυλοποίηση, την αντιµετώπιση της
µάστιγας των ναρκωτικών, την διαχείριση προστατευόµενων, περιβαλλοντικά ευαίσθητων περιοχών, ορισµένες οργανώσεις της

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Κοινωνία των Πολιτών, Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις
και Σύνταγµα

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

24

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΜΚΟ
ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΝΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΠΑΚΕΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΟΘΕΣΙΩΝ ΠΟΥ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥΣ ΘΑ ΒΕΛΤΙΩΝΕ ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΣΟ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΟΣΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΠΑΡΑ ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ
ΟΤΙ ΣΕ ΠΟΛΛΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΟΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ
ΦΟΡΕΙΣ ΕΠΙΖΗΤΟΥΝ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΤΟΛΜΗ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΝΟΜΟΘΕΣΙΕΣ.
Δικαιώµατα και βιώσιµη ανάπτυξη στην ΕΕ
του Ν. Χρυσόγελου

ΜΚΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ

προέδρου Δ.Σ. Δικτύου Μεσόγειος SOS

Οι πολιτικές της ΕΕ εστιάζονταν αρχικά στη στήριξη της ενιαίας αγοράς, αλλά
σταδιακά έπρεπε να περιλάβουν και άλλες πτυχές της καθηµερινής ζωής και
να αντιµετωπίσουν τις προκλήσεις της
ευρωπαϊκής κοινωνίας: προστασία του
περιβάλλοντος, δηµόσια υγεία, δικαιώµατα των καταναλωτών, ανταγωνισµός

κι ασφάλεια στις µεταφορές, εκπαίδευση
και πρόσβαση στον πολιτισµό.
Για να αντιµετωπιστούν αποτελεσµατικά
τα ζητήµατα που υπερβαίνουν τα εθνικά
σύνορα, απαιτείται συντονισµένη διεθνής
δράση. Τα περισσότερα διασυνοριακά ζητήµατα δεν είναι δυνατό να επιλυθούν χωρίς
νοµοθεσία στο επίπεδο της ΕΕ και χρηµα-

25

Η δύναµη και η προσφορά
της “Κοινωνίας των Πολιτών”
Το ένα τρίτο τουλάχιστον των περιπτώσεων που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στέλνει
στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αφορά την µη
εφαρµογή από τα κράτη µέλη περιβαλλοντικών νοµοθεσιών, ενώ το 60% των
περιπτώσεων οφείλονται σε καταγγελίες
των πολιτών, αν και πολλές φορές είναι
και η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή που δεν
σέβεται τους κανόνες προστασίας του περιβάλλοντος και της υγείας είτε µε τη χρηµατοδότηση έργων που καταστρέφουν το
περιβάλλον (π.χ. έργα από το Ταµείο Συνοχής ή τα Διαρθρωτικά Ταµεία) ή µε την
προσπάθεια να εισάγει στην αγορά γενετικά τροποποιηµένα προϊόντα, παρά την
αντίθετη άποψη της συντριπτικής πλειοψηφίας των ευρωπαίων πολιτών.

Βιωσιµότητα και ενεργοί πολίτες
Η σηµασία της ενεργοποίησης του πολίτη που γνωρίζει τα δικαιώµατά του και
συµµετέχει ενεργά στη διαµόρφωση των
εξελίξεων που επηρεάζουν τη ζωή του
είναι όλο και µεγαλύτερη, σε µια εποχή
που η πίεση πάνω στο περιβάλλον εντείνεται και η µη βιώσιµη διαχείριση των
φυσικών πόρων αυξάνει τις κοινωνικές
και πολιτικές αντιπαραθέσεις. Ενεργοί
πολίτες αναλαµβάνουν σηµαντικές πρωτοβουλίες σε µια προσπάθεια να περιοριστεί η περιβαλλοντική καταστροφή, να
διατηρηθούν σηµαντικές φυσικές περιοχές, να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής τους.
Οι ενεργοί πολίτες αποτελούν συστατικό
κοµµάτι της κοινωνικής διεργασίας και
αποκτούν πιο οργανωµένη µορφή αξιοποιώντας και τις θεσµικές δυνατότητες
σε χώρες µε αναπτυγµένη την µορφή
της κοινωνικής οργάνωσης που σήµερα

αποκαλούµε ως «κοινωνία των πολιτών».
Μεγάλο ποσοστό των υποθέσεων για τις
οποίες παραπέµπονται στο ευρωπαϊκό
δικαστήριο οι εθνικές αρχές οφείλονται
στη ενεργή δράση πολιτών σε ατοµικό ή
συλλογικό επίπεδο, ενώ χάρη στη δράση
ΜΚΟ και άλλων κοινωνικών φορέων δηµιουργείται ένα αποτελεσµατικό παρατηρητήριο που καταγράφει την απροθυµία
ή την αδράνεια των “αρµόδιων” να εφαρµόσουν την περιβαλλοντική πολιτική και
παράλληλα πιέζει για να υπάρξει πολιτική
βούληση για περιβαλλοντικές πολιτικές.
Οι πολίτες που γνωρίζουν τα δικαιώµατά τους και αναλαµβάνουν ενεργό ρόλο για
την προστασία του περιβάλλοντος, την κοινωνική αλληλεγγύη, τη γεφύρωση του χάσµατος Βορρά- Νότου, έρχονται να επιτελέσουν σε πρώτο στάδιο δυο λειτουργίες:
1. Να εκφράσουν συλλογικά τη συνείδηση της κοινωνίας –έστω και αν οι συµµετέχοντες ενεργά είναι στην αρχή µικρές
µειοψηφίες - και να υπερασπιστούν είτε
απλώς τα συµφέροντα των κατοίκων µιας
περιοχής είτε στις λιγότερες των περιπτώσεων τα συµφέροντα των επόµενων
γενεών και του πλανήτη – τα λεγόµενα
µετα-υλικά συµφέροντα.
2. Να επηρεάσουν και να «διορθώσουν» το
µοντέλο ανάπτυξης, περιορίζοντας τις πιο
ακραίες συµπεριφορές του βιοµηχανικού
συστήµατος χωρίς να εγκαταλείπουν το
όνειρο και την συνολική πρότασή τους για
το πώς µπορεί να προωθηθεί η βιωσιµότητα στο τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο,
για το πώς µπορεί να οικοδοµηθεί το κοινό
Ευρωπαϊκό σπίτι κα. Σε ένα κάποιο βαθµό
αποτελούν ένα µοχλό αλλαγών στην κοινωνία διασφάλισης των συµφερόντων πιο
ευάλωτων κοινωνικών οµάδων.
Δεν θα µπορούσαµε, όµως, να φανταστούµε την εφαρµογή των περιβαλλοντικών ρυθµίσεων χωρίς αυτό να συνοδεύεται από τις άλλες διαστάσεις της
βιωσιµότητας, δηλαδή κοινωνικές και

