# zbirka zadataka iz termodinamike strana 1

dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
KVAZISTATI^KE (RAVNOTE@NE)
PROMENE STAWA IDEALNIH GASOVA
1.1. Vazduh (idealan gas), 1(p
1
=2 bar, v
1
=0.4305 m
3
/kg) kvazistati~ki (ravnote`no) mewa stawe do
2(p
2
=6 bar, v
2
=v
1
). Odrediti:
a) temperaturu vazduha u karakteristi~nim ta~kama procesa
b) razmewenu toplotu (q
12
12
)
c) promenu unutra{we energije (∆u), entalpije (∆h) i entropije (∆s) vazduha
d) skicirati proces na pv i Ts dijagramu
a)
g
1 1
1
R
v p
T

= =
287
4305 . 0 10 2
5
⋅ ⋅
=300 K,
g
2 2
2
R
v p
T

= =
287
4305 . 0 10 6
5
⋅ ⋅
=900 K
b)
( )
1 2 v 12
T T c q − ⋅ = = ( ) 300 900 72 . 0 − ⋅ = 432
kg
kJ
w
12
= 0
kg
kJ
c)
( )
1 2 v 12
T T c u − ⋅ = ∆ = ( ) 300 900 72 . 0 − ⋅ = 432
kg
kJ
( )
1 2 p 12
T T c h − ⋅ = ∆ = ( ) 300 900 00 . 1 − ⋅ = 600
kg
kJ
( )
1
2
p
1
2
v 12
v
v
lh c
p
p
lh c v , p f s − = = ∆ =
2
6
lh 72 . 0 ⋅ =0.791
kgK
kJ
d)
p
v
1
2
T
s
1
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 2
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.2. Dva kilograma kiseonika (idealan gas) po~etnog stawa 1(p=1 bar, T=373 K), usled interakcije sa
toplotnim ponorom stalne temperature, mewa svoje toplotno stawe kvazistati~ki (ravnote`no)
politropski (h=0.8) do stawa 2( v
2
=
1
v 5 . 0 ⋅ ). Skicirati proces u pv i Ts koordinatnom sistemu i
odrediti:
a) mehani~ke veli~ine stawa kiseonika (p, v, T) u karakteristi~nim ta~kama
b) koli~inu toplote (kJ) koju radno telo preda toplotnom ponoru kao i zapreminski rad koji pri tom
c) promenu entropije izolovanog termodinami~kog sistema u najpovoqnijem slu~aju
a)
5
1
1 g
1
10 1
373 260
p
T R
v

= = =0.9698
kg
m
3
, 0.9698 0.5 v
2
⋅ = =0.4849
kg
m
3
h
1
2
2
1
v
v
p
p
|
|
.
|

\
|
= ⇒
8 . 0 5
h
2
1
1 2
2 10 1
v
v
p p ⋅ ⋅ =
|
|
.
|

\
|
⋅ = = a F 10 1.74
5

260
4849 . 0 10 74 . 1
R
v p
T
5
g
2 2
2
⋅ ⋅
=

= =324.51 K
b)
( )
1 2 v 12
T T
1 h
h
c q − ⋅

κ −
⋅ = = ( ) 373 51 . 324
1 8 . 0
4 . 1 8 . 0
65 . 0 − ⋅

⋅ =−94.55
kg
kJ
( ) 55 . 94 2 q m O
12 12
− ⋅ = ⋅ = =−189.1 kJ
w
12
= ( )
2 1 g
T T
1 h
1
R − ⋅

⋅ = ( ) 51 . 324 373
1 8 . 0
1
26 . 0 − ⋅

⋅ = −63.04
kg
kJ
( ) 04 . 63 2 w m W
12 12
− ⋅ = ⋅ = =126.08 kJ
p
v
1
2
T
s
1
2
T
TF
h=0.8 h=0.8
zbirka zadataka iz termodinamike strana 3
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
c)
∆S
sisIem
= ∆S
+ ∆S
IoploIhi pohor
= ... = −0.54 + 0.58 = 0.04
K
kJ
∆S
= ∆S
12
=
|
|
.
|

\
|
− ⋅
1
2
g
1
2
p
p
p
lh R
T
T
lh c m =
= |
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅
1
74 . 1
lh 26 . 0
373
51 . 324
lh 91 . 0 2 =−0.54
K
kJ
∆S
IoploIhi pohor
= −
TF
12
T
O
= −
51 . 324
1 . 189 −
=0.58
K
kJ
1.3. Kiseonik (idealan gas) m=10 kg, mewa stawe kvazistati~ki izobarski i pri tom se zagreva od
temperature T
1
=300 K do T
2
=900 K. Kiseonik dobija toplotu od dva toplotna izvora stalnih
temperatura. Odrediti:
a) promenu entropije izolovanog termodinami~kog sistema ako su temperature toplotnih izvora
T
Tl1
=600 K i T
Tl2
=900
b) temperaturu toplotnog izvora 1 (T
Tl1
) tako da promena entropije sistema bude minimalna kao i
minimalnu promenu entropije sitema u tom slu~aju
a)
∆S
sisIem
= ∆S
RT
+ ∆S
Tl1
+ ∆S
Tl1
= ... = 10 − 4.55 − 3.03 = 2.42
K
kJ
∆S
RT
=
|
|
.
|

\
|
− ⋅
1
2
g
1
2
p
p
p
lh R
T
T
lh c m =
300
900
lh 91 . 0 10 ⋅ ⋅ =10
K
kJ
∆S
Tl1
= −
1 Tl
A 1
T
O
=...= −
600
2730
=− 4.55
K
kJ
∆S
Tl2
= −
2 Tl
2 A
T
O
=...= −
900
2730
=− 3.03
K
kJ
T
s
1
2
Tl
1
Tl
2
A
zbirka zadataka iz termodinamike strana 4
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
( )
1 A p A 1
T T c q − ⋅ = = ( ) 300 600 91 . 0 − ⋅ =273
kg
kJ
273 10 q m O
A 1 A 1
⋅ = ⋅ = =2730 kJ
( )
A 2 p 2 A
T T c q − ⋅ = = ( ) 600 900 91 . 0 − ⋅ =273
kg
kJ
273 10 q m O
2 A 2 A
⋅ = ⋅ = =2730 kJ
b)
∆S
sisIem
= f ( T
A
)=
( ) ( )
(
¸
(

¸

− − ⋅
2
A 2 p
A
1 A p
1
2
g
1
2
p
T
T T c
T
T T c
p
p
lh R
T
T
lh c m
|
|
.
|

\
|
− ⋅ − =

∆ ∂
2
2
A
1
p
A
sisIem
T
1
T
T
c m
) T (
) S (
0
) T (
) S (
A
sisIem
=

∆ ∂
⇔ 0
T
1
T
T
2
2
A
1
= − ⇒
2
T
1
T
A
T ⋅ =
= 300 900 ⋅ =519.61 K
Pri temperaturi toplotnog izvora T
A
= 519.61 K promena entropije sistema ima minimalnu
vrednost i ona iznosi:
∆S
mih
=
( ) ( )
(
¸
(

¸

+

+ − ⋅
2
2 p 1 p
1
2
g
1
2
p
T
519.61 T c
519.61
T 519.61 c
p
p
lh R
T
T
lh c m
∆S
mih
=
( ) ( )
(
¸
(

¸
− ⋅
+
− ⋅
+ ⋅ ⋅
900
519.61 900 0.91
519.61
300 519.61 0.91
300
900
lh 0.91 10 =17.69
K
kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 5
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.4. Tokom kvazistati~ke (ravnote`ne) politropske ekspanzije m=2 kg idealnog gasa, do tri puta ve}e
zapremine od po~etne, temperatura gasa opadne sa T
1
= 600 K na T
2
=333 K i izvr{i se zapreminski rad
100 kJ. Da bi se proces obavio na opisani na~in, radnom telu se dovodi 20 kJ toplote. Skicirati promene
stawa idealnog gasa na pv i Ts dijagramu i odredite specifi~ne toplotne kapacitete pri stalnom
pritisku (c
p
) i pri stalnoj zapremini (c
v
) datog gasa.
prvi zakon termodinamike za proces od 1 do 2
O
12
= ∆U
12
+ W
12
⇒ O
12
= m
.
c
v
.
( T
2
− T
1
) + W
12
( )
1 2
12 12
v
T T m
W O
c
− ⋅

= =
( ) 600 333 2
100 20
− ⋅

= 0.150
kgK
kJ
1 h
1
2
2
1
v
v
T
T

|
|
.
|

\
|
= ⇒ 1
3 lh
333
600
lh
1
v
v
lh
T
T
lh
h
1
2
2
1
+ = + = =1.535
W
12
= m
.
w
12
= ( )
1 2 g
T T
1 h
1
R m − ⋅

⋅ ⋅ ⇒
( )
( )
=
− ⋅
− ⋅
=
1 2
12
g
T T m
1 h W
R
R
g
=
( )
( )
=
− ⋅
− ⋅ −
600 333 2
1 535 . 1 100
0.100
kgK
kJ
⇒ c
p
= c
v
+ R
g
= 0.250
kgK
kJ
1
h=1.535
2
p
v
1
h=1.535
2
T
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 6
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.5. Dvoatomni idealan gas (h=2 kmol) ekspandira kvazistati~ki adijabatski od T
1
=600 K do T
2
=300 K a
zatim se od wega izobarski odvodi toplota dok mu temperatura ne dostigne T
3
=250 K. Odrediti koliko se
zapreminskog rada dobije za vreme ekspazije (kJ) i kolika se toplota odvede od gasa za vreme izobarskog
hla|ewa (kJ).
( ) ( )
1 2 v 2 1 v 12 12
T T ) (Mc h T T c m w m W − ⋅ ⋅ = − ⋅ = ⋅ =
( ) 600 300 8 . 20 2 W
12
− ⋅ ⋅ = =−12480 kJ
23 23
q m O ⋅ = ( ) ( )
2 3 p 2 3 p
T T ) (Mc h T T c m − ⋅ ⋅ = − ⋅ =
( ) 300 250 1 . 29 2 O
23
− ⋅ ⋅ = = −2910 kJ
1.6. Termodinami~ki sistem ~ine 10 kg kiseonika (idealan gas) kao radna materija i okolina stalne
temperature T
o
=0
o
C kao toplotni ponor. Kiseonik mewa svoje stawe od 1(p=1 MFa, T=450
o
C) do 2(p=1
MFa, T=27
o
C) na povratan na~in (povratnim promenama stawa).Skicirati promene stawa idealnog gasa u
Ts koordinatnom sistemu i odrediti razmewenu toplotu izvr{eni zapreminski rad.
drugi zakon termodinamike za proces 1−2:
∆S
sisIem
= ∆S
+ ∆S
okoliha
⇒ ∆S
= −∆S
okoliha

=
|
|
.
|

\
|
− ⋅
1
2
g
1
2
p
p
p
lh R
T
T
lh c m
O
12
T
O
⇒ O
12
=T
o
.

|
|
.
|

\
|
− ⋅
1
2
g
1
2
p
p
p
lh R
T
T
lh c m
O
12
= 273
723
300
lh 91 . 0 10 ⋅ ⋅ ⋅ = − 2185.26 kJ
B A
2
1
s
T
T
o
zbirka zadataka iz termodinamike strana 7
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
prvi zakon termodinamike za proces 1−2
O
12
= ∆U
12
+ W
12
⇒ W
12
= O
12
− m
.
c
v

.
(T
2
-T
1
)
W
12
= ( ) 723 300 65 . 0 10 26 . 2185 − ⋅ ⋅ − − =565.24 kJ
1.7. Sedam kilograma azota (idealan gas) mewa svoje stawe, na povratan na~in, od stawa 1(p=5 bar, I=1
o
C)
do stawa 2, pri ~emu se dobija zapreminski rad W=1146 kJ. Od okoline (toplotnog izvora) stalne
temperature T
o
=21
o
C, azotu se dovodi O=1400 kJ toplote. Odrediti temperaturu i pritisak radne
materije (azot) na kraju procesa i skicirati promene stawa radnog tela na T−s dijagramu
prvi zakon termodinamike za proces od 1 do 2
O
12
= ∆U
12
+ W
12

v
12 12
1 2
c m
W O
T T

+ =
74 . 0 7
1146 1400
274 T
2

+ = = 323.03 K
drugi zakon termodinamike za proces od 1 do 2
∆S
si
= ∆S
rI
+ ∆S
o
⇒ 0 = −
|
|
.
|

\
|
− ⋅
1
2
g
1
2
p
p
p
lh R
T
T
lh c m
O
12
T
O
=
(
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|
+

− ⋅ =
1
2
p
O
12
g
1 2
T
T
lh c
T m
O
R
1
exp p p
=
(
¸
(

¸

|
.
|

\
|
⋅ +

− ⋅ ⋅ =
274
323.08
lh 04 . 1
294 7
1400
0.297
1
exp 10 5 p
5
2
0.9 bar
2
s
A
B
1
T
T
o
zbirka zadataka iz termodinamike strana 8
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
zadaci za ve`bawe: (1.8. − 1.10.)
1.8. 3 mola troatomnog idealnog gasa stawa (p=9 bar, T=373 K) kvazistati~ki (ravnote`no) politropski
ekspandira do stawa (v
2
=4
.
v
1
, p=1.9 bar). Skicirati proces na pv i Ts dijagramu i odrediti:
a) eksponent politrope, h
b) promene unutra{nje energije (kJ), entalipje (kJ) i entropije radnog tela (kJ/K)
c) koli~inu toplote koja se preda radnom telu (kJ), u ovom procesu
a) h=1.12
b) ∆U
12
=-5 kJ, ∆H
12
=-6.4 kJ, ∆S
12
=20.12 J/K
c) O
12
= 6.64 KJ
1.9. Idealan gas (helijum) mase m=2.5 kg izobarski (ravnote`no) mewa svoje toplotno stawe pri ~emu
mu se entropija smawi za 6.5 kJ/K. Po~etna temperatura gasa iznosi 200
o
C. Temperatura toplotnog
rezervoara koji u~estvuje u ovom procesu je konstantna i jednaka je ili po~etnoj ili krajwoj
∆S
TR
=8.43 kJ/K
1.10. Termodinami~ki sistem ~ine 3 kg vazduha (idealan gas) kao radna materija i okolina stalne
temperature T
o
=25
o
C kao toplotni ponor. Radna materija mewa svoje toplotno stawe od stawa 1(p=0.1
MFa, I=50
o
C) do stawa 2(I=5
o
C) na povratan na~in (povratnim promenama stawa). Pri tome se okolini
predaje 550 kJ toplote. Odrediti:
a) pritisak radne materije na kraju procesa
b) utro{eni zapreminski rad (kJ) u procesu 1−2
c) skicirati promene stawa radnog tela na Ts dijagramu
a) p
2
=5.05 bar
b) W
12
=− 452.8 KJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 9
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.11. Idealan gas (m=1 kg) mewa svoje toplotno stawe od 1(p=9 bar, v=0.1 m
3
/kg) do 2(p=1 bar). Prvi put
promena se obavwa kvazistati~ki po liniji 1A2 (vidi sliku) pri ~emu je zavisnost pritiska od zapremine
linearna. Drugi put promena se obavqa kvazistati~ki linijom 1B2 po zakonu pv
2
=cohsI, pri ~emu se
radnom telu dovodi 20 kJ toplote. Odrediti:
12
) du` promena 1A2 i 1B2
b) koli~inu toplote (O
12
) dovedenu gasu du` promena 1A2
a)
2
2
2
1
1 2
1
9
1 . 0
p
p
v v |
.
|

\
|
⋅ =
|
|
.
|

\
|
⋅ = = 0.3
kg
m
3
( )
1 2
2
v
1
v
2 1
A 12
v v
2
p p
m p(v)dv m ) (W − ⋅
+
⋅ = ⋅ =

) 1 . 0 3 . 0 (
2
10 1 10 9
1 ) (W
5 5
A 12
− ⋅
⋅ + ⋅
⋅ = =100
.
10
3
kJ
|
|
.
|

\
|
− ⋅ ⋅ − = ⋅ ⋅ − = ⋅ ⋅ = ⋅ =
− −
∫ ∫ 1
2
2
v
1
v
1 2
2
v
1
v
B 12
v
1
v
1
K m v K m dv v K m p(v)dv m ) (W
|
.
|

\
|
− ⋅ ⋅ ⋅ − =
0.1
1
0.3
1
10 9 1 ) (W
3
B 12
=60
.
10
3
kJ
napomena:
2 5 2
1 1
1 . 0 10 9 v p K ⋅ ⋅ = ⋅ = =9
.
10
3

2
3
kg
m J⋅
p
B
A
2
1
v
zbirka zadataka iz termodinamike strana 10
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
prvi zakon termodinamike za proces 1B2:
B 12 12 B 12
) (W U ) (O + ∆ = (1)
prvi zakon termodinamike za proces 1A2:
A 12 12 A 12
) W ( U ) O ( + ∆ = (2)
oduzimawem prethodne dve jedna~ine (1) i (2) dobija se:
B 12 A 12 A 12
) (W ) (W ) (O − = +
B 12
) (O =100 − 60 + 20 = 60 kJ
1.12. Jedan kilogram vazduha (idealan gas) stawa 1(p=14 bar, T=323 K) kvazistati~ki ekspandira do
stawa 2. Tokom ekspanzije zavisnost pritiska od zapremine je linearna. U toku procesa vazduhu se dovede
O
12
=105 kJ toplote i pri tom se dobije W
12
=100 kJ zapreminskog rada. Odrediti temperaturu i pritisak
vazduha stawa 2.
prvi zakon termodinamike za proces 1−2:
12 12 12
W U O + ∆ =
12 1 2 v 12
W ) T T ( c m O + − ⋅ =
72 . 0 1
100 105
323
c m
W O
T T
v
12 12
1 2

+ =

+ = =330 K
( )
|
|
.
|

\
|
− ⋅ ⋅
+
⋅ = − ⋅
+
⋅ = ⋅ =

1
1
2
2
g
2 1
1 2
2 1
1
v
2
v
12
p
T
p
T
R
2
p p
m v v
2
p p
m dv ) v ( p m W
0 p p T R p ) p T R p T R p
m
W
2 ( p T R m
1 1 2 g 2 1 2 g 1 1 g 1
12 2
2 1 g
=
(
¸
(

¸

⋅ ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ ⋅
c p b p a
2
2
2
+ ⋅ + ⋅ =0
a= 323 287 1 ⋅ ⋅ =92701
b=
|
|
.
|

\
|
⋅ ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅

⋅ ⋅
5 5 5
3
10 14 330 287 10 14 323 287 10 14
1
10 100
2 1 =
11
10 77 . 2 ⋅
c=−
5 5
10 14 10 14 330 287 1 ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ =−
17
10 86 . 1 ⋅
0 10 86 . 1 p 10 77 . 2 p 92701
17
2
11 2
2
= ⋅ − ⋅ ⋅ + ⋅ ⇒
( )
92701 2
10 86 . 1 92701 4 10 77 . 2 10 77 . 2
p
17
2
11 11
2

⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ ± ⋅ −
= = 5.65 bar
zbirka zadataka iz termodinamike strana 11
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.13. Dvoatomni idealan gas u koli~ini h=20 mol sabija se ravnote`no od po~etne zapremine V
1
=0.9
m
3
do krajwe zapremine V
2
=0.2 m
3
. Promena stawa gasa odvija se po jedna~ini: ( )
2
V
3857
V
40710
V p + = ,
pri ~emu je pritisak izra`en u Fa a zapremina u m
3
. Odrediti:
a) pritisak i temperaturu gasa na po~etku i kraju procesa
b) izvr{eni nad radnim telom kao i razmewenu toplotu tokom ovog procesa
a)
( )
2
1
1
1
V
3857
V
40710
p + = =
2
9 . 0
3857
9 . 0
40710
+ = 49359 Fa
( )
2
2
2
2
V
3857
V
40710
p + = =
2
2 . 0
3857
2 . 0
40710
+ = 297275 Fa
( )
1 g 1 1
T MR h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( ) 8315 02 . 0
9 . 0 49359
MR h
V p
T
g
1 1
1

=

= =267.13 K
( )
2 g 2 2
T MR h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( ) 8315 02 . 0
2 . 0 297275
MR h
V p
T
g
2 2
2

=

= =357.52 K
b)

=
2
V
1
V
12
dV ) V ( p W =

|
.
|

\
|
+
2
V
1
V
2
dV
V
3857
V
40710
=
2
V
1
V
V
3857
V lh 40170 |
.
|

\
|
− ⋅ =
|
|
.
|

\
|
+ − ⋅
1 2 1
2
V
3857
V
3857
V
V
lh 40170 = |
.
|

\
|
+ − ⋅
9 . 0
3857
2 . 0
3857
9 . 0
2 . 0
lh 40170 = −75418.2 J
prvi zakon termodinamike za proces 1−2:
12 12 12
W U O + ∆ =
( ) ( )
12 1 2 v 12
W T T c M h O + − ⋅ ⋅ ⋅ =
O
12
= ( ) 42 . 75 13 . 267 52 . 357 8 . 20 02 . 0 − − ⋅ ⋅ =−38.25 kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 12
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.14. Dvoatomnan idealna gas (h=2 kmol) kvazistati~ki mewa stawe od 1(T=300 K, p=1 bar) do
2(T=900 K) po zakonu prave linije u Ts koordinatnom sistemu. Pri tome se radnom telu saop{tava 600
kJ rada. Odrediti pritisak radne materije stawa 2 i skicirati proces na Ts djagramu.
prvi zakon termodinamike za proces 1−2:
12 12 12
W U O + ∆ =
( ) ( )
12 1 2 v 12
W T T c M h O + − ⋅ ⋅ ⋅ =
O
12
= ( ) 600 300 900 8 . 20 2 − − ⋅ ⋅ = 24360 kJ
12
2 1
12
S
2
T T
O ∆ ⋅
+
= ⇒
900 300
24360 2
T T
O 2
S
2 1
12
12
+

=
+

= ∆ = 40.6
K
kJ
( ) ( )
(
¸
(

¸

⋅ − ⋅ ⋅ ⋅ = ∆
1
2
g
1
2
p 12
p
p
lh MR
T
T
lh c M h S ⇒
( )
( )
(
(
(
(
¸
(

¸

− ⋅ ⋅
⋅ =
g
12
1
2
p
1 2
MR
h
S
T
T
lh c M
exp p p =
(
(
(
(
¸
(

¸

− ⋅
⋅ ⋅
315 . 8
2
6 . 40
300
900
lh 1 . 29
exp 10 1
5
p
2
=4.07
.
10
5
Fa = 4.07 bar
1
2
T
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 13
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.15. Idealan gas sabija se kvazistati~ki od temperature T
1
=273 K do temperature T
2
=873 K po zakonu:
C
T
T
lh K S
1
+ ⋅ = ( K=−104 kJ/K=cohsI i C=cohsI). Odrediti nepovratnost ove promene stawa , (∆S
si
,
kJ/K), ako se toplota predaje izotermnom
toplotnom ponoru temperature T
TF
=T
1
i grafi~ki je predstaviti na Ts dijagramu
∆S
sisIem
= ∆S
RT
+ ∆S
TF
= ... = −120.9 + 228.6 =107.7
K
kJ
∆S
RT
=S
2
− S
1
=...= −120.9
K
kJ
C
T
T
lh K S
1
2
2
+ ⋅ = (2) C
T
T
lh K S
1
1
1
+ ⋅ = (1)
Oduzimawem pretnodne dve jedna~ine dobija se:
273
873
lh 104
T
T
lh K S S
1
2
1 2
⋅ − = ⋅ = − =−120.9
K
kJ
∆S
TF
=
273
273 873
104
T
T T
K ...
T
dS ) S ( T
T
O
Ip
1 2
Ip
2
S
S
Ip
12

⋅ − =

⋅ = = − = −

=228.6
K
kJ
napomena:
) T T ( K ) 1 e ( K T ) e e ( K T
e K T dS e T ... dS ) S ( T
1 2
1
T
2
T
lh
1
K
C
1
S
K
C
2
S
1
2
S
1
S
K
C S
1
K
C S
1
2
S
1
S
2
S
1
S
− ⋅ = − ⋅ ⋅ = − ⋅ ⋅
= ⋅ ⋅ = ⋅ = =
− −
− −
∫ ∫
Postupak grafi~kiog predstavqawa promene entropije sistema zasnovan je na jednakosti
povr{ina ispod:
2. linije kojom predstavqamo promene stawa toplotnog ponora
Obe ove povr{ine predstavqaju razmewenu toplotu izme|u
zbirka zadataka iz termodinamike strana 14
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
zadaci za ve`bawe: (1.16. − 1.17.)
1.16. Vazduh (idealan gas) kvazistati~ki mewa toplotno stawe od stawa 1(T=300 K) do stawa 2(T=600 K) i
pri tome je v
1
=2
.
v
2
. Prvi put se promena vr{i po zakonu prave linije u Ts kordinatnom sistemu, a drugi
put se od stawa 1 do stawa 2 dolazi kvazisati~kom politropskom promenom stawa. Odrediti koliko se
toplote (kJ/kg) dovede vazduhu u oba slu~aja .
kg
kJ
6 . 129 ) q ( ,
kg
kJ
1 . 135 ) q (
poliIropa 12 prava 12
= =
1.17. Neki gas koji se pona{a saglasno jedna~ini stawa:
2
g
v
a
b v
T R
) v ( p −

= ,
(a=71.76 Nm
4
/kg
2
, b=
4
10 027 . 8

⋅ m
3
/kg i R
g
=68.8 J/(kgK)), kvazisIaIi•ki izotermski ekspandira pri
temperaturi od 0
o
C od v
1
=0.05 m
3
/kg do v
2
=0.2 m
3
/kg. Odrediti:
a) po~etni i krajwi pritisak gasa kao i dobijeni zapreminski rad tokom ekspanzije
b) po~etni i krajwi pritisak gasa kao i dobijeni zapreminski rad tokom ekspanzije kada bi navedeni
gas posmatrali kao idealan gas iste gasne konstante (R
g
)
a) p
1
=3.53 bar, p
2
=0.92 bar, w
12
=25.19 kJ/kg
b) p
1
=3.76 bar, p
2
=0.94 bar, w
12
=26.04 kJ/kg
T
TF
1
2
s
T
∆S
RT
∆S
TF
∆S
Sl
zbirka zadataka iz termodinamike strana 15
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
NEKVAZISTATI^KE (NERAVNOTE@NE)
PROMENE STAWA IDEALNIH GASOVA
1.18. Vazduh (idealan gas) stawa 1(p
1
=12 bar, T
1
=255
o
stepenom dobrote
ex
d
η =0.8 do stawa 2(p
2
=1 bar). Odrediti:
a) temperaturu vazduha nakon ekspanzije
b) prira{taj entropije radnog tela usled mehani~ke neravnote`e
c) zakon nekvazistati~ke promene stawa u obliku pv
m
=idem
a)
1.4
1.4
κ
κ
1 -
1 -
1
2K
1 2K
12
1
528
p
p
T T |
.
|

\
|
⋅ =
|
|
.
|

\
|
⋅ = =259.6 K
k 2 1
2 1 ex
d
T T
T T

= η , ( ) ( ) 528 6 . 259 8 . 0 528 T T T T
1 K 2
ex
D 1 2
− ⋅ + = − ⋅ η + = =313.3 K
b)
Fa 10 1.93
528
313.3
10 12
T
T
p p
5
1.4
1 - 1.4
5
1 -
1
A
1 A
⋅ = |
.
|

\
|
⋅ ⋅ =
|
|
.
|

\
|
⋅ =
κ
κ
93 . 1
1
lh 287
A
p
2
p
lh
g
R
A
T
2
T
lh
p
c s s
2 A meh
⋅ − = − = ∆ = ∆ =188.71
kgK
J
2k
A
p
2
p
1
2
1
T
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 16
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
c)

5
1
1 g
1
10 12
528 287
p
T R
v

=

= = 0.1263
kg
m
3
5
2
2 g
2
10 1
3 . 313 287
p
T R
v

=

= = 0.8992
kg
m
3
idem pv
m
= ⇒
m
2 2
m
1 1
v p v p ⋅ = ⋅
1263 . 0
8992 . 0
lh
1
12
lh
v
v
lh
p
p
lh
m
1
2
2
1
= = =1.26 ⇒ idem pv
26 . 1
=
1.19. Kompresor proizvo|a~a A radi izme|u pritisaka p
mih
=1 bar i p
max
= 9 bar. Kompresor
proizvo|a~a B radi izme|u pritisaka p
mih
=1.5 bar i p
max
= 10 bar. U oba slu~aja radni fluid je
vazduh (idealan gas) po~etne temperature T
1
=30
o
C. Temperature vazduha na izlazu iz oba kompresora
su jednake. Odrediti koji je kompresor kvalitetniji sa termodinami~kog aspekta, predpostavqaju}i da
Sa termodinami~kog aspekta kvalitetniji je ona kompresija kod koje je
1. na~in: ve}i stepen dobrote adijabatske kompresije
2. na~in: mawa promena entropije sistema
1. na~in:
2
T
1
T
1
p
K 2
p
1
1
T
2
T
1
T
1
p
K 2
p
1
T
1
T
2
T
1
T
KA 2
T
1
T
A
d
k
1
A
k
1
A

(
(
(
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|
− ⋅
=

|
|
.
|

\
|
⋅ −
=

= η
− κ
− κ
(1)
2
T
1
T
1
p
K 2
p
1
1
T
2
T
1
T
1
p
K 2
p
1
T
1
T
2
T
1
T
KB 2
T
1
T
B
d
k
1
B
k
1
B

(
(
(
(
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|
− ⋅
=

|
|
.
|

\
|
⋅ −
=

= η
− κ
− κ
(2)
zbirka zadataka iz termodinamike strana 17
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
Deqewem prethodne jedna~ina (1) i (2) dobija se:
=
κ
− κ
|
|
.
|

\
|

κ
− κ
|
|
.
|

\
|

=
η
η
1
B
1
p
K 2
p
1
1
A
1
p
K 2
p
1
B
d
A
d
21 . 1
4 . 1
1 4 . 1
5 . 1
10
1
4 . 1
1 4 . 1
1
9
1
=

|
.
|

\
|

|
.
|

\
|

Po{to je koli~nik stepena dobrote ve}i od 1 to zna~i da je stepen dobrote
kompresora proizvo|a~a A ve}i od stepena dobrote kompresora proizvo|a~a
B, pa je kompresor proizvo|a~a A kvalitetniji sa termodinami~kog aspekta.
Uo~iti da je zadatak mogao biti re{en i bez zadate temperature T
1
.
2. na~in:
( )
o
A 1
A 2
g
A 1
A 2
p A si
s
p
p
lh R
T
T
lh c s ∆ − ⋅ − ⋅ = ∆ (3)
( )
o
B 1
B 2
g
B 1
B 2
p B si
s
p
p
lh R
T
T
lh c s ∆ − ⋅ − ⋅ = ∆ (4)
Oduzimawem jedna~ina (3) i (4) dobija se:
( ) ( )
|
|
.
|

\
|
− ⋅ − = ∆ − ∆
B 1
B 2
A 1
A 2
g B si A si
p
p
lh
p
p
lh R s s = |
.
|

\
|
− ⋅ −
5 . 1
10
lh
1
9
lh 287 =−86.13
kgK
J
( ) ( )
B si A si
s s ∆ < ∆ ⇒ kompresor proizvo|a~a A je kvalitetniji
sa termodinami~kog aspekta.
2k
A
p
2
p
1
2
1
T
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 18
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.20. Pet kilograma kiseonika (idealan gas) ekspandira nekvazistati~ki politropski po zakonu
pv
1.1
=idem, od stawa 1(p
1
=7 bar, v
1
=0.12 m
3
/kg) do stawa 2(T
2
=−1
o
C). Specifi~na toplota ove promene
stawa iznosi c
12
=−650 J/kgK. Skicirati proces na Ts dijagramu i odrediti:
a) prira{taj entropije radnog tela usled mehani~ke i usled toplotne neravnote`e
b) promenu entropije izolovanog termodinami~kog sistema ako je temperatura toplotnog izvora 373 K
a)
K 323
260
0.12
5
10 7
g
R
1
v
1
p
1
T =
⋅ ⋅
=

=
Zakoh promehe pv
m
=idem, Irahsformisemo u oblik: idem
m 1
p
m
T =

=

m 1
1
p
m
1
T
m 1
2
p
m
2
T

⋅ ⇒
m 1
m
2
T
1
T
1
p
2
p

|
|
.
|

\
|
⋅ =
1 . 1 1
1 . 1
272
323
10 7
2
p
5 −
|
.
|

\
|
⋅ ⋅ = =1.06 bar
c
hkv
= c
kv

1 h
h
c c
v 12

κ −
= ⇒
v 12
v 12
c c
c c
h

κ ⋅ −
=
720 650
4 . 1 720 650
h
− −
⋅ − −
= =1.21
2k
A
p
2
p
1
2
1
T
s
m h
zbirka zadataka iz termodinamike strana 19
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1 21 . 1
21 . 1
5
323
272
10 7
1 h
h
1
T
A
T
1
p
A
p

|
.
|

\
|
⋅ ⋅ =

|
|
.
|

\
|
⋅ = =
5
10 6 . 2 ⋅ Fa
∆S
meh.her.
= ∆S
A2
=
|
|
.
|

\
|
− ⋅
A
2
g
A
2
p
p
p
lh R
T
T
lh c m = |
.
|

\
|
⋅ − ⋅
6 . 2
06 . 1
lh 287 . 0 5 =1.29
K
kJ
∆S
Iop.her.
= ∆S
1A
=
|
|
.
|

\
|
− ⋅
1
A
g
1
A
p
p
p
lh R
T
T
lh c m = |
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅
6 . 2
06 . 1
lh 287 . 0
323
272
lh 1 5 =0.43
K
kJ
∆S
= ∆S
meh.her.
+ ∆S
Iop.her.
=1.29+0.43=1.72
K
kJ
b)
∆S
sisIem
= ∆S
+ ∆S
IoploIhi pohor
= ... = 1.72 − 0.44 =1.28
K
kJ
∆S
IoploIhi izvor
= −
K
kJ
44 . 0
373
11 . 166
T
O
Tl
12
− = − =
2 A A 1 12
O O O + = =...=
( )
1 A v A 1
T T
1 h
h
c m O − ⋅

κ −
⋅ ⋅ = = ( ) 323 272
1 21 . 1
4 . 1 21 . 1
72 . 0 5 − ⋅

⋅ ⋅ =166.11 kJ
1.21. Termodinami~ki sistem sa~iwava m=5 kg azota (idealan gas) i okolina temperature T
o
=27
o
C.
Azot nekvazistati~ki politropski mewa toplotno stawe od stawa 1(p=10 bar, T=455
o
C) do stawa
2(T=87
o
C). Specifi~ni toplotni kapacitet promene stawa 1−2 iznosi c
12
=370 J/kgK a nepovratnost
procesa 1−2 iznosi ∆S
si
=1.45 kJ/K. Skicirati proces na Ts dijagramu i odrediti stepen dobrote ove
promene stawa.
1
A
2k
2
T
s
p
1
p
2
m
h
zbirka zadataka iz termodinamike strana 20
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
c
hkv
= c
kv

1 h
h
c c
v 12

κ −
= ⇒
v 12
v 12
c c
c c
h

κ ⋅ −
=
740 370
4 . 1 740 370
h

⋅ −
= =1.8
2 A A 1 12
O O O + = =...=
( )
1 A v A 1
T T
1 h
h
c m O − ⋅

κ −
⋅ ⋅ = = ( ) 728 360
1 8 . 1
4 . 1 8 . 1
74 . 0 5 − ⋅

⋅ ⋅ = − 680.8 kJ
∆S
Sl
= ∆S
RT
+ ∆S
o

0
12
1
2
g
1
2
p Sl
T
O
p
p
lh R
T
T
lh c m S −
|
|
.
|

\
|
− ⋅ = ∆
=
(
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|

+

− ⋅ =
1
2
p
O
12 Sl
g
1 2
T
T
lh c
T m
O
m
S
R
1
exp p p
=
(
¸
(

¸

|
.
|

\
|
⋅ −

− − ⋅ ⋅ =
728
360
lh 04 . 1
300 5
8 . 680
5
45 . 1
297 . 0
1
exp 10 10 p
5
2
1.48 bar
h
1 h
k 2
1
k 2
1
p
p
T
T

|
|
.
|

\
|
= ⇒
h
1 h
1
k 2
1 k 2
p
p
T T

|
|
.
|

\
|
⋅ = = = |
.
|

\
|

8 . 1
1 8 . 1
10
48 . 1
728 311.4 K
p
2k
= p
2

4 . 311 728
360 728
T T
T T
k 2 1
2 1 EX
D

=

= η =0.88
zbirka zadataka iz termodinamike strana 21
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.22. Kiseonik (idealan gas) sabija se nekvazistati~ki politropski od stawa
1(p=1 bar, T=273 K) do stawa 2(p=6 bar, T=443 K). U toku procesa sabijawa od kiseonika se odvodi
320 kJ/kg toplote. Skicirati proces na Ts dijagramu i odrediti stepene dobrote ove promene stawa.
2 A A 1 12
q q q + = = −320
kg
kJ
( )
1 A v A 1
T T
1 h
h
c q − ⋅

κ −
⋅ = ⇒
v
1 A
A 1
v
1 A
A 1
c
T T
q
c
T T
q
h

κ ⋅ −

=
65 . 0
273 443
320
4 . 1 65 . 0
273 443
320
h

⋅ −

= =1.1
h
1 h
k 2
1
k 2
1
p
p
T
T

|
|
.
|

\
|
= ⇒
h
1 h
1
k 2
1 k 2
p
p
T T

|
|
.
|

\
|
⋅ = =
1 . 1
1 1 . 1
1
6
273

|
.
|

\
|
⋅ =321.3 K
443 273
3 . 321 273
T T
T T
2 1
k 2 1 kp
D

=

= η =0.28
1
A
2k
2
T
s
p
1
p
2
m
h
zbirka zadataka iz termodinamike strana 22
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.23. Tokom nekvazistati~kog sabijawa m=3 kg butana (idealan gas) od stawa 1(p
1
=1 bar, T
1
=20
o
C) do
stawa 2(p
2
=30 bar, S
2
=S
1
), spoqa{wa mehani~ka sila izvr{i rad od 850 kJ. Tokom procesa radna
materija predaje toplotu toplotnom ponoru stalne temperature T
p
=0
o
C. Skicirati proces u na Ts
dijagramu i odrediti:
a) promenu entropije termodinami~kog sistema tokom posmatrane promene stawa
b) stepen dobrote nekvazistati~ke kompresije
zakon nkv. promene stawa 1−2:
κ
− κ
|
|
.
|

\
|
=
1
2
1
2
1
p
p
T
T

κ

|
|
.
|

\
|
⋅ =
1
1
p
2
p
1
T
2
T
κ
28 . 1
1
1
30
293
2
T

|
.
|

\
|
⋅ =
1.28
= 616.6 K
prvi zakon termodinamike za proces 1−2: O
12
=∆U
12
+W
12
( )
12 1 2 v 12
W T T c m O + − ⋅ ⋅ = = ( ) 850 293 6 . 616 5 . 0 3 − − ⋅ ⋅ =−364.6 KJ
drugi zakon termodinamike za proces 1−2: ∆S
Sl
= ∆S
RT
+ ∆S
TF
∆S
RT
= 0
K
kJ
273
6 . 364
T
O
S
TF
12
TF

− = − = ∆ =1.34
K
kJ
∆S
Sl
= 1.34 + 0 = 1.34
K
kJ
1
A
2k
2
T
s
p
1
p
2
m=κ
h
zbirka zadataka iz termodinamike strana 23
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
2 A A 1 12
O O O + = = −364.6 kJ
( )
1 A v A 1
T T
1 h
h
c m O − ⋅

κ −
⋅ ⋅ = ⇒
( )
( )
v
1 A
A 1
v
1 A
A 1
c
T T m
O
c
T T m
O
h

− ⋅
κ ⋅ −
− ⋅
=
( )
( )
5 . 0
293 6 . 616 3
6 . 364
28 . 1 5 . 0
293 6 . 616 3
6 . 364
h

− ⋅

⋅ −
− ⋅

= =1.16
h
1 h
k 2
1
k 2
1
p
p
T
T

|
|
.
|

\
|
= ⇒
h
1 h
1
k 2
1 k 2
p
p
T T

|
|
.
|

\
|
⋅ = =
16 . 1
1 16 . 1
1
30
293

|
.
|

\
|
⋅ =468.4 K
6 . 616 293
4 . 468 293
T T
T T
2 1
k 2 1 kp
D

=

= η =0.54
1.24. [est kilograma troatomnog idealnog gasa mewa toplotno stawe nekvazistati~ki po zakonu
pv
m
=idem (m=κ) (tj. nekvazistati~ki izentropski) od stawa 1(p
1
=30 bar, T
1
=616.6 K) do stawa 2(p
2
=1
bar). Tokom ove promene stawa specifi~na zapremina gasa se pove}a za 0.38 m
3
/kg i pri tome se dobije
700 kJ mehani~kog rada. Skicirati promenu stawa idealnog gasa na Ts dijagramu i odrediti:
a) koli~inu razmewene toplote tokom ove promene stawa
b) stepen dobrote ove nekvazistati~ke promene
c) porast entropije radnog tela usled mehani~ke neravnote`e (kJ/K)
1
A
2k
2
T
s
p
1
p
2
m=κ
h
zbirka zadataka iz termodinamike strana 24
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
a)
zakon nkv. promene stawa 1−2:
κ
− κ
|
|
.
|

\
|
=
1
2
1
2
1
p
p
T
T

κ

|
|
.
|

\
|
⋅ =
1
1
p
2
p
1
T
2
T
κ
28 . 1
1
30
1
6 . 616
2
T

|
.
|

\
|
⋅ =
1.28
= 293 K
jedna~ina stawa idealnog gasa za po~etak procesa:
1
T
g
R
1
v
1
p ⋅ = ⋅ (1)
jedna~ina stawa idealnog gasa za kraj procesa:
2
T
g
R
2
v
2
p ⋅ = ⋅ (2)
kg
m
0.38 v v
3
1 2
= − (3)
Re{avawem prethodnog sistema tri jedna~ine sa 3 nepoznate dobija se:
kgK
J
58 . 138 R ,
kg
m
406 . 0 v ,
kg
m
0285 . 0 v
g
3
2
3
1
= = =
kmol
kg
60
58 . 138
8315
R
R
M
g
U
= = =
60
6
M
m
h = = =0.1 kmol
prvi zakon termodinamike za proces 1−2:
12 12 12
W U O + ∆ =
( ) ( ) 700 6 . 616 293 1 . 29 1 . 0 W T T ) (Mc h O
12 1 2 v 12
+ − ⋅ ⋅ = + − ⋅ ⋅ = =−241.68 kJ
b)
2 A A 1 12
O O O + = = −241.68 kJ
( )
1 A v A 1
T T
1 h
h
c m O − ⋅

κ −
⋅ ⋅ = ⇒
( )
( )
( )
( )
M
Mc
T T m
O
M
Mc
T T m
O
h
v
1 A
A 1
v
1 A
A 1

− ⋅
κ ⋅ −
− ⋅
=
( )
( ) 60
1 . 29
6 . 616 293 6
68 . 241
28 . 1
60
1 . 29
6 . 616 293 6
68 . 241
h

− ⋅

⋅ −
− ⋅

= =1.38
zbirka zadataka iz termodinamike strana 25
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
h
1 h
k 2
1
k 2
1
p
p
T
T

|
|
.
|

\
|
= ⇒
h
1 h
1
k 2
1 k 2
p
p
T T

|
|
.
|

\
|
⋅ = =
38 . 1
1 38 . 1
30
1
6 . 616

|
.
|

\
|
⋅ =241.7 K
7 . 241 6 . 616
293 6 . 616
T T
T T
k 2 1
2 1 ex
D

=

= η =0.86
c)
|
|
.
|

\
|
− ⋅ = ∆ ⋅ = ∆
A
2
g
A
2
p 2 A . her . meh
p
p
lh R
T
T
lh c m s m S = ( )
2
1
lh 58 . 138 6 ⋅ − ⋅ =0.58
K
kJ
Zakon kvazistati~ke promene stawa 1−A:
h
1 h
A
1
A
1
p
p
T
T

|
|
.
|

\
|
=
1 38 . 1
38 . 1
5
1 h
h
1
A
1 A
6 . 616
293
10 30
T
T
p p

|
.
|

\
|
⋅ ⋅ =
|
|
.
|

\
|
⋅ = = 2 bar
1.25. Tri kilograma vazduha (idealan gas) stawa 1(p
1
=2 bar, T
1
=150
o
C) mewa svoje toplotno stawe
nekvazistati~ki (neravnote`no) izotermski do stawa 2(p
2
=8 bar). Promena entropije radne materije
usled mehani~ke neravnote`e iznosi
∆s
meh
=238 J/kgK. Odrediti:
a) dovedeni rad i odvedenu toplotu tokom ove promene stawa (W
12
, O
12
)
b) stepen dobrote izotermske kompresije (η
d
kp
)
s
1
2=2k
A
p
A
p
2
p
1
T
zbirka zadataka iz termodinamike strana 26
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
a)
A
2
g
A
2
p 2 A meh
p
p
lh R
T
T
lh c s s − = ∆ = ∆ ⇒
|
|
.
|

\
|

⋅ =
g
meh
2 A
R
s
exp p p
|
.
|

\
|
⋅ ⋅ =
287
238
exp 10 8 p
5
A
=
5
10 3 . 18 ⋅ Fa
kJ 06.3.3 8 ... O O O
A2 1A 12
− = = + =
3 . 18
2
lh 287 423 3 =
p
p
lh R T m = O
A
1
g 1 1A
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ =−806.3 kJ
prvi zakon termodinamike za proces 1−2:
12 12 12
W U O + ∆ =
W
12
= O
12
=−806.3 kJ
b)
63 . 0
3 . 806
9 . 504
...
W
W
12
K 12 kp
D
=

= = = η
8
2
lh 423 287 3
p
p
lh T R m W
2K
1
g 12K
⋅ ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ ⋅ = =−504.9 kJ
1.26. Vazduh (idealan gas) stawa 1(p
1
=9 bar, T
1
=150
o
C) mewa svoje toplotno stawe nekvazistati~ki
(neravnote`no) izotermski do stawa 2(p
2
=1 bar). Promena entropije radne materije usled mehani~ke
neravnote`e (∆s
meh
) i promena entropije radne materije usled toplotne neravnote`e (∆s
Iop
) su jednake.
Odrediti stepen dobrote ove nekvazistati~ke izotermske ekspanzije (η
d
ex
).
s
1
2=2k A
p
A
p
2
p
1
T
zbirka zadataka iz termodinamike strana 27
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
∆s
Iop
= ∆s
meh
⇒ ∆s
1A
= ∆s
A2
1
A
g
1
A
p
p
p
lh R
T
T
lh c − =
A
2
g
A
2
p
p
p
lh R
T
T
lh c − ⇒
2 1 A
p p p ⋅ =
5 5
A
10 1 10 9 p ⋅ ⋅ ⋅ = =
5
10 3 ⋅ Fa
1
9
lh 423 287 1
p
p
lh T R m W
2K
1
g 12K
⋅ ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ ⋅ = =266.75 kJ
kJ 06.3.3 8 ... O O O
A2 1A 12
− = = + =
3
9
lh 287 423 1 =
p
p
lh R T m = O
A
1
g 1 1A
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ =133.37 kJ
prvi zakon termodinamike za proces 1−2:
12 12 12
W U O + ∆ =
W
12
= O
12
=133.37 kJ
k 12
12 ex
d
W
W
= η =
75 . 266
37 . 133
=0.5
1.27. Vazduh (idealan gas) po~etnog stawa 1(p=5 bar, v=0.226 m
3
/kg) ekspandira nekvazistati~ki
politropski do stawa 2(p=1 bar, T=293 K). Tokom ove promene stawa od radne materije ka okolini se
odvede 16 kJ/kg toplote. Odrediti stepen dobrote ove promene stawa kao i promenu entropije vazduha
samo usled mehani~ke neravnote`e.
ex
d
η =0.62, ∆s
meh
=0.26
kgK
kJ
1.28. Vazduh (idealan gas) stawa 1(p
1
=0.2 MFa, I
1
) mewa svoje toplotno stawe nekvazistati~ki
(neravnote`no) izotermski do stawa 2(p
2
>p
1
). Promena entropije radne materije usled mehani~ke
neravnote`e iznosi 238 J/kgK. Stepen dobrote ove nekvazistati~ke promene stawa iznosi η
d
=0.84.
Odrediti pritisak vazduha na kraju procesa (p
2
). bar 5 . 155 p
2
=
zbirka zadataka iz termodinamike strana 28
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
z=500
+O
12
∆z=300 mm
PRVI I DRUGI ZAKON TERMODINAMIKE
(ZATVOREN TERMODINAMI^KI SISTEM)
1.29. U vertikalno postavqenom cilindru, od okoline
adijabatski izolovanom, (slika), unutra{weg pre~nika d=600
mm, nalazi se vazduh (idealan gas) temperature 20
o
C. Sud je
zatvoren klipom zanemarqive mase, koji se mo`e kretati bez
trewa. Na klipu se nalazi teg mase m
I
=2000 kg. U polaznom
polo`aju ~elo klipa se nalazi na visini z=500 mm u odnosu na
dowu bazu cilindra. U cilindru se nalazi elektri~ni greja~
pomo}u kojeg se vazduhu dovodi toplota. Pritisak okoline
iznosi p
o
=1 bar. Odrediti:
a) koli~inu toplote koju greja~ treba da preda gasu tako da se
klip u procesu pomeri za ∆z=300 mm
b) vreme trajawa procesa ako snaga elektri~nog greja~a
iznosi 1.66 kW
c) rad koji bi izvr{io gas u cilndru ako bi se u trenutku dostizawa stawa 2 istovremeno iskqu~io
greja~ i skino teg sa klipa
d) skicirati sve procese sa radnim telom na pv i Ts dijagramu
a)
3
2 2
1
m 0.1414 0.5
4
6 . 0
z
4
d
V = ⋅
π ⋅
= ⋅
π ⋅
=
( ) ( )
3
2 2
2
m 0.2262 0.3 0.5
4
6 . 0
z z
4
d
V = + ⋅
π ⋅
= ∆ + ⋅
π ⋅
=
jedna~ina stati~ke ravnote`e za proizvoqan polo`aj klipa:
Fa 10 1.7
4
0.6
9.81 2000
10 1
4
d
g m
p p
5
2
5
2
I
o
⋅ =
π ⋅

+ ⋅ =
π ⋅

+ =
jedna~ina stawa idealnog gasa na po~etku procesa:
1 g 1
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
kg 0.29
293 287
1414 . 0 10 7 . 1
T R
V p
m
5
1 g
1
=

⋅ ⋅
=

=
jedna~ina stawa idealnog gasa na kraju procesa:
2 g 2
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
K 462
287 0.29
2262 . 0 10 7 . 1
R m
V p
T
5
g
2
2
=

⋅ ⋅
=

=
zbirka zadataka iz termodinamike strana 29
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
prvi zakon termodinamike za proces 1−2:
12 12 12
W U O + ∆ =
O
12
= ( ) ( )
1 2 1 2 v
V V p T T c m − ⋅ + − ⋅ ⋅ =
O
12
= ( ) ( ) 1414 . 0 2262 . 0 10 10 7 . 1 293 462 72 . 0 29 . 0
3 5
− ⋅ ⋅ ⋅ + − ⋅ ⋅

=49.8 kJ
b)
s 30
66 . 1
8 . 49
O
O
12
12
= = = τ

c)
napomena: proces 2−3 je kvazistati~ki adijabatski, p
3
=p
o
= 1 bar
κ
− κ
|
|
.
|

\
|
=
1
3
2
3
2
p
p
T
T

4 . 1
1 4 . 1
5
5
1
2
3
2 3
10 7 . 1
10 1
462
p
p
T T

κ
− κ
|
|
.
|

\
|

⋅ =
|
|
.
|

\
|
⋅ = =397 K
prvi zakon termodinamike za proces 2−3:
23 23 23
W U O + ∆ =
W
23
= ( )
2 3 v
T T c m − ⋅ ⋅ − =− ( ) 462 397 72 . 0 29 . 0 − ⋅ ⋅ =13.57 kJ
1
T
s
3
2
1 3
2
v
p
zbirka zadataka iz termodinamike strana 30
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.30. Cilindar je napravqen prema navedenoj skici. Klip je optere}en tegom nepoznate mase i le`i na
osloncu A. U cilindru se nalazi azot stawa 1(p=2.5 bar, T=293 K). Dovo|ewem 12.5 kJ toplote
zapremina azota se udvostru~i. Pritisak okoline iznosi p
o
= 1 bar, masa klipa je zanemarqiva a klip
se kre}e bez trewa. Odrediti:
a) masu tega
b) pri kojoj temperaturi azota u cilindru |e se pokrenuti klip
a)
1−2 proces u cilindru do pokretawa klipa (v=cohsI)
2−3 proces u cilndru nakon pokretawa klipa (p=cohsI)
3
2 2
1
m 0.0089 0.35
4
18 . 0
z
4
d
V = ⋅
π ⋅
= ⋅
π ⋅
=
jedna~ina stawa idealnog gasa na po~etku procesa:
1 g 1 1
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
kg 0.0256
293 297
0089 . 0 10 5 . 2
T R
V p
m
5
1 g
1 1
=

⋅ ⋅
=

=
V
2
= V
1
=0.0089 m
3
1 3
V 2 V ⋅ = = 0089 . 0 2 ⋅ =0.0178 m
3
jedna~ina stawa idealnog gasa na kraju procesa:
3 g 3 3
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
3
3 g
3
V
T R m
p
⋅ ⋅
= (1)
m
D
z
d
m
d=180 mm
D=200 mm
z=350 mm
zbirka zadataka iz termodinamike strana 31
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
prvi zakon termodinamike za proces 1−3:
23 12 23 12 23 12
W W U U O O + + ∆ + ∆ = + = ( ) ( )
2 3 3 1 3 v
V V p T T c m − ⋅ + − ⋅ ⋅ (2)
kada jedna~inu (1) uvrstimo u jedna~inu (2) dobija se:
23 12
O O + = ( ) ( )
2 3
3
3 g
1 3 v
V V
V
T R m
T T c m − ⋅
⋅ ⋅
+ − ⋅ ⋅ ⇒
3
2 3
g v
1 v 23 12
3
V
V V
R m c m
T c m O O
T

⋅ ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ + +
= =
0178 . 0
0089 . 0 0178 . 0
297 . 0 0256 . 0 74 . 0 0256 . 0
293 74 . 0 0256 . 0 5 . 12

⋅ ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ +
T
3
=793.6 K
0.0178
6 . 793 297 0.0256
p
3
⋅ ⋅
= =
5
10 4 . 3 ⋅ Fa
jedna~ina stati~ke ravnote`e za proizvoqan polo`aj za proces 2−3
4
D
g m
p p
2
I
o 3
π ⋅

+ = ⇒
g
D
4
p p
m
2
o 3
I
π ⋅

=
81 . 9
2 . 0
4
10 1 10 4 . 3
m
2 5 5
I
π ⋅

⋅ − ⋅
= =768.6 kg
b)
jedna~ina stawa idealnog gasa za stawe 2:
2 g 2 2
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
K 398
297 0.0256
0089 . 0 10 4 . 3
R m
V p
T
5
g
2 2
2
=

⋅ ⋅
=

=
c)
∆E
p
= z g m
I
∆ ⋅ ⋅ =
4
D
V V
g m
2
2 3
I
π ⋅

⋅ ⋅ =
4
2 . 0
0089 . 0 0178 . 0
81 . 9 6 . 768
2
π ⋅

⋅ ⋅ =2136 J
zbirka zadataka iz termodinamike strana 32
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.31. Vertikalni cilindar zatvoren je klipom mase m
k
=9 kg, ~iji je hod ograni~en na kraju cilindra
(slika). U cilindru se nalazi dvoatoman idealan gas stawa 1(p=1.5 bar, T=450
o
C). Odrediti:
a) za koliko }e se spustiti klip (zanemariti trewe) dovo|ewem vazduha u mehani~ku i toplotnu
ravnote`u sa okolinom stawa O(p=1 bar, T=20
o
C)
b) koliko se toplote pri tome preda okolini do trenutka pokretawa klipa a koliko nakon
pokrtetawa klipa do trenutka dostizawa ravnote`e sa okolinom
Skicirati procese na pv i Ts dijagramu
1−2 proces u cilindru do pokretawa klipa (v=cohsI)
2−3 proces u cilndru nakon pokretawa klipa (p=cohsI)
d
z
d=100 mm
z=800 mm
m
k
1
T
s
3
2
1
3
2
v
p
zbirka zadataka iz termodinamike strana 33
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
a)
3
2 2
1
m 0.0063 0.8
4
1 . 0
z
4
d
V = ⋅
π ⋅
= ⋅
π ⋅
=
jedna~ina stawa idealnog gasa na po~etku procesa: ( )
1 g 1 1
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅
( )
kmol 10 .57 1
723 8315
0063 . 0 10 5 . 1
T MR
V p
h
4 -
5
1 g
1 1
⋅ =

⋅ ⋅
=

=
jedna~ina stati~ke ravnote`e za polo`aj klipa u stawu 2
4
1 . 0
81 . 9 9
10 1
4
D
g m
p p
2
5
2
k
o 2
π ⋅

+ ⋅ =
π ⋅

+ = =
5
10 1 . 1 ⋅ Fa
V
2
= V
1
=0.0063 m
3
, p
3
=p
2
, T
3
=T
o
jedna~ina stawa idealnog gasa na kraju procesa: ( )
3 g 3 3
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅
( )
5
4
3
3 g
3
10 1
293 8315 10 57 . 1
p
T R M h
V

⋅ ⋅ ⋅
=
⋅ ⋅
=

=0.0038 m
3
z
4
d
V V
2
3 2
∆ ⋅
π ⋅
= − ⇒
4
1 . 0
0038 . 0 0063 . 0
4
d
V V
z
2 2
3 2
π ⋅

=
π ⋅

= ∆ =0.318 m
b)
jedna~ina stawa idealnog gasa za stawe 2: ( )
2 g 2 2
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅
( )
8315 10 57 1
0063 . 0 10 1 . 1
R M h
V p
T
4 -
5
g
2 2
2
⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
=

= =530.85 K
prvi zakon termodinamike za proces 1−2:
12 12 12
W U O + ∆ =
12
O = ( ) ( )
1 2 v
T T Mc h − ⋅ ⋅ = ( ) 723 85 . 530 8 . 20 10 57 . 1
4
− ⋅ ⋅ ⋅

=−0.63 kJ
prvi zakon termodinamike za proces 1−3:
23 23 23
W U O + ∆ =
23
O = ( ) ( ) ( )
2 3 3 2 3 v
V V p T T Mc h − ⋅ + − ⋅ ⋅
23
O = ( ) ( ) 0063 . 0 0038 . 0 10 10 1 . 1 85 . 530 293 8 . 20 10 57 . 1
3 5 4
− ⋅ ⋅ ⋅ + − ⋅ ⋅ ⋅
− −
23
O = −1.05 kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 34
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.32. Dvoatoman idealan gas stawa 1(p=1.2 MFa, T=300 K, V=0.1 m
3
), nalazi se u vertikalno
klipom zanemarqive mase. Preostali prostor cilindra (iznad klipa) ispuwen je nekom te~nosti
(slika). Usled predaje toplote gasu (od greja~a), on se {iri do stawa 2(p=0.6 MFa, V=0.22 m
3
), ~ime
izaziva prelivawe odgovaraju}e koli~ine te~nosti preko ivica cilindra.
a) izvesti zakon promene stawa gasa u obliku p = f(V)
b) prikazati promenu stawa gasa u pV koordinatnom sistemu
c) odrediti zapreminski rad koji izvr{i gas pri ovoj promeni stawa kao i koli~inu toplote koja se u
ovom procesu preda gasu
a)
jedna~ina stati~ke ravnote`e za proizvoqan polo`aj klipa u cilindru:
h g p p
o
⋅ ⋅ ρ + = ⇒
4
d
V g
p p
2
hosI • Ie
o
π
⋅ ⋅
+ =
ρ
( )
4
d
V V g
p p
2
cilihdar
o
π
− ⋅ ⋅
+ =
ρ
⇒ V
4
d
g
4
d
V g
p p
2 2
cilihdar
o

π

π
⋅ ⋅
+ =
ρ ρ
a
4
d
V g
p
2
cilihdar
o
=
π
⋅ ⋅
+
ρ
=cohsI
4
d
g
2
π
⋅ ρ
=b=cohsI
V b a p ⋅ − = , zavisnost pritiska od zapremine je linearna, a konstante a i
b odre|ujemo iz grani~nih uslova:
1 1
V b a p ⋅ − = (1)
2 2
V b a p ⋅ − = (2)
zbirka zadataka iz termodinamike strana 35
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1 . 0 22 . 0
10 6 . 0 10 2 . 1
V V
p p
b
6 6
1 2
2 1

⋅ − ⋅
=

= =
6
10 5 ⋅
3
m
Fa
1 . 0 10 5 10 2 . 1 V b p a
6 6
1 1
⋅ ⋅ + ⋅ = ⋅ + = =
6
10 7 . 1 ⋅ Fa
V 10 5 10 1.7 p
6 6
⋅ ⋅ − ⋅ = analiti~ki oblik zavisnosti pritiska od zapremine
b)
c)
( ) 0.1 - 0.22
2
10 6 . 0 10 2 . 1
) V (V
2
p p
p(V)dV W
6 6
1 2
V
v
2 1
12
2
V1

⋅ + ⋅
= − ⋅
+
= =

=108 kJ
jedna~ina stawa idealnog gasa na po~etku procesa: ( )
1 g 1 1
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅
( )
kmol 10 .8 4
300 8315
22 . 0 10 2 . 1
T MR
V p
h
2 -
6
1 g
1 1
⋅ =

⋅ ⋅
=

=
jedna~ina stawa idealnog gasa za stawe 2: ( )
2 g 2 2
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅
( )
8315 10 4.8
22 . 0 10 6 . 0
R M h
V p
T
2 -
6
g
2 2
2
⋅ ⋅
⋅ ⋅
=

= =330.7 K
prvi zakon termodinamike za proces 1−2:
12 12 12
W U O + ∆ =
12
O = ( ) ( )
12 1 2 v
W T T Mc h + − ⋅ ⋅ = ( ) 108 300 7 . 330 8 . 20 10 8 . 4
2
+ − ⋅ ⋅ ⋅

=138.6 kJ
1
2
v
p
zbirka zadataka iz termodinamike strana 36
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.33. Dvoatoman idealan gas, stawa 1(p
1
=0.6MFa, T
1
=300 K, V
1
=0.2 m
3
), nalazi se u horizontalno
postavqenom nepokretnom cilindru sa (bez trewa) pokretnim klipom. Klip je preko opruge, linearne
karakteristike k, povezan sa nepokretnim zidom (slika). Predajom toplote gasu, on se dovodi do stawa
2(p
2
=1 MFa, V
2
=0.4 m
3
). U po~etnom polo`aju opruga je rastere}ena.
a) izvesti zakon promene stawa gasa u obliku p=f(V)
b) prikazati promenu stawa idealnog gasa na pv dijagramu
c) odrediti zapreminski rad koji izvr{i gas pri ovoj promeni stawa kao i koli~inu toplote koja se u
ovom procesu preda gasu
a)
jedna~ina stati~ke ravnote`e za proizvoqan polo`aj klipa u cilindru:
4
d
x
p p
2
o
π
∆ ⋅
+ =
k

( )
2
2
1
o
4
d
V V
p p
|
|
.
|

\
|
π
− ⋅
+ =
k

V
4
d
4
d
V
p p
2
2
2
2
1
o

|
|
.
|

\
|
π
+
|
|
.
|

\
|
π

− =
k k
a
4
d
V
p
2
2
1
o
=
|
|
.
|

\
|
π

k
=cohsI
2
2
4
d
|
|
.
|

\
|
π
k
=b=cohsI
V b a p ⋅ + = , zavisnost pritiska od zapremine je linearna, a konstante a i
b odre|ujemo iz grani~nih uslova:
1 1
V b a p ⋅ + = (1)
2 2
V b a p ⋅ + = (2)
∆x
1 2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 37
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
2 . 0 4 . 0
10 6 . 0 10 1
V V
p p
b
6 6
1 2
1 2

⋅ − ⋅
=

= =
6
10 2 ⋅
3
m
Fa
2 . 0 10 2 10 6 . 0 V b p a
6 6
1 1
⋅ ⋅ − ⋅ = ⋅ − = =
6
10 2 . 0 ⋅ Fa
V 10 2 10 0.2 p
6 6
⋅ ⋅ + ⋅ = analiti~ki oblik zavisnosti pritiska od zapremine
b)
c)
( ) 0.2 - 0.4
2
10 1 10 6 . 0
) V (V
2
p p
p(V)dV W
6 6
1 2
V
v
2 1
12
2
V1

⋅ + ⋅
= − ⋅
+
= =

=160 kJ
jedna~ina stawa idealnog gasa na po~etku procesa: ( )
1 g 1 1
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅
( )
kmol 10 .8 4
300 8315
2 . 0 10 6 . 0
T MR
V p
h
2 -
6
1 g
1 1
⋅ =

⋅ ⋅
=

=
jedna~ina stawa idealnog gasa za stawe 2: ( )
2 g 2 2
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅
( )
8315 10 4.8
4 . 0 10 1
R M h
V p
T
2 -
6
g
2 2
2
⋅ ⋅
⋅ ⋅
=

= =1002.2 K
prvi zakon termodinamike za proces 1−2:
12 12 12
W U O + ∆ =
12
O = ( ) ( )
12 1 2 v
W T T Mc h + − ⋅ ⋅ = ( ) 160 300 2 . 1002 8 . 20 10 8 . 4
2
+ − ⋅ ⋅ ⋅

=861.1 kJ
1
2
v
p
zbirka zadataka iz termodinamike strana 38
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.34. U vertikalnom cilindru (slika) unutra{weg pre~nika d=200 mm,
nalazi se h= 0.5 mol dvoatomnog idealanog gasa. Masa klipa je m
k
=40
kg. Klip je poduprt oprugom linearne karakteristike k. Po~etni
pritisak gasa je p
1
=1.05 bar, a pritisak okoline iznosi p
o
=1 bar. Plin
se hladi tako da u momentu rastere}ewa opruge postigne temperatura od
T
2
=253 K, pri ~emu se od gasa odvede 1.5 kJ toplote. Zanemaruju}i trewe
klipa odrediti:
a) po~etnu temperaturu gasa
b) za koliko se podigao gas do momenta rastere}ewa opruge
a)
jedna~ina stati~ke ravnote`e za klip u trenutku rastere}ewa
opruge:
o
2
k
2
p
4
d
g m
p =
π ⋅

+ ⇒
4
2 . 0
81 . 9 40
10 1
4
d
g m
p p
2
5
2
k
o 2
π ⋅

− ⋅ =
π ⋅

− = = 87 . 0 bar
jedna~ina stawa idealnog gasa za stawe 2: ( )
2 g 2 2
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅
( )
5
3
2
2 g
2
10 0.87
253 8315 10 5 . 0
p
T R M h
V

⋅ ⋅ ⋅
=
⋅ ⋅
=

=0.0121 m
3
prvi zakon termodinamike za proces 1−2:
12 12 12
W U O + ∆ =
12
O = ( ) ( ) ( )
1 2
2 1
1 2 v
V V
2
p p
T T Mc h − ⋅
+
+ − ⋅ ⋅ (1)
jedna~ina stawa idealnog gasa za stawe 1: ( )
1 g 1 1
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ (2)
kombinovawem jedna~ina (1) i (2) dobija se: V
1
=0.0148 m
3
, T
1
=373 K
napomena: ) V (V
2
p p
p(V)dV W
1 2
2
V
V1
v
2 1
12
− ⋅
+
= =

b)
z
4
d
V V
2
2 1
∆ ⋅
π ⋅
= − ⇒
π ⋅

⋅ =
π ⋅

⋅ = ∆
2 2
2 1
2 . 0
0121 . 0 0148 . 0
4
d
V V
4 z =86 mm
∆z
2
1
O
12
zbirka zadataka iz termodinamike strana 39
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.35. U vertikalnom, toplotno izolovanom cilindru pre~nika d=200 mm sme{tena je opruga
zanemarqive zapremine (slika). Na oprugu je naslowen adijabatski klip mase m
k
=25 kg. U cilindru se
nalazi azot stawa 1(p
1
=1.05 bar T
1
=303 K). U po~etnom trenutku udaqenost klipa od dna cilindra
iznosi z
1
=500 mm. Du`ina opruge (linearne karakteristike) u neoptere}enom stawu iznosi z
o
=600
mm. Dolivawem `ive (ρ=13600 kg/m
3
) iznad klipa, klip se spusti za ∆z=100 mm (zanemariti trewe).
Pritisak okoline iznosi p
o
=1 bar. Odrediti:
a) koliko je `ive doliveno (kg)
b) za koliko se pove}ala unutra{wa energija gasa
c) do koje bi temperature trebalo zagrejati azot tako da se klip vrati u po~etno stawe
(pretpostaviti da ne dolazi do isticawa `ive) i koliko bi toplote pri tom trebalo dovesti
a)
jedna~ina stati~ke ravnote`e za polo`aj klipa u trenutku 1:
( )
4
d
g m
p
4
d
z z k
p
2
k
o
2
1 o
1
π ⋅

+ =
π ⋅
− ⋅
+ ⇒
( )
1 o
2
2
k
1 o
z z 4
d
4
d
g m
p p k
− ⋅
π ⋅

|
|
|
|
.
|

\
|
π ⋅

+ − =
( ) 5 . 0 6 . 0 4
2 . 0
4
2 . 0
81 . 9 25
10 05 . 1 10 1 k
2
2
5 5
− ⋅
π ⋅

|
|
|
|
.
|

\
|
π ⋅

+ ⋅ − ⋅ = =881.7
m
N
3
2
1
2
1
m 0.0157 0.5
4
2 . 0
z
4
d
V = ⋅
π ⋅
= ⋅
π ⋅
=
( ) ( )
3
2
1
2
2
m .0126 0 0.1 - 0.5
4
2 . 0
z z
4
d
V = ⋅
π ⋅
= ∆ − ⋅
π ⋅
=
κ
|
|
.
|

\
|
=
1
2
2
1
V
V
p
p

4 . 1
5
2
1
1 2
0126 . 0
0157 . 0
10 05 . 1
V
V
p p |
.
|

\
|
⋅ ⋅ =
|
|
.
|

\
|
⋅ =
κ
=
5
10 43 . 1 ⋅ Fa
z
1
d
z
2
∆z
∆y
z
0
d
zbirka zadataka iz termodinamike strana 40
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
jedna~ina stati~ke ravnote`e za polo`aj klipa u trenutku 2:
( )
y g
4
d
g m
p
4
d
z z z k
p
Hg
2
k
o
2
1 o
2
⋅ ⋅ ρ +
π ⋅

+ =
π ⋅
∆ + − ⋅
+ ⇒
( )
g
1
p p
4
d
g m
4
d
z z z k
y
Hg
o 2
2
k
2
1 o
⋅ ρ

|
|
|
|
.
|

\
|
− +
π ⋅

π ⋅
∆ + − ⋅
=
y=
81 . 9 13600
1
10 05 . 1 10 43 . 1
4
2 . 0
81 . 9 25
4
2 . 0
2 . 0 2 . 1372
5 5
2 2

|
|
|
|
.
|

\
|
⋅ − ⋅ +
π ⋅

π ⋅

=292 mm
292 . 0
4
2 . 0
13600 y
4
d
m
2 2
Hg Hg

π ⋅
⋅ = ⋅
π ⋅
⋅ ρ = =124.76 kg
b)
jedna~ina stawa idealnog gasa na po~etku procesa:
1 g 1 1
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
kg 0.018
303 297
0157 . 0 10 05 . 1
T R
V p
m
5
1 g
1 1
=

⋅ ⋅
=

=
jedna~ina stawa idealnog gasa na kraju procesa:
2 g 2 2
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
K 1 . 337
297 0.018
0126 . 0 10 43 . 1
R m
V p
T
5
g
2 2
2
=

⋅ ⋅
=

=
( )
1 2 v 12
T T c m U − ⋅ ⋅ = ∆ = ( ) 303 1 . 337 74 . 0 018 . 0 − ⋅ ⋅ = 0.45 kJ
c)
uo~iti da je: V
3
= V
1
, p
3
=p
2
jedna~ina stawa idealnog gasa za stawe 3:
3 g 3 3
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
K 420
297 0.018
0157 . 0 10 43 . 1
R m
V p
T
5
g
3 3
3
=

⋅ ⋅
=

=
prvi zakon termodinamike za proces 2−3:
23 23 23
W U O + ∆ =
O
23
= ( ) ( )
2 3 2 2 3 v
V V p T T c m − ⋅ + − ⋅ ⋅ =
O
23
= ( ) ( ) 0126 . 0 0157 . 0 10 10 43 . 1 1 . 337 420 74 . 0 018 . 0
3 5
− ⋅ ⋅ ⋅ + − ⋅ ⋅

=1.55 kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 41
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.36. Toplotno izolovan cilindar, sa pokretnim toplotno izolovanim klipom, podeqen je nepokretnom,
toplotno propustqivom (dijatermijskom) pregradom na dva dela (slika). U delu A nalazi se troatomni
idealan gas po~etnog staqa A(p
A1
=0.15 MFa, V
A1
=0.5 m
3
, T
A1
=800 K), a u delu B dvoatomni idealan gas
po~etnog stawa B(p
B1
=0.5 MFa, V
B1
=0.2 m
3
, T
B1
=300 K). Odrediti zapreminu u delu A i pritisak u delu B
u trenutku uspostavqawa termodinami~ke ravnote`e.
jedna~ina stawa idealnog gasa A na po~etku procesa:
( )
A g A A1 A1
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( )
A g
A1 A1
A
T MR
V p
h

=
800 8315
5 . 0 10 0.15
h
6
A

⋅ ⋅
= = kmol 10 1.13
2 −

jedna~ina stawa idealnog gasa B ha po~etku procesa:
( )
B g B B1 B1
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( )
B g
B1 B1
B
T MR
V p
h

=
300 8315
2 . 0 10 0.5
h
6
B

⋅ ⋅
= = kmol 10 4.01
2 −

prvi zakon za promenu stawa radnih tela A i B u celom cilindru
O
12
= ∆U
12
+W
12
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
1 A 2 A A 1 B 2 B B v B 1 A 2 A A v A
V V p T T Mc h T T Mc h 0 − ⋅ + − ⋅ ⋅ + − ⋅ ⋅ = (1)
jedna~ina stawa ideal. gasa A u trenutku uspostavqawa toplotne ravnote`e:
( )
A2 g A A2 A2
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( )
g
A2 A2
A2
R M h
V p
T

= (2)
A
B
uo~iti da je:
p
A1
=p
A2
V
B1
=V
B2
T
A2
=T
B2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 42
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
kada se jedna~ina (2) stavi u jedna~inu (1) dobija se:
( )
( )
( )
( )
( )
1 A 2 A A 1 B
g A
2 A 2 A
B v B 1 A
g A
2 A 2 A
A v A
V V p T
MR h
V p
Mc h T
MR h
V p
Mc h 0 − ⋅ +
|
|
.
|

\
|

⋅ ⋅ +
|
|
.
|

\
|

⋅ ⋅ =
( ) ( )
( )
( )
( )
( )
A 2 B
g
B v
2 A
g
A v
1 A A 1 B B v B 1 A A v A
2 A
p p
MR
Mc
p
MR
Mc
V p T Mc h T Mc h
V
+ ⋅ + ⋅
⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=
A
6 6
3
6
3
6 3 2 3 2
2 A
p 10 15 . 0 10 5 . 0
8315
10 8 . 20
10 15 . 0
8315
10 1 . 29
5 . 0 10 15 . 0 300 10 8 . 20 10 01 . 4 800 10 1 . 29 10 13 . 1
V
⋅ + ⋅ ⋅

+ ⋅ ⋅

⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
=
− −
odavde se dobija: V
A2
=0.305 m
3
vra}awem u jedna~inu (2):
8315 10 1.13
305 . 0 10 0.15
T
-2
6
A2
⋅ ⋅
⋅ ⋅
= =487 K = T
B2
napomena: ( )
A v
Mc =29.1
kmolK
kJ
troatoman idealan gas
( )
B v
Mc =20.8
kmolK
kJ
dvoatoman idealan gas
jedna~ina stawa ideal. gasa B u trenutku uspostavqawa toplotne ravnote`e:
( )
B2 g B B2 B2
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( )
B2
B2 g B
B2
V
T R M h
p
⋅ ⋅
=
0.2
487 8315 10 4.01
p
-2
B2
⋅ ⋅ ⋅
= =
5
10 1 . 8 ⋅ Fa
zbirka zadataka iz termodinamike strana 43
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.37. Vertikalan, toplotno izolovan cilindar, zatvoren i sa gorwe i sa
dowe strane pokretnim klipovima (toplotno izolovanim, zanemarqivih
masa, koji se kre}u bez trewa), podeqen je nepropusnom, krutom i
nepokretnom pregradom na deo A i deo B (slika). Pregrada je zanemarqivog
toplotnog kapaciteta i pru`a zanemarqiv otpor kretawu toplote. U delu
A nalazi se dvoatoman idealan gas, a u delu B troatoman idealan gas. U
po~etnom polo`aju gas u delu A ima stawe A
1
(V
A1
=0.5 m
3
, p
A1
=0.4 MFa,
T
A1
=300 K) gas u delu B u stawe B
1
(V
B1
=0.4 m
3
, p
B1
=0.05 MFa, T
B1
=300 K).
Odrediti zapreminski rad koji treba obaviti pri sabijawu gasa u delu A,
da bi zapremina gasa u delu B bila dva puta ve}a.
jedna~ina stawa idealnog gasa A na po~etku procesa:
( )
A g A A1 A1
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( )
A g
A1 A1
A
T MR
V p
h

=
300 8315
5 . 0 10 0.4
h
6
A

⋅ ⋅
= = kmol 10 8.02
2 −

jedna~ina stawa idealnog gasa B na po~etku procesa:
( )
B g B B1 B1
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( )
B g
B1 B1
B
T MR
V p
h

=
300 8315
2 . 0 10 0.05
h
6
B

⋅ ⋅
= = kmol 10 8.02
3 −

B2
= 2
.
V
B1
= 0.8 m
3
,
A2
=T
B2
prvi zakon termodinamike za proces u cilindru:
O
12
= ∆U
12
+( W
12
)
A
+ ( W
12
)
B
( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
1 B 2 B B A 12 1 B 2 B B v B 1 A 2 A A v A
V V p W T T Mc h T T Mc h 0 − ⋅ + + − ⋅ ⋅ + − ⋅ ⋅ = (1)
jedna~ina stawa idealnog gasa B na kraju procesa:
( )
B2 g B B2 B2
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ (2)
kombinovawem jedna~ina (1) i (2), sistem dve jedna~ine sa dve nepoznate,
dobija se: T
A2
=601 K, (W
12
)
A
=−590.3 kJ
(W
12
)
A
B
A
zbirka zadataka iz termodinamike strana 44
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.38. U izolovanom i sa obe strane zatvorenom cilindru nalaze se dva idealna gasa me|usobno odeqena
bez trewa pomi~nim i toplotno propusnim klipom. Po~etni pritisak oba gasa iznosi p
A1
=p
A2
=3 bar.
U delu nalazi se kiseonik stawa A(T
A1
=293 K, m
A
=0.1 kg), a u delu B nalazi se metan stawa B(T
B1
=523
K, m
B
=0.1 kg). Odrediti:
a) pritisak i temperaturu oba gasa trenutku uspostavqawa termodinami~ke ravnote`e
b) promenu entropije sitema koja nastaje u procesu koji po~iwe od zadatog po~etnog stawa i traje do
trenutka uspostavqawa termodinami~ke ravnote`e
a)
jedna~ina stawa idealnog gasa A (po~etak procesa) :
A1 gA A A1 A1
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
5
A1
A1 g A
A1
10 3
293 260 1 . 0
p
T R m
V

⋅ ⋅
=
⋅ ⋅
= =0.0254 m
3
jedna~ina stawa idealnog gasa B (kraj procesa):
B1 gB B B1 B1
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
5
B1
B1 gB B
B1
10 3
523 520 1 . 0
p
T R m
V

⋅ ⋅
=
⋅ ⋅
= =0.0906 m
3
prvi zakon termodinamike za proces u cilindru:
12 12 12
W U O + ∆ =
∆U
12
=0 ⇒
2 1
U U =
B vB B A vA A 1
T c m T c m U ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
¯
vB B
¯
vA A 2
T c m T c m U ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
82 . 1 1 . 0 65 . 0 1 . 0
523 82 . 1 1 . 0 293 65 . 0 1 . 0
c m c m
T c m T c m
T
vB B vA A
1 B vB B 1 A vA A ¯
⋅ + ⋅
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=
⋅ +
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=

=462.5 K
jedna~ina stawa idealnog gasa A na kraju procesa:
¯
gA A A2 A2
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
A2
¯
gA A
A2
p
T R m
V
⋅ ⋅
= (1)
jedna~ina stawa idealnog gasa B na kraju procesa:
¯
gB B B2 B2
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
B2
¯
gB B
B2
p
T R m
V
⋅ ⋅
= (2)
A B
zbirka zadataka iz termodinamike strana 45
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
deqewem jedna~ina (1) i (2) dobija se:
gB B
gA A
2 B A2
R m
R m
V V

= (3)
jednake zapremine cilindra pre i posle procesa: V
A1
+V
B1
=V
A2
+V
B2
(4)
kada se jedna~ina (3) uvrsti u jedna~inu (4) dobija se i re{i po V
B2
dobija se:
V
B2
=
1
520 1 . 0
260 1 . 0
0906 . 0 0254 . 0
1
R m
R m
V V
gB B
gA A
1 B 1 A
+

+
=
+

+
=0.0773 m
3
vra}awem u jedna~inu (3) dobija se:
520 0.1
260 0.1
0773 . 0 V
A2

⋅ = =0.0387 m
3
0387 . 0
5 . 462 260 1 . 0
V
T R m
p
A2
¯
gA A
A2
⋅ ⋅
=
⋅ ⋅
= =
5
10 1 . 3 ⋅ Fa = p
B2
b)
∆S
Sl
= ∆S
RT
+ ∆S
okoliha
= ... = 22.9
K
J
∆S
okoliha
= 0
K
J
∆S
RT
=
B A
S S ∆ + ∆ = ...= 40.7 − 30.7 = 22.9
K
J
∆S
A
=f ( p, T) =
|
|
.
|

\
|
− ⋅
A1
A2
g
A1
A2
p A
p
p
lh R
T
T
lh c m =
∆S
A
=
|
|
.
|

\
|

⋅ − ⋅ ⋅
5
5
10 3
10 3.1
lh 260 . 0
293
462.5
lh 0.91 1 . 0 =40.7
K
J
∆S
B
= f ( p, T) =
|
|
.
|

\
|
− ⋅
BA1
B2
g
B1
B2
p B
p
p
lh R
T
T
lh c m =
∆S
B
=
|
|
.
|

\
|

⋅ − ⋅ ⋅
5
5
10 3
10 3.1
lh 520 . 0
523
462.2
lh 2.34 1 . 0 =−30.78
K
kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 46
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.39. U zatvorenom, delimi~no adijabatski izolovanom (vidi sliku), horizontalnom cilindru nalazi se
h=2 kmol dvoatomnog idealnog gasa. Pokretna adijabatska povr{ina (klip) deli cilindar na dva jednaka
dela (V
A
=V
B
). Po~etno stawe idealnog gasa (u oba dela) odre|eno je istim veli~inama stawa p=1 bar,
T=288 K. Dovo|ewem toplote kroz neizolovani deo cilindra (leva ~eona povr{ina) dolazi do kretawa
klipa (bez trewa) dok pritisak u delu B ne dostigne 4 bar ( pri tome se usled kvazistati~nosti ne
naru{ava mehani~ka ravnote`a tj. i pritsak u delu A iznosi
4 bar). Odrediti:
a) zapreminski rad koji izvr{i radno telo u delu A (levi deo cilindra)
b) koli~inu toplote koja se preda radnom telu u istom delu cilindra
a)
jedna~ina stawa idealnog gasa u delu A na po~etku procesa:
( )
A g A A1 A1
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( )
A g
A1 A1
A
T MR
V p
h

= (1)
( )
B g B B1 B1
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( )
B g
B1 B1
B
T MR
V p
h

= (2)
iz jedna~ina (1) i (2) se dobija: h
A
= h
B
(3)
A
+ h
B
(4)
kombinovawem jedna~ina (3) i (4) dobija se: h
A
= 1 kmol, h
B
=1 kmol
promena stawa idealnog gasa u delu B je kvazistati~ka i adijabatska:
K 428
10 1
10 4
288
p
p
T T
4 . 1
1 4 . 1
5
5
1
B1
B2
1 B B2
=
|
|
.
|

\
|

⋅ =
|
|
.
|

\
|
⋅ =

κ
− κ
prvi zakon termodinamike za proces u delu B: ( ) ( ) ( )
B 12 B 12 B 12
W U O + ∆ =
( ) ( ) ( ) ( )
1 B 2 B v B B 12 B 12
T T Mc h U W − ⋅ ⋅ − = ∆ − = = ( ) 288 428 8 . 20 1 − ⋅ ⋅ − =−2912 kJ
( ) ( )
B 12 A 12
W W − = =2912 kJ
A
O
12
B
zbirka zadataka iz termodinamike strana 47
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
jedna~ina stawa idealnog gasa u delu A na po~etku procesa: ( )
A1 g A A1 A1
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( )
A1
A1 g A
A1
p
T R M h
V
⋅ ⋅
= (5)
jedna~ina stawa idealnog gasa u delu A na kraju procesa: ( )
A2 g A A2 A2
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( )
A2
A2 g A
A2
p
T R M h
V
⋅ ⋅
= (6)
oduzimawem (6) − (5) dobija se: ( )
|
|
.
|

\
|
− ⋅ ⋅ = −
A1
A1
A2
A2
g A1 A2
p
T
p
T
R M h V V (7)
jedna~ina stawa idealnog gasa u delu B na po~etku procesa: ( )
B1 g B B1 B1
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( )
B1
B1 g B
B1
p
T R M h
V
⋅ ⋅
= (8)
jedna~ina stawa idealnog gasa u delu B na kraju procesa: ( )
B2 g B B2 B2
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( )
B2
B2 g V
B2
p
T R M h
V
⋅ ⋅
= (9)
oduzimawem (8) − (9) dobija se: ( )
|
|
.
|

\
|
− ⋅ ⋅ = −
B2
B2
B1
B1
g B2 B1
p
T
p
T
R M h V V (10)
iz ~iwenice da su leve strane jedna~ina (7) i (10) jednake dobija se:
A1
A1
A2
A2
p
T
p
T
− =
B2
B2
B1
B1
p
T
p
T
− ⇒
|
|
.
|

\
|
− + ⋅ =
B2
B2
b1
B1
A1
A1
A2 A2
p
T
p
T
p
T
p T
|
.
|

\
|

+

⋅ ⋅ =
5 5 5
5
A2
10 4
428
10 1
288
10 1
288
10 4 T =1876 K
prvi zakon termodinamike za proces u delu A: ( ) ( ) ( )
A 12 A 12 A 12
W U O + ∆ =
( ) ( ) ( )
12 1 A 2 A v A A 12
W T T Mc h O + − ⋅ ⋅ = = ( ) 2912 288 1876 8 . 20 1 + − ⋅ ⋅ = 35942 kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 48
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.40. U hermeti~ki zatvorenim i toplotno izolovanim cilindrima A i B , koji su razdvojeni
slavinom (vidi sliku) nalazi se po m=4 kg vazduha (idealan gas) stawa 1A(p=10 bar, T=400 K),
odnosno 1B(p=1 bar, T=400 K). U krajwem levom delu cilindra B nalazi se adijabatski klip koji mo`e
da se kre}e u cilindru, ali uz savladavawe sila trewa. Otvarawem slavine, klip se usled razlike
pritisaka kre}e i sa stepenom dobrote
kp
d
η =0.8 sabija vazduh u cilindru B dok se ne uspostavi
mehani~ka ravnote`a. Skicirati procese sa radnim telom na zajedni~kom
Ts dijagramu i odrediti:
a) pritisak i temperaturu u cilindrima A i B u stawu mehani~ke ravnote`e
b) promenu entropije izolovanog termodinami~kog sistema od zadatog po~etnog stawa do stawa
mehani~ke ravnote`e izme|u vazduha u cilindrima A i B
a)
prvi zakon termodinamike za proces u delu A: ( ) ( ) ( )
A 12 A 12 A 12
W U O + ∆ = (1)
prvi zakon termodinamike za proces u delu B: ( ) ( ) ( )
B 12 B 12 B 12
W U O + ∆ = (2)
sabirawem jedna~ina (1) + (2) dobija se: ( ) ( )
B 12 A 12
U U ∆ − = ∆ ⇒
2 B 1 B 1 A 2 A
T T T T − = − ili
2 B 1 A 1 B 1 A
T T T T + = + (3)
napomena: po{to su oba cilindra adijabatski izolovana od okoline
( ) ( )
B 12 A 12
O O = =0.
po znaku ( ) ( )
B 12 A 12
W W − =
A
B
zbirka zadataka iz termodinamike strana 49
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
jedna~ina stawa idealnog gasa u delu A na po~etku procesa: ( )
A1 g A A1 A1
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( )
A1
A1 g A
A1
p
T R M h
V
⋅ ⋅
= (4)
jedna~ina stawa idealnog gasa u delu A na kraju procesa: ( )
A2 g A A2 A2
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( )
A2
A2 g A
A2
p
T R M h
V
⋅ ⋅
= (5)
oduzimawem (5) − (4) dobija se: ( )
|
|
.
|

\
|
− ⋅ ⋅ = −
A1
A1
A2
A2
g A1 A2
p
T
p
T
R M h V V (6)
jedna~ina stawa idealnog gasa u delu B na po~etku procesa: ( )
B1 g B B1 B1
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( )
B1
B1 g B
B1
p
T R M h
V
⋅ ⋅
= (7)
jedna~ina stawa idealnog gasa u delu B na kraju procesa: ( )
B2 g B B2 B2
T R M h V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
( )
B2
B2 g V
B2
p
T R M h
V
⋅ ⋅
= (8)
oduzimawem (7) − (8) dobija se: ( )
|
|
.
|

\
|
− ⋅ ⋅ = −
B2
B2
B1
B1
g B2 B1
p
T
p
T
R M h V V (9)
iz ~iwenice da su leve strane jedna~ina (6) i (9) jednake dobija se:
A1
A1
A2
A2
p
T
p
T
− =
B2
B2
B1
B1
p
T
p
T
− ⇒
B2
B2
A2
A2
p
T
p
T
+ =
B1
B1
A1
A1
p
T
p
T
+ ⇒
x
B2 A2
p
T T +
=
B1
B1
A1
A1
p
T
p
T
+ (10)
kada se u jedna~inu (10) uvrsti jedna~ina (3) dobija se:
x
B1 A1
p
T T +
=
B1
B1
A1
A1
p
T
p
T
+ ⇒ p
x
=
5 5
B1
B1
A1
A1
1 B 1 A
10 1
400
10 10
400
400 400
p
T
p
T
T T

+

+
=
+
+
p
x
=
5
10 82 . 1 ⋅ Fa
napomena: p
A2
= p
B2
= p
x
(uslov mehani~ke ravnote`e na kraju procesa)
zbirka zadataka iz termodinamike strana 50
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
4 . 1
1 4 . 1
5
5
1
B1
B2k
B1 B2k
10 1
10 1.82
400
p
p
T T

κ
− κ
|
|
.
|

\
|

⋅ =
|
|
.
|

\
|
⋅ = =474.6 K
B1 B2
B1 B2k kp
d
T T
T T

= η ⇒
kp
d
B1 B2k
B1 B2
T T
T T
η

+ =
T
B2
=
8 . 0
400 474.6
400

+ =493.3 K
iz jedna~ine (3) ⇒ K 306.7 3 . 493 400 400 T T T T
B2 B1 A1 A2
= − + = − + =
b)
∆S
Sl
= ∆S
RT
+ ∆S
okoliha
= ... = 1.04
K
kJ
∆S
okoliha
= 0
K
kJ
∆S
RT
=
B A
S S ∆ + ∆ = ...= 0.89 + 0.15 = 1.04
K
kJ
∆S
A
=
|
|
.
|

\
|
− ⋅
A1
A2
g
A1
A2
p A
p
p
lh R
T
T
lh c m =
|
|
.
|

\
|

⋅ − ⋅ ⋅
5
5
10 10
10 1.82
lh 287 . 0
400
306.7
lh 1 4 =0.89
K
kJ
∆S
B
=
|
|
.
|

\
|
− ⋅
BA1
B2
g
B1
B2
p B
p
p
lh R
T
T
lh c m =
|
|
.
|

\
|

⋅ − ⋅ ⋅
5
5
10 1
10 1.82
lh 287 . 0
400
493.3
lh 1 4 =0.15
K
kJ
p
B1
s
T
p
A1
p
x
1
B
2k
B
1
A
2k
A
2
B
2
A
T
A1
=T
B1
zbirka zadataka iz termodinamike strana 51
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.41. Geometrijski identi~ni, adijabatski i bez trewa poktretni klipovi hermeti~ki zaptivaju dva
horizontalno postavqena, toplotno izolovana, nepokretna cilindra. Klipovi su me|usobno spregnuti
preko sistema zup~astih letvi, odnosno preko fiksnog i bez trewa pokretnog zup~anika (slika). U
levom cilindru (A), nalazi se 0.8 kg sumpor dioksida (idealan gas), a u desnom cilindru (B) 0.8 kg
kiseonika (idealan gas). U polaznom polo`aju, sumpor-dioksid se nalazi u stawu A1(p
A1
=0.12 MFa,
T
A1
=300 K), a kiseonik u stawu B1 (p
B1
=0.08 MFa, T
B1
=300 K). Odrediti koli~inu elektri~ne
energije koju bi elektri~ni greja~ G trebao da preda sumpor-dioksidu, da bi se temperatura kiseonika
snizila do T
B2
=282 K.
jedna~ina stawa idealnog gasa B na po~etku procesa:
1 B gB B 1 B 1 B
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
6
1 B
1 B gB B
1 B
10 08 . 0
300 260 8 . 0
p
T R m
V

⋅ ⋅
=
⋅ ⋅
= =0.78 m
3
zakon kvazistati~ke adijabatske promene stawa gasa B:
1
2 B
1 B
2 B
1 B
T
T
p
p − κ
κ
|
|
.
|

\
|
=
1 4 . 1
4 . 1
6
1
1 B
2 B
1 B 2 B
300
282
10 08 . 0
T
T
p p

− κ
κ
|
.
|

\
|
⋅ ⋅ =
|
|
.
|

\
|
⋅ = =
5
10 64 . 0 ⋅ Fa
jedna~ina stawa idealnog gasa B na kraju procesa:
2 B gB B 2 B 2 B
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
5
2 B
2 B gB B
2 B
10 644 . 0
282 260 8 . 0
p
T R m
V

⋅ ⋅
=
⋅ ⋅
= =0.91 m
3
prvi zakon termodinamike za proces u delu B: ( ) ( ) ( )
B 12 B 12 B 12
W U O + ∆ =
( )
B 12
W = ( )
1 B 2 B vB B
T T c m − ⋅ ⋅ − = ( ) 300 282 65 . 0 8 . 0 − ⋅ ⋅ − = 9.36 kW
G
p
amb
A
B
F
B
p
A
zbirka zadataka iz termodinamike strana 52
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
( )
A 12
W = ( )
B 12
W = 9.36 kW
jedna~ina stawa idealnog gasa A na po~etku procesa:
1 A gA A 1 A 1 A
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
6
1 A
1 A gA A
1 A
10 12 . 0
300 130 8 . 0
p
T R m
V

⋅ ⋅
=
⋅ ⋅
= =0.26 m
3
uslov jednakih promena zapremina: V
A2
− V
A1
= V
B2
− V
B1

V
A2
= V
A1
+ V
B2
− V
B1
V
A2
=0.26 + 0.91 − 0.78 = 0.39 m
3
jedna~ina stati~ke ravnote`e za idealan gas B na kraju procesa:
p
B2
= p
amb
− p
zup•ahik
⇒ p
zup•ahik
= p
amb
− p
B2
= 1 − 0.64 = 0.36 bar
jedna~ina stati~ke ravnote`e za idealan gas A na kraju procesa:
p
A2
= p
amb
+ p
zup•ahik
⇒ p
A2
= 1 + 0.36 = 1.36 bar
jedna~ina stawa idealnog gasa A na kraju procesa:
2 A gA A 2 A 2 A
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
130 8 . 0
39 . 0 10 36 . 1
R m
V p
T
5
gA A
2 A 2 A
2 A

⋅ ⋅
=

= =510 K
prvi zakon termodinamike za proces u delu A: ( ) ( ) ( )
A 12 A 12 A 12
W U O + ∆ =
( )
A 12
O = ( ) ( ) ( ) 36 . 9 300 510 45 . 0 8 . 0 W T T c m
A 12 1 A 2 A vA A
+ − ⋅ ⋅ = + − ⋅ =84.96 kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 53
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.42. U toplotno izolovanom spremniku zapremine V=0.3 m
3
, nalazi se idealan gas A(R
g
=283 J/kgK,
c
v
=710 J/kgK, p=1 bar, T=293 K). Gre{kom je u ovaj spremnik pu{tena izvesna koli~ina idealnog gasa
B tako da je nastala me{avina idealni gasova stawa 1(p=1.38 bar, T=320 K). Da bi se saznalo koji je
gas u{ao u spremnik izmerena je ukupna masa me{avine m
A
+m
B
=0.462 kg, a zatim je me{avina
zagrejana to temperature od T
2
=353 K. Za ovo zagrevawe je utro{eno O
12
=10.3 kJ toplote. Odrediti
koli~inu (m
B
) i vrstu (R
g
, c
v
) dodatog gasa B.
jedna~ina stawa idealnog gasa A pre me{awa:
A gA A A A
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
kg 362 . 0
293 283
3 . 0 10 1
T R
V p
m
5
A gA
A
A
=

⋅ ⋅
=

=
koli~ina dodatog gasa: m
B
=(m
A
+ m
B
) − m
A
= 0.462 − 0.362 =0.1 kg
jedna~ina stawa me{avine idealnih gasova A+B pre zagrevawa, stawe (1):
( )
1 gB B gA A A 1
T R m R m V p ⋅ ⋅ + ⋅ = ⋅ ⇒
|
|
.
|

\
|
⋅ −

⋅ =
gA A
1
1
B
gB
R m
T
V p
m
1
R
|
|
.
|

\
|
⋅ −
⋅ ⋅
⋅ = 283 362 . 0
320
3 . 0 10 38 . 1
1 . 0
1
R
5
gB
=269.3
kgK
J
prvi zakon termodinamike za proces zagrevawa me{avine:
12 12 12
W U O + ∆ =
( ) ( )
1 2 vB B vA A 12
T T c m c m O − ⋅ ⋅ + ⋅ = ⇒
|
|
.
|

\
|
⋅ −

⋅ =
vA A
1 2
12
B
vB
c m
T T
O
m
1
c
|
|
.
|

\
|
⋅ −

⋅ = 710 362 . 0
320 353
10 3 . 10
1 . 0
1
c
3
vB
=551
kgK
J
zbirka zadataka iz termodinamike strana 54
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
2
,
V=7 m
3
, p=4 bar, T=283 K) od B(CO
2
, V= 4 m
3
, p=8 bar, T=573 K). Izvla~ewem pregradnog zida gasovi }e
se izme{ati. Odrediti:
a) temperaturu (T
¯
) i pritisak (p
¯
) dobijene me{avine
b) dokazati da je proces me{awa N
2
i CO
2
nepovratan
a)
jedna~ina stawa idealnog gasa A pre me{awa:
A gA A A A
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
kg 31 . 33
283 297
7 10 4
T R
V p
m
5
A gA
A A
A
=

⋅ ⋅
=

=
jedna~ina stawa idealnog gasa B pre me{awa:
B gB B B B
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
kg 55 . 29
573 189
4 10 8
T R
V p
m
5
B gB
B B
B
=

⋅ ⋅
=

=
prvi zakon termodinamike za proces me{awa:
12 12 12
W U O + ∆ =
∆U
12
=0 ⇒
2 1
U U =
B vB B A vA A 1
T c m T c m U ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
¯
vB B
¯
vA A 2
T c m T c m U ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
66 . 0 55 . 29 74 . 0 31 . 33
573 66 . 0 55 . 29 283 74 . 0 31 . 33
c m c m
T c m T c m
T
vB B vA A
B vB B A vA A ¯
⋅ + ⋅
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=
⋅ +
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=

=411 K
jedna~ina stawa me{avine idealnih gasova u trenutku uspostavqawa
toplotne ravnote`e: ( ) ( )
¯
gB B gA A B A
¯
T R m R m V V p ⋅ ⋅ + ⋅ = + ⋅
( )
( )
4 7
411 189 55 . 29 297 31 . 33
V V
T R m R m
p
B A
gB B gA A
¯
+
⋅ ⋅ + ⋅
=
+
⋅ ⋅ + ⋅
=

=
5
10 78 . 5 ⋅ Fa
A B
zbirka zadataka iz termodinamike strana 55
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
napomena: pritisak gasne me{avine p
¯
se mo`e odrediti i primenom
Daltonovog zakona p¯ =
¯
A
p +
¯
B
p pri ~emu
¯
A
p i
¯
B
p imaju
slede}a zna~ewa:
¯
A
p − pritisak gasa A u gasnoj me{avini u trenutku
dostizawa toplotne ravnote`e
¯
B
p − pritisak gasa B u gasnoj me{avini u trenutku
dostizawa toplotne ravnote`e
jedna~ina stawa idealnog gasa A u trenutku uspostavqawa toplotne
ravnote`e: ( )
¯
gA A B A
¯
A
T R m V V p ⋅ ⋅ = + ⋅
=
+
⋅ ⋅
=
+
⋅ ⋅
=
4 7
411 297 31 . 33
V V
T R m
p
B A
¯
gA A
¯
A
5
10 70 . 3 ⋅ Fa
jedna~ina stawa idealnog gasa B u trenutku uspostavqawa toplotne
ravnote`e: ( )
¯
gB B B A
¯
B
T R m V V p ⋅ ⋅ = + ⋅
=
+
⋅ ⋅
=
+
⋅ ⋅
=
4 7
411 189 55 . 29
V V
T R m
p
B A
¯
gB B
¯
B
5
10 08 . 2 ⋅ Fa
b)
∆S
Sl
= ∆S
RT
+ ∆S
okoliha
= ... =12.84
K
kJ
>0
∆S
okoliha
=− =
o
12
T
O
0
K
kJ
(sud izolovan od okoline)
∆S
RT
=∆S
A
+ ∆S
B
= ...= 13.67 − 0.83 =12 .84
K
kJ
∆S
A
= ( ) v , T f m
A
⋅ =
|
|
.
|

\
|
+
+ ⋅

A
B A
gA
A
vA A
V
V V
lh R
T
T
lh c m =
∆S
A
= |
.
|

\
| +
⋅ + ⋅ ⋅
7
4 7
lh 297 . 0
283
411
lh 74 . 0 31 . 33 =13.67
K
kJ
∆S
B
= ( ) v , T f m
B
⋅ =
|
|
.
|

\
|
+
+ ⋅

B
B A
gB
B
vB B
V
V V
lh R
T
T
lh c m =
∆S
B
= |
.
|

\
| +
⋅ + ⋅ ⋅
4
4 7
lh 189 . 0
573
411
lh 66 . 0 55 . 29 = −0.83
K
kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 56
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.44. Toplotno izolovan sud podeqen je izolovanom pregradom na dva dela (slika). U delu A zapremine
V
A
=1.5 m
3
nalazi se vodonik (idealan gas) stawa A(p
A
=0.2 MFa, T
A
=293 K). U delu B zapremine
V
B
=0.4 m
3
, nalazi se azot stawa B(p
B
=0.3 MFa, m
B
=1 kg). U jednom trenutku sa pregrade se uklawa
izolacioni nepropusni sloj sa pregrade, ~ime ona postaje toplotno ne izolovana polupropustqiva
membrana, kroz koju mogu da prolaze samo molekuli vodonika. Odrediti
a) promenu entropije sistema tokom procesa koji po~iwe uklawawem sloja pregrade i traje do
uspostavqawa toplotne ravnote`e u sudu
b) pritisak u delu suda A i delu suda B na kraju ovog procesa
a)
jedna~ina stawa idealnog gasa A pre me{awa:
A gA A A A
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
kg 25 . 0
293 4157
5 . 1 10 2 . 0
T R
V p
m
6
A gA
A A
A
=

⋅ ⋅
=

=
jedna~ina stawa idealnog gasa B pre me{awa:
B gB B B B
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
1 297
4 . 0 10 3 . 0
m R
V p
T
6
B gB
B B
B

⋅ ⋅
=

= =404 K
prvi zakon termodinamike za proces me{awa:
12 12 12
W U O + ∆ =
∆U
12
=0 ⇒
2 1
U U =
B vB B A vA A 1
T c m T c m U ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
¯
vB B
¯
vA A 2
T c m T c m U ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
74 . 0 1 4 . 10 25 . 0
404 74 . 0 1 293 4 . 10 25 . 0
c m c m
T c m T c m
T
vB B vA A
B vB B A vA A ¯
⋅ + ⋅
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=
⋅ +
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=

=317.6 K
∆S
Sl
= ∆S
RT
+ ∆S
okoliha
= ... =0.28
K
kJ
>0
∆S
okoliha
=− =
o
12
T
O
0
K
kJ
(sud izolovan od okoline)
∆S
RT
=∆S
A
+ ∆S
B
= ...= 0.46 − 0.18 =0.28
K
kJ
A B
zbirka zadataka iz termodinamike strana 57
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
∆S
A
= ( ) v , T f m
A
⋅ =
|
|
.
|

\
|
+
+ ⋅

A
B A
gA
A
vA A
V
V V
lh R
T
T
lh c m =
∆S
A
= |
.
|

\
| +
⋅ + ⋅ ⋅
5 . 1
4 . 0 5 . 1
lh 157 . 4
293
6 . 317
lh 4 . 10 25 . 0 =0.46
K
kJ
∆S
B
= ( ) v , T f m
B
⋅ =
|
|
.
|

\
|
+ ⋅

B
B
gB
B
vB B
V
V
lh R
T
T
lh c m =
∆S
B
= |
.
|

\
|
⋅ ⋅
404
6 . 317
lh 74 . 0 1 = −0.18
K
kJ
b)
jedna~ina stawa idealnog gasa A u trenutku uspostavqawa toplotne
ravnote`e: ( )
¯
gA A B A
¯
A
T R m V V p ⋅ ⋅ = + ⋅
=
+
⋅ ⋅
=
+
⋅ ⋅
=
4 . 0 5 . 1
6 . 317 4157 25 . 0
V V
T R m
p
B A
¯
gA A
¯
A
5
10 74 . 1 ⋅ Fa
¯
A
p − pritisak vodonika u sudu A i istovremeno parcijalni pritisak
vodonika gasa ugasnoj me{avini (vodonik +azot) u delu suda B u
trenutku dostizawa toplotne ravnote`e
jedna~ina stawa idealnog gasa B u trenutku uspostavqawa toplotne
ravnote`e:
¯
gB B B
¯
B
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
=
⋅ ⋅
=
⋅ ⋅
=
4 . 0
6 . 317 297 1
V
T R m
p
B
¯
gB B
¯
B
5
10 36 . 2 ⋅ Fa
¯
B
p − parcijalni pritisak azota gasnoj me{avini (vodonik +azot) u delu
suda B u trenutku dostizawa toplotne ravnote`e
( )
2 B
p =
¯
A
p +
¯
B
p =
5
10 74 . 1 ⋅ +
5
10 36 . 2 ⋅ =
5
10 1 . 4 ⋅ Fa
( )
2 B
p − pritisak u sudu B u trenutku dostizawa toplotne ravnote`e
zbirka zadataka iz termodinamike strana 58
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.45. Adijabatski izolovan termodinami~ki sistem prikazan na slici ~ine:
− zatvoren rezervoar (A) stalne zapremine V
A
=0.3 m
3
, u kojem se nalazi
kiseonik (idealan gas) stawa A(p
A
=2.6 bar, T
A
=300 K)
− zatvoren vertikalni cilindar (B) sa bez trewa pokretnim klipom, u kojem se
nalazi m
B
= 1 kg metana (idealan gas) stawa B(p
B
=2 bar, T
B
=400 K).
(pokretni klip svojom te`inom obezbe|uje stalan pritisak gasa)
Otvarawem ventila dolazi do me{awa gasova. Smatraju}i da pri me{awu gasova ne}e do}i do hemijske
reakcije (eksplozija) odrediti:
a) rad koji izvr{i klip za vreme procesa me{awa
a)
jedna~ina stawa idealnog gasa A pre me{awa:
A gA A A A
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
kg 1
300 260
3 . 0 10 6 . 2
T R
V p
m
5
A gA
A A
A
=

⋅ ⋅
=

=
jedna~ina stawa idealnog gasa B pre me{awa:
B gB B B B
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
5
B
B gB B
B
10 2
400 520 1
p
T R m
V

⋅ ⋅
=
⋅ ⋅
= =1.04 m
3
prvi zakon termodinamike za proces me{awa: O
12
= ∆U
12
+ W
12
0=| | | |
12 B vB B A vA A
¯
vB B
¯
vA A
W T c m T c m T c m T c m + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ (1)
12
= |
.
|

\
|
− − ⋅
B
V V
¯
V p
A B
(2)
jedna~ina stawa dobijene me{avine idealnih gasova:
( )
¯
gB B gA A
¯
B
T R m R m V p ⋅ ⋅ + ⋅ = ⋅ (3)
B A
zbirka zadataka iz termodinamike strana 59
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
(3) ⇒
( )
B
¯
gB B gA A
¯
p
T R m R m
V
⋅ ⋅ + ⋅
=
ovu jedna~inu uvrstimo u jedna~inu (2):
( )
(
(
¸
(

¸

− −
⋅ ⋅ + ⋅
⋅ =
B A
B
¯
gB B gA A
B 12
V V
p
T R m R m
p W
ovu jedna~inu uvrstimo u jedna~inu (1) odakle se nakon sre|ivawa dobija:
( )
gB
B
gA A vB
B
vA A
B A B B vB
B
A vA A
¯
R m R m c m c m
V V p T c m T c m
T
⋅ + ⋅ + ⋅ + ⋅
+ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=
( )
52 . 0 1 26 . 0 1 82 . 1 1 65 . 0 1
04 . 1 3 . 0 10 10 2 400 82 . 1 1 300 65 . 0 1
T
3 5
¯
⋅ + ⋅ + ⋅ + ⋅
+ ⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=

=366.5 K
(3) ⇒
( )
5
¯
10 2
5 . 366 520 1 260 1
V

⋅ ⋅ + ⋅
= =1.43 m
3
(2) ⇒ | | 04 . 1 3 . 0 43 . 1 10 10 2 W
3 5
12
− − ⋅ ⋅ ⋅ =

=18 kJ
b)
∆S
Sl
= ∆S
RT
+ ∆S
okoliha
= ... =0.543
K
kJ
∆S
okoliha
=− =
o
12
T
O
0
K
kJ
(sud i cilidar izolovani od okoline)
∆S
RT
=∆S
A
+ ∆S
B
= ...= 0.536 + 0.007 =0.543
K
kJ
∆S
A
=
|
|
.
|

\
|
+ ⋅
A
¯
gA
A
¯
vA A
V
V
lh R
T
T
lh c m = |
.
|

\
|
⋅ + ⋅ ⋅
0.3
1.43
lh 26 . 0
300
366.5
lh 0.65 1 =0.536
K
kJ
∆S
B
= =
|
|
.
|

\
|
+ ⋅

B
¯
gB
B
vB B
V
V
lh R
T
T
lh c m |
.
|

\
|
⋅ + ⋅ ⋅
1.04
1.43
lh 52 . 0
400
366.5
lh 1.82 1 =0.007
K
kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 60
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.46. Termodinami~ki sistem prikazan na slici ~ine:
− zatvoren rezervoar (A) stalne zapremine V
A
=0.26 m
3
, u kojem se nalazi
kiseonik (idealan gas) stawa A(p
A
=4 bar, T
A
=400 K)
− zatvoren rezervoar (B) stalne zapremine V
B
=0.26 m
3
vakum
− okolina stalne temperature T
o
=288 K
Otvarawem ventila kiseonik se {iri i u toku procesa {irewa okolini preda
14.4 kJ toplote.
a) odrediti pritisak kiseonika nakon {irewa
b) dokazati da je proces {irewa kiseonika nepovratan.
a)
jedna~ina stawa idealnog gasa A pre {irewa:
1 A g A A A
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
kg 1
400 260
26 . 0 10 4
T R
V p
m
5
1 A gA
A A
A
=

⋅ ⋅
=

=
prvi zakon termodinamike za proces {irewa:
12 12 12
W U O + ∆ =
( )
1 A 2 A v 12
T T c m O − ⋅ = ⇒
72 . 0 1
4 . 14
400
c m
O
T T
v
12
1 A 2 A

− =

+ = =380 K
jedna~ina stawa idealnog gasa A nakon {irewa: ( )
2 A g A B A 2 A
T R m V V p ⋅ ⋅ = + ⋅
26 . 0 26 . 0
380 260 1
V V
T R m
p
B A
2 A g A
2 A
+
⋅ ⋅
=
+
⋅ ⋅
= =
5
10 9 . 1 ⋅ Fa
b)
∆S
Sl
= ∆S
RT
+ ∆S
okoliha
= ... =0.147+0.05 = 0.197
K
kJ
> 0
∆S
okoliha
=−
288
4 . 14
T
O
o
12

− = =0.050
K
kJ
∆S
RT
=
|
|
.
|

\
|
− ⋅
A1
A2
g
A1
A2
p A
F
p
lh R
T
T
lh c m = |
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅
4
1.9
lh 26 . 0
400
380
lh 0.91 1 =0.147
K
kJ
A B
zbirka zadataka iz termodinamike strana 61
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.47. Adijabatski izolovan sud podeqen je nepropusnom i adijabatskom membranom na dva dela V
A
=0.3 m
3
i V
B
=0.5 m
3
(slika). U delu A nalazi se m
A
=0.5 kg kiseonika (idealan gas) temperature T
A
=300 K, a u
delu B m
B
=1 kg sumpor-dioksida (idealan gas) temperature T
B
=530 K. U delu A kiseonik po~iwe da se
me{a ventilatorom snage
30 W. Membrana je projektovana da pukne kada razlika pritisaka prema{i ∆p=62 kFa i u tom trenutku se
iskqu~uje ventilator. Odrediti:
a) vreme do pucawa membrane
b) temperaturu i pritisak nastale me{avine posle pucawa membrane, a po uspostavqawu
termodinami~ke ravnote`e
a)
jedna~ina stawa idealnog gasa B:
B gB B B B
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
5 . 0
530 130 1
V
T R m
p
B
B gB B
B
⋅ ⋅
=
⋅ ⋅
= =
5
10 38 . 1 ⋅ Fa
uslov pucawa membrane:
B 2 A
p p p − = ∆
p p p
B 2 A
∆ + = =
3 5
10 62 . 0 10 38 . 1 ⋅ + ⋅ =
5
10 2 ⋅ Fa
jedna~ina stawa idealnog gasa A neposredno pred pucawe membrane:
2 A gA A A 2 A
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
260 5 . 0
3 . 0 10 2
R m
V p
T
5
gA A
A 2 A
2 A

⋅ ⋅
=

= =461.5 K
prvi zakon termodinamike za proces u delu A (za vreme rada ventilatora)
12 T 12 12
W U O + ∆ = ⇒
12 12 T
U W ∆ − =
( ) ( ) 300 5 . 461 65 . 0 5 . 0 T T c m W
1 A 2 A vA A 12 T
− ⋅ ⋅ − = − ⋅ ⋅ − = =−52.5 kJ
3 -
T12
T12
10 30 -
5 . 52
W
W

= =

τ = 1750 s
A B
W
12
zbirka zadataka iz termodinamike strana 62
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
prvi zakon termodinamike za proces me{awa:
12 12 12
W U O + ∆ =
∆U
12
=0 ⇒
2 1
U U =
B vB B 2 A vA A 1
T c m T c m U ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
¯
vB B
¯
vA A 2
T c m T c m U ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
45 . 0 1 65 . 0 5 . 0
530 45 . 0 1 5 . 461 65 . 0 5 . 0
c m c m
T c m T c m
T
vB B vA A
B vB B 2 A vA A ¯
⋅ + ⋅
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=
⋅ +
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=

=501.3 K
jedna~ina stawa me{avine idealnih gasova u trenutku uspostavqawa
toplotne ravnote`e: ( ) ( )
¯
gB B gA A B A
¯
T R m R m V V p ⋅ ⋅ + ⋅ = + ⋅
( )
( )
5 . 0 0.3
3 . 501 130 1 260 5 . 0
V V
T R m R m
p
B A
gB B gA A
¯
+
⋅ ⋅ + ⋅
=
+
⋅ ⋅ + ⋅
=

=
5
10 63 . 1 ⋅ Fa
1.48. Adijabatski izolovan sud podeqen je nepropustqivom i adijabatskom membranom na dva dela V
A
=0.3
m
3
i V
B
=0.5 m
3
(vidi sliku). U delu A nalazi se m
A
=0.5 kg kiseonika (idealan gas) temperature T
A
=300
K, a u delu B m
B
=1 kg sumpor-dioksida (idealan gas) temperature T
B
=350 K. Me{awe kiseonika se obavqa
ventilatorom pogonske snage 30 W, sumpor-dioksida ventilatorom pogonske snage 45 W. Membrana je
projektovana tako da pukne kada razlika pritisaka prema{i ∆p≥64.2 kFa i u tom trenutku se iskqu~uju
oba ventilatora. Odrediti:
a) vreme do pucawa membrane
b) temperaturu i pritisak nastale me{avine posle pucawa membrane, a po uspostavqawu
termodinami~ke ravnote`e
A
(W
T12
)
A
(W
T12
)
A
B
zbirka zadataka iz termodinamike strana 63
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
a)
prvi zakon termodinamike za proces u delu A: ( ) ( )
A
12 T
A 12 A 12
W U O
|
|
.
|

\
|
τ ⋅ + ∆ =

( )
A
12 T
1 A 2 A vA A
W T T c m
|
|
.
|

\
|
τ ⋅ − = − ⋅ ⋅

(1)
prvi zakon termodinamike za proces u delu B: ( ) ( )
B
12 T
B 12 B 12
W U O
|
|
.
|

\
|
τ ⋅ + ∆ =

( )
B
12 T
1 B 2 B vB B
W T T c m
|
|
.
|

\
|
τ ⋅ − = − ⋅ ⋅

(2)
deqewem jedna~ina (1) i (2) dobija se:
B
12 T
A
12 T
W
W
|
|
.
|

\
|
|
|
.
|

\
|

=
( )
( )
1 B 2 B vB B
1 A 2 A vA A
T T c m
T T c m
− ⋅ ⋅
− ⋅ ⋅
(3)
jedna~ina stawa idealnog gasa B neposredno pred pucawa membrane:
2 B gB B B 2 B
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
B
2 B gB B
2 B
V
T R m
p
⋅ ⋅
= (4)
jedna~ina stawa idealnog gasa A neposredno pred pucawa membrane:
2 A gA A A 2 A
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
A
2 A gA A
2 A
V
T R m
p
⋅ ⋅
= (5)
oduzimawem jedna~ina (5) i (4) dobija se:
B
2 B gB B
A
2 A gA A
2 B 2 A
V
T R m
V
T R m
p p
⋅ ⋅

⋅ ⋅
= − (6)
uslov pucawa membrane:
2 B 2 A
p p p − = ∆ (7)
kombinovawem jedna~ina (3), (6) i (7) dobija se:
T
A2
= 466.15 K T
B2
= 530 K
vra}awem T
A2
u jedna~inu (1) ili T
B2
u jedna~inu (2) dobija se:
( ) ( )
30
300 15 . 466 65 . 0 5 . 0
W
T T c m
12 T
1 A 2 A vA A

− ⋅ ⋅ −
=
− ⋅ ⋅ −
= τ

=1800 s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 64
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
prvi zakon termodinamike za proces me{awa:
12 12 12
W U O + ∆ =
∆U
12
=0 ⇒
2 1
U U =
2 B vB B 2 A vA A 1
T c m T c m U ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
¯
vB B
¯
vA A 2
T c m T c m U ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
45 . 0 1 65 . 0 5 . 0
530 45 . 0 1 15 . 466 65 . 0 5 . 0
c m c m
T c m T c m
T
vB B vA A
2 B vB B 2 A vA A ¯
⋅ + ⋅
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=
⋅ +
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=

=503.2 K
jedna~ina stawa me{avine idealnih gasova u trenutku uspostavqawa
toplotne ravnote`e: ( ) ( )
¯
gB B gA A B A
¯
T R m R m V V p ⋅ ⋅ + ⋅ = + ⋅
( )
( )
5 . 0 0.3
2 . 503 130 1 260 5 . 0
V V
T R m R m
p
B A
gB B gA A
¯
+
⋅ ⋅ + ⋅
=
+
⋅ ⋅ + ⋅
=

=
5
10 64 . 1 ⋅ Fa
zbirka zadataka iz termodinamike strana 65
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.49. Verikalni cilindar unutra{weg pre~nika d=250 mm,
adijabatski izolovan od okoline, zatvoren je sa gorwe strane bez
trewa pokretnim adijabatskim klipom mase m
k
=50 kg. Klip na sebi
nosi oprugu zanemarqive te`ine, linearne karakteristike k=120
N/cm
2
i u po~etnom polo`aju udaqen je od dna cilindra z=400 mm
(slika). Pritisak okoline iznosi p
o
=1 bar. U cilindru se nalazi
vazduh (idealan gas) temperature T
1
=293 K. Na oprugu se odozgo
po~iwe spu{tati teg mase m
T
=300 kg. Od trenutka kada teg dodirne
opruga , on po~inwe oprugu sa klipom potiskivati na dole,
istovremeno sabijaju}i oprugu i gas u cilindru. Odrediti
a) za koliko se spusti klip (∆z) a koliko sabije opruga (∆l) do
trenutka kada sila u u`etu postane jednaka nuli (stawe 2)
b) do koje temperature bi trebalo zagrejati vazduh stawa 2 da bi
klip vratili u prvobitni polo`aj i koliko toplote je za to
potrebno dovesti
a) ∆z=109 mm, ∆l=245 mm
b) T=452.8 K, O=3.1 kJ
1.50. Cilindar je napravqen prema slici. Slobodno
pomi~ni klip zanemarqive mase, optere}en tegom mase
m
T
=200 kg, nalazi se u po~etnom polo`aju na kao na
slici. U cilndru se nalazi vazduh po~etne temperature
T
1
=523 K koji se hladi predaju}i kroz zidove cilindra
toplotu okolini stawa O(p
o
=1 bar, T
o
=293 K) sve do
uspostavqawa toplotne ravnote`e sa okolinom.
Odrediti:
a) pri kojoj temperaturi vazduha u cilindru }e klip
dodirnuti oslonac (stawe 2)
b) pritisak gasa na po~etku i kraju procesa
c) koli~inu toplote koju vazduh preda okolini tokom
procesa 1−2−3
a) T
2
=345.6 K
b) p
1
=1.62 bar, p
3
=1.37 bar
c) O
13
= −3.16 kJ
m
I
z
l
d
d=180 mm
D=200 mm
z=350 mm
m
I
D
z
d
∆z
∆z=150 mm
zbirka zadataka iz termodinamike strana 66
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
PRVI I DRUGI ZAKON TERMODINAMIKE
(OTVOREN TERMODINAMI^KI SISTEM)
1.51. Vazduh (idealan gas) struji stacionarno kroz vertikalnu
cev visine 3.6 m, konstantnog popre~nog preseka, masenim
protokom od

m=300 kg/h (slika). Cev je toplotno izolovana
od okoline, a u cevi je instaliran greja~ koji vazduhu predaje
toplotu. Stawe vazduha na ulazu u cev odre|eno je veli~inama
stawa 1(p
1
=1.2 bar, T
1
=293 K, w=4.5 m/s), a na izlazu 2(p
2
=1
bar T
2
=361 K). Odrediti:
a) brzinu vazduha na izlazu iz cevi
b) toplotni protok koji greja~ saop{tava vazduhu
a)
jedna~ina stawa idealnog gasa na ulazu u cev:
1 g 1 1
T R v p ⋅ = ⋅
5
1
1 g
1
10 2 . 1
293 287
p
T R
v

=

= =0.7007
kg
m
3
jedna~ina stawa idealnog gasa na izazu iz cevi:
2 g 2 2
T R v p ⋅ = ⋅
5
2
2 g
2
10 1
361 287
p
T R
v

=

= =1.0361
kg
m
3
jedna~ina kontinuiteta:
2
2
2
2
1
2
1
1
v
4
d
w
v
4
d
w
π ⋅

=
π ⋅

7007 . 0
0361 . 1
5 . 4
v
v
w w
1
2
1 2
⋅ = ⋅ = =6.65
s
m
b)
prvi zakon termodinamike za proces u cevi:
12 p 12 k
12 T 12 12 E E W H O ∆ + ∆ + + ∆ =
⋅ ⋅ ⋅
( ) ( )
1 2
2
1
2
2
1 2 p
12 z z m
2
w w
m T T c m O − ⋅ +

⋅ + − ⋅ ⋅ ∆ =
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
( ) 6 . 3
3600
300
2
5 . 4 65 . 6
3600
300
293 361 10 1
3600
300
O
2 2
3
12 ⋅ +

⋅ + − ⋅ ⋅ ⋅ =

=5668 W
2
1
z
2
−z
1
zbirka zadataka iz termodinamike strana 67
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.52. U toplotno izolovanoj komori me{aju se tri struje idealnih gasova: kiseonik A(

m=6 kg/s, p=0.18
MFa, I=250
o
C), azot B(

m=3 kg/s, p=0.33 MFa, I=590
o
C) i ugqen−monoksid C(

m=2 kg/s, p=0.38 MFa,
I=440
o
C). Pritisak dobijene sme{e na izlazu iz komore p
¯
energije kao i potencijalne energije, odrediti:
a) temperaturu (T
¯
) i zapreminski protok (
¯
V ) dobijene sme{e
b) promenu entropije sistema za proces me{awa
a)
prvi zakon termodinamike za proces u me{noj komori:
12 p 12 k
12 T 12 12 E E W H O ∆ + ∆ + + ∆ =
⋅ ⋅ ⋅
⇒ 2 1 H H
⋅ ⋅
=
C pC
C
B pB
B
A pA
A 1 T c m T c m T c m H ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
¯
pC
C
¯
pB
B
¯
pA
A 2 T c m T c m T c m H ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
pC
C
pB
B
pA
A
C pC
C
B pB
B
A pA
A
¯
c m c m c m
T c m T c m T c m
T
⋅ + ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=
⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
=
⋅ + ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=
04 . 1 2 04 . 1 3 91 . 0 6
713 04 . 1 2 863 04 . 1 3 523 91 . 0 6
T
¯
659.6 K
jedna~ina stawa idealne gasne me{avine na izlazu iz komore za me{awe:
¯
gC
C
gB
B
gA
A
¯ ¯
T R m R m R m V p ⋅
|
|
.
|

\
|
⋅ + ⋅ + ⋅ = ⋅
⋅ ⋅ ⋅

( )
5 ¯
¯
gC
C
gB
B
gA
A
¯
10 1
6 . 659 297 2 297 3 260 6
p
T R m R m R m
V

⋅ ⋅ + ⋅ + ⋅
=

|
|
.
|

\
|
⋅ + ⋅ + ⋅
=
⋅ ⋅ ⋅
20 V
¯
=
s
m
3
A
B
C
me{avina
zbirka zadataka iz termodinamike strana 68
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
jedna~ina stawa idealnog gasa A u nastaloj me{avini:
¯
gA
A
¯ ¯
A
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅

20
6 . 659 260 6
V
T R m
p
¯
¯
gA
A
¯
A
⋅ ⋅
=
⋅ ⋅
=

=0.51
5
10 ⋅ Fa
jedna~ina stawa idealnog gasa B u nastaloj me{avini:
¯
gB
B
¯ ¯
B
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅

20
6 . 659 297 3
V
T R m
p
¯
¯
gB
B
¯
B
⋅ ⋅
=
⋅ ⋅
=

=0.29
5
10 ⋅ Fa
jedna~ina stawa idealnog gasa C u nastaloj me{avini:
¯
gC
C
¯ ¯
C
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅

20
6 . 659 297 2
V
T R m
p
¯
¯
gC
C
¯
C
⋅ ⋅
=
⋅ ⋅
=

=0.20
5
10 ⋅ Fa
si
S

∆ =
RT
S

∆ +
o
S

∆ = ... =6.15
K
kW
RT
S

∆ =
A
S

∆ +
B
S

∆ +
C
S

∆ = ...=3.23 + 1.33 + 1.59 = 6.15
K
kW
o
12
o
T
O
S

− = ∆ =0
K
kW
A
S

∆ = ( ) T , p f = A m

.

|
|
.
|

\
|

A
¯
A
gA
A
¯
pA
p
p
lh R
T
T
lh c =
A
S

∆ = =
|
|
.
|

\
|

⋅ − ⋅ ⋅
6
5
10 18 . 0
10 51 . 0
lh 26 . 0
523
6 . 659
lh 91 . 0 6 3.23
K
kW
B
S

∆ = ( ) T , p f = B m

.

|
|
.
|

\
|

B
¯
B
gB
B
¯
pB
p
p
lh R
T
T
lh c =
B
S

∆ =
|
|
.
|

\
|

⋅ − ⋅ ⋅
6
5
10 33 . 0
10 29 . 0
lh 297 . 0
863
6 . 659
lh 04 . 1 3 =1.33
K
kW
C
S

∆ = ( ) T , p f = C m

.

|
|
.
|

\
|

C
¯
C
gB
C
¯
pC
p
p
lh R
T
T
lh c =
C
S

∆ =
|
|
.
|

\
|

⋅ − ⋅ ⋅
6
5
10 38 . 0
10 20 . 0
lh 297 . 0
713
6 . 659
lh 04 . 1 2 =1.59
K
kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 69
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.53. “Ludi nau~nik” tvrdi da je mogu}e, bez izmene toplote i/ili rada sa okolinom, struju vazduha stawa
1(

m=1 kg/s, p=3 bar, T=293 K) razdvojiti na dve struje. Struju 2 stawa 2(p=2.7 bar, T=333 K) i struju 3
stawa 3(p=2.7 bar, T=273 K). Dokazati da je “ludi nau~nik” u pravu. Zanemariti promene kineti~ke i
potencijalne energije vazduha.
prvi zakon termodinamike za proces u razdelnoj komori:
12 p 12 k
12 T 12 12 E E W H O ∆ + ∆ + + ∆ =
⋅ ⋅ ⋅
⇒ 2 1 H H
⋅ ⋅
=
1 p
1 T c m ⋅ ⋅

=
3 p
3
2 p
2 T c m T c m ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
⋅ ⋅
(1)
jedna~ina kontinuiteta: 3 2 1 m m m
⋅ ⋅ ⋅
+ = (2)
kombinovawem jedna~ina (1) i (2) dobija se: 2 m

=0.33
s
kg
, 3 m

=0.67
s
kg
drugi zakon termodinamike za proces u razdelnoj komori:
si
S

∆ =
RT
S

∆ +
o
S

∆ = ... =25.6
K
W
RT
S

∆ =
2
S

∆ +
3
S

∆ = ...=52.74 −27.14 = 25.6
K
W
o
12
o
T
O
S

− = ∆ =0
K
W
2
S

∆ = ( ) T , p f = 2 m

.

|
|
.
|

\
|

1
2
g
1
2
p
p
p
lh R
T
T
lh c
2
S

∆ = = |
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅
3
7 . 2
lh 287 . 0
293
333
lh 1 33 . 0 52.74
K
W
3
S

∆ = ( ) T , p f = 3 m

.

|
|
.
|

\
|

1
3
g
1
3
p
p
p
lh R
T
T
lh c =
3
S

∆ = = |
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅
3
7 . 2
lh 287 . 0
293
273
lh 1 66 . 0 −27.14
K
W
Kako je
si
S

∆ > 0, ovaj proces je mogu} pa je “ludi nau~nik” u pravu.
zbirka zadataka iz termodinamike strana 70
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.54. [ire}i se u gasnoj turbini, tok vazduha (idealan gas), mewa
svoje toplotno stawe od stawa 1(

V
1
=0.2 m
3
/s, p=10 bar, T=580 K) ,
na ulazu u turbinu, do stawa 2(

V
2
=1.2 m
3
/s, p=1 bar), na izlazu iz
we. Tokom {irewa usled neidealnog toplotnog izolovawa turbine,
toplotni protok sa vazdu{nog toka na okolni vazduh iznosi 18 kW.
Zanemaruju}i promene kineti~ke i potencijalne energije vazdha ,
odrediti:
a) snagu turbine
b) dokazati da je proces u turbini nepovratan (temperatura okoline
iznosi T
o
=293 K)
a)
jedna~ina stawa idealnog gasa na ulazu u turbinu:
1 g
1
1
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
⋅ ⋅
580 287
2 . 0 10 10
T R
V p
m
5
1 g
1
1

⋅ ⋅
=

=

=1.2
s
kg
jedna~ina stawa idealnog gasa na izlazu iz turbine:
2 g
2
2
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
⋅ ⋅
2 . 1 287
2 . 1 10 1
m R
V p
T
5
g
2
2
2

⋅ ⋅
=

=

=348.4 K
prvi zakon termodinamike za proces u turbini:
12 p 12 k
12 T 12 12 E E W H O ∆ + ∆ + + ∆ =
⋅ ⋅ ⋅

( )
1 2 p
12 12 12 12 T T T c m O H O W − ⋅ ⋅ − = ∆ − =
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 580 4 . 348 1 2 . 1 18 − ⋅ ⋅ − − =260 kW
b)
si
S

∆ =
RT
S

∆ +
o
S

∆ = ... =61.4 + 181.4 =242.8
K
W
> 0
293
18
T
O
S
o
12
o

− = − = ∆

=61.4
K
W
RT
S

∆ =
12
S

∆ = ( ) T , p f =

m
.

|
|
.
|

\
|

1
2
g
1
2
p
p
p
lh R
T
T
lh c
RT
S

∆ = = |
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅
10
1
lh 287 . 0
580
4 . 348
lh 1 2 . 1 181.4
K
W
W
T12
O
12
1
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 71
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.55. U dvostepenoj gasnoj turbini ekspandira

m=2 kg/s vazduha (idealan gas) od po~etnog pritiska
p
1
=60 bar do krajweg pritiska p
4
=10 bar. Nakon ekspanzije u prvom stepenu turbine vazduh se uvodi u
me|uzagreja~ u kome se izobarski zagreva do temperature T
1
=T
3
=800 K. Ekspanzije u oba stepena su
adijabatske i kvazistati~ke. Zanemariti promene potencijalne i kineti~ke energije. Skicirati
proces u pv i Ts koordinatnim sistemima i odrediti:
a) pritisak u me|uzagreja~u tako da snaga dvostepene turbine bude maksimalna
b) snagu dvostepene turbine u tom slu~aju
a)
( )
4 3 2 1 p
34 T 12 T T T T T c m W W F − + − ⋅ ⋅ = + =

⋅ ⋅
= ...
1
2
1
2
1
T
T
p
p
− κ
κ
|
|
.
|

\
|
= ⇒
1
1
2
1 2
T
T
p p
− κ
κ
|
|
.
|

\
|
⋅ = =p
x
(1)
1
4
3
4
3
T
T
p
p
− κ
κ
|
|
.
|

\
|
= ⇒
1
4
3
4 3
T
T
p p
− κ
κ
|
|
.
|

\
|
⋅ = =p
x
(2)
1
3 2
4
W
T12
O
23
W
T34
T
s
p
v
1
2 3
4
1
4
3
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 72
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
kombinovawem jedna~ina (1) i (2) dobija se:
1
1
2
1
T
T
p
− κ
κ
|
|
.
|

\
|
⋅ =
1
4
3
4
T
T
p
− κ
κ
|
|
.
|

\
|
⋅ ⇒
1
2 4
1 3
4
1
T T
T T
p
p
− κ
κ
|
|
.
|

\
|

= ⇒
2 4
1 3
1
4
1
T T
T T
p
p

=
|
|
.
|

\
| κ
− κ

κ
κ −
|
|
.
|

\
|

=
1
4
1
4
1 3
2
p
p
T
T T
T
|
|
|
.
|

\
|
− +
|
|
.
|

\
|

− ⋅ ⋅ =
κ
κ −

4 3
1
4
1
4
1 3
1 p
T T
p
p
T
T T
T c m F
|
|
|
.
|

\
|

|
|
.
|

\
|

⋅ ⋅ =

κ
κ −

1
p
p
T
T T
c m
T
F
1
4
1
2
4
1 3
p
4
0
T
F
4
=

⇔ 0 1
p
p
T
T T
1
4
1
2
4
1 3
=
|
|
|
.
|

\
|

|
|
.
|

\
|

κ
κ −

κ
κ −
|
|
.
|

\
|
⋅ ⋅ =
1
4
1
1 3 4
p
p
T T T
κ
κ −
|
|
.
|

\
|
⋅ ⋅ =
1
4
1
1 3 4
p
p
T T T =
4 . 1
4 . 1 1
5
5
10 10
10 60
800 800

|
|
.
|

\
|

⋅ ⋅ =619.33 K ⇒
4 . 1
4 . 1 1
5
5
2
10 10
10 60
33 . 619
800 800
T

|
|
.
|

\
|

= =619.33 K,
1
1
2
1 2
T
T
p p
− κ
κ
|
|
.
|

\
|
⋅ = =
1 4 . 1
4 . 1
5
800
33 . 619
10 60

|
.
|

\
|
⋅ ⋅ =24.5 bar
b)
( ) 33 . 619 800 33 . 619 800 1 2 F
max
− + − ⋅ ⋅ = =722.68 kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 73
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.56. Kopresor, snage 2 kW, usisava okolni vazduh (idealan gas) stawa 1(p=1 bar, T=293 K,

m=0.05
kg/s) i adijabatski ga sabija do stawa 2. Nakon toga se vazduh adijabatski prigu{uje do po~etnog
pritiska (p
3
=p
1
prigu{ivawa je jednak. Odrediti stepen dobrote adijabatske kompresije. Zanemariti promene
kineti~ke i potencijalne energije vazduha.
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu
ograni~enom isprekidanom linijom:
13 p 13 k
13 T 13 13 E E W H O ∆ + ∆ + + ∆ =
⋅ ⋅ ⋅
( ) 12 T
1 3 p
W T T c m 0
⋅ ⋅
+ − ⋅ ⋅ = ⇒
1 05 . 0
2
293
c m
W
T T
p
12 T
1 3

+ =

− =

=333 K
prvi zakon termodinamike za proces u prigu{nom ventilu :
23 p 23 k
23 T 23 23 E E W H O ∆ + ∆ + + ∆ =
⋅ ⋅ ⋅
⇒ 3 2 H H
⋅ ⋅
= ⇒ T
2
=T
3
23 12
s s ∆ = ∆ ⇒
2
3
g
2
3
p
1
2
g
1
2
p
p
p
lh R
T
T
lh c
p
p
lh R
T
T
lh c − = − ⇒
287 . 0 2
1
5
g
R 2
p
c
1
2
1 2
293
333
10 1
T
T
p p

|
.
|

\
|
⋅ ⋅ =
|
|
.
|

\
|
⋅ = =
5
10 25 . 1 ⋅ Fa p
2k
=p
2
κ
− κ
|
|
.
|

\
|
=
1
k 2
1
k 2
1
p
p
T
T

4 . 1
1 4 . 1
1
1
k 2
1 k 2
1
25 . 1
293
p
p
T T

κ
− κ
|
.
|

\
|
⋅ =
|
|
.
|

\
|
⋅ = =312.3 K
333 293
3 . 312 293
T T
T T
2 1
k 2 1 kp
d

=

= η =0.48
1 3 2
W
T12
zbirka zadataka iz termodinamike strana 74
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.57. U turbo kompresorskoj stanici se vr{i dvostepena kvazistati~ka adijabatska kompresija.
Kompresor usisava 5 kmol/h okolnog vazduha (idelan gas) stawa 1(p=1 bar, T=293 K) i sabija ga na
neki me|u pritisak pri kojem se daqe hladi do temperature okoline. Nakon toga se vazduh sabija na
kona~ni pritisak 4(p=9 bar). Zanemaruju}i promene potencijalne i kineti~ke energije, odrediti:
a) vrednost me|u pritiska (p
2
=p
3
) pri kojem su snage potrebne za oba stepena sabijawa jednake
b) u{tedu u snazi u ovom procesu u odnosu na kompresiju bez me|uhla|ewa, tj. kada bi se kvazistati~ka
adijabatska kompresija od stawa 1(p=1 bar, T=293 K) do pritiska od 9 bar vr{ila u jednom stepenu
a)
prvi zakon termodinamike za proces u kompresoru niskog pritiska:
12 p 12 k
12 T 12 12 E E W H O ∆ + ∆ + + ∆ =
⋅ ⋅ ⋅
⇒ ( )
2 1 p
12 T T T c m W − ⋅ ⋅ =
⋅ ⋅
(1)
prvi zakon termodinamike za proces u kompresoru visokog pritiska:
34 p 34 k
34 T 34 34 E E W H O ∆ + ∆ + + ∆ =
⋅ ⋅ ⋅
⇒ ( )
4 3 p
34 T T T c m W − ⋅ ⋅ =
⋅ ⋅
(2)
Kombinovawem uslova zadatka 34 T 12 T W W
⋅ ⋅
= i T
1
=T
3
sa jedna~inama (1) i (2)
dobija se T
2
=T
4
.
1
2
1
2
1
T
T
p
p
− κ
κ
|
|
.
|