οικονοµικές ρυθµίσεις, όπως η αποτελεσµατική λειτουργία της δηµοκρατίας, ο
εκδηµοκρατισµός σε όλα τα επίπεδα των
διαδικασιών λήψης αποφάσεων, η εξάλειψη των διακρίσεων που βασίζονται
στο εισόδηµα, τη γλώσσα, το φύλο, τις
ερωτικές προτιµήσεις ή την καταγωγή, ο
σεβασµός των ανθρωπίνων δικαιωµάτων
για όλους και όχι η ελαστική ή επιλεκτική
εφαρµογή τους, η πρόσβαση στην ολοκληρωµένη πληροφόρηση και η ενεργή
συµµετοχή των πολιτών στη διαµόρφωση
και λήψη αποφάσεων, η διαφάνεια και η
ισότιµη πρόσβαση των κοινωνικών οµάδων στο πολιτικό σύστηµα, η διασφάλιση
των δικαιωµάτων των µελλοντικών γενεών, η δυνατότητα όλων ανεξαιρέτως των
πολιτών να διαµορφώνουν αξιοσέβαστες
συνθήκες για τη ζωή τους, η πρόσβαση σε
επαρκή και καλής ποιότητας νερό, ατµόσφαιρα και µέσα διατροφής απαραίτητα
για µια αξιοπρεπή ζωή και καλή υγεία για
όλους τους ανθρώπους. Βέβαια συχνό
είναι το φαινόµενο η πολιτική και η νοµοθεσία για την προστασία του περιβάλλοντος και τη βιωσιµότητα να παραµένουν
σε σηµαντικό βαθµό µόνο στα χαρτιά και
να µην εφαρµόζονται στο πεδίο, στην καθηµερινή πρακτική.
Το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS, το περιβαλλοντικό κίνηµα στη σύγχρονη µορφή
του γενικότερα, έχει δώσει µεγάλη έµφαση στην κοινωνική διάσταση των προτάσεών του. Μεταξύ άλλων η συµµετοχική /
συνεργατική διαδικασία, η ενεργή, δηλαδή, συµµετοχή των πληροφορηµένων πολιτών στη διαµόρφωση και λήψη αποφάσεων που επηρεάζουν τη ζωή τους είναι
από τις πολιτικές εκείνες που αναγνωρίζονται όλο και περισσότερο σε ευρωπαϊκό και τοπικό επίπεδο, ως καθοριστικής
σηµασίας για τη βιωσιµότητα γιατί µπορεί
να συµβάλουν στην συνειδητοποίηση των
πολιτών, στην εξισορρόπηση (οικονοµικών και άλλων) συµφερόντων και στην
εξεύρεση δηµιουργικών και µακροχρόνια
αποδεκτών λύσεων

ΜΚΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ

Το εντυπωσιακότερο παράδειγµα του
τρόπου µε τον οποίο τα όργανα της Κοινότητας λαµβάνουν υπόψη την κοινή γνώµη
είναι ασφαλώς ο τοµέας της προστασίας
του περιβάλλοντος. Οι πολίτες έχουν συνειδητοποιήσει ότι η ρύπανση δεν έχει
σύνορα, ότι απαιτείται προστασία της
φυσικής µας κληρονοµιάς και ότι ο κάθε
πολίτης δικαιούται ασφαλή και υγιή προϊόντα και συνθήκες διαβίωσης.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

τοδότηση σε τέτοια κλίµακα που µόνο η
ΕΕ µπορεί να εξασφαλίσει. Για να δοθεί
απάντηση στις ανησυχίες των πολιτών, η
Συνθήκη του Άµστερνταµ παραχώρησε
στην Ευρωπαϊκή Ένωση πολύ µεγαλύτερες
εξουσίες και αρµοδιότητες σε τοµείς όπως
η υγεία και η προστασία των καταναλωτών.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

26
ΕΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ,
ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ
ΣΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΣΥΜΒΑΣΗ ARHUS

ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ Κ ΑΙ ΘΕ ΣΜΙΚΟ ΠΛ ΑΙΣΙΟ

ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ
ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ
ΤΙΘΕΝΤΑΙ ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΙΚΑΙΟΚΡΑΤΙΚΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ
ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΚΔΗΜΟΚΡΑΤΙΣΜΟ
ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ.

27

Τα µέρη της Σύµβασης αναλαµβάνουν να εφαρµόζουν τις διατάξεις της Σύµβασης και, για τον σκοπό αυτό, οφείλουν να:
• λαµβάνουν τα απαιτούµενα νοµοθετικά, κανονιστικά ή άλλα
µέτρα·
• επιτρέπουν στους δηµόσιους υπαλλήλους και τις δηµόσιες
αρχές να συνδράµουν και να παρέχουν οδηγίες στους πολίτες
ώστε να διευκολύνουν την πρόσβαση των πολιτών στις πληροφορίες και στη δικαιοσύνη, καθώς και τη συµµετοχή τους στη
διαδικασία λήψης αποφάσεων·
• να προωθούν την οικολογική παιδεία και την ευαισθητοποίηση
του κοινού στα περιβαλλοντικά προβλήµατα·
• να αναγνωρίζουν και να υποστηρίζουν τις ενώσεις, οµάδες ή οργανισµούς που εργάζονται για την προστασία του περιβάλλοντος.

Α. Πρόσβαση του κοινού σε περιβαλλοντικές πληροφορίες
Η Σύµβαση προβλέπει συγκεκριµένα δικαιώµατα και υποχρεώσεις ως προς την πρόσβαση στις πληροφορίες, ιδίως σε ό,τι
αφορά τις προθεσµίες διαβίβασης των πληροφοριών στους αιτούντες πληροφορίες και τους λόγους για τους οποίους οι δηµόσιες αρχές µπορούν να απορρίψουν αιτήµατα πληροφοριών.
Ωστόσο, αιτήµατα περιβαλλοντικών πληροφοριών είναι δυνατό να απορριφθούν σε τρεις περιπτώσεις:
• εάν η δηµόσια αρχή δεν διαθέτει τις ζητούµενες πληροφορίες·
• εάν το αίτηµα είναι καταφανώς αδικαιολόγητο ή υπερβολικά
γενικό·
• εάν το αίτηµα αφορά έγγραφα τα οποία βρίσκονται υπό εκπόνηση.
Οι δηµόσιες αρχές οφείλουν να ενηµερώνουν τις πληροφορίες
που κατέχουν και, για τον σκοπό αυτό, να τηρούν καταλόγους, µητρώα και αρχεία προσιτά στο κοινό. Πρέπει να προωθείται η χρησιµοποίηση ηλεκτρονικών βάσεων δεδοµένων, δεδοµένων στα
οποία πρέπει να περιλαµβάνονται οι εκθέσεις για την κατάσταση
του περιβάλλοντος, οι νοµοθετικές πράξεις, τα σχέδια, οι εθνικές
πολιτικές και οι διεθνείς συµβάσεις που αφορούν το περιβάλλον.

Β. Συµµετοχή του κοινού στις διαδικασίες
λήψης αποφάσεων επί περιβαλλοντικών θεµάτων
Το δεύτερο σκέλος της Σύµβασης αφορά τη συµµετοχή του
κοινού στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Η συµµετοχή αυτή
πρέπει να διασφαλίζεται κατά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων
έγκρισης ορισµένων ειδικών δραστηριοτήτων (κυρίως δραστηριοτήτων βιοµηχανικής φύσεως) που απαριθµούνται στη Σύµβαση. Στις τελικές αποφάσεις πρέπει να λαµβάνεται δεόντως
υπόψη το αποτέλεσµα της συµµετοχής του κοινού.
Το κοινό πρέπει να ενηµερώνεται, ήδη από την έναρξη της διαδικασίας λήψης περιβαλλοντικής απόφασης, σχετικά µε τα εξής:
• το θέµα για το οποίο πρέπει να ληφθεί απόφαση·
• τον χαρακτήρα της υπόψη απόφασης·
• την αρχή που είναι υπεύθυνη για τη λήψη της απόφασης
• την προβλεπόµενη διαδικασία, συµπεριλαµβανοµένων των
πρακτικών λεπτοµερειών διεξαγωγής της διαδικασίας διαβουλεύσεων·
• τη διαδικασία εκτίµησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων (εφόσον προβλέπεται).
Οι διαδικαστικές προθεσµίες πρέπει να επιτρέπουν την πραγµατική συµµετοχή του κοινού.
Η Σύµβαση προβλέπει πιο απλούς όρους για τη συµµετοχή
του κοινού στην εκπόνηση των σχεδίων και προγραµµάτων που
αφορούν το περιβάλλον και καλεί επίσης τα µέρη να διευκολύνουν τη συµµετοχή του κοινού στη διαδικασία προπαρασκευής
των περιβαλλοντικών πολιτικών καθώς και στη διαδικασία εκπόνησης προτύπων και νοµοθετικών πράξεων δυνάµενων να
έχουν σηµαντικές συνέπειες για το περιβάλλον.