\
|
= ⇒
1
1
2
1 2
T
T
p p
− κ
κ
|
|
.
|

\
|
⋅ = (3)
1
4
3
4
3
T
T
p
p
− κ
κ
|
|
.
|

\
|
= ⇒
1
4
3
4 3
T
T
p p
− κ
κ
|
|
.
|

\
|
⋅ = (4)
1
2
3
4
W
T12
W
T34
O
23
zbirka zadataka iz termodinamike strana 75
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
deqewem jedna~ina (3) i (4) dobija se:
κ
− κ
|
|
.
|

\
|
⋅ =
2
1
1
4
1 4
p
p
T T
4 . 1 2
1 4 . 1
4
1
9
293 T

|
.
|

\
|
⋅ = =401.04 K = T
2
iz jedna~ine (3) ⇒
1 4 . 1
4 . 1
5
2
293
04 . 401
10 1 p

|
.
|

\
|
⋅ ⋅ = =
5
10 3 ⋅ Fa = p
3
b)
κ
− κ
|
|
.
|

\
|
⋅ =
1
1
4
1
'
4
p
p
T T =
4 . 1
1 4 . 1
1
9
293

|
.
|

\
|
⋅ =548.92 K
potrebna snaga u prvom slu~aju: 34 T 12 T T W W W
⋅ ⋅ ⋅
+ =
T W

= ( ) ( ) ( ) 04 . 401 293 1 . 29
3600
5
T T T T Mc h
4 3 2 1 p
− ⋅ ⋅ = − + − ⋅ ⋅

= −4.37 KW
potrebna snaga u drugom slu~aju: ' 14 T
,
T W W
⋅ ⋅
=
,
T W

= ( ) ( ) ( ) 92 . 548 293 1 . 29
3600
5
T T Mc h
' 4 1 p
− ⋅ ⋅ = − ⋅ ⋅

= −10.34 KW
u{teda u snazi:
,
T T T W W W
⋅ ⋅ ⋅
− = ∆ =−4.37+10.34 = 5.97 kW
zatvorena povr{ina (2−3−4−4′−2) predstavqa u{tedu u
snazi ( T W

∆ ) koja je ostvarena dvostepenom
kompresijom (u odnosu na jednostepenu kompresiju)
1
4
3
4′
2
T
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 76
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.58. U dvostepenom kompresoru sa me|uhla|ewem, pri ustaqenim uslovima, sabija se neravnote`no
(nekvazistati~ki) i adijabatski 0.3 kg/s azota (idealan gas), od polaznog stawa 1(p
1
=0.1 MFa, T
1
=293 K)
do stawa 4(p
4
=0.6 MFa, T
4
=450 K). Stepeni dobrote prilikom sabijawa u oba stepena su jednaki i iznose
8 . 0
ll
d
l
d
= η = η . Odrediti ukupnu snagu za pogon kompresora i toplotnu snagu koja se odvodi pri hla|ewu
(izme|u dve kompresije), ako se proces me|uhla|ewa odvija pri stalnom pritisku p
2
=p
3
= 0.3 MFa.
Zanemariti promene kineti~ke i potencijalne energije vazduha i prikazati sve procese na Ts dijagramu.
κ
− κ
|
|
.
|

\
|
=
1
k 2
1
k 2
1
p
p
T
T
⇒ =
|
|
.
|

\
|
⋅ =
κ
− κ 1
1
k 2
1 k 2
p
p
T T
4 . 1
1 4 . 1
1
3
293

|
.
|

\
|
⋅ =401 K
2 1
k 2 1 l
d
T T
T T

= η ⇒ =
η

− =
l
d
k 2 1
1 2
T T
T T =

8 . 0
401 293
293 428 K
κ
− κ
|
|
.
|

\
|
=
1
k 4
3
k 4
3
p
p
T
T

κ
− κ
|
|
.
|

\
|
⋅ =
1
3
k 4
3 k 4
p
p
T T (1)
4 3
k 4 3 ll
d
T T
T T

= η ⇒ ( )
4 3
ll
d 3 k 4
T T T T − ⋅ η − = (2)
kombinovawem jedna~ina (1) i (2) dobija se: T
3
=354 K, T
4k
=431 K
1
O
23
3
4
2
W
T34
W
T12
zbirka zadataka iz termodinamike strana 77
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
odvedena toplota u fazi me|uhla|ewa (2−3): ( )
cohsI p 23
23 q m O
=
⋅ ⋅
⋅ =
( ) ( ) 428 354 04 . 1 3 . 0 T T c m O
2 3 p
23 − ⋅ ⋅ = − ⋅ ⋅ =
⋅ ⋅
= −23.1 kW
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu
ograni~enom isprekidanom linijom:
14 p 14 k
14 T 14 23 E E W H O ∆ + ∆ + + ∆ =
⋅ ⋅ ⋅
( )
1 4 p
23 14 23 14 T T T c m O H O W − ⋅ ⋅ − = ∆ − =
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 293 450 04 . 1 3 . 0 1 . 23 − ⋅ ⋅ − −
14 T W

=−72.1 kW
napomena: ukupna snaga za pogon oba kompresora jednaka je zbiru snaga
potrebnih za pogon kompresora niskog pritiska i kompresora
visokog pritiska tj: 34 T 12 T 14 T W W W
⋅ ⋅ ⋅
+ =
zbirka zadataka iz termodinamike strana 78
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
PRVI I DRUGI ZAKON TERMODINAMIKE
(PUWEWE I PRA@WEWE REZERVOARA)
1.59. Vazduh (idealan gas) stawa (p=1 bar, T=290 K) nalazi se u toplotno izolovanom rezervoaru
zapremine V=0.6 m
3
. Toplotno izolovanim cevovodom u rezervoar se uvodi vazduh (idealan gas) stawa
(p=10 bar, T=400 K). Tokom procesa u rezervoaru je stalno ukqu~en greja~ snage 2.5 kW. Kada vazduh u
rezervoaru dostigne stawe (p=4 bar, T=500 K) prekida se dotok vazduha i iskqu~uje greja~. Odrediti
vreme trajawa procesa puwewa rezervoara kao i maseni protok vazduha koji se uvodi u rezervoar.
po~etak: p=1 bar, T=290 K
kraj: p=4 bar, T=500 K
ulaz: p=10 bar, T=400 K
jedna~ina stawa idealnog gasa za po~etak:
poc g poc poc
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
290 287
6 . 0 10 1
T R
V p
m
5
poc g
poc
poc

⋅ ⋅
=

= =0.72 kg
jedna~ina stawa idealnog gasa za kraj:
kr g kr kr
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
500 287
6 . 0 10 4
T R
V p
m
5
kr g
kr
kr

⋅ ⋅
=

= =1.67 kg
materijalni bilans procesa puwewa:
iz kr ul po
m m m m + = +
po kr ul
m m m − = =1.67 − 0.72 = 0.95 kg
prvi zakon termodinamike za proces puwewa:
ul iz po kr 12 12
H H U U W O − + − = −
ul p ul po v po kr v kr 12
T c m T c m T c m O ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ =
400 1 95 . 0 290 72 . 0 72 . 0 500 72 . 0 67 . 1 O
12
⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ = =70.86 kJ
5 . 2
86 . 70
O
O
12
12
= = τ

=28.3 s
3 . 28
95 . 0 m
m
ul
ul =
τ
=

=33.6
s
g
zbirka zadataka iz termodinamike strana 79
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.60. U verikalnom toplotno izolovanom cilindru, povr{ine popre~nog preseka A=0.1 m
2
, nalazi se
vazduh (idealan gas) stawa (T=180
o
C, m=0.05 kg), ispod toplotno izolovanog klipa mase koja odgovara
te`ini od 20 kN, a na koji spoqa deluje atmosferski pritisak od 0.1 MFa (slika). U cilindar se, kroz
toplotno izolovan cevovod, naknadno uvede vazduh stawa (p=0.4 MFa, T=540
o
C, m=0.1 kg) {to dovede
do pomerawa klipa (bez trewa). Zanemaruju}i promene kineti~ke i potencijalne energije uvedenog
vazduha odrediti koliki rad izvr{i vazduh nad okolinom kao i temperaturu vazduha u cilindru na
kraju procesa.
po~etak: T=453 K, p=
1 . 0
10 20
10 1
A
F
p
3
5
Ieg
o

+ ⋅ = + =3 bar, m=0.05 kg
kraj: p=3 bar
ulaz: p=4 bar, T=813 K, m=0.1 kg
jedna~ina stawa idealnog gasa za po~etak:
poc g poc poc poc
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
5
poc
poc g poc
poc
10 3
453 287 05 . 0
p
T R m
V

⋅ ⋅
=
⋅ ⋅
= =0.0217 m
3
materijalni bilans procesa puwewa:
iz kr ul po
m m m m + = +
ul po kr
m m m + = =0.05 + 0.1 = 0.15 kg
jedna~ina stawa idealnog gasa za kraj:
kr g kr kr kr
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅ (1)
prvi zakon termodinamike za proces puwewa:
ul iz po kr 12 12
H H U U W O − + − = −
ul p ul po v po kr v kr 12
T c m T c m T c m W ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ = −
(2)
( ) ( )
poc kr poc
kr
V
poc
V
12
V V p dV V p W − ⋅ = ⋅ =

(3)
∆y
kraj
ulaz
po~etak
zbirka zadataka iz termodinamike strana 80
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
kada se jedna~ine (1) i (3) uvrste u jedna~inu (2) dobija se:
( )
ul p ul po v po
g kr
kr kr
v kr poc kr poc
T c m T c m
R m
V p
c m V V p ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ −

⋅ ⋅ = − ⋅ − ⇒
kraj
g
v
poc
poc poc ul p ul po v po
kr
p
R
c
p
V p T c m T c m
V
⋅ +
⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=
5 3 5
3 5
kr
10 3
287
72 . 0
10 10 3
0217 . 0 10 10 3 813 1 1 . 0 453 72 . 0 05 . 0
V
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=

=0.0989 m
3
(1) ⇒
287 15 . 0
0989 . 0 10 3
R m
V p
T
5
g kr
kr kr
kr

⋅ ⋅
=

= =689.2 K
(3) ⇒ ( ) ( ) 0217 . 0 0989 . 0 10 10 3 V V p W
3 5
poc kr poc 12
− ⋅ ⋅ ⋅ = − ⋅ =

=23.16 kJ
1.61. Kroz toplotno izolovan cevovod, unutra{weg pre~nika d=10 mm), biva uveden azot (N
2
, idealan
gas) stawa (T=305 K, p=0.6 MFa, w=10 m/s) u toplotno izolovan rezervoar zapremine V=0.6 m
3
u
kojem se ve} nalazi ugqen−dioksid (CO
2
, idealan gas) stawa (p=0.1 MFa, T=293 K). Ako se proces
puwewa prekida kada pritisak sme{e u rezevoaru dostigne 0.5 MFa, odrediti:
a) temperaturu me{avine idealnih gasova u rezervoaru na kraju procesa puwewa
b) promenu entropije sistema za vreme procesa puwewa
c) vreme trajawa procesa puwewa rezervoara
po~etak: p=1 bar, T=293 K, CO
2
kraj: p=5 bar, CO
2
+ N
2
ulaz: p=6 bar, T=305 K, w=10 m/s, N
2
a)
prvi zakon termodinamike za proces puwewa:
ul iz po kr 12 12
H H U U W O − + − = −
( )
|
|
.
|

\
|
+ ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ + ⋅ =
2
w
T c m T c m T c m c m 0
2
ul
2
pN
2
N po
2
vCO
2
CO kr
2
vN
2
N
2
vCO
2
CO
(1)
jedna~ina stawa me{avine idealnih gasova za zavr{etak puwewa:
kr
2
gN
2
N
2
gCO
2
CO kr
T ) R m R (m V p ⋅ ⋅ + ⋅ = ⋅ (2)
jedna~ina stawa idealnog gasa za (CO
2
) po~etak:
poc
2
gCO
2
CO poc
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
(3)
zbirka zadataka iz termodinamike strana 81
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
(3) ⇒
293 189
6 . 0 10 1
T R
V p
m
5
poc
2
gCO
poc
2
CO

⋅ ⋅
=

= =1.08 kg
kombinovawem jedna~ina (1) i (2) dobija se: T
kr
=383.6 K,
2
N
m =1.94 kg
b)
∆S
sisIem
= ∆S
+ ∆S
okoliha
= ... =936.3
K
J
∆S
okoliha
=0
K
J
∆S
=
2
N
2
CO
S S ∆ + ∆ = ...= 192 + 744.3 = 936.3
K
J
2
CO
S ∆ =f(T, V)= =
|
|
.
|

\
|
+ ⋅
V
V
lh R
T
T
lh c m
2
gCO
po
kr
2
vCO
2
CO
293
383.6
lh 0.66 1.08 ⋅ ⋅ =192
K
J
2
N
S ∆ =f(T, F)=
|
|
|
.
|

\
|
− ⋅
ul
2
N
kraj
2
gN
ul
kr
2
pN
2
N
p
p
lh R
T
T
lh c m =
2
N
S ∆ = |
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅
6
3.68
lh 297 . 0
305
383.6
lh 1.04 1.94 =...= 744.3
K
J
jedna~ina stawa idealnog gasa (N
2
) za kraj:
kr
2
gN
2
N
2
N
kr
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
6 . 0
6 . 383 297 94 . 1
V
T R m
p
kr
2
gN
2
N
2
N
kr
⋅ ⋅
=
⋅ ⋅
= =
5
10 68 . 3 ⋅ Fa
c)
2
N
2
N
m
m

= τ =...=
3
10 2 . 5
94 . 1

=373.1 s
4
d
w m
2
ulaz 2
N
π
⋅ ⋅ ρ =

=...=
4
01 . 0
10 62 . 6
2
π
⋅ ⋅ =
3
10 2 . 5

s
kg
305 297
10 6
T R
p
5
ulaz
2
gN
ulaz
ulaz

=

= ρ =6.62
3
m
kg
zbirka zadataka iz termodinamike strana 82
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.62. U rezervoaru zapremine V=0.3 m
3
nalazi se azot stawa (p=120 bar, T=300 K). Ventil na rezervoaru
se brzo otvori, ispusti se izvesna koli~ina azota u atmosferu a zatim se ventil ponovo zatvori, tako da
se mo`e smatrati da pri takvim uslovima nema razmene toplote izme|u rezervoara i okoline. Ne
posredno po zatvarawu ventila pritisak azota u rezervoaru iznosi p=60 bar. Odrediti:
a) koli~inu azota koja je istekla iz rezervoara (kg) kao i temperaturu azota u rezervoaru neposredno
posle zatvarawa ventila
b) koli~inu toplote koju bi trebalo dovesti preostalom vazduhu u sudu da bi dostigao pritisak koji je je
imao pre pra`wewa (MJ)
a)
Promena stawa azota koji se za vreme procesa pra`wewa nalazi u sudu je
kvazistai~ka adijabatska promena, pa se temperatura azota u sudu na kraju
procesa pra`ewa mo`e odrediti iz zakona kvazistati~ke adijabatske promene:
κ
− κ
|
|
.
|

\
|
=
1
po
kr
po
kr
p
p
T
T

4 . 1
1 4 . 1
1
po
kr
po kr
120
60
300
p
p
T T

κ
− κ
|
.
|

\
|
⋅ =
|
|
.
|

\
|
⋅ = =246.1 K
jedna~ina stawa idealnog gasa za po~etak:
poc g poc poc
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
300 297
3 . 0 10 120
T R
V p
m
5
poc g
poc
poc

⋅ ⋅
=

= =40.4 kg
jedna~ina stawa idealnog gasa za kraj:
kr g kr kr
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
1 . 246 297
3 . 0 10 60
T R
V p
m
5
kr g
kr
kr

⋅ ⋅
=

= =24.63 kg
materijalni bilans procesa pra`wewa:
iz kr ul po
m m m m + = +
kr po iz
m m m − = =40.4 − 24.63 = 15.77 kg
b)
1 = kraj (m=24.63 kg, p=60 bar, T=246.1 K)
2 (m=24.63 kg, p=120 bar, T=?)
jedna~ina stawa idealnog gasa za stawe 2:
2 g 2
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
297 63 . 24
3 . 0 10 120
R m
V p
T
5
g
2
2

⋅ ⋅
=

= =492.1 K
( ) ( )
1 2 v cohsI v 12 12
T T c m q m O − ⋅ ⋅ = ⋅ =
=
= ( ) 1 . 246 1 . 492 74 . 0 63 . 24 − ⋅ ⋅ =4.48 MJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 83
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ME[AVINE IDEALNIH GASOVA
1.63. Za me{avinu idealnih gasova, kiseonika (A) i azota (B), odredititi molsku masu (M
m
), gasnu
konstantu (R
gm
), specifi~ne toplotne kapacitete pri stalnom pritisku (c
pm
) i pri stalnoj zapremini
(c
vm
), eksponent izentropske promene stawa (κ
m
) kao i parcijalne pritiske komponenata A i B ako se
me{avina nalazi na
p
m
=1 bar i ako je sastav me{avine zadat na slede}i na~in:
a) g
A
=0.6, g
B
=0.4
b) r
A
=0.2, r
B
=0.8
a)
28
4 . 0
32
6 . 0
1
M
g
M
g
1
M
B
B
A
A
gM
+
=
+
= =30.27
kmol
kg
( )
27 . 30
8315
M
MR
R
m
g
gm
= = =274.69
kgK
J
3 3
FB B FA A Fm
10 04 . 1 4 . 0 10 91 . 0 6 . 0 c g c g c ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ = ⋅ + ⋅ = =962
kgK
J
69 . 274 962 R c c
gm pm vm
− = − = =687.31
kgK
J
31 . 687
962
c
c
vm
ps
m
= = κ =1.4
1
32
27 . 30
6 . 0 p
M
M
g p
m
A
M
A A
⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ = =0.57 bar
57 . 0 1 p p p
A m B
− = − = =0.43 bar
b)
= ⋅ + ⋅ = ⋅ + ⋅ = 28 8 . 0 32 2 . 0 M r M r M
B B A A m
28.8
kmol
kg
( )
8 . 28
8315
M
MR
R
m
g
gm
= = =288.72
kgK
J
04 . 1
8 . 28
28
8 . 0 91 . 0
8 . 28
32
2 . 0 c
M
M
r c
M
M
r c
pB
M
B
B pA
M
A
A pm
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ = =1011.11
kgK
J
72 . 288 11 . 1011 R c c
gm pm vm
− = − = =722.39
kgK
J
39 . 722
11 . 1011
c
c
vm
ps
m
= = κ =1.4
1 2 . 0 p r p
m A A
⋅ = ⋅ = =0.2 bar
2 . 0 1 p p p
A m B
− = − = =0.8 bar
zbirka zadataka iz termodinamike strana 84
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.64. Me{avina idealnih gasova, m=1 kg, sastoji se od azota (A), zapreminskog udela 40º i metana (B),
zapreminskog udela (60%). Me{avina se zagreva od temperature T
1
=300 K do temperature T
2
=600 K na
dva na~ina. Prvi put je promena stawa kvazistati~ki izohorska, a drugi put se odvija kvazistati~ki po
zakonu prave linije u Ts koordinatnom sistemu. U oba slu~aja po~etna i krajwa stawa radnog tela su
jednaka. Skicirati promene stawa na Ts dijagramu i odrediti:
a) zapreminski rad (kJ) du` promene 1−2 koja se odvija po zakonu prave linije
b) promenu entropije izolovanog sistema (kJ/K) koji ~ine radna materija i toplotni izvor stalne
temperature T
Tl
=T
2
za slu~aj izohorske promene stawa
= ⋅ + ⋅ = ⋅ + ⋅ = 16 6 . 0 28 4 . 0 M r M r M
B B A A m
20.8
kmol
kg
82 . 1
8 . 20
16
6 . 0 74 . 0
8 . 20
28
4 . 0 c
M
M
r c
M
M
r c
pB
M
B
B vA
M
A
A vm
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ = =1.24
kgK
kJ
a)
( )
|
|
.
|

\
|
+ ⋅ ⋅
+
⋅ = ∆ ⋅
+
⋅ = ⋅ ⋅ =

1
2
gm
1
2
vm
2 1
12
2 1
2
s
1
s
12
v
v
lh R
T
T
lh c
2
T T
m s
2
T T
m ds s T m O
300
600
lh 24 . 1
2
300 600
1 O
12
⋅ ⋅
+
⋅ = =386.78 kJ
( ) ( ) 300 600 24 . 1 1 T T c m u m U
1 2 vsm 12 12
− ⋅ ⋅ = − ⋅ ⋅ = ∆ ⋅ = ∆ =372 kJ
prvi zakon termodinamike za proces 1−2 koji se odvija po pravoj liniji:
O
12
= ∆U
12
+ W
12
⇒ W
12
= O
12
− ∆U
12
= 386.78−372=14.78 kJ
1
T
2
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 85
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
∆S
Sl
= ∆S
RT
+ ∆S
Tl
= ...= 859.5 − 620 =239.5
K
J
∆S
RT
=m
.
∆s
12
=
300
600
lh 24 . 1 1
T
T
lh c m
1
2
vsm
⋅ ⋅ = ⋅ =859.5
K
J
∆S
Tl
=
Tl
12
T
O
− =...=
600
372
− = −620
K
J
( ) ( ) ( ) 300 600 24 . 1 1 T T c m q m O
1 2 vm cohsI v 12 12
− ⋅ ⋅ = − ⋅ ⋅ = ⋅ =
=
=372 kJ
1.65. [upqa kugla zanemarqive mase unutra{weg pre~nika d=1 m sastavqena je od dve polovine koje
su tesno priqubqene (slika). U kugli se nalazi me{avina idealnih gasova vodonika (A),
ugqen−dioksida (B) i azota (C) sastava r
A
=0.35, r
B
=0.4 i r
C
=0.25 stawa 1(p=0.2 bar, T=293 K). Na dowoj
polovini kugle obe{en je teret mase m
T
=4000 kg. Pritisak okoline iznosi p
o
=1 bar. Odrediti
koliko toplote treba dovesti me{avini idealnih gasova u kugli da bi se polovine mogle razdvojiti.
= ⋅ + ⋅ + ⋅ = ⋅ + ⋅ + ⋅ = 28 25 . 0 44 4 . 0 2 35 . 0 M r M r M r M
C C B B A A m
25.3
kmol
kg
( )
3 . 25
8315
M
MR
R
m
g
gm
= = =328.66
kgK
J
pC
M
C
C pB
M
B
B vA
M
A
A vm
c
M
M
r c
M
M
r c
M
M
r c ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
74 . 0
3 . 25
28
25 . 0 66 . 0
3 . 25
44
4 . 0 4 . 10
3 . 25
2
35 . 0 c
vm
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ = =0.95
kgK
kJ
zapremina lopte: V=
6
1
6
d
3 3
π ⋅
=
π
=0.5236 m
3
zbirka zadataka iz termodinamike strana 86
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
jedna~ina stawa me{avine idealnih gasova stawa (1):
1 gm 1
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
293 66 . 328
5236 . 0 10 2 . 0
T R
V p
m
5
1 gm
1

⋅ ⋅
=

= =0.11 kg
jedna~ina stati~ke ravnote`e neposredno pred odvajawe dowe polovine
(stawe 2):
4
d
g m
p
2
I
2
π ⋅

+ =
o
p ⇒
p
2
=
4
1
81 . 9 10 4
10 1
4
d
g m
p
2
3
5
2
I
o
π ⋅
⋅ ⋅
− ⋅ =
π ⋅

− =
5
10 5 . 0 ⋅ Fa
jedna~ina stawa me{avine idealnih gasova stawa (2):
2 gm 2
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
66 . 328 11 . 0
5236 . 0 10 5 . 0
R m
V p
T
5
gm
2
2

⋅ ⋅
=

= =724.15 K
( ) ( ) ( ) 293 15 . 724 95 . 0 22 . 0 T T 95 . 0 11 . 0 q m O
1 2 cohsI v 12 12
− ⋅ ⋅ = − ⋅ ⋅ = ⋅ =
=
=45.3 kJ
1.66. Za situaciju u proto~nom ure|aju za me{awe (prikazanu na slici) koji radi pri stacionarnim
uslovima, odrediti da li se u sistem dovodi mehani~ka snaga ili se iz sistema mehani~ka snaga odvodi
i izra~unati wenu vrednost (kW).
kW 10 O12 − =

? W 12 T =

struja 1:
w
1
=200 m/s
T
1
=500
o
C
m
1
=10 I/h
molski sastav:
A: CO
2
=50º
B: N
2
=50º
struja 2:
w
2
=0 m/s
T
2
=420
o
C
m
2
=6 I/h
molski sastav:
C: N
2
=60º
D: O
2
=40º
me{avina:
w
¯
=30 m/s
T
¯
=500
o
C
zbirka zadataka iz termodinamike strana 87
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
struja 1:
= ⋅ + ⋅ = ⋅ + ⋅ = 28 5 . 0 44 5 . 0 M r M r M
B B A A 1 m
36
kmol
kg
36
10 10
M
m
h
3
1 m
1
1

= =

=277.78
( )
h
B A kmol +
78 . 277 5 . 0 h r h 1
A
A ⋅ = ⋅ =
⋅ ⋅
=138.89
h
kmolA
74 . 271 3 . 0 h r h 1
B
B ⋅ = ⋅ =
⋅ ⋅
=138.89
h
kmolB
struja 2:
32 4 . 0 28 6 . 0 M r M r M
D D C C 2 m
⋅ + ⋅ = ⋅ + ⋅ = =29.6
kmol
kg
6 . 29
10 6
M
m
h
3
2 m
2
2

= =

=202.70
( )
h
D C kmol +
70 . 202 6 . 0 h r h 2
C
C ⋅ = ⋅ =
⋅ ⋅
=121.62
h
kmolC
70 . 202 4 . 0 h r h 2
D
D ⋅ = ⋅ =
⋅ ⋅
=81.08
h
kmolD
prvi zakon termodinamike za proces me{awa fluidnih struja:
12 p 12 k
12 T 12 12 E E W H O ∆ + ∆ + + ∆ =
⋅ ⋅ ⋅

12 k
12 12 12 T E H O W ∆ − ∆ − =
⋅ ⋅ ⋅
1 2 12 H H H
⋅ ⋅ ⋅
− = ∆ =...=3249.77 − 3118.69 = 131.08 kW
1 H

= ( ) ( ) ( ) ( )
2
D
p
D
C
p
C
1
B
p
B
A
p
A T Mc h Mc h T Mc h Mc h ⋅
(
¸
(

¸

⋅ + ⋅ + ⋅
(
¸
(

¸

⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
1 H

= 693 1 . 29
3600
08 . 81
1 . 29
3600
62 . 121
773 1 . 29
3600
89 . 138
4 . 37
3600
89 . 138

(
¸
(

¸

⋅ + ⋅ + ⋅
(
¸
(

¸

⋅ + ⋅
1 H

=3118.69 kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 88
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
2 H

= ( ) ( ) ( ) ( )
¯
D
p
D
C
p
C
¯
B
p
B
A
p
A T Mc h Mc h T Mc h Mc h ⋅
(
¸
(

¸

⋅ + ⋅ + ⋅
(
¸
(

¸

⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
2 H

= 773 1 . 29
3600
08 . 81
1 . 29
3600
62 . 121
773 1 . 29
3600
89 . 138
4 . 37
3600
89 . 138

(
¸
(

¸

⋅ + ⋅ + ⋅
(
¸
(

¸

⋅ + ⋅
2 H

=3249.77 kW
2 sIruja
12 k
1 sIruja
12 k 12 k
E E E ∆ + ∆ = ∆ =...=−54.31 + 0.75 =−53.56 kW
( ) ( )
2
w w
M h M h E
2
1
2
¯
B
B
A
A
1 sIruja
12 k

|
|
.
|

\
|
⋅ + ⋅ = ∆
⋅ ⋅
2
200 30
28
3600
89 . 138
44
3600
89 . 138
E
2 2
1 sIruja
12 k

⋅ |
.
|

\
|
⋅ + ⋅ = ∆ =−54.31 kW
( ) ( )
2
w w
M h M h E
2
2
2
¯
D
D
C
C
2 sIruja
12 k

|
|
.
|

\
|
⋅ + ⋅ = ∆
⋅ ⋅
2
0 30
32
3600
08 . 81
28
3600
62 . 121
E
2 2
2 sIruja
12 k

⋅ |
.
|

\
|
⋅ + ⋅ = ∆ =+0.75 kW
12 T W

= −10 − 131.08 + 54.31 = −86.77 kW
Po{to je vrednost za 12 T W

negativan broj to zna~i da se u sistem dovodi mehani~ka snaga.
1.67. Vazduh (idealna gas) po~etne temperature T
v1
=50
o
C, masenog protoka

m
v
=2 kg/s zagreva se u
rekuperativnom razmewiva~u toplote na ra~un hla|ewa me{avine idealnih gasova CO
2
i SO
2
od
T
m1
=400
o
C do T
m2
=240
o
C. Maseni protok me{avine idealnih gasova je

m
m
=3 kg/s, a maseni udeo CO
2
u
me{avini je 80º. Razmewiva~ toplote je toplotno izolovan od okoline. Pokazati da je proces razmene
toplote u razmewiva~u toplote nepovratan. Zanemariti promene kineti~ke i potencijalne energije
gasnih struja kao i padove pritiska gasnih struja pri strujawu kroz razmewiva~ toplote.
CO
2
+ SO
2
vazduh
zbirka zadataka iz termodinamike strana 89
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
0.2 g 1 g 0.8 g
2
CO
2
SO
2
CO
= − = ⇒ =
58 . 0 2 . 0 85 . 0 8 . 0 c g c g c
2
pSO
2
SO
2
pCO
2
CO pm
⋅ + ⋅ = ⋅ + ⋅ = =0.8
kgK
kJ
prvi zakon termodinamike za proces u razmewiva~u toplote:
12 p 12 k
12 T 12 12 E E W H O ∆ + ∆ + + ∆ =
⋅ ⋅ ⋅
⇒ 1 H

= 2 H

2 m pm
m
2 v pv
v
1 m pm
m
1 v pv
v T c m T c m T c m T c m ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
pv
v
2 m pm
m
1 m pm
m
1 v pv
v
2 v
c m
T c m T c m T c m
T

⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=

⋅ ⋅ ⋅
1 2
513 8 . 0 3 673 8 . 0 3 323 1 2
T
2 v

⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
= =515 K
okoliha RT Sl S S S
⋅ ⋅ ⋅
∆ + ∆ = ∆ =.. .=0.28
K
kW
K
kW
0
T
O
S
o
12
okoliha =

− = ∆

(razmewiva~ toplote je izolovan od okoline)
... S S S m v RT = + =
⋅ ⋅ ⋅
∆ ∆ ∆ =0.93 − 0.65 = 0.28
K
kW

( )
|
|
.
|

\
|
− ⋅ = ⋅ = ∆

1 v
2 v
gv
1 v
2 v
pv
v v v
p
p
lh R
T
T
lh c
.
m T , p f
.
m S =
323
515
lh 1 2 ⋅ ⋅ =0.93
K
kW
( )
|
|
.
|

\
|
− ⋅ = ⋅ = ∆

1 m
2 m
gm
1 m
2 m
pm
m m m
p
p
lh R
T
T
lh c
.
m T , p f
.
m S =
673
513
lh 8 . 0 3 ⋅ ⋅ =−0.65
K
kW
napomena: po{to je promena entropije sistema pozitivan broj
( 0 SSl > ∆

) to zna~i da je proces razmene toplote u
razmewiva~u toplote nepovratan
zbirka zadataka iz termodinamike strana 90
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1.68. Me{avina idealnih gasova (kiseonik i ugqen−dioksid), pogowena kompresorom snage 19 kW,
struji kroz kanal. Usled neidealnog izolovawa kanala i kompresora okolini se predaje 1.28 kW
toplote. Zapreminski protok i temperatura me{avine na ulazu u kanal iznose

V
1
=0.15 m
3
/s i
T
1
=375 K. Na izlazu iz kanala, pri pritisku p=2 bar, zapreminski protok i temperatura me{avine
iznose

V
2
=0.11 m
3
/s i T
2
=475 K. Zanemaruju}i promene kineti~ke i potencijalne energije me{avine
idealnih gasova, odrediti:
a) masene udele komponenata u me{avini
b) promeu entropije sistema u navedenom procesu, ako temperatura okoline iznosi T
o
=293 K
a)
jednan~ina stawa me{avine idealnih gasova na izlazu iz kanala:
( )
2 g
2
2
T MR h V p ⋅ ⋅ = ⋅
⋅ ⋅

( ) 475 8315
11 . 0 10 2
T MR
V p
h
5
2 g
2
2

⋅ ⋅
=

=

= 5.57
.
10

3

s
kmol
prvi zakon termodinamike za proces u kanalu:
12 p 12 k
12 T 12 12 E E W H O ∆ + ∆ + + ∆ =
⋅ ⋅ ⋅
⇒ ( ) ( ) 12 T
1 2
m
p
12 W T T Mc h O
⋅ ⋅ ⋅
+ − ⋅ ⋅ =
( )
( )
( ) 375 475 10 57 . 5
19 28 . 1
T T h
W O
Mc
3
1 2
12 T 12
m
p
− ⋅ ⋅
+ −
=
− ⋅

=
− ⋅
⋅ ⋅
=31.81
kmolK
kJ
( ) ( ) ( )
2
CO
p
2
CO
2
O
p 2 O
m
p
Mc r Mc r Mc ⋅ + ⋅ = (1)
1 r r
2
CO
2
O
= + (2)
Kombinovawem jedna~ina (1) i (2) dobija se:
2
O
r =0.69,
2
CO
r =0.31
44 31 . 0 32 69 . 0
32 69 . 0
M r M r
M r
g
2 CO 2 CO 2 O 2 O
2 O 2 O
2
O
⋅ + ⋅

=
⋅ + ⋅

= =0.6
6 . 0 1 g 1 g
2
O
2
CO
− = − = = 0.4
1 2 W
T12
O
12
zbirka zadataka iz termodinamike strana 91
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
jedna~ina stawa me{avine idealnih gasova na ulazu u kanal:
( )
1 g
1
1
T MR h V p ⋅ ⋅ = ⋅
⋅ ⋅

( )
1
1 g
1
V
T MR h
p

⋅ ⋅
=
15 . 0
375 8315 10 57 . 5
p
3
1
⋅ ⋅ ⋅
=

=
5
10 16 . 1 ⋅ Fa
okoliha RT Sl S S S
⋅ ⋅ ⋅
∆ + ∆ = ∆ =.. .=4.37 + 16.65 =21.02
K
W
293
28 . 1
T
O
S
o
12
okoliha

− = − = ∆

=4.37
K
W
m RT S S
⋅ ⋅
= ∆ ∆ = ( ) ( ) ( )
|
|
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ = ⋅
1
2
gm
1
2
pm
p
p
lh MR
T
T
lh Mc
.
h T , p f
.
h
m S

∆ = |
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ ⋅

16 . 1
2
lh 315 . 8
375
475
lh 81 . 31 10 57 . 5
3
= 65 . 16
K
W
1.69. U ~eli~noj boci zapremine V=0.1 m
3
nalazi se vazduh (
2
O
r =0.21,
2
N
r =0.79) okolnog stawa
O(p
o
=1 bar, T
o
=293 K). Boca se puni ugqen−dioksidom. Odrediti:
a) koliko se kg CO
2
treba ubaciti u bocu, da bi molski udeo kiseonika u novonastaloj me{avini bio
5º i koliki je tada pritisak me{avine u boci pri temperaturi od 293 K
b) koliko toplote treba dovesti da se me{avina u boci zagreje na 453 K
a)
2
CO
m =
3
10 5 . 9

⋅ kg, p=1.05 bar
b) O
12
=14.65 kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 92
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
POLUIDEALNI GASOVI
1.70. Tokom kvazistati~ke promene stawa 1−2 kiseoniku (poluidealan gas) mase m=0.3 kg, po~etnog
stawa 1(T
1
=373 K, p
1
) predaje se toplota pri ~emu se kisonik zagreje do T
2
=673 K. Specifi~ni
toplotni kapacitet kiseonika tokom ove promene stawa mewa se po zakonu:
| | | | K
T
10 1 9 . 0
kgK /( kJ
c
3 12 −
⋅ + =
Od stawa 2 kiseonik kvazistati~ki izotermski mewa stawe do stawa 3 (p
3
=p
1
). Odrediti koli~inu
toplote (kJ) koja se kisoniku preda:
a) tokom procesa 1−2
b) tokom procesa 2−3
a)
( )
∫ ∫
⋅ |
.
|

\
| −
⋅ + ⋅ = ⋅ ⋅ =
2
T
1
T
2
T
1
T
12
dT T
3
10 1 9 . 0 m dT T c m O
( ) ( )
(
¸
(

¸

− ⋅

⋅ + − ⋅ ⋅ =
12
2
2 2 12
T T
4
10 5
1
T T 9 . 0 m O
( ) ( )
(
¸
(

¸

− ⋅

⋅ + − ⋅ ⋅ =
2 2
12
373 673
4
10 5 373 673 9 . 0 3 . 0 O =128.07 kJ
b)
( ) ( )
( )
1 2
3
1
2
2
T
1
T
3
2
T
1
T
12
T T 10 1
T
T
lh 9 . 0
T
dT T 10 1 9 . 0
T
dT T c
s − ⋅ ⋅ + ⋅ =
⋅ ⋅ +
=

= ∆

∫ ∫
( ) 373 673 10 1
373
673
lh 9 . 0 s
3
12
− ⋅ ⋅ + ⋅ = ∆

=0.83
kgK
kJ
( ) 373 9218 . 0 673 9646 . 0
373 673
1
T c T c
T T
1
c
1
1
T
1
T
p 2
2
T
1
0
p
1 2
2
T
1
T
p
⋅ − ⋅ ⋅

=
|
|
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅

= =
2
T
1
T
p
c =1.018
kgK
kJ
|
|
.
|

\
|
− = ∆
1
2
1
2
2
T
1
T
p 12
p
p
lh
g
R
T
T
lh c s ⇒
12
1
2
2
T
1
T
p
1
2
g
s
T
T
lh c
p
p
lh R ∆ − =
83 . 0
373
673
lh 018 . 1
p
p
lh R
1
2
g
− ⋅ = =−0.23
kgK
kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 93
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
( )
|
|
.
|

\
|
− ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ =

2
3
g
3
T
2
T
p 2 23 2
3
s
2
s
23
p
p
lh R
2
T
3
T
lh c T m s T m ds s T m O ∆
( ) 23 . 0 673 3 . 0
p
p
lh R T m O
1
2
g 2 23
− ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ = =−46.44 kJ
1.71. Zavisnost molarnog toplotnog kapaciteta od temperature za neki poluidealan gas, pri stalnom
pritisku, data je izrazom:
| | | |
|
|
.
|

\
|
− ⋅ + =

273
K
T
10 07 . 4 2 . 29
molK / J
C
3
pM
a) odrediti koli~inu toplote koju treba predati gasu da bi se on zagrejao od polazne temperature
T
1
=290 K do temperature T
2
=573 K, ako se predaja toplote vr{i pri stalnom pritisku p=1.5 MFa, a
posle izobarskog {irewa gas zauzima zapreminu V
2
=0.8 m
3
b) odrediti koli~inu toplote koju je potrebno predati istoj koli~ini istog gasa, da bi se on zagrejao od
iste polazne temperature T
1
do iste temperature T
2
, ako gas biva zagrevan pri stalnoj zapremini
a)
jedna~ina stawa idealnog gasa stawa 2: ( )
2 g 2 2
T MR h V p ⋅ ⋅ = ⋅
( ) 573 8315
8 . 0 10 5 . 1
T MR
V p
h
6
2 g
2 2

⋅ ⋅
=

= =0.25 kmol
( ) ( ) ( ) | | dT 273 T 10 07 . 4 2 . 29 h dT T C h O
2
T
1
T
3
2
T
1
T
pM cohsI p 12
⋅ − ⋅ ⋅ + ⋅ = ⋅ ⋅ =
∫ ∫

=
( ) ( ) ( )
(
(
¸
(

¸

− ⋅ ⋅ ⋅ −
|
|
.
|

\
|

⋅ ⋅ + − ⋅ ⋅ =
− −
= 1 2
3
2
1
2
2 3
1 2 cohsI p 12
T T 273 10 07 . 4
2
T T
10 07 . 4 T T 2 . 29 h O
( ) ( ) ( )
(
(
¸
(

¸

− ⋅ −
|
|
.
|

\
|

⋅ ⋅ + − ⋅ ⋅ =

=
290 573 11 . 1
2
290 573
10 07 . 4 290 573 2 . 29 25 . 0 O
2 2
3
cohsI p 12
( )
cohsI p 12
O
=
=2.11 MJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 94
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
( ) ( ) ( ) ( ) | | dT MR T C h dT T C h O
2
T
1
T
g pM
2
T
1
T
vM cohsI v 12
⋅ − ⋅ = ⋅ ⋅ =
∫ ∫
=
( ) ( ) ( ) | | ( ) ( ) ( )
1 2 g cohsI p 12
2
T
1
T
g pM cohsI v 12
T T MR h O dT MR T C h O − ⋅ ⋅ − = ⋅ − ⋅ =
= =

( ) ( ) MJ 52 . 1 290 573 8315 25 . 0 10 11 . 2 O
6
cohsI v 12
= − ⋅ ⋅ − ⋅ =
=
1.72. Vazduh (poluidealan gas), masenog protoka

m
v
=0.2 kg/s, po~etne temperature T
v
=600
o
C, pri
konstantnom pritisku, struji kroz adijabatski izolovanu cev u kojoj se hladi kiseonikom (poluidealan
gas) koji struji kroz cevnu zmiju, a zatim se i me{a sa jednim delom ovog kiseonika (slika).
Temperatura tako nastale me{avine iznosi T
M
=300
o
C, a maseni udeo kiseonika u toj sme{i je g
B
=0.5.
Temperatura kiseonika na ulazu u cev je T
K1
=20
o
C, a na izlazu iz cevi T
K2
=200
o
C. Pritisak
kiseonika je stalan. Odrediti maseni protok kiseonika kojim se vr{i hla|ewe vazduha (m
A
+m
B
).
Zanemariti promene potencijalne i kineti~ke energije poluidealnih gasova.
vazduh, m
v
, 873 K
kiseonik, m
A
+m
B
, 293 K
kiseonik, m
A
, 473 K
me{avina, m
B
+m
v
, 573 K
zbirka zadataka iz termodinamike strana 95
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
B v
B
B
m m
m
g
⋅ ⋅

+
= ⇒
5 . 0 1
2 . 0 5 . 0
g 1
m g
m
B
v
B
B

=

=

=0.2
s
kg
C
o
600
1 v
T
0
pv
c
=
=1.050
kgK
kJ
,
C
o
300
m
T
0
pv
c
=
=1.020
kgK
kJ
C
o
20
1 k
T
0
pk
c
=
=0.9111
kgK
kJ
,
C
o
200
2 k
T
0
pk
c
=
=0.9355
kgK
kJ
C
o
300
m
T
0
pk
c
=
=0.95
kgK
kJ
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu
ograni~enom isprekidanom linijom:
12 p 12 k
12 T 12 12 E E W H O ∆ + ∆ + + ∆ =
⋅ ⋅ ⋅
2 1 H H
⋅ ⋅
=
1 k
1 k
T
0
pk
B A
1 v
1 v
T
0
pv
v 1 T c m m T c m H ⋅
|
|
.
|

\
|
+ + ⋅ ⋅ =
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
m
Tm
0
pk
B
2 k
2 k
T
0
pk
A
m
m
T
0
pv
v 2 T c m T c m T c m H ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
2 k
2 k
T
0
pk 1 k
1 k
T
0
pk
1 k
1 Tk
0
pk m
Tm
0
pk
B
1 v
1 v
T
0
pv m
m
T
0
pv
v
A
T c T c
T c T c m T c T c m
m
⋅ − ⋅
|
|
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ +
|
|
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅
=
⋅ ⋅

( ) ( )
473 9355 . 0 293 9111 . 0
293 9111 . 0 573 95 . 0 2 . 0 873 05 . 1 573 02 . 1 2 . 0
mA
⋅ − ⋅
⋅ − ⋅ ⋅ + ⋅ − ⋅ ⋅
=

=0.06
s
kg
06 . 0 2 . 0 m m B A + = +
⋅ ⋅
=0.26
s
kg
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 1
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

VELI ^I NE STAWA REALNI H F LUI DA
2.1. Odr edi ti speci f i ~nu ental pi ju, speci f i ~nu entr opi ju, speci f i ~nu zapr emi nu kao
i speci f i ~nu unutr a{ wu ener gi ju vode stawa (p=1 bar, t=20
o
C).
h
w
= 83.9
kg
kJ
, s
w
= 0.296
kgK
kJ
, v
w
= 0.001001
kg
m
3

pr i r u~ni k za t er modi nami ku (t abel a 4.2.6. ′′i znad cr t e′′) str ana 41−55
u
w
= h
w
− p
.
v
w
= 83.9 −1
.
10
5 .
10

2.
0.001001 = 83.8
kg
kJ

2.2. Odr edi ti speci f i f ~nu ental pi ju, speci f i ~nu entr opi ju, speci f i ~nu zapr emi nu
i speci f i ~nu unutr a{ wu ener gi ju pr egr ejane vodene par e stawa (p=25 bar, t=360
o
C).
h
pp
= 3146
kg
kJ
, s
pp
= 6.870
kgK
kJ
, v
pp
= 0.1117
kg
m
3

pr i r u~ni k za t er modi nami ku (t abel a 4.2.6. ′′i spod crt e′′) str ana 41−55
u
pp
= h
pp
− p
.
v
pp
= 3146–−25
.
10
5 .
10

2 .
0.1117 = 2866.75
kg
kJ

2.3. Odr edi ti speci f i ~nu unutr a{ wu ener gi ju, speci f i ~nu entr opi ju i temper atur u
a) kqu~al e vode pr i ti ska p=10 bar
b) suvozasi }ene vodene par e pr i ti ska p=10 bar

a)
u′’ = 761.6
kg
kJ
, s’′= 2.138
kgK
kJ
, t
K
= 179.88
o
C
pr i r u~ni k za t er modi nami ku (t abel a 4.2.4.) str ana 36−38

b)
u”′′= 2583
kg
kJ
, s′′” = 6.587
kgK
kJ
, t
K
= 179.88
o
C
pr i r u~ni k za t er modi nami ku (t abel a 4.2.4.) str ana 36−38

2.4. Odr edi ti speci f i ~nu ental pi ju i temper atur u vl a` ne vodene par e stawa (x=0.95,
p=15 bar).
( ) ( ) 6 . 844 2792 95 . 0 6 . 844 ... ' h " h x ' h h
x
− ⋅ + · · − ⋅ + · =2694
kg
kJ

h′’= 844.6
kg
kJ
, h′′”= 2792
kg
kJ

t
x
= t
K
= 198.28
o
C

pr i r u~ni k za t er modi nami ku (t abel a 4.2.4.) str ana 36−38

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 2
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.5. Odr edi ti speci f i ~nu entr opi ju i pr i ti sak vl a` ne vodene par e stawa (x=0.6,
t=200
o
C).
( ) ( ) 3308 . 2 4318 . 6 6 . 0 3308 . 2 ... ' s " s x ' s s
x
− ⋅ + · · − ⋅ + · =4.7806
kgK
kJ

s’ ′ = 2.3308
kgK
kJ
s′′”= 6.4318
kgK
kJ

p
x
= p
K
= 15.551 bar

pr i r u~ni k za t er modi nami ku (t abel a 4.2.5.) str ana 39−40

2.6. P r i mewuju}i postupak l i near ne i nter pol aci jeodr edi ti :
a) speci f i ~nu ental pi ju pr egr ejane vodene par e stawa (p=1 bar, t=250
o
C)
b) speci f i ~nu entr opi ju pr egr ejane vodene par e stawa (p=7 bar, t=300
o
C)
c) speci f i ~nu ental pi ju pr egr ejane vodene par e stawa (p=5 bar, t=350
o
C)

a)
y
1
= h
pp
= 2954
kg
kJ
tabel a 4.2.6. str ana 41−55, za p=1 bar i t=240
o
C=x
1

y
2
= h
pp
= 2993
kg
kJ
tabel a 4.2.6. str ana 41−55, za p=1 bar i t=260
o
C=x
2

h
pp
= · + − ⋅

1 1
1 2
1 2
y ) x (x
x x
y y
· + − ⋅

2954 ) 240 (250
240 260
2954 2993
2973.5
kg
kJ

b)
y
1
= s
pp
= 7.366
kgK
kJ
tabel a 4.2.6. str ana 41−55, za p=6 bar=x
1
i t=300
o
C
y
2
= s
pp
= 7.226
kgK
kJ
tabel a 4.2.6. str ana 41−55, za p=8 bar=x
2
i t=300
o
C
s
pp
= · + − ⋅

1 1
1 2
1 2
y ) x (x
x x
y y
· + − ⋅

366 . 7 ) 6 (7
6 8
366 . 7 7.226
7.296
kgK
kJ

c)
1.kor ak
y
1
= h
pp
= 3148
kg
kJ
tabel a 4.2.6. str ana 41−55, za p
1
=4 bar i t=340
o
C=x
1
.
y
2
= h
pp
= 3190
kg
kJ
tabel a 4.2.6. str ana 41−55, za p
1
=4 bar i t=360
o
C=x
2
.
h
1
= h
pp
= · + − ⋅

1 1
2 2
1 2
y ) x (x
x x
y y
· + − ⋅

3148 ) 340 (350
340 360
3148 3190
3169
kg
kJ

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 3
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.kor ak
y
1
= h
pp
= 3143
kg
kJ
tabel a 4.2.6. str ana 41−55, za p
2
=6 bar i t=340
o
C=x
1
.
y
2
= h
pp
= 3185
kg
kJ
tabel a 4.2.6. str ana 41−55, za p
2
=6 bar i t=360
o
C=x
2
.
h
2
= h
pp
= · + − ⋅

1 1
2 2
1 2
y ) x (x
x x
y y
· + − ⋅

3143 ) 340 (350
340 360
3143 3185
3164
kg
kJ

3.kor ak
h= ( )
1 1
1 2
1 2
h p p
p p
h h
+ − ⋅

= ( ) 3169 4 - 5
4 6
3169 3164
+ ⋅

=3166.5
kg
kJ

2.7. Odr edi t i speci f i ~nu ent al pi ju i speci f i ~nu ent r opi ju:
a) l eda t emper at ur e t=−5
o
C
b) me{ avi ne l eda i vode (m
w
=2 kg, m
l
=3 kg) u st awu t opl ot ne r avnot e` e (t=0
o
C)

a)
( )
l l l l
r 273 T c h − − ⋅ · = ( ) 4 . 332 5 2 − − ⋅ = −342.4
kg
kJ

273
4 . 332
273
5
ln 2
273
r
273
273 T
ln c s
l l
l l

⋅ · −

⋅ · =−1.25
kgK
kJ

b)

3 2
2
m m
m
y
l w
w
+
·
+
· =0.4 (maseni udeo vode u me{ avi ni vode i l eda)

( ) ( ) 4 . 332 0 4 . 0 0 ... h h y h h
l w l y
+ ⋅ + · · − ⋅ + · =−199.4
kg
kJ

h
w
= 0
kg
kJ

h
L
= −332.4
kg
kJ

( ) ( ) 22 . 1 0 4 . 0 0 ... s s y s s
l w l y
+ ⋅ + · · − ⋅ + · =−0.732
kgK
kJ

s
w
= 0
kgK
kJ

s
L
= −
273
4 . 332
273
r
l
− · −1.22
kgK
kJ

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 4
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.8. Odr edi ti speci f i ~nu ental pi ju i speci f i ~nu entr opi ju:
a) pr egr ejane vodene par e stawa (t=600
o
C, v=1 m
3
/kg)
b) vl a` ne vodene par e stawa (x=0.9, v=20 m
3
/kg)

a)
h
pp
= 3705
kg
kJ
(upot r ebomhs di jagr ama za vodenu par u)
s
pp
= 8.46
kgK
kJ
(upot r ebomhs di jagr ama za vodenu par u)
b)
h
x
= 2325
kg
kJ
(upot r ebomhs di jagr ama za vodenu par u)
s
x
= 7.54
kgK
kJ
(upot r ebomhs di jagr ama za vodenu par u)
s
t=600
o
C
v=1 m
3
/kg
h
h=3705 kJ /kg
s=8.46 kJ /kgK
s
x=0.9
v=20 m
3
/kg
h
h=2325 kJ /kg
s=7.54 kJ /kgK
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 5
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.9. Odr edi ti speci f i ~nu ental pi ju pr egr ejane vodene par e stawa (u=2654 kJ /kg,
v=1.08 m
3
/kg).

pr et ost avi mo p= 4 bar: ⇒

,
_

¸
¸
· · ·
kg
m
08 . 1 v , bar 4 p f h
3
pp
=3846.35
kg
kJ
tabel a 4.2.6. str ana 41−55
pr over a pr et post avke:

08 . 1
2654 35 . 3846
v
u h
p

·

· =11.04 bar (pr et post avka ni je t a~na)

pr et ost avi mo p= 3 bar: ⇒

,
_

¸
¸
· · ·
kg
m
08 . 1 v , bar 3 p f h
3
pp
=3340.03
kg
kJ
tabel a 4.2.6. str ana 41−55
pr over a pr et post avke:

08 . 1
2654 03 . 3340
v
u h
p

·

· =6.35 bar (pr et post avka ni je t a~na)

pr et ost avi mo p= 2 bar: ⇒

,
_

¸
¸
· · ·
kg
m
08 . 1 v , bar 2 p f h
3
pp
=2870
kg
kJ
tabel a 4.2.6. str ana 41−55
pr over a pr et post avke:

08 . 1
2654 2870
v
u h
p

·

· =2 bar (pr et post avka je t a~na)
ta~na vr ednost i znosi : h
pp
=2870
kg
kJ

2.10. Odr edi ti speci f i ~nu ental pi ju i speci f i ~nu entr opi ju suvozasi }ene par e
amoni jaka na T=300 K.
h”′′= 2246
kg
kJ
s′′” = 9.993
kgK
kJ

tabel a 4.4.1. str ana 62, za T=300 K

2.11. Odr edi ti speci f i ~nu ental pi ju i speci f i ~nu entr opi ju pr egr ejane par e f r eona
12 stawa (p=6 bar, t=200
o
C).
h
pp
=789
kg
kJ
s
pp
= 1.889
kgK
kJ

tabel a 4.6.2. str ana 79−81, za p=6 bar, t=200
o
C

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 6
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

P ROMENE STAWA REALNI H F LUI DA
2.12. Vl a` na par a stawa 1(x=0.3, p=0.2 bar) i zohor ski se { i r i do stawa 2(p=1.5 bar),
a zati mr avnote` no i zentr opski ekspandi r a do stawa 3(p
3
=p
1
). Ski ci r ati pr omene
stawa vodene par e na Ts i pv di jagr amu i odr edi ti r azmewenu t opl otu (kJ /kg) za
pr omenu stawa 1−2 i zapr emi nski r ad (kJ /kg) za pr omenu stawa 2−3.

t a~ka 1:
u
1
= u
x
=u’ ” ” ′ + x
1
.
(u′′”- u′’) = ...= ( ) 38 . 251 2456 3 . 0 38 . 251 − ⋅ + =912.8
kg
kJ

u’′ =251.38
kg
kJ
u′′”=2456
kg
kJ

v
1
= v
x
= v’ ′ + x
1
.
(v′′”- v’ ′) = ( ) 0010171 . 0 647 . 7 3 . 0 0010171 . 0 − ⋅ + =2.29
kg
m
3

v′’=0.0010171
kg
m
3
v′′” =7.647
kg
m
3

t a~ka 2:
v
2
= v
1
=2.29
kg
m
3
p
2
=1.5 bar
pr over a pol o` aja ta~ke 2: v′’=0.0010527
kg
m
3
v′′” =1.159
kg
m
3

v
2
> v”′′ ⇒ t a~ka 2 nal azi se u obl ast i pr egr ejane par e

h
2
= h
pp
=3448.1
kg
kJ
, s
2
= s
pp
=8.5
kgK
kJ

u
2
= u
pp
= h
pp
–− p
.
v
pp
= 29 . 2 10 10 5 . 1 1 . 3448
3 5
⋅ ⋅ ⋅ −

=3104.6
kg
kJ

s
1
3
2 T
1
2
3
p
v
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 7
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

t a~ka 3:
s
3
= s
2
=8.5
kgK
kJ
p
3
= p
1
= 0.2 bar
provera polo`aja ta~ke 3: s′’=08321
kgK
kJ
s′′”=6.822
kgK
kJ

s
3
> s′′” ⇒ t a~ka 3 nal azi se u obl asti u pr egr ejane par e

h
3
= h
pp
= 2797.6
kg
kJ
, v
3
= v
pp
=14.61
kg
m
3

u
3
= u
pp
= h
pp
–− p
.
v
pp
= 61 . 14 10 10 2 . 0 6 . 2797
3 5
⋅ ⋅ ⋅ −

=2505.4
kg
kJ

( ) 8 . 912 6 . 3104 u u q
1 2 const v 12
− · − ·
·
=2191.8
kg
kJ

( ) 4 . 2505 6 . 3104 u u w
3 2
const s
23
− · − ·
·
= 599.2
kg
kJ

2.13. P r egr ejana vodena par a stawa 1(m=1 kg, p=0.05 MPa, t=270
o
C) pr edaje topl otu
i zoter mnomtopl otnomponor u, usl ed ~ega r avnote` no mewa svoje topl otno stawe: pr vo
i zohor ski (1−2) do temper atur e 60
o
C, potomi zoter mski (2−3) do pr i ti ska 0.1 MPa i
kona~no i zobar ski (3−4) do temper atur e 20
o
C. Odr edi ti pr omenu entr opi je i zol ovanog
si stema za sl u~aj ter modi nmi ~ki najpovoqni jeg temper atur skog ni voa topl otnog
ponor a. Ski ci r ati pr oces u Ts i pv koor di natnomsi stemu.

3
T
s
4
2
1
1
2
3
p
v
4
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 8
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

∆S
SI
=∆S
RT
+ ∆S
TP
= … ...

∆S
RT
=∆S
14
= ( )
1 4
s s m − ⋅ =...

( ) ( ) ( )
tp
const p
34
const T
23
const v
12
TP
T
q q q
m S
· · ·
+ +
⋅ − · ∆

( )
TP
3 4 2 3 2 1 2
TP
T
h h s s T u u
m S
− + − ⋅ + −
⋅ − · ∆ = ...

t a~ka 1:

p
1
=0.5 bar, t
1
=270
o
C

t
k
=81.35
o
C t
1
> t
k
t a~ka 1 nal azi se u obl ast i pr egr ejane par e

v
1
= v
pp
= 5
kg
m
3
, h
1
=h
pp
= 3015
kg
kJ

s
1
=s
pp
= 8.423
kgK
kJ
, u
1
= u
pp
=h
1
− p
1

.
v
1
= 2765
kg
kJ

t a~ka 2:
t
2
=60
o
C v
2
=v
1
=5
kg
m
3

v′’= 0.0010171
kg
m
3
, v′′” =7.678
kg
m
3

v′ < v
2
< v” ′′ t a~ka 2 nal azi se u obl ast i vl a` ne par e

·

·
v' v"
v' v
x
2
2
0.6512
u
2
= u
x
=u’ ” ” ′ + x
2
.
(u′′”− u′’) =…...= ( ) 1 . 251 2456 6512 . 0 1 . 251 − ⋅ + = 1684.29
kg
kJ

u’′ =251.1
kg
kJ
u′′”=2456
kg
kJ

s
2
= s
x
=s’ ” ” ′ + x
2
.
(s′′”− s′’) =…...= ( ) 8311 . 0 9084 . 7 6512 . 0 8311 . 0 − ⋅ + =5.43
kgK
kJ

s’ ′=0.8311
kgK
kJ
, s′′”=7.9084
kgK
kJ

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 9
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

t a~ka 3:

p
3
=1 bar t
3
=60
o
C

t
k
=99.64
o
C t
3
< t
k
t a~ka 3 nal azi se u obl ast i t e~nost i

h
3
= h
w
=251.1
kg
kJ
, s
3
= s
w
= 0.83
kgK
kJ

ta~ka 4:

p
4
=1 bar t
4
=60
o
C

t
k
=99.64
o
C t
4
< t
k
t a~ka 4 nal azi se u obl ast i t e~nost i

h
4
=h
w
= 83.9
kg
kJ
, s
4
= s
w
=0.296
kgK
kJ

topl otni ponor :

T
TP
=T
4
=293 K (najpovoqni ji ter modi nami ~ki sl u~aj)

∆S
RT
=∆S
14
= ( ) 423 . 8 296 . 0 1 − ⋅ =...=−8.127
K
kJ

( )
293
1 . 251 9 . 83 43 . 5 83 . 0 333 2765 29 . 1684
1 S
TP
− + − ⋅ + −
⋅ − · ∆ = 9.487
K
kJ

∆S
SI
=∆S
RT
+ ∆S
TP
= …− 8.127 + 9.487 =1.36
K
kJ

2.14. Vodi (m=10 kg) stawa 1(p=0.1 MPa, t=20
o
C) dovodi se topl ota od i zoter mnog
topl otnog i zvor a, usl ed ~ega voda mewa svoje topl otno stawe: pr vo i zobar ski (1−2) do
temper atur e 60
o
C, potomi zoter mski (2−3) do speci f i ~ne zapr emi ne 5 m
3
/kg i na kr aju
i zohor ski (3−4) do pr i ti ska 0.05 MPa. Ski ci r ati pr oces u Ts koor di natnomsi stemu i
odr edi ti pr omenu entr opi je adi jabatski i zol ovanog si stema za sl u~aj ter modi nmi ~ki
najpovoqni jeg temper atur skog ni voa topl ot nog i zvor a.
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 10
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

∆S
SI
= ∆S
RT
+ ∆S
TI
= …...

∆S
RT
= ∆S
14
=

m ( )
1 4
s s − ⋅ =...

( ) ( ) ( )
TI
const v 34 const T 23 const p 12
TI
T
q q q
m S
· · ·
+ +
⋅ − · ∆

( )
TI
3 4 2 3 2 1 2
TI
T
u u s s T h h
m S
− + − ⋅ + −
⋅ · ∆ =...

t a~ka 1:

p
1
=1 bar, t
1
=20
o
C

t
k
=99.64
o
C t
1
< t
k
t a~ka 1 nal azi se u obl ast i t e~nost i

h
1
=h
w
= 83.9
kg
kJ
, s
1
= s
w
=0.296
kgK
kJ

t a~ka 2: p
2
=1 bar t
2
= 60
o
C

t
k
=99.64
o
C t
2
< t
klj
t a~ka 2 nal azi se u obl ast i t e~nost i

h
2
=h
w
= 251.1
kg
kJ
s
2
=s
w
= 0.83
kgK
kJ

t a~ka 3:
t
3
= 60
o
C v
3
= 5
kg
m
3

v′’= 0.0010171
kg
m
3
, v′′” =7.678
kg
m
3

v′ < v
3
< v” ′′ t a~ka 3 nal azi se u obl ast i vl a` ne par e

·

·
v' v"
v' v
x
3
3
·

0010171 . 0 7.678
0010171 . 0 5
0.6512
u
3
=u
x
= ( ) ' u " u x ' u
3
− ⋅ + = ( ) 1 . 251 2456 6512 . 0 1 . 251 − ⋅ + =1684.29
kg
kJ

s
3
= s
x
= ( ) ' s " s x ' s
3
− ⋅ + = ( ) 8311 . 0 9084 . 7 6512 . 0 8311 . 0 − ⋅ + =5.43
kgK
kJ

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 11
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

t a~ka 4:
p
4
= 0.5 bar, v
4
= v
3
= 5
kg
m
3

v′’= 0.0010299
kg
m
3
v′′” =3.239
kg
m
3

v
4
> v” ′′ t a~ka 4 nal azi se u obl ast i pr egr ejane par e

v
1
= v
pp
= 5
kg
m
3
, h
1
=h
pp
= 3015
kg
kJ

s
1
=s
pp
= 8.42
kgK
kJ
, u
1
= u
pp
=h
1
− p
1

.
v
1
= 2765
kg
kJ

T
4
=T
pp
= 270
o
C = 543 K

topl otni i zvor :

T
TI
=T
4
= 543 K (najpovoqni ji ter modi nami ~ki sl u~aj)

∆S
RT
= ∆S
14
=10 ( ) 296 . 0 42 . 8 − ⋅ =81.24
K
kJ

( )
542.5
36 . 1689 85 . 2782 83 . 0 5.45 333 83.9 251.1
10 S
TIi
− + − ⋅ + −
⋅ − · ∆ =−51.6
K
kJ

∆S
SI
= 81.24 − 51.6 = 29.64
K
kJ

2
T
s
1
3
4
TI
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 12
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.15. J ednomki l ogr amu l eda st awa 1(p=1 bar T=−5
o
C) dovodi se t opl ot a od
t opl ot nog i zvor a konst ant ne t emper at ur e T
TI
=300
o
C t ako da se na kr aju i zobar ske
pr omene st awa (1−2) dobi je suvozasi }ena vodena par a (st awe 2). Odr edi t i pr omenu
ent r opi je i zol ovanog si st ema pr i ovoj pr omeni st awa i gr af i ~ki je pr edst avi t i na
Ts di jagr amu.

∆S
SI
=∆S
RT
+ ∆S
TI
= … ...= 8.61 − 5.27 = 3.34
K
kJ

∆S
RT
=m
.
∆s
12
=m
.
( s
2
− s
1
)=...= 8.61
K
kJ

( )
( )
5.27 ...
T
h h
m
T
q
m S
ti
1 2
ti
const p 12
TI
− · ·

⋅ − · ⋅ − · ∆
·
K
kJ

t a~ka 1:
h
1
= ( ) ( ) 4 . 332 5 2 r 273 T c h
l L l l
− − ⋅ · − − ⋅ · = −342.4
kg
kJ

s
1
= · − ⋅ ·
273
r
273
T
ln c s
l L
l l
· −
+

273
332.4
273
273 -5
ln 2 − 1.25
kgK
kJ

t a~ka 2:
h
2
= h′′ = 2675
kg
kJ
, s
2
= s′′”=7.36
kgK
kJ

1
TI
T
s
2
∆S
RT
∆S
TI
∆S
SI
jednake povr { i ne
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 13
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.16. Te~an CO
2
, stawa 1(p=5 MPa, t=0
o
C), adi jabatski se pr i gu{ uje (h=idem) do
stawa 2(p=0.6 MPa). Gr af i ~ki pr edstavi ti po~etno i kr ajwe stawe CO
2
u Ts i hs
koor di natnomsi stemu i odr edi ti pr i r a{ taj entr opi je CO
2
t okompr ocesa 1−2 (
kgK
kJ
).
t a~ka 1:

p
1
=50 bar, t
1
=0
o
C t a~ka 1 nal azi se u obl ast i t e~nost i

h
1
=− 94
kg
kJ
, s
1
= 3.1133
kgK
kJ
tabel a 4.8.2. str ana 93−98

t a~ka 2:
p
2
=6 bar, h
2
=h
1
= −94
kg
kJ

h′’= −200
kg
kJ
, h′′”=142.7
kg
kJ
tabel a 4.8.1. str ana 92
h′ <h
2
< h” ′′ t a~ka 2 nal azi se u obl ast i vl a` ne par e

200 7 . 142
200 94
h' h"
h' h
x
2
2
+
+ −
·

· =0.3093
s
2
= s
x
= ( ) ' s " s x ' s
2
− ⋅ + = ( ) 702 . 2 260 . 4 3093 . 0 702 . 2 − ⋅ + =3.184
kgK
kJ

s’ ′=2.702
kgK
kJ
, s′′” =4.260
kgK
kJ
tabel a 4.8.1. str ana 92

∆s
12
= s
2
− s
1
=...=3.184 − 3.1133 = 0.0707
kgK
kJ

2
T
1
s
p
1
p
2
s
h p
1
p
2
1

2

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 14
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.17. F r eon 22 st awa 1(T=−30
o
C, x=1) nekvazi st at i ~ki (ner avnot e` no) adi jabat ski
se kompr i muje do st awa 2(p=6 bar). P r i r a{ t aj ent r opi je f r eona t okompr ocesa
i znosi ∆s
12
=51
kgK
J
. P r edst avi t i pr oces sa f r eonomna Ts i hs di jagr amu i
odr edi t i st epen dobr ot e ove nekvazi st at i ~ke adi jabat ske kompr esi je.

t a~ka 1:
h
1
= h′′ = 691.92
kg
kJ
, s
1
= s′′= 1.7985
kgK
kJ
tabel a 4.7.1. str ana 83

t a~ka 2k:
p
2k
=6 bar, s
2k
= s
1
=1.7985
kgK
kJ

s′ = 1.024
kgK
kJ
, s′′ = 1.74
kgK
kJ
tabel a 4.7.1. str ana 83
s
2k
> s′′ t a~ka 2k nal azi se u obl ast i pr egr ejane par e
h
2k
= h
pp
= 720.78
kg
kJ

t a~ka 2:
p
2
=6 bar, s
2
= s
1
+∆s
12
=1.7895+0.051=1.8495
kgK
kJ

h
2
= h
pp
= 739.36
kg
kJ

36 . 739 92 . 691
78 . 720 92 . 691
h h
h h
2 1
k 2 1 kp
d

·

· η =0.61

2
T
1
s s
h
1

2

2k
2k

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 15
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

zadaci za ve` bawe: (2.18. –− 2.19.)