Γ. Πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέµατα
Η Σύµβαση προβλέπει ότι τα µέλη του κοινού που θεωρούν ότι
τα ίδια δικαιώµατα πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες
έχουν θιγεί (ότι αίτηµα πληροφοριών έχει αγνοηθεί, απορριφθεί
αδίκως ή απαντηθεί ανεπαρκώς) µπορούν να προσφύγουν στη
δικαιοσύνη υπό κατάλληλους όρους, και στο πλαίσιο της εθνικής
νοµοθεσίας.
Δικαίωµα πρόσβασης στη δικαιοσύνη κατοχυρώνεται επίσης
στις περιπτώσεις παραβίασης της διαδικασίας συµµετοχής που
προβλέπεται από τη Σύµβαση. Επιπλέον, προβλέπεται δικαίωµα
πρόσβασης στη δικαιοσύνη κατά πράξεων ή παραλείψεων ιδιωτών ή δηµόσιων αρχών, οι οποίες συνιστούν παράβαση διατάξεων του οικείου εθνικού περιβαλλοντικού δικαίου.

ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ Κ ΑΙ ΘΕ ΣΜΙΚΟ ΠΛ ΑΙΣΙΟ

• κατοχύρωση του δικαιώµατος πρόσβασης του κοινού στις περιβαλλοντικές πληροφορίες που κατέχουν οι δηµόσιες αρχές·(τόσο οι εθνικές και τοπικές όσο και τα κοινοτικά θεσµικά
όργανα)
• προώθηση της συµµετοχής του κοινού στις διαδικασίες λήψης
αποφάσεων που έχουν συνέπειες για το περιβάλλον·
• διεύρυνση των όρων πρόσβασης στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέµατα.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Η

Σύµβαση για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συµµετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέµατα (Σύµβαση
του Arhus), είναι µια περιβαλλοντική σύµβαση που υπεγράφη
από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη µέλη της τον Ιούνιο
του 1998 στην οµώνυµη πόλη της Δανίας. Η Σύµβαση τέθηκε
σε ισχύ τον Οκτώβρη του 2001, ενώ πρόσφατα µε την απόφαση
2005/370/ΕΚ του Συµβουλίου, της 17ης Φεβρουαρίου 2005, η
σύµβαση του Arhus επικυρώνεται εξ ονόµατος της Κοινότητας.
Η Σύµβαση βασίζεται στην ιδέα ότι η αύξηση της συµµετοχής
των πολιτών στις διαδικασίες που αφορούν περιβαλλοντικά προβλήµατα και η ευαισθητοποίησή τους στα προβλήµατα αυτά οδηγούν σε βελτίωση της προστασίας του περιβάλλοντος.
Στόχος της Σύµβασης είναι να συµβάλει στην κατοχύρωση του
δικαιώµατος των ατόµων, των σηµερινών και των µελλοντικών
γενεών, να ζουν σε ένα περιβάλλον κατάλληλο για την υγεία και
την ευηµερία τους. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, η Σύµβαση προτείνει παρεµβάσεις σε τρεις τοµείς:

ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ Κ ΑΙ ΘΕ ΣΜΙΚΟ ΠΛ ΑΙΣΙΟ

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

28

ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ
ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ
ΤΑ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΨΩΝΙΑ ΑΛΛΑ
ΚΑΙ ΟΙ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΠΟΥ ΚΑΝΟΥΜΕ ΣΠΑΝΙΟΤΕΡΑ,
ΜΟΙΑΖΟΥΝ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΚΑΤΕΞΟΧΗΝ
ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ, ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ
ΠΡΟΣΠΑΘΟΥΜΕ ΝΑ ΠΕΤΥΧΟΥΜΕ
ΚΑΛΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΙΜΗ. ΩΣΤΟΣΟ,
ΤΟΣΟ ΟΙ ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ,
ΟΣΟ ΚΑΙ ΜΙΑ ΝΕΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΗ ΗΘΙΚΗ
(ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ) ΠΑΡΕΜΒΑΙΝΟΥΝ
ΣΤΟΥΣ «ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ»
ΚΑΙ ΜΑΣ ΥΠΟΔΕΙΚΝΥΟΥΝ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ
ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΟΝΤΑΙ ΥΠΕΡΜΕΤΡΑ
ΤΟΥΣ ΦΥΣΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ
ΑΛΛΑ ΚΑΙ... ΤΗΝ ΤΣΕΠΗ ΜΑΣ!
ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΥΜΕ ΕΔΩ, ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ
ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΣΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ – ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΣ
ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ – ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ, ΜΕ ΕΜΦΑΣΗ
ΣΤΟ ΣΧΕΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ.

29

1. Το δικαίωµα στην ικανοποίηση των
βασικών αναγκών αναφέρεται στο δικαίωµα του καταναλωτή να αποκτά τα βασικά
προϊόντα και υπηρεσίες που εγγυώνται
την επιβίωσή του, δηλαδή επαρκή τροφή,
ρούχα, κατοικία, ιατρική περίθαλψη, µόρφωση και υγιεινές συνθήκες διαβίωσης.
2. Το δικαίωµα στην ασφάλεια αναφέρεται στο δικαίωµα του καταναλωτή να
προστατεύεται από την κυκλοφορία επικίνδυνων για την υγεία και τη ζωή του
προϊόντων και υπηρεσιών.
3. Το δικαίωµα στην πληροφόρηση αναφέρεται στο δικαίωµα του καταναλωτή να
έχει πρόσβαση σε επαρκείς και σωστές
πληροφορίες που θα του επιτρέψουν να
κάνει σωστές επιλογές στις συναλλαγές
του.
4. Το δικαίωµα στην επιλογή αναφέρεται
στο δικαίωµα του καταναλωτή να µπορεί
να διαλέγει προϊόντα και υπηρεσίες σε
ανταγωνιστικές τιµές και σε ικανοποιητική ποιότητα
5. Το δικαίωµα στην εκπροσώπηση αναφέρεται στο δικαίωµα του καταναλωτή να
εκπροσωπείται και να εκφράζει τα συµφέροντά του στα όργανα όπου λαµβάνονται
και εφαρµόζονται πολιτικές αποφάσεις
που τον αφορούν ως καταναλωτή
6. Το δικαίωµα στην αποζηµίωση αναφέρεται στο δικαίωµα του καταναλωτή
να απαιτεί και να λαµβάνει αποζηµίωση,
όταν τον προµηθεύσουν µε ελαττωµατικά
προϊόντα ή ανεπαρκείς ή κακής ποιότητας
υπηρεσίες.
7. Το δικαίωµα στην εκπαίδευση αναφέρεται στο δικαίωµα του καταναλωτή να
αποκτά τις αναγκαίες γνώσεις και δεξιότητες που είναι απαραίτητες ώστε να είναι
µπορεί να υλοποιεί τις συναλλαγές του
αποτελεσµατικά και εξασφαλίζοντας τα
συµφέροντά του.
8. Το δικαίωµα σε ένα υγιεινό περιβάλλον αναφέρεται στο δικαίωµα του καταναλωτή να διαβιώνει σε περιβάλλον που

εξασφαλίζει µια αξιοπρεπή ζωή και που
δεν είναι απειλητικό ή επικίνδυνο για
την υγεία του και τη ζωή του.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση
για τα Δικαιώµατα του Καταναλωτή
Από τις βασικές αρχές που προωθεί
η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι αρµόδιες Διευθύνσεις της, σε συνεργασία µε το Ευρωκοινοβούλιο, σε κάθε µία από τις 15
χώρες-µέλη είναι τα δικαιώµατα του καταναλωτή. Ο καταναλωτής πρέπει να γνωρίζει ότι τα βασικά δικαιώµατα του είναι:
• Προστασία της υγείας και
της ασφάλειας των καταναλωτών.
Στην αγορά πρέπει να κυκλοφορούν
µόνον προϊόντα και υπηρεσίες που δεν
θέτουν σε κίνδυνο την υγεία και την
ασφάλεια του καταναλωτή. Αυτό σηµαίνει
ότι πρέπει να υπάρχουν προδιαγραφές
ασφαλείας που καθορίζονται από το κάθε
κράτος, για κάθε προϊόν και υπηρεσία. Ο
καταναλωτής πρέπει να ενηµερώνεται
από τον πωλητή για τους -τυχόν- κινδύνους που συνεπάγεται η χρήση των προϊόντων. Επίσης, πρέπει να προβλέπεται η
προστασία του καταναλωτή από φυσικές
βλάβες που µπορεί να του προκαλέσουν
προϊόντα ή υπηρεσίες.
• Προστασία των οικονοµικών
συµφερόντων των καταναλωτών.
Ο καταναλωτής πρέπει να προστατεύεται σε περίπτωση κατάχρησης εκ µέρους των προµηθευτών προϊόντων και
υπηρεσιών. Πρέπει να προστατεύεται,
για παράδειγµα, σε περιπτώσεις που παραπλανάται από διαφηµίσεις ή όταν τον
ξεγελούν στην τιµή ή στον διακανονισµό
της τιµής ενός προϊόντος κ.λ.π.
• Πρόσβαση στην πληροφόρηση.
Για να µπορεί να κάνει σωστές αγορές
ο καταναλωτής, πρέπει να πληροφορείται σωστά και αξιόπιστα. Αυτό µπορεί να