2.18. Kqu~al a voda temper atur e T
1
= 250
o
C mewa stawe r avnote` no:
− i zoter mski (1−2) do p
2
= 4.5 bar
− zati mi zohor ski (2−3) do p= 2.2 bara
− i na kr aju i zobar ski (3−4) do stawa 4(s
4
=s
1
)
Ski ci r ati pr omene stawa vodene par e na pv i Ts di jagr amu i odr edi ti r azmewene
topl ote (
kg
kJ
) tokompr ocesa 1−2, 2−3 i 3−4.
r e{ ewe: q
12
=2368.5
kg
kJ
, q
23
=−846.7
kg
kJ
, q
34
=−991.2
kg
kJ

2.19. Vodenoj par i st awa 1(T
2
=100
o
C, x=0) r avnot e` no se dovodi se t opl ot a pr i
~emi vodenu par u pr evodi mo u st awe 2(T=120
o
C, x=1). U pr ocesu (1−2) t emper at ur a
par e r aste l i ner ano u Ts kor di nat nomsi st emu. Nakon t oga se vr { i ner avnot e` na
adi jabat ska ekspanzi ja (2−3) vodene par e (st epen dobr ot e nekvazi st at i ~ke
eks
d
η =0.9) do st awa 3(p=0.1 bar). Ski ci r at i pr ocese sa
vodenompar omna Ts di jagr amu i odr edi t i dovedenu t opl ot u za pr oces 1−2 i dobi jeni
t ehni ~ki r ad za pr oces 2−3.

r e{ ewe: q
12
=2316.2
kg
kJ
, w
T23
=402.4
kg
kJ

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 16
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

P RVI I DRUGI ZAKON TERMODI NAMI KE
(ZATVOREN TERMODI NAMI ^KI SI STEM)

2.20. U zatvor enom, adi jabatski i zol ovanom, sudu zapr emi ne V=7.264 m
3
, nal azi se
me{ avi na m′=311 kg kqu~al e vode i m’ ’ ’ ’ ′′ =? suvozasi }ene vodene par e u stawu
ter modi nami ~ke r avnote` e na p
1
=0.95 bar. Vodenoj par i u sudu se dovodi topl ota, od
topl otnog i zvor a stal ne temper atur e T
TI
=300
o
C, tako da joj pr i ti sak por aste na
p
2
=68 bar. Ski ci r ati pr ocese sa vodenompar omna Ts i pv di jagr amu i odr edi ti :
a) kol i ko je topl ote dovedeno u pr ocesu (MJ )
b) pr omenu entr opi je i zol ovanog ter modi nami ~kog si stema za pr oces 1−2 (kJ /K)

a)
pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces u zat vor enomt er modi nami ~komsi st emu

Q
12
= ∆U
12
+ W
12
⇒ Q
12
= (m′ + m′′)
.
(u
2
–− u
1
)=...

t a~ka 1:

p
1
=0.95 bar, x
1
=?
v’ ′= 0.00104205
kg
m
3
v′′”=1.7815
kg
m
3

00104205 . 0 311 v' m' V' ⋅ · ⋅ · =0.3241 m
3

V′′”= V − V’ ′ =7.264 − 0.3241 = 6.9399 m
3

7815 . 1
9399 . 6
v"
V"
m" · · =3.9 kg
311 9 . 3
9 . 3
m' m"
m"
x
1
+
·
+
· =0.0124

u
1
= u
x
=u’ ′ + x
1
.
(u′′”- u′’) = ( ) 23 . 411 2504 0124 . 0 23 . 411 − ⋅ + =437.21
kg
kJ

u’′ = 411.23
kg
kJ
, u”′′ = 2504
kg
kJ

v
1
=v
x
=v’+ x
1
.
(v” ′′ − v’ ′)= ( ) 00104205 . 0 7815 . 1 0124 . 0 00104205 . 0 − ⋅ + =0.0231
kg
m
3

s
1
= s
x
=s’ ′ + x
1
.
(s′′”− s′’ ) = ( ) 2861 . 1 377 . 7 0124 . 0 2861 . 1 − ⋅ + =1.362
kgK
kJ

s’ ′ = 1.2861
kgK
kJ
, s” ′′ = 7.377
kgK
kJ

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 17
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

ta~ka 2
p
2
=68 bar, v
2
= v
1
= 0.0231
kg
m
3

v′’= 0.0013445
kg
m
3
, v′′”=0.028382
kg
m
3

v′’< v
2
< v” ′′ t a~ka 2 se nal azi u obl ast i vl a` ne par e

0013445 . 0 0.028382
0013445 . 0 0231 . 0
v' v"
v' v
x
2
2

·

· =0.8046
u
2
= u
x
=u’ ′ + x
2
.
(u′′”− u′’)= ...= ( ) 52 . 1247 2582 8046 . 0 52 . 1247 − ⋅ + =2321.24
kg
kJ

u’′ = 1247.52
kg
kJ
u′′”= 2582
kg
kJ

s
2
= s
x
=s’ ′ + x
1
.
(s′′”− s′’) = ...= ( ) 103 . 3 829 . 5 8046 . 0 103 . 3 − ⋅ + =5.2963
kgK
kJ

s’ ′ = 3.103
kgK
kJ
, s” ′′ = 5.829
kgK
kJ

( ) ( ) 21 . 437 24 . 2321 9 . 3 311 Q
12
− ⋅ + · =593.3 MJ

b)
∆S
SI
=∆S
RT
+ ∆S
TI
= …...=216.2
K
kJ

∆S
RT
=( ) ( ) ( ) ( ) 362 . 1 2963 . 5 9 . 3 311 s s ' ' m ' m
1 2
− ⋅ + · − ⋅ + =1239.1
K
kJ

573
10 593.3
T
Q
S
3
TI
12
TI

− · − · ∆ =1035.43
K
kJ

T
s
2
1
2
1
p
v
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 18
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.21. I zol ovan zat vor en sud zapr emi ne V=120 l i t ar a i spuwen je kqu~al omvodomi
suvozasi }enompar omu st awu t er modi nami ~ke r avnot e` e na pr i t i sku p
1
=1 bar. U
posudi se nal azi gr eja~snage 5 kW. Dovo| ewemt opl ot e ni vo vode u sudu r ast e i kada
pr i t i sak dost i gne 50 bara, posuda je u cel ost i i spuwena t e~nomf azom. Ski ci r at i
pr oces na pv di jagr amu i odr edi t i kol i ko dugo je t r ajal o dovo| ewe t opl ot e.

t a~ka 2:

p
2
= 50 bar, x
2
=0

v
2
= v′= 0.0012857
kg
m
3
, u
2
=u′= 1148
kg
kJ

0012857 . 0
10 120
v
V
m
3
2

· · =93.33 kg

t a~ka 1:
p
1
=1 bar, v
1
=v
2
=0.0012857
kg
m
3

v′’= 0.0010432
kg
m
3
, v′′” =1.694
kg
m
3

v′’< v
1
< v” ′′ t a~ka 1 se nal azi u obl ast i vl a` ne par e

0010432 . 0 1.694
0010432 . 0 0012857 . 0
v' v"
v' v
x
1
1

·

· =0.0001
u
1
= u
x
=u’ ′ + x
1
.
(u′′”− u′’) = ( ) 3 . 417 2506 0001 . 0 3 . 417 − ⋅ + =417.51
kg
kJ

u’′ = 417.3
kg
kJ
, u”′′ = 2506
kg
kJ

2
1
p
v
K
v
k
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 19
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces u zat vor enomt er modi nami ~komsi st emu

Q
12
= ∆U
12
+ W
12
⇒ Q
12
=m
.
(u
2
–− u
1
)

Q
12
= ( ) 51 . 417 1148 33 . 93 − ⋅ =68.18 MJ

5
10 18 . 68
Q
Q
3
12
12

· · τ

=13636 s

Uo~i t i da se u ovomzadat ku pojavquje f enomen podkr i t i ~ni h zapr emi na , tj.
i zohor ski mdovo| ewemt opl ot e vl a` noj par i v<v
k
ne dol azi do st var awa
suvozasi }ene par e ve} kqu~al e t e~nost i . U t akvomsl u~aju pr i l i kom
dovo| ewa t opl ot e vl a` noj par i st epen suvo}e vodene par e ne r ast e monot ono
do x=1, ve} r ast e do neke vr ednost i x>x
1
pa zat i mmonot ono opada do x=0.

2.22. U ver ti kal no postavqenomci l i ndr u povr { i ne
popr e~nog pr eseka A=0.1 m
2
koji je po omot a~u
i zol ovan nal azi se m=0.92 kg vode na t emper at ur i
od 10
o
C. I znad vode je kl i p zanemar qi ve mase koji
ost var uje st al ni pr i t i sak. P r i t i sak okol i ne
i znosi p
o
=1 bar. U ci l i ndr u se nal azi gr eja~
t opl ot ne snage 0.5 kJ /s. Zanemar uju}i t r ewe kl i pa o
zi dove ci l i ndr a odr edi t i vr eme pot rebno da se
kl i p podi gne za ?∆z=1.3 m. P r edstavi ti pr oces
dovo| ewa topl ote na Ts di jagr amu.

12
12
Q
Q

· τ =...

pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces u zat vor enomt er modi nami ~komsi st emu

Q
12
= ∆U
12
+ W
12
⇒ Q
12
=m
.
(u
2
− u
1
)+ ( )
1 2
V V p − ⋅ = ...

t a~ka 1:

p
1
=1 bar, t
1
=10
o
C
h
1
= h
w
= 42
kg
kJ
, v
1
= v
w
= 0.0010005
kg
m
3

u
1
= u
w
= 0010005 . 0 10 10 1 42 v p h
3 5
1 1 1
⋅ ⋅ ⋅ − · ⋅ −

=41.9
kg
kJ

V
1
= m
.
v
1
= 0010005 . 0 92 . 0 ⋅ =0.0009 m
3

∆z
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 20
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

t a~ka 2:

p
2
=1 bar v
2
=?

V
2
= V
1
+ A
.
∆z = 0.0009 + 0.1
.
1.3 = 0.1309 m
3

92 . 0
1309 . 0
m
V
v
2
2
· · =0.1423
kg
m
3

v′’= 0.0010432
kg
m
3
, v′′” =1.694
kg
m
3

v′’> v
2
> v′′” t a~ka 2 se nal azi u obl ast i vl a` ne par e

0.0010432 - 1.694
0.0010432 - 0.1423
v' v"
v' v
x
2
2
·

· =0.0834

u
2
= u
x
=u′’+ x
2
.
(u′′”− u′’) = = ( ) 3 . 417 2506 0834 . 0 3 . 417 − ⋅ + =591.5
kg
kJ

u’′ = 417.3
kg
kJ
, u”′′ = 2506
kg
kJ

Q
12
= ( ) ( ) 0009 . 0 1423 . 0 10 10 1 9 . 41 5 . 591 92 . 0
3 5
− ⋅ ⋅ ⋅ + − ⋅

=519.77 kJ

5 . 0
519.77
· τ =1039.5 s

T
s
2
1
p=const
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 21
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.23. Ver t i kal an ci l i ndar (od okol i ne t opl ot no i zol ovan) unut r a{ weg pr e~ni ka
d=250 mm zat vor en je sa gor we st r ane pomi ~ni m(bez t r ewa) i od okol i ne
i zol ovani mkl i pom(zanemar qi ve mase) opt er e}eni msa dva t ega masa: m
T1
=210 kg i
m
T2
=1800 kg. P o~et na udaqenost kl i pa od dna ci l i ndr a je z
1
=300 mm. U ci l i ndr u
se nal azi 5 l i t ar a kqu~al e vode, a ost at ak zapr emi ne zauzi ma suvozasi }ena vodena
par a. P r i t i sak okol i ne i znosi p
o
=1 bar. Dovo| ewemt opl ot e kl i p se podi gne za
∆z=200 mm. Zat i mse i st ovr emeno t e` i t eg podi gne di zal i comi ski ne sa kl i pa
({ t o dovodi do daqeg podi zawa kl i pa) i i skqu~i gr eja~. Odr edi t i :
a) kol i ~i nu t opl ot e dovedenu u pr vomdel u pr ocesa
b) i zvr { eni zapr emi nski r ad u dr ugomdel u pr ocesa

t a~ka 1:

( ) ( )
4
25 . 0
81 . 9 1800 210
10 1
4
d
g m m
p p
2
5
2
2 T 1 T
o 1
π
⋅ +
+ ⋅ ·
π
⋅ +
+ · =5 bar
3 . 0
4
25 . 0
z
4
d
V
2
1
2
1

π
· ⋅
π
· =0.0147 m
3

V′′ = V − V′ =0.0147 –− 0.0050 =0.0097 m
3

v′ =0.0010927 m
3
, v′′=0.3747 m
3

0010927 . 0
0050 . 0
' v
' V
' m · · =4.576 kg,
3747 . 0
0097 . 0
' ' v
' ' V
' ' m · · =0.026 kg
026 . 0 576 . 4
026 . 0
' ' m ' m
' ' m
x
1
+
·
+
· =0.0056

u
1
= u
x
=u’ ′ + x
1
.
(u′′”− u′’) = ( ) 4 . 639 2562 0056 . 0 4 . 639 − ⋅ + =650.17
kg
kJ

u’′ = 639.4
kg
kJ
, u”′′ = 2562
kg
kJ

T2 T1
z
1
T2 T1
∆z

T1
∆z

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 22
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

t a~ka 2:
p
2
= p
1
= 5 bar, V
2
= z
4
d
V
2
1
∆ ⋅
π
+ = 2 . 0
4
25 . 0
0147 . 0
2

π
+ =0.0245 m
3

602 . 4
0245 . 0
m
V
v
2
2
· · =0.0053
kg
m
3

v′’> v
2
> v′′” t a~ka 2 se nal azi u obl ast i vl a` ne par e

0.0010927 - 0.3747
0.0010927 - 0.0053
v' v"
v' v
x
2
2
·

· =0.0113
u
2
= u
x
=u’ ′ + x
2
.
(u′′”− u′’) = ( ) 4 . 639 2562 0113 . 0 4 . 639 − ⋅ + =661.13
kg
kJ

s
2
= s
x
=s’ ′ + x
2
.
(s′′”− s′’) = ...= ( ) 86 . 1 822 . 6 0113 . 0 86 . 1 − ⋅ + =1.916
kgK
kJ

s’ ′ = 1.86
kgK
kJ
, s” ′′ = 6.822
kgK
kJ

t a~ka 3:

4
25 . 0
81 . 9 210
10 1
4
d
g m
p p
2
5
2
1 T
o 3
π

+ ⋅ ·
π

+ · =1.42 bar, s
3
= s
2
= 1.916
kgK
kJ

s’ ′ = 1.4184
kgK
kJ
, s” ′′ = 7.2387
kgK
kJ

s′’> s
3
> s′′” t a~ka 3 se nal azi u obl ast i vl a` ne par e

1.4184 - 7.2387
1.4184 - 1.916
' s s"
' s s
x
3
3
·

· =0.0855

u
3
= u
x
=u’ ′ + x
3
.
(u′′”− u′’) = ( ) 1 . 461 2518 0855 . 0 1 . 461 − ⋅ + =636.96
kg
kJ

u’′ = 461.1
kg
kJ
, u”′′ = 2518
kg
kJ

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 23
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

a)
pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces u zat vor enomt er modi nami ~komsi st emu

Q
12
= ∆U
12
+ W
12
⇒ Q
12
=m
.
(u
2
–− u
1
)+ ( )
1 2
V V p − ⋅
( ) ( ) 0147 . 0 0245 . 0 10 10 5 17 . 650 13 . 661 602 . 4 Q
3 5
12
− ⋅ ⋅ ⋅ + − ⋅ ·

=55.34 kJ

b)
pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces u zat vor enomt er modi nami ~komsi st emu

Q
23
= ∆U
23
+ W
23
⇒ W
23
=−m
.
(u
3
–− u
2
)

( ) 13 . 661 96 . 636 602 . 4 W
23
− ⋅ − · =111.23 kJ

2.24. Vl a` na vodena par a st awa A(p
A
=0.11 MPa, x=0.443), koja se nal azi u t opl ot no
i zol ovanomsudu A, zapr emi ne V
A
=0.55 m
3
, r azdvojena je vent i l omod suvozasi }ene
vodene par e koja se pr i i st ompr i t i sku (p
B
=p
A
) nal azi u t opl ot no i zol ovanom
ci l i ndr u B, zapr emi ne V
B
=0.31 m
3
(sl i ka). P r i zako~enom(nepokr et nom) kl i pu K
ot var a se vent i l i uspost avqa st awe t er modi nami ~ke r avnot e` e par e u oba suda
(stawe C). P o dost i zawu t og r avnot e` nog st awa, pokr e}e se kl i p K, koji pr i i daqe
ot vor enomvent i l u, kvazi st at i ~ki sabi ja par u na pr i t i sak p=2.4 MPa (st awe D).
Odr edi t i i zvr { eni zapr emi nski r ad ( za pr oces C−D) i pr i kazat i sve pr omene u Ts
koor di nat nomsi st emu.

T
s
2
1
p
1
=p
2
p
3
3
A
B
K
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 24
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

t a~ka A: p
A
=1.1 bar x
A
=0.443
u
A
= u
x
=u’′ + x
A
.
(u′′”- u′’) = ...= ( ) 79 . 428 2509 443 . 0 79 . 428 − ⋅ + =1350.32
kg
kJ

u’′ =428.79
kg
kJ
, u”′′ = 2509
kg
kJ

v
A
= v
x
= v’+ x
A
.
(v” ′′ − v′’ )= ...= ( ) 0010452 . 0 555 . 1 443 . 0 0010452 . 0 − ⋅ + =0.6894
kg
m
3

v’ ′= 0.0010452
kg
m
3
v′′” =1.555
kg
m
3

6894 . 0
55 . 0
v
V
m
A
A
A
· · = 0.8 kg

t a~ka B: p
B
=1.1 bar x
B
=1
u
B
=u”′′= 2509
kg
kJ
, v
B
= v′′” =1.555
kg
m
3

555 . 1
31 . 0
v
V
m
B
B
B
· · 0.2 kg

t a~ka C: p
C
=1.1 bar u
C
=?

pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces me{ awa u zajedni ~komsudu:

Q
12
= ∆U
12
+ W
12
⇒ U
1
= U
2

U
1
= m
A
.
u
A
+ m
B
.
u
B

U
2
= m
A
.
u
C
+ m
B
.
u
C

2 . 0 8 . 0
2509 2 . 0 32 . 1350 8 . 0
m m
u m u m
u
B A
B B A A
C
+
⋅ + ⋅
·
+
⋅ + ⋅
· =1582.06
kg
kJ

u’′ = 428.79
kg
kJ
, u”′′ = 2509
kg
kJ

u′’< u
C
< u” ′′ t a~ka 2 se nal azi u obl ast i vl a` ne par e

79 . 428 2509
79 . 428 06 . 1582
u' u"
u' u
x
C
C

·

· =0.5544
s
C
= s
x
=s’ ′ + x
C
.
(s′′”- s′’) = ...= ( ) 3327 . 1 238 . 7 5544 . 0 3327 . 1 − ⋅ + =4.606
kgK
kJ

s’ ′ = 1.3327
kgK
kJ
s” ′′ = 7.328
kgK
kJ

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 25
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

t a~ka D: p
D
=24 bar s
D
=s
C
= 4.606
kgK
kJ

s’ ′ = 2.534
kgK
kJ
s” ′′ = 6.272
kgK
kJ

s′’< s
D
< s” ′′ t a~ka D se nal azi u obl ast i vl a` ne par e

534 . 2 272 . 6
534 . 2 606 . 4
s' s"
s' s
x
D
D

·

· =0.55543
u
D
= u
x
=u’′ + x
D
.
(u′′”- u′’) = ...= ( ) 9 . 948 2602 5543 . 0 9 . 948 − ⋅ + =1865.21
kg
kJ

u’′ = 948.9
kg
kJ
, u”′′ = 2602
kg
kJ

pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces adi jabat ske kompr esi je (C−D):

Q
CD
= ∆U
CD
+ W
CD
⇒ W
CD
= U
C
− U
D

W
CD
= ( ) ( ) ( ) ( ) 21 . 1865 06 . 1582 2 . 0 8 . 0 u u m m
D C B A
− ⋅ + · − ⋅ + = −283.15 kJ

T
s
B C
p
A
=p
B
=p
C
p
D
A
D
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 26
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.25. U zat vor enomsudu zapr emi ne V=2 m
3
, nal azi se suvozasi }ena vodena par a
stawa 1(p=10 bar). Tokomhl a| ewa do st awa 2 od vodene par e odvede se 14.3 MJ
t opl ot e. Odr edi t i pr omenu ent r opi je si st ema u najpovoqni jemsl u~aju t okom
pr ocesa hl a| ewa par e.

t a~ka 1: p= 10 bar, x=1
u
1
= u″ = 2583
kg
kJ
, s
1
= s″= 6.587
kgK
kJ

v
1
= v″=0.1946
kg
m
3
, m=
1946 . 0
2
v
V
1
· =10.28 kg

t a~ka 2: v
2
= v
1
=0.1946
kg
m
3
, u
2
=?
pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces hl a| ewa par e:

Q
12
= ∆U
12
+ W
12
⇒ Q
12
= m
.
( u
2
–− u
1
)
28 . 10
10 3 . 14
2583
m
Q
u u
3
12
1 2

− · + · =1191.95
kg
kJ

pr et post avi mo p
2
=2.6 bar:
v’ ′= 0.0010685
kg
m
3
v′′”=0.6925
kg
m
3

0010685 . 0 6925 . 0
0010685 . 0 1946 . 0
' v v"
' v v
x
2
2

·

· =0.28
u’′ = 540.63
kg
kJ
, u”′′ = 2539
kg
kJ

u
2
=u
x
= u′ + x
2
.
( u″ - u′ )= ( ) 63 . 540 2539 28 . 0 63 . 540 − ⋅ + =1100.17
kg
kJ

pr etpostavka ni je ta~na

pr et post avi mo p
2
=2.8 bar:
v’ ′= 0.0010709
kg
m
3
v′′”=0.6461
kg
m
3

0010709 . 0 6461 . 0
0010709 . 0 1946 . 0
' v v"
' v v
x
2
2

·

· =0.3
u’′ = 551.1
kg
kJ
, u”′′ = 2541
kg
kJ

u
2
=u
x
= u′ + x
2
.
( u″ - u′ )= ( ) 1 . 551 2541 3 . 0 1 . 551 − ⋅ + =1148.07
kg
kJ

pr etpostavka ni je ta~na

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 27
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

pr et post avi mo p
2
=3.0 bar:
v’ ′= 0.0010733
kg
m
3
v′′”=0.6057
kg
m
3

0010733 . 0 6057 . 0
0010733 . 0 1946 . 0
' v v"
' v v
x
2
2

·

· =0.32
u’′ = 561.1
kg
kJ
, u”′′ = 2543
kg
kJ

u
2
=u
x
= u′ + x
2
.
( u″ - u′ )= ( ) 1 . 561 2543 32 . 0 1 . 561 − ⋅ + = 1195.3
kg
kJ

pr etpostavka ta~na

Obzi r omda je pr et post avka t a~na t o zna~i da je p
2
=3 bar. Na osnovu
vr ednosti pr i ti ska p
2
odr e| uje se t emper at ur a T
2
=133.54
o
C.

s’ ′ = 1.672
kgK
kJ
, s” ′′ = 6.992
kgK
kJ

s
2
= s
x
=s’ ′ + x
2
.
(s′′”− s′’) = ( ) 672 . 1 992 . 6 32 . 0 672 . 1 − ⋅ + =3.374
kgK
kJ

dr ugi zakon t er modi nami ke za pr oces hl a| ewa par e:

∆S
SI
= ∆S
RT
+ ∆S
TP
= ...= 3.97
K
kJ

∆S
RT
= m
.
∆s
12
= m
.
( s
2
−–s
1
) = ( ) 587 . 6 374 . 3 28 . 10 − ⋅ = − 33.03
K
kJ

∆S
TP
=
273 54 . 133
10 3 . 14
T
Q
3
TP
12
+
⋅ −
− · − =35.17
K
kJ

zadat ak za ve` bawe: (2.26.)

2.26. U zatvor enomsudu nal azi se 5 kg pr egr ejane vodene par e stawa 1(p
1
=0.1 MPa, t
1
).
a) kol i ko i znosi temper atur a pr egr ejane par e (t
1
) ako od we hl a| ewemnastaje suva
vodena par a speci f i ~ne ental pi je h=2653 kJ /kg (stawe 2)
b) kol i ki }e bi ti stepen suvo}e (x
3
) vl a` ne par e kada usl ed daqeg odvo| ewa topl ote
temper atur a vodene par e dosti gne 50
o
C (stawe 3)
c) odr edi ti masu (kg) kqu~al e te~nosti (m’ ’ ′) i suvozasi }ene par e (m’ ’ ′′) stawa 3

a) t
1
= 320
o
C
b) x
3
= 0.227
c) m′’ =3.87 kg, m”′′=1.13 kg
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 28
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

P RVI I DRUGI ZAKON TERMODI NAMI KE
(OTVOREN TERMODI NAMI ^KI SI STEM)

2.27. U adi jabatski i zol ovanomur e| aju me{ aju se suvozasi }ena vodena par a stawa
1(p=0.4 MPa) i voda stawa 2(p=0.4 MPa, t=20
o
C,

m
w
=1 kg/s ). I z ur e| aja i zl azi voda
st awa 3(p=0.4 MPa, t=80
o
C). Zanemar uju}i pr omene ki neti ~ke i potenci jal ne ener gi je
vodene par e, odr edi ti :
a) potr ebnu kol i ~i nu par e (kg/s)
b) pr omenu entr opi je si stema za pr oces me{ awa (kW/K)

a)
t a~ka 1: p
1
=4 bar x=1
h
1
=h′′ = 2738
kg
kJ
, s
1
=s′′ = 6.897
kgK
kJ

t a~ka 2: p
2
=4 bar t
2
=20
o
C
h
2
=h
w
= 84.1
kg
kJ
, s
2
=s
w
=0.296
kgK
kJ

t a~ka 3: p
2
=4 bar t
2
=80
o
C
h
3
=h
w
= 335.1
kg
kJ
, s
3
=s
w
=1.074
kgK
kJ

pr vi zakon ter modi nami ke za pr oces u otvor enomter modi nami ~komsi stemu:

12 T 12 12 W H Q
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ · ⇒ 2 1 H H
⋅ ⋅
·

3
w p
2
w
1
p
h m m h m h m ⋅

,
_

¸
¸
+ · ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

( ) ( )
2738 1 . 335
1 . 84 1 . 335 1
h h
h h m
m
3 1
2 3
w
p

− ⋅
·

− ⋅
·

= 1 . 0 mp ·

s
kg

1 par a
voda 2
3
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 29
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

b)

S
SI
= ∆

S
RT
+ ∆

S
o
= ... = 0.196 + 0 = 0.196
K
kW

S
o
=
O
12
T
Q

− = 0
K
kW

S
RT
=

S
izlaz

S
ulaz
=
2
w
1
p
3
w p
s m s m s m m ⋅ − ⋅ − ⋅

,
_

¸
¸
+
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

S
RT
=( ) 296 . 0 1 897 . 6 1 . 0 074 . 1 1 1 . 0 ⋅ − ⋅ − ⋅ + =0.196
K
kW

2.28. Kot ao pr oi zvodi

m=7
h
t
suvozasi }ene par e st awa 1(p=13 bar). Deo t e par e se
kor i st i za pot r ebe nekog t ehnol o{ kog pr ocesa, dok se dr ugi deo par e, nakon
pr i gu{ i vawa do p
2
, me{ a u napojnomr ezer voar u sa vodomst awa 2(p=2 bar, t=20
o
C).
Voda se i z napojnog r ezer voar a uvodi u t opl ot no i zol ovanu pumpu gde joj se pr i t i sak
kvazi stati ~i povi si do pr i t i ska u kot l u. Ako je t opl ot na snaga kot l a 4.56 MW,
odr edi t i maseni pr ot ok par e koja se kor i st i u t ehnol o{ kompr ocesu (

m
w
) kao i
snagu pumpe.

ka t ehnol o{ kompr ocesu
napojna voda
1 4
3 2
W
T34
Q
12
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 30
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

t a~ka 1: p=13 bar, x=1
h
1
= h” ″= 2787
kg
kJ

t a~ka 2: p=2 bar, t=20
o
C
h
2
= h
w
= 84.0
kg
kJ

t a~ka 4: p=13 bar, h
4
=?

pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces u kot l u: 12 T 12 12 W H Q
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ ·

( )
4 1
12 h h m Q − ⋅ ·
⋅ ⋅

p
12
1 4
m
Q
h h

− ·

3600
10
7
10 56 . 4
2787 h
3
3
4

− · =441.86
kg
kJ
s
4
= s
w
= 1.363
kgK
kJ

t a~ka 3: p= 2 bar, s
3
= s
4
= 1.363
kgK
kJ

h
3
= h
w
= 440.95
kg
kJ

pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces me{ awa:
12 T 12 12 W H Q
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ · ⇒ 2 1 H H
⋅ ⋅
·

3
p
1
w p
2
w
h m h m m h m ⋅ · ⋅

,
_

¸
¸
− + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

1 2
1 3
p w
h h
h h
m m

⋅ ·
⋅ ⋅

2787 84
2787 95 . 440
7 mw

⋅ ·

= 6.08
h
t

pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces u pumpi :
12 T 12 12 W H Q
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ · ⇒ 12 12 T H W
⋅ ⋅
∆ − ·
( ) ( ) 95 . 440 86 . 441
3600
10
08 . 6 h h m W
3
3 4
w 12 T
− ⋅ ⋅ · − ⋅ − ·
⋅ ⋅
=1.54 kW

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 31
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.29. Voda st awa 1(p=2 bar, t=80
o
C) dost r ujava kr oz cev unut r a{ weg pr e~ni ka d=40
mm br zi nom0.5 m/s. P r ol askomkr oz del i mi ~no ot vor en vent i l se pr i gu{ uje na
p
2
=0.4 bar i ul azi u odvaja~t e~nost i (od okol i ne t opl ot no i zol ovan). Odr edi t i :
a) pr omenu ent r opi je si st ema za pr oces pr i gu{ i vawa
b) snagu kompr esor a koji i zbacuje par nu f azu i z suda u okol i nu pr i t i ska p
4
=1 bar
c) snagu pumpe koja t e~nu f azu i z suda pr ebacuje u par ni kot ao koji r adi na
pr i t i sku p
4
=4 bar

napomena: kompr esi je u kompr esor u i pumpi su kvazi st at i ~ke i adi jabat ske

ta~ka 1: p
1
=1 bar, t
1
=80
o
C
h
1
= h
w
=334.9
kg
kJ
, s
1
=s
w
=1.074
kgK
kJ
, v
1
=v
w
= 0.001028
kg
m
3

4
d
w
v
1
m
2
1
π
⋅ ⋅ ·

=
( )
4
10 40
5 . 0
001028 . 0
1
2
3
π ⋅
⋅ ⋅

=0.61
s
kg

4
3
2 1
kompr esor
pumpa
1
4
2
T
s
3
2′ 2′′
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 32
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

t a~ka 2: p
2
=0.4 bar, h
2
=h
1
= 334.9
kg
kJ

h’”′=317.7
kg
kJ
, h′′ = 2636
kg
kJ

7 . 317 2636
7 . 317 9 . 334
' h h"
' h h
x
2
2

·

· =0.0074
s
2
= s
x
= ( ) ' s ' ' s x ' s
2
− ⋅ + = ( ) 0261 . 1 67 . 7 0074 . 0 0261 . 1 − ⋅ + =1.075
kgK
kJ

s’ ” ′=1.0261
kgK
kJ
, s′′ = 7.67
kgK
kJ

t a~ka 3: p
3
=4 bar, s
3
=s′= 1.0261
kgK
kJ

h
3
= h
w
= 318.5
kg
kJ

t a~ka 4: p
4
=1 bar, s
3
=s′= 7.67
kgK
kJ

h
4
= h
pp
= 3129.7
kg
kJ

a)
O RT SI S S S
⋅ ⋅ ⋅
∆ + ∆ · ∆ =0.61
K
W

( ) ( ) 074 . 1 075 . 1 61 . 0 s s m S S S
1 2
ulaz izlaz RT
− ⋅ · − ⋅ · − · ∆
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
=0.61
K
W

b)
pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces u kompr esor u:
12 T 12 12 W H Q
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ · ⇒ 12 12 T H W
⋅ ⋅
∆ − ·
( ) ( ) 2636 7 . 3129 0074 . 0 61 . 0 ' ' h h x m W
4 2
12 T − ⋅ ⋅ − · − ⋅ ⋅ − ·
⋅ ⋅
=−2.23 kW

c)
pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces u pumpi :
12 T 12 12 W H Q
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ · ⇒ 12 12 T H W
⋅ ⋅
∆ − ·
( ) ( ) ( ) ( ) 7 . 317 5 . 318 0074 . 0 1 61 . 0 ' h h x 1 m W
3 2
12 T − ⋅ − ⋅ − · − ⋅ − ⋅ − ·
⋅ ⋅
=−0.48 kW
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 33
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.30. U topl otno i zol ovan kompr esor ul azi f r eon 12 (R12) stawa 1(p=1 bar, t=−20
o
C,

m=60 kg/h). Stawe f r eona 12 na i zl azu i z kompr esor a je 2(p=8 bar), a snaga
kompr esor a i znosi 1 kW. Nakon kompr esi je f r eon se hl adi i potpuno kondenzuje u
r azmewi va~u topl ote. Kao r ashl adni f l ui d u r azmewi va~u topl ote kor i sti se voda
stawa 4(p=1bar, t=10
o
C) koja se pr ol askomkr oz r azmewi va~topl ote zagr eje do stawa
5(p=1 bar, t=30
o
C). Ski ci r ati pr omene stawa f r eona 12 na hs di jagr amu i odr edi ti :
a) stepen dobr ote adi jabatske kompr esi je u kompr esor u
b) potr o{ wu vode u r azmewi va~u topl ote (kg/h)

t a~ka 1: p=1 bar, t=−20
o
C
h
1
=h
pp
=647.4
kg
kJ
s
1
=s
pp
=1.612
kgK
kJ

t a~ka 2k: p
2K
=8 bar, s
2K
=s
1
=1.612
kgK
kJ

h
2K
=h
pp
=686.1
kg
kJ

1
5

4

3 2
W
T12

f r eon

voda

1
s
2k
2
h
3
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 34
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

t a~ka 2: p
2
=1 bar, h
2
=?

pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces u kompr esor u:
12 T 12 12 W H Q
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ · ⇒ 12 12 T H W
⋅ ⋅
∆ − ·
( )
1 2
f 12 T h h m W − ⋅ − ·
⋅ ⋅

f
T12
1 2
m
W
h h

− ·

3600
60
1
4 . 647 h
2

− · =707.4
kg
kJ

t a~ka 3: p=8 bar, x=0
h
1
=h′ =531.45
kg
kJ

a)

4 . 707 4 . 647
1 . 686 4 . 647
h h
h h
2 1
2K 1 kp
d

·

· η =0.645
b)
t a~ka 4: p=1 bar, t=10
o
C
h
1
=h
w
=42
kg
kJ
(t abel e za vodu)

t a~ka 5: p=1 bar, t=30
o
C
h
1
=h
w
=125.7
kg
kJ
(t abel e za vodu)

pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces u r azmewi va~u t opl ot e:
12 T 12 12 W H Q
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ · ⇒ 2 1 H H
⋅ ⋅
·

5
w
3
f
4
w
2
f h m h m h m h m ⋅ + ⋅ · ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

4 5
3 2
f w
h h
h h
m m

⋅ ·
⋅ ⋅

42 7 . 125
45 . 531 4 . 707
60 mw

⋅ ·

=12.61
h
kg

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 35
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.31. P r egr ejana vodena par a stawa 1(p=7 bar, t=450
o
C) ekspandi r a adi jabatski u
par noj tur bi ni sa stepenomdobr ote
eks
d
η =0.6 do stawa 2(p=1 bar). P o i zl asku i z
tur bi ne par a se u topl otno i zol ovanoj me{ noj komor i me{ a sa vodom, masenog pr otoka
w m

=2.3 kg/s stawa 3(p=1bar, t=14
o
C). Stawe voda na i zl azu i z komor e za me{ awe je
4(p=1 bar, t=47
o
C). Ski ci r ati pr ocese u tur bi ni i me{ noj komor i na Ts di jagr amu i :
a) odr edi ti snagu tur bi ne (kW)
b) dokazati da je pr oces me{ awa par e i vode nepovr atan

1 –− 2 pr omena stawa par e u tur bi ni
2 –− 4 pr omena stawa par e u me{ noj komor i
3 − 4 pr omena stawa vode u me{ noj komor i

1
2k
2
T
s
3
4
2
T
s
3
voda
4
1
2
par a
W
T12
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 36
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

a)
t a~ka 1: p=7 bar, t=450
o
C
h
1
= h
pp
= 3374.75
kg
kJ
s
1
=s
pp
=7.789
kgK
kJ

t a~ka 2k: p=1 bar, s
2k
= s
1
=7.789
kgK
kJ

h′=417.4
kg
kJ
, h′′= 2675
kg
kJ

h
2k
>h′′ t a~ka 2k se nal azi u obl ast i pr egr ejane par e
h
2k
= h
pp
= 2854.3
kg
kJ

t a~ka 2: p=1 bar,
eks
d
η 0.6

2k 1
2 1 eks
d
h h
h h

· η ⇒ ( )
k 2 1
eks
d 1 2
h h h h − ⋅ η − ·
( ) 3 . 2854 75 . 3374 6 . 0 75 . 3374 h
2
− ⋅ − · = 3062.48
kg
kJ

s
2
= s
pp
= 8.19
kgK
kJ

t a~ka 3: p=1 bar, t=14
o
C
h
3
= h
w
= 58.6
kg
kJ
s
3
= s
w
= 0.21
kgK
kJ

t a~ka 4: p= 1 bar, t=47
o
C
h
4
= h
w
= 196.74
kg
kJ
s
4
= s
w
= 0.66
kgK
kJ

pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces u me{ noj komor i :
12 T 12 12 W H Q
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ · ⇒ 2 1 H H
⋅ ⋅
·

4
p w
2
p
3
w h m m h m h m ⋅

,
_

¸
¸
+ · + ⋅

⋅ ⋅ ⋅

4 2
3 4
w p
h h
h h
m m

⋅ ·
⋅ ⋅

74 . 196 48 . 3062
6 . 58 74 . 196
3 . 2 mp

⋅ ·

= 0.11
s
kg

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 37
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces u t ur bi ni :
12 T 12 12 W H Q
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ · ( )
1 2
p 12 12 T h h m H W − ⋅ − · ∆ − ·
⋅ ⋅ ⋅

( ) 75 . 3374 48 . 3062 11 . 0 W 12 T − ⋅ − ·

=34.35 kW

b)

S
SI
= ∆

S
RT
+ ∆

S
o
= ... = 0.196 + 0 = 0.196
K
kW

S
o
=
O
12
T
Q

− = 0
K
kW

S
RT
=

S
izlaz

S
ulaz
=
3
w
2
p
4
w p s m s m s m m ⋅ − ⋅ − ⋅

,
_

¸
¸
+
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

S
RT
=( ) 21 . 0 3 . 2 19 . 8 11 . 0 66 . 0 3 . 2 11 . 0 ⋅ − ⋅ − ⋅ + =0.207
K
kW

2.32. P r egr ejana vodena par a stawa 1(p
1
=70 bar, t
1
=450
o
C) adi jabatski ekspandi r a u
par noj tur bi ni do stawa 2(p
2
=1 bar). Snaga tur bi ne je 200 kW. Nakon ekspanzi je par a
se uvodi u kondenzator u kome se i zobar ski potpuno kondenzuje (stawe 3=kqu~al a voda).
P r otok vode za hl a| ewe kondenzator a je m
w
=5 kg/s, stawe vode na ul azu u kondenzator
je (p=1 bar, t
w1
=20
o
C), a na i zl azu i z kondenzator a je (p=1 bar, t
w2
=45
o
C). Ski ci r ati
pr omene stawa par e (1−2−3) na hs di jagr amu i odr edi ti :
a) maseni pr otok vodene par e (kg/s)
b) stepen suvo}e vodene par e na i zl azu i z tur bi ne
c) stepen dobr ote ekspanzi je par e u tur bi ni

W
T12
1
voda
para
5 4
3
2
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 38
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

a)
t a~ka 4: p
4
=1 bar, t
4
=20
o
C
h
4
= h
w
=83.9
kg
kJ

t a~ka 5: p
5
=1 bar, t
5
=45
o
C
h
4
= h
w
=188.4
kg
kJ

t a~ka 1: p
1
=70 bar, t
1
=450
o
C
h
1
= h
pp
=3284.75
kg
kJ
, s
1
=s
pp
= 6.634
kgK
kJ

t a~ka 3: p= 1 bar, x=0
h
1
=h′ =417.4
kg
kJ

pr vi zakon ter modi nami ke za pr oces u otvor enomter modi nami ~komsi st emu
ogr ani ~enomi spr eki danoml i ni jom: 12 T 12 12 W H Q
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ ·

12 T 1 2 W H H 0
⋅ ⋅ ⋅
+ − · ⇒ 12 T
4
w
1
p
5
w
3
p W h m h m h m h m 0
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
+
1
]
1

¸

⋅ + ⋅ −
1
]
1

¸

⋅ + ⋅ ·

( )
3 1
12 T
4 5
w
p
h h
W h h m
m

+ − ⋅
·
⋅ ⋅

=
( )
4 . 417 75 . 3284
200 9 . 83 4 . 188 5

+ − ⋅
=0.25
s
kg

b)
t a~ka 2K: p
2K
=1 bar, s
2K
=s
1
= 6.634
kgK
kJ

s′=1.3026
kgK
kJ
, s′′=7.36
kgK
kJ

s′’> s
2K
> s′′” t a~ka 2K se nal azi u obl ast i vl a` ne par e

1.3026 - 7.36
3026 . 1 634 . 6
s' s"
s' s
x
2k
2K

·

· =0.88
h
2K
= h
x
= ( ) ' h ' ' h x ' h
k 2
− ⋅ + = ( ) 4 . 417 2675 88 . 0 4 . 417 − ⋅ + = 2404.09
kg
kJ

h′=417.4
kgK
kJ
, h′′=2675
kgK
kJ

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 39
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

c)
t a~ka 2: p
2
=1 bar, h
2
=?

pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces u t ur bi ni :
12 T 12 12 W H Q
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ · ( )
1 2
p 12 12 T h h m H W − ⋅ − · ∆ − ·
⋅ ⋅ ⋅

25 . 0
200
75 . 3284
m
W
h h
p
12 T
1 2
− · − ·

=2484.75
kg
kJ

1 . 2404 75 . 3284
75 . 2484 75 . 3284
h h
h h
2k 1
2 1 ex
d

·

· η =0.91

2K
2
3
1
s
h
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 40
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.33. U sekundar nomkr ugu at omskog r eakt or a pr oi zvodi se q
m
=4000 t/h
suvozasi }ene vodene par e st awa 1(p=70bar). P r oi zvedena par a se, pr ema ski ci , del i
na dve st r uje q
m1
i q
m2
. P ar a masenog pr ot oka q
m1
kvazi st at i ~ki adi jabat ski
ekspandi r a u t ur bi ni do st awa 2(p=8 bar). Vl a` na par a st awa 2 se u odvaja~u
t e~nost i (t opl ot no i zol ovan od okol i ne) del i na dve st r uje q
m3
(suvozasi }ena par a
stawe 3) i q
m4
(kqu~al a voda, st awe 4). P ar a stawa 3 se daqe pr egr eva (p=const) u
r azmewi va~u t opl ot e do st awa 5(T=250
o
C) na r a~un t opl ot e koju osl obodi i par a
qm1 kondenzaci jom (p=const) do st awa 6(x=0). Ski ci r at i st awa par e na Ts
di jagr amu i odr edi t i :
a) masene pr ot oke f l ui dni h st r uja, q
m1
, q
m2
, q
m3
i q
m4

b) snagu tur bi ne

t a~ka 1: p
1
=70 bar, x=1
h
1
= h′′ =2772
kg
kJ
, s
1
=s′′ = 5.814
kgK
kJ

t a~ka 2: p
1
=8 bar, s
2
=s
1
=5.814
kgK
kJ

s′=2.046
kgK
kJ
, s′′=6.663
kgK
kJ

2.046 - 6.663
046 . 2 814 . 5
s' s"
s' s
x
2
2

·

· =0.8161

1
2
3
4 5
6
q
m

q
m1

odvaja~
t e~nost i
q
m4

q
m3

q
m2

pr egr eja~
par e
q
m3

q
m2

W
T12

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 41
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

t a~ka 3: p
1
=8 bar, x=1
h
3
= h′′ =2769
kg
kJ

t a~ka 4: p
1
=8 bar, x=0
h
4
= h′ =720.9
kg
kJ

t a~ka 5: p
1
=8 bar, T=250
o
C0
h
5
= h
pp
=2947.5
kg
kJ

t a~ka 6: p
1
=70 bar, x=0
h
6
= h′ =1267.4
kg
kJ

mat er i jal ni bi l ans r a~ve: q
m
= q
m1
+ q
m2
(1)
par a koja napu{ t a odvaja~t e~nost i : q
m3
= q
m1

.
x
2
(2)

pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces u r azmewi va~u t opl ot e:
12 T 12 12 W H Q
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ · ⇒ 2 1 H H
⋅ ⋅
·

5 3 m 6 2 m 3 3 m 1 2 m
h q h q h q h q ⋅ + ⋅ · ⋅ + ⋅ (3)

Kombi novawemjedna~i na (1), (2) i (3) dobi ja se:
q
m1
=3646.9
h
t
, q
m2
=353.1
h
t
, q
m3
= 2976.2
h
t

mat er i jal ni bi l ans odvaja~a t e~nost i : q
m1
= q
m3
+ q
m4

q
m4
= q
m1
− q
m3
= 670.7
h
t

pr vi zakon ter modi nami ke za pr oces u otvor enomter modi nami ~komsi stemu
ogr ani ~enomi spr eki danoml i ni jom: 12 T 12 12 W H Q
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ ·

12 T 1 2 W H H 0
⋅ ⋅ ⋅
+ − · ⇒ [ ] [ ]
4 4 m 5 3 m 6 2 m 1 m
12 T h q h q h q h q W ⋅ + ⋅ + ⋅ − ⋅ ·

[ ] [ ] [ ]
3600
10
9 . 720 7 . 670 5 . 2947 2 . 2976 4 . 1267 1 . 353 2772 4000 W
3
12 T ⋅ ⋅ + ⋅ + ⋅ − ⋅ ·

12 T W

=384.6 MW
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 42
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

zadat ak za ve` bawe: (2.34.)

2.34. U par no-tur bi nskompostr ojewu (sl i ka) vodena par a masenog pr otoka m=1.2 kg/s
ekspandi r a u tur bi ni vi sokog pr i ti ska (TVP ) od stawa 1(p=1 MPa, t=440
o
C) do stawa
2(p=0.5 MPa). P o i zl asku i z tur bi ne deo par e masenog pr otoka m
A
=0.4 kg/s me{ a se
adi jabatski sa vodomstawa (p= 5 bar, t
w
=20
o
C). Stawe vode na i zl asku i z komor e za
me{ awe je (p= 5 bar, t
w
=45
o
C). P r eostal i deo par e se po i zl asku i z tur bi ne vi sokog
pr i ti ska i zobar ski zagr eva do stawa 3(t=400
o
C), a zati mekspandi r a u tur bi ni ni skog
pr i ti ska (TNP ) do stawa 4(p=5 kPa). Ekspanzi je u tur bi nama su adi jabatske sa i sti m
stepenomdobr ote (η
d
ex
=0.9). Odr edi ti :
a) snagu tur bi na vi sokog i ni skog pr i ti ska (kW)
b) maseni pr otok vode u komor i za me{ awe (kg/s)

a) T W

12
=230.5 kW, T W

34
=642.4 kW
b) w m

=11.35
s
kg

3
W
T12
TNP
m
A
voda
1
4
2
5
6
W
T34
TVP
par a
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 43
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

P RVI I DRUGI ZAKON TERMODI NAMI KE
(P UWEWE I P RA@WEWE REZERVOARA)

2.35. U adi jabatski i zol ovan r ezer voar zapr emi ne V=30 m
3
, u kojemse nal azi vl a` na
vodena par a stawa (p=1.2 bar, x=0.95), uvodi se jedni mi zol ovani mcevovodomvoda
stawa (p=8 bar, t=15
o
C), a dr ugi mi zol ovani mcevovodomsuva vodena par a stawa (p=30
bar). Stawe r adne mater i je u r ezer voar u na kr aju pr ocesa puwewa je (p=6 bar, x=0,1).
Odr edi ti masu vode i masu suve par e uvedene u r ezer voar .

po~etak: p=1.2 bar, x=0.95
u
po~etak
= u
x
=u’′ + x
p
.
(u′′”− u′’) = ( ) 28 . 439 2512 95 . 0 28 . 439 − ⋅ + =2408.4
kg
kJ

u’′ = 439.28
kg
kJ
, u”′′ =2512
kg
kJ

v
po~etak
= v
x
= v’ ’ ′+ x
p
.
(v” ′′ − v′’)= ( ) 0010472 . 0 429 . 1 95 . 0 0010472 . 0 − ⋅ + =1.3576
kg
m
3

v’ ′= 0.0010472
kg
m
3
, v′′” =1.429
kg
m
3

m
po~etak
=
3576 . 1
30
v
V
etak ~ po
· =22.1 kg

ul az: p=30 bar, x=1 h = h″=2804
kg
kJ

p=8 bar, t=15
o
C h = h
w
= 62.8
kg
kJ

kr aj: p = 6 bar, x=0.1
u
kraj
= u
x
=u’′ + x
k
.
(u′′”− u′’) = ( ) 8 . 669 2568 1 . 0 8 . 669 − ⋅ + =859.6
kg
kJ

u’′ = 669.8
kg
kJ
, u”′′ =2568
kg
kJ

v
kraj
= v
x
= v’ ’ ′+ x
k
.
(v” ′′ − v′’)= ( ) 0011007 . 0 3156 . 0 1 . 0 0011007 . 0 − ⋅ + =0.0326
kg
m
3

v’ ′= 0.0011007
kg
m
3
, v′′”=0.3156
kg
m
3

m
kraj
=
0326 . 0
30
v
V
kraj
· =920.25 kg
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 44
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

pr vi zakon ter modi nami ke za pr oces puwewa suda:

ulaz izlaz etak ~ po kraj 12 12
H H U U W Q − − − · −

0 = m
kraj
.
u
kraj
− m
po~etak
.
u
po~etak
–− m
w
.
h
w
− m″

.
h″ (1)

zakon odr ` awa mase za pr oces puwewa suda:

m
po~etak
+ m
w
+ m″ = m
kraj
+ m
izlaz
(2)

kombi novawemjedna~i na (1) i (2) dobi ja se:

( ) ( )
' ' h h
' ' h u m ' ' h u m
m
w
p p kraj k
w

− ⋅ − − ⋅
· =

( ) ( )
2804 8 . 62
2804 4 . 2408 21 . 22 2804 6 . 859 25 . 920
m
w

− ⋅ − − ⋅
· = 649.55 kg

m″ = m
kraj
− m
po~etak
+ m
w
= 920.25 − 22.21 − 649.55 = 248.49 kg

2.36. U ver i kal nomt opl ot no i zol ovanomci l i ndr u, povr { i ne popr e~nog pr eseka
A=0.1 m
2
, nal azi se 0.05 kg vodene par e t emper at ur e 180
o
C, i spod t opl ot no
i zol ovanog kl i pa mase koja odgovar a t e` i ni od 20 kN, a na koji spoqa del uje
atmosf er ski pr i ti sak od 0.1 MPa. U ci l i ndar se, kr oz t opl ot no i zol ovan cevovod,
naknadno uvede 0.1 kg vodene par e pr i ti ska 0.4 MPa i t emper at ur e 540
o
C.
Zanemar i t i t r ewe kl i pa i odr edi t i :
a) speci f i ~nu ent al pi ju i t emper at ur u vodene par e u ci l i ndr u na kr aju pr ocesa
b) za kol i ko se podi gao kl i p t okomekspanzi je

∆y
kr aj
ul az
po~et ak
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 45
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

a)
po~etak:
A
g m
p p
T
atm p

+ · =
1 . 0
10 20
10 1
3
5

+ ⋅ =
5
10 3⋅ Pa, t=180
o
C (pr egr ejana par a)
u
p
= h
p
− p
p
.
v
p
=…...= 6838 . 0 10 10 3 2824
3 5
⋅ ⋅ ⋅ −

=2618.86
kg
kJ

h
p
= h
pp
= 2824
kg
kJ
, v
p
=v
pp
= 0.6838
kg
m
3

m
p
=0.05 kg V
p
=
p p
v m ⋅ = 6838 . 0 05 . 0 ⋅ =0.03419 m
3

ul az: p=4 bar, t=540
o
C (pr egr ejana par a)
h
ul
= h
pp
=3572
kg
kJ
, m
ul
=0.1 kg

kr aj: p
k
= p
p
= 3 bar, m
k
= m
p
+ m
ul
=0.15 kg

pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces puwewa:
ul iz p k 12 12
H H U U W Q − + − · −

( )
ul ul p p k k k p
h m u m u m V V p ⋅ − ⋅ − ⋅ · − ⋅ ⇒
ul ul p p k k p
h m u m h m V p ⋅ − ⋅ − ⋅ · ⋅

k
ul ul p p p
k
m
h m u m V p
h
⋅ + ⋅ + ⋅
· =
15 . 0
3572 1 . 0 86 . 2618 05 . 0 03419 . 0 10 10 3
3 5
⋅ + ⋅ + ⋅ ⋅ ⋅

=
h
k
=3322.67
kg
kJ

h′=561.4
kg
kJ
, h′′ = 2725
kg
kJ

h′ < h
k
< h′′ (st awe kr aj je u pr egr ejanoj par i )
t
k
= t
pp
= 422.7
o
C, v
k
= v
pp
=1.067
kg
m
3

V
k
=
k k
v m ⋅ = 067 . 1 15 . 0 ⋅ =0.16005 m
3

b)
A
V V
y
p k

· ∆ =
1 . 0
03419 . 0 16005 . 0 −
=1.26 m

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 46
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.37. P omi ~ni mkl i pomsa tegomkoji se kr e}e bez tr ewa odr ` ava se konstantan
pr i ti sak p=4 bar u ver ti kal nomci l i ndr u u kojemse nal azi V=500 dm
3
vode po~etne
temper atur e t=20
o
C (sl i ka kao u pr ethodnomzadatku). P ar ovodomse u ci l i ndar
postepeno uvodi m
p
=53 kg suvozasi }ene vodene par e pr i ti ska p=6 bar, koja se pr e
me{ awa pr i gu{ uje do pr i ti ska od p=4 bara. Temper atur a me{ avi ne (voda) na kr aju
pr ocesa me{ awa i znosi t=80
o
C. U toku me{ awa usl ed nei deal nog topl otnog i zol ovawa
okol i ni se pr edaje 1.5 kW toplote. Odr edi ti vr eme tr ajawa pr ocesa me{ awa.

po~etak: p= 4 bar, t=20
o
C (voda)
v
p
= v
w
= 0.001001
kg
m
3
, h
p
= h
w
= 84.1
kg
kJ

p p p w p
v p h u u ⋅ − · · = 001001 . 0 10 10 4 1 . 84
3 5
⋅ ⋅ ⋅ −

=83.7
kg
kJ

m
p
=
001001 . 0
5 . 0
v
V
p
p
· =499.5 kg

ul az: p= 6 bar, x=1
h
u
= h′′ =2757
kg
kJ
m
u
= 53 kg

kr aj: p= 4 bar, t=80
o
C
u
k
= h
k
− p
k
.
v
k
=…...= 001028 . 0 10 10 4 1 . 335
3 5
⋅ ⋅ ⋅ −

=334.7
kg
kJ

h
k
= h
w
= 335.1
kg
kJ
, v
kraj
= v
w
= 0.001028
kg
m
3

m
k
= m
p
+ m
u
= 499.5 + 53 = 552.5 kg,

V
k
= m
k

.
v
k
= 001028 . 0 5 . 552 ⋅ =0.568 m
3

pr vi zakon ter modi nami ke za pr oces puwewa r ezer voar a:

ul iz p k 12 12
H H U U W Q − + − · − ( )
p k ul ul p p k k 12
V V p h m u m u m Q − ⋅ + ⋅ − ⋅ − ⋅ ·

( ) 5 . 0 568 . 0 10 10 4 2757 53 7 . 83 5 . 499 7 . 334 5 . 552 Q
3 5
12
− ⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ − ⋅ − ⋅ ·

=−2980.2 kJ

12
12
Q
Q

· τ =
5 . 1
2 . 2980

=1987 s

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 47
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.38. U otvor en sud (sl i ka) koji sadr ` i sme{ u m
l
=15 kg l eda i m
w
=20 kg vode u st awu
ter modi nami ~ke r avnte` e, uvedeno je m
p
=0.8 kg pr egr ejane vodene par e stawa (p=3
bar, t=340
o
C). Okol ni vazduh stawa O(p=1bar, t
o
=7
o
C), tokomovog pr ocesa sme{ i u
sudu pr eda Q
12
=320 kJ topl ote. Zanemar uju}i pr omenu zapr emi ne (tj. r ad koji r adno
tel o vr { i nad okol i nom), odr edi ti pr omenu entr opi je si stema tokomovog pr ocesa.

po~etak: t=0
o
C, y= ·
+
l w
w
m m
m
15 20
20
+
=0.5714
u
p
= u
y
≅ h
y
= ( )
l w l
h h y h − ⋅ + = 4 . 332 5714 . 0 4 . 332 ⋅ + − = −142.47
kg
kJ

s
p
= s
l
= ( )
l w l
s s y s − ⋅ + =
273
4 . 332
5714 . 0
273
4 . 332
⋅ +

=− 0.522
kgK
kJ

m
p
= m
l
+ m
w
=20 + 15 =35 kg

ul az: p=3 bar, t=340
o
C (pr egr ejana par a)
h
u
= h
pp
= 3150
kg
kJ
, s
u
= s
pp
= 7.835
kgK
kJ
, m
u
= 0.8 kg

kr aj: p=1 bar, m
k
= m
p
+ m
u
= 35 + 0.8 =35.8 kg

pr vi zakon ter modi nami ke za pr oces puwewa r ezer voar a:

ul iz p k 12 12
H H U U W Q − + − · −
ul ul p p k k 12
h m u m u m Q ⋅ − ⋅ − ⋅ ·

k
ul ul p p 12
k
m
h m u m Q
u
⋅ + ⋅ +
· =
( )
8 . 35
3150 8 . 0 57 . 142 35 320 ⋅ + − ⋅ +
=−60.05
kg
kJ

u
l
< u
k
< u
w
(stawe ″kraj″ je me{ avi na vode i l eda)

4 . 332 0
4 . 332 05 . 60
u u
u u
y
l w
l k
k
+
+ −
·

· =0.82
s
k
= s
y
= ( )
l w l
s s y s − ⋅ + =
273
4 . 332
82 . 0
273
4 . 332
⋅ +

= − 0.219
kgK
kJ

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 48
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

∆S
SI
= ∆S
RT
+ ∆S
O
= ...=4.162 − 1.143 =3.019
K
kJ

∆S
O
=
280
320
T
Q
o
12
− · − = −1.143
K
kJ

∆S
RT
= ( ) ( )
u k u p k p
s s m s s m − ⋅ + − ⋅ =
∆S
RT
= ( ) ( ) 835 . 7 219 . 0 8 . 0 522 . 0 219 . 0 35 − − ⋅ + + − ⋅ =4.162
K
kJ

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 49
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.39. Zatvor eni r ezer voar zapr emi ne V=10 m
3
sadr ` i kqu~al u vodu i suvu vodenu par u
u stawu ter modi nami ~ke r avnote` e na p=20 bar. Te~nost zauzi ma pol ovi nu zapr emi ne
r ezer voar a. I z r ezer voar a f l ui d mo` e i sti cati kr oz venti l na vr hu i kr oz venti l na
dnu r ezer voar a. Dovo| ewemtopl ote za vr eme i sti cawa temper atur a vl a` ne par e u
r ezer voar u se odr ` ava stal nom. Odr edi ti kol i ~i nu dovedene topl ote ako je i z
r ezervoar a i stekl o 300 kg f l ui da kr oz:
a) dowi venti l
b) gor wi venti l

a)
po~etak: p=20 bar, u
p
=?
v
p
=
p
m
V
=...=
74 . 4299
10
=0.0023
kg
m
3

m
p
= m′ + m′′ = ... = 4249.53 + 50.21=4299.74 kg

v'
V'
m' · =…...=
0011766 . 0
5
= 4249.53 kg

' v'
' V'
' m' · =...=
09958 . 0
5
= 50.21 kg
v′ = 0.0011766
kg
m
3
, v′′=0.09958
kg
m
3

u
p
= u
x
=u’′ + x
p
.
(u′′”− u′’)=...= ( ) 1 . 906 2600 0117 . 0 1 . 906 − ⋅ + =925.92
kg
kJ

u’′ = 906.1
kg
kJ
, u”′′ =2600
kg
kJ

0.0117
21 . 50 53 . 4249
21 . 50
' m' m'
' m'
x
p
·
+
·
+
·

T
p
= 212.37
o
C (temper atur a kqu~awa za pr i ti sak od p=20 bar)

a) b)
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 50
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

kr aj: T
k
=T
p
=212.37
o
C, u
k
=?

m
k
=m
p
− m
iz
= 4299.74 − 300 = 3999.74 kg
v
k
=
k
m
V
=
74 . 3999
10
= 0.0025
kg
m
3

v′’< v
k
< v” ′′ (st awe kr aj se nal azi u obl ast i vl a` ne par e)

0.0011766 09958 . 0
0011766 . 0 0025 . 0
v' ' v'
v' v
x
kj
k

·

· =0.0134
u
k
= u
x
= =u’ ′ + x
p
.
(u′′”− u′’)= ( ) 1 . 906 2600 0134 . 0 1 . 906 − ⋅ + = 928.8
kg
kJ

i zl az: m
izlaz
= 300 kg, h
iz
= h′’= 908.5
kg
kJ

napomena: zbog pol o` aja venti l a i z suda i sti ~e kqu~al a voda

pr vi zakon t er modi nami ke za sl u~aj pr a` wewa suda:

ul iz p k 12 12
H H U U W Q − + − · − ⇒
iz iz p p k k 12
h m u m u m Q ⋅ + ⋅ − ⋅ ·

Q
12
= 5 . 908 300 92 . 925 74 . 4299 8 . 928 74 . 3999 ⋅ + ⋅ − ⋅ =6293.25 kJ

b)

po~etak: nema pr omena u odnosu na pod a)

kr aj: nema pr omena u odnosu na pod a)

i zl az: m
iz
= 300 kg, h
iz
= h′′ =2799
kg
kJ

napomena: zbog pol o` aja venti l a i z suda i sti ~e suva par a

pr vi zakon t er modi nami ke za sl u~aj pr a` wewa suda:

ul iz p k 12 12
H H U U W Q − + − · − ⇒
iz iz p p k k 12
h m u m u m Q ⋅ + ⋅ − ⋅ ·

Q
12
= 2799 300 92 . 925 74 . 4299 8 . 928 74 . 3999 ⋅ + ⋅ − ⋅ =573443.25 kJ
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 51
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.40. U zatvor enom, topl otno i zol ovanomr ezer voar u, zapr emi ne
V=0.5 m
3
nal azi se 30 kg vl a` ne vodene par e. Kada, pr i zagr evawu,
pr i ti sak par e u r ezer voar u dosti gne vr ednost p=5 MPa, bi va
i skqu~en el ektr i ~ni gr eja~stal ne snage i i stovr emeno otvor en
si gur nosni venti l na r ezer voar u tako da jedan deo vodene par e
nagl o i stekne u okol i nu. P o zatvar awu venti l a pr i ti sak vodene
par e u r ezer voar u i znosi 3 MPa. P r eostal a vl a` na par a bi va potom
dogr evana i sti mel ektr i ~ni mgr eja~em, stal ne snage od 800 W.
Ski ci r ati pr omene stawa vodene par e na Ts di jagr amu i odr edi ti :
a) masu vl a` ne par e u r ezer voar u nakon zatvar awa si gur nosnog venti l a
b) vr eme nakon kojeg }e se si gur nosni venti l ponovo otvor i ti

a)
po~etak: p= 50 bar,
30
5 . 0
m
V
v
p
p
· · = 0.0167
kg
m
3

v' ' v'
v' v
x
p
p

· =
0012857 . 0 03944 . 0
0012857 . 0 0167 . 0

=0.404
v′ = 0.0012857
kg
m
3
, v′′=0.03944
kg
m
3

s
p
= s
x
=s’′ + x
p
.
(s′′”− s′’) = ...= ( ) 921 . 2 973 . 5 404 . 0 921 . 2 − ⋅ + =4.154
kgK
kJ

s’ ′ = 2.921
kgK
kJ
s” ′′ = 5.973
kgK
kJ

kr aj: p=30 bar, s
k
=s
p
=4.154
kgK
kJ

s' ' s'
s' s
x
k
k

· =...=
646 . 2 186 . 6
646 . 2 154 . 4

=0.426
s’ ′ = 2.646
kgK
kJ
s” ′′ = 6.186
kgK
kJ

v
k
= v
x
=v’ ′’+ x
k
.
(v” ′′ −”v′’)= ( ) 0012163 . 0 06665 . 0 426 . 0 0012163 . 0 − ⋅ + =0.0291
kg
m
3

v’ ′= 0.0012163
kg
m
3
, v′′”=0.06665
kg
m
3

0291 . 0
5 . 0
v
V
m
k
k
· · =17.18 kg
u
k
= u
x
=u’′ + x
k
.
(u′′”− u′’)=...= ( ) 7 . 1004 2604 426 . 0 7 . 1004 − ⋅ + =1686
kg
kJ

u’′ = 1004.7
kg
kJ
, u”′′ =2604
kg
kJ

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 52
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

b)
t a~ka 1=kr aj p
1
=30 bar, v
1
=0.0291
kg
m
3
, u
2
= 1686
kg
kJ

t a~ka 2: p
2
=50 bar, v
2
= v
1
=0.0291
kg
m
3

v′ = 0.0012857
kg
m
3
, v′′=0.03944
kg
m
3

v′ < v
2
< v′′ (t a~ka 2 je vl a` na par a)

' v " v
' v v
x
2
2

·
0012857 . 0 03944 . 0
0012857 . 0 0291 . 0

=0.729
u
2
= u
x
=u’ ′ + x
2
.
(u′′”− u′’)=...= ( ) 1148 2597 729 . 0 1148 − ⋅ + =2204.32
kg
kJ

u’′ = 1148
kg
kJ
, u”′′ =2597
kg
kJ

pr vi zakon t er modi nami ke za pr oces u zat vor enomt er modi nami ~komsi st emu

Q
12
= ∆U
12
+ W
12
⇒ Q
12
= m
k

.
(u
2
–- u
1
)

( ) 1686 32 . 2204 18 . 17 Q
12
− ⋅ · =8904.74 kW

8 . 0
74 . 8904
Q
Q
12
12
· · τ

=11131 s ≅ 3 h

T
s
0 2
1
0 = po~et ak
1 = kr aj
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 53
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

2.41. Topl otno i zol ovan r ezer voar zapr emi ne V=20 m
3
, sadr ` i vodenu par u po~etnog
stawa P(p=2 MPa, T=553 K). Rezer voar je povezan sa topl otno i zol ovanompar nom
tur bi nom, u kojoj se odvi ja r avnote` no (kvazi stati ~ko) { i r ewe par e (sl i ka). P r i ti sak
par e na i zl azu i z tur bi ne je stal an i i znosi p
iz
=0.15 MPa, a pr oces se odvi ja dok
pr i ti sak par e u r ezer voar u ne opadne na p
k
=0.3 MPa. Zanemar uju}i pr i gu{ ewe paar e u
venti l u, odr edi ti koji i zvr { i par a tokomovog pr ocesa.

po~etak: p=20 bar, t=280
o
C (pr egr ejana par a)
u
p
=h
p
–− p
p
.
v
p
= ...= 12 . 0 10 10 20 2972
3 5
⋅ ⋅ ⋅ −

=2732
kg
kJ

h
p
= h
pp
= 2972
kg
kJ
, v
p
= v
pp
= 0.12
kg
m
3
, s
p
= s
pp
= 6.674
kgK
kJ

m
p
=
12 . 0
20
v
V
p
· = 166.67 kg

kr aj: p=3 bar, s
k
= s
p
= 6.674
kgK
kJ

s’ ′ = 1.672
kgK
kJ
s” ′′ = 6.992
kgK
kJ

s′ < s
k
< s′′ (vl a` na par a)

s' ' s'
s' s
x
k
k

· =...=
672 . 1 992 . 6
672 . 1 674 . 6

=0.9402
v
k
= v
x
= 0.5694
kg
m
3
, u
k
= u
x
= 2424.09
kg
kJ

m
k
=
5694 . 0
20
v
V
k
· = 35.12 kg

W
T
p
iz
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 54
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

i zl az: p=1.5 bar, s
iz
= s
p
= 6.674
kgK
kJ

s’ ′ = 1.4336
kgK
kJ
, s” ′′ = 7.223
kgK
kJ

s′ < s
iz
< s′′ (vl a` na par a)

s' ' s'
s' s
x
iz
iz

· =
4336 . 1 223 . 7
4336 . 1 674 . 6

=0.905
h
iz
= h′ + x
iz

.
(h′′ − h′) =...= ( ) 2 . 467 2693 905 . 0 2 . 467 − ⋅ + =2481.55
kg
kJ

h’′ = 467.2
kgK
kJ
, h”′′ = 2693
kgK
kJ

m
iz
= m
p
−–m
k
= 166.67 − 35.12 = 131.55 kg

pr vi zakon t ermodi nami ke za sl u~aj pr a` wewa suda:

ul iz p k 12 12
H H U U W Q − + − · − ⇒
iz iz p p k k 12
h m u m u m W ⋅ − ⋅ + ⋅ − ·

W
12
= 55 . 2481 55 . 131 2732 67 . 166 09 . 2424 12 . 35 ⋅ − ⋅ + ⋅ − =43.76 MJ

2.42. U i spar i va~u zapr emi ne V=2 m
3
, u kome se odvi ja pr oces i spar avawa vode na
pr i ti sku p=1 MPa, konti nual no se uvodi ul m

=10 kg/s kqu~al e vode pr i ti ska p=1
MPa, a i z wega i zvodi nastal a suva par a i stog pr i ti ska. Gr eja~i ma, ur oweni mu
kqu~al u vodu u i spar i va~u, vodi se pr edaje ·

12 Q 19.26 MW topl ote. Ako se u po~etnom
tr enutku u i spar i va~u na pr i ti sku p=1 MPa nal azi l a me{ avi na kqu~al e vode i suve
par e u stawu ter modi nami ~ke r avnote` e, a kqu~al a voda pr i tomzauzi mal a 1/10
zapr emi ne i spar i va~a, i zr a~unati vr eme potr ebno da kqu~al a voda i spuni ceo
i spar i va~. Zanemar i ti r azmenu topl ot e sa okol i nom.

suva par a
kqu~al a voda
vl a` na par a
+Q
12
zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 55
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

po~etak: p=10 bar, x=?

v′ = 0.0011273
kg
m
3
, v′′=0.1946
kg
m
3

v'
V'
m' · =…
0011273 . 0
2 . 0
=177.42 kg,
' v'
' V'
' m' · =
1946 . 0
8 . 1
= 9.25 kg

m
p
= m′ + m′′ =177.42 + 9.25 =186.67 kg

25 . 9 42 . 177
25 . 9
' m' m'
' m'
x
p
+
·
+
· =0.0496
u
p
= u
x
=u’′ + x
p
.
(u′′”− u′’)=...= ( ) 6 . 761 2583 0496 . 0 6 . 761 − ⋅ + =851.94
kg
kJ

u’′ = 761.6
kg
kJ
, u”′′ =2583
kg
kJ

kr aj: p = 10 bar, x=0
v
k
= v’′ = 0.0011273
kg
m
3
, u
k
= u′’= 761.6
kg
kJ

m
k
=
0011273 . 0
2
v
V
k
· = 1774.15 kg

ul az: p = 10 bar, x=0
h
ul
= h′’=762.7
kg
kJ
, τ ⋅ ·

ul
ul
m m

i zl az: p = 10 bar, x=1
h
iz
= h′′”= 2778
kg
kJ

pr vi zakon t er modi nami ke za sl u~aj i st ovr emenog puwewa i pr a` wewa suda:

ul iz p k 12 12
H H U U W Q − + − · −
ul ul iz iz p p k k 12
h m h m u m u m Q ⋅ − ⋅ + ⋅ − ⋅ ·

ul
ul
iz iz p p k k
12 h m h m u m u m Q ⋅ ⋅ − ⋅ + ⋅ − ⋅ · τ ⋅
⋅ ⋅
t (1)

zakon o odr ` awu mase: m
p
+ m
ul
= m
k
+ m
iz

m
p
+ τ ⋅

ul m = m
k
+ m
iz
(2)

zbi r ka zadat aka i z t er modi nami ke st r ana 56
di pl .i ng. @eqko Ci ganovi } zelko@eunet.yu

kombi novawemjedna~i na (1) i (2) dobi ja se

ul
ul
iz k
ul
p p p k k
12 h m h m m m u m u m Q ⋅ ⋅ − ⋅

,
_

¸
¸
− τ ⋅ + + ⋅ − ⋅ · τ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
t

( )
ul
ul
iz
ul 12
iz k p p p k k
h m h m Q
h m m u m u m
⋅ + ⋅ −
⋅ − + ⋅ − ⋅
· τ
⋅ ⋅ ⋅

( )
7 . 762 10 2778 10 10 26 . 19
2778 15 . 1774 67 . 186 94 . 851 67 . 186 6 . 761 1774.15
3
⋅ + ⋅ − ⋅
⋅ − + ⋅ − ⋅
· τ =3603 s

zadat ak za ve` bawe: (2.43.)