γίνει όταν οι πωλητές, για παράδειγµα,
τον πληροφορούν σωστά για τα χαρακτηριστικά, τις τιµές και την ποιότητα προϊόντων και υπηρεσιών.
• Το δικαίωµα της εκπαίδευσης.
Ο καταναλωτής για να µπορεί να αναζητεί το κατάλληλο προϊόν και για να είναι σε θέση να κρίνει και να επιλέγει αυτό
που τον συµφέρει, πρέπει να µπορεί να
κατανοεί και να αφοµοιώνει τις διαθέσιµες πληροφορίες, πριν αποφασίσει για
τις αγορές του. Αυτό επιτυγχάνεται µε την
κατάλληλη εκπαίδευση και αγωγή που
πρέπει να του παρέχεται από τη νεαρή του
κιόλας ηλικία, µε µέριµνα του κράτους.
• Το δικαίωµα της εκπροσώπησης.
Ο καταναλωτής πρέπει να έχει το δικαίωµα της εκπροσώπησής του σε υποθέσεις που τον αφορούν. Αυτός ή οι εκπρόσωποί του πρέπει να έχουν τη δυνατότητα
συµµετοχής σε διαδικασίες για τη λήψη
αποφάσεων που τον αφορούν, άµεσα ή
έµµεσα, τόσο σε τοπικό όσο και σε περιφερειακό εθνικό ή κοινοτικό επίπεδο.
• Η πρόσβαση στη Δικαιοσύνη
Ο καταναλωτής πρέπει να µπορεί να
απευθύνεται σε αρµόδιες υπηρεσίες,
όπου θα µπορεί να πάρει συµβουλές και
βοήθεια ή να υποβάλει τα παράπονά του,
όταν έχει υποστεί βλάβη ή ζηµία από προϊόντα και υπηρεσίες. Επίσης, πρέπει να
έχει τη δυνατότητα εφαρµογής απλών, µη
δαπανηρών και σύντοµων διαδικασιών
που θα έχουν στόχο να τον βοηθήσουν να
αποκαταστήσει τη ζηµιά ή τη βλάβη που
έπαθε.
• Δικαίωµα στην αειφόρο κατανάλωση
Ο καταναλωτής πρέπει να µπορεί να
καλύπτει τις βασικές του ανάγκες, χωρίς
όµως να εξαντλεί του βασικούς πόρους
του πλανήτη, έτσι ώστε να µην υπονοµεύει την κάλυψη βασικών αναγκών άλλων
καταναλωτών και κυρίως των αναγκών
που έχουν οι µελλοντικές γενιές.

ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ Κ ΑΙ ΘΕ ΣΜΙΚΟ ΠΛ ΑΙΣΙΟ

Tο 1985, η Γενική Συνέλευση του Οργανισµού Ηνωµένων Εθνών (ΟΗΕ), αναγνώρισε επίσηµα τις ‘θεµελιώδεις αρχές
του καταναλωτή’ και καθιέρωσε την 15η
Μαρτίου ως ‘Παγκόσµια Ηµέρα του Καταναλωτή’
Στην Ελλάδα η πρώτη επίσηµη αναγνώριση έγινε το 1991 µε τον Νόµο 1961/
1991. Το σηµερινό νοµικό καθεστώς µε
το οποίο έγιναν τα πιο ουσιαστικά βήµατα για την αναγνώριση των δικαιωµάτων
των καταναλωτών ισχύει από το 1994 (Ν.
2251/94)
Τα θεµελιώδη δικαιώµατα των καταναλωτών, όπως ορίσθηκαν από τον Οργανισµό Ηνωµένων Εθνών (ΟΗΕ), είναι οκτώ:

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Η Αναγνώριση

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

30
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ
ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ
«Η ΈΝΩΣΗ ΒΑΣΙΖΕΤΑΙ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ,
ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΤΟΥ ΣΕΒΑΣΜΟΥ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ
ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΩΝ (…)
ΑΡΧΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΚΟΙΝΕΣ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ.»

ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ Κ ΑΙ ΘΕ ΣΜΙΚΟ ΠΛ ΑΙΣΙΟ

Aρθρο 6 παράγραφος 1 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση

H ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΠΟΙΕΙΤΑΙ
ΕΔΩ ΚΑΙ ΚΑΙΡΟ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ.
ΜΑΛΙΣΤΑ, ΟΤΑΝ ΙΔΡΥΘΗΚΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ
ΑΠΟΣΤΟΛΕΣ ΤΗΣ ΗΤΑΝ ΝΑ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΕΙ ΜΙΑ ΗΠΕΙΡΟ
ΔΙΧΑΣΜΕΝΗ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΤΙΚΕΣ
ΔΙΑΜΑΧΕΣ. ΕΠΙ ΣΕΙΡΑ ΕΤΩΝ ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ ΒΡΙΣΚΟΤΑΝ
Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ ΛΟΓΩ ΥΠΗΚΟΟΤΗΤΑΣ
ΚΑΙ ΦΥΛΟΥ. ΑΠΟ ΤΟ 1999 ΔΟΘΗΚΑΝ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ
ΝΕΕΣ, ΙΣΧΥΡΕΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ
ΤΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ ΛΟΓΩ ΦΥΛΕΤΙΚΗΣ Η ΕΘΝΟΤΙΚΗΣ
ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ, ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ Η ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΩΝ, ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ,
ΗΛΙΚΙΑΣ, Η ΓΕΝΕΤΗΣΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ,
ΕΝΩ ΕΧΟΥΝ ΔΙΕΥΡΥΝΘΕΙ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ ΛΟΓΩ ΦΥΛΟΥ.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

31

Δύο ευρωπαϊκοί νόµοι ή «Οδηγίες», που απαγορεύουν τις διακρίσεις υιοθετήθηκαν οµόφωνα από τα Κράτη – Μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης το έτος 2000. Κάθε χώρα είχε προθεσµία µέχρι
το 2003 να ενσωµατώσει αυτές τις Οδηγίες στην εθνική της νοµοθεσία. Για τις διατάξεις περί ηλικίας και αναπηρίας, τα Κράτη
Μέλη είχαν τη δυνατότητα να ζητήσουν παράταση της προθεσµίας εφαρµογής µέχρι το τέλος του 2006. Εκτός από την ψήφιση
νόµων, η Ε. Ε. χρηµατοδοτεί δράσεις, οργανισµούς, έρευνες και
ενηµερωτικές εκστρατείες στον τοµέα της καταπολέµησης των
διακρίσεων.

Ποιους τοµείς διακρίσεων καλύπτουν οι νόµοι;
Η νοµοθεσία που υιοθετήθηκε το 2000 απαγορεύει τις διακρίσεις στην απασχόληση και την κατάρτιση λόγω φυλετικής ή
εθνοτικής καταγωγής, γενετήσιου προσανατολισµού, θρησκείας
ή πεποιθήσεων, ηλικίας και αναπηρίας. Οι κανόνες για τις φυλετικές διακρίσεις καλύπτουν επίσης τοµείς όπως η εκπαίδευση, η
κοινωνική ασφάλιση, η υγειονοµική περίθαλψη, η πρόσβαση σε
αγαθά και υπηρεσίες και η στέγαση. Οι διακρίσεις µεταξύ αντρών
και γυναικών καλύπτονται από διαφορετική νοµοθετική ρύθµιση.

Ποιοι προστατεύονται από διακρίσεις;
Όλοι όσοι βρίσκονται στην επικράτεια της Ένωσης προστατεύονται από διακρίσεις για τους παραπάνω λόγους.

Τι σηµαίνει διακρίσεις;
Η νοµοθεσία καλύπτει τόσο τις άµεσες όσο και τις έµµεσες διακρίσεις.
Άµεση διάκριση υπάρχει όταν ένα πρόσωπο υφίσταται λιγότερο ευνοϊκή µεταχείριση από άλλο πρόσωπο σε ανάλογη κατάσταση λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισµού.
Για παράδειγµα:
• µία γυναίκα 40 ετών καταθέτει αίτηση πρόσληψης για θέση
πωλήτριας σε κατάστηµα ειδών ρουχισµού, αλλά στη συνέντευξη της ανακοινώνουν ότι η εταιρία προσλαµβάνει µόνο
άτοµα ηλικίας µέχρι 30 ετών.
• ένα ζευγάρι Νιγηριανών ενδιαφέρεται να νοικιάσει ένα νέο διαµέρισµα – όταν επισκέπτονται ένα διαµέρισµα προς ενοικίαση, ο ιδιοκτήτης τους λέει ότι δεν µπορεί να τους το νοικιάσει,
γιατί οι γείτονες δεν επιθυµούν µαύρους στην πολυκατοικία.
Ωστόσο, οι διακρίσεις συνήθως είναι πιο ανεπαίσθητες στην
πραγµατικότητα. Για το λόγο αυτό καλύπτονται. Αυτές λαµβά-

νουν χώρα όταν µια φαινοµενικά ουδέτερη διάταξη ή πρακτική
εφαρµόζεται, µεν, σε όλες τις πληθυσµιακές οµάδες, αλλά επιδρά δυσανάλογα στα µέλη µιας συγκεκριµένης οµάδας.

Παράδειγµα έµµεσης διάκρισης:
Ένας εργοδότης αποφασίζει, από τους υποψηφίους που κάνουν αίτηση για µια δουλειά, να εξαιρέσει όσους κατοικούν σε
µια συγκεκριµένη περιοχή της πόλης. Ένα µεγάλο ποσοστό αθίγγανων, όµως, κατοικεί σε αυτήν την περιοχή. Ως εκ τούτου, οι
υποψήφιοι αθίγγανοι βρίσκονται σε µειονεκτική θέση έναντι των
υπολοίπων υποψηφίων, έχοντας υποστεί έµµεση διάκριση.
Η έµµεση διάκριση επιτρέπεται µόνο εφόσον µπορεί να αιτιολογηθεί αντικειµενικά και δεν αντίκειται στο νόµο.
Για παράδειγµα:
Μια κατασκευαστική εταιρία θα µπορούσε να υποχρεώσει
όλους τους εργάτες σε ένα εργοτάξιο που υπάρχει κίνδυνος
τραυµατισµού τους, να φορούν κράνη ασφαλείας. Κάτι τέτοιο,
όµως θα είχε αρνητικό αντίκτυπο στους Σιχ που φορούν πάντα
τουρµπάνι. Επειδή, όµως, το συγκεκριµένο µέτρο στοχεύει στη
προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζοµένων, δεν
συνιστά παράνοµη διάκριση.

Τι γίνεται µε την παρενόχληση και τα αντίποινα
Η παρενόχληση που έχει ως σκοπό ή αποτέλεσµα την προσβολή της αξιοπρέπειας ενός προσώπου λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας,ηλικίας
ή γενετήσιου προσανατολισµού και η δηµιουργία εκφοβιστικού,
εχθρικού, εξευτελιστικού, ταπεινωτικού ή επιθετικού περιβάλλοντος απαγορεύεται από τους κανόνες.
Επίσης απαγορεύονται τα αντίποινα. Τα αντίποινα είναι η κακή
ή η διαφορετική µεταχείριση κάποιου επειδή υπέβαλε καταγγελία για διάκριση ή υποστήριξε κάποιο συνάδελφο που υπέβαλε
καταγγελία.

Τι σηµαίνει αυτό για τους εργοδότες;
Οι κανόνες ισχύουν για όλους τους µισθωτούς του ιδιωτικού
και δηµόσιου τοµέα. Η οδηγία καλύπτει επίσης τους όρους πρόσβασης στην αυτόαπασχόληση και στην άσκηση συγκεκριµένου
επαγγέλµατος. Όλοι οι εργοδότες πρέπει να εξετάσουν τις πρακτικές απασχόλησής τους για να βεβαιωθούν ότι δεν προβαίνουν σε άµεσες ή έµµεσες διακρίσεις π.χ. κατά τις διαδικασίες
πρόσληψης, τα κριτήρια επιλογής, τις αµοιβές και τις προαγωγές, τις απολύσεις ή την πρόσβαση σε επαγγελµατική κατάρτιση.
Οι κανόνες κατά των διακρίσεων ισχύουν για όλα τα στάδια της
σύµβασης απασχόλησης, από την πρόσληψη έως τη λύση της
σύµβασης.

ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ Κ ΑΙ ΘΕ ΣΜΙΚΟ ΠΛ ΑΙΣΙΟ

Τι κάνει η Ε. Ε. για να καταπολεµήσει τις διακρίσεις;

32
ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

εφαρµογή µέτρων που προωθούν την ένταξη των γηραιότερων
ή των νέων εργαζοµένων στην αγορά εργασίας. Ενδέχεται να δηµιουργηθεί η ανάγκη ο κάτοχος της θέσης εργασίας να διαθέτει
ένα συγκεκριµένο προφίλ, για παράδειγµα δεν θα ήταν παράλογο να απαιτείται µαύρος ηθοποιός για να ενσαρκώσει τον ρόλο
του Nelson Mandela. Τέτοιου είδους παρεκκλίσεις, ωστόσο, είναι σαφώς περιορισµένες.

Πως µπορούν οι άνθρωποι που έχουν υποστεί
διακρίσεις να καταγγείλουν το γεγονός;

ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ Κ ΑΙ ΘΕ ΣΜΙΚΟ ΠΛ ΑΙΣΙΟ

Ποια είναι τα καθήκοντα των εργοδοτών
όσον αφορά τα άτοµα µε αναπηρίες;
Οι εργοδότες έχουν το καθήκον να προβαίνουν σε «εύλογες
προσαρµογές» όσον αφορά τους υποψηφίόυς ή τους εργαζοµένους µε αναπηρίες. Οι εργοδότες πρέπει να λάβουν τα ενδεδειγµένα µέτρα που θα επιτρέπουν σε άτοµα µε αναπηρίες την
πρόσβαση στην απασχόληση και την κατάρτιση, εκτός εάν αυτό
συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση για τον εργοδότη. Οι «εύλογες προσαρµογές» µπορεί να περιλαµβάνουν π.χ. την πρόσβαση µε αναπηρικό καροτσάκι. Την προσαρµογή των ωρών εργασίας, την προσαρµογή του εξοπλισµού του γραφείου ή απλώς
την ανακατανοµή των καθηκόντων στα µέλη µιας οµάδας. Για να
διαπιστωθεί η δυσανάλογη επιβάρυνση πρέπει να λαµβάνεται
ιδίως υπόψη το οικονοµικό και οποιοδήποτε άλλο κόστος επιφέρουν, το µέγεθος και οι οικονοµικοί πόροι του οργανισµού και
η δυνατότητα λήψης δηµοσίας χρηµατοδότησης ή άλλου είδους
ενίσχυσης.