2.43. Kondenzaci ja par e vr { i se u pr ost or u zapr emi ne V=2 m
3
pr i pr i ti sku od 0.1
MPa. U posudu se kont i nual no uvodi 100 kg/h suvozasi }ene vodene par e, a i z we
i zvodi nast al a kqu~al a voda i st og pr i t i ska p
iz
=0.1 MPa. Ako se u po~et nom
t r enut ku u posudi na pr i t i sku p
p
=0.1 MPa nal azi l a kqu~al a voda i suvozasi }ena
par a u st awu t er modi nami ~ke r avnot e` e, pr i ~emu je t e~nost zauzi mal a 1/8
zapr emi ne suda, odr edi t i vr eme pot r ebno da t e~nost i spuni 1/2 zapr emi ne posude.
Topl ot na snaga koja se r azmewuje sa hl adwakomi znosi 250 kW. Zanemar i t i pr edaju
topl ote okol i ni .

r e{ ewe: τ=5.43 s

suva par a
kqu~al a voda
vl a` na par a
− Q
12
zbirka zadataka iz termodinamike strana 1
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
3.1. U zatvorenom rezervoaru nalazi se m=10 kg vazduha (idealan gas) stawa 1(p=1.6 bar, T=523 K).
Stawe okoline odre|eno je sa O(p=1 bar, T=298 K). Odrediti koliko se najvi{e zapreminskog rada mo`e
dobiti dovo|ewem vazduha stawa 1 u ravnote`u sa okolinom stawa O (maksimalan rad, eksergija
zatvorenog termodinami~kog sistema). Dobijeni rad predstaviti na pv dijagramu.
1
1 g
1
p
T R
v

= =
5
10 6 . 1
523 287

=0.9381
kg
m
3
,
o
o g
o
p
T R
v

= =
5
10 1
298 287

=0.8553
kg
m
3
W
max
=  | |
o 1 o o 1 o o 1
v p s T u m ∆ ⋅ − ∆ ⋅ + ∆ − ⋅
W
max
=  ( ) ( )
(
(
¸
(

¸

− ⋅ −
|
|
.
|

\
|
− ⋅ + − ⋅ − ⋅
1 o o
1
o
g
1
o
p o 1 o v
v v p
p
p
lh R
T
T
lh c T T T c m
W
max
=  ( ) ( )
(
¸
(

¸

− ⋅ ⋅ − |
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ + − ⋅ − ⋅ 9381 . 0 8553 . 0 10 1
6 . 1
1
lh 287 . 0
523
298
lh 1 293 523 298 72 . 0 10
2
W
max
= 1620 − 1253 + 83 = 450 kJ
p
O
A
1
v
+
p
O
A
1
v

p
O
A
1
v
+
⊕ ⊕
=
p
O
A
1
v
zbirka zadataka iz termodinamike strana 2
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
3.2. Termodinami~ki sistem se sastoji od zatvorenog suda u kojem se nalazi kiseonik (idealan gas) stawa
1(p=1 bar, I=400
o
C, m=1 kg) i okoline stawa O(p=1 bar, I=20
o
C). Zapreminski udeo kiseonika u
okolnom vazduhu (idealan gas) iznosi
2
O
r =0.21. Odrediti:
a) da li se navedeni termodinami~ki sistem mo`e upotrebiti za dobijawe W=150 kJ rada
b) koliko bi trebalo da iznosi pritisak u sudu (p
1
), uz ostale nepromewene uslove, da bi od sistema
mogli dobiti W=150 kJ rada povratnim promenama stawa
a)
1
1 g
1
p
T R
v

= =
5
10 1
673 260

=1.75
kg
m
3
,
( )
o
2
O
2
O o
p r p ⋅ = = 1 21 . 0 ⋅  = 0.21 bar
( )
2
O o
o g
o
p
T R
v

= =
5
10 21 . 0
293 260

=3.63
kg
m
3
W
max
=  ( ) | |
o 1
2
O o o 1 o o 1
v p s T u m ∆ ⋅ − ∆ ⋅ + ∆ − ⋅
W
max
=  ( )
( )
( ) ( )
(
(
¸
(

¸

− ⋅ −
|
|
.
|

\
|
− ⋅ + − ⋅ − ⋅
1 o
2
O o
1
2
O o
g
1
o
p o 1 o v
v v p
p
p
lh R
T
T
lh c T T T c m
W
max
=  ( ) ( )
(
¸
(

¸

− ⋅ ⋅ − |
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ + − ⋅ − ⋅ 63 . 3 75 . 1 10 21 . 0
1
21 . 0
lh 26 . 0
673
293
lh 91 . 0 293 673 293 65 . 0 1
2
W
max
= 247 − 103.2 − 39.5 = 104.3 kJ
W > W
max
⇒  sistem se ne mo`e upotrebiti za dobijawe 150 kJ rada,
jer najve}i mogu}i rad koji mo`emo dobiti (Eksergija
zatvorenog termodinami~kog sistema) iznosi 104.3 kJ
b)
za povratne promene stawa va`i: W=W
max
=150 kJ
( ) ( ) ( )
|
|
.
|

\
|
)
`
¹
¹
´
¦

(
¸
(

¸

− ⋅ + − ⋅ + − ⋅ − ⋅ =
o
1 o o 1 o v
max
1
o
p
g
2
O o 1
T
1
v v p T T c
m
W
T
T
lh c
R
1
exp p p
( ) ( )
|
|
.
|

\
|
)
`
¹
¹
´
¦

(
¸
(

¸

− ⋅ ⋅ + − ⋅ + − ⋅ ⋅ − ⋅ =
293
1
75 . 1 63 . 3 10 21 . 0 673 293 65 . 0
1
150
673
293
lh 91 . 0
26 . 0
1
exp 21 . 0 p
2
1
p
1
=1.81 bar
zbirka zadataka iz termodinamike strana 3
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
3.3. U toplotno izolovanom rezervoaru zapremine V=20 m
3
nalazi se vazduh (idealan gas) po~etnog
stawa 1(p=20 bar, I=270
o
C). Rezervoar je povezan sa gasnom turbinom (slika) u kojoj se vazduh {iri
kvazistati~ki adijabatski. Pritisak na izlazu iz turbine je stalan i iznosi 3 bar. Proces traje sve
dok pritisak u rezervoaru ne opadne na 8 bar.
a) odrediti radnu sposobnost vazduha u rezervoaru (maksimalan rad) pre otvarawa ventila i
predstaviti je grafi~ki u pv i Ts koordinatnim sistemima ako je stawe okoline O(p=1 bar,
I=20
o
C)
b) odrediti mehani~ki rad izvr{en u toku procesa (pri tome zanemariti proces prig{ivawa u
ventilu)
a)
1
T
g
R
V
1
p
m
1

= =
543 287
20 10 20
5

⋅ ⋅
=256.67 kg
5
1
1 g
1
10 20
543 287
p
T R
v

= = = 0.078
kg
m
3

5
O
O g
O
10 1
293 287
p
T R
v

= = = 0.841
kg
m
3
W
max
=  ( ) | |
o 1
2
O o o 1 o o 1
v p s T u m ∆ ⋅ − ∆ ⋅ + ∆ − ⋅
(
¸
(

¸

− − − + − ⋅ = ) v v ( p )
p
p
lh R
T
To
lh c ( T ) T T ( c m W
o 1 o
1
o
g
1
p o o 1 v 1 max
W
max
=  ( ) ( )
(
¸
(

¸

− ⋅ ⋅ − |
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ + − ⋅ − 078 . 0 841 . 0 10 1
20
1
lh 287 . 0
543
298
lh 1 293 543 298 72 . 0 67 . 256
2
W
max
= 45.27  + 19.53  −19.58 = 45.22 MJ
W
12
p
izlaz
zbirka zadataka iz termodinamike strana 4
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
K 316
20
3
543
p
p
T T
4 . 1
1 4 . 1
1
poceIak
izlaz
poceIak izlaz
= |
.
|

\
|
⋅ =
|
|
.
|

\
|
⋅ =

κ
− κ
K 418
20
8
543
p
p
T T
4 . 1
1 4 . 1
1
poceIak
kraj
poceIak kraj
= |
.
|

\
|
⋅ =
|
|
.
|

\
|
⋅ =

κ
− κ
kraj g
kraj
kraj
T R
V p
m

= =
418 287
20 10 8
5

⋅ ⋅
=133.37 kg, m
izlaz
=m
po•eIak
− m
kraj
=123.3 kg
prvi zakon termodinamike za proces pra`wewa:
ulaz izlaz eIak • po kraj 12 12
H H U U W O − + − = −
izlaz p izlaz eIak • po v eIak • po kraj v kraj 12
T c m T c m T c m W ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ − =
316 1 3 . 123 543 72 . 0 67 . 256 418 72 . 0 37 . 133 W
12
⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ − = =21.25 MJ
1
O
A
p
v
1
A
O
B
B
T
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 5
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
3.4. Klipni kompresor ravnote`no (kvazistati~ki) i politropski, sa eksponentom politrope h=1.3,
sabija okolni vazduh (idealan gas) stawa 1(p=1 bar, T=291 K), na pritisak p
2
=4 bar, i puni toplotno
izolovan rezervoar zapremine V=10 m
3
. Toplotno stawe vazduha u rezervoaru na po~etku procesa puwewa
isto je kao i stawe okolnog vazduha 1. Odrediti:
a) masu vazduha koju je potrebno ubaciti u rezervoar da bi pritisak vazduha u rezervoaru dostigao
vrednost od 3 bara
b) eksergiju vazduha (maksimalan rad) u rezervoaru u tom trenutku
a)
h
1 h
2
1
2
1
p
p
T
T

|
|
.
|

\
|
= ⇒
h
1 h
1
2
1 2
p
p
T T

|
|
.
|

\
|
⋅ = =
3 . 1
1 3 . 1
1
4
291

|
.
|

\
|
⋅ =400.71 K
eIak • po g
eIak • po
eIak • po
T R
V p
m

= =
291 287
10 10 1
5

⋅ ⋅
=11.97 kg
prvi zakon termodiamike za proces puwewa rezervoara:
1= po~etak, 2 = ulaz, 3=kraj
ulaz izlaz eIak • po kraj 12 12
H H U U W O − + − = −
ulaz p ulaz eIak • po v eIak • po kraj v kraj
T c m T c m T c m 0 ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ = (1)
zakon odr`awa mase za proces puwewa rezervoara:
izlaz kraj ulaz eIak • po
m m m m + = + (2)
1 2
1 ⇒ 3
W
12
zbirka zadataka iz termodinamike strana 6
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
jedna~ina stawa idealnog gasa za zavr{etak puwewa:
kraj g kraj kraj
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅ (3)
kombinovawem jedna~ina (1) i (2) dobija se:
( )
ulaz p eIak • po kraj eIak • po v eIak • po kraj v kraj
T c m m T c m T c m 0 ⋅ ⋅ − − ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ = (4)
kombinovawem jedna~ina (3) i (4) dobija se:
( )
ulaz p eIak • po kraj eIak • po v eIak • po
kraj g
kraj
v kraj
T c m m T c m
m R
V p
c m 0 ⋅ ⋅ − − ⋅ ⋅ −

⋅ ⋅ =
ulaz p
eIak • po v eIak • po
g
kraj
v
eIak • po kraj
T c
T c m
R
V p
c
m m

⋅ ⋅ −

+ =
71 . 400 1
291 72 . 0 97 . 11
287
10 10 3
72 . 0
97 . 11 m
5
kraj

⋅ ⋅ −
⋅ ⋅

+ = =24.49 kg
m
ulaz
=m
kraj
− m
po•eIak
= 24.49 − 11.97 =12.52 kg
napomena: T
kraj
=
kraj g
kraj
m R
V p

=
49 . 24 287
10 10 3
5

⋅ ⋅
=426.83 K
b)
okolina (ta~ka O) = ta~ka 1 kraj (ta~ka kraj) = ta~ka 3
1
3 g
3
p
T R
v

= =
5
10 3
83 . 426 287

=0.408
kg
m
3
,
o
o g
o
p
T R
v

= =
5
10 1
291 287

=0.835
kg
m
3
W
max
=  | |
o 3 o o 3 o o 3 kraj
v p s T u m ∆ ⋅ − ∆ ⋅ + ∆ − ⋅
W
max
=  ( ) ( )
(
(
¸
(

¸

− ⋅ −
|
|
.
|

\
|
− ⋅ + − ⋅ − ⋅
3 o o
3
o
g
3
o
p o 3 o v
v v p
p
p
lh R
T
T
lh c T T T c m
W
max
= ( ) ( )
(
¸
(

¸

− ⋅ ⋅ − |
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ + − ⋅ − ⋅ 408 . 0 835 . 0 10 1
3
1
lh 287 . 0
83 . 426
291
lh 1 291 83 . 426 291 72 . 0 49 . 24
2
W
max
= 2395 − 486 −42.7 = 1866.3 kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 7
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
3.5. Odrediti eksergiju struje vazduha (idealan gas) stawa 1(p
1
=1.6 bar, I
1
=250
o
C,

m=1 kg/s) i predstaviti je grafi~ki na pv dijagramu. Pod okolinom smatrati vazduh (idealan gas) stawa
O(p
o
=1 bar, I
o
=25
o
C).
( )
o 1 o o 1
1 s T h m Ex ∆ ⋅ + ∆ − ⋅ =
⋅ ⋅
= ...
(
(
¸
(

¸

− + − − ⋅ =
⋅ ⋅
)
1
p
o
p
lh
g
R
1
T
o
T
lh
p
c (
o
T )
1
T
o
T (
p
c m
1
Ex
(
¸
(

¸

⋅ − ⋅ ⋅ + − ⋅ − ⋅ =
⋅ ⋅
)
6 . 1
1
lh 287 . 0
523
298
lh 1 ( 298 ) 523 298 ( 1 1
1
Ex
1
Ex

= 225  − 127.4 = 97.6 kW
p
v
1
+ O
p
v
1
O

=
p
v
1
O
+

zbirka zadataka iz termodinamike strana 8
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
3.6. Eksergija toka vazduha (idealan gas), masenog protoka

m=0.5 kg/s, koji struji sredwom brzinom
w=28 m/s, pri stawu vazduha u okolini O(p
o
=1 bar, T
o
=293 K), iznosi 1 Ex

=83 kW. Promena
entropije okoline, koja bi nastala povratnim (reverzibilnim) promenama stawa vazduha (bez promene
brzine) na pritisak i temperaturu okoline iznosila bi ∆

S
okolihe
=− 0.1 kW/K.
a) odredti pritisak i temperaturu vazduha stawa 1
b) grafi~ki prikazati u pv, koordinatnom sistemu eksergiju vazdu{nog toka, ne uzimaju}i u obzir
deo koji se odnosi na brzinu
a)
drugi zakon termodinamike za proces od stawa 1 do stawa O
okoliha Ielo _ radho sisIem S S S
⋅ ⋅ ⋅
∆ + ∆ = ∆ ⇒ okoliha o 1 S S 0
⋅ ⋅
∆ + ∆ =
okoliha o 1 S S
⋅ ⋅
∆ − = ∆ =0.1
K
kW

= ∆
m
S
s
o 1
o 1 =0.2
kgK
kJ
( )
1 k o 1 o o 1
1 e s T h m Ex + ∆ ⋅ + ∆ − ⋅ =
⋅ ⋅
=
(
(
¸
(

¸

+ ∆ ⋅ + − − ⋅

2
w
s
o
T )
1
T
o
T (
p
c m
2
o 1
p
2
O 1 O
1
O 1
c
2
w
s T
m
Ex
T T
− ∆ −
+ =

=
1
10
2
28
2 . 0 293
5 . 0
83
293
3
2

⋅ − ⋅ −
+ =400 K

S
10
=  )
1
p
o
p
lh
g
R
1
T
o
T
lh
p
c ( m − ⋅

⇒
|
|
|
|
|
|
|
.
|

\
|

⋅ =

g
R
m
o 1
S
1
T
o
T
lh
p
c
exp
o
p
1
p =5.96 bar
1
O
v
p
Ex
1
zbirka zadataka iz termodinamike strana 9
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
3.7. U horizontalnoj cevi pre~nika d=200 mm ugra|en je greja~ stalne temperature T
Tl
=600 K. Stawe
vazduha u preseku 1 odre|eno je sa 1(p=2 bar, T=300 K, w=20 m/s) a u preseku 2 sa 2(p=2 bar, T=400 K).
Stawe okoline odre|eno je veli~iama stawa O(p
o
=1 bar, T
o
=290 K). Cev je toplotno izolovana od
okoline. Odrediti:
a) snagu ugra|enog greja~a
b) eksergiju vazduha u preseku 1 i preseku 2
c) eksergijski stepen korisnosti procesa u cevi
a)
1
1 g
1
p
T R
v

= =
5
10 2
300 287

=0.4305
kg
m
3
2
2 g
2
p
T R
v

= =
5
10 2
400 287

=0.574
kg
m
3
jedna~ina kontinuiteta: 2 1 m m
⋅ ⋅
=
2
2 2
1
1 1
v
A w
v
A w ⋅
=

1
2
1 2
v
v
w w ⋅ = =
4305 . 0
574 . 0
20 ⋅ = 26.67
s
m
4305 . 0
4
2 . 0
20
v
4
d
w
m
2
1
2
1
π ⋅

=
π

=

=1.46
s
kg
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu:
12 p 12 k
12 T 12 12 E E W H O ∆ + ∆ + + ∆ =
⋅ ⋅ ⋅
= ( )
2
w w
m T T c m
2
2
2
1
1 2 p

⋅ + − ⋅ ⋅
⋅ ⋅
=
( )
3
2 2
12 10
2
67 . 26 20
46 . 1 300 400 1 46 . 1 O

⋅ + − ⋅ ⋅ = =145.77 kW
1 2
12 O

+
zbirka zadataka iz termodinamike strana 10
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
( )
1 k o 1 o o 1
1 e s T h m Ex + ∆ ⋅ + ∆ − ⋅ =
⋅ ⋅
=
1 Ex

=
(
(
¸
(

¸

+
|
|
.
|

\
|
− ⋅ + − − ⋅

2
w
p
p
lh R
T
T
lh c
o
T )
1
T
o
T (
p
c m
2
1
1
o
g
1
o
p
1 Ex

=
(
(
¸
(

¸

⋅ + |
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ + − ⋅ − ⋅
−3
2
10
2
20
2
1
lh 287 . 0
300
290
lh 1 290 ) 300 290 ( 1 46 . 1 =84.77 kW
( )
2 k o 2 o o 2
2 e s T h m Ex + ∆ ⋅ + ∆ − ⋅ =
⋅ ⋅
=
2 Ex

=
(
(
¸
(

¸

+
|
|
.
|

\
|
− ⋅ + − − ⋅

2
w
p
p
lh R
T
T
lh c
o
T )
2
T
o
T (
p
c m
2
2
2
o
g
2
o
p
2 Ex

=
(
(
¸
(

¸

⋅ + |
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ + − ⋅ − ⋅
−3
2
10
2
20
2
1
lh 287 . 0
400
290
lh 1 290 ) 400 290 ( 1 46 . 1 =108.97 kW
c)
Tl
o Tl
12 O
T
T T
O Ex

⋅ =
⋅ ⋅
=
600
290 600
77 . 145

⋅ =75.31 kW
drugi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu:
Tl Ielo _ radho sisIem S S S
⋅ ⋅ ⋅
∆ + ∆ = ∆ =.. .
12 Ielo _ radho S S
⋅ ⋅
∆ = ∆ =
|
|
.
|

\
|
− ⋅

1
2
g
1
2
p
p
p
lh R
T
T
lh c m =
300
400
lh 1 46 . 1 ⋅ ⋅ =0.42
K
kW
Tl
12
Tl
T
O
S

− = ∆ =
600
77 . 145
− =−0.24
K
kW
24 . 0 42 . 0 SsisIem − = ∆

= 0.18
K
kW
sisIem
o
g S T Ex
⋅ ⋅
∆ ⋅ = = 18 . 0 290⋅ =52.2 kW
O 1
g O 1
Ex
Ex Ex
Ex Ex Ex
⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
+
− +
= η =
31 . 75 77 . 84
2 . 52 31 . 75 77 . 84
+
− +
=0.67
zbirka zadataka iz termodinamike strana 11
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
3.8. U neizolovanoj komori me{aju se, pri stacionarnim uslovima, dve struje idealnih gasova: kiseonika
A(

m
A
=6 kg/s, p
A
=0.18 MFa, T
A
=523 K) i azota B(

m
B
=3 kg/s, p
B
=0.33 MFa, T
B
=863 K). U toku procesa
me{awa toplotni protok u okolni vazduh stawa (p
o
=0.1 MFa, T
o
=293 K, r
O2
=0.21, r
N2
=0.79) iznosi 400
kW. Pritisak me{avine na izlazu iz komore je p= 0.15 MFa. Odrediti brzinu gubitka eksergije u toku
procesa me{awa kao i eksergijski stepen korisnosti procesa u me{noj komori. Zanemariti promene
makroskopske potencijalne i kineti~ke energije.
prvi zadatak termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu:
12 T 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = 1 2 12 H H O
⋅ ⋅ ⋅
− =
B pB
B
A pA
A
¯
pB
B
pA
A 12 T c m T c m T c m c m O ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ − ⋅
|
|
.
|

\
|
⋅ + ⋅ =
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
pB
B
pA
A
B pB
B
A pA
A 12
¯
c m c m
T c m T c m O
T
⋅ + ⋅
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ +
=
⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
=
04 . 1 3 91 . 0 6
863 04 . 1 3 523 91 . 0 6 400
⋅ + ⋅
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + −
=600 K
jedna~ina stawa me{avine idealnih gasova na izlazu iz me{ne komore:
¯
gB
B
gA
A
¯ ¯
T R m R m V p ⋅
|
|
.
|

\
|
⋅ + ⋅ = ⋅
⋅ ⋅

¯
¯
gB
B
gA
A
¯
p
T R m R m
V

|
|
.
|

\
|
⋅ + ⋅
=
⋅ ⋅
( )
5
¯
10 5 . 1
600 297 3 260 6
V

⋅ ⋅ + ⋅
= = 9.804
s
m
3
jedna~ina stawa idealnog gasa za kiseonik (A) na izlazu iz me{ne komore:
¯
gA
A
¯ ¯
A
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅

¯
¯
gA
A
¯
A
V
T R m
p
⋅ ⋅
=

=
804 . 9
600 260 6 ⋅ ⋅
=
5
10 95 . 0 ⋅ Fa
jedna~ina stawa idealnog gasa za azot (B) na izlazu iz me{ne komore:
¯
gB
B
¯ ¯
B
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅

¯
¯
gB
B
¯
B
V
T R m
p
⋅ ⋅
=

=
2
10 804 . 9
600 287 3

⋅ ⋅
=
5
10 55 . 0 ⋅ Fa
pritisak kiseonika (A) u okolnom vazduhu:
o
2
O
O
A
p r p ⋅ = =
5
10 1 21 . 0 ⋅ ⋅ =
5
10 21 . 0 ⋅ Fa
pritisak azota (B) u okolnom vazduhu:
o
2
O
O
A
p r p ⋅ = =
5
10 1 79 . 0 ⋅ ⋅ =
5
10 79 . 0 ⋅ Fa
zbirka zadataka iz termodinamike strana 12
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
drugi zakon termodinamike za proces me{awa gasova A i B :
okoliha Ielo _ radho sisIem S S S
⋅ ⋅ ⋅
∆ + ∆ = ∆ =.. .
B A Ielo _ radho S S S
⋅ ⋅ ⋅
∆ + ∆ = ∆ = ... = 1.75 + 0.46 = 2.21
K
kW
|
|
.
|

\
|
− ⋅ = ∆
⋅ ⋅
A
¯
A
gA
A
¯
pA
A A
p
p
lh R
T
T
lh c m S = |
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅
8 . 1
95 . 0
lh 26 . 0
523
600
lh 91 . 0 6 =1.75
K
kW
|
|
.
|

\
|
− ⋅ = ∆
⋅ ⋅
B
¯
B
gB
B
¯
pB
B B
p
p
lh R
T
T
lh c m S = |
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅
3 . 3
55 . 0
lh 297 . 0
863
600
lh 04 . 1 3 =0.46
K
kW
o
12
okoliha
T
O
S

− = ∆ =
293
400 −
− =1.37
K
kW
37 . 1 21 . 2 SsisIem + = ∆

= 3.58
K
kW
sisIem
o
g S T Ex
⋅ ⋅
∆ ⋅ = = 58 . 3 293 ⋅ =1049 kW
B A 1 Ex Ex Ex
⋅ ⋅ ⋅
+ = = ...
( )
(
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ + − ⋅ − ⋅ =
⋅ ⋅
A
o
A
gA
A
o
pA o A o pA
A A
p
p
lh R
T
T
lh c T T T c m Ex
( )
(
¸
(

¸

|
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ + − ⋅ − ⋅ =

8 . 1
21 . 0
lh 26 . 0
523
293
lh 91 . 0 293 523 293 91 . 0 6 ExA =1311 kW
( )
(
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ + − ⋅ − ⋅ =
⋅ ⋅
B
o
B
gB
B
o
pB o B o pB
B B
p
p
lh R
T
T
lh c T T T c m Ex
( )
(
¸
(

¸

|
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ + − ⋅ − ⋅ =

3 . 3
79 . 0
lh 297 . 0
863
293
lh 04 . 1 293 863 293 04 . 1 3 ExB =1164 kW
1164 1311 Ex1 + =

= 2475 kW
1
g 1
Ex
Ex
Ex Ex

⋅ ⋅

= η =
2475
1049 2475 −
=0.57
zbirka zadataka iz termodinamike strana 13
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
3.9. U suprotnosmernom razmewiva~u toplote pri p
v
=2 bar, biva izobarski zagrevan tok vazduha (idealan
gas), od temperature T
v1
=413 K do temperature T
v2
=543 K, a tok vrelih gasova (sme{a idealnih gasova)
biva hla|ena od polaznog stawa G1(p
g1
=1.5 bar, T
g1
=613 K) do stawa G2(p
g2
=1.3 bar, T
g2
=?). Ako su
maseni protoci vazduha i vrelih gasova isti, a vreli gasovi imaju iste termofizi~ke osobine kao i vazduh
odrediti eksergijski stepen korisnosti procesa u ovom razmewiva~u toplote pri uslovima okoline
O(p
o
=1 bar, T
o
=293 K). Zanemariti promene makroskopske potencijalne i kineti~ke energije kao i
prisustvo hemijske neravnote`e.
prvi zadatak termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu:
12 T 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒ 2 1 H H
⋅ ⋅
=
2 g p 2 v p 1 g p 1 v p
T c m T c m T c m T c m ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

2 v 1 g 1 v 2 g
T T T T − + = = 543 613 413 − + =483 K
= + =
⋅ ⋅ ⋅
1 g 1 v ulaz Ex Ex Ex ...
( )
(
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|
− + − − ⋅ =
⋅ ⋅
v
o
g
1 v
o
p o 1 v o p
1 v
p
p
lh R
T
T
lh c T T T c m Ex
( ) 71 . 77 m
2
1
lh 287 . 0
413
293
lh 1 293 413 293 1 m Ex 1 v ⋅ =
(
¸
(

¸

|
.
|

\
|
⋅ − ⋅ + − ⋅ − ⋅ =
⋅ ⋅ ⋅
kW
( )
(
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|
− + − − ⋅ =
⋅ ⋅
1 g
o
g
1 g
o
p o 1 g o p
1 g
p
p
lh R
T
T
lh c T T T c m Ex
( )
(
¸
(

¸

|
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ + − ⋅ − ⋅ =
⋅ ⋅
5 . 1
1
lh 287 . 0
613
293
lh 1 293 613 293 1 m Ex 1 g = ⋅

m 137.81 kW
( ) 81 . 137 71 . 77 m Exulaz + ⋅ =
⋅ ⋅
= ⋅

m  215.52 kW
T
g1
T
v1
T
v2
T
g2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 14
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
si
o
gubiIak S T Ex
⋅ ⋅
∆ ⋅ = = ...
si S

∆ = rI S

∆ + o S

∆ =…
rI S

∆ = v S

∆ + g S

∆ = …
v S

∆ =

m
.
= − )
p
p
lh R
T
T
lh c (
v
v
g
1 v
2 v
p
= ⋅ ⋅

413
543
lh 1 m ⋅

m 0.274
K
kW
g S

∆ =

m
.
= − )
p
p
lh R
T
T
lh c (
1 g
2 g
g
1 g
2 g
p
|
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅

5 . 1
3 . 1
lh 287 . 0
613
483
lh 1 m =− ⋅

m 0.197
K
kW
rI S

∆ = ⋅

m 0.274 − ⋅

m 0.197= ⋅

m 0.077
K
kW
si S

∆ = rI S

∆ + o S

∆ = ⋅

m 0.077
K
kW
077 . 0 m 293 ExgubiIak ⋅ ⋅ =
⋅ ⋅
=22.56 kW
η
Ex
=
52 . 215
56 . 22 52 . 215
Ex
Ex Ex
ulaz
g ulaz −
=

⋅ ⋅
=0.89
3.10. Klipni kompresor kvazistati~ki politropski sabija

m=0.5 kg/s vazduha (idealan gas) od stawa
1(p=100 kFa, T=288 K) do stawa 2(p=500 kFa, T=402 K). Stawe okoline zadato je sa O(p
o
=100 kFa,
T
o
=288 kFa). Odrediti:
a) snagu kompresora
b) eksergijski stepen korisnosti procesa
c) ako bi se kompresor hladio vodom koja bi pri tom mewala stawe pri stalnom pritisku p=100 kFa
od T
w1
=288 K do T
w2
=303 K
a)
h
1 h
2
1
2
1
p
p
T
T

|
|
.
|

\
|
= ⇒ h=
2
1
2
1
2
1
T
T
lh
p
p
lh
p
p
lh

=
402
288
lh
500
100
lh
500
100
lh

=1.26
( )
2 1 g
12 T T T R
1 h
h
m W − ⋅ ⋅

⋅ =
⋅ ⋅
= ( ) 402 288 287 . 0
1 26 . 1
26 . 1
5 . 0 − ⋅ ⋅

⋅ =−79.3 kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 15
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
( )
o 1 o o 1
1 s T h m Ex ∆ ⋅ + ∆ − ⋅ =
⋅ ⋅
=
(
(
¸
(

¸

− + − − ⋅

)
1
p
o
p
lh
g
R
1
T
o
T
lh
p
c (
o
T )
1
T
o
T (
p
c m = 0 kW
napomena: p
1
=p
o
, T
1
=T
p
si
o
gubiIak S T Ex
⋅ ⋅
∆ ⋅ = = ...
si S

∆ = rI S

∆ + o S

∆ =…
|
|
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ = ∆
⋅ ⋅
1
2
g
1
2
p
rI
p
p
lh R
T
T
lh c m S = |
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅
100
500
lh 287 . 0
288
402
lh 1 5 . 0 =−64.21
K
W
o
12
o
T
O
S

− = ∆ =...=
288
1 . 22 −
− =76.74
K
W
( )
1 2 v
12 T T
1 h
h
c m O − ⋅

κ −
⋅ ⋅ =
⋅ ⋅
= ( ) 288 402
1 26 . 1
4 . 1 26 . 1
72 . 0 5 . 0 − ⋅

⋅ ⋅ =−22.1 kW
si S

∆ =−64.21 + 76.74 =12.53
K
W
53 . 12 288 ExgubiIak ⋅ =

=3.6 kW
12 T 1 ulaz W Ex Ex
⋅ ⋅ ⋅
+ = =79.3 kW
η
Ex
=
3 . 79
6 . 3 3 . 79
Ex
Ex Ex
ulaz
g ulaz −
=

⋅ ⋅
=0.95
c)
( )
2 w 1 w w
12 h h m O − ⋅ =
⋅ ⋅
⇒
2 w 1 w
12
w
h h
O
m

=

=
7 . 125 95 . 62
1 . 22

= 0.35
s
kg
h
w1
= 62.95
kg
kJ
(voda p=100 kFa, T=288 K)
h
w2
= 125.7
kg
kJ
(voda p=100 kFa, T=288 K)
zbirka zadataka iz termodinamike strana 16
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
3.11. U vertikalnom cilindru sa grani~nikom (slika) mo`e se kretati (bez
trewa) klip sa tegom. U po~etnom trenutku zapremina cilindra V=0.6
m
3
(ograni~ena klipom sa tegom), ispuwena je kqu~alom vodom i wenom
makroskopski razvijenom parom u stawu termodinami~ke ravnote`e na
pritisku p=3 bar (vla`na para). Kqu~ala voda zauzima 1% od po~etne
zapremine cilindra. Maksimalna zapremina cilindra ispod klipa iznosi
V
max
=2 m
3
. Odrediti termodinami~ki gubitak rada (gubitak eksergije) pri
predaji toplote, od izotermnog toplotnog izvora, temperature T
Tl
=623 K,
radnoj materiji u cilindru, ako je wena temperatura na kraju procesa
zagrevawa 573 K. Temperatura okoline iznosi T
o
=300 K. Predstaviti
proces zagrevawa na Ts dijagramu. [rafirati na Ts dijagramu povr{inu koja
predstavqa gubitak eksergije.
ta~ka 1: p
1
=3 bar  x
1
=?
...
' m " m
" m
x
1
=
+
=
v"
V"
m" = =...=
6057 . 0
594 . 0
=0.98 kg
...
v'
V'
m' = = =
0010733 . 0
006 . 0
=5.59 kg
v′= 0.0010733
kg
m
3
v′′=0.6057
kg
m
3
V′ = 0.01
.
V = 0.006 m
3
V′ = 0.99
.
V = 0.594 m
3
15 . 0
59 . 5 98 . 0
98 . 0
' m " m
" m
x
1
=
+
=
+
=
h
1
= 885.94
kg
kJ
s
1
= 2.47
kgK
kJ
napomena: m = m′ + m′′ = 6.57 kg
ta~ka 2: p
2
=p
1
=3 bar, v
2
=v
max
=
kg
m
0.303
m
V
3
max
=
v′ > v
2
> v′′ (ta~ka 2 se nalazi u oblasti vla`ne pare)
' v " v
' v v
x
2
2

= =
0010733 . 0 6057 . 0
0010733 . 0 303 . 0

=0.5
h

=h

= 1643.2
kg
kJ
, u

=u

=1552.2
kg
kJ
,     I
2
= I
klj
=133.54
o

zbirka zadataka iz termodinamike strana 17
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 3: I=300
o
C  v
3
=v
2
=0.303
kg
m
3
v′ = 0.0014036
kg
m
3
,    v′′ = 0.02164
kg
m
3
v
3
> v′′ (ta~ka 3 se nalazi u oblasti pregrejane pare)
h
3
= h
pp
= 3050
kg
kJ
s
3
= s
pp
= 7.18
kgK
kJ
p
3
= p
pp
= 8.5  bar
napomena: vrednosti h
3
, s
3
i p
3
se moraju pro~itati sa hs dijagrama za
vodenu paru
u
3
= u
pp
= h
3
− p
3

v
3
= 3050 − 8.5
.
10
5 .
10

2.
0.303 = 2792.5
kg
kJ
Ex
gubiIak
= T
okoliha

.
∆S
sisIem
= ... = 300
.
9.86 = 2958  kJ
∆S
sisIem
=∆S
+ ∆S
IoploIhi izvor
= ...=30.95 − 21.09 = 9.86
K
kJ
∆S
=
13
s m ∆ ⋅  = ( )
1 3
s s m − ⋅ = ( ) 47 . 2 18 . 7 57 . 6 − ⋅ = 30.95
K
kJ
Tl
2 3 1 2
Tl
cohsI v 23 cohsI p 12
Tl
23 12
Tl
T
u u h h
m
T
) (q ) (q
m
T
O O − + −
⋅ − =
+
⋅ −
+
− = ∆
= =
S
∆S
Tl
=
623
2 . 1552 5 . 2792 94 . 885 1643.2
57 . 6
− + −
⋅ − =−21.09
K
kJ
T
2
3
1
s
∆s
rI
∆s
Tl
∆s
Sl
T
o
Ex
g
zbirka zadataka iz termodinamike strana 18
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
3.12. U razmewiva~u toplote vr{i se atmosfersko (p=1 bar), potpuno isparavawe kqu~ale vode i
istovremena potpuna kondenzacija suvozasi}ene vodene pare pri
p=3 bar. Ukoliko toplotna snaga razmewiva~a toplote (interno razmewena toplota izme|u pare i
vode) iznosi 2.5 kW, izra~unati eksergijski stepen korisnosti procesa u ovom razmewiva~u toplote
pri stawu okoline O(p
o
= 1 bar, I
o
=20
o
C).
ta~ka 1: p= 3 bar x=1
h
1
= h″ = 2725
kg
kJ
s
1
= s″ = 6.992
kgK
kJ
ta~ka 2: p= 3 bar x=0
h
2
= h′ = 561.4
kg
kJ
s
2
= s′ = 1.672
kgK
kJ
ta~ka 3: p= 1 bar x=0
h
3
= h′ = 417.4
kg
kJ
s
3
= s′ = 1.3026
kgK
kJ
ta~ka 4: p= 1bar
h
4
= h″ = 2675
kg
kJ
s
4
= s″ = 7.360
kgK
kJ
1
4 3
2
T
s
suva para, p=3 bar
kqu~ala voda, p=1 bar
1
4 3
2
K1
K2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 19
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka O: p
o
= 1 bar I
o
= 20
o
C
h
o
=  h
w
= 83.9
kg
kJ
s
o
=  s
w
= 0.296
kgK
kJ
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu
ograni~enom konturom 1 (K1): 12 T 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ( )
1 2
p 12 h h m O − ⋅ =
⋅ ⋅

1 2
12
p
h h
O
m

=

=
2725 4 . 561
5 . 2

=1.15
s
kg
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu
ograni~enom konturom 2 (K2): 134 T 34 34 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ( )
3 4
w 34 h h m O − ⋅ =
⋅ ⋅

3 4
34
w
h h
O
m

=

=
4 . 417 2675
5 . 2

=1.11
s
kg
ulaz
gubiIak ulaz
Ex
Ex
Ex Ex

⋅ ⋅

= η =
05 . 781
8 . 175 05 . 781 −
=0.77
si
o
gubiIak S T Ex
⋅ ⋅
∆ ⋅ = =...= 6 . 0 293 ⋅ =175.8 kW

S
sisIem
= ∆

S
+ ∆

S
okoliha
= ...=0.6
K
kW

S
=

S
izlaz
−

S
ulaz
= ...= 10.09 − 9.49=0.6
K
kW

S
izlaz
=
4
w
2
p s m s m ⋅ + ⋅
⋅ ⋅
= 36 . 7 11 . 1 672 . 1 15 . 1 ⋅ + ⋅ =10.09
K
kW

S
ulaz
=
3
w
1
p s m s m ⋅ + ⋅
⋅ ⋅
= 3026 . 1 11 . 1 992 . 6 15 . 1 ⋅ + ⋅ =9.49
K
kW

Ex
ulaz
=

Ex
1
+

Ex
3
= ...= 781.05 + 42.81 = 823.86 kW

Ex
1
= ( )
o 1 o o 1
p s T h m ∆ ⋅ + ∆ − ⋅

=  ( ) | |
1 o o o 1
p s s T h h m − ⋅ + − ⋅

Ex
1
= ( ) | | 992 . 6 296 . 0 293 9 . 83 2725 15 . 1 − ⋅ + − ⋅ =781.05 kW

Ex
3
= ( )
o 3 o o 3
w s T h m ∆ ⋅ + ∆ − ⋅

=  ( ) | |
3 o o o 3
w s s T h h m − ⋅ + − ⋅

Ex
3
= ( ) | | 3026 . 1 296 . 0 293 9 . 83 4 . 417 11 . 1 − ⋅ + − ⋅ =42.81 kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 20
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
3.13. U ure|aj za pripremu kqu~ale vode (slika) uti~e suva para 1(p=12 bar), masenog protoka

m
1
=0.1
kg/s i voda stawa 2(p=4 bar, I=60
o
C) masenog protoka

m
2
=?. Prolaskom kroz razmewiva~ toplote suva
para se potpuno kondenzuje (stawe 3). Nastali kondenzat se prigu{uje na pritisak p
2
(stawe 4), a zatim
izobarski me{a sa vodom (stawe 2). Toplotni gubici razmewiva~a toplote iznose 112 kW. Prestaviti
prosese u pojedina~nim ure|ajima (razmewiva~ toplote, prigu{ni ventil, me{na komora) na zasebnim Ts
dijagramima i odrediti:
a) maseni protok vode (

m
2
) da bi iz ure|aja isticala kqu~ala voda pritiska p
2
(stawe 6)
b) temperaturu vode stawa 5 ( I

)
c) eksergijski stepen korisnosti ure|aja ako se okolina defini{e kao voda stawa O (p
o
=1 bar, I=20
o
C)
1 − 3 : promena stawa pare pri proticawu kroz razmewiva~ toplote (RT)
3 − 4 : promena stawa pare pri proticawu kroz prigu{ni ventil
4 + 2 =5  : proces me{awa pare i vode u me{noj komori
5 − 6 : promena stawa me{avine pare i vode pri proticawu kroz RT
4
3
T
s
p=12 bar
p=4 bar
4
2
T
s
p=12 bar
p=4 bar
5
me{na komora prigu{ni ventil
1
6 5
2
4 3
1 m

2 m

1
5
6
3
T
s
p=12 bar
p=4 bar
razmewiva~ toplote
zbirka zadataka iz termodinamike strana 21
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
a)
Prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu
ograni~enom isprekidanom linijom: 12 T 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
1 2 12 H H O
⋅ ⋅ ⋅
− = =
2
2
1
1
6 2
1 h m h m h m m ⋅ − ⋅ − ⋅
|
|
.
|

\
|
+
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

( )
2 6
6 1
1 12
2
h h
h h m O
m

− ⋅ +
=
⋅ ⋅

=...=
( )
3 . 251 7 . 604
7 . 604 2785 1 . 0 112

− ⋅ + −
=0.3
s
kg
ta~ka 1: p
1
=12 bar x=1
h
1
=h′′=2785
kg
kJ
s
1
=s′′ = 6.523
kgK
kJ
ta~ka 2: p
2
=4 bar I
2
=60
o
C
h
2
=h
w
=251.3
kg
kJ
s
2
=s
w
= 0.83
kgK
kJ
ta~ka 6: p
6
=4 bar x=0
h
6
=h′=604.7
kg
kJ
s
1
=s′ = 1.777
kgK
kJ
b)
Prvi zakon termodinamike za proces me{awa: 12 T 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
2 1 H H
⋅ ⋅
= ⇒
5
2 1
2
2
4
1 h m m h m h m ⋅
|
|
.
|

\
|
+ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
2 1
2
2
4
1
5
m m
h m h m
h
⋅ ⋅
⋅ ⋅
+
⋅ + ⋅
= =...=
3 . 0 1 . 0
3 . 251 3 . 0 3 . 798 1 . 0
+
⋅ + ⋅
=388.05
kg
kJ
ta~ka 4: p
6
=4 bar x=0
h
4
=h′=798.3
kg
kJ
ta~ka 3: h
4
=h
3
=798.3
kg
kJ
ta~ka 5: p=4 bar h=388.05
kg
kJ
I
5
= I
w
=93
o
C
zbirka zadataka iz termodinamike strana 22
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
c)
ta~ka O: p
o
=1 bar I
o
=20
o
C
h
o
=h
w
=83.9
kg
kJ
s
o
=s
w
= 0.296
kgK
kJ

Ex
1
= ( )
o 1 o o 1
1 s T h m ∆ ⋅ + ∆ − ⋅

=  ( ) | |
1 o o o 1
1 s s T h h m − ⋅ + − ⋅

Ex
1
= ( ) | | 523 . 6 296 . 0 293 9 . 83 2785 1 . 0 − ⋅ + − ⋅ =87.66 kW

Ex
2
= ( )
o 2 o o 2
2 s T h m ∆ ⋅ + ∆ − ⋅

=  ( ) | |
2 o o o 2
2 s s T h h m − ⋅ + − ⋅

Ex
2
= ( ) | | 83 . 0 296 . 0 293 9 . 83 3 . 251 3 . 0 − ⋅ + − ⋅ =3.28 kW

Ex
ulaz
=

Ex
1

Ex
2
=87.66 + 3.28 =90.94 kW
si
o
gubiIak S T Ex
⋅ ⋅
∆ ⋅ = =...= 19 . 0 293 ⋅ =55.67 kW

S
sisIem
= ∆

S
+ ∆

S
okoliha
= ...=−0.19 + 0.38 = 0.19
K
kW

S
=

S
izlaz
−

S
ulaz
= ...= 0.71 − 0.9=− 0.19
K
kW

S
izlaz
=
6
2 1 s m m ⋅
|
|
.
|

\
|
+
⋅ ⋅
=( ) 777 . 1 3 . 0 1 . 0 ⋅ + =0.71
K
kW

S
ulaz
=
2
2
1
1 s m s m ⋅ + ⋅
⋅ ⋅
= 83 . 0 3 . 0 523 . 6 1 . 0 ⋅ + ⋅ =0.90
K
kW

S
okoliha
= −
o
12
T
O

=−
293
112 −
=0.38
K
kW
ulaz
gubiIak ulaz
Ex
Ex
Ex Ex

⋅ ⋅

= η =
94 . 90
67 . 55 94 . 90 −
=0.39
zbirka zadataka iz termodinamike strana 23
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
3.14. U parnu turbinu ulazi

m=10 kg/s vodene pare stawa 1(p=2 MFa, I=360
o
C). Iz turbine se na
pritisku p
2
=0.4 MFa izdvaja, za potrebe nekog tehnolo{kog procesa,

m
2
=2 kg/s pare a preostali deo
nastavqa ekspanziju do stawa 3(p=0.16 MFa, x=1). Stepen dobrote adijabatske ekspanzije do izdvajawa
pare iznosi
12
d
η =1. Pod okolinom smatrati vodu stawa O(p=0.1 MFa, I=20
o
C). Skicirati promene
stawa vodene pare na Ts dijagramu i odrediti:
a) snagu turbine
b) eksergiju parnih tokova na ulazu u turbinu i oba izlaza iz turbine
c) eksergijski stepen korisnosti procesa u turbini
ta~ka 1: p
1
=20 bar I=360
o
C (pregrejana para)
h
1
=h
pp
3156
kg
kJ
s
1
=s
pp
= 6.985
kgK
kJ
ta~ka 2: p
2
=4 bar  s
2
= s

=6.985
kgK
kJ
(pregrejana para)
h
2
=h
pp
=2778.16
kg
kJ
ta~ka 3: p
3
=1.6 bar  x=1 (suvo−zasi}ena para)
h
3
=h′′ =2696
kg
kJ
s

=s′′ = 7.202
kgK
kJ
ta~ka O: p
o
=1 bar I
o
=20
o
C (voda)
h
o
=h
w
=83.9
kg
kJ
s
o
=s
w
= 0.296
kgK
kJ
1
2
3
Iurbiha W

1
3k
3
2
T
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 24
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
a)
Prvi zakon termodinamike za proces u turbini: 12 T 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
2 1 Iurbiha H H W
⋅ ⋅ ⋅
− = =
3
2
2
2
1
h m m h m h m ⋅
|
|
.
|

\
|
− − ⋅ − ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
Iurbiha W

= ( ) 2696 2 10 16 . 2778 2 3156 10 ⋅ − − ⋅ − ⋅ =4.44 MW
b)

Ex
1
= ( )
o 1 o o 1
s T h m ∆ ⋅ + ∆ − ⋅

=  ( ) | |
1 o o o 1
s s T h h m − ⋅ + − ⋅

Ex
1
= ( ) | | 985 . 6 296 . 0 293 9 . 83 3156 10 − ⋅ + − ⋅ =11.12 MW

Ex
2
= ( )
o 2 o o 2
2 s T h m ∆ ⋅ + ∆ − ⋅

=  ( ) | |
2 o o o 2
2 s s T h h m − ⋅ + − ⋅

Ex
2
= ( ) | | 985 . 6 296 . 0 293 9 . 83 16 . 2778 2 − ⋅ + − ⋅ =1.47 MW

Ex
3
= ( )
o 3 o o 3
2 s T h m m ∆ ⋅ + ∆ − ⋅
|
|
|
.
|

\
|

=  ( ) | |
3 o o o 3
2 s s T h h m m − ⋅ + − ⋅
|
|
|
.
|

\
|

Ex
3
=( ) ( ) | | 202 . 7 296 . 0 293 9 . 83 2696 2 10 − ⋅ + − ⋅ − =4.71 MW
c)
Bilans eksergije za proces u turbini: gubiIak Iurbiha 3 2 1 Ex W Ex Ex Ex
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
+ + + =
Iurbiha 3 2 1 gubiIak W Ex Ex Ex Ex
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
− − − =  = 11.12 − 1.47 − 4.71 − 4.44 = 0.5 MW
ulaz
gubiIak ulaz
Ex
Ex
Ex Ex

⋅ ⋅

= η =
12 . 11
5 . 0 12 . 11 −
=0.96

Ex
ulaz
=

Ex
1
=11.12 MW
napomena: Do gubitka eksergije se moglo do}i i na uobi~ajen na~in
primenom Gouy − SIodolihog  zakona:  sisIem
o
g S T Ex
⋅ ⋅
∆ ⋅ =
zbirka zadataka iz termodinamike strana 25
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
3.15. Pregrejana vodena para stawa 1(p= 6 MFa, T=733 K,

m=1 kg/s ) {iri se adijabatski u
dvostepenoj turbini sa me|uprigu{ivawem (slika), do krajweg stawa 4(T=313 K, vla`na para).
Stepeni dobrote u turbinama su: 1
TVF
D
= η i 88 . 0
TNF
D
= η . Deo pare, masenog protoka

m
A
=0.3 kg/s, po
izlasku iz turbine visokog pritiska, pri pritisku p
2
=0.8 MFa odvodi se iz turbine, a preostala para
3
=0.3 MFa. Prikazati procese u
hs koordinatnom sistemu i odrediti snagu dobijenu na zajedni~kom vratilu kao i eksergijski stepen
korisnosti procesa u ovoj dvostepenoj turbini. Pod okolinom smatrati vodu stawa O(p=0.1 MFa,
T=293 K).
TVF
1
4 m
A
m TNF
W
3 2
2 3
4K
1
4
h
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 26
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 1: p
1
= 60 bar I
1
=460
o

h
1
= h
pp
=3324
kg
kJ
s
1
=s
pp
= 6.75
kgK
kJ
ta~ka 2: p
2
= 8 bar s
2
=s
1
= 6.75
kgK
kJ
h
2
= h
pp
=2808.6
kg
kJ
ta~ka 3: p
3
= 3 bar h
3
= h
2
=2808.6
kg
kJ
s
3
=s
pp
= 7.178
kgK
kJ
ta~ka 4K: T
4K
= 40
o
C s
4K
=s
3
= 7.178
kgK
kJ
s′ > s
4K
> s′′ (ta~ka 4K se nalazi u oblasti vla`ne pare)
88 . 0
' s " s
' s s
x
C
o
40 T
K 4
K 4
= |
.
|

\
|

=
=
h
4K
= h
x
= 2285
kg
kJ
ta~ka 4: T
4
=40
o
C 88 . 0
TNF
D
= η
K 4 3
4 3 TVF
D
h h
h h

= η ⇒ = − ⋅ η − = ) i h ( h h
K 4 3
TVF
D 3 4
= − ⋅ − = ) 2285 6 . 2808 ( 88 . 0 6 . 2808 h
4
2348
kg
kJ
906 . 0
' h " h
' h h
x
C
o
40 T
4
4
= |
.
|

\
|

=
=
⇒ s
4
= s
x
=7.54
kgK
kJ
ta~ka O: p
o
=1 bar I
o
=20
o
C
h
o
=h
w
=83.9
kg
kJ
s
o
=s
w
=0.296
kgK
kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 27
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
Prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu
ograni~enom isprekidanom linijom: 12 T 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
2 1 H H W
⋅ ⋅ ⋅
− = =
4
A
2
A
1
h m m h m h m ⋅
|
|
.
|

\
|
− − ⋅ − ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

W = ( ) 2378 3 . 0 1 6 . 2806 3 . 0 3324 1 ⋅ − − ⋅ − ⋅ =837.8 kW

Ex
1
= ( )
o 1 o o 1
s T h m ∆ ⋅ + ∆ − ⋅

=  ( ) | |
1 o o o 1
s s T h h m − ⋅ + − ⋅

Ex
1
= ( ) | | 75 . 6 296 . 0 293 9 . 83 3324 1 − ⋅ + − ⋅ =1349.1 KW
si
o
gubiIak S T Ex
⋅ ⋅
∆ ⋅ = =...= 55 . 0 293⋅ =161.15 kW

S
sisIem
= ∆

S
+ ∆

S
okoliha
= ...=0.46
K
kW

S
=

S
izlaz
−

S
ulaz
= ...= 7.30 − 6.75=0.55
K
kW

S
ulaz
=
1
s m⋅

= 75 . 6 1⋅ =6.75
K
kW

S
izlaz
=
4
A
2
A s m m s m ⋅
|
|
.
|

\
|
− + ⋅
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 54 . 7 3 . 0 1 75 . 6 3 . 0 ⋅ − + ⋅ =7.30
K
kW
ulaz
gubiIak ulaz
Ex
Ex
Ex Ex

⋅ ⋅

= η =
1 . 1349
15 . 161 1 . 1349 −
=0.88

Ex
ulaz
=

Ex
1
=1349.1 MW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 28
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
3.16. Pregrejana vodena para (0.1 kg/s) stawa 1(p=80 bar, I=460
o
C) ulazi u parno turbisnki blok gde se
najpre kvazistati~ki adijabatski {iri u turbini visokog pritiska do stawa 2(p=10 bar). Zatim se
vodenoj pari stawa 2 u dogreja~u izobarski dovodi toplota od toplotnog izvora stalne temperature
T
Tl
=460
o
C sve do uspostavqawa toplotne ravnote`e (stawe 3). Nakon toga se para kvazistati~ki
adijabatski {iri u turbini niskog pritiska do stawa 4(p=1 bar). Pod okolinom smatrati vodu stawa
O(p=0.1 MFa, T=293 K). Skicirati procese sa vodenom parom na hs dijagramu i odrediti:
a) mehani~ku snagu parno turbinskog bloka kao i toplotnu snagu dogreja~a pare
b) ireverzibilnost procesa (gubitak eksergije) u parno turbinskom bloku
c) eksergijski stepen korisnosti procesa u parnoturbinsom bloku
1
2
3
4
12 T W

34 T W

23 O

1
h
s
2
3
4
zbirka zadataka iz termodinamike strana 29
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 1: p
1
= 80 bar I
1
=460
o

h
1
= h
pp
=3296
kg
kJ
s
1
=s
pp
= 6.588
kgK
kJ
ta~ka 2: p
2
= 10 bar s
2
=s
1
= 6.588
kgK
kJ
h
2
= h′′ =2778
kg
kJ
ta~ka 3: p
3
= 10 bar I
3
= 460
o
C
h
3
= h
pp
=3392
kg
kJ
s
3
=s
pp
= 7.645
kgK
kJ
ta~ka 4: p
4
= 1 bar s
4
=s
3
= 7.645
kgK
kJ
h
4
= h
pp
= 2792.2
kg
kJ
ta~ka O: p
o
=1 bar I
o
=20
o
C
h
o
=h
w
=83.9
kg
kJ
s
o
=s
w
=0.296
kgK
kJ
a)
Prvi zakon termodinamike za proces u turbini visokog pritiska: 12 T 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒
( )
2 1
12 T h h m W − ⋅ =
⋅ ⋅
( ) 2778 3296 1 . 0 W 12 T − ⋅ =

=51.8 kW
Prvi zakon termodinamike za proces u turbini niskog pritiska: 34 T 34 34 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒
( )
4 3
34 T h h m W − ⋅ =
⋅ ⋅
( ) 2 . 2792 3392 1 . 0 W 34 T − ⋅ =

=60 kW
34 T 12 T W W W
⋅ ⋅ ⋅
+ = =111.8 kW
Prvi zakon termodinamike za proces u dogreja~u pare: 23 T 23 23 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒
( )
2 3
23 h h m O − ⋅ =
⋅ ⋅
( ) 2778 3392 1 . 0 O23 − ⋅ =

=61.4 kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 30
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)

lr = si
o
gubiIak S T Ex
⋅ ⋅
∆ ⋅ = =...= 22 293 ⋅ =6.45 kW

S
sisIem
= ∆

S
+ ∆

S
IoploIhi izvor
= ...= −83.7 + 105.7 = 22
K
W

S
=

S
izlaz
−

S
ulaz
= ...= 764.5 −658.8=105.7
K
W

S
izlaz
=
4
s m⋅

= 645 . 7 1 . 0 ⋅ =764.5
K
W

S
ulaz
=
1
s m⋅

= 588 . 6 1 . 0 ⋅ =658.8
K
W

S
IoploIhi izvor
= −
Ti
23
T
O

=−
733
10 4 . 61
3

= −83.7
K
W
c)

Ex
1
= ( )
o 1 o o 1
s T h m ∆ ⋅ + ∆ − ⋅

=  ( ) | |
1 o o o 1
s s T h h m − ⋅ + − ⋅

Ex
1
= ( ) | | 588 . 6 296 . 0 293 9 . 83 3296 1 . 0 − ⋅ + − ⋅ =136.85 KW
Tl
o Tl
23 O
T
T T
O Ex

⋅ =
⋅ ⋅
=
733
293 733
4 . 61

⋅ =36.86 kW
O 1
g O 1
Ex
Ex Ex
Ex Ex Ex
⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
+
− +
= η =
86 . 36 85 . 136
45 . 6 86 . 36 85 . 136
+
− +
=0.96
3.17. Kompresor usisava

m=72 kg/h pare amonijaka stawa 1(p=255.9 kFa, x=1) i sabija je adijabatski do
stawa 2(p=10 bar, T=400 K). Ako za okolinu smatramo amonijak stawa O(T=220 K, x=0) odrediti
eksergijski stepen korisnosti procesa u kompresoru.
re{ewe: η
Ex
=0.88 (

W =6.02 kW,  34 . 4 Ex1 =

kW,  g Ex

=1.27 kW )
zbirka zadataka iz termodinamike strana 1
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
PRVI I DRUGI ZAKON TERMODINAMIKE
(KOMBINOVANI PROBLEMI)
4.1. U toplotno izolovanom rezervoaru nalazi se 100 kg vode (c
w
=4.18 kJ/(kgK)) po~etne temperature
T
w
Cu
=0.38 kJ/(kgK)) mase 40 kg, po~etne temperature T
Cu
gvo`|a (c
Fe
=0.46 kJ/(kgK)) mase 20 kg, po~etne temperature T
Fe
=343 K, naglo se unesu u rezervoar sa
vodom. U momentu uno{ewa u rezervoaru se ukqu~uje me{alica vode snage 600 W, koja radi dok se ne
uspostavi stawe termi~ke ravnote`e T
¯
=299 K. Odrediti:
b) promenu entropije izolovanog sistema tokom navedenog procesa
a)
prvi zakon termodinamike za proces u zatvorenom termodinami~kom
sistemu: O
12
= ∆U
12
+ W
T12
⇒ W
T12
=U
1

U
2
Fe Fe Fe Cu Cu Cu w w w 1
T c m T c m T c m U ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
343 46 . 0 20 358 38 . 0 40 293 18 . 4 100 U
1
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ = =131071.2 kJ
¯
Fe Fe
¯
Cu Cu
¯
w w 2
T c m T c m T c m U ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
299 46 . 0 20 299 38 . 0 40 299 18 . 4 100 U
2
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ = =132277.6 kJ
W
T12
= 131071.2 − 132277.6 = −1206.4 kJ
3
12 T
12 T
10 600
4 . 1206
W
W

⋅ −

=

= τ =2010.67 s
Cu
Fe
H
2
O
zbirka zadataka iz termodinamike strana 2
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
∆S
Sl
= ∆S
RT
+ ∆S
O
=... =4.47
K
kJ
∆S
RT
= ∆S
w
+ ∆S
Cu
+ ∆S
Fe
=...=8.47 − 2.74 − 1.26 = 4.47
K
kJ
293
299
lh 18 . 4 100
T
¯
T
lh c m
T
dT c
m S
w
w w
¯
T
w
T
w
w w
⋅ ⋅ = ⋅ =

⋅ = ∆

=8.47
K
kJ
358
299
lh 38 . 0 40
T
¯
T
lh c m
T
dT c
m S
Cu
Cu Cu
¯
T
Cu
T
Cu
Cu Cu
⋅ ⋅ = ⋅ =

⋅ = ∆

=−2.74
K
kJ
343
299
lh 46 . 0 20
T
¯
T
lh c m
T
dT c
m S
Fe
Fe Fe
¯
T
Fe
T
Fe
Fe Fe
⋅ ⋅ = ⋅ =

⋅ = ∆

=−1.26
K
kJ
4.2. U kalorimetarskom sudu, zanemarqivog toplotnog kapaciteta, nalazi se te~nost polazne
temperature T
T
=290 K (stalnog toplotnog kapaciteta C=1.25 kJ/K). U sud je unet bakarni uzorak mase
m
B
=0.15 kg i polazne temperature T
B
=373 K. Zavisnost specifi~nog toplotnog kapaciteta za bakar
od temperature data je izrazom:
( ) | | | | K
T
10 659 . 0 387 . 0
) kgK / kJ
c
4 B
⋅ ⋅ + =

.Tokom uspostavqawa
toplotne ravnote`e u kalorimetru, okolini stalne temperature T
o
=283 K, predato je 5% od koli~ine
toplote koju je predao bakarni uzorak. Odrediti:
a) temperaturu u kalorimetarskom sudu u trenutku uspostavqawa toplotne ravnote`e
b) promenu entropije izolovanog sistema od polaznog stawa do stawa uspostavqawa toplotne
ravnote`e u kalorimetru.
a)
oznake koje se koriste u daqem tekstu re{ewa:
( )
B 12
O koli~ina toplote koju bakar predaje te~nosti u sudu
( )
o 12
O
koli~ina toplote koju bakar predaje okolini
( )
T 12
O
koli~ina toplote koju te~nost prima od bakra
T
R
temperatura u kalorimetarskom sudu u trenutku
uspostavqawa toplotne ravnote`e
zbirka zadataka iz termodinamike strana 3
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
prvi zakon termodinamike za proces sa bakrom:
( )
B 12
O +( )
o 12
O = | |

⋅ ⋅ + ⋅

R
T
B
T
4
B
dT T 10 659 . 0 387 . 0 m
( )
B 12
O +( )
o 12
O = ( )
(
(
¸
(

¸

⋅ + − ⋅ ⋅

2
T T
10 659 . 0 T T 387 . 0 m
2
B
2
R 4
B R B
(1)
prvi zakon termodinamike za proces sa te~no{}u
( )
T 12
O =

R
T
T
T
T
dT C = ( )
T R T
T T C − ⋅ (2)
interno razmewena toplota izme|u bakra i te~nosti:
( )
B 12
O =− ( )
T 12
O (3)
o 12
O = ( ) ( ) | |
o 12 B 12
O O 05 . 0 + ⋅ (4)
kombinovawem jedna~ina (1), (2), (3) i (4) dobija se:
T
R
=293.7 K, ( )
T 12
O =4625 J, ( )
B 12
O =−4625 J, ( )
o 12
O =−243 J
b)
∆S
Sl
= ∆S
RT
+ ∆S
O
= ...= 1.19 + 0.86 = 2.05
K
J
∆S
RT
= ∆S
T
+ ∆S
B
= ...= 15.85 − 14.66 = 1.19
K
J
( )
290
7 . 293
lh 25 . 1
T
T
lh C
T
dT T C
S
T
R
T
R
T
T
T
T
⋅ = ⋅ =

= ∆

=15.85
K
J
( ) ( )
( )
K
J
66 . 14 ... T T 10 0.659
T
T
lh 0.387 m
T
dT T 10 0.659 0.387
m
T
dT T c
m S
B R
4
B
R
R
T
B
T
4 -
B
R
T
B
T
B B
− = =
(
¸
(

¸

− ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
=
⋅ ⋅ +
⋅ =

⋅ = ∆

∫ ∫
( )
283
243
T
O
S
O
o 12
O
− = − = ∆ =0.86
K
J
zbirka zadataka iz termodinamike strana 4
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
4.3. Meteor temperature T=3000 K, brzinom w=10 km/s ule}e u ledeni breg temperature T=273 K.
Masa meteora je m
m
=10 kg, a specifi~ni toplotni kapacitet c
m
=0.8 kJ/kgK. Odrediti:
a) koli~inu toplote koju meteor preda ledenom bregu
b) promenu entropije izolovanog sistema koji ~ine meteor i ledeni breg
c) masu otopqenog leda (toplota topqewa leda iznosi r=332.4 kJ/kg)
a)
prvi zakon termodinamike za proces koji se de{ava sa meteorom:
O
12
= ∆U
12
+ W
12
+ ∆E
k12
( )
2
w w
m T T c m O
2
1
2
2
1 m 2 m m m 12

⋅ + − ⋅ ⋅ =
( )
( )
3
2
3
12
10
2
10 10
10 3000 273 8 . 0 10 O

⋅ − − ⋅ ⋅ = =−
8
10 218 . 5 ⋅ kJ
b)
led meIeor sisIem
S S S ∆ + ∆ = ∆ =...=−19.175 +1911.355=1898.18
K
kJ
1 m
2 m
m m meIeor
T
T
lh c m S ⋅ = ∆ =
3000
273
lh 8 . 0 10 ⋅ ⋅ = −19.175
K
kJ
l
12
led
T
O
S = ∆ =
273
10 218 . 5
5

=1911.35
K
kJ
c)
l l 12
r m O ⋅ = ⇒
l
12
l
r
O
m = =
4 . 332
10 218 . 5
5

=1570 kg
ledeni breg
w=10 km/s meteor
zbirka zadataka iz termodinamike strana 5
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
4.4. U rezervoar sa m
w
=50 kg vode (c
w
=4.19 kJ/kgK), temperature T
w
=283 K, uroni se zatvorena boca,
na~iwena od ~elika(c

=0.48 kJ/kgK), sa V
k
=10 litara kiseonika (idealan gas). Masa ~eli~ne boce
zajedno sa kiseonikom je m

+ m
B
= 20 kg. Pre urawawa temperatura kiseonika i boce je T
k
=T

=363
K, a pritisak kiseonika u boci je p
k
=15 MFa. Sistem koji se sastoji od vode i boce sa kiseonikom
mo`e se smatrati izolovanim. Temperatura okolnog vazduha je T
o
=293 K, pritisak p
o
=1 bar, a
zapreminski (molarni) udeo kiseonika u okolnom vazduhu je 21º. Zanemaruju}i razmenu toplote sa
okolinom odrediti:
a) temperaturu u sudu u trenutku uspostavqawa toplotne ravnote`e
b) radnu sposobnost kiseonika u boci u trenutku postizawa toplotne ravnote`e
a)
prvi zakon termodinamike za proces koji po~iwe urawawem boce a zavr{ava
se uspostavqawem toplotne ravnote`e:
O
12
= ∆U
12
+ W
12
⇒ U
1
= U
2
K vK k • • • w w w 1
T c m T c m T c m U ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
¯
vK k
¯
• •
¯
w w 2
T c m T c m T c m U ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
vK k • • w w
K vK k • • • w w w ¯
c m c m c m
T c m T c m T c m
T
⋅ + ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
= =...
jedna~ina stawa idealnog gasa za kiseonik u boci na po~etku procesa:
k gk k k k
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅ ⇒
363 260
10 10 10 15
T R
V p
m
3 6
k gk
k
k

⋅ ⋅ ⋅
=

=

=1.59 kg
m

= ( )
k •
m m + − m
k
= 20 − 1.59 =18.41 kg
65 . 0 59 . 1 48 . 0 41 . 18 19 . 4 50
363 65 . 0 59 . 1 363 48 . 0 41 . 18 283 19 . 4 50
T
¯
⋅ + ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
= =286.6 K
napomena:
T
¯
− temperatura u boci u trenutku uspostavqawa toplotne ravnote`e
zbirka zadataka iz termodinamike strana 6
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
jedna~ina stawa idealnog gasa za kiseonik u boci u trenutku uspostavqawa
toplotne ravnote`e:
1 gk k k 1
T R m V p ⋅ ⋅ = ⋅
3
1 gK k
1
10 10
6 . 286 260 59 . 1
V
T R m
p

⋅ ⋅
=
⋅ ⋅
= =11.85 MFa
odre|ivawe pritiska kiseonika u okolnom vazduhu:
o K
o
k
p r p ⋅ = =0.021 MFa
odre|ivawe radne sposobnosti kiseonika u boci u trenutku uspostavqawa
toplotne ravnote`e: ( )
o 1 o o 1 o 10 max
v p s T u m W ∆ ⋅ − ∆ ⋅ + ∆ − ⋅ =
( ) ( ) kJ 650 v v p
p
p
lh R
T
T
lh c T T T c m W
o 1
o
K
1
o
K
g
1
O
p O O 1 kv K max
=
(
(
¸
(

¸

− ⋅ +
|
|
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ + − ⋅ ⋅ =
6
1
1 gk
1
10 85 . 11
6 . 286 260
p
T R
v

=

= = 0.0063
kg
m
3
6 o
k
o gk
o
10 021 . 0
293 260
p
T R
v

=

= = 3.6276
kg
m
3
napomena:
U delu zadatka pod b) radi lak{e preglednosti veli~ine stawa kiseonika u
boci u trenutku uspostavqawa toplotne ravnote`e obele`ene su indeksom 1
zbirka zadataka iz termodinamike strana 7
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
4.5. Radna materija u zatvorenom sistemu vr{i neki proces pri ~emu joj se u svakoj sekundi dovodi