Τι κερδίζουν οι επιχειρήσεις µε αυτούς τους κανόνες;
Ένας συνεχώς αυξανόµενος αριθµός Ευρωπαϊκών επιχειρήσεων ενδιαφέρονται για τη διαφορετικότητα για επιχειρηµατικούς
λόγους και όχι απλώς για την τήρηση των νοµικών απαιτήσεων.
Οι επιχειρήσεις που εφαρµόζουν πολιτικές για την ποικιλοµορφία του εργατικού δυναµικού έχουν πολλά οφέλη. Μπορεί να
εντάσσονται στην ευρύτερη στρατηγική των επιχειρήσεων για τη
ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου και την ενθάρρυνση της
δηµιουργικότητας και της καινοτοµίας. Η διαφορετικότητα µπορεί
να προσφέρει πλεονεκτήµατα στις επιχειρήσεις στις συναλλαγές
µε τους πελάτες, τους προµηθευτές, τους µετόχους και άλλους
ενδιαφερόµενους στις σηµερινές πολυπολιτισµικές και παγκοσµιοποιηµένες αγορές. Η αφοσίωση στην ποικιλοµορφία µπορεί
επίσης να αυξήσει την υπόληψη µιας επιχείρησης και την εταιρική εικόνα. Η αποφυγή των διακρίσεων µπορεί να βοηθήσει τις
επιχειρήσεις να αποφύγουν το κόστος δικαστικών αγώνων, την
υψηλή κίνηση υπαλλήλων και τον υψηλό δείκτη απουσιών. Μπορεί επίσης να προσφέρει στους εργοδότες πρόσβαση σε νέες δεξαµενές εργασίας και να τους βοηθήσει να προσελκύσουν και να
διατηρήσουν τους εργαζοµένους υψηλής ποιότητας.

Υπάρχουν εξαιρέσεις από τη γενική απαγόρευση
των διακρίσεων;
Η νοµοθεσία επιτρέπει ορισµένες εξαιρέσεις από την αρχή της
ίσης µεταχείρισης, π.χ. για τη διατήρηση της δεοντολογίας θρησκευτικών οργανώσεων µε θρησκευτικές παραδόσεις, ή για την

Σύµφωνα µε τη νοµοθεσία, τα Κράτη Μέλη υποχρεούνται να
παρέχουν στα θύµατα διακρίσεων το δικαίωµα να υποβάλλουν
καταγγελία µέσω δικαστικής ή διοικητικής διαδικασίας και να
επιβάλουν τις κατάλληλες κυρώσεις σε όσους προβαίνουν σε
διακρίσεις.
Σύµφωνα µε τη νοµοθεσία, στις πολιτικές και διοικητικές υποθέσεις, το βάρος της απόδειξης της διακριτής συµπεριφοράς επιµερίζεται µεταξύ του ατόµου που βίωσε τη διάκριση και εκείνου
που κατηγορείται ότι τη διέπραξε. Με τον τρόπο αυτό τα άτοµα
που έχουν υποστεί διακρίσεις θα µπορούν να το αποδείξουν πιο
εύκολα.

Τι συνδροµή παρέχεται σε ανθρώπους
που έχουν υποστεί διακρίσεις;
Η ευρωπαϊκή νοµοθεσία για τις φυλετικές διακρίσεις ζητά από
τα κράτη µέλη να ορίσουν φορείς για την προώθηση της ίσης
µεταχείρισης που θα προσφέρουν ανεξάρτητη συνδροµή στα
θύµατα διακρίσεων, θα διεξάγουν έρευνες και µελέτες και θα
δηµοσιεύουν ανεξάρτητες εκθέσεις και συστάσεις. Τα θύµατα
διακρίσεων µπορούν επίσης να υποστηρίζονται από µη κυβερνητικές οργανώσεις ή συνδικαλιστικές οργανώσεις που έχουν
έννοµο συµφέρον. Μπορείτε να βρείτε έναν κατάλογο µε τις
οργανώσεις αυτές στη διεύθυνση:http://europa.eu.int/comm/
employment_social/fundamental_rights/rights/neb_en.htm
Σε ορισµένες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυτές οι Αρχές
ασχολούνται και µε τις διακρίσεις σε άλλους τοµείς, π.χ. κατά
των οµοφυλόφιλων και ατόµων µε αναπηρίες.

Τι γίνεται µε την ισότητα των δύο φύλων;
Οι διακρίσεις λόγω φύλου καλύπτονται από ιδιαίτερη νοµοθεσία. Αυτό οφείλεται στο ότι η δράση κατά των διακρίσεων λόγω
του φύλου έχει µακρά ιστορία σε ευρωπαϊκό επίπεδο που ανάγεται στις αρχές της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Υπάρχει ένας µεγάλος
όγκος ευρωπαϊκών νοµοθετηµάτων στο θέµα αυτό, ενώ παρέχεται και οικονοµική ενίσχυση. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά µε το θέµα αυτό διατίθενται στη διεύθυνση: http://europa.
eu.int/comm/employment_social/equ_opp/index_en.htm

Τι είναι η πολλαπλή διάκριση;
Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν πολλαπλές ταυτότητες: όλοι
έχουν µια ηλικία, ένα φύλο, έναν γενετήσιο προσανατολισµό
και µια εθνικότητα, πολλοί µπορεί να έχουν ή να αποκτήσουν
θρησκευτικές πεποιθήσεις ή ακόµα και µια αναπηρία. Ακριβώς
επειδή οι άνθρωποι έχουν πολλαπλές ταυτότητες, η διάκριση
µπορεί να αφορά περισσότερους παράγοντες. Για παράδειγµα,
µια γυναίκα προερχόµενη από µια εθνική µειονότητα µπορεί να
υποστεί διάκριση λόγω του φύλου της, της φυλής της ή συνδυασµού αυτών των δύο. Ένας αθίγγανος άντρας µε προβλήµατα
αναπηρίας µπορεί, επίσης, να βιώνει την προκατάληψη για πολλαπλούς λόγους.

Πότε τέθηκε σε ισχύ η νοµοθεσία;
Οι κανόνες κατά των διακρίσεων έπρεπε να ενσωµατωθούν στην
εθνική νοµοθεσία από τα κράτη µέλη. Η προθεσµία για την ενσωµάτωση των κανόνων για την φυλετική ισότητα ήταν η 19η Ιουλίου
2003. Η προθεσµία για τους κανόνες σχετικά µε το γενετήσιο προσανατολισµό, τη θρησκεία ή τις πεποιθήσεις, την αναπηρία και την ηλικία
ήταν η 2 Δεκεµβρίου 2003. Τα κράτη µέλη µπορούσαν επίσης να
ζητήσουν έως τρία επιπλέον έτη για να ευθυγραµµίσουν τα νοµικά
τους συστήµατα µε τις διατάξεις για την αναπηρία και την ηλικία.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

33

Όλα τα νέα κράτη µέλη πρέπει να ενσωµατώσουν στην εθνική
τους νοµοθεσία τους ευρωπαϊκούς κανόνες κατά των διακρίσεων προτού ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Διατίθεται χρηµατοδότηση από την ΕΕ για την υποστήριξη σχεδίων κατά των διακρίσεων;
Το κοινοτικό πρόγραµµα δράσης που εφαρµόζεται από το 2001
έως το 2006 έχει προϋπολογισµό περίπου 100 εκατοµµύρια €.
Γενικός στόχος του προγράµµατος είναι η αλλαγή της διακριτικής
νοοτροπίας και των διακριτικών πρακτικών µε πρακτικό τρόπο.
Το πρόγραµµα έχει τρεις τοµείς προτεραιότητας: την αύξηση
της ανάλυσης της φύσης των διακρίσεων, την υποστήριξη των
οργανώσεων που εµπλέκονται στην καταπολέµηση των διακρίσεων και την ευαισθητοποίηση σχετικά µε τις διακρίσεις και τα
οφέλη της ποικιλοµορφίας. Από το 2007 έως το 2013, ένα νέο
χρηµατοδοτικό πρόγραµµα, µε τίτλο «Progress» (Πρόοδος), θα
συνεχίσει να χρηµατοδοτεί τις πρωτοβουλίες στα πλαίσια καταπολέµησης των διακρίσεων.