O=3
kJ/s toplote i odvodi zapreminski rad

W (kJ/s), koji se u toku vremena mewa po zakonu:
| | | | h
4 . 2
kW
W01 τ
⋅ =

(za 0 h 1 ≤ τ < )
| | kW
W12

=+2.4 (za τ > 1 h)
a) odrediti brzinu promene unutra{we energije sistema, 12 U

∆ (kW), u trenutku vremena τ=0.6 h
b) odrediti promene unutra{we energije sistema, ∆U
12
(kJ), u toku prva dva ~asa
a)
kW 56 . 1 6 . 0 4 . 2 3 4 . 2 3 W O U 12 12 12 = ⋅ − = τ ⋅ − = − = ∆
⋅ ⋅ ⋅
b)
( ) kWh 2 . 1
2
4 . 2 d 4 . 2 d W W
1
0
2
1
0
1
0
01
=
τ
= τ ⋅ τ ⋅ = τ ⋅ τ =
∫ ∫
( ) kWh 4 . 2 4 . 2 d W W
2
1
2
1
12
= τ = τ ⋅ τ =

W
o2
= W
01
+ W
12
= 3.6 kWh = 12960 kJ
( ) kJ 21600 kWh 6 2 3 d O O
2
0
02
= = ⋅ = τ ⋅ τ =

∆U
02
= O
02
− W
02
= 8640 kJ
1 2
τ, | | h
| | kW , W

zbirka zadataka iz termodinamike strana 8
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
p
.
v = A
.
T
u = B
.
T + C
.
T
2
+ D
gde je A= 297 J/(kgK), B=697 J/(kgK), C= 0.085 J/(kgK
2
), D = cohsI, a p, v, T i u su veli~ine stawa u
osnovnim jedinicama Sl. Radna materija mewa svoje toplotno stawe kvazistati~ki adijabatski od stawa
1(p
1
= 0.1 MFa, T
1
=400 K) do stawa 2 (T
2
=1340 K).
a) izvesti jedna~inu kvazistati~ke adijabatske promene stawa radne materije u obliku: p=f(T)
b) odrediti pritisak radne materije u stawu 2
a)
prvi zakon termodinamike za proces sa radnim telom (diferencijalni oblik)
dv p du q ⋅ + = δ (1)
diferencijal proizvoda: ( ) dp v dv p v p d ⋅ + ⋅ = ⋅ (2)
kombinovawem jedna~ina (1) i (2) sa toplotnim karakteristikama radne
materije dobija se:
0 = du + ( ) dp v v p d ⋅ − ⋅ ⇒ du + ( ) v p d ⋅ = dp v ⋅
( ) ( )
p
dp
T A T A d D T C T B d
2
⋅ ⋅ = ⋅ + + ⋅ + ⋅
( )
p
dp
T A D T C T B T A d
2
⋅ ⋅ = + ⋅ + ⋅ + ⋅
= ⋅
⋅ + +
T
dT
A
T C 2 B A
p
dp
( )
1
1
1
p
p
lh T T
A
C 2
T
T
lh
A
B A
= − ⋅ + ⋅
+
( )
1
T T
A
C 2
1
T
T
lh
A
B A
1
e p p
− ⋅ + ⋅
+
⋅ = ⇒
( ) 400 T
297
085 . 0 2
400
T
lh
297
697 297
6
e 10 1 . 0 p
− ⋅

+ ⋅
+
⋅ ⋅ =
( ) 400 T
297
085 . 0 2
400
T
lh
297
697 297
6
e 10 1 . 0 p
− ⋅

+ ⋅
+
⋅ ⋅ =
b)
ako u izvedenu jedna~inu stavimo T=T
2
=1340 K, kao i vrednosti za navedene
konstante (A, B i C) dobija se:
( ) 400 1340
297
085 . 0 2
400
1340
lh
297
697 297
6
2
e 10 1 . 0 p
− ⋅

+ ⋅
+
⋅ ⋅ = =9.8 MFa
zbirka zadataka iz termodinamike strana 1
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5. DESNOKRETNI KRU@NI PROCESI
5.1. Koliko se korisnog (neto) rada mo`e najvi{e dobiti ako toplotni izvor temperature (T
Tl
=450 K)
predaje toplotnom ponoru temperature (T
TF
=300 K) O=800 kJ toplote, ako se izme|u toplotnog izvora
i toplotnog ponora ukqu~i desnokretna toplotna ma{ina.
Najvi{e korisnog rada se mo`e dobiti ako desnokretna tolotna ma{ina
η =η
K

DOV
ODV DOV
O
O O +
=
Tl
TF Tl
T
T T −

O
dov
= − O
odv

TF
Tl
T
T
⋅ = 800
300
450
⋅ = 1200 kJ
W
heIo
= O
dov
+ O
odv
= 1200 − 800 = 400 kJ
Tl   TF
O
odv
O
dov
telo
W
pokreIahja
W
dobijeh
T
Tl
T
TF
s
T
zbirka zadataka iz termodinamike strana 2
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5.2. Radna supstanca vr{i potpuno povratni proces izme|u toplotnog izvora stalne temperature
T
Tl
=1000 K i toplotnog ponora promenqive temperature. Toplotni kapacitet toplotnog ponora
iznosi C
TF
=200 kJ/K, a temperatura toplotnog ponora se mewa od T
TF1
=300 K do T
TF2
=? U toku
obavqawa kru`nog proces toplotni izvor je radnoj supstanci predao 100 MJ toplote. Odrediti:
b) termodinami~ki stepen korisnosti kru`nog procesa
a)
( )
Tl
dov
12 12 sisIem
T
O
S S − ∆ = ∆ (1)
( )
( )
lh TF
odv
34 34 sisIem
T
O
S S − ∆ = ∆ (2)
sabirawem jedna~ina (1) i (2) dobija se:
( )
lh TF
odv
Tl
dov
T
O
T
O
0 − − = ⇒
( )
2 TF
1 TF
2 TF 1 TF
2 TF 1 TF TF
Tl
dov
T
T
lh
T T
T T C
T
O
0

− ⋅
− − =
|
|
.
|

\
|
⋅ ⋅ =
Tl
dov
TF
1 TF 2 TF
T
O
C
1
exp T T =
|
|
.
|

\
|

⋅ ⋅
1000
10 100
200
1
exp 300
3
=494.6 K
( )
2 TF 1 TF TF odv
T T C O − ⋅ = = ( ) 6 . 494 300 200 − ⋅ =−38.9 MW
W
kor
= O
dov
+ O
odv
= 100 − 38.9 = 61.1 kW
b)
DOV
kor
B
O
W
= η =
100
1 . 61
=0.61
zbirka zadataka iz termodinamike strana 3
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5.3. Proveriti koji od dva prikazana kru`na procesa A i B ima ve}i stepen korisnog dejstva, ako je ∆s
(vidi sliku) jednako za oba procesa. Pri kojoj temperaturi toplotnog ponora T
TF
, a pri nepromeqenoj
temperaturi toplotnog izvora T
Tl
=600 K, bi stepen korisnog dejstva kru`nog procesa B bio dva puta
ve}i od stepena korisnog dejstva kru`nog procesa A. Svi procesi sa radnom telom su ravnote`ni.
ciklus A: 600 T
Ti
= K, 100 T
TF
= K
S T O O
Tl 12 dov
∆ ⋅ = =
( ) S
2
T T
2
S
2
T T
2
S
2
T T
O O O
TF Tl TF Tl TF Tl
34 23 odv
∆ − ⋅
+
=
∆ −

+
+
∆ −

+
= + =
DOV
ODV DOV
A
O
O O +
= η =
( )
S T
S
2
T T
S T
Tl
TF Tl
Tl
∆ ⋅
∆ − ⋅
+
+ ∆ ⋅
=
600
2
100 600
600
+

=0.42
ciklus B: 600 T
Ti
= K, 100 T
TF
= K
S
2
T T
2
S
2
T T
2
S
2
T T
O O O
TF Tl TF Tl TF Tl
23 12 dov
∆ ⋅
+
=

+
+

+
= + = ( ) S T O O
TF 31 odv
∆ − ⋅ = =
DOV
ODV DOV
B
O
O O +
= η =
S
2
T T
S T S
2
T T
TF Tl
TF
TF Tl
∆ ⋅
+
+ ∆ ⋅ − ∆ ⋅
+
=
2
100 600
100
2
100 600
+

+
=0.71
3
T
s
600
100
∆s
∆s/2
1 2
3
T
s
600
100
∆s
∆s/2
1
2
A
B
zbirka zadataka iz termodinamike strana 4
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
A
η =
Tl
TF Tl
Tl
T
2
T T
T
+

B
η =
2
T T
T
2
T T
TF Tl
TF
TF Tl
+

+
A
2 η ⋅ =
B
η ⇒
Tl
TF Tl
Tl
T
2
T T
T
2
+

⋅ =
2
T T
T
2
T T
TF Tl
TF
TF Tl
+

+

TF
T =0 K
5.4. Proveriti koji od dva prikazana kru`na procesa A i B ima ve}i stepen korisnog dejstva, ako je ∆s
(vidi sliku) jednako za oba procesa. U oba slu~aja temperatura toplotnog izvora iznosi T
Tl
=800 K, a
temperatura toplotnog ponora T
TF
=300 K. Svi procesi sa radnom materijom su ravnote`ni.
re{ewe:
A
η =0.333
B
η =0.286
A
s, J/(kgK)
0
100
200
300
400
500
600
700
800
900
1000
T, K
1
T
TF
2 4
3
T
Tl
∆s/2
∆s
s, J/(kgK)
0
100
200
300
400
500
600
700
800
900
1000
T, K
2
3
4
1
T
TF
T
Tl
∆s
∆s/2
B
zbirka zadataka iz termodinamike strana 5
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5.5. Dvoatomni idealan gas obavqa proces gasnoturbinskog postrojewa koji se sastoji od dve izobare i dve
adijabate (Xulov ciklus). Stawe radnog tela na ulazu u kompresor je 1(p=1 bar, I=15
o
C), na izlazu iz
kompresora 2(p=5 bar) i na ulazu u turbinu 3(I
3
=780
o
C). Stepen dobrote adijabatske kompresije je
kp
d
η =0.83, a stepen dobrote adijabatske ekspanzije
ex
d
η =0.85. Odrediti:
a) termodinami~ki stepen korisnog dejstva ovog ciklusa (η)
b) termodinami~ki stepen korisnog dejstva ovog ciklusa za slu~aj maksimalne mogu}e rekuperacije
toplote (η′)
a)
T
2K
= T
1
κ
− κ
|
|
.
|

\
|

1
1
K 2
p
p
=
4 . 1
1 4 . 1
1
5
288

|
.
|

\
|

= 456.14 K
T
2
= T
1
+
kp
d
1 2K
T T
η

=
83 . 0
288 456.14
288

+ =490.58 K
T
4K
= T
3
κ
− κ
|
|
.
|

\
|

1
3
K 4
p
p
=
4 . 1
1 4 . 1
5
1
1053

|
.
|

\
|

= 664.84 K
T
4
= T
3
+ ⋅ η
ex
d
(T
4k
−T
3
) = 1053 + ⋅ 85 . 0 (664.84 − 1053) =723.07 K
η =
dov
odv dov
O
O O +
=...=
2 3
4 1 2 3
T T
T T T T

− + −
=
58 . 490 1053
07 . 723 288 58 . 490 1053

− + −
=0.23
O
dov
= m

(q
23
)
p=cohsI
= m
.
c
p

( T
3
−T

)
O
odv
= m
.
(q
41
)
p=cohsI
= m
.
c
p

.
( T
1
−T

)
O
dov
O
odv
1  4
3 2
W
12
W
34
zbirka zadataka iz termodinamike strana 6
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
op{ti uslov rekuperacije: T
4
> T
2
uslov maksimalne rekuperacije: T
A
= T
2
(T
B
= T
4
)
η′ =
' O
' O ' O
dov
odv dov
+
=...=
B 3
A 1 B 3
T T
T T T T

− + −
=
07 . 723 1053
58 . 490 288 07 . 723 1053

− + −
= 0.39
O
dov
′ = m

(q
B3
)
p=cohsI
= m
.
c
p

.
( T
3
−T

)
O
odv
′ = m
.
(q
A1
)
p=cohsI
= m
.
c
p

.
( T
1
−T

)
bez rekuperacije sa rekuperacijom
R
E
K
U
P
E
R
A
T
O
R
O
dov

O
odv

1  A  4
3 B 2
W
12
W
34
4K
T
s
1
4
3
2
B
A
T
s
1
4
3
2
O
rek
2K
zbirka zadataka iz termodinamike strana 7
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5.6. Sa vazduhom (idealan gas) kao radnim telom izvodi se idealan Xulov desnokretni ciklus (sve
promene stawa su kvazistati~ke). Ekspaznzija je dvostepenom sa me|uzagrevawem radnog tela, a
kompresija je dvostepena sa me|uhla|ewem (slika). Ako je p
max
=16 bar, p
mih
=1 bar i ako je stepen
kompresije u oba kompresora i stepen ekspanzije u obe turbine isti (
5
4
3
2
8
1
6
7
p
p
p
p
p
p
p
p
= = = ) i ako se
toplota dovodi od toplotnog izvora temperatura T
Tl
=T
2
=T
4
=600 K, a predaje toplotnom ponoru
temperature T
TF
=T
6
=T
8
=250 K, skicirati ciklus na Ts dijagramu i odrediti stepen korisnog dejstva
ciklusa (η).
1
8
3
4
5
7
6
2
s
T
1
8 7
6 5
4
3
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 8
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
p
mih
= p
6
= p
5
= 1 bar p
max
= p
1
= p
2
= 16 bar
5
4
3
2
p
p
p
p
= ⇒ p
3
=p
4
= 4 bar
8
1
6
7
p
p
p
p
= ⇒ p
1
=p
8
= 4 bar
κ
− κ
|
|
.
|

\
|
=
1
8
1
8
1
p
p
T
T
⇒ =
|
|
.
|

\
|
⋅ =
κ
− κ 1
8
1
8 1
p
p
T T = |
.
|

\
|

4 . 1
1 4 . 1
4
16
250 371.5 K
κ
− κ
|
|
.
|

\
|
=
1
3
2
3
2
p
p
T
T
⇒ =
|
|
.
|

\
|
⋅ =
κ
− κ 1
2
3
2 3
p
p
T T = |
.
|

\
|

4 . 1
1 4 . 1
16
4
600 403.7 K
κ
− κ
|
|
.
|

\
|
=
1
5
4
5
4
p
p
T
T
⇒ =
|
|
.
|

\
|
⋅ =
κ
− κ 1
4
5
4 5
p
p
T T = |
.
|

\
|

4 . 1
1 4 . 1
4
1
600 403.7 K
κ
− κ
|
|
.
|

\
|
=
1
7
6
7
6
p
p
T
T
⇒ =
|
|
.
|

\
|
⋅ =
κ
− κ 1
6
7
6 7
p
p
T T = |
.
|

\
|

4 . 1
1 4 . 1
1
4
250 371.5 K
η =
dov
odv dov
O
O O +
= ...=
3 4 1 2
7 8 5 6 3 4 1 2
T T T T
T T T T T T T T
− + −
− + − + − + −
= 0.35
O
dov
= m |(q
12
)
p=cohsI
+ (q
34
)
p=cohsI
|= m
.
c
p

.
( T
2
− T
1
+ T
4
− T

)
O
odv
= m |(q
56
)
p=cohsI
+ (q
78
)
p=cohsI
|= m

c
p

.
( T
6
− T
5
+ T
8
− T

)
5.7. U energetskom postrojewu za proizvodwu elektri~ne energije primewen je rekuperativni
desnokretni gasnoturbinski ciklus (Xulov ciklus) sa vazduhom (idealan gas) kao radnim telom. U
kompresoru se 200 kg/h radnog tela temperature 80
o
C adijabatski komprimuje od 0.3 MFa do 0.8 MFa, sa
stepenom dobrote η
d
kp
=0.86. Dovo|ewem toplote radno telo se zatim zagreva do 780
o
C i odvodi u turbinu,
gde adijabatski ekspandira sa stepenom dobrote η
d
ex
=0.9. Za vreme odvo|ewa toplote rekuperi{e se 80º
od koli~ine toplote koja bi se u najpovoqnijem slu~aju mogla rekuperisati. Skicirati proces u Ts
kooedinatnom sistemu i odrediti
a) stepen korisnog dejstva ciklusa
b) teorijsku snagu koja stoji na raspolagawu za pogon generatora, ako se turbina i kompresor nalaze na
istom vratilu
a) η = 0.33
b) F = 5.5 kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 9
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5.8. Dvoatomni idealan gas obavqa teorijski (idealan) Otov kru`ni proces izme|u temperatura
T
max
=T
3
=T
Tl
=1000 K i T
mih
=T
1
=T
TF
=290 K. Odrediti stepen kompresije (ε=v
1
/v
2
) tako da korisna
snaga motora bude najve}a kao i snagu motora ako je molski protok gasa kroz motor

h =9 mol/s.
odv dov heIo
O O W + = = ...= ( ) ( )
4 1 2 3 v
T T T T Mc h − + − ⋅ ⋅

O
dov
= m

(q
23
)
v=cohsI
=  ( ) ( )
2 3 v
T T Mc h − ⋅ ⋅

O
odv
= m
.
(q
41
)
v=cohsI
=  ( ) ( )
4 1 v
T T Mc h − ⋅ ⋅

1
1
2
2
1
v
v
T
T
− κ
|
|
.
|

\
|
= ⇒
1
2
1
1 2
v
v
T T
− κ
|
|
.
|

\
|
⋅ = =
1
1
T
− κ
ε ⋅
1
3
4
4
3
v
v
T
T
− κ
|
|
.
|

\
|
= ⇒
1
4
3
3 4
v
v
T T
− κ
|
|
.
|

\
|
⋅ = =
κ −
ε ⋅
1
3
T
heIo
W = ( ) ( )
κ − − κ

ε ⋅ − + ε ⋅ − ⋅ ⋅
1
3 1
1
1 3 v
T T T T Mc h
( ) ( ) ( ) | |
κ − − κ

ε ⋅ κ − ⋅ − ε ⋅ − κ ⋅ − ⋅ ⋅ =
ε ∂

1 T 1 T Mc h
W
3
2
1 v
heIo
0
W
heIo
=
ε ∂

⇔ ( ) ( ) 0 1 T 1 T
3
2
1
= ε ⋅ κ − ⋅ − ε ⋅ − κ ⋅ −
κ − − κ
( ) ( )
κ − − κ
ε ⋅ − κ ⋅ = ε ⋅ − κ ⋅ 1 T 1 T
3
2
1
,
2 2
1
1
3
T
T
− κ
|
|
.
|

\
|
= ε =
2 4 . 1 2
1
290
1000 − ⋅
|
.
|

\
|
= 4.7
Fri sIepehu kompresije ε=4.7 moIor osIvaruje hajvecu shagu
W
ε
ε=4.7
W
max
zbirka zadataka iz termodinamike strana 10
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
max
W = ( )
4 . 1 1 1 4 . 1 3
7 . 4 1000 290 7 . 4 290 1000 8 . 20 10 9
− − −
⋅ − + ⋅ − ⋅ ⋅ ⋅ =40 kW
Maksimalha shaga moIora izhosi
max
W =40 kW
5.9. Radna materija (idealan gas) obavqa idealan Xulov kru`ni ciklus izme|u temperatura T
2
=T
Tl
=1033
K i T
4
=T
TF
=291 K. Odrediti temperaturu radne materije posle kvazistati~ke izentropskog sabijawa u
kompresoru (T
1
), odnosno posle kvazistati~ke izentropske ekspanzije u turbini (T
3
(rad na zajedni~kom vratilu) ima maksimalnu vrednost.
W
korisIah
= O
dov
+ O
odv
= ... =m

c
p

.
( T
2
− T
1
+ T
4
− T
3
) = ...
O
dov
= m

(q
12
)
p=cohsI
= m
.
c
p

( T
2
−T

)
O
odv
= m
.
(q
34
)
p=cohsI
= m
.
c
p

.
( T
4
−T

)
T
s
4
3
2
1
Tl
TF
1−2: p=cohsI
3−4: p=cohsI
T
s
1
4
3
2
Tl
TF
2−3: v=cohsI
4−1: v=cohsI
zbirka zadataka iz termodinamike strana 11
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
κ
− κ
|
|
.
|

\
|
=
1
4
1
4
1
p
p
T
T

κ
− κ
|
|
.
|

\
|
=
1
3
2
3
2
p
p
T
T

|
|
.
|

\
|
=
|
|
.
|

\
|
3
2
4
1
p
p
p
p
⇒ =
4
1
T
T
3
2
T
T

3
4 2
1
T
T T
T

= ⇒
W
korisIah
= m

c
p

.
( T
2
−
3
4 2
T
T T ⋅
+ T
4
− T
3
)
|
|
.
|

\
|

⋅ ⋅ =

1
T
T T
c m
T
W
2
3
4 2
p
3
korisho
,  0
T
W
3
korisho
=

⇔ 1
T
T T
2
3
4 2

=0
4 2 3
T T T ⋅ = = 291 1033 ⋅ =548.3 K
3
4 2
1
T
T T
T

= =
3 . 548
291 1033 ⋅
= 548.3 K
5.10. Dvoatomni idealan gas obavqa realni desnokretni kru`ni proces gasnoturbinskog bloka (Xulov)
izme|u temperatura T
max
=595
o
C i T
mih
=15
o
C. Molski protok gasa kroz postrojewe iznosi 20 mol/s. ).
kp
d
η =0.88, a stepen dobrote adijabatske ekspanzije
ex
d
η =0.88.
Odrediti maksimalnu snagu gasnoturbinskog bloka pri datim uslovima.
W
T
3
T
3
=548.3
W
max
4K
T
s
1
4
3
2
2K
zbirka zadataka iz termodinamike strana 12
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu

3 1 k 2
T T T ⋅ = = 500 K
k 2
3 1
k 4
T
T T
T

=  = 500 K
neravnote`ni (nekvazistati~ki) procesi. Uzimawem te ~iwenice u obzir
dobija se:
T
2
= T
1
+
kp
d
1 2K
T T
η

=
88 . 0
288 500
288

+ =528.9 K
T
4
= T
3
+ ⋅ η
ex
d
(T
4k
−T
3
) = 868 + ⋅ 88 . 0 (500 − 868) =544.16 K
W
korisIah
= O
dov
+ O
odv
= ...
O
dov
= m

(q
23
)
p=cohsI
= m
.
c
p

( T
3
−T

) = ( ) ( )
2 3 p
T T Mc h − ⋅ ⋅

O
odv
= m
.
(q
41
)
p=cohsI
= m
.
c
p

.
( T
1
−T

) = ( ) ( )
4 1 p
T T Mc h − ⋅ ⋅

W
korisIah
= ( ) ( )
4 1 2 3 p
T T T T Mc h − + − ⋅ ⋅

=
W
korisIah
=W
max
=  ( ) ( ) 16 . 544 288 9 . 528 868 1 . 29 10 20
3
− + − ⋅ ⋅ ⋅

=48.27 kW
5.11. Sa troatomnim idealnim gasom obavqa se Eriksonov desnokretni kru`ni proses sa izme|u
temperatura T
max
=T
Ti
=600 K i T
mih
=T
TF
=400 K. Odrediti stepen korisnog dejstva ovog ciklusa za
slu~aj maksimalno mogu}e rekuperacije toplote i {rafirati na Ts dijagramu povr{nu koja odgovara
rekuperisanoj toploti.
re{ewe: η=0.33
zbirka zadataka iz termodinamike strana 13
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5.12. Nekom idealnom gasu dovodi se pri kvazistati~koj izotermskoj ekspanziji (1-2) O
12
=300 kJ toplote
od izotermnog toplotnog izvora temperature T
Tl
=1000 K, pri ~emu entropija idealnog gasa poraste za
∆S
12
=0.5 kJ/K. Pri kvazistati~koj promeni stawa (2-3) entropija idealnog gasa opada linearno u Ts
koordinatnom sistemu i pri tom se toplota predaje izotermnom toplotnom ponoru temperature T
TF
=293
K sve dok se ne uspostavi stawe termodinami~ke ravnote`e. Od stawa (3) do po~etnog stawa (1) dolazi se
kvazistati~kom izentropskom kompresijom. Skicirati promene stawa idealnog gasa u Ts koordinatama i
odrediti:
a) stepen korisnog dejstva ovog kru`nog ciklusa
b) odrediti promenu entrpopije sistema (kJ/K)
c) {rafirati na Ts dijagramu povr{inu ekvivalentnu korisno dobijenom radu
a)
= =
+
= η ...
O
O O
dov
odv dov
0.26 (26º)
kJ 300 O O
12 dov
= =
K 600
5 . 0
300
S
O
T S T dS ) s ( T O O
12
dov
2 12 2
2
S
1
S
12 dov
= =

= ⇒ ∆ ⋅ = = =

) S (
2
T T
S
2
T T
dS ) s ( T O O
12
3 2
23
3 2
3
S
2
S
23 odv
∆ − ⋅
+
= ∆ ⋅
+
= = =

kJ 3 . 223 ) 5 . 0 (
2
293 600
O
odv
− = − ⋅
+
=
T
1
3
2
Tl
TF
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 14
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
kgK
kJ
46 . 0 76 . 0 3 . 0 ... S S S S
= + − = = ∆ + ∆ + ∆ = ∆
K
kJ
30 . 0
1000
300
T
O
S
Tl
dov
Tl
− = − = − = ∆
K
kJ
76 . 0
293
3 . 223
T
O
S
TF
odv
TF
=

− = − = ∆
c)
W
korisIah
= O
dov
+ O
odv
= O
dov
−
odv
O
Princip {rafirawja korisnog rada na Ts dijagramu je princip oduzimawa
povr{ina koje predstavqaju dovedenu (O
dov
) i odvedenu (O
odv
) toplotu.
1 2
T
s
3
2
T
s
O
dov

odv
O
1 2
T
s
W
korisIah
=
3
zbirka zadataka iz termodinamike strana 15
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5.13. Radna susptancija (idealan gas) obavqa desnokretni kru`ni proces koji se sastoji iz izobarskog
dovo|ewa toplote, kvazistati~ke (ravnote`ne) adijabatske ekspanzije, izotermskog odvo|ewa toplote i
gasova (idealan gas), koji se pri tome izobarski hlade (C
p
=1.06 kJ/K), od po~etne temperature I
g1
=900
o
C.
Od radne susptancije, okolini stalne temperature I
o
=18
o
C, predaje se 300 kJ toplote na povratan na~in.
Odrediti stepen korisnosti ovog kru`nog procesa i skicirati ga u
Ts i pv koordinatnom sistemu.
O
odv
= O
34
= − 300 kJ
K
kJ
03 . 1
291
300
T
O
S S T dS ) s ( T O O
3
dov
34 34 3
4
S
3
S
34 odv
− =

= = ∆ ⇒ ∆ ⋅ = = =

∆S
12
= − ∆S
34
= 1.03
K
kJ
( ) ( )
12
gas h dim 12 12 sisIem
S S S ∆ + ∆ = ∆        ⇒        ( )
12
12
gas h dim
S S ∆ − = ∆ =1.03
K
kJ
( )
1 DG
2 DG
pDG
1 dg
2 dg
g dg
12
gas h dim
T
T
lh C
p
p
lh R m S ⋅ − ⋅ ⋅ = ∆ ⇒
|
|
.
|

\
| ∆
⋅ =
pDG
gas hi dim
1 DG 2 DG
C
S
exp T T = |
.
|

\
| −

06 . 1
03 . 1
exp 1173 =443.9 K
O
dov
= O
12
=− O
DG
=  ( )
1 DG 2 DG pDG
T T C − ⋅ − = ( ) 1173 9 . 443 06 . 1 − ⋅ − =772.85 kJ
η =
dov
odv dov
O
O O +
=
772.85
300 - 772.85
=0.61
5.14. Vazduh (idealan gas) vr{i slede}i kru`ni proces. Od po~etnog stawa (T
1
=300 K) vr{i se
kvazistati~ka promena stawa po zakonu prave linije u Ts koordinatnom sistemu pri ~emu se radnom
telu dovodi toplota od toplotnog izvora stalne temperature T
Tl
=T
2
>T
1
, pri ~emu je v
1
=v
2
. Nakon toga
vr{i se kvazistati~ka izentropska ekspanzija do po~etne temperature. Kru`ni proces se zatvara
kvazistati~kom izotermom. Stepen korisnog dejstva ovog ciklusa iznosi η=0.25. Skicirati ciklus na
Ts dijagramu i odrediti promenu entropije izolovanog sistema za najpovoqniji polo`aj temperatura
toplotnog izvora i toplotnog ponora.
re{ewe: ∆s
sisIem
= 74
kgK
J
T
1
4 3
2
s
4
3
2 1
p
v
zbirka zadataka iz termodinamike strana 16
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5.15. Vazduh (idealan gas) u prvom slu~aju obavqa desnokretni Xulov kru`ni proces.
U drugom slu~aju pri istom odnosu pritisaka p
max
/p
mih
=3, istoj dovedenoj koli~ini toplote i istoj
T
max
=973 K, izentropska kompresija zamewuje se izotermskom kompresijom, pri temperaturi T
mih
=395 K.
Sve promene stawa vazduha su ravnote`ne.
a) odrediti termodinami~ke stepene korisnosti kru`nih procesa za oba slu~aja
b) odrediti termodinami~ke stepena korisnosti, ako se u oba prethodna slu~aja obavqaju kru`ni
procesi sa potpunim regenerativnim zagrevawem radne materije
a)
p
2
= p
3
= p
max
p
1
= p
4
= p
mih
T
4
= T
3
=
|
|
.
|

\
|

κ
− κ 1
3
4
p
p
= |
.
|

\
|

4 . 1
1 4 . 1
3
1
973 710.9 K
T
1
= T
2
=
|
|
.
|

\
| κ
− κ 1
2
1
p
p
= |
.
|

\
|

4 . 1
1 4 . 1
1
3
395  288.6 K
T
s
1
4
3
2
T
s
1′
4
3
2
T
max
T
max
T
mih
zbirka zadataka iz termodinamike strana 17
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
prvi slu~aj:
η
l
=  =
+
dov
odv dov
q
q q
... = =

578
3 . 442 578
0.27
q
dov
= q
23
= c

( T
3
− T

) =  ( ) 395 973 1 − ⋅ =578
kg
kJ
q
odv
= q
41
= c

.
( T
1
− T

) = ( ) 9 . 710 6 . 288 1 − ⋅ =− 422.3
kg
kJ
drugi slu~aj:
η
ll
=  =
+
dov
odv dov
q
q q
... = =

578
4 . 440 578
0.24
q
dov
= q
23
= c

.
( T
3
− T

) = ( ) 395 973 1 − ⋅ = 578
kg
kJ
q
odv
= q
41′
+ q
1′2
= ... = −315.9 − 124.5 =− 440.4
kg
kJ
q
41′
= c
p

.
( T
1′
− T

) =  ( ) 9 . 710 395 1 − ⋅ =− 315.9
kg
kJ
q
1′2
= T
1′

.
R
g

.
lh  =
2
' 1
p
p
3
1
lh 287 . 0 395 ⋅ ⋅ =−124.5
kg
kJ
b)
u oba slu~aja maksimalna rekuperisana toplota je jednaka i iznosi:
q
rek
= q
41′
= − 316
kg
kJ
prvi slu~aj:
η
l
′ =  =
+
' q
' q ' q
dov
odv dov
... = 0.59
q
dov
′ = q
dov
-
rek
q  = 262
kg
kJ
q
odv
′ = q
odv
+
rek
q  = − 106
kg
kJ
drugi slu~aj:
η
ll
′ =  =
+
' q
' q ' q
dov
odv dov
... = 0.52
q
dov
′ = q
dov
-
rek
q  = 262
kg
kJ
q
odv
′ = q
odv
+
rek
q  = − 106
kg
kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 18
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5.16. Ciklus gasne turbine koji radi sa troatomnim idealnim gasom kao radnim telom sastoji se iz
izotermskog kvazistati~kog sabijawa (1-2), izohorskog dovo|ewa toplote (2-3), adijabatske ekspanzije (3-
4) i izobarskog odvo|ewa toplote (4-1). Ako je odnos pritisaka (p
3
/p
4
)=8.4 i (p
2
/p
1
)=3.5, odrediti
termodinami~ki stepen korisnosti kru`nog procesa (η) za slu~aj da je adijabatska ekspanzija (3-4):
a) kvazistati~ka
b) nekvazistati~ka sa stepenom dobrote ekspanzije η
d
ex
=0.95
a)
T
2
= T
1
p
2
= 3.5
.
p
1
3
2
3
2
p
p
T
T
= ⇒
1
1
1
1
2
3
2 3
T 4 . 2
p 5 . 3
p 4 . 8
T
p
p
T T ⋅ =

⋅ = ⋅ =
T
4k
= T
3
=
|
|
.
|

\
| κ
− κ 1
3
k 4
p
p
=
|
|
.
|

\
|

⋅ ⋅
κ
− κ 1
1
1
1
p 4 . 8
p
T 4 . 2 = |
.
|

\
|
⋅ ⋅

28 . 1
1 28 . 1
1
4 . 8
1
T 4 . 2 1.5
.
T
1
( ) ( ) ( ) | |
2 3 v cohsI v 23 dov
T T Mc h q m O − ⋅ ⋅ = ⋅ =
=
= (Mc
v

.
1.4

T
1
( ) ( ) | |
cohsI T 12 cohsI p 1 k 4 odv
q q m O
= =
+ ⋅ = = ( ) ( ) ( )
(
¸
(

¸

⋅ ⋅ + − ⋅ ⋅
2
1
1 g k 4 1 p
p
p
lh T MR T T Mc h
( ) ( ) ( )
(
¸
(

¸

⋅ ⋅ + ⋅ − ⋅ ⋅ =
5 . 3
1
lh T MR T 5 . 0 Mc h O
1 g 1 p odv
⇒
η =  =
+
dov
odv dov
O
O O

( ) ( ) ( )
( )
1 v
1 g 1 p 1 v
T 4 . 1 Mc
5 . 3
1
lh T MR T 5 . 0 Mc T 4 . 1 Mc
⋅ ⋅
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅
=
η=
4 . 1 1 . 29
5 . 3
1
lh 315 . 8 5 . 0 4 . 37 4 . 1 1 . 29

⋅ + ⋅ − ⋅
=0.285
1
4k
3
2
T
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 19
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
k 4 3
4 3 ex
d
T T
T T

= η   ⇒ ( )
k 4 3
ex
d 3 4
T T T T − ⋅ η − = ⇒
( )
1 1 1 4
T 5 . 1 T 4 . 2 95 . 0 T 4 . 2 T ⋅ − ⋅ − ⋅ =  = 1.55
.
T
1
( ) ( ) ( ) | |
2 3 v cohsI v 23 dov
T T Mc h q m O − ⋅ ⋅ = ⋅ =
=
= (Mc
v

.
1.4

T
1
( ) ( ) | |
cohsI T 12 cohsI p 41 odv
q q m O
= =
+ ⋅ = = ( ) ( ) ( )
(
¸
(

¸

⋅ + − ⋅
2
1
1 g 4 1 p
p
p
lh T MR T T Mc
( ) ( ) ( )
(
¸
(

¸

⋅ + ⋅ − ⋅ ⋅ =
5 . 3
1
lh T MR T 55 . 0 Mc h O
1 g 1 p odv

η =  =
+
dov
odv dov
O
O O

( ) ( ) ( )
( )
1 v
1 g 1 p 1 v
T 4 . 1 Mc
5 . 3
1
lh T MR T 55 . 0 Mc T 4 . 1 Mc
⋅ ⋅
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅
=
η=
4 . 1 1 . 29
5 . 3
1
lh 315 . 8 55 . 0 4 . 37 4 . 1 1 . 29

⋅ + ⋅ − ⋅
=0.24
1
4k
3
2
T
s
4
zbirka zadataka iz termodinamike strana 20
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5.17. Vazduh (idealan gas) obavqa desnokretni kru`ni proces koji se sastoji od dve kvazistati~ke
(ravnote`ne) izentrope i dve nekvazistati~ke (neravnote`ne) izoterme, izme|u temperatura T
mih
=300 K
i T
max
=800 K. Pritisak vazduha na kraju izotermske kompresije iznosi p
1
=0.1 MFa, a na kraju izotermske
ekspanzije iznosi p
3
=0.8 MFa. Temperature toplotnog izvora i toplotnog ponora su stalne i iznose
T
Tl
=850 K i T
TF
=280 K. Odrediti:
a) termodinami~ki stepen korisnosti kru`nog procesa, ako promena entropije izolovanog sistema za
proces dovo|ewa toplote iznosi 60 J/(kgK), odnosno promena entropije izolovanog sistema za proces
odvo|ewa toplote iznosi 100 J/kgK
b) promenu entropije izolovanog sistema (koji sa~iwavaju toplotni izvor, toplotni ponor, i radno
telo) za slu~aj da se sve promene stawa odvijaju kvazistati~ki (ravnote`no)
a)
η =  =
+
dov
odv dov
q
q q
...
q
dov
= q
23
= ...
q
odv
= q
41
= ...
p
2
= p
1
1
1
2
T
T
− κ
κ
|
|
.
|

\
|

=
1 4 . 1
4 . 1
5
300
800
10 1

|
.
|

\
|
⋅ ⋅
= 31
.
10
5
Fa
proces 2-3:
∆s
23
=  = −
2
3
g
2
3
p
p
p
lh R
T
T
lh c = −
31
8
lh 287 389
kgK
J
( )
23 sisIem
S ∆  = ∆s
23
−
Tl
23
T
q
⇒ q
23
= T
Tl ( ) ( )
23 sisIem 23
s s ∆ − ∆ ⋅
q
23
= ( ) 60 389 850 − ⋅ =279.65
kg
kJ
T
max
T
mih
T
1 4
3 2
Tl
TF
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 21
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
p
4
= p
3
1
3
4
T
T
− κ
κ
|
|
.
|

\
|

=
1 4 . 1
4 . 1
5
800
300
10 8

|
.
|

\
|
⋅ ⋅
= 0.26
.
10
5
Fa
proces 4-1:
∆s
41
=  = −
4
1
g
4
1
p
p
p
lh R
T
T
lh c = −
26 . 0
1
lh 287 −389
kgK
J
(uo~iti da je ∆s
41
=−∆s
12
)
( )
41 sisIem
S ∆ = ∆s
41
−
Ip
41
T
q
⇒ q
41
= T
TF
( ) ( )
41 sisIem 41
s s ∆ − ∆ ⋅
q
41
=  ( ) 100 389 280 − − ⋅ =− 136.92
kg
kJ
q
dov
= q
23
= 279.65
kg
kJ
q
odv
= q
41
= − 136.92
kg
kJ
η =  =
+
dov
odv dov
q
q q
65 . 279
92 . 136 65 . 279 −
= 0.51
b)
q
dov
′ =  ( )
cohsI T 23
q
=
= = ⋅
3
2
g 2
p
p
lh R T = ⋅ ⋅
8
31
lh 287 800 311
kg
kJ
q
odv
′ =  ( )
cohsI T 41
q
=
= = ⋅
1
4
g 4
p
p
lh R T = ⋅ ⋅
26 . 0
1
lh 287 280 −116
kg
kJ
kgK
J
4 . 48 3 . 414 9 . 365 ... s s s s
= + − = = ∆ + ∆ + ∆ = ∆
kgK
J
9 . 365
850
311
T
q
s
Tl
dov
Tl
− = − = − = ∆
kgK
J
3 . 414
280
116
T
q
s
TF
odv
TF
=

− = − = ∆
zbirka zadataka iz termodinamike strana 22
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5.18. Parno turbinsko postrojewe radi po idealnom Rankin−Klauzijus–ovom kru`nom procesu izme|u
p
mih
=0.1 bar i p
max
=10 bar. U kondenzatoru, se rashladnoj vodi predaje toplota i pri tom se rashladna
voda w m

=3 kg/s, zagreje od stawa A(p=1 bar, I=10
o
C) do stawa B (p=1 bar, I=20
o
C). Snaga napojne pumpe
iznosi 0.1 kW. Skicirati kru`ni proces na Ts dijagramu i odrediti:
a) termodinami~ki stepen korisnog dejstva ciklusa
b) snagu turbine
a)
ta~ka 4: p=0.06 bar, x=0 (kqu~ala te~nost)
h
4
= 191.9
kg
kJ
, s
4
= 0.6492
kgK
kJ
ta~ka 1: p =10 bar, s=0.6492
kgK
kJ
(te~nost)
h
1
= 193.61
kg
kJ
ta~ka 3: p =1 bar
Prvi zakon termodinamike za proces u pumpi: 12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
12 12 H W
⋅ ⋅
∆ − = = ( )
4 1
p h h m − ⋅ −

= p W

1 4
F
p
h h
W
m

=

=
61 . 193 9 . 191
1 . 0

=5.9
2
10

s
kg
2
1
4
3
T
s
A B
1
4 3
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 23
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
Prvi zakon termodinamike za proces u kondenzatoru: 12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
2 1 H H
⋅ ⋅
= ⇒
A
w
3
p h m h m ⋅ + ⋅
⋅ ⋅
=
B
w
4
p h m h m ⋅ + ⋅
⋅ ⋅
h
3
=
( )
p
A B
w
4
p
m
h h m h m

⋅ ⋅
− ⋅ + ⋅
=...=
( )
2
2
10 9 . 5
42 84 3 9 . 191 10 9 . 5

− ⋅ + ⋅ ⋅
=2311.3
kg
kJ
s
3
=7.295
kg
kJ
(p=0.1 bar, h=2311.3
kg
kJ
)
ta~ka A: p =10 bar, I=10
o
C ⇒ h
A
= 42
kg
kJ
ta~ka B: p =10 bar, I=20
o
C ⇒ h
B
= 84
kg
kJ
ta~ka 2: p =10 bar, s=7.295
kgK
kJ
(pregrejana para)
h
2
= 3155.5
kg
kJ
a)
dov
odv dov
O
O O

⋅ ⋅
+
= η = ...=
7 . 174
125 7 . 174 −
=0.28
( )
1 2 p
12 dov h h m O O − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 61 . 193 5 . 3155 10 9 . 5
2
− ⋅ ⋅

=174.7 kW
( )
3 4 p
34 dov h h m O O − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 3 . 2311 9 . 191 10 9 . 5
2
− ⋅ ⋅

=−125 kW
b)
Prvi zakon termodinamike za proces u turbini: 12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
12 12 H W
⋅ ⋅
∆ − = = ( )
2 3
p h h m − ⋅ −

= ( ) 5 . 3155 3 . 2311 10 9 . 5
2
− ⋅ ⋅ −

=50 kW= Iur W

zbirka zadataka iz termodinamike strana 24
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5.19. U parnom kotlu uz konstantan pritisak od p=40 bar od vode temperature 30
o
C proizvodi se vodena
para temperature I=500
o
C. Ta para izentropski (ravnote`no) ekspandira u turbini do pritiska od
p=0.06 bar, a zatim se odvodi u kondenzator. Napojna pumpa vra}a u kotao pothla|en kondenzat. Toplota
potrebna za proizvodwu pare u parnom kotlu obezbe|uje se hla|ewem dimnih gasova (idealan gas) od
po~etne temperature 1600
o
C do temperature od 200
o
C. Koli~ina dimnih gasova je 5500 kmol/h, a wihov
zapreminski sastav 18º CO
2
, 9ºO
2
, 73ºN
2
. Skicirati promene stawa vodene pare na Ts dijagramu i
odrediti:
a) termodinami~ki stepen korisnog dejstva kru`nog procesa
b) snagu turbine
ta~ka 1: p =40 bar, I=30
o
C (te~nost)
h
1
= 129.3
kg
kJ
,  s
1
=0.433
kgK
kJ
ta~ka 2: p=40 bar, I=500
o
C (pregrejana para)
h
2
= 3445
kg
kJ
, s
2
= 7.087
kgK
kJ
ta~ka 3: p =0.06 bar, s
3
= s
2
= 7.087
kgK
kJ
(vla`na para)
x
3
= 0.84, h
3
= 2180.5
kg
kJ
ta~ka 4: p =0.06 bar, s
4
= s
1
= 0.433
kgK
kJ
(te~nost)
h
4
= 125.9
kg
kJ
2
3
T
1
4
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 25
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
η =  =
+
dov
odv dov
q
q q
... = =

3315.7
6 . 2054 7 . 3315
0.38
q
dov
= q
12
= h

− h
1
= 3445 − 129.3 = 3315.7
kg
kJ
q
odv
= q
34
=h
4
− h
3
= 125.9 − 2180.5=−2054.6
kg
kJ
b)
analiza dimnih gasova:
2
N
2
N
2
O
2
O
2
CO
2
CO dg
M r M r M r M ⋅ + ⋅ + ⋅ = = 28 73 . 0 32 09 . 0 44 18 . 0 ⋅ + ⋅ + ⋅ =
M
dg
=31.24
kmol
kg
( )
2
pN
2
N
2
N
2
pO
2
O
2
O
2
pCO
2
CO
2
CO
dg
pdg
c M r c M r c M r
M
1
c ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ ⋅ = =
( ) 04 . 1 28 73 . 0 91 . 0 32 09 . 0 85 . 0 44 18 . 0
24 . 31
1
c
pdg
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ ⋅ = =0.98
kgK
kJ
dg
dg dg M h m ⋅ =
⋅ ⋅
= 24 . 31
3600
5500
⋅ =47.7
s
kg
prvi zakon termodinamike za proces u parnom kotlu: 12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
2 g pdg
dg
2
p
1 g pdg
dg
1
p T c m h m T c m h m ⋅ ⋅ + ⋅ = ⋅ ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

1 2
2 g 1 g pdg
dg
p
h h
) T T ( c m
m

− ⋅ ⋅
=

=
3 . 129 3445
) 200 1600 ( 98 . 0 7 . 47

− ⋅ ⋅
=19.74
s
kg
Prvi zakon termodinamike za proces u turbini: 12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
12 12 H W
⋅ ⋅
∆ − = = ( )
2 3
p h h m − ⋅ −

= ( ) 3445 5 . 2180 74 . 19 − ⋅ − =25 MW= Iur W

zbirka zadataka iz termodinamike strana 26
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ekspanzije u turbini iznosi η
d
ex
=0.8, a stepen dobrote adijabatske kompresije u pumpi iznosi η
d
kp
=0.96.
Stawe vodene pare na ulazu u turbinu je p=40 bar i I=320
o
C, a pritisak u kondenzatoru je p=0.02 bar.
Skicirati promene stawa vodene pare na Ts i hs dijagramu i odrediti:
a) termodinami~ki stepen korisnog dejstva ciklusa (η)
b) termodinami~ki stepen korisnog dejstva Karnoovog ciklusa koji radi izme|u istih temperatura
toplotnog izvora i toplotnog ponora (η
K
)
a)
ta~ka 2: p=40 bar, I=320
o
C (pregrejana para)
h
2
= 3010
kg
kJ
, s
2
= 6.446
kgK
kJ
ta~ka 3k: p =0.02 bar, s=6.446
kgK
kJ
(vla`na para)
x
3k
= 0.73, h
3k
= 1868.9
kg
kJ
ta~ka 3: p =0.02 bar, η
d
ex
=0.8
k 3 2
3 2 ex
d
h h
h h

= η
⇒ h
3
= h
2
−  ( ) = − η
k 3 2
ex
d
h h
h
3
= 3010 −  ( ) = − ⋅ 9 . 1868 3010 8 . 0
2
2097.1
kg
kJ
(vla`na para)
ta~ka 4: p=0.02 bar, x=0 (kqu~ala te~nost)
h
4
= 73.52
kg
kJ
, s
4
= 0.2909
kgK
kJ
2
4
3
1
T
s
1K
3K
h
s
2
3
1K
1
3K
4
zbirka zadataka iz termodinamike strana 27
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 1k: p =40 bar, s=0.2909
kgK
kJ
(te~nost)
h
1k
= 77.96
kg
kJ
ta~ka 1: p =40 bar, η
d
kp
=0.96
1 4
k 1 4 kp
d
h h
h h

= η ⇒ h

= h
4
-− =
η

kp
d
1k 4
h h
78.14
kg
kJ
h

= 73.52 -− =

96 . 0
14 . 78 73.52
78.14
kg
kJ
(te~nost)
η =  =
+
dov
odv dov
q
q q
... = =

2931.9
6 . 2023 9 . 2931
0.31
q
dov
= q
12
= h

− h
1
= 2931.9
kg
kJ
q
odv
= q
34
=h
4
− h
3
= − 2023.6
kg
kJ
b)
η
K
=  =

Tl
TF Tl
T
T T
... = =

593
5 . 290 593
0.51
T
Tl
= T
2
= 593 K T
TF
= T
3
= T
4
= (T
klj
)
p=0.02 bar
= 290.5 K
5.21. Idealni Rankin-Klauzijusov ciklus obavqa se sa vodenom parom izme|u pritisaka p
mih
=0.04 bar i
p
max
=40 bar, sa pregrejanom vodenom parom (I=460
o
C) na ulazu u turbinu. Za rekuperativno zagrevawe
napojne vode (u zagreja~u me{nog tipa), do temperature od I
B
=104.8
o
C, iz turbine se pri pritisku od
p
3
=1.2 bar oduzima deo pare (

m
3
=180 kg/h) (slika). Zanemaruju}i radove napojnih pumpi, skicirati
proces na Ts dijagramu i odrediti:
a) termodinami~ki stepen korisnosti ovog kru`nog procesa
b) snagu parne turbine
O
dov
O
odv
W
Iur
1
B
A
5  4
3
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 28
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
a)
ta~ka 2: p=40 bar, I=460
o
C (pregrejana para)
h
2
= 3353
kg
kJ
, s
2
= 6.965
kgK
kJ
ta~ka 3: p =1.2 bar, s=6.965
kgK
kJ
(vla`na para)
x
3
= 0.94, h
3
= 2548.4
kg
kJ
ta~ka 4: p=0.04 bar, s=6.965
kgK
kJ
(vla`na para)
x
4
= 0.81, h
4
= 2091.8
kg
kJ
ta~ka 5: p=0.04 bar, x=0 (kqu~ala te~nost)
h
5
= 121.42
kg
kJ
,s
5
= 0.4225
kgK
kJ
ta~ka A = ta~ka 5 (jer se zanemaruje rad pumpe)
ta~ka B: p= 1.2 bar I=104.8
o
C (kqu~ala te~nost)
h
B
= 439.4
kg
kJ
ta~ka 1 = ta~ka B  (jer se zanemaruje rad pumpe)
2
3
s
T
4
1
B
A
5
zbirka zadataka iz termodinamike strana 29
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
dov
odv dov
O
O O

⋅ ⋅
+
= η = ...=
17 . 1107
23 . 650 17 . 1107 −
=0.41
( )
1 2
12 dov h h m O O − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 4 . 439 3353 38 . 0 − ⋅ =1107.17 kW
( )
4 5
3 45 odv h h m m O O − ⋅
|
|
.
|

\
|
− = =
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
=( ) ( ) 8 . 2091 42 . 121 05 . 0 38 . 0 − ⋅ − =−650.23kW
prvi zakon termodinamike za proces u me{nom zagreja~u vode:
12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒ 2 1 H H
⋅ ⋅
=
B 3
3
A
3 h m h m h m m ⋅ = ⋅ + ⋅
|
|
.
|

\
|

⋅ ⋅ ⋅ ⋅

A B
A 3
3
h h
h h
m m

⋅ =
⋅ ⋅
A B
A 3
3
h h
h h
m m

⋅ =
⋅ ⋅
=
42 . 121 4 . 439
42 . 121 4 . 2548
05 . 0

⋅ =0.38
s
kg
b)
prvi zakon termodinamike za proces u parnoj turbini: 12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
12 12 H W
⋅ ⋅
∆ − = = 2 1 H H
⋅ ⋅
− =
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|
− + ⋅ −
(
¸
(

¸

⋅ ⋅ ⋅ ⋅
4
3
3
3
2
h m m h m h m =456.94 kW= Iur W

5.22. Vodena para obavqa Rankin-Klauzijusov ciklus (slika kao u prethodnom zadatku)
izme|u pritisaka p
mih
=0.1 bar i p
max
=1 bar. U kotlu se voda zagreva i isparava. Suvozasi}ena vodena
para ulazi u turbinu gde ekspandira kvazistati~ki adijabatski. Pri ekspanziji se iz turbine oduzima
jedan deo pare na pritisku od p=0.3 bar i koristi za rekuperativno zagrevawe napojne vode u me{nom
zagreja~u od temperature koja vlada u kondenzatoru do temperature od 69.12
o
napojnih pumpi odrediti snagu turbine ako kotao proizvodi 1 kg/s pare i skicirati procese na Ts
dijagramu.
2
3
s
T
4
1
B
A
5
zbirka zadataka iz termodinamike strana 30
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 2: p=1 bar, x=1 (suva para)
h
2
= 2675
kg
kJ
, s
2
= 7.36
kgK
kJ
ta~ka 3: p =0.3 bar, s=7.36
kgK
kJ
(vla`na para)
x
3
= 0.94, h
3
= 2484.9
kg
kJ
ta~ka 4: p=0.1 bar, s=7.36
kgK
kJ
(vla`na para)
x
4
= 0.89, h
4
= 2320.9
kg
kJ
ta~ka 5: p=0.1 bar, x=0 (kqu~ala te~nost)
h
5
= 191.9
kg
kJ
ta~ka A = ta~ka 5  (jer se zanemaruje rad pumpe)
ta~ka B: p= 0.3 bar, I=69.12
o
C (kqu~ala te~nost)
h
B
= 289.3
kg
kJ
ta~ka 1 = ta~ka B  (jer se zanemaruje rad pumpe)
prvi zakon termodinamike za proces u me{nom zagreja~u vode:
12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒ 2 1 H H
⋅ ⋅
=
B 3
3
A
3 h m h m h m m ⋅ = ⋅ + ⋅
|
|
.
|

\
|

⋅ ⋅ ⋅ ⋅

A 3
A B
3
h h
h h
m m

⋅ =
⋅ ⋅
3 m

=
2 . 191 9 . 2484
2 . 191 3 . 289
1

⋅ =0.043
s
kg
prvi zakon termodinamike za proces u parnoj turbini: 12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
12 12 H W
⋅ ⋅
∆ − = = 2 1 H H
⋅ ⋅
− =
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|
− + ⋅ −
(
¸
(

¸

⋅ ⋅ ⋅ ⋅
4
3
3
3
2
h m m h m h m = 342 kW = Iur W

zbirka zadataka iz termodinamike strana 31
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5.23. Parno turbinsko postrojewe (slika), radi po Rankinovom kru`nom procesu. U parnoj turbini
nekvazistati~ki adijabatski {iri se pregrejana vodena para stawa 2(p=25 bar, I=460
o
C) do pritiska p
4
=0.04 bar. Deo pare pri pritisku p
3
=3 bar se oduzima iz turbine radi regenerativnog zagrevawa napojne
vode (u zagreja~u vode povr{inskog tipa) od temperature (I
KLJ
)
F4
do temperature (I
KJ
)
F3
. Ako prvi deo
turbine (do oduzimawa pare) radi sa stepenom dobrote η
d
ex
=0.9 i masenim protokom

m=12.5 kg/s i ako je korisna snaga turbine Iur W

=11 MW, zanemaruju}i rad napojnih pumpi odrediti:
a) toplotni protok koji para predaje okolini u kondenzatoru
b) stepen dobrote adijabatske ekspanzije u drugom delu turbine (nakon oduzimawa pare)
c) termodinami~ki stepen korisnog dejstva ciklusa
d) skicirati procese sa vodenom parom na Ts dijagramu
O
dov
O
odv
W
Iur
1
B
A
5  4
3
2 ⋅
m
3 m

3 m m
⋅ ⋅

2
5
3
4k
T
3k
s
4
A
B
1
zbirka zadataka iz termodinamike strana 32
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 2: p=25 bar, I=460
o
C (pregrejana para)
h
2
= 3373
kg
kJ
, s
2
= 7.202
kgK
kJ
ta~ka 3k: p =3 bar, s=7.202
kgK
kJ
(pregrejana para)
h
3k
= 2816.9
kg
kJ
ta~ka 3: p =3 bar,
k 3 2
3 2 ex
d
h h
h h

= η =0.9
h
3
= 2871.7
kg
kJ
, s
3
=7.322
kgK
kJ
ta~ka 4k: p=0.04 bar, s=7.322
kgK
kJ
(vla`na para)
x
4k
= 0.86, h
4k
= 2213.4
kg
kJ
ta~ka 5: p=0.04 bar, x=0 (kqu~ala te~nost)
h
5
= 121.42
kg
kJ
ta~ka A = ta~ka 5  (jer se zanemaruje rad pumpe)
ta~ka B: p= 0.04 bar, x=0 (kqu~ala te~nost)
h
B
= 561.4
kg
kJ
ta~ka 1 = ta~ka B  (jer se zanemaruje rad pumpe)
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu
ograni~enom isprekidanom konturom:
12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒ 2 1 H H
⋅ ⋅
=
B 3
3
A
3 h m h m h m m ⋅ = ⋅ + ⋅
|
|
.
|

\
|

⋅ ⋅ ⋅ ⋅

A 3
A B
3
h h
h h
m m

⋅ =
⋅ ⋅
3 m

=
42 . 121 7 . 2871
42 . 121 4 . 561
5 . 12

⋅ =2
s
kg
zbirka zadataka iz termodinamike strana 33
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
prvi zakon termodinamike za proces u parnoj turbini: 12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
12 12 H W
⋅ ⋅
∆ − = = 2 1 H H
⋅ ⋅
− =
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|
− + ⋅ −
(
¸
(

¸

⋅ ⋅ ⋅ ⋅
4
3
3
3
2
h m m h m h m =  Iur W

h
4
=
3
3
3 Iur
2
m m
h m W h m
⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅

⋅ − − ⋅
=
2 5 . 12
7 . 2871 2 10 11 3373 5 . 12
3

⋅ − ⋅ − ⋅
=2420.9
kg
kJ
h′ < h
4
< h″ ta~ka 4 je u vla`noj pari
a)

O
kohd
=

O
45
= ( )
4 5
3 h h m m − ⋅
|
|
.
|

\
|

⋅ ⋅
=  ( ) ( ) 9 . 2420 42 . 121 2 5 . 12 1 − ⋅ − =−24.1 MW
b)
k 4 3
4 3 ex
d
h h
h h

= η =
4 . 2213 7 . 2871
9 . 2420 7 . 2871

=0.68
c)
dov
odv dov
O
O O

⋅ ⋅
+
= η = ...=
1 . 35
1 . 24 1 . 35 −
=0.31
( )
1 2
12 dov h h m O O − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 4 . 561 3373 5 . 12 − ⋅ =35.1 MW
( )
4 5
3 45 dov h h m m O O − ⋅
|
|
.
|

\
|
− = =
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
=( ) ( ) 9 . 2420 42 . 121 2 5 . 12 − ⋅ − =− 24.1 MW
5.24. Sa vodenom parom kao radnim telom, izvr{ava se Rankin−Klauzijus−ov kru`ni proces sa
maksimalnom regeneracijom toplote. Regeneracija toplote, koja se odvija sa beskona~no mnogo predajnika
toplote povr{inskog tipa, naizmeni~no povezanih sa beskona~no mnog toplotno izolovanih turbina,
vr{i se sa ciqem predgrevawa napojne vode pre ulaza u parni kotao. Kru`ni proces se odvija izme|u
pritisaka p
mih
=0.05 bar i p
max
=50 bar i najve}om temperaturom u tokou procesa od I
max
=400
o
C. Kotao
proizvodi

m=0.1 kg/s pare, a procesi u turbinama su ravnote`ni (kvazistati~ki). Skicirati proces na
Ts dijagramu i zanemaruju}i rad napojne pumpe, odrediti:
a) termodinami~ki stepen korisnosti kru`nog procesa
b) snagu turbine visokog pritiska, TVF
c) snagu turbine niskog pritiska, TNF, (sve turbine osim prve)
d) relativno pove}awe stepena korisnog dejstva (%) u odnosu na ciklus bez regeneracije toplote(sa samo
jednom turbinom)
zbirka zadataka iz termodinamike strana 34
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
napomena: {rafiran povr{ina (ispod linije A−1) i povr{ina ispod
stepenaste linije 3−4 je jednaka i predstavqa maksimalno
mogu}u regenerisanu (rekuperisanu) toplotu u ovom ciklusu
ta~ka 5: p=0.05 bar, x=0 (kqu~ala te~nost)
h
5
= 137.83
kg
kJ
,  s
5
= 0.4761
kgK
kJ
ta~ka A = ta~ka 5  (jer se zanemaruje rad pumpe)
ta~ka 1: p=50 bar, x=0 (kqu~ala te~nost)
h
1
= 1154.4
kg
kJ
, s
1
=2.921
kgK
kJ
,  I
1
=263.91
o
C
ta~ka 2: p=50 bar, I=400
o
C (pregrejana para)
h
2
= 3193
kg
kJ
, s
2
= 6.64
kgK
kJ
ta~ka 3: I
3
= I
1
=263.91
o
C,     s
3
=s
2
= 6.64
kgK
kJ
(pregrejana para)
h
3
= 2940
kg
kJ
(ova vrednost se ~ita sa hs dijagrama za vodenu paru)
2
3
s
T
4
1
A
5
A
1
4
3
T
s
p
mih
p
max
T
max
zbirka zadataka iz termodinamike strana 35
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 4: p=0.05 bar, ∆s
34
= −∆s
A1
(uslov ekvidistantnosti)
s
4
− s
3
= s
A
− s
1
⇒     s
4
= s
A
− s
1
+ s
3
=0.4761 − 2.921 +6.64 =4.195
kgK
kJ
x
4
=0.47  h
4
=1276.7
kg
kJ
a)
η =  =
+
dov
odv dov
q
q q
... = =

2238.6
9 . 1138 6 . 2238
0.44
q
dov
= q
12
= h

− h
1
= 3193 − 1154.4 = 2038.6
kg
kJ
q
odv
= q
45
=h
5
− h
4
= 137.83 − 1276.7=−1138.9
kg
kJ
b)
prvi zakon termodinamike za proces u TVF: 12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
12 12 H W
⋅ ⋅
∆ − = = 2 1 H H
⋅ ⋅
− = ( )
3 2
h h m − ⋅

=  ( ) 2940 3193 1 . 0 − ⋅ =25.3 kW = TVF W

c)
prvi zakon termodinamike za proces u TNF: 12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
12 12 12 H O W
⋅ ⋅ ⋅
∆ − = = 12 rek H O
⋅ ⋅
∆ − = ( ) ( )
3 4 1 A
h h m h h m − ⋅ − − ⋅
⋅ ⋅
=  TNF W

TNF W

= ( ) ( ) 2940 7 . 1276 1 . 0 4 . 1154 83 . 137 1 . 0 − ⋅ − − ⋅ =64.7 kW = TNF W

d)
2
A
5
B
T
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 36
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
η′ =  =
+
' q
' q ' q
dov
odv dov
... = =

3255.17
07 . 1890 17 . 3055
0.38
q
dov
′ = q
A2
= h

− h
A
= 3193 − 137.83 = 3055.17
kg
kJ
q
odv
′= q
B5
=h
5
− h
B
= 137.83 − 2027.9=−1890.07
kg
kJ
ta~ka B p
B
= 0.05 bar,     s

=s
2
= 6.64
kgK
kJ
(pregrejana para)
x

= 0.78, h
3
= 2027.9
kg
kJ
η′ : 100 = ( η − η′ ) : x ⇒
'
'
x
η
η − η
= = 100
38 . 0
38 . 0 44 . 0

=15.8º
5.25. Parni kotao proizvodi paru stawa 2(p=20 bar, I=360
o
C). Para se po izlasku iz kotla deli: jedan
deo ide u turbinu, a drugi deo se prigu{uje. Prigu{ena para se zatim me{a sa onom koja je
kvazistati~ki adijabatski ekspandirala u turbini, a dobijena me{avina odvodi u kondenzator u kojoj
se kondezuje na 120
o
C. Dobijeni kondenzat se pumpom vra}a u kotao. Snaga turbine iznosi 1 MW, a
toplota predana okolini u kondenzatoru iznosi 5.9 MW. Skicirati procese sa paroma na Ts
koordinatnom sistemu i odrediti:
a) koliko pare proizvodi kotao, koliko se prigu{uje a koliko ide u turbinu
b) termodinami~ki stepen korisnosti ovog postrojewa
re{ewe: koIao m

=2.6
s
kg
,  Iurbiha m

=1.94
s
kg
, vehIil m

=0.66
s
kg
, η=0.14
1 2
5
4 3
6
+O
12
−O
56
W
TUR
W
F
zbirka zadataka iz termodinamike strana 37
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5.26. Vodena para stawa 2(I=400
o
C, p=80 bar) kvazistati~ki izentropski ekspandira u turbini visokog
pritiska do stawa 3(p=4 bar), posle ~ega joj se izobarski dovodi q
34
=488 kJ/kg toplote. Nakon dovo|ewa
toplote para kvazistati~ki izentropski ekspandira u turbini niskog pritiska do stawa (p=0.08 bar).
Proces se daqe nastavqa po idealnom Rankinovom ciklusu (slika). Skicirati ciklus na Ts dijagramu i
odrediti termodinami~ki stepen korisnosti ovog kru`nog procesa.
ta~ka 2: p=80 bar, I=400
o
C (pregrejana para)
h
2
= 3135
kg
kJ
, s
2
= 6.358
kgK
kJ
1
6 5
4
3
2
W
TVF
W
TNF
W
F
+O
12
+O
34
−O
56
2
1
6
3
T
s
5
4
zbirka zadataka iz termodinamike strana 38
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 3: p =4 bar, s=6.358
kgK
kJ
(vla`na para)
x
3
= 0.89, h
3
= 2514
kg
kJ
ta~ka 4: p =4 bar, q
34
=488
kg
kJ
h
4
= 3002
kg
kJ
s
4
=7.447
kgK
kJ
(pregrejana para)
ta~ka 5: p=0.08 bar, s
5
=s
4
=7.447
kgK
kJ
(vla`na para)
x
5
= 0.90, h
5
= 2335.8
kg
kJ
ta~ka 6: p=0.08 bar, x=0 (kqu~ala te~nost)
h
6
= 173.9
kg
kJ
,  s
6
= 0.5927
kgK
kJ
ta~ka 1: p =80 bar, s
1
= s
6
= 0.5927
kgK
kJ
(te~nost)
h
1
= 182.6
kg
kJ
η =  =
+
dov
odv dov
q
q q
... = =

3440.4
1 . 2157 4 . 3440
0.37
q
dov
= q
12
+ q
34
= h

− h
1
+ q
34
= 3135 − 182.6 + 488 = 3440.4
kg
kJ
q
odv
= q
56
= h
6
− h
5
= 173.9 − 2335.8=−2157.1
kg
kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 39
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5.27. Parno turbinsko postrojewe radi po Rankin-Klauzijus-ovom kru`nom procesu sa dvostepenim
adijabatskim {irewem vodene pare. Pregrejana vodena para stawa 1(p
1
=100 bar, I
1
=440
o
C) {iri se u
turbini visokog pritiska nekvazistati~ki, sa stepenom dobrote η
D
TVF
=0.9, do pritiska p
2
=5 bar.
Potom se para izobarski zagreva do temperature I
3
=300
o
C, nakon ~ega se, u turbini niskog pritiska,
nekvazistati~ki {iri, sa stepenom dobrote η
D
TNF
=0.8, do pritiska p
4
kondenzatoru.
a) da li je termodinami~ki stepen korisnosti ovog kru`nog procesa mogu}e dosti}i u Rankin-
Klauzijus-ovom kru`nom procesu sa jednostepenim adijabatskim {irewem vodene pare stawa 1 do
pritiska p
4
, uz maksimalno pove}awe stepena dobrote procesa u turbini
b) koliko mimimalno mora da iznosi stepen dobrote jednostepene adijabatske ekspanzije da bi
dostigli stepen korisnog dejstva koji ima navedeni ciklus sa dvostepenom adijabatskom
ekspanzijom
U svim slu~ajevima zanemariti rad napojne pumpe.
ta~ka 1: p=100 bar, I=440
o
C (pregrejana para)
h
1
= 3211
kg
kJ
, s
1
= 6.377
kgK
kJ
ta~ka 2k: p =5 bar, s
2k
=s
1
=6.377
kgK
kJ
(vla`na para)
x
2k
=0.91, h
2k
= 2559.2
kg
kJ
h
s
2
3
4
5
1
2k
4k
0
zbirka zadataka iz termodinamike strana 40
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 2: p =5 bar,
k 2 1
2 1 Ivp
d
h h
h h

= η =0.9
h
2
=  ( )
k 2 1
Ivp
d 1
h h h − ⋅ η − =2624.4
kg
kJ
(vla`na para)
ta~ka 3: p=5 bar, I=300
o
C (pregrejana para)
h
3
= 3062
kg
kJ
, s
3
= 7.463
kgK
kJ
ta~ka 4k: p=0.05 bar, s=7.463
kgK
kJ
(vla`na para)
x
4k
= 0.88, h
4k
= 2270.2
kg
kJ
ta~ka 4: p =0.05 bar,
k 2 1
2 1 Ihp
d
h h
h h

= η =0.8
h
4
=  ( )
k 4 3
Ihp
d 3
h h h − ⋅ η − =2433.5
kg
kJ
(vla`na para)
ta~ka 5: p=0.05 bar, x=0 (kqu~ala te~nost)
h
5
= 137.83
kg
kJ
ta~ka 0 = ta~ka 5: (jer se zanemaruje rad pumpi)
η =  =
+
dov
odv dov
q
q q
... = =

8 . 3510
56 . 2295 8 . 3510
0.35
q
dov
= q
01
+ q
23
= h
1
− h
0
+ h
3
− h
2
= 3211−137.83 + 3062 −2624.4=3510.8
kg
kJ
q
odv
= q
45
= h
5
− h
4
= 137.83 − 2433.5 =− 2295.56
kg
kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 41
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ciklus sa jednostepenom ekspanzijom sa maksimalnim stepenom dobrote η
d
=1
ta~ka A:  p =0.05 bar, s=6.377
kgK
kJ
(vla`na para)
x
A
=0.74, h
A
= 1930.9
kg
kJ
η′ =  =
+
'
dov
'
odv
'
dov
q
q q
... = =

2 . 3073
15 . 1793 2 . 3073
0.42
'
dov
q  = q
01
= h
1
− h
0
= 3211−137.83  = 3073.2
kg
kJ
'
odv
q  = q
A5
=h
5
− h
A
= 137.83 − 1930.9 =− 1793.15
kg
kJ
kako je η′ > η, u ciklusu sa jednostepenom adijabatskom ekspanzijom sa maksimalnim pove}awem
stepena dobrote ekspanzije ( = η
ex
d
1) mo`e se dosti}i stepen korisnog dejstva navedenog ciklusa
1
h
s
5
A
0
zbirka zadataka iz termodinamike strana 42
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
ciklus sa jednostepenom adijabatskom ekspanzijom sa stepenom
dobrote ekspanzije
mih
d
η
η=0.31
' '
dov
q  = q
01
= h
1
− h
0
' '
odv
q = q
B5
=h
5
− h
B
η =  =
+
' '
dov
' '
odv
' '
dov
q
q q
0 1
B 5 0 1
h h
h h h h