Τι κάνει η ΕΕ για την προώθηση του διαλόγου
σχετικά µε τη διαφορετικότητα και τις διακρίσεις;
Στο πλαίσιο του κοινοτικού προγράµµατος δράσης, η ΕΕ δροµολόγησε µεγάλη εκστρατεία ενηµέρωσης σε όλες τις χώρες της
ΕΕ, σε στενή συνεργασία µε συνδικαλιστικές οργανώσεις, εργοδότες, MKO και τις εθνικές αρχές για να υπογραµµίσει τα οφέλη
της διαφορετικότητας στο χώρο εργασίας και πέρα από αυτόν. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά µε την εκστρατεία ενηµέρωσης
υπάρχουν στη διεύθυνση http://www.stop-discrimination.info

Γιατί ορίστηκε το έτος 2007 ως το Ευρωπαϊκό Έτος
Ίσων Ευκαιριών για Όλους;
Με βάση µια πρόταση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 2007
ορίστηκε ως το Ευρωπαϊκό Έτος Ίσων Ευκαιριών για Όλους. Στόχος του Έτους είναι να παρέχει πληροφόρηση στους ανθρώπους
σχετικά µε τα δικαιώµατά τους, να αναδείξει τη διαφορετικότητα
σε πολύτιµο στοιχείο για την Ε. Ε. και να προωθήσει την ύπαρξη
ίσων ευκαιριών για όλους. Το Έτος θα στηρίξει δραστηριότητες
που θα λάβουν χώρα και στα 25 Κράτη – Μέλη.

Πού µπορώ να βρω πληροφορίες
σχετικά µε την πολιτική και τα προγράµµατα
κατά των διακρίσεων;
Περισσότερες πληροφορίες διατίθενται στην ιστοσελίδα
http://europa.eu.int/comm/antidiscrimination ή µε το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο από την παρακάτω διεύθυνση: emplantidiscrimination@cec.eu.int
Για να λαµβάνετε τακτικά ενηµέρωση µέσω email, σχετικά µε την
πολιτική κατά των διακρίσεων της Ε.E., παρακαλούµε να καταχωρήσετε τα στοιχεία σας σε:http://www.nondiscrimination-eu.info

ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ Κ ΑΙ ΘΕ ΣΜΙΚΟ ΠΛ ΑΙΣΙΟ

Τι γίνεται µε τη διεύρυνση της ΕΕ;

ΜΑΘΕ ΤΑ ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ ΣΟΥ - ΓΙΝΕ ΕΝΕΡΓΟΣ ΠΟΛΙΤΗΣ

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

34

ΒΙΒΛΙΑ

INTERNET
Kίνηση Πολιτών
για µια Ανοικτή Κοινωνία
Η προστασία
των δικαιωµάτων
του ανθρώπου στην Ευρώπη.
Πρακτικός Οδηγός
Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα,
σ. 342 (Μάρτιος 2006)
Επιµέλεια: Στέφανος Ματθίας,
Λουκία Κ. Σταυρίτη

Η διεθνοποίηση της προστασίας των θεµελιωδών δικαιωµάτων συνιστά µία, ίσως τη σηµαντικότερη, από τις συνέπειες της
συµµετοχής σε υπερεθνικούς οργανισµούς. Στη γηραιά ήπειρο
εξειδικεύεται στο πλαίσιο είτε του Συµβουλίου της Ευρώπης είτε
της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αν και η ένταξη της χώρας µας στους
εν λόγω οργανισµούς µετρά ήδη µερικές δεκαετίες, δεν είχε επιχειρηθεί η συγκέντρωση µε ταυτόχρονη νοµολογιακή τεκµηρίωση των σχετικών κειµένων αναφοράς. Το κενό αυτό καλύπτει η
Κίνηση Πολιτών για την Παρέµβαση µε το παρόν έργο.
Το κείµενο του οδηγού είναι διαθέσιµο στο http://www.ngo.gr

Δηµοκρατική Συσπείρωση
για τις Λαϊκές Ελευθερίες
και την Αλληλεγγύη.
Οδηγός για τα δικαιώµατα
του πολίτη
(σελ. 32), Δεκέµβρης 2005
Πρόλογος: Γ.Α.Μαγκάκης,
Ι. Μανωλεδάκης,

“Μάθε, πάλεψε για τα δικαιώµατά σου” είναι ο τίτλος του
Οδηγού για τα δικαιώµατα του πολίτη που εκδόθηκε µε επιµέλεια της οµάδας νοµικών της Δηµοκρατικής Συσπείρωσης για
τις Λαϊκές Ελευθερίες και την Αλληλεγγύη. Στον πρόλογο της
έκδοσης, οι καθηγητές κκ. Γ.Α.Μαγκάκης και Ι. Μανωλεδάκης
αναφέρουν ότι ο πολίτης καλείται να αναλάβει αυτός κατά κύριο
λόγο το ρόλο του προστάτη της δηµοκρατικής νοµιµότητας και
η έκδοση και κυκλοφορία του Φυλλαδίου - Οδηγού αποβλέπει
στην ενίσχυση αυτού του ρόλου, για τη διαφύλαξη των δηµοκρατικών ελευθεριών και των δικαιωµάτων. Φυσικός συµπαραστάτης του πολίτη είναι ο κάθε δηµοκρατικός συµπολίτης και
νοµικός συµπαραστάτης οι δικηγόροι, οι δικηγορικοί σύλλογοι
και οι οργανώσεις για την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωµάτων και σε τελευταία ανάλυση, τελικός συµπαραστάτης και
προστάτης του είναι ο Έλληνας δικαστής, που πρέπει να παραµείνει εγγυητής του κράτους δικαίου.
Το κείµενο του οδηγού είναι διαθέσιµο στο http://www.dimsi.gr

Κάποιες ιστοσελίδες – εργαλεία ενηµέρωσης και δράσης – από
το ελληνικό διαδίκτυο

http://www.citizenship.gr
Το citizenship.gr είναι ένα νέο δικτυακό εγχείρηµα και αποτελεί µια από τις δραστηριότητες στα πλαίσια του Προγράµµατος ‘Είναι Θεµελιώδες Δικαίωµά Σου!’. Στο citizenship.gr θα
φιλοξενούνται πληροφορίες και ανακοινώσεις για δράσεις και
σχετικά υλικά, κείµενα για την ενεργή συµµετοχή, τα δικαιώµατα
των πολιτών, την εκπαίδευση κ.λπ., εργαλεία εκπαίδευσης και
κατάρτισης, χρήσιµα για νέους, εκπαιδευτικούς και µη κυβερνητικές οργανώσεις που εργάζονται γύρω από παρόµοια ζητήµατα,
forum διαλόγου µεταξύ πολιτών, µελών ΜΚΟ και άλλων φορέων, επιλεγµένα νέα και ειδήσεις από την Ελλάδα και την υπόλοιπη Ευρώπη και χρήσιµοι σύνδεσµοι σε σχετικές ελληνικές και
διεθνείς ιστοσελίδες

http://www.civilsociety.gr
Το Γραφείο της Κοινωνίας των Πολιτών δηµιουργήθηκε µε
σκοπό να δραστηριοποιηθεί στον τοµέα της επικοινωνίας και της
πληροφόρησης στο χώρο των Μ.Κ.Ο. και της ενδυνάµωσης της
κοινωνίας των πολιτών και του κοινωνικού διαλόγου. Πιο συγκεκριµένα, το Γραφείο στοχεύει στην ενηµέρωση και διασύνδεση
του πολίτη µε Μ.Κ.Ο. που δραστηριοποιούνται σε κοινωνικά θέµατα και προσφέρουν κοινωνικό έργο µε τη συµµετοχή εθελοντών.