− + −
⇒ h
B
= ( )
0 1 5 0 1
h h h h h − ⋅ η − + −
h
B
= ( ) 83 . 137 3211 31 . 0 83 . 137 83 . 137 3211 − ⋅ − + − = 2258.3
kg
kJ
A 1
B 1 mih
d
h h
h h

= η =
9 . 1930 3211
3 . 2258 3211

=0.74
1
h
s
5
A
0
B
zbirka zadataka iz termodinamike strana 43
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5.28. Parno turbinsko postrojewe radi sa dvostepenim {irewem i me|uzagrevawem pare uz jednostepeno
regenerativno zagrevawe napojne vode od temperature koja vlada u kondenzatoru do temperature od
I
B
=212
o
C (slika). Zanemaruju}i radove napojnih pumpi i ako je:
− pritisak pare u kondenzatoru 6 kFa
− pritisak pare u kotlu 12 MFa
− pritisak pare na izlazu iz turbine visokog pritiska p=4 MFa
− temperatura pare na ulazu u turbinu visokog pritiska I=530
o
C
− temperatura pare na ulazu u turbinu niskog pritiska I=530
o
C
− protok pare kroz turbinu visokog pritiska

m=0.4 kg/s
− protok pare kroz turbinu niskog pritiska 3 m m
⋅ ⋅
− =0.3 kg/s
− stepen dobrote adijabatske ekspanzije u turbini niskog pritiska η
d
Ihp
=0.82
a) odrediti stepen dobrote adijabatske ekspanzije u turbini visogog pritiska, η
d
Ivp
b) odrditi termodinami~ki stepen korisnog dejstva kru`nog procesa
c) skicirati promene stawa vodene pare na hs dijagramu
1
O
12
B
A
6 5
4 3
2
W
TVF
O
56
O
34
W
TNF

m
3 m

zbirka zadataka iz termodinamike strana 44
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
a)
=

= η
k 3 2
3 2 Ivp
d
h h
h h
...= =

6 . 3097 3426
5 . 3175 3426
0.76
ta~ka 2: p=120 bar, I= 530
o
C (pregrejana para)
h
2
= 3426
kg
kJ
s
2
= 6.5885
kgK
kJ
ta~ka 3k: p =40 bar, s=6.5885
kgK
kJ
(pregrejana para)
h
3k
= 3097.6
kg
kJ
ta~ka 3: p =40 bar
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu
ograni~enom isprekidanom konturom:
12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒ 2 1 H H
⋅ ⋅
=
B 3
3
A
3 h m h m h m m ⋅ = ⋅ + ⋅
|
|
.
|

\
|

⋅ ⋅ ⋅ ⋅

3
A
3
B
3
m
h m m h m
h

⋅ ⋅ ⋅

|
|
.
|

\
|
− − ⋅
= =...
ta~ka 6: p= 0.06 bar, x=0 (kqu~ala te~nost)
h
6
= 151.5
kg
kJ
ta~ka A = ta~ka 6 (jer se zanemaruje rad pumpi)
ta~ka B: p = 40 bar, I= 212
o
C (voda)
h
B
= 907.5
kg
kJ
1 . 0
5 . 151 3 . 0 5 . 907 4 . 0
h
3
⋅ − ⋅
= = 3175.5
kg
kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 45
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
dov
odv dov
O
O O

⋅ ⋅
+
= η = ...=
35 . 1108
7 . 686 35 . 1108 −
=0.38
( ) ( )
3 4
3
1 2
34 12 dov h h m m h h m O O O − ⋅
|
|
.
|

\
|
− + − ⋅ = + =
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
=
dov O

= ( ) ( ) 5 . 3177 3514 3 . 0 5 . 907 3426 4 . 0 − ⋅ + − ⋅ =1108.35 kW
( )
5 6
3 56 odv h h m m O O − ⋅
|
|
.
|

\
|
− = =
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 4 . 2440 5 . 151 3 . 0 − ⋅ =− 686.7 kW
ta~ka 4: p=40 bar, I=530
o
C (pregrejana para)
h
4
= 3514
kg
kJ
s
4
= 7.1745
kgK
kJ
ta~ka 5k: p =0.06 bar, s=7.1745
kgK
kJ
(vla`na para)
x
5k
= 0.85, h
5k
= 2204.7
kg
kJ
ta~ka 5: p=0.06 bar,
k 5 4
5 4 Ihp
d
h h
h h

= η
h
5
= h
4
−  ( ) = − ⋅ η
k 5 4
Ihp
d
h h 3514 −  ( ) = − ⋅ 7 . 2204 3514 82 . 0 2440.4
kg
kJ
ta~ka 1 = ta~ka B (jer se zanemaruje rad pumpi)
2
3
B
4
5
6
5k
3k
s
h
A
1
zbirka zadataka iz termodinamike strana 46
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
5.29. Parni kotao proizvodi

m=20 I/h pare stawa 2(p
2
=16 bar, I
2
=400
o
C). Para u turbini ekspandira
u dva stepena. Nakon prvog stepena, deo pare ( 3 m

)se odvodi za potrebe nekog spoljnog predajnika
toplote u kojem se vr{i potpuna kondenzacija pare na I=180
o
C pri ~emu se od pare odvodi 2 MW
toplote. Tako nastalo kondenzat se ne vra}a u kotao, nego ispu{ta u okolinu, a umesto wega se u kotao
dodaje ista koli~ina vode iz okoline stawa (p=1 bar, I=15
o
C). Ostatak pare ekspandira u drugom
stepenu turbine a zatim odvodi u kondenzator, u kome vlada temperatura od 30
o
C. Ekspanzije u
turbinama su ravnote`ne (kvazistati~ke) i adijabatske. Zanemaruju}i snage napojnih pumpi, skicirati
proces na Ts dijagramu i odrediti:
a) maseni protok sve`e vode, 3 m

b) ukupnu snagu koja se dobije u turbinama
c) termodinami~ki stepen korisnog dejstva ciklusa
+O
12
−O
36
−O
45
1
2
3
4
5 0
6
2
3
s
T
4
1
6
5
zbirka zadataka iz termodinamike strana 47
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 2: p=16 bar, I= 400
o
C (pregrejana para)
h
2
= 3253
kg
kJ
s
2
= 7.233
kgK
kJ
ta~ka 3: p =( )
C
o
180 I
p
=
=10 bar, s
3
= s
2
= 7.233
kgK
kJ
(pregrej. para)
h
3
= 3117.3
kg
kJ
ta~ka 4: I= 30
o
C s
4
= s
3
= s
2
= 7.233
kgK
kJ
(vla`na para)
x
4
=0.85 h
4
= 2191.4
kg
kJ
ta~ka 5: I= 30
o
C, x=0 (kqu~ala te~nost)
h
5
= 125.71
kg
kJ
, s
5
=0.4366
kgK
kJ
ta~ka 1: p =16 bar, s
1
= s
5
= 0.4366
kgK
kJ
(te~nost)
h
1
= 128.1
kg
kJ
ta~ka 6: I= 180
o
C, x=0 (kqu~ala te~nost)
h
6
= 763.1
kg
kJ
a)
prvi zakon termodinamike za proces u spoqnom predajniku toplote:
12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒ ( )
3 6
3 predajhika h h m O − ⋅ =
⋅ ⋅
3 6
predajhika
3
h h
O
m

=

=
3 . 3117 1 . 763
10 2
3

⋅ −
=0.85
s
kg
b)
prvi zakon termodinamike za proces u turbini visokog pritiska:
12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒ ( )
3 2
Ivp h h m W − ⋅ =
⋅ ⋅
= ( ) 3 . 3117 3253
3600
10 20
3
− ⋅

Ivp W

=0.75 MW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 48
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
prvi zakon termodinamike za proces u turbini niskog pritiska:
12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒ ( )
4 3
3 Ihp h h m m W − ⋅
|
|
.
|

\
|
− =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 4 . 2191 3 . 3117 85 . 0
3600
10 20
3
− ⋅
|
|
.
|

\
|

=
Ivp W

=4.36 MW
c)
prvi zakon termodinamike za proces u parnom kotlu:
12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒ ( )
1 2
koIla h h m O − ⋅ =
⋅ ⋅
= ( ) 1 . 128 3253
3600
10 20
3
− ⋅

koIla O

=17.36 MW
koIla
Ihp Ivp
O
W W

⋅ ⋅
+
= η =
36 . 17
36 . 4 75 . 0 +
=0.29
5.30. Parno turbinsko postrojewe radi po Rankin−Klauzijus−ovom kru`nom procesu sa dvostepenim
adijabatskim {irewem vodene pare(slika kao u zadatku 1.26) . Pregrejana vodena para stawa 2(p=10
MFa, I=440
o
C) {iri se u turbini visokog pritiska nekvazistati~ki, sa stepenom dobrote
Ivp
d
η =0.9, do
pritiska od p
3
=0.5 MFa. Potom se izobarski zagreva do temperature od I
4
=300
o
C, nakon ~ega se, u
turbini niskog pritiska, {iri nekvazistati~ki, sa stepenom dobrote
Ihp
d
η =0.8 do pritiska od
p
5
=0.005 MFa, koji vlada u kondenzatoru. Skicirati proces na hs dijagramu i zanemaruju}i snage
napojnih pumpi odredit stepen korisnosti posmatranog kru`nog procesa.
re{ewe: η=0.365
zbirka zadataka iz termodinamike strana 1
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
6. LEVOKRETNI KRU@NI PROCESI
6.1. Odrediti minimalan rad koji treba ulo`iti da se od nekog tela, konstantne temperature I= −13
o
C,
oduzme 10 kJ toplote i preda okolnom vazduhu, konstantne temperature od 37
o
C. Koliko se toplote u tom
slu~aju predaje okolnom vazduhu.
Karnoovom levokretnom ciklusu (sve promene stawa radne materije su
povratne).
T
Tl
=−13
o
C = 260 K, T
TF
=37
o
C=310 K, O
dov
=10 kJ
Ii Ip
Ii
heIo
dov
T T
T
W
O

= ⇒
Ii
Ii Ip
dov heIo
T
T T
O W

⋅ = =
260
260 310
10

⋅ =1.92 kJ
odv
O = O
dov
+
heIo
W = 10 + 1.92 = 11.92 kJ
kru`nom Xulovom procesu. Stawe vazduha na ulazu u izentropski kompresor je 1(I
1
=−10
o
C, p
1
=1 bar), a na
izlazu iz kompresora 2(p
2
=4 bar). Temperatura vazduha na ulazu u izentropsku turbinu je I
3
=20
o
C. Maseni
protok vazduha kroz rashladni ure|aj 1200 kg/h a sve promene stawa radne materije su ravnote`ne
(kvazistati~ke). Skicirati promene stawa vazduha na Ts dijagramu i odrediti:
b) koeficijent hla|ewa instalacije, ε
h
c) ako je svrha rashladnog ure|aja proizvodwa leda temperature I
l
=−3
o
C od vode temperature I
w
=10
o
C,
odrediti masu proizvedenog leda za vreme od τ=1 h
T
TF
T
Tl
s
T
1 4
3 2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 2
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
a)
T
2
= T
1
κ
− κ

1
1
2
p
p
=
4 . 1
1 4 . 1
1
4
263

= 390.8 K
T
4
= T
3
κ
− κ

1
3
4
p
p
=
4 . 1
1 4 . 1
4
1
293

=197.2 K
( )
4 1 p
41 dov T T c m O O − ⋅ ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 2 . 197 263 1
3600
1200
− ⋅ ⋅ =21.93 kW
b)
ε
h
= =

heIo
dov
W
O
... =
67 . 10
93 . 21
= 2.05
heIo W

=

W
kompresor
+

W
Iurbiha
= ( )
4 3 2 1 p
T T T T c m − + − ⋅ ⋅

heIo W

= ( ) 2 . 197 293 8 . 390 263 1
3600
1200
− + − ⋅ ⋅ = −10.67 kW
c)
= =

τ ⋅
=

...
h h
O
m
l w
dov
led
4 . 338 42
3600 93 . 21
+

=207.5 kg
h
w
= 42
kg
kJ
, (p= 1 bar, I=10
o
C)
( )
l l l l
r 273 T c h − − ⋅ = = ( ) 4 . 332 3 2 − − ⋅ =−338.4
kg
kJ
T
s
2
1 4
3 2
ledomat
1
2
4
zbirka zadataka iz termodinamike strana 3
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
6.3. Helijum (idalan gas) obavqa realan levokretni Xulov proces sa potpunim rekuperativnim
(regenegrativnim) zagrevawem radne materije. Rashladna snaga ovog postrojewa je 22 kW. Temperatura
u rashladnoj komori je stala i jednaka je temperaturi na ulazu u gasnu turbinu T
Tl
=T
3
=245 K=cohsI.
Temperatura okoline je stalna i jednaka temperaturi na ulazu u kompresor T
TF
=T
1
=320 K. Odnos
pritiska na ulazu i izlazu iz gasne turbine iznosi
4
3
p
p
kompresoru i adijabatskoj turbini su jednaki i iznose
ex
d
kp
d
η = η =0.82. Prikazati ovaj proces u Ts
koordinatnom sistemu i odrediti:
a) neto snagu potrebnu za pogon ovog postrojewa
b) faktor hla|ewa ovog postrojewa
R
E
K
U
P
E
R
A
T
O
R
O
dov
O
odv
1
A
4
3
B
2
B
A
2k
4k
T
1
4
3
2
O
rek
TF
Tl
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 4
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
a)
T
2K
= T
1
κ
− κ

1
1
K 2
p
p
=
( ) 67 . 1
1 67 . 1
1 . 2 320

=430.9 K
T
2
= T
1
+
kp
d
1 2K
T T
η

=
82 . 0
320 95 . 430
320

+ =455.3 K
T
4K
= T
3
κ
− κ

1
3
K 4
p
p
=
67 . 1
1 67 . 1
1 . 2
1
245

=182.1 K
T
4
= T
3
+ ( )
3 k 4
T
d
T T − ⋅ η = ( ) 245 1 . 182 82 . 0 245 − ⋅ + =193.4 K
( )
4 B p
B 4 dov T T c m O O − ⋅ ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅

( )
4 B p
dov
T T c
O
m
− ⋅
=

=
( ) 4 . 193 245 2 . 5
22
m
− ⋅
=

=8.2
.
10
-2

s
kg
heIo W

=

W
kompresor
+

W
Iurbiha
= ( )
4 3 2 1 p
T T T T c m − + − ⋅ ⋅

heIo W

= ( ) 4 . 193 245 3 . 455 320 2 . 5 10 2 . 8
2
− + − ⋅ ⋅ ⋅

= −35.7 kW
napomena: T
B
=T
2
, uslov potpune (maksimalne) regeneracije
(rekuperacije) toplote za Xulov ciklus
b)
ε
h
=
dov odv
dov
O O
O
⋅ ⋅

=
22 7 . 57
22

= 0.62
( )
2 A p
A 2 odv T T c m O O − ⋅ ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 3 . 455 320 2 . 5 10 2 . 8
2
− ⋅ ⋅ ⋅

=−57.7 kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 5
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
6.4. Rashladno postrojewe (slika) koristi kao radni fluid freon 12 (R12). Temperatura isparavawa je
243 K, a teperatura kondenzacije 315 K. Snaga kompresora u kojem se vr{i kvazistati~ko adijabatsko
sabijawe freona iznosi 0.83 kW. Skicirati promene stawa R12 u Ts i hs koordiantnom sistemu i
odrediti:

O
dov
) i koeficijent hla|ewa ovog postrojewa (ε
h
)
b) ako bi se kqu~ala te~nost R12 pre prigu{ivawa podhladila za ∆T=10 K koliko bi tada iznosio
,
dov O

) i koeficijent hla|ewa ovog postrojewa (
,
h

ε ) koeficijent hla|ewa
c) na Ts dijagramu {rafirati povr{inu koja predstavqa pove}awe rashladnog kapaciteta postrojewa
usled pothla|ivawem kondenzata pre prigu{ivawa
1
3
4
2

m
4
x m⋅

m
( )
4
x 1 m − ⋅

dov O

kp W

odv O

T
4
2
3
1
h
s
2
1
s
3
4
zbirka zadataka iz termodinamike strana 6
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 1: T=243 K= − 30
o
C x=1
h
1
= 641.81
kg
kJ
, s
1
= 1.5882
kgK
kJ
ta~ka 2: p = (p)
Tk=315K
= 10.17 bar s

= s
1
= 1.5882
kgK
kJ
h
2
= 683.09
kg
kJ
ta~ka 3: T=315 K=42
o
C x=0
h
3
= 541.47
kg
kJ
ta~ka 4: h
4
= h
3
= 541.47
kg
kJ
a)
( )
4 1
41 dov h h m O O − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
=...= ( ) 47 . 541 81 . 641 10 2
2
− ⋅ ⋅

=2 kW
( )
2 1
12 I kp h h m W W − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅

2 1
kp
h h
W
m

=

=
09 . 683 81 . 614
83 . 0

=
s
kg
10 2
2 −

ε
h
= =

kp
dov
W
O
83 . 0
2
=2.41
b)
T
4
2
3
1
h
s
2
3
1
4
A
B
A
B
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 7
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka A: h
A
≅ (h′)
Ta=305 K
= 531.11
kg
kJ
ta~ka B: h
B
= h
A
= 531.11
kg
kJ
( )
B 1
1 B
,
dov h h m O O − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 11 . 531 81 . 641 10 2
2
− ⋅ ⋅

=2.21 kW
ε
h
= =

kp
,
dov
W
O
83 . 0
21 . 2
=2.67
6.5. Levokretni kru`ni proces obavqa se sa

m=600 kg/h amonijaka (NH
3
) , izme|u T
mih
=−13
o
C i
p
max
=1 MFa. U toplotno izolovan kompresor ulazi suva para koja se nekvazistati~ki sabija do stawa
2(T
2
=100
o
C). Po izlasku iz kondenzatora vr{i se pothla|ivawe do temperature od 15
o
C. Skicirati
proces na Ts dijagramu i odrediti:
a) koeficijent hla|ewa
b) za koliko bi se pove}ala vrednost koeficijenta hla|ewa (º), ako bi sabijawe u kompresoru bilo
kvazistati~ko
c) u{tedi u snazi za pogon kompresora u slu~aju kvazistai~kog sabijawa u odnosu na stvarno
nekvazistati~ko sabijawe (kW) i u Ts koordinatnom sistemu {rafirati povr{inu ekvivalentnu
toj u{tedi
T
4
2
3
1
A
B
s
dov O

zbirka zadataka iz termodinamike strana 8
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
a)
ta~ka 1: I = −13
o
C x=1
h
1
= 2207
kg
kJ
, s
1
= 10.492
kgK
kJ
ta~ka 2: p = 10 bar I

=100
o
C
h
2
= 2441.5
kg
kJ
ta~ka 3: p=10 bar I=15
o
C
h
3
≅ (h′)
I=15
o
C
= 1030.1
kg
kJ
ta~ka 4: h
4
= h
3
= 1030.1
kg
kJ
ε
h
= =

kp
,
dov
W
O
... =
08 . 39
15 . 196
=5
( )
4 1
41 dov h h m O O − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 1 . 1030 2207
3600
600
− ⋅ =196.15 kW
( )
2 1
12 I kp h h m W W − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 5 . 2441 2207
3600
600
− ⋅ =−39.08 kW
T
s
4
2
3
1
2k
T
s
4
2
3
1
zbirka zadataka iz termodinamike strana 9
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
ta~ka 2k: p=10 bar s

= s
1
=10.492
kgK
kJ
h
2k
=2402.9
kg
kJ
ε
h
= =

,
kp
dov
W
O
... =
65 . 32
15 . 196
=6
( )
k 2 1
k 12 I
,
kp h h m W W − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 9 . 2402 2207
3600
600
− ⋅ =−32.65 kW
( ) º 100 1 º
h
,
h
h

ε
ε
= ε ∆ = º 100 1
5
6
⋅ 

− =20º
c)
∆ kp W

= kp W

-
,
kp W

= 6.43 kW
2k
4
2
3
1
T
s
∆W
kp
zbirka zadataka iz termodinamike strana 10
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
p
mih
=3.819 bar i p
max
=15 bar. Kompresor usisava suvozasi}enu paru amonijaka i kvazistati~ki
adijabatski je sabija. Ure|aj je projektovan tako da iz prostorije koju hladi oduzima 50 kW toplote.
Odrediti:
a) snagu kompresora
b) koliko bi trebalo da iznosi stepen suvo}e vla`ne pare koja napu{ta kondenzator da bi
koeficijent hla|ewa iznosio ε
h
=0
a)
ta~ka 1: p=3.819 bar x=1
h
1
= 2219
kg
kJ
, s
1
= 10.354
kgK
kJ
ta~ka 2: p =15 bar s

= s
1
= 10.354
kgK
kJ
h
2
= 2417.5
kg
kJ
ta~ka 3: p=15 bar x=0
h
3
= 1144.1
kg
kJ
ta~ka 4: h
4
= h
3
= 1144.1
kg
kJ
( )
4 1
dov h h m O − ⋅ =
⋅ ⋅

4 1
dov
h h
O
m

=

=
1 . 1144 2219
50

=
s
kg
10 65 . 4
2 −

( )
2 1
12 I kp h h m W W − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 5 . 2417 2219 10 56 . 4
2
− ⋅ ⋅

=−9.05 kW
b)
1
'
3
h h = ⇒
bar 15 p
1
3
' h ' ' h
' h h
x
=

= =
1 . 1144 2252
1 . 1144 2219

=0.97
h
s
2
1
3
4
3′
zbirka zadataka iz termodinamike strana 11
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
6.7. Levokretni kru`ni proces sa pothla|ivawem, prigu{ivawem, isparavawem i pregrevawem pare pre
postrojewa je 5.8 kW, a snaga kompresora, koji vr{i nekvazistati~ko sabijawe pare freona, je 2 kW. Radna
materija obavqa ciklus izme|u pritisaka p
mih
=0.1 MFa i p
max
=0.6 MFa i pri tom dosti`e maksimalnu
temperaturu od 60
o
C. Temperatura pothla|ivawa je 16
o
C. Skicirati promene stawa radnog tela na pv i Ts
dijagramu i odrediti:
b) {rafirati na Ts dijagramu potrebnu snagu kompresora
1
T
s
4
3
2
2k
KD + FH
lS + FG
1 4
3 2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 12
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 2: p = 6 bar I

= 60
o
C
h
2
= 690.5
kg
kJ
ta~ka 3: p=6 bar I=16
o
C
h
3
≅ (h′)
I=16
o
C
= 515.29
kg
kJ
ta~ka 4: h
4
= h
3
= 515.29
kg
kJ
ta~ka 1: p
1
= 1 bar
dov O

=5.8 kW kp W

=−2 kW
( )
4 1
41 dov h h m O O − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
(1)
( )
2 1
12 I kp h h m W W − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
(2)
Kombinovawem jedna~ina (1) i (2) dobija se: h
1
= 645.6
kg
kJ
, m=44.5
s
g
s
1
= 1.605
kgK
kJ
ta~ka 2k: p = 6 bar s

= s
1
= 1.605
kgK
kJ
h
2k
= 678.7
kg
kJ
a)
2 1
k 2 1 kp
d
h h
h h

= η =
5 . 690 6 . 645
7 . 678 6 . 645

=0.74
zbirka zadataka iz termodinamike strana 13
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
dov odv kp O O W
⋅ ⋅ ⋅
− =
T
s
2
2k
4
3
1
T
s
2
2k
4
3
1
odv O

dov O

1
T
s
4
3
2
2k
1
kp W

zbirka zadataka iz termodinamike strana 14
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
40 kW. Temperatura isparavawa je −33
o
C, pritisak u kondenzatoru 5 bar, a temperatura prehla|ivawa
−3
o
C. Toplota oslobo|ena prehla|ivawem kondenzata koristi se za pregrevawe suve pare amonijaka,
tako da u kompresor ulazi pregrejana para koja se sabija nekvazistati~ki adijabatski sa stepenom
dobrote
KF
d
η =0.8. Predstaviti kru`ni proces na Ts dijagramu i odrediti:
a) maseni protok amonijaka kroz instalaciju (kg/s)
b) snagu kompresora (kW)
1 6 5
4 3
2
1
T
s
5
4
2
2K
6
3
zbirka zadataka iz termodinamike strana 15
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 3: p=5 bar, x=0
h
3
=977.95
kg
kJ
ta~ka 4: p= 5 bar, T=270 K
h
4
=945.7
kg
kJ
ta~ka 5: h
5
= h
4
=945.7
kg
kJ
ta~ka 6: T=240 K, x=1
h
6
= 2177
kg
kJ
ta~ka 1: p
1
= p
6
=1.6536 bar −∆h
34
= ∆h
61
h
3
− h
4
= h
1
− h
6
h
1
= h
3
− h
4
+ h
6
h
1
= 977.95 − 945.7 + 2177 = 2209.25
kg
kJ
s
1
=10.9
kgK
kJ
ta~ka 2K: p
2K
=5 bar, s
2
= s
1
=10.9
kgK
kJ
h
2k
=2426
kg
kJ
ta~ka 2: p
2
= 5 bar,
KF
d
η =0.8
KF
d
η =
2 1
K 2 1
h h
h h

KF
d
K 2 1
1 2
h h
h h
η

− = =
8 . 0
2426 25 . 2209
25 . 2209

− =2480.19
kg
kJ
a)
( )
5 6
dov h h m O − ⋅ =
⋅ ⋅

7 . 945 2177
40
h h
O
m
5 6
dov

=

=

=
2
10 25 . 3

s
kg
b)
( ) ( ) 19 . 2480 25 . 2209 10 25 . 3 h h m L
2
2 1
komp − ⋅ ⋅ = − ⋅ =

⋅ ⋅
= −8.8 kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 16
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
1
=255 kFa i
p
2
=1 MFa. U kompresoru snage 1.3 kW nekvazistati~ki adijabatski sabija se pare freona pri ~emu
specifi~na entropija freona (usled mehani~ke neravnote`e) poraste za ∆s
12
=3.2 J/kgK. Odrediti:
b) koeficijent hla|ewa postrojewa
c) {rafirati na Ts dijagramu povr{inu koja koja je evivalentna rashladnoj snazi postrojewa
a)
ta~ka 1: p=2.55 bar x=1
h
1
= 653.01
kg
kJ
, s
1
= 1.5718
kgK
kJ
ta~ka 2: p = 10 bar s=s
1
+ ∆s
12
= 1.575
kgK
kJ
h
2
= 678.5
kg
kJ
ta~ka 3: p=10 bar x=0
h
3
= 540.73
kg
kJ
ispariva~
5
4
3
1
2
6
kondenzator
zbirka zadataka iz termodinamike strana 17
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
Prvi zakon termodinamike za proces u odvaja~u te~nosti:
12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒ 2 1 H H
⋅ ⋅
=
1 4 6
.
3
h m h m h m h m ⋅ + ⋅ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅
⇒ h
6
− h
4
= h
1
− h
3
( )
2 1
12 I kp h h m W W − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅

2 1
kp
h h
W
m

=

=
5 . 678 01 . 653
3 . 1

=
s
kg
10 1 . 5
2 −

( ) ( ) ( )
3 1 4 6 5 6
56 dov h h m h h m h h m O O − ⋅ = − ⋅ = − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

dov O

= ( ) 73 . 540 01 . 653 10 1 . 5
2
− ⋅ ⋅

=5.73 kW
b)
ε
h
= =

kp
dov
W
O

3 . 1
73 . 5
= 4.4
c)
6
2k
4
2
3
1
T
s
5
dov O

rek O

zbirka zadataka iz termodinamike strana 18
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
6.10. Levokretni kru`ni proces sa amonijakom kao radnim telom (

m=0.01 kg/s) odvija se izme|u p
mih
=1
bar i p
max
=25 bar. Kompresija je ravnote`na izentropska i dvostepena. Stepen povi{ewa pritiska u oba
stepena je jednak (
3
4
1
2
p
p
p
p
= ) . Na ulazu u kompresor niskog pritiska (stawe 1) para amonijaka je
suvozasi}ena. Nakon prvog stepena kompresije para amonijaka se hladi do temperature od T=320 K.
Skicirati proces na Ts dijagramu i odrediti:
b) snagu kompresora niskog pritiska i snagu kompresora visokog pritiska (kW)
c) koeficijent hla|ewa (ε
h
)
d) procentualno pove}awe koeficijenta hla|ewa koje je ostvareno dvostepenom kompresijom (u
odnosu na jednostepenu kompresiju izme|u istih pritisaka i istog stawa na ulazu u kompresor)
e) na Ts dijagramu {rafirati povr{inu koja predstavqa u{tedu u snazi kompresora usled dvostepene
kompresijeϕ
khp W

1
5
6

m

m
dov O

2
3
4
6
x m⋅

( )
6
x 1 m − ⋅

kvp W

23 O

45 O

zbirka zadataka iz termodinamike strana 19
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 1: p=1 bar x=1
h
1
= 2161
kg
kJ
, s
1
= 11.03
kgK
kJ
ta~ka 2: p =
4 1
p p ⋅ =5 bar s=s
1
=11.03
kgK
kJ
h
2
= 2473
kg
kJ
ta~ka 3: p =5 bar T=320 K
h
3
= 2333
kg
kJ
, s
3
= 10.63
kgK
kJ
ta~ka 4: p =25 bar s

=10.63
kgK
kJ
h
4
= 2628
kg
kJ
ta~ka 5: p=25 bar x=0
h
5
= 1242
kg
kJ
ta~ka 6: p=1 bar h= h
5
= 1242
kg
kJ
1
T
s
4
3
2
6
5
zbirka zadataka iz termodinamike strana 20
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
a)
( ) = − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
6 1
61 dov h h m O O ( ) 1242 2161 01 . 0 − ⋅ =9.19 kW
b)
( )
2 1
12 I khp h h m W W − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 2473 2161 01 . 0 − ⋅ =−3.12 kW
( )
4 3
34 I kvp h h m W W − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 2628 2333 01 . 0 − ⋅ =−2.95 kW
c)
ε
h
= =
+
⋅ ⋅

kvp khp
dov
W W
O

95 . 2 12 . 3
19 . 9
+
= 1.5
d)
ta~ka A: p =25 bar s

=11.03
kgK
kJ
h
A
= 2804.2
kg
kJ
( )
A 1
A 1 I kp h h m W W − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 2804 2161 01 . 0 − ⋅ =−6.43 kW
,
h
ε = =

kp
dov
W
O

43 . 6
19 . 9
= 1.43
( ) º 100 1 º
,
h
h
h

ε
ε
= ε ∆ = º 100 1
43 . 1
5 . 1
⋅ 

− =7.14º
T
6
A
5
1
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 21
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
e)
zadaci za ve`bawe: (2.11. − 2.12.)
6.11. U komori za hla|ewe potrebno je odr`avati stalnu temperaturu od −15
o
C, pri ~emu temperatura
spoqa{weg (okolnog) vazduha iznosi 30.3
o
C. Toplotni dobici kroz zidove komore iznose 80 kJ/s. Za
hla|ewe komore primeweno je kompresiono rashladno postrojewe bez pothla|ivawa kondenzata i sa
wegovim prigu{ivawem. Pri tome kompresor usisava suvu paru freona 22 (R22) i sabija je adijabatski.
Odrediti minimalnu snagu za pogon rashladnog postrojewa kao i faktor hla|ewa. Skicirati promene
stawa freona na Ts i hs dijagramu.
re{ewe: k W

=17.4 kW, ε
h
=4.6
6.12. U postrojewe koje radi po levokretnom kru`nom procesu, kondenzuje se i pothla|uje amonijak pri
pritisku od p=1 MFa. Te~ni rashladni fluid ulazi u prigu{ni ventil pri temperaturi od 17
o
C, gde se
prigu{uje do temperature isparavawa I=−23
o
sa stepenom dobrote
kp
d
η =0.8, usisava suvu paru, koja od stawa vla`ne pare prelazi u stawe suve pare na
ra~un pothla|ivawa te~ne faze. Snaga kompresora je 56 kW. Odrediti rashladnu snagu ovog postrojewa i
u Ts koordinatnom sistemu {rafirati povr{inu ekvivalentnu snazi za pogon kompresora.
re{ewe:

O
dov
= 189.6 kW
1
T
s
4
3
2
6
5
A

∆W
zbirka zadataka iz termodinamike strana 22
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
temperature” i “kola niske temperature”. “Kola” su spregnuta preko toplotno izolovanog predajnika
toplote, u kome rashladni fluid kola niske temperature (preko kondenzatora kola niske temperature) u
potpunosti predaje toplotu rashladnom fluidu kola visoke temperature (preko ispariva~a kola visoke
temperature). Kolo visoke temperature radi sa freonom 11 (R11), izme|u pritisaka p
mih
=p
z
(−34
o
C) i
p
max
=0.2 MFa i masenim protokom

m
1
=0.34 kg/s. Kolo niske temperature radi sa freonom 22 (R22),
izme|u pritisak p
mih
=p
z
(−90
o
C) i p
max
=0.2 MFa. Izra~unati stepen (koeficijent) hla|ewa ovog
postrojejwa, ako oba kola rade bez pothla|ivawa kondenzata i sa kvazistati~kom adijabatskom
kompresijom suvozasi}ene pare.
kolo visoke temperature:

m
R11
= 0.34
s
kg
ta~ka 1: I = −34
o
C x=1
h
1
= 672.75
kg
kJ
, s
1
= 1.7304
kgK
kJ
ta~ka 2: p = 2 bar s

= s
1
=1.7304
kgK
kJ
h
2
= 730
kg
kJ
ta~ka 3: p = 2 bar x=0
h
3
= 540
kg
kJ
ta~ka 4: h
4
= h
3
= 540
kg
kJ
1 4
3
2
kolo visoke temperature
1′ 4′
3′
2′
kolo niske temperature
R11
R22
khI W

kvI W

zbirka zadataka iz termodinamike strana 23
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
kolo niske temperature:
ta~ka 1′: I = - 90
o
C x=1
h
1′
= 663.96
kg
kJ
s
1′
= 1.9963
kgK
kJ
ta~ka 2′: p=2 bar s

= s
1′
= 1.9963
kgK
kJ
h
2′
= 752
kg
kJ
ta~ka 3′: p = 2 bar x=0
h
3′
= 471.2
kg
kJ
ta~ka 4′: h
4′
= h
3′
= 471.2
kg
kJ
prvi zakon termodinamike za toplotno izolovani predajnik toplote
12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒ 2 1 H H
⋅ ⋅
=
1
11 R
' 3
22 R
4
11 R
.
' 2
22 R h m h m h m h m ⋅ + ⋅ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅

' 3 ' 2
4 1
11 R 22 R
h h
h h
m m

⋅ =
⋅ ⋅
2 . 471 752
540 5 . 672
34 . 0 m 22 R

⋅ =

=0.16
s
kg
( ) = − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
' 4 ' 1
22 R ' 1 ' 4 dov h h m O O ( ) = − ⋅ 2 . 471 96 . 663 16 . 0 30.8 kW
( )
' 2 ' 1
22 R ' 2 ' 1 I khp h h m W W − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 752 96 . 663 16 . 0 − ⋅ =−14.1 kW
( )
2 1
11 R 12 I kvI h h m W W − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 730 75 . 672 34 . 0 − ⋅ =−19.5 kW
ε
h
= =
+
⋅ ⋅

kvI khI
dov
W W
O

5 . 19 1 . 14
8 . 30
+
= 0.92
zbirka zadataka iz termodinamike strana 24
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
6.14. Rashladno postrojewe sa dva prigu{na ventila, dva odvaja~a te~nosti, dva kompresora i jednim
ispariva~em prikazano je na slici. Ako iz kondenzatora rashladnog postrojewa (stawe 0) izlazi

m=0.1
kg/s kqu~alog freona 12 temperature 30
o
C, i ako se prvim prigu{nim ventilom sni`ava pritisak freona
na p=170 kFa, a drugim na p=20 kFa, skicirati proces u hs koordinatnom sistemu i odrediti rashladni
kapacitet postrojewa.
m
3
5
0
6 4
2
1
ispariva~
5
1
0
h
s
2
3
4
6
zbirka zadataka iz termodinamike strana 25
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 0: I=30
o
C x=0
h
0
= 529.08
kg
kJ
ta~ka 1: p = 1.7 bar h = h
0
= 529.08
kg
kJ
x
1
= 0.27
ta~ka 2: p =0.2 bar h
2
= ( h′ )
p=1.7 bar
= 484.5
kg
kJ
x
2
= 0.21 r = 180.33
kg
kJ
ta~ka 3: p =0.2 bar x=0
h
3
= 626.5
kg
kJ
1. na~in:
( ) ( ) ( )
bar 2 . 0 p 2 1
dov r x 1 x 1 m O
=
⋅ ⋅
⋅ − ⋅ − ⋅ = = ( ) ( ) 23 . 180 21 . 0 1 27 . 0 1 1 . 0 ⋅ − ⋅ − ⋅ =10.4 kW
2. na~in:
( ) ( )
2 3 1
dov h h x 1 m O − ⋅ − ⋅ =
⋅ ⋅
= ( ) ( ) 5 . 484 5 . 626 27 . 0 1 1 . 0 − ⋅ − ⋅ =10.4 kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 26
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
6.15. Freon 12 (R12) kao rashladni fluid obavqa levokretni ciklus sa dvostepenim isparavawem (slika).
U nisko−temperaturskom ispariva~u vlada pritisak 1 bar, u visoko-temperaturskom ispariva~u 3 bar, a u
kondenzatoru 8 bar. Kondenzovani fluid (stawa 6) se razdvaja na dve struje i svaka od wih se adijabatski
prigu{uje u odgovaraju}em prigu{nom ventilu (do stawa 7 odnosno stawa 8). Suva para (stawa 2) iz
visoko−temperaturskog ispariva~a (VTI) se adijabatski prigu{uje do pritiska 1 bar
(stawe 3) i zatim izobarski me{a sa suvom parom (stawa 1) iz nisko−temperaturskog ispariva~a (NTI).
Dobijena me{avina (stawa 4) se kvazistati~ki izentropski sabija u kompresoru do stawa 5. Ako je
rashladni kapacitet visokotemperaturskog ispariva~a 14 kW, a niskotemperaturskog 7 kW, skicirati
promene stawa freona 12 na Ts dijagramu i odrediti:
a) masene protoke rashladnog fluida kroz oba ispariva~a
b) snagu kompresora
5
4 3
1
2
8
7
6
VTI
NTI
2
1
T
4
3
5
6
7
8
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 27
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
a)
ta~ka 6: p = 8 bar x=0 h=531.5
kg
kJ
ta~ka 7: h
7
= h
6
= 531.5
kg
kJ
ta~ka 8: h
8
= h
7
= h
6
= 531.5
kg
kJ
ta~ka 2: p = 3 bar x=1 h
2
= 655.58
kg
kJ
ta~ka 1: p = 1 bar x=1 h
1
= 641.1
kg
kJ

m
hIi
=
8 1
hIi
h h
O

=
5 . 531 641.1
7

=0.06
s
kg

m
vIi
=
7 2
vIi
h h
O

=
5 . 531 655.58
14

= 0.11
s
kg
b)
ta~ka 3: h
3
= h
2
= 655.58
kg
kJ
ta~ka 4: p= 3 bar h =?
prvi zakon termodinamike za me{awe fluidnih struja:
12 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒ 2 1 H H
⋅ ⋅
=
4
hIi vIi
1
hIi
3
vIi h m m h m h m ⋅

+ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

hIi vIi
1
hIi
3
vIi
4
m m
h m h m
h
⋅ ⋅
⋅ ⋅
+
⋅ + ⋅
=
06 . 0 11 . 0
1 . 641 06 . 0 58 . 655 11 . 0
h
4
+
⋅ + ⋅
= =650.4
kg
kJ
s
4
= 1.623
kgK
kJ
ta~ka 5: p = 8 bar s = s
4
= 1.623
kgK
kJ
h
5
= 688.1
kg
kJ
( )
5 4
hIi hIi kp h h m m W − ⋅

+ =
⋅ ⋅ ⋅
=( ) ( ) 1 . 688 4 . 650 11 . 0 06 . 0 − ⋅ + =−6.4 kW
c)
ε
h
= =

kp
dov
W
O

kp
vIi hIi
W
O O

⋅ ⋅
+
=
4 . 6
14 7 +
= 3.3
zbirka zadataka iz termodinamike strana 28
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
6.16. Za potrebe hla|ewa dve odvojene rashladne komore koristi se levokretni kru`ni proces sa
zajedni~kim kondenzatorom (KD) ,pri ~emu je rashladni fluid freon 12. U nisko temperaturskom
ispariva~u (NTI) vlada temperatura od −30
O
C, u visoko temperaturskom ispariva~u (VTI) temperartura
−1
O
C, dok je pritisak u kondenzatoru 0.7931 MFa. Kondezovani fluid (stawa 6) razdvaja se na dve struje i
svaka od wih se adijabatski prigu{uje u odgovaraju}em ventilu (do stawa 7 odnosno stawa 8). Suva para
(stawa 1) iz nisko temperaturskog ispariva~a se kvazistati~ki adijabatski sabija u prvom kompresoru do
pritiska koji vlada u visoko temperaturskom ispariva~u
(stawe 3) i zatim izobarski me{a sa suvom parom (stawa 2) iz visoko temperaturskog ispariva~a.
Dobijena me{avina se kvazistati~ki adijabatski sabija u drugom kompresoru do temperature od 40
O
C
(stawe 5). Ako je maseni protok rashladnog fluida kroz nisko temperaturski ispariva~ 0.063 kg/s, a kroz
visoko temperaturski ispariva~ 0.113 kg/s, odrediti:
b) snage oba kompresora
a)

O
hIi
=7 kW,

O
vIi
=14 kW
b) 13 I W

= −1.18 kW 45 I W

= −3 kW
c) ε
h
= 5
KD
NTI
VTI
5
4 3 1
2
8
7
6
zbirka zadataka iz termodinamike strana 29
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
6.17. U toplotnoj pumpi, radna materija obavqa levokretni kru`ni proces koji se sastoji od ravnote`nog
(kvazistati~kog) adijabatskog sabijawa, izotermskog ravnote`nog (kvazistati~og) sabijawa, ravnote`nog
(kvazistati~kog) adijabatskog {irewa i ravnote`nog (kvazistai~kog) izotermnog {irewa. Maksimalna
odnosno minimalna temperatura radne materije iznose: T
max
= 320 K i T
mih
= 280 K, a temperature
toplotnog izvora odnosno toplotnog ponora su stalne i iznose
T
Ii
= 290 K i T
Ip
= 310 K. Nepovratnost predaje toplote radnoj materiji iznosi
∆S
l
= 5 J/K. Predstaviti proces u Ts koordinatnom sistemu i odrediti:
a) nepovratnost predaje toplote toplotnom ponoru
b) koeficijent grejawa toplotne pumpe
a)
∆S
l
= ( ) ( )
Ii
dov
41 rI 41 si
T
O
S S − ∆ = ∆ =
Ii
dov
mih
dov
T
O
T
O
− ⇒
O
dov
=
( )
Ii mih
41 si
T
1
T
1
S

=
290
1
280
1
5

= 40.6 kJ
O
odv
= O
23
= ( )
23 RT max
S T ∆ ⋅ =... = ( ) 145 . 0 320 − ⋅ = −46.4 kJ
( ) ( )
280
6 . 40
T
O
S S
mih
dov
41 RT 23 RT
− = − = ∆ − = ∆ =−145
K
J
( ) ( )
Ip
odv
23 rI 23 si
T
O
S S − ∆ = ∆ =
310
-46400
145 − − = 4.68
K
J
b)
ε
g
=
dov odv
odv
O O
O

=
6 . 40 4 . 46
4 . 46

= 8
1 4
3 2
T
Ip
T
Ii
T
mih
T
max
T
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 30
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
6.18. Dve toplotne pumpe me|usobno spojene redno (slika) rade po idealnom Karnoovom kru`nom procesu.
Toplotna pumpa 1 uzima 400 kJ toplote od toplotnog izvora stalne temperature T
Tl
=300 K. Toplotu
odvedenu od toplotne pumpe 1 preuzima toplotna pumpa 2, koja predaje toplotu toplotnom ponoru stalne
temperature T
TF
=1200 K. Ako obe toplotne pumpe rade sa istim faktorom grejawa odrediti:
a) temperaturu radne materije pri kojoj se vr{i razmena toplote izme|u dve toplotne pumpe, T
X
b) neto mehani~ke radove koji se dovode radnoj materiji u toplotnoj pumpi, 1(TF
1
) i toplotnoj pumpi,
2(TF
2
)
a)
Tl X
X
1 g
T T
T

= ε
X TF
TF
2 g
T T
T

= ε
2 g 1 g
ε = ε ⇒
Tl X
X
T T
T

=
X TF
TF
T T
T

TF Tl X
T T T ⋅ = = 1200 300 ⋅ =600 K
b)
Tl X
X
1 g
T T
T

= ε =
300 600
600

=2
X TF
TF
2 g
T T
T

= ε =
600 1200
1200

=2
ε
g1
=
dov X
X
O O
O

dov
1 g
1 g
X
O
1
O ⋅
− ε
ε
= =800 kJ
W
1
=
dov X
O O − =800 − 400 = 400 kJ
ε
g2
=
X odv
odv
O O
O

X
2 g
2 g
odv
O
1
O ⋅
− ε
ε
= =1600 kJ
W
2
=
X odv
O O − =1600 − 800 = 800 kJ
TOPLOTNI
IZVOR TF
1
W
1
TF
2
W
2
TOPLOTNI
PONOR
O
dov
O
odv
O
x
zbirka zadataka iz termodinamike strana 31
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
6.19. Izobarskim odvo|ewem toplote od 3 kg vodene pare stawa (x=0.7, p=20 kFa) sve dok se ne postigne
stawe kqu~ale te~nosti, pomo}u levokretnog kru`nog procesa u postrojewu sa toplotnom pumpom,
toplota se predaje vodoniku (idealan gas). Masa vodonika je 18 kg, a po~etna temperatura 95
o
C. Vodonik
se nalazi u zatvorenom sudu. Koeficijent grejawa toplotne pumpe je ε
g
=1.8. Odrediti krajwu temperaturu
vodonika u sudu kao i snagu kompresora ako toplotna pumpa radi jedan sat.
Koli~ina toplote koja se oduzme od vodene pare u procesu kondenzacije (O
para
)
istovremeno predstavqa dovedenu toplotu za toplotnu pumpu (O
dov
)
O
dov
= O
para
= m
para

.
(h
x
− h′) = ... = ( ) 4 . 251 72 . 1901 3 − ⋅ = 4951 kJ
h
x
= h′ + x
.
(h′′ − h′) = ... = ( ) 4 . 251 2609 7 . 0 4 . 251 − ⋅ + =1901.72
kg
kJ
h′ = 251.4
kg
kJ
, h′′ = 2609
kg
kJ
, (p = 0.2 bar)
Koli~ina toplote koju primi vodonik (O
V
) istovremeno predstavqa odvedenu toplotu za
toplotnu pumpu (O
odv
)
ε
g
=
dov odv
odv
O O
O

dov
g
g
odv
O
1
O ⋅
− ε
ε
=
4951
1 8 . 1
8 . 1
O
odv

= = 11139.75 kJ = O
V
O
V
= m
v

.
c
v
( T
v2
- T
v1
) ⇒ T
v2
=
V v
V
1 V
c m
O
T

+ =
T
V2
=
4 . 10 18
75 . 11139
368

+ = 427.51 K
W
K
= = −
dov odv
O O 6188.75 kJ
τ
=

K
K
W
W = =
3600
6188.75
1.72 kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 32
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
6.20. Instalacija toplotne pumpe (slika) radi sa ugqendioksidom (idealan gas) kao radnim fluidom po
Xulovom kru`nom procesu izme|u p
mih
=0.1 MFa i p
max
=0.4 MFa. Stepen dobrote adijabatske kompresije
je η
kp
= 0.96, a stepen dobrote adijabatske ekspanzije η
ex
= 0.92. Svrha toplotne pumpe je da se u prostoriji
odr`ava temperatura T
TF
=17
o
C pri temperaturi okolnog vazduha T
Tl
=0
o
C. Pri tome se iz okoline
radnom telu dovodi 200 kJ/s toplote. Usvojiti da se ugqendioksid ispred kompresora zagreva do
prostoriji. Odrediti faktor grejawa toplotne pumpe kao i snagu kompresora i snagu ekspanzionog
ure|aja (turbine).
T
2K
= T
1
κ
− κ

1
1
K 2
p
p
= 273
28 . 1
1 28 . 1
1
4

= 369.71 K
T
2
= T
1
+
kp
1 K 2
T T
η

= 273 +
96 . 0
273 71 . 369 −
=373.74 K
T
4K
= T
3
κ
− κ

1
3
K 4
p
p
= 290
28 . 1
1 28 . 1
4
1

= 214.14 K
T
4
= T
3
+ η
ex

.
(T
4k
- T
3
) = 290 + 0.92 ( ) 290 14 . 214 − ⋅ =220.21 K
( )
4 1 p
41 dov T T c m O O − ⋅ ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅

( )
4 1 p
dov
T T c
O
m
− ⋅
=

=
( ) 21 . 220 273 85 . 0
200
− ⋅
=4.46
s
kg
( )
2 3 p
23 odv T T c m O O − ⋅ ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 74 . 373 290 85 . 0 46 . 4 − ⋅ ⋅ =−317.46 kW
1
4
3
2
grejana
prostorija
T
s
1
4
3
2
4k
2k
zbirka zadataka iz termodinamike strana 33
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ε
g
=
dov odv
odv
O O
O
⋅ ⋅

=
200 46 . 317
46 . 317

=2.7

W
kompresor
= 12 I W

= ( )
2 1 p
T T c m − ⋅ ⋅

= ( ) 74 . 373 273 85 . 0 46 . 4 − ⋅ ⋅ =−381.9 kW

W
Iurbiha
= 34 I W

= ( )
4 3 p
T T c m − ⋅ ⋅

= ( ) 21 . 220 290 85 . 0 46 . 4 − ⋅ ⋅ = 264.57 kW
6.21. Toplotna pumpa koja se koristi za zagrevawe vazduha (idealan gas) od T
v1
=55
o
C do T
v2
=60
o
C na
ra~un hla|ewa vode od (p=1 bar, T
w1
=18
o
C) do (p=1 bar, T
w2
=14
o
mih
=4.55 bar
i p
max
=16.72 bar, sa freonom 12 (R12) kao radnim telom, po idealnom Rankin−Klauzijusovom kru`nom
procesu sa prigu{ivawem te~ne faze,. Protok vode kroz ispariva~ toplotne pumpe je 1.5 kg/s. Skicirati
promene stawa freona 12 na Ts i hs dijagramu i odrediti faktor grejawa toplotne pumpe, snagu
kompresora kao i maseni protok vazduha kroz kondenzator toplotne pumpe.
1
vazduh
voda
R12
4
3 2
T
4
2
3
1
2
3
1
4
s s
h
zbirka zadataka iz termodinamike strana 34
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 1: p=4.55 bar x=1
h
1
= 660.84
kg
kJ
s
1
= 1.564
kgK
kJ
ta~ka 2: p=16.72 bar s

= s
1
=1.564
kgK
kJ
h
2
= 684.02
kg
kJ
ta~ka 3: p=16.72 bar x=0
h
3
= 566.1
kg
kJ
ta~ka 4: h
4
= h
3
= 566.1
kg
kJ
( )
4 1
f 41 dov h h m O O − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ...
( )
2 3
f 23 odv h h m O O − ⋅ = =
⋅ ⋅ ⋅
= ...
dov odv
odv
g
O O
O
⋅ ⋅

= ε =
4 1 2 3
2 3
h h h h
h h
− − −

=
1 . 566 84 . 660 02 . 684 1 . 566
02 . 684 1 . 566
− − −

=5.08
prvi zakon termodinamike za proces u ispariva~u toplotne pumpe:
12 T 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒ 2 1 H H
⋅ ⋅
=
1
f
2 w
w
4
f
1 w
w h m h m h m h m ⋅ + ⋅ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

4 1
2 w 1 w
w f
h h
h h
m m

⋅ =
⋅ ⋅
=
1 . 566 84 . 660
60 . 58 35 . 75
5 . 1

⋅ =0.265
s
kg
napomena:
h
w1
= 75.35
kg
kJ
(p = 1 bar, I=18
o
C)
h
w2
= 58.60
kg
kJ
(p = 1 bar, I=14
o
C)
zbirka zadataka iz termodinamike strana 35
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
prvi zakon termodinamike za proces u kompresoru toplotne pumpe:
12 T 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒ ( )
1 2
f 12 12 T h h m H W − ⋅ − = ∆ − =
⋅ ⋅ ⋅
( ) 84 . 660 02 . 684 265 . 0 W 12 T − ⋅ − =

=−6.14 kW
prvi zakon termodinamike za proces u kondenzatoru toplotne pumpe:
12 T 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ⇒ 2 1 H H
⋅ ⋅
=
3
f
2 v p
v
2
f
1 v p
v h m T c m h m T c m ⋅ + ⋅ ⋅ = ⋅ + ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

( )
1 v 2 v p
3 2
f v
T T c
h h
m m
− ⋅

⋅ =
⋅ ⋅
=
( ) 55 60 1
1 . 566 02 . 684
265 . 0
− ⋅

⋅ =6.25
s
kg
6.22. Termodinami~ki stepen korisnosti Xulovog kru`nog procesa (1−2−3−4−1), koji obavqa vazduh
(idealan gas) iznosi η =0.3. Koliki bi bio faktor grejawa toplotne pumpe, kada bi metan (idealan gas)
obavqao levokretni Xulov kru`ni procec izme|u istih stawa (1−4−3−2−1).
desnokretni levokretni
T
2
3
4
1
s
T
2
3
4
1
s
zbirka zadataka iz termodinamike strana 36
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
desnokretni kru`ni proces:
( )
2 3 p 23 dov
T T c m O O − ⋅ ⋅ = =
( )
4 1 p 41 odv
T T c m O O − ⋅ ⋅ = =
η =
dov
odv dov
O
O O +
=
2 3
4 1 2 3
T T
T T T T

− + −
(1)
levokretni kru`ni proces:
( )
1 4 p 14 dov
T T c m O O − ⋅ ⋅ = =
( )
3 2 p 32 ovd
T T c m O O − ⋅ ⋅ = =
ε
g
=
dov odv
odv
O O
O

=
1 4 3 2
3 2
T T T T
T T
+ − −

=
1 4 2 3
2 3
T T T T
T T
+ − −

(2)
pore|em izraza (1) i (2) uo~ava se:
η
= ε
1
g
=
3 . 0
1
=3.33
6.23. Toplotna pumpa radi, sa vodenom parom kao radnim fluidom, po realnom levokretnom
Rankin−Klauzijusovom kru`nom procesu bez podhla|ivawa kondenzata izme|u pritisaka p
mih
=8 kFa i
p
max
=0.6 MFa. U kompresor ulazi suvozasi}ena vodena para, a na izlazu iz kompresora temperatura pare
je 700
o
C. Kao izvor toplote koristi se otpadna voda nekog industrijskog procesa, temperature
50
o
C=cohsI, koja predaje vodenoj pari 1200 kW toplote. Potro{a~ toplote (toplotni ponor) nalazi se na
temperaturi 150
o
C=cohsI. Odrediti:
a) koli~inu toplote koja se predaje potro{a~u (kW)
b) koeficijent grejawa toplotne pumpe (ε
g
)
c) promenu entorpije sistema koji sa~iwavaju radna materija, toplotni izvor i toplotni ponor
a) odv O

=2050.3 kW
b) ε
g
= 2.4
c) ∆

S
si
= 1.13
K
kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 1
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
VLA@AN VAZDUH
7.1. U sudu zapremine V=0.85 m
3
nalazi se m
vv
=1.01 kg nezasi}enog vla`nog vazduha stawa (p=1 bar,
I=20
o
C). Odrediti:
a) masu suvog vazduha u sudu i masu vodene pare u sudu
b) pritisak suvog vazduha i pritisak vodene pare u sudu
c) gustinu suvog vazduha, gustinu vodene pare i gustinu vla`nog vazduha u sudu
d) sadr`aj vlage (apsolutnu vla`nost) vla`nog vazduha,
kgSV
O kgH
2
e) relativnu vla`nost vla`nog vazduha
f) specifi~nu entalpiju vla`nog vazduha
a)
m
vv
= m
sv
+ m
H2O
(1)
( ) T R m R m V p
O
2
gH H2O gSV SV
⋅ + ⋅ = ⋅ (2)
re{avawem sistema jedna~ina (1) i (2) dobija se:
O 2 gH gsv
O 2 gH vv sv
R R
1
R m
T
V p
m

⋅ 

⋅ −

= =
462 287
1
462 01 . 1
293
85 . 0 10 1
5

⋅ −
⋅ ⋅
=1 kg
m
H2O
= m
vv
− m
sv
= 1.01 − 1 =0.01 kg
b)
=

=
V
T R m
p
gSV SV
SV
=
⋅ ⋅
0.85
293 287 1
98930 Fa
=

=
V
T R m
p
O
2
gH O
2
H
O
2
H
=
⋅ ⋅
0.85
293 462 0.01
1592 Fa
c)
ρ
sv
=
293 287
98930
T R
p
V
m
gSV
SV SV

= = =1.176
3
m
kgSV
ρ
H2O
=
293 462
1592
T R
p
V
m
O
2
gH
O
2
H O
2
H

= = =0.008
3
2
m
O kgH
ρ
vv
= ρ
sv
+ ρ
H2O
=1.176 + 0.008 =1.084
3
m
kgVV
d)
x=
1592 10 1
1592
29
18
p p
p
M
M
m
m
5
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
SV
O
2
H
− ⋅
⋅ =

⋅ = =0.01
kgSV
O kgH
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 2
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
e)
ϕ=
( ) 2337
1592
p
p
C
o
20 T
ps
O
2
H
=
=
=0.68
f)
( ) 2500 20 86 . 1 01 . 0 20 1 2500) I (1.86 x I c h
pSV
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = + ⋅ ⋅ + ⋅ = =45.37
kgSV
kJ
7.2. Odrediti temperaturu vla`nog vazduha ~ije je stawe pri p=1 bar zadato na na~in:
a) x=0.02
kgSV
O kgH
2
(apsolutna vla`nost), ϕ=0.8 (relativna vla`nost)
b) T
vI
=20
o
C (temperatura vla`nog termometra), T
r
=10
o
C (ta~ka rose)
a)
5
SV
O
2
H
O
2
H
10 1
02 . 0
29
18
02 . 0
p
x
M
M
x
p ⋅ ⋅
+
= ⋅
+
= =3121.64 Fa
8 . 0
64 . 3121
p
p
O
2
H
ps
=
ϕ
= =3902 Fa
I
3
= 28.5
o
C (temperatura kqu~awa vode na p=3902 Fa)
b)
( ) ( )
10
R
T
ps R
R
O
2
H
p p
=
⋅ ϕ = = 1227 1⋅ =1227 Fa
x
R
=
1227 10 1
1227
29
18
p p
p
M
M
5
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
− ⋅
⋅ =

⋅ =0.0077
kgSV
O kgH
2
x = x
R
( ) ( )
20
vI
T
ps vI
vI
O
2
H
p p
=
⋅ ϕ = = 2337 1⋅ =2337 Fa
x
vI
=
2337 10 1
2337
29
18
p p
p
M
M
5
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
− ⋅
⋅ =

⋅ =0.0148
kgSV
O kgH
2
( ) 2500 20 86 . 1 0148 . 0 20 1 2500) I (1.86 x I c h
vI vI p vI
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = + ⋅ ⋅ + ⋅ = =45.37
kgSV
kJ
h = h
vI
I =
1.86 x c
2500 x h
p
⋅ +
⋅ −
=
1.86 0077 . 0 1
2500 0077 . 0 57.55
⋅ +
⋅ −
=37.76
o
C
zbirka zadataka iz termodinamike strana 3
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.3. Vla`nom vazduhu stawa 1(p
1
=1 bar, I
1
=20
o
C, ϕ
1
=0.8, m
vv
=20 kg/h) dovodi se toplota u zagreja~u
vazduha dok vazduh ne dostigne stawe 2(p
2
=1 bar, I
2
=80
o
C), a zatim se tako zagrejan vazduh u adijabatski
izolovanoj komori vla`i pregrejanom vodenom parom stawa F(p=1 bar, I=120
o
C, m
pp
=1 kg/h) do stawa
3(p=1 bar). Skicirati promene stawa vla`nog vazduha na Molijerovom h −x dijagramu i odrediti:
a) toplotnu snagu zagreja~a vazduha (kW)
b) entalpiju (h), apsolutnu vla`nost (x) i temperaturu (I) vla`nog vazduha stawa 3
ta~ka 1:
ps
p =2337 Fa (napon pare ~iste vode na I=20
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 2337 8 . 0 ⋅ =1869.6 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
6 . 1869 10 1
6 . 1869
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0118
kgSV
O kgH
2
h
1
= 2500) I (1.86 x I c
psv
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 20 (1.86 0118 . 0 20 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =50.02
kgSV
kJ
m
sv
=
1
vv
x 1
m
+
=
0118 . 0 1
20
+
=19.77
h
kgSV
ta~ka 2:
x
2
= x
1
=0.0118
kgSV
O kgH
2
h
2
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 80 (1.86 0118 . 0 80 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =111.33
kgSV
kJ
1
h
ϕ=1
2
3
2717
ϕ
1
I
2
I
1
x
zbirka zadataka iz termodinamike strana 4
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
prvi zakon termodinamike za proces u zagreja~u vazduha:      12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( ) ( ) 02 . 50 33 . 111
3600
77 . 19
h h m O
1 2
sv 12 − ⋅ = − ⋅ =
⋅ ⋅
=0.34 kW
ta~ka 3:
prvi zakon termodinamike za proces vla`ewa vazduha:      12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
3
sv
pp
pp
2
sv h m h m h m ⋅ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅
⇒
sv
pp
pp
2
sv
3
m
h m h m
h

⋅ ⋅
⋅ + ⋅
=
3600
77 . 19
2717
3600
1
33 . 111
3600
77 . 19
h
3
⋅ + ⋅
= =248.76
kgSV
kJ
materijalni bilans vlage za proces vla`ewa vazduha:
3
sv pp
2
sv x m m x m ⋅ = + ⋅
⋅ ⋅ ⋅
⇒
sv
pp
2
sv
3
m
m x m
x

⋅ ⋅
+ ⋅
=
77 . 19
1 0118 . 0 77 . 19
x
3
+ ⋅
= =0.0624
kgSV
O kgH
2
I
3
=
1.86 x c
2500 x h
3 p
3 3
⋅ +
⋅ −
=
1.86 0624 . 0 1
2500 0624 . 0 248.76
⋅ +
⋅ −
=83.11
o
C
napomena:
h
pp
= 2717
kg
kJ
, entalpija pregrejane vodene pare stawa F (p=1 bar, I=120
o
C)
zbirka zadataka iz termodinamike strana 5
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.4. Za pripremu vla`nog vazduha stawa 4(p=1 bar, I=36
o
C, ϕ=0.3) koristi se sve` vazduh stawa 1(p=1
bar, I=10
o
C, ϕ=0.8). Sve` vazduh se najpre zagreva u zagreja~u do stawa 2(p=1 bar), a onda adijabatski
vla`i ubrizgavawem vode W(p=1 bar, I
w
=50
o
C) dok ne postane zasi}en (p=1 bar, ϕ=1). Na kraju se vazduh
dogreva u dogreja~u. Potro{wa vode u fazi vla`ewa vazduha iznosi 60 kg/h. Skicirati promene stawa
vla`nog vazduha na Molijerovom h −x dijagramu i odrediti:
a) veli~ine stawe vla`nog vazduha na ulazu u dogreja~  3(h, x, I)
b) toplotne snage zagreja~a i dogreja~a (kW)
ta~ka 1:
ps
p =1227 Fa (napon pare ~iste vode na I=10
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 1227 8 0 ⋅ . =981.6 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
6 981 10 1
6 981
29
18
5
.
.
− ⋅
⋅ =0.0062
kgSV
O kgH
2
h
1
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 10 (1.86 0062 0 10 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ . =25.62
kgSV
kJ
ta~ka 4:
ps
p =5940 Fa (napon pare ~iste vode na I=36
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 5940 3 0 ⋅ . =1782 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
1782 10 1
1782
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0113
kgSV
O kgH
2
h
4
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 36 (1.86 0113 0 36 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ . =65.01
kgSV
kJ
ta~ka 3:
x
3
=x
4
=0.0113
kgSV
O kgH
2
5
SV
O
2
H
O
2
H
10 1
0113 . 0
29
18
0113 . 0
p
x
M
M
x
p ⋅ ⋅
+
= ⋅
+
= =1788 Fa
1
1788
p
p
O
2
H
ps
=
ϕ
= =1788 Fa
I
3
= 16
o
C (temperatura kqu~awa vode na p=1788 Fa)
h
3
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 16 (1.86 0113 0 16 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ . =44.59
kgSV
kJ
1
h
ϕ=1
2
3
209
ϕ
1
I
4
I
1
4 ϕ
4
x
zbirka zadataka iz termodinamike strana 6
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 2:
x
2
=x
1
=0.0062
kgSV
O kgH
2
materijalni bilans vlage za proces vla`ewa vazduha (2−3):
3
sv W
2
sv x m m x m ⋅ = + ⋅
⋅ ⋅ ⋅
⇒
0062 . 0 0113 . 0
3600
60
x x
m
m
2 3
W
sv

=

=

=3.27
s
kg
prvi zakon termodinamike za proces vla`ewa vazduha:      12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
3
sv
pp
pp
2
sv h m h m h m ⋅ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅

sv
W
W
3
sv
2
m
h m h m
h

⋅ ⋅
⋅ − ⋅
=
27 3
209
3600
60
59 44 27 3
h
2
.
. . ⋅ − ⋅
= =43.52
kgSV
kJ
prvi zakon termodinamike za proces u zagreja~u vazduha:      12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( )
1 2
sv 12 h h m O − ⋅ =
⋅ ⋅
= ( ) 62 . 25 52 . 43 27 . 3 − ⋅ =58.53 kW
prvi zakon termodinamike za proces u zagreja~u vazduha:      34 I 34 34 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( )
3 4
sv 34 h h m O − ⋅ =
⋅ ⋅
= ( ) 59 . 44 01 . 65 27 . 3 − ⋅ =66.77 kW
7.5. Vla`an vazduh, pri konstantnom pritisku (p=1.26 bar), struji kroz adijabatski izolovan kanal i pri
tome se najpre zagreva a potom i vla`i suvozasi}enom vodenom parom (p=1.3 bar) (slika). Jedan deo vodene
parekoristi se za zagrevawe vazduha (ulazi u cevnu zmiju i iz we izlazi potpuno kondenzovan tj. kao
kqu~ala te~nost), a drugi deo pare (istog po~etnog stawa) koristi se za vla`ewe vla`nog vazduha (isti~e
kroz mlaznicu i me{a se sa vla`nim vazduhom stawa 2). Zapreminski protok vla`nog vazduha na ulazu u
kanal iznosi 0.54 m
3
/s, a wegovo stawe je definisano temperaturom suvog termometra i temperaturom
vla`nog termometra 1(I
sI
=22
o
C, I
vI
=12
o
C). Odrediti potrebne masene protoke vodene pare posebno kroz
cevnu zmiju i posebno kroz mlaznicu, da bi se ostvarilo stawe 3(I=60
o
C, ϕ=0.3) vla`nog vazduha na izlazu
iz kanala. Skicirati promene stawa vla`nog vazduha na Molijerovom h−x dijagramu.
vla`an
vazduh
1 2 3
m
A
m
B
zbirka zadataka iz termodinamike strana 7
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka VT:
( ) ( )
12
vI
T
ps vI
vI
O
2
H
p p
=
⋅ ϕ = = 1401 1⋅ =1401 Fa
x
vI
=
1401 10 1.26
1401
29
18
p p
p
M
M
5
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
− ⋅
⋅ =

⋅ =0.0070
kgSV
O kgH
2
( ) 2500 12 86 . 1 0070 . 0 12 1 2500) I (1.86 x I c h
vI vI p vI
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = + ⋅ ⋅ + ⋅ = =29.66
kgSV
kJ
ta~ka 1:
h
1
=h
vI
=29.61
kgSV
kJ
2500 22 86 . 1
22 1 66 . 29
2500 I 1.86
I c h
x
1
1 p 1
1
+ ⋅
⋅ −
=
+ ⋅
⋅ −
= =0.0030
kgSV
O kgH
2
( )
5
1
SV
O
2
H
1
1
O
2
H
10 26 . 1
003 . 0
29
18
0.003
p
x
M
M
x
p ⋅ ⋅
+
= ⋅
+
= =606 Fa
( ) ( ) 606 10 26 . 1 p p p
5
1
O
2
H 1 sv
− ⋅ = − = =
5
10 25 . 1 ⋅  Fa
( )
( )
295 287
10 25 . 1
T R
p
5
1 gSV
1 SV
1 sv

=

= ρ =1.48
3
m
kgSV
( ) 54 . 0 48 . 1 V m 1
1 sv
sv ⋅ = ⋅ ρ =
⋅ ⋅
=0.8
s
kgSV
ta~ka 3:
ps
p =19910 Fa (napon pare ~iste vode na I=60
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 19910 3 . 0 ⋅ =5973 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
5973 10 1.26
5973
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0309
kgSV
O kgH
2
h
3
= 2500) I (1.86 x I c
psv
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 60 (1.86 0309 . 0 60 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =140.7
kgSV
kJ
ta~ka 2:
x
2
=x
1
=0.0030
kgSV
O kgH
2
, h
2
=?
materijalni bilans vlage za proces vla`ewa vazduha (2−3):
3
sv A
2
sv x m m x m ⋅ = + ⋅
⋅ ⋅ ⋅
⇒ ( )
2 3
sv A x x m m − ⋅ =
⋅ ⋅
( ) 0030 . 0 0309 . 0 8 . 0 mA − ⋅ =

=
2
10 23 . 2

s
kg
zbirka zadataka iz termodinamike strana 8
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom sistemu ograni~enom isprekidanom konturom:
12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
2 A
B
3
sv
B
B
1 A
A
1
sv h m h m h m h m h m ⋅ + ⋅ = ⋅ + ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
( ) ( )
2 . 449 2687
2687 10 23 . 2 66 . 29 7 . 140 8 . 0
h h
h m h h m
m
2
2 A 1 A
B
B
1 3
sv
B

⋅ ⋅ − − ⋅
=

⋅ − − ⋅
=

⋅ ⋅

=
B m

=
2
10 29 . 1

s
kg
h
A1
=h
B1
= 2687
kg
kJ
(suva para p=1.3 bar)
h
A2
=449.2 (kqu~ala voda p=1.3 bar)
7.6. 10 (1+x) kg/s vla`nog vazduha stawa 1(p=1 bar, I=60
o
C, p
H2O
=0.01 bar) vla`i se vodenom parom
stawa F(p=1 bar, I=160
o
C). Parcijalni pritisak vodene pare u vla`nom vazduhu nakon vla`ewa iznosi
2(p
H2O
=0.05 bar). Dobijeni vla`an vazduh stawa 2 hladi se do zasi}ewa (stawe 3). Svi procesi sa vla`nim
vazduhom su izobarski. Skicirati procese sa vla`nim vazduhom na Molijerovom hx dijagramu i odrediti:
a) temperaturu (I) i apsolutnu vla`nost (x) vla`nog vazduha stawa 2 i stawa 3
b) koliko se toplote odvede od vla`nog vazduha u procesu hla|ewa (2−3), (kW)
re{ewe:
a) I
2
=64.68
o
C, x
2
=0.0327
kgSV
O kgH
2
, I
3
=32.9
o
C, x
3
=0.0327
kgSV
O kgH
2
b)

O
23
= −336 kW
VT
3
2
1
h
x
ϕ=1
2687
zbirka zadataka iz termodinamike strana 9
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
W
1
(p=1 bar, I
w1
=57
o
C) isparavawem u struji vazduha, ~ije je stawe na ulazu u toraw 1(p=1 bar, I=22
o
C,
ϕ=0.2) a na izlazu iz torwa 2(p=1 bar, I=27
o
C, ϕ =0.9). Protok suvog vazduha kroz toraw iznosi 8.5 kg/s.
Ohla|ena voda iz torwa W
2
(p=1 bar, I
w2
=22 C), se me{a sa sve`om vodom W
o
(p=1bar, I
wo
=16
o
C) da bi se
a) potro{wu sve`e vode (W
0
)
b) razmewenu toplotu u torwu (kW)
c) protoke tople (W
1
) i ohla|ene vode (W
2
)
d) koli~inu toplote koju prostorija koja se hladi predaje vodi, O′  (kW)
vla`an vazduh:
ta~ka 1:
ps
p =2643 Fa (napon pare ~iste vode na I=22
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 2643 2 . 0 ⋅ =528.6 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
6 . 528 10 1
6 . 528
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0033
kgSV
O kgH
2
h
1
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 22 (1.86 0033 . 0 22 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =30.37
kgSV
kJ
W
2
W
0
1(I
1
, ϕ
1
)
1(I
2
, ϕ
2
)
O′
O
Ior
W
1
W
o
zbirka zadataka iz termodinamike strana 10
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
Ia•ka 2:
ps
p =3564 Fa (napon pare ~iste vode na I=27
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 3564 9 . 0 ⋅ =3207.6 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
6 . 3207 10 1
6 . 3207
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0206
kgSV
O kgH
2
h
2
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 27 (1.86 0206 . 0 27 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =79.53
kgSV
kJ
voda:
h
w1
=238.26
kg
kJ
entalpija vode p=1 bar, I=57
o
C
h
w2
=91.96
kg
kJ
entalpija vode p=1 bar, I=22
o
C
h
w0
=66.88
kg
kJ
entalpija vode p=1 bar, I=16
o
C
materijalni bilans vlage za proces vla`ewa vazduha u torwu:
2
sv
2 1
sv
1
x m W x m W ⋅ + = ⋅ +
⋅ ⋅
⇒ ( )
1 2
sv
2 1
x x m W W − ⋅ = −

=
o
W
o
W = ( )
1 2
sv x x m − ⋅

= ( ) 0033 . 0 0206 . 0 5 . 8 − ⋅ =0.147
s
kg
prvi zakon termodinamike za proces u torwu:      12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
2
sv
2 w 2 1
sv
1 w 1
h m h W h m h W ⋅ + ⋅ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅
Ior
O = ( )
1 2
sv
2 w 2 1 w 1
h h m h W h W − ⋅ = ⋅ − ⋅

Ior
O = ( )
1 2
sv h h m − ⋅

= ( ) 57 . 30 53 . 79 5 . 8 − ⋅ =417.86 kW
o
W =
2 1
W W − (1)
Ior
O =
2 w 2 1 w 1
h W h W ⋅ − ⋅ (2)
Kombinovawem jedna~ina (1) i (2) dobija se: W
1
=2.758
s
kg
,  W
2
=2.611
s
kg
12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
wo o 2 w 2 1 w 1
h W h W h W O ⋅ − ⋅ − ⋅ = '
88 66 147 0 96 91 611 2 26 238 758 2 O . . . . . . ' ⋅ − ⋅ − ⋅ = =407.18 kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 11
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.8. U nekom procesu izobarski se hladi vla`an vazduh, po~etnog stawa (p
1
=1 bar, I
1
=30
o
C, ϕ
1
=0.8,
m
vv
=100 (1+x) kg/h). Odrediti:
a) koli~inu toplote koja se odvodi od vla`nog vazduha kao i koli~inu izdvojenog kondenzata ako se
hla|ewe vazduha vr{i do I
2
=10
o
C
b) koli~inu toplote koja se odvodi od vla`nog vazduha kao i koli~inu izdvojenog leda ako se hla|ewe
vazduha vr{i do I
3
=−10
o
C
c) koli~inu toplote koja se odvodi od vla`nog vazduha kao i koli~inu izdvojenog leda i kondenzata ako
se hla|ewe vazduha vr{i do I
3
=0
o
C i pri tome nastaje jednaka koli~ina leda i kondenzata
Sve procese predstaviti na Molijerovom h−x dijagramu za vla`an vazduh
ta~ka 1:
ps
p =4241 Fa (napon pare ~iste vode na I=30
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 4241 8 . 0 ⋅ =3392.8 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
8 . 3392 10 1
8 . 3392
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0218
kgSV
O kgH
2
h
1
= 2500) I (1.86 x I c
psv
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 30 (1.86 0218 . 0 30 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =85.72
kgSV
kJ
1 2′ 2
izdvojeni
kondenzat
i/ili led
12 O

zbirka zadataka iz termodinamike strana 12
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
a)
ta~ka 2:
ps
p =1227 Fa (napon pare ~iste vode na I=10
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 1227 1⋅ =1227 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
1227 10 1
1227
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0077
kgSV
O kgH
2
h
2
= 2500) I (1.86 x I c
psv
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 10 (1.86 0077 . 0 10 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =29.39
kgSV
kJ
koli~ina izdvojenog kondenzata:
( ) ( ) 0077 . 0 0218 . 0 100 x x m m
2 1
sv kohd − ⋅ = − ⋅ =
⋅ ⋅
=1.41
h
kg
prvi zakon termodinamike za proces u hladwaku vazduha:      12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( )
w
kohd
1 2
sv 12 h m h h m O ⋅ + − ⋅ =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 42
3600
41 . 1
72 . 85 39 . 29
3600
100
⋅ + − ⋅ =−1.55 kW
h
w
= 42
kg
kJ
entalpija kondenzata (vode) p=1 bar, I=10
o
C
2′
h
ϕ=1
1
2
x
I
1
ϕ
1
I
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 13
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
ta~ka 2:
ps
p =259.4 Fa (napon pare ~iste vode na I=−10
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 4 . 259 1⋅ =259.4 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
4 . 259 10 1
4 . 259
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0016
kgSV
O kgH
2
h
2
= 2500) I (1.86 x I c
psv
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = ( ) ( ) 2500) 10 (1.86 0016 . 0 10 1 + − ⋅ ⋅ + − ⋅ =
=−6.03
kgSV
kJ
koli~ina izdvojenog leda:
( ) ( ) 0016 . 0 0218 . 0 100 x x m m
2 1
sv led − ⋅ = − ⋅ =
⋅ ⋅
=2.02
h
kg
prvi zakon termodinamike za proces u hladwaku vazduha:      12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( )
l
kohd
1 2
sv 12 h m h h m O ⋅ + − ⋅ =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) ( ) 4 . 352
3600
02 . 2
72 . 85 03 . 6
3600
100
− ⋅ + − − ⋅ =−2.75 kW
h
l
=  ( ) ( ) 4 . 332 10 2 r 273 T c
l l l
− − ⋅ = − − ⋅ =−352.4
kg
kJ
entalpija leda, I=−10
o
C
2′
h
ϕ=1
1
2
x
I
1
ϕ
1
I
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 14
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
c)
ta~ka 2:
ps
p =610.8 Fa (napon pare ~iste vode na I=0
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 8 . 610 1⋅ =610.8 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
8 . 610 10 1
8 . 610
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0038
kgSV
O kgH
2
h
2
= 2500) I (1.86 x I c
psv
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 0 (1.86 0038 . 0 0 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =9.5
kgSV
kJ
koli~ina izdvojenog kondenzata i leda:
( ) ( ) 0038 . 0 0218 . 0 100 x x m m m
2 1
sv led kohd − ⋅ = − ⋅ = +
⋅ ⋅ ⋅
=1.8
h
kg
led kohd m m
⋅ ⋅
= =0.9
h
kg
prvi zakon termodinamike za proces u hladwaku vazduha:      12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( )
l
l
w
kohd
1 2
sv 12 h m h m h h m O ⋅ + ⋅ + − ⋅ =
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
=
( ) ( ) 4 . 332
3600
9 . 0
72 . 85 5 . 9
3600
100
O12 − ⋅ + − ⋅ =

=−2.2 kW
h
l
=  ( ) 4 . 332 0 2 r 273 T c
l l l
− ⋅ = − − ⋅ =−332.4
kg
kJ
entalpija leda, I=0
o
C
h
w
=0
kg
kJ
entalpija kondenzata (vode) p=1 bar, I=0
o
C
2′
h
ϕ=1
1
2
x
I
1
ϕ
1
I
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 15
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.9. Iz 10 (1+x) kg/s vla`nog vazduha stawa 1(p=1 bar, I=20
o
C, x=0.02 kgH
2
O/ kgSV) izdvaja se vlaga u
te~nom stawu, a zatim se preostali vazduh zagreva izobarski dok se ne postigne relativna vla`nost od
ϕ=0.3. Odrediti maseni protok izdvojene vlage (kg/s) kao i temperaturu vla`nog vazduha nakon
zagrevawa. Prikazati procese sa vla`nim vazduhom na Molijerovom h−x dijagramu.
ta~ka 1:
h
1
=f(I
1
, x
1
) = 58
kgSV
kJ
(pro~itano sa Molijerovog h−x dijagrama)
ta~ka 2:
( ) ( )
20
2
T
ps 2
2
O
2
H
p p
=
⋅ ϕ = = 2337 1⋅ =2337 Fa
x
2
=
2337 10 1
2337
29
18
p p
p
M
M
5
H2O
H2O
SV
H2O
− ⋅
⋅ =

⋅ =0.0149
kgSV
O kgH
2
ta~ka 3:
x
3
=x
2
=0.0149
kgSV
O kgH
2
( )
5
3
H2O
SV
3
3
O
2
H
10 1
0149 . 0
29
18
0149 . 0
p
x
M
M
x
p ⋅ ⋅
+
= ⋅
+
= =0.0234 bar
( )
( )
3 . 0
0234 . 0
p
p
3
3
O
2
H
3
ps
=
ϕ
= =0.078 bar ⇒ I
3
= (I
k
)
F=0.078 bar
=41.5
o
C
koli~ina odstrawene vlage:
( ) ( ) 0149 . 0 02 . 0 10 x x m m
2 1
sv w − ⋅ = − ⋅ =
⋅ ⋅
=0.051
s
kg
1
h
ϕ=1
2
ϕ
3
x
1
h
1
I
1
x
zbirka zadataka iz termodinamike strana 16
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.10. Vla`an vazduh stawa 1(p=175 kFa, I
sI
=28
o
C, I
vI
=22
o
C) i zapreminskog protoka V=0.5 m
3
/s
izobarski se vla`i u adijabatski izolovanoj komori sa 0.02 kg/s pregrejane vodene pare stawa (p=175
kFa, I=400
o
C) do stawa 2. Odrediti:
a) temperaturu vla`nog vazduha stawa 2
b) koli~inu toplote koju bi trebalo odvesti od vla`nog vazduha stawa 2 da bi ga izobarski ohladili do
temperature od −10
o
C (stawe 3), kao i masu leda u jedinici vremena (kg/h) koja se tom prilikom
izdvoji iz vla`nog vazduha
c) skicirati sve procese sa vla`nim vazduhom na Molijerovom h−x dijagramu
ta~ka VT:
ps
p =2673 Fa (napon pare ~iste vode na I=22
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 2673 1⋅ =2673 Fa
x
vI
=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
2673 10 1.75
2673
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0096
kgSV
O kgH
2
h
vI
= 2500) I (1.86 x I c
psv
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 22 (1.86 0096 . 0 22 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =46.39
kgSV
kJ
ta~ka 1:
h
1
=h
vI
=46.14
kgSV
kJ
2500 28 86 . 1
28 1 14 . 46
2500 I 1.86
I c h
x
1
1 p 1
1
+ ⋅
⋅ −
=
+ ⋅
⋅ −
= =0.0071
kgSV
O kgH
2
( )
5
1
SV
H2O
1
1
O
2
H
10 75 . 1
0071 . 0
29
18
0.0071
p
x
M
M
x
p ⋅ ⋅
+
= ⋅
+
= =1979 Fa
( ) ( ) 1979 10 75 . 1 p p p
5
1
O
2
H 1 sv
− ⋅ = − = =
5
10 73 . 1 ⋅  Fa
( )
( )
301 287
10 73 . 1
T R
p
5
1 gSV
1 SV
1 sv

=

= ρ =2
3
m
kgSV
5 . 0 2 V m
sv
sv ⋅ = ⋅ ρ =
⋅ ⋅
=1
s
kgSV
zbirka zadataka iz termodinamike strana 17
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 2:
materijalni bilans vlage za proces vla`ewa vazduha:
2
sv pp
1
sv x m m x m ⋅ = + ⋅
⋅ ⋅ ⋅
⇒
sv
pp
1
sv
2
m
m x m
x

⋅ ⋅
+ ⋅
=
1
02 . 0 0071 . 0 1
x
2
+ ⋅
= =0.0271
kgSV
O kgH
2
prvi zakon termodinamike za proces vla`ewa vazduha:      12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
2
sv
pp
pp
1
sv h m h m h m ⋅ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅
⇒
sv
pp
pp
1
sv
2
m
h m h m
h

⋅ ⋅
⋅ + ⋅
=
1
5 . 3276 02 . 0 14 . 46 1
h
2
⋅ + ⋅
= =111.67
kgSV
kJ
I
2
=
1.86 x c
2500 x h
2 p
2 2
⋅ +
⋅ −
=
1.86 0271 . 0 1
2500 0271 . 0 111.67
⋅ +
⋅ −
=41.8
o
C
h
pp
= 3276.5
kg
kJ
,  entalpija pregrejane vodene pare, p=1.75 bar, I=400
o
C
ta~ka 3:
ps
p =259.4 Fa (napon pare ~iste vode na I=−10
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 4 . 259 1⋅ =259.4 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
4 . 259 10 1.75
4 . 259
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0009
kgSV
O kgH
2
h
2
= 2500) I (1.86 x I c
psv
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = ( ) ( ) 2500) 10 (1.86 0009 . 0 10 1 + − ⋅ ⋅ + − ⋅ =
=−7.77
kgSV
kJ
koli~ina izdvojenog leda:
( ) ( ) 0009 . 0 0271 . 0 1 x x m m
3 2
sv led − ⋅ = − ⋅ =
⋅ ⋅
=0.0262
s
kg
= 94.32
h
kg
prvi zakon termodinamike za proces u hladwaku vazduha:      23 I 23 23 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( )
l
l
2 3
sv 23 h m h h m O ⋅ + − ⋅ =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) ( ) 4 . 352
3600
32 . 94
67 . 111 77 . 7 1 − ⋅ + − − ⋅ =−128.7 kW
h
l
=  ( ) ( ) 4 . 332 10 2 r 273 T c
l l l
− − ⋅ = − − ⋅ =−352.4
kg
kJ
entalpija leda, I=−10
o
C
zbirka zadataka iz termodinamike strana 18
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.11. Pri izobarskom hla|ewu

V =80 m
3
/h vla`nog vazduha stawa 1(p=1 bar, I=20
o
C, ϕ=0.6) do stawa
2(I=0
0
C) od vla`nog vazduha odvede se 890 W toplote. Rashladna povr{ina sastoji se iz 12 plo~a
dimenzija 20 X 30 cm zanemarqive debqine. Odrediti vreme potrebno da se na rashladnim plo~ama
stvori sloj leda debqine δ=4 cm. Pretpostaviti ravnomernost debqine leda. (ρ
L
=900 kg/m
3
)
re{ewe: τ=240000 s
3276.5
ϕ=1
x
h
2
1
3
3′
VT
I
3
I
1
I
vI
zbirka zadataka iz termodinamike strana 19
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.12. Struja vla`nog vazduha stawa 1(p=1 bar, I=30
o
C, ϕ=20º,

V =15
mih
m
3
) me{a se sa strujom vla`nog
vazduha stawa 2(p=1 bar, I=40
o
C, ϕ=80º,

V =20
mih
m
3
). Skicirati proces me{awa na Molijerovom h−x
dijagramu i odrediti temperaturu (I) , apsolutnu vla`nost (x) i entalpiju (h) novonastale me{avine ako se
me{awe vr{i:
b) neadijabatski, pri semu se okolini predaje  3 kW toplote
ta~ka 1:
ps
p =4241 Fa (napon pare ~iste vode na I=30
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 4241 2 . 0 ⋅ =848.2 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
2 . 848 10 1
2 . 848
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0053
kgSV
O kgH
2
h
1
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 30 (1.86 0053 . 0 30 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =43.55
kgSV
kJ
O
2
H sv
p p p − = = 2 . 848 10 1
5
− ⋅ =99151.8 Fa
ρ
sv
=
T R
p
gSV
SV

= =
⋅ 303 287
99151.8
1.14
3
m
kgSV
,

m
sv1
= 1
sv
V

⋅ ρ =
60
15
14 . 1 ⋅ =0.285
s
kg
h
ϕ=1
1
M
2
3
I
1
I
2
ϕ
1
ϕ
2
N
x
zbirka zadataka iz termodinamike strana 20
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 2:
ps
p =7375 Fa (napon pare ~iste vode na I=40
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 7375 8 . 0 ⋅ =5900 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
5900 10 1
5900
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0389
kgSV
O kgH
2
h
2
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 40 (1.86 0389 . 0 40 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =140.14
kgSV
kJ
O
2
H sv
p p p − = = 5900 10 1
5
− ⋅ =94100 Fa
ρ
sv
=
T R
p
gSV
SV

= =
⋅ 313 287
94100
1.05
3
m
kgSV
,

m
sv2
= 2
sv
V

⋅ ρ =
60
20
05 . 1 ⋅ =0.35
s
kg
ta~ka M:
materijalni bilans vlage za proces me{awa dva vla`na vazduha:
m
2 sv 1 sv
2
2 sv
1
1 sv x m m x m x m ⋅

+ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⇒
2 sv 1 sv
2
2 sv
1
1 sv
m
m m
x m x m
x
⋅ ⋅
⋅ ⋅
+
⋅ + ⋅
=
35 . 0 285 . 0
0389 . 0 35 . 0 0053 . 0 285 . 0
x
m
+
⋅ + ⋅
= =0.0238
kgSV
O kgH
2
prvi zakon termodinamike za proces me{awa: 12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
m
2 sv 1 sv
2
2 sv
1
1 sv h m m h m h m ⋅

+ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⇒
2 sv 1 sv
2
2 sv
1
1 sv
m
m m
h m h m
h
⋅ ⋅
⋅ ⋅
+
⋅ + ⋅
=
35 . 0 285 . 0
14 . 140 35 . 0 55 . 43 285 . 0
h
m
+
⋅ + ⋅
= =96.79
kgSV
kJ
I
m
=
1.86 x c
2500 x h
m p
m m
⋅ +
⋅ −
=
1.86 0238 . 0 1
2500 0238 . 0 96.79
⋅ +
⋅ −
=35.71
o
C
ta~ka N:
prvi zakon termodinamike za proces me{awa: 12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
2
2 sv
1
1 sv
h
2 sv 1 sv 12 h m h m h m m O ⋅ − ⋅ − ⋅

+ =
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
,
2 sv 1 sv
12
2
2 sv
1
1 sv
h
m m
O h m h m
h
⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
+
− ⋅ + ⋅
=
35 . 0 285 . 0
3 14 . 140 35 . 0 55 . 43 285 . 0
h
h
+
− ⋅ + ⋅
= =92.07
kgSV
kJ
x
h
=x
m
=0.0238
kgSV
O kgH
2
I
h
=
1.86 0238 . 0 1
2500 0238 . 0 92.07
⋅ +
⋅ −
= 31.15
o
C
zbirka zadataka iz termodinamike strana 21
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.13. Za prostoriju u kojoj se gaje {ampiwoni (slika) priprema se

m
3
=5000 kg/h vla`nog vazduha na
slede}i na~in: sve` vazduh stawa 1(p=1 bar, I=−10
o
C, ϕ=0.8)  adijabatski se me{a se sa delom
iskori{}enog vazduha stawa 4(p=1bar, I=22
o
C, ϕ=0.9) u odnosu 1:2. Dobijeni vla`an vazduh stawa
M(p=1 bar) se zagreva u zagreja~u do stawa 2(p=1bar, I=25
o
C) a zatim adijabatski vla`i uvo|ewem
suvozasi}ene vodene pare stawa F(I=100
o
C) do stawa 3(p=1 bar) kada vazduh dosti`e apsolutnu
vla`nost otpadnog vazduha. Tako dobijen vazduh se u komori sa {ampiwonima hladi. Skicirati
promene stawa vla`nog vazduha na Molijerovom h −x dijagramu i odrediti:
a) temperaturu vla`nog vazduha stawa M
b) temperaturu vla`nog vazduha stawa 3
c) toplotnu snagu zagreja~a vazduha (kW)
d) potro{wu vodene pare u fazi vla`ewa (kg/s)
prostorija sa
{ampiwonima
1
M
2
3
4
4 4
komora za
vla`ewe
m′′
recirkulacioni
vazduh
vazduh
sve`
vazduh
1
h
ϕ=1
2
3
2675
M
4
x
zbirka zadataka iz termodinamike strana 22
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 1:
ps
p =259.4 Fa (napon pare ~iste vode na I=−10
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 4 . 259 8 . 0 ⋅ =207.5 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
5 . 207 10 1
5 . 207
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0013
kgSV
O kgH
2
h
1
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = ( ) ( ) 2500) 10 (1.86 0013 . 0 10 1 + − ⋅ ⋅ + − ⋅ =−6.77
kgSV
kJ
ta~ka 4:
ps
p =2643 Fa (napon pare ~iste vode na I=22
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 2643 9 . 0 ⋅ =2378.7 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
7 . 2378 10 1
7 . 2378
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0151
kgSV
O kgH
2
h
4
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 22 (1.86 0151 . 0 22 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =60.37
kgSV
kJ
ta~ka M:
materijalni bilans vlage za proces me{awa dva vla`na vazduha:
m
4 sv 1 sv
4
4 sv
1
1 sv x m m x m x m ⋅

+ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⇒
1
m
m
x x
m
m
x
4 sv
1 sv
4 1
4 sv
1 sv
m
+
+ ⋅
=

1
2
1
0151 . 0 0013 . 0
2
1
x
m
+
+ ⋅
= =0.0105
kgSV
O kgH
2
prvi zakon termodinamike za proces me{awa: 12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
m
4 sv 1 sv
4
4 sv
1
1 sv h m m h m h m ⋅

+ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⇒
1
m
m
h h
m
m
h
4 sv
1 sv
4 1
4 sv
1 sv
m
+
+ ⋅
=

( )
1
2
1
37 . 60 77 . 6
2
1
h
m
+
+ − ⋅
= =37.99
kgSV
kJ
I
m
=
1.86 x c
2500 x h
m p
m m
⋅ +
⋅ −
=
1.86 0105 . 0 1
2500 0105 . 0 37.99
⋅ +
⋅ −
=11.52
o
C
napomena:

m
sv4
je oznaka za maseni protok samo recirkulacionog vazduha !!
zbirka zadataka iz termodinamike strana 23
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 2:
x
2
= x
m
=0.0105
kgSV
O kgH
2
h
2
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 25 (1.86 0105 . 0 25 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =51.74
kgSV
kJ
ta~ka 3:
x
3
= x
4
=0.0151
kgSV
O kgH
2

m
sv3
=
3
3
x 1
G
+
=
0151 . 0 1
3600
5000
+
=1.38
s
kgSV

m
sv3
=

m
sv2

m
svm
=

m
sv1
+

m
sv4
(1)
2
m
m
4 sv
1 sv

= (2)
Kombinovawem jedna~ina (1) i (2) dobija se:

m
sv1
=0.46
s
kg

m
sv4
=0.92
s
kg
materijalni bilans vlage za proces vla`ewa vazduha:
3
4 sv 1 sv
2
4 sv 1 sv x m m ' ' m x m m ⋅

+ = + ⋅

+
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⇒ ( )
2 3
4 sv 1 sv x x m m ' ' m − ⋅

+ =
⋅ ⋅
( ) 0105 0 0151 0 38 1 m . . . ' ' − ⋅ = =6.35
.
10

3

s
kg
zbirka zadataka iz termodinamike strana 24
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
prvi zakon termodinamike za proces vla`ewa vazduha:  12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
3
4 sv 1 sv
2
4 sv 1 sv h m m " h " m h m m ⋅

+ = ⋅ + ⋅

+
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⇒
4 sv 1 sv
2
4 sv 1 sv
3
m m
" h ' ' m h m m
h
⋅ ⋅
⋅ ⋅
+
⋅ + ⋅

+
=
38 . 1
2675 10 35 . 6 74 . 51 38 . 1
h
3
3
⋅ ⋅ + ⋅
=

=64.05
kgSV
kJ
I
3
=
1.86 x c
2500 x h
3 p
3 3
⋅ +
⋅ −
=
1.86 0151 . 0 1
2500 0151 . 0 64.05
⋅ +
⋅ −
=25.58
o
C
napomena:
h′′= 2675
kg
kJ
, entalpija suvozasi}ene vodene pare stawa F(I=100
o
C)
prvi zakon termodinamike za proces u zagreja~u vazduha:        12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( ) ( )
m 2 4 sv 1 sv zag
h h G G O − ⋅ + = = ( ) 99 . 37 74 . 51 38 . 1 − ⋅ =18.98 kW
7.14. m
1
=2 (1+x) kg/s vla`nog vazduha stawa 1(p=1 bar, x=0.005 kg/kgSV) adijabatski se me{a sa m
2
=3
(1+x) kg/s vla`nog vazduha stawa 2(p=1 bar, x=0.06 kg/kgSV, I=50
o
C). Ne koriste}i h−x dijagrama
odrediti:
a) temperaturu vla`nog vazduha 1 tako da vazduh dobijen me{awem vazduha 1 i 2 bude zasi}en
b) temperaturu dobijenog zasi}enog vla`nog vazduha
c) temperaturu vla`nog vazduha 1 tako da vazduh dobijen me{awem vazduha 1 i 2 bude zasi}en za slu~aj da
je me{awe neadijabatsko uz toplotne gubitke u okolinu od O
o
=4 kW
d) skicirati sve procese na h−x dijagramu
a) I
1
=12.5
o
C
b) I
M
=35.4
o
C
c) I
1′
=14.7
o
C
zbirka zadataka iz termodinamike strana 25
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.15. Za klimatizaciju nekog objekta potrebno je obezbediti vla`an vazduh stawa
3(p=0.12 MFa, I=22
o
C, ϕ=50º,

V =0.4 m
3
/s). U tu svrhu koristi se ure|aj koji se sastoji iz filtera,
vazduh sa pritiska p
2
(=p
1
=p
o
) na pritisak p
3
je 1.4 kW. Stawe okolnog nezasi}enog vla`nog vazduha je
O(p
o
=0.1 MFa, I
o
=30
o
C, ϕ=50º,). Prikazati proces pripreme vla`nog vazduha na Molijerovom h −x
dijagramu i odrediti:
a) koli~inu izdvojenog kondenzata (kg/h)
b) toplotnu snagu hladwaka vazduha, O
hla
(kW)
c) toplotnu snagu zagreja~a vazduha, O
zag
(kW)
z
a
g
r
e
j
a
~
f
i
l
t
e
r
h
l
a
d
w
a
k
O
hla
+O
zag
v
e
n
t
i
l
a
t
o
r
V
3
W
kondenzat
0
1 2
3
0
1
2
3
ϕ=1, p=1 bar
h
ϕ=1, p=1.2 bar
h
x
x
zbirka zadataka iz termodinamike strana 26
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 3:
ps
p =2643 Fa (napon pare ~iste vode na I=22
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 2643 5 . 0 ⋅ =1321.5 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
5 . 1321 10 1.2
5 . 1321
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0069
kgSV
O kgH
2
h
3
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 22 (1.86 0069 . 0 22 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =39.53
kgSV
kJ
O
2
H sv
p p p − = = 5 . 1321 10 2 . 1
5
− ⋅ =118678.5 Fa
ρ
sv
=
T R
p
gSV
SV

= =
⋅ 295 287
118678.5
1.40
3
m
kgSV
,    G
sv
=

⋅ ρ V
sv
= 4 . 0 40 . 1 ⋅ =0.56
s
kg
ta~ka 2:
x
2
=x
3
=0.0069
kgSV
O kgH
2
prvi zakon termodinamike za proces u ventilatoru:        12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( )
3 2
sv 12 I h h m W − ⋅ =
⋅ ⋅

sv
12 I
3 2
m
W
h h

+ = =
56 . 0
4 . 1
53 . 39 − =37.03
kgSV
kJ
ta~ka 1:
x
1
=x
2
=0.0069
kgSV
O kgH
2
1
H2O
SV
O
2
H
p
x
M
M
x
p ⋅
+
= = = ⋅ ⋅
+
5
10 1
0069 . 0
29
18
0069 . 0
1099.4 Fa
=
ϕ
=
O
2
H
ps
p
p =
1
1099.4
1099.4 Fa
I
1
=8.5
o
C (temperatura kqu~awa vode na p=1099.4 bar)
h
1
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 5 . 8 (1.86 0069 . 0 5 . 8 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =25.86
kgSV
kJ
ta~ka 0:
ps
p =4241 Fa (napon pare ~iste vode na I=30
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 4241 5 . 0 ⋅ =2120.5 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
5 . 2120 10 1
5 . 2120
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0134
kgSV
O kgH
2
h
o
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 30 (1.86 0134 . 0 30 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =64.25
kgSV
kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 27
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
koli~ina izdvojenog kondenzata: ( )
2 1
sv k x x m W − ⋅ =
⋅ ⋅
( ) 3600 0069 . 0 0134 . 0 56 . 0 Wk ⋅ − ⋅ =

=13.10
h
kg
prvi zakon termodinamike za proces u hladwaku vazduha:        12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( )
k
k
0 1
sv hla h W h h m O ⋅ + − ⋅ =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 53 . 35
3600
10 . 13
25 . 64 86 . 25 56 . 0 ⋅ + − ⋅ =−21.37 kW
napomena: h
k
− entalpija kondenzata (voda p=1 bar, I=8.5
o
C)
prvi zakon termodinamike za proces u zagreja~u vazduha:        12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( )
1 2
sv zag h h m O − ⋅ =
⋅ ⋅
= ( ) 86 . 25 03 . 37 56 . 0 − ⋅ =6.26 kW
7.16. Postrojewe za delimi~no su{ewe vazduha sastoji se od vodom hla|enog klipnog kompresora i
hladwaka za vla`an vazduh (slika). U klipnom kompresoru se sabija

m
vv
=0.27 (1+x) kg/s vla`nog
vazduha stawa 1(p
1
=0.1 MFa, I
1
=20
o
C, ϕ
1
=0.8) do stawa 2(p
2
>p
1
, I
2
=45
o
C, ϕ
2
=1), a potom se uz
izdvajawe te~ne faze vla`an vazduh stawa 2 izobarski hladi do stawa 3(I
3
=I
1
). Ukupan toplotni fluks
sa vla`nog vazduha na rashladnu vodu u toku procesa sabijawa i izobarskog hla|ewa vla`nog vazduha
iznosi O=O
H1
+O
H2
=13 kW. Odrediti pritisak vla`nog vazduha na kraju procesa sabijawa, koli~inu
izdvojenog kondenzata kao i pogonsku snagu za pogon klipnog kompresora.
O
H1
W
vla`an
vazduh
vla`an
vazduh
kondenzat
1
2
3
O
H2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 28
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 1:
ps
p =2337 Fa (napon pare ~iste vode na I=20
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 2337 8 . 0 ⋅ =1869.6 Fa
x

=
O
2
H 1
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
6 . 1869 10 1
6 . 1869
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0118
kgSV
O kgH
2
h
1
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 20 (1.86 0118 . 0 20 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =50.02
kgSV
kJ
ta~ka 2:
x
2
=x
1
=0.0118
kgSV
O kgH
2
ps
p =9584 Fa (napon pare ~iste vode na I=45
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 9584 1⋅ =9584 Fa
p

=  9584
0118 . 0
0118 . 0
29
18
p
x
x
M
M
O
2
H
2
2
sv
O
2
H

+
= ⋅
+
= 513710 Fa = 5.137 bar
h
2
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 45 (1.86 0118 0 45 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ . =75.49
kgSV
kJ
ta~ka 3:
ps
p =2337 Fa (napon pare ~iste vode na I=20
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 2337 1⋅ =2337 Fa
x

=
O
2
H 3
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
2337 10 5.137
2337
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0028
kgSV
O kgH
2
h
3
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 20 (1.86 0028 0 20 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ . =27.10
kgSV
kJ
koli~ina izdvojenog kondenzata:
( ) ( ) 0028 . 0 0118 . 0 27 . 0 x x m W
3 2
sv − ⋅ = − ⋅ =
⋅ ⋅
=
3
10 43 2

⋅ .
s
kg
zbirka zadataka iz termodinamike strana 29
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu
ograni~enom isprekidanom konturom:   12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =

W  =  2 H 1 H
1
sv
w
w
3
sv O O h m h W h m
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
− − ⋅ + ⋅ − ⋅ −

W =  13 02 50 27 0 4 188 10 43 2 10 27 27 0
3
− ⋅ + ⋅ ⋅ − ⋅ −

. . . . . . =−7.27 kW
napomena: h
w
=188.4
kg
kJ
entalpija vode  p=1 bar, I=45
o
C
7.17. 500 kg/h vla`nog vazduha stawa 1(p=1 bar, I=2
o
C ϕ=0.8) me{a se izobarski sa 500 kg/h vla`nog
vazduha stawa 2(p=1 bar, I=46
o
C, ϕ=0.7). Zatim se kondenzat koji je nastao me{awem izdvaja, a
preostali vazduh zagreva do 70
o
C. Nakon zagrevawa vazduhu se dodaje vodena para ~ija entalpija iznosi
2000 kJ/kg i vla`ewe se obavqa do postizawa stawa zasi}ewa. Skicirati procese sa vla`nim
vazduhom na Molijerovom h −x  dijagramu i odrediti:
a) apsolutnu vla`nost me{avine (x) kada kondenzat jo{ nije izdvojen (ra~unskim putem)
b) maseni protok odvedenog kondenzata (kg/h)
c) toplotnu snagu greja~a (kW)
d) maseni protok vodene pare koja se dodaje u ciqu vla`ewa (kg/h)
za stavke b), c) i d) mo`e se koristiti Molijerov dijagram za vla`an vazduh
a) x
m
= 0.0244
kgSV
O kgH
2
b) m
kohdehzaI
= 1.4
h
kg
c) O
34
= 12.1 kW
d) m
vodeha para
= 43.7
h
kg
1
h
ϕ=1
x
2
M
3
h
w
=2000 kJ
5
4
zbirka zadataka iz termodinamike strana 30
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
DRUGI VLA@NI GASOVI
7.18. Me{avina vodonika (idealan gas) i vodene pare (idealan gas) ima temperaturu I=30
o
C, relativnu
vla`nost ϕ=90º i pritisak p=200 kFa. Za navedenu gasnu me{avinu odrediti:
a) apsolutnu vla`nost (x) i specifi~nu entalpiju (h) vla`nog vodonika
b) masene udele vodonika i vodene pare u vla`nom vodoniku
a)
ps
p =4241 Fa (napon pare ~iste vode na I=30
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 4241 9 . 0 ⋅ =3816.9 Fa
x

=
O
2
H 1
O
2
H
2
H
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
9 . 3816 10 2
9 . 3816
2
18
5
− ⋅
⋅ =0.1751
kgSV
O kgH
2
h
1
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 30 (1.86 1751 . 0 30 14.55 + ⋅ ⋅ + ⋅ =884.02
2 kgH
kJ
b)
1 1751 . 0
1751 . 0
1 x
x
m
m
m
m
m
m
m m
m
g
2
H
2
H
2
H
O
2
H
2
H
O
2
H
2
H O
2
H
O
2
H
O
2
H
+
=
+
=
+
=
+
= =0.15
1 1751 . 0
1
1 x
1
m
m
m
m
m
m
m m
m
g
2
H
2
H
2
H
O
2
H
2
H
2
H
2
H O
2
H
2
H
2
H
+
=
+
=
+
=
+
= =0.85
zbirka zadataka iz termodinamike strana 31
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.19. U vertikalnom cilindru sa klipom, po~etne zapremine V=0.1 m
3
nalazi se, pri stalnom pritisku
p=2 bar sme{a ugqen−dioksida (idealan gas) i pregrejane vodene pare. Maseni udeo vodene pare u sme{i
je
O
2
H
g =0.1, a po~etna temperatura sme{e 90
o
C. Odrediti koli~inu toplote koju treba odvesti od
vla`nog ugqen-dioksida da bi zapo~ela kondenzacija vodene pare.
ta~ka 1:
x
1
=  =

O
2
H
O
2
H
g 1
g
1 . 0 1
1 . 0

=0.1111
2
2
kgCO
O kgH
h
1
= 2500) I (1.86 x I c
2
pCO
+ ⋅ ⋅ + = 2500) 90 (1.86 1111 . 0 90 0.85 + ⋅ ⋅ + ⋅ =372.85
2 kgH
kJ
5
1
2
CO
O
2
H
1
O
2
H
10 2
1111 . 0
44
18
1111 . 0
p
x
M
M
x
p ⋅ ⋅
+
= ⋅
+
= =
5
10 3 . 0 ⋅ Fa =0.30 bar
p p
2
CO
= −
O
2
H
p =2 − 0.3 =1.7 bar
363 189
10 7 . 1
T R
p
5
2
gCO
2
CO
2
CO

= = ρ

=2.48
3
2
m
kgCO
1 . 0 48 . 2 V m
2
CO
2
CO
⋅ = ⋅ ρ = =0.248 kg
ta~ka 2:
x
2
= x
1
= 0.1111
2
2
kgCO
O kgH
cohsI p
O
2
H
= =
5
10 3 . 0 ⋅ Fa =0.30 bar
1
3 . 0
p
p
2
O
2
H
2
ps
=
ϕ
= =0.3 bar I
2
= (I
kq
)
p=0.3 bar
≈ 69
o
C
h
2
= 2500) I (1.86 x I c
2
pCO
+ ⋅ ⋅ + = 2500) 69 (1.86 1111 . 0 69 0.85 + ⋅ ⋅ + ⋅ =350.66
2 kgH
kJ
prvi zakon termodinamike za proces u cilindru:
O
12
= ∆U
12
+ W
12
⇒ O
12
= U
2
− U
1
+ p
.
(V
2
-− V
1

O
12
= H
2
− H
1
⇒ O
12
=  ( )
1 2
2
CO
h h m − ⋅
O
12
=  ( ) 85 . 372 66 . 350 248 . 0 − ⋅ =−5.5 kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 32
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.20. U toplotno izolovanoj komori me{aju se dva toka razli~itih vla`nih gasova zadatih
termodinami~kih stawa : zasi}en vla`an kiseonik (O
2
) stawa 1(p=0.5 MFa, T=353 K,  1 m

=2 (1+x) kg/s) i
vla`an metan (CH
4
) stawa 2(p=0.3 MFa, T=293 K, ϕ=0.4,  2 m

=3 (1+x) kg/s). Promene kineti~ke i
potencijalne energije gasnih tokova su zanemarqive. Odrediti temperaturu vla`ne gasne sme{e koja
izlazi iz komore.
ta~ka 1:
ps
p =47360 Fa (napon pare ~iste vode na I=80
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 47360 1⋅ =47360 Fa
x

=
O
2
H 1
O
2
H
2
O
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
47360 10 5
47360
32
18
5
− ⋅
⋅ =0.0589
2
2
kgO
O kgH
h
1
= 2500) I (1.86 x I c
2
pO
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 80 (1.86 0589 . 0 80 0.91 + ⋅ ⋅ + ⋅ =228.81
2
kgO
kJ
2
O m

=2
s
kg
ta~ka 2:
ps
p =2337 Fa (napon pare ~iste vode na I=20
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 2337 4 . 0 ⋅ =934.8 Fa
x

=
O
2
H 2
O
2
H
4
CH
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
8 . 934 10 3
8 . 934
16
18
5
− ⋅
⋅ =0.0035
4
2
kgCH
O kgH
h
2
= 2500) I (1.86 x I c
4
pCH
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 20 (1.86 0035 . 0 20 2.34 + ⋅ ⋅ + ⋅ =55.68
4
kgCH
kJ
4
CH m

=3
s
kg
1. vla`an kiseonik
2. vla`an metan
M. me{avina vla`nog
kiseonika i vla`nog metana
zbirka zadataka iz termodinamike strana 33
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka M:
materijalni bilans vlage za proces me{awa dva vla`na gasa:
m 4
CH
2
O
2 4
CH
1 2
O x m m x m x m ⋅

+ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⇒
4
CH
2
O
2 4
CH
1 2
O
m
m m
x m x m
x
⋅ ⋅
⋅ ⋅
+
⋅ + ⋅
=
3 2
0035 . 0 3 0589 . 0 2
x
m
+
⋅ + ⋅
= =0.0257
( )
4 2
2
CH O kg
O kgH
+
prvi zakon termodinamike za proces me{awa: 12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
m 4
CH
2
O
2 4
CH
1 2
O h m m h m h m ⋅

+ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⇒
4
CH
2
O
2 4
CH
1 2
O
m
m m
h m h m
h
⋅ ⋅
⋅ ⋅
+
⋅ + ⋅
=
3 2
68 . 55 3 81 . 228 2
h
m
+
⋅ + ⋅
= =124.93
( )
4 2
CH O kg
kJ
+
3 2
2
m m
m
g
4
CH
2
O
2
O
2
O
+
=
+
=
⋅ ⋅

=0.4
3 2
3
m m
m
g
4
CH
2
O
4
CH
4
CH
+
=
+
=
⋅ ⋅

=0.6
34 . 2 6 . 0 91 . 0 4 . 0 c g c g c
4
pCH
4
CH
2
pO
2
O pm
⋅ + ⋅ = ⋅ + ⋅ = =1.77
( )
4 2
CH O kg
kJ
+
I
m
=
1.86 x c
2500 x h
m pm
m m
⋅ +
⋅ −
=
1.86 0257 . 0 1.77
2500 0257 . 0 124.93
⋅ +
⋅ −
=33.4
o
C=306.4 K
zbirka zadataka iz termodinamike strana 34
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.21. U toplotno izolovanom kanalu izobarski se me{aju tok kiseonika stawa 1(p=0.2 MFa, T=280 K,

V =0.546 m
3
/s) i tok pregrejane vodene pare stawa F(p=0.2 MFa, T=553 K,  p m

=0.06 kg/s). Nastali
vla`an kiseonik stawa 2, biva potom u vodom hla|enom klipnom kompresoru, pogonske snage F=65 kW,
sabijan do stawa 3(p=0.3 MFa, ϕ=0.72). Odrediti toplotni protok sa vla`nog kiseonika na vodu za
hla|ewe kompresora i prikazati sve procese u  h−x koordinatnom sistemu.
ta~ka F:
h
pp
= 3030
kg
kJ
(p= 2 bar, I=280
o
C)
ta~ka 1:
x
1
=0
2
2
kgO
O kgH
h
1
=  2500) I (1.86 x I c
1 1 1 pO2
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 7 1.86 0 7 0.91 + ⋅ ⋅ + ⋅ = 6.37
2
kgO
kJ
280 260
10 2
T R
p
5
1 gO2
O2
O2

= = ρ =2.75
3
2
m
kgO
,       546 . 0 75 . 2 V m
2
O 2
O ⋅ = ⋅ ρ =
⋅ ⋅
=1.5
s
kg
ta~ka 2:
materijalni bilans vlage za proces vla`ewa kiseonika (1−2):
2 2
O pp
1 2
O x m m x m ⋅ = + ⋅
⋅ ⋅ ⋅
⇒
5 . 1
06 . 0
m
m x m
x
2
O
pp
1 2
O
2
=
+ ⋅
=

⋅ ⋅
=0.04
2
2
kgO
O kgH
prvi zakon termodinamike za proces vla`ewa kiseonika:      12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
2 2
O
pp
pp
1 2
O h m h m h m ⋅ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅
⇒
2
O
pp
pp
1 2
O
2
m
h m h m
h

⋅ ⋅
⋅ + ⋅
=
5 . 1
3030 06 . 0 37 . 6 5 . 1
h
2
⋅ + ⋅
= =127.57
2
kgO
kJ
1 3 2
m
pp
zbirka zadataka iz termodinamike strana 35
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 3:
x
3
= x
2
=0.04
2
2
kgO
O kgH
5
3
3
2
O
O
2
H
3
O
2
H
10 3
04 . 0
32
18
04 . 0
p
x
M
M
x
p ⋅ ⋅
+
= ⋅
+
=

= 19917 Fa
72 . 0
19917
p
p
O
2
H
ps
=
ϕ
= =27663Fa ≈0.28 bar I
3
= (I
kq
)
F=0.28 bar
=67.5
o
C
h
3
=  2500) I (1.86 x I c
3 3 3 pO2
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 5 . 67 1.86 ( 04 . 0 5 . 67 0.91 + ⋅ ⋅ + ⋅  =
=166.45
2
kgO
kJ
prvi zakon termodinamike za proces u kompresoru:  23 I 23 23 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( ) ( ) 65 57 . 127 45 . 166 5 . 1 W h h m O 23 I
2 3 2
O 23 − − ⋅ = + − ⋅ =
⋅ ⋅ ⋅
=−6.68 kW
7.22. Vla`an azot, masenog protoka 0.4 kg/s, stawa 1(p
1
=3 bar, I
1
=44
o
C, ϕ
1
temperature od 0
o
C (stawe 2), pri ~emu se od azota odvede 36 kW toplote. Odrediti masuformiranog
kondenzata i masu formiranog leda ako je proces trajao 1 sat.
re{ewe:  m
kohdehzaI
= 12.96 kg m
led
= 10.8 kg
1
2
3
ϕ=1, p=2 bar
h
ϕ=1, p=3 bar
h
3030
x
x
zbirka zadataka iz termodinamike strana 36
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.23. ^asovni kapacitet teorijske tunelske teorijske su{are iznosi 150 kg suvih banana. Vla`nost
sirovih banana (maseni udeo vlage) je y
1
=70 masº a suvih y
2
=12 masº. Temperatura vazduha na
izlazu iz su{are je 40
o
C a maksimalna temperatura vazduha u su{ari 85
o
C. Atmosferski vazduh ima
temperaturu od 18
o
C i ta~ku rose 12
o
C. Skicirati promene stawa vla`nog vazduha na Molijerovom h
−x dijagramu i odrediti potro{wu grejne pare u zagreja~u vazduha (suvozasi}ena vodena para) ako joj je
temperatura za 20 K vi{a od maksimalne temperature vazduha u su{ari (smatrati da je kondenzat
grejne pare na izlazu iz zagreja~a vazduha neprehla|en). Sve promene stawa vla`nog vazduha su
izobarske na p=1 bar.
napomena: Teorijski uslovi su{ewa (adijabatska su{ara) podrazumevaju:
0−1: x=cohsI
1−2: h=cohsI
R
h
x
ϕ=1
0
1
2
I
r
I
1
I
2
I
o
vazduh zagreja~
vazduha
komora za
su{ewe
materijala
grejna para
0 2 1
m
vm
m
om
zbirka zadataka iz termodinamike strana 37
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
Ia•ka R:
x
R
= f(I
R
, ϕ
R
=1) = 0.0088
kgSV
O kgH
2
Ia•ka 0:
x
o
=x
R
= 0.0088
kgSV
O kgH
2
h
o
= f(I
o
, x
o
) = 40.3
kgSV
kJ
Ia•ka 1:
x
1
= x
0
= x
R
= 0.0088
kgSV
O kgH
2
h
1
= f(I
1
, x
1
) = 108.4
kgSV
kJ
Ia•ka 2:
h
2
= h
1
=108.4
kgSV
kJ
x
2
= f(I
2
, h
2
) = 0.0265
kgSV
O kgH
2
napomena: Sve vrednosti pro~itane sa Molijerovog h − x dijagrama
materijalni bilans vlage za proces su{ewa banana:
( )
1 2
sv x x m − ⋅

=
1
2 1
om
y 1
y y
m

⋅ ⇒
1 2 1
2 1
om
sv
x x
1
y 1
y y
m m

⋅ =

0088 . 0 0265 . 0
1
7 . 0 1
12 . 0 7 . 0
3600
150
msv

⋅ =

=4.55
s
kg
prvi zakon termodinamike za proces u zagreja~u vazduha:   01 I 01 01 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
' h m h m ' ' h m h m p
1
sv p
o
sv ⋅ + ⋅ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

( )
' h ' ' h
h h m
m
o 1
sv
p

− ⋅
=

( )
2243
3 . 40 4 . 108 55 . 4
mp
− ⋅
=

=0.14
s
kg
h′′ − h′ = r =2243
kg
kJ
toplota kondenzacije vodene pare na I=105
o
C
zbirka zadataka iz termodinamike strana 38
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.24. U teorijskoj su{ari su{i se, pri p=1 bar, 50 kg/h kva{~eve biomase koja sadr`i y
1
=70 masº
vlage, pri ~emu se dobija suvi kvasac sa y
2
=7 masº vlage. Na ulazu u zagreja~ stawe vazduha odre|eno
je temperaturom suvog termometra i temperaturom vla`nog termometra 0(I
sI
=16
o
C, I
vI
=10
o
C). Stawe
otpadnog vazduha odre|eno je entalpijom i relativnom vla`nosti vazduha 2(h=90 kJ/kgSV, ϕ=0.6).
Skicirati promene stawa vla`nog vazduha na Molijerovom h −x dijagramu i odrediti:
a) potro{wu suvog vazduha u su{ari (
3
h
m /s)
b) toplotnu snagu zagreja~a vazduha (kW)
c) koliko bi se toplote moglo u{tedeti hla|ewem otpadnog vazduha do stawa zasi}ewa i
rekuperativnim kori{}ewem oslobo|ene toplote za zagrevawe sve`eg vazduha u predgreja~u (kW)
ta~ka 0:
h
o
=29.5
kgSV
kJ
, x
o
=0.0057
kgSV
O kgH
2
ta~ka 2:
h
2
=90
kgSV
kJ
, x
2
=0.0215
kgSV
O kgH
2
ta~ka 1:
h
1
=h
2
=90
kgSV
kJ
, x
1
=x
o
=0.0057
kgSV
O kgH
2
napomena: Sve vrednosti pro~itane sa Molijerovog h − x dijagrama
VT
h
ϕ=1
0
1
2
I
vI
h
2
ϕ
2
I
o
x
zbirka zadataka iz termodinamike strana 39
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
a)
materijalni bilans vlage za proces su{ewa kva{~eve biomase:
( )
1 2
sv x x m − ⋅

=
2
2 1
vm
y 1
y y
m

⋅ ⇒
1 2 2
2 1
vm
sv
x x
1
y 1
y y
m m

⋅ =

0057 . 0 0215 . 0
1
07 . 0 1
07 . 0 7 . 0
3600
50
msv

⋅ =

=0.6
s
kg
sv
sv
sv
M
4 . 22
m h V ⋅ =
⋅ ⋅
=
29
4 . 22
6 . 0 ⋅ =0.46
s
m
3
h
b)
prvi zakon termodinamike za proces u zagreja~u vazduha:   01 I 01 01 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( ) ( ) 5 . 29 90 6 . 0 h h m O
o 1
sv zag − ⋅ = − ⋅ =
⋅ ⋅
=36.29 kW
c)
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom sistemu ograni~enom
isprekidanom konturom:   12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
rek O

= ( )
A 2
sv h h m − ⋅ −

= ( ) 2 . 81 90 6 . 0 − ⋅ − =−5.28 kW
napomena: h
A
=f(x
A
=x
2
, ϕ=1)=81.2
kgSV
kJ
( Molijerov h−x dijagram)
0 G
sv
O
rek
B 1
A
W
2
vm
m
om
m
zbirka zadataka iz termodinamike strana 40
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.25. Jednostepena, teorijska su{ara, radi sa vazduhom kao agensom za su{ewe po zatvorenom ciklusu
(slika) na pritisku p=90 kFa=idem. Nakon zagrevawa vazduha (1−2), wegovog prolaska kroz komoru za
su{ewe (2−3), te hla|ewa (3−4), u predajniku toplote, u kome se kondenzuje vodena para, ulazi zasi}en
vla`an vazduh stawa 4(T=313 K), a napu{ta ga ohla|eni zasi}en vla`an vazduh i izdvojeni kondenzat
temperature T
1
=293 K. Maseni protok odvedenog kondenzata je W=0.03 kg/s. Toplotna snaga zagreja~a
vazduha je O
zag
=95 kW. Skicirati promene stawa vla`nog vazduha na Molijerovom h − x dijagramu i
odrediti potreban maseni protok suvog vazduha i relativnu vla`nost (ϕ
3
) do koje se, su{ewem vla`nog
materijala, ovla`i vazduh.
vla`an
materijal
komora
za su{ewe
osu{en
materijal
K
kondenzat
zagreja~
1
4
3 2
1
4
h
ϕ=1
2
3
x
zbirka zadataka iz termodinamike strana 41
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 1:
ps
p =2337 Fa (napon pare ~iste vode na I=20
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 2337 1⋅ =2337 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
2337 10 0.9
2337
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0165
kgSV
O kgH
2
h
1
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 20 (1.86 0165 . 0 20 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =61.86
kgSV
kJ
ta~ka 4:
ps
p =7375 Fa (napon pare ~iste vode na I=40
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 7375 1⋅ =7375 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
7375 10 0.9
7375
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0554
kgSV
O kgH
2
h
4
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 40 (1.86 0554 . 0 40 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =182.62
kgSV
kJ

W  =

m
sv

(x
3
− x
2
) =

m
sv

(x
4
− x
1
)  ⇒

m
sv
=
1 4
x x
W

m
sv
=
0165 . 0 0554 . 0
03 . 0

= 0.77
s
kg
ta~ka 2:
x
2
= x
1
= 0.0165
kgSV
O kgH
2
h
2
= ?
prvi zakon termodinamike za proces u zagreja~u vazduha:   12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( )
1 2
sv zag h h m O − ⋅ =
⋅ ⋅
sv
zag
1 2
m
O
h h

+ = =
77 . 0
95
86 . 61 + =185.24
kgSV
kJ
ta~ka 3:
x
3
=x
4
= 0.0554
kgSV
O kgH
2
h
3
=h
2
=185.24
kgSV
kJ
I
3
=
1.86 x c
2500 x h
3 p
3 3
⋅ +
⋅ −
=
1.86 0554 . 0 1
2500 0554 . 0 185.24
⋅ +
⋅ −
=42.37
o
C
p
x
M
M
x
p
3
sv
O
2
H
3
O
2
H

+
= =
5
10 9 . 0
0554 . 0
29
18
0554 . 0
⋅ ⋅
+
=7374.8 Fa
ϕ
3
=
( )
3
T
ps
O
2
H
p
p
=
8361
8 . 7374
= 0.88
zbirka zadataka iz termodinamike strana 42
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.26. U dvostepenu teorijsku su{nicu uvodi se vla`an vazduh zapreminskog protoka V
o
=0.83 m
3
/s i stawa
0(p=0.1 MFa, I=14
o
C, ϕ=0.4). Nakon zagrevawa vazduha u zagreja~u toplotne snage

O
l
=51.9 kW (do stawa
1) vazduh se uvodi u prvi stepen su{are odakle izlazi sa temperaturom I=30
o
C (stawe 2). Ovaj vazduh se
zatim zagreva u drugom zagreja~u toplotne snage

O
ll
=24 kW (do stawa 3), te uvodi u drugi stepen su{are
koji napu{ta sa relativnom vla`no{}u ϕ=0.8 (stawe 4). Ako se zanemare padovi pritiska odrediti masu
vlage uklowenu iz vla`nog materijala u prvom i drugom stepenu su{ewa (posebno za svaki stepen) za
vreme od τ=1 sat. Skicirati promene stawa vla`nog vazduha na h −x dijagramu.
ta~ka 0:
ps
p =1597 Fa (napon pare ~iste vode na I=14
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 1597 4 . 0 ⋅ =638.8 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
8 . 638 10 1
8 . 638
29
18
5
− ⋅
⋅ =0.0040
kgSV
O kgH
2
h
o
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 14 (1.86 0040 . 0 14 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =24.1
kgSV
kJ
O
2
H sv
p p p − = = 8 . 638 10 1
5
− ⋅ =99361.2 Fa
ρ
sv
=
T R
p
gSV
SV

= =
⋅ 287 287
99361.2
1.21
3
m
kgSV
,
⋅ ⋅
⋅ ρ = V m
sv
sv = 83 . 0 21 . 1 ⋅ =1
s
kg
h
ϕ=1
1
0
2
3
4
x
zbirka zadataka iz termodinamike strana 43
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 1:
x
1
= x
o
=0.0040
kgSV
O kgH
2
h
2
= ?
prvi zakon termodinamike za proces u 1. zagreja~u vazduha:  01 I 01 01 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ = ( )
0 1
sv l h h m O − ⋅ =
⋅ ⋅
sv
l
o 1
m
O
h h

+ = =
1
9 . 51
1 . 24 + =76
kgSV
kJ
ta~ka 2:
h
2
= h
1
= 76
kgSV
kJ
x
2
=
2500 I 1.86
I c - h
p
+ ⋅

2500 30 1.86
30 1 - 76
+ ⋅

= 0.018
kgSV
O kgH
2
ta~ka 3:
x
3
= x
2
= 0.018
kgSV
O kgH
2
h
3
= ?
prvi zakon termodinamike za proces u 2. zagreja~u vazduha: 23 I 23 23 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( )
2 3
sv ll h h m O − ⋅ =
⋅ ⋅
sv
ll
2 3
m
O
h h

+ = =
1
24
76 + =100
kgSV
kJ
ta~ka 4:
h
4
= h
3
= 100
kgSV
kJ
, x
4
= f(ϕ
4
, h
4
) = 0.0263
kgSV
O kgH
2
(h − x dijagram)
W
1
=

m
sv
(x
2
− x
1
) τ ⋅ =  ( ) 3600 004 . 0 018 . 0 1 ⋅ − ⋅ =50.4 kg
W
2
=

m
sv
(x
4
−x
3
) τ ⋅ =  ( ) 3600 018 . 0 0263 . 0 1 ⋅ − ⋅ =29.9 kg
zbirka zadataka iz termodinamike strana 44
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.27. U teorijskoj konvektivnoj su{ari su{i se neki materijal koji ne sme biti izlo`en temperaturi
vi{oj od 80
o
C. Maksimalna relativna vla`nost, koju dosti`e vazduh pri svakom prolasku preko vla`nog
materijala, iznosi ϕ
max
=90%. Odrediti koli~inu vlage, koja se u toku jednog sata odstrani iz materijala,
ako je stawe vla`nog vazduha na ulazu u su{aru odre|eno sa O(p=1bar, I=20
o
C, ϕ=0.5,

m
vv
=0.5 kg/s):
a) u slu~aju dvostepene teorijske su{are
b) u slu~aju teorijske su{are sa beskona~no mnogo stepeni su{ewa (naizmeni~no povezanih komora za
su{ewe i zagreja~a vazduha)
Smatrati da se tokom svih proces pritisak vazduha u su{ari ne mewa.
a)
ta~ka 0:
ps
p =2337 Fa (napon pare ~iste vode na I=20
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 2337 5 . 0 ⋅ =1168.5 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
5 . 1168 10 1
5 . 1168
29
18
5
− ⋅
⋅ = 0.0073
kgSV
O kgH
2
h
o
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 20 (1.86 0073 . 0 20 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =38.52
kgSV
kJ
0
vv
sv
x 1
m
m
+
=

=
0073 . 0 1
5 . 0
+
=0.496
s
kg
h
ϕ=1
0
2
3
4
1
I
1
=I
3
ϕ
2

4

max
x
zbirka zadataka iz termodinamike strana 45
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 1:
x
1
=x
o
= 0.0073
kgSV
O kgH
2
h
1
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 80 (1.86 0073 . 0 80 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =99.34
kgSV
kJ
ta~ka 2:
h
2
=h
1
=99.34
kgSV
kJ
x
2
= f(ϕ
2
, h
2
)=0.0265
kgSV
O kgH
2
(h − x dijagram)
ta~ka 3:
x
3
=x
2
= 0.0265
kgSV
O kgH
2
h
3
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 80 (1.86 0265 . 0 80 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =150.19
kgSV
kJ
ta~ka 4:
h
4
=h
3
=150.19
kgSV
kJ
x
4
= f(ϕ
4
, h
4
)=0.043
kgSV
O kgH
2
(h − x dijagram)
W =

m
sv
(x
4
− x
o
) τ ⋅ =  ( ) 3600 0073 . 0 043 . 0 496 . 0 ⋅ − ⋅ =63.75 kg
b)
ta~ka 2h:
ps
p =47360 Fa (napon pare ~iste vode na I=80
o
C)
ps max O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 47360 9 . 0 ⋅ =42624 Fa
x
2h
=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
42624 10 1
42624
29
18
5
− ⋅
⋅ = 0.4611
kgSV
O kgH
2
W′ =

m
sv
(x
2h
− x
o
) τ ⋅ =  ( ) 3600 0073 . 0 4611 . 0 496 . 0 ⋅ − ⋅ =810.3 kg
zbirka zadataka iz termodinamike strana 46
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.28. U teorijskoj su{ari sa recirkulacijom, jednog dela iskori{}enog vazduha, protok atmosferskog
vla`nog vazduha, stawa 0(h=50 kJ/kgSV, x=0.01 kgH
2
O/kgSV), iznosi

m
o
=6 I/h. Stawe me{avine sve`eg
i opticajnog vazduha na ulazu zagreja~ vazduha je M(I=40
o
C, x=0.034 kgH
2
O/kgSV). Me{avina se u
kaloriferu zagreva do stawa 1(I=88
o
C). Po~etna vla`nost materijala je
1
Y =70º ra~unato na suvu
materiju, a krajwa
2
Y =8º tako|e ra~unato na suvu materiju. Skicirati promene stawa vla`nog vazduha
na h − x dijagramu i odrediti:
a) masene protoke: odstrawene vlage i osu{enog materijala (kg/h)
b) maseni udeo sve`eg i opticajnog vazduha u me{avini
c) potrebnu koli~inu toplote za zagrevawe vla`nog vazduha (kJ/s)
d) kolika bi bila potro{wa toplote da se su{ewe izvodi samo sve`im vazduhom tj. da nema
recirkulacije i kolika bi bila temperaturu vla`nog vazduha na ulazu u komoru za su{ewe u tom
slu~aju
ta~ka 0:
x
0
=0.01
kgSV
O kgH
2
h
o
=  50
kgSV
kJ

m
svo
=  =
+

0
0
x 1
m
=
+

01 . 0 1
3600
10
6
3
1.65
s
kg
ta~ka M:
x
m
=0.034
kgSV
O kgH
2
h
m
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 40 (1.86 034 . 0 40 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =127.53
kgSV
kJ
1
0
M
2
h
ϕ=1
I
m
I
1
h
o
M
x
1
x
x
zbirka zadataka iz termodinamike strana 47
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 1:
x
1
=x
m
=0.034
kgSV
O kgH
2
h
1
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 88 (1.86 034 . 0 88 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =178.56
kgSV
kJ
ta~ka 2:
h
2
=h
1
=178.56
kgSV
kJ
x
2
= ?
prvi zakon termodinamike za proces me{awa dva vla`na vazduha:
12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
m
2 sv svo
2
2 sv
o
svo h m m h m h m ⋅

+ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
( )
m 2
o m
svo
2 sv
h h
h h m
m

− ⋅
=

=
( )
53 . 127 56 . 178
50 53 . 127 65 . 1

− ⋅
=2.51
s
kg
materijalni bilans vlage za proces me{awa dva vla`na vazduha:
m
2 sv svo
2
2 sv
o
svo x m m x m x m ⋅

+ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

2 sv
o
svo
m
2 sv svo
2
m
x m x m m
x

⋅ ⋅ ⋅
⋅ − ⋅

+
=
( )
51 . 2
01 . 0 65 . 1 034 . 0 51 . 2 65 . 1
x
2
⋅ − ⋅ +
= =0.0498
kgSV
O kgH
2
a)
( )
1 2
2 sv svo x x m m W − ⋅

+ =
⋅ ⋅ ⋅
=( ) ( ) 034 . 0 0498 . 0 3600 51 . 2 65 . 1 − ⋅ ⋅ + =236.62
h
kg
1
1
1
Y 1
Y
y
+
= =
7 . 0 1
7 . 0
+
=0.41,
2
2
2
Y 1
Y
y
+
= =
08 . 0 1
08 . 0
+
=0.07
1
2 1
om
y 1
y y
m W

⋅ =

2 1
1
om
y y
y 1
W m

⋅ =

=
07 . 0 41 . 0
41 . 0 1
62 . 236

⋅ =410.61
h
kg
b)
g
o
=
SV2 SVo
SVo
m m
m
⋅ ⋅

+
=
51 . 2 1.65
1.65
+
=0.4, g
2
=
SV2 SVo
SV2
m m
m
⋅ ⋅

+
=
51 . 2 1.65
2.51
+
=0.6
c)
prvi zakon termodinamike za proces u zagreja~u vazduha:       12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( )
m 1
2 sv svo zag h h m m O − ⋅

+ =
⋅ ⋅ ⋅
( ) ( ) 53 . 127 56 . 178 51 . 2 65 . 1 − ⋅ + =212.28 kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 48
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
d)
x
1′
= x
o
=0.01
kgSV
O kgH
2
h
1′
= h
1
= h

=178.56
kgSV
kJ
I
1′
=
1.86 x c
2500 x h
p
⋅ +
⋅ −
=
1.86 01 . 0 1
2500 01 . 0 178.56
⋅ +
⋅ −
=150.76
o
C
7.29. U teorijskoj su{ari se obavqa proces izdvajawa vlage iz koncentrata paradajza. Maseni protok
1
y =20 masº vode, a prah na izlazu
2
y =5 mas%. Parcijalni pritisak vodene pare u okolnom (sve`em)
vazduhu je  ( )
0
O
2
H
p =1.33 kFa, dok na izlazu iz su{are ne sme biti vi{i od  ( )
2
O
2
H
p =26.7 kFa. Da bi se taj
uslov ispunio potrebno je me{awe dela iskori{}enog i okolnog sve`eg vazduha tako da parcijalni
pritisak vodene pare u vla`nom vazduh na ulazu u zagreja~ iznosi  ( )
m
O
2
H
p =6.7 kFa. Pritisak vazduha za
vreme su{ewa je konstantan i iznosi p=101.3 kFa. Odrediti:
a) maseni protok sve`eg i recirkulacionog vazduha (ra~unato na suv vazduh)
b) specifi~nu potro{wu toplote u su{ari (kJ/kg odstrawene vlage) ako se u fazi zagrevawa vazduh
zagreje za
m 1
I I − =30
o
C
1
0
M
2
h
ϕ=1
I
m
I
1
h
o
1′
M
x
0
x
x
zbirka zadataka iz termodinamike strana 49
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 0:
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
33 . 1 101.3
33 . 1
29
18

⋅ =0.0083
kgSV
O kgH
2
ta~ka 2:
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
7 . 26 101.3
7 . 26
29
18

⋅ =0.2222
kgSV
O kgH
2
ta~ka M:
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
7 . 6 101.3
7 . 6
29
18

⋅ =0.044
kgSV
O kgH
2
ta~ka 1:
x
1
=x

=0.044
kgSV
O kgH
2
a)
materijalni bilans vlage za proces su{ewa:
( )
1 2
2 sv o sv x x m m − ⋅

+
⋅ ⋅
=
2
2 1
vm
y 1
y y
m

⋅ ⇒
1 2 2
2 1
vm
2 sv o sv
x x
1
y 1
y y
m m m

⋅ = +
⋅ ⋅
044 . 0 2222 . 0
1
05 . 0 1
05 . 0 2 . 0
126 . 0 m m 2 sv o sv

⋅ = +
⋅ ⋅
=0.11
s
kg
materijalni bilans vlage za proces me{awa dva vla`na vazduha:
m
2 sv svo
2
2 sv
o
svo x m m x m x m ⋅

+ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
(1)
2 sv o sv m m
⋅ ⋅
+ =0.11 (2)
Kombinovawem jedna~ina (1) i (2) dobija se:
o sv m

=0.092
s
kg

2 sv m

=0.018
s
kg
b)
h
1
= 2500) I (1.86 x I c
1 1 1 p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ (1)
h
m
= 2500) I (1.86 x I c
m m m p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ (2)
Oduzimawem jedna~ina (1) i (2) dobija se:      h
1
−h
m
=( ) ( )
1 p m 1
x 86 . 1 c I I ⋅ + ⋅ −
( )
( )
( ) ( )
1 2
1 p m 1
1 2
2 sv svo
m 1
2 sv svo
1 m
w
x x
x 86 . 1 c I I
x x m m
h h m m
W
O
q

⋅ + ⋅ −
=
− ⋅

+
− ⋅

+
= =
⋅ ⋅
⋅ ⋅

=182.1
kgW
kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 50
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.30. Jabuke koje ne podnose temperaturu vi{u od 70
o
C su{e se u teorijskoj su{ari sa recirkulacijom
dela iskori{}enog vazduha. Stawe sve`eg vazduha odre|eno je sa 0(I=6
o
C, x=5.31 gH
2
O/kgSV).
Apsolutna vla`nost iskori{}enog vazduha je
x
2
=34 gH
2
O/kgSV,a specifi~na potro{wa toplote u su{ari iznosi q
w
=3650 kJ/kg odstrawene vlage.
Skicirati promene stawa vla`nog vazduha na h − x dijagramu i odrediti:
a) masene udele sve`eg i recirkulacionog vazduha u me{avini
b) minimalnu temperaturu do koje se mora zagrejati sve` vazduh pre me{awa da bi se izbeglo
stvarawe magle za vreme procesa me{awa
a)
ta~ka 0:
x
o
=0.00531
kgSV
O kgH
2
h
o
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 6 (1.86 00531 . 0 6 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =19.33
kgSV
kJ
ta~ka 2:
x
2
=0.034
kgSV
O kgH
2
2 2 o o 2
2 2 o o 2
m 2
m 2
1 2
m 1
1 m
w
x g x g x
h g h g h
x x
h h
x x
h h
W
O
q
⋅ − ⋅ −
⋅ − ⋅ −
=

=

= =

q
w
=
( )
( )
o o 2 2
o o 2 2
h x g 1 x
h g g 1 h
⋅ − − ⋅
⋅ − − ⋅
=
o 2
o 2
x x
h h

⇒ h
2
=h
o
+ ( )
o 2 w
x x q − ⋅