http://www.anthropos.gr
Το Ελληνικό Κέντρο Προώθησης του Εθελοντισµού µε διακριτικό τίτλο «anthropos.gr» αποτελεί την πρώτη ελληνική ανθρωπιστική πύλη στο διαδίκτυο, που στόχο έχει να προωθήσει τις
σχέσεις µεταξύ των Ελληνικών ΜΚΟ και να παρέχει στους πολίτες, στις επιχειρήσεις, στους δηµοσιογράφους και στους φορείς
της πολιτείας & των δήµων που ενισχύουν τις εθελοντικές δράσεις έγκυρες πληροφορίες που σχετίζονται µε τον εθελοντισµό
και την ενίσχυση των δράσεων αυτού. Τέσσερα χρόνια µετά την
χρονιά της ίδρυσης του, το «anthropos.gr» έχει καταφέρει, όχι
µόνο να συγκεντρώσει στη βάση δεδοµένων του ένα πολύ µεγάλο αριθµό οργανώσεων που ασχολούνται µε τον εθελοντισµό
στην Ελλάδα αλλά και να αποτελεί µια αξιόπιστη πηγή για οποιοδήποτε θέµα αναφορικά µε τις δράσεις των Ελληνικών ΜΚΟ και
όχι µόνο.

http://www.proeuro.gr
Η Ευρωπαϊκή Πρόκληση αποτελεί χώρο διατύπωσης απόψεων και προβληµατισµού για τις κοινωνικές, οικονοµικές, πολιτισµικές και πολιτικές προκλήσεις που αντιµετωπίζει η Ευρώπη.
Προσβλέπει µε δηµιουργικό και κριτικό πνεύµα στην ευρωπαϊκή
ενοποίηση και στην προώθηση της ιστορικής διαδικασίας που
προδιαγράφει το µέλλον της ηπείρου µας. Στοχεύει να δηµιουργήσει ένα συνεκτικό πλαίσιο ανοικτού διαλόγου και επικοινωνίας των πολιτών, ευελπιστεί να αναθερµάνει τη σχετική συζήτηση
για την ευρωπαϊκή ενοποίηση σε µια κρίσιµη καµπή της και να
φωτίσει τις πτυχές της που έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη
χώρα µας.

Όπως κάθε καλοκαίρι και φέτος
το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS... βγαίνει
από τα γραφεία του και καλεί νέους
και µεγαλύτερους εθελοντές
και εθελόντριες να συµµετάσχουν ενεργά
σε επιλεγµένες δραστηριότητες.
Μόνες απαραίτητες προϋποθέσεις
το ενδιαφέρον, η συνέπεια
και η διάθεση για προσφορά,
για γνωριµία µε τόπους και ανθρώπους
και για απόκτηση πολύτιµων εµπειριών
οµαδικής συνεργασίας.
Δείτε τον προγραµµατισµό
των εθελοντικών προγραµµάτων
για το καλοκαίρι - επιπλέον δράσεις
και περαιτέρω λεπτοµέρειες
θα προστίθενται διαρκώς
και επικοινωνήστε µαζί µας
για πληροφορίες και δηλώσεις
ενδιαφέροντας.

Καλοκαιρινό πρόγραµµα εθελοντικής εργασίας
στη Σίφνο 2006
Αν σου αρέσει η δουλειά στη φύση και διαθέτεις τουλάχιστον µία εβδοµάδα στο
διάστηµα 17 Ιουλίου - 21 Αυγούστου, µπορείς να πάρεις µέρος στις καλοκαιρινές δράσεις του Δικτύου Μεσόγειος SOS στη Σίφνο. Η κάθε οµάδα εθελοντών,
που θα αποτελείται από 5-7 άτοµα, θα παραµείνει στο νησί για 8 ηµέρες και θα
συµβάλλει στην υλοποίηση µια σειράς δραστηριοτήτων ενηµέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού, καταγραφής περιβαλλοντικών και κοινωνικών δεδοµένων και πρακτικής εθελοντικής εργασίας στην περιοχή NATURA του νησιού.
Συγκεκριµένα, οι εθελοντές και εθελόντριες:
• θα έχουν την ευθύνη λειτουργίας του Περιπτέρου Περιβαλλοντικής Ενηµέρωσης και της οργάνωσης περιβαλλοντικών παιχνιδιών στην παραλία Καµάρες
και εθελοντικών καθαρισµών ακτών του νησιού
• θα βοηθήσουν στην καταγραφή τάσεων και συµπεριφορών των επισκεπτών
της Σίφνου σε σχέση µε περιβαλλοντικές προδιαγραφές στον τουρισµό µε τη
συµπλήρωση ειδικού ερωτηµατολογίου-έρευνας
• θα εργαστούν στον καθαρισµό και τη σήµανση µονοπατιών και στην διαµόρφωση ξύλινων εισόδων στην αρχή των µονοπατιών που διασχίζουν την προστατευόµενη περιοχή NATURA, µε ενηµερωτικούς χάρτες και πληροφορίες για
τα χαρακτηριστικά και τη σηµασία της φυσικής περιοχής του νησιού
• θα συµµετάσχουν (εφόσον διαθέτουν κατάλληλες γνώσεις και δεξιότητες)
στην καταγραφή της πλούσιας πανίδας και χλωρίδας της προστατευόµενης περιοχής NATURA της Σίφνου
Το ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS θα εξασφαλίσει τη διαµονή των εθελοντών σε οργανωµένο
κάµπινγκ, τις µετακινήσεις και µειωµένες τιµές για τη διατροφή τους.

Διεθνές Συµπόσιο - Εργαστήριο
για την οικολογική δόµηση στη Σίφνο
Στις 15-23 Ιουλίου 2006 θα πραγµατοποιηθούν στη Σίφνο, µε τη συνεργασία
του Δήµου Σίφνου, µια σειρά δραστηριοτήτων µε θέµα ‘Βιοκλιµατική Αρχιτεκτονική και Παραδοσιακή Δόµηση’. Το δεκαήµερο θα περιλαµβάνει ένα διεθνές
συµπόσιο στο οποίο θα συµµετάσχουν ως εισηγητές επιστήµονες, εκπρόσωποι
της αυτοδιοίκησης και µη-κυβερνητικών οργανώσεων καθώς και δραστηριότητες επιµόρφωσης και κατάρτισης που απευθύνονται σε νέους επιστήµονες και
τεχνικούς του χώρου του σχεδιασµού και των κατασκευών.

Διεθνής Συνάντηση Νέων “Επι-Στροφή στις Ανανεώσιµες Πηγές Ενέργειας”
Το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS διοργανώνει διεθνή συνάντηση νέων στην Ερεσό της Λέσβου, από 21 Αυγούστου έως
1 Σεπτεµβρίου 2006 µε θέµα ‘Επι-Στροφή στις Ανανεώσιµες Πηγές Ενέργειας’. Το πρόγραµµα έχει στόχο την ενηµέρωση
και ευαισθητοποίηση των νέων ανθρώπων για τις επιπτώσεις από το ‘φαινόµενο του θερµοκηπίου’ και κυρίως
για την προώθηση των ανανεώσιµων πηγών ενέργειας για την αντιµετώπιση της κλιµατικής αλλαγής.

Ευρω-Mεσογειακή Διαπολιτισµική Συνάντηση Νέων
“Οι νέοι της Μεσογείου δηµιουργούν ένα βιώσιµο µέλλον”
Στα πλαίσια της προώθησης του διαπολιτισµικού διαλόγου στην Ευρω-Μεσογειακή ζώνη εντάσσεται η συνάντηση νέων, που διοργανώνει το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS το διάστηµα 21-31 Ιουλίου 2006 στη Νάξο µε θέµα ‘Οι νέοι της Μεσογείου δηµιουργούν ένα
βιώσιµο µέλλον’. Το πρόγραµµα υλοποιείται µε την υποστήριξη του Ιδρύµατος Anna Lindh για το Διάλογο των Πολιτισµών καθώς και
µε τη συνεργασία του Δήµου Δρυµαλίας και του Πολιτιστικού Οργανισµού του.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

ΜΑΘΕ ΤΑ ΔΙΚ ΑΙΩΜΑΤΑ ΣΟΥ - ΓΙΝΕ ΕΝΕΡΓΟΣ ΠΟΛΙΤΗΣ

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ
2006
Εθελοντικές δράσεις και προγράµµατα του ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

35

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

36

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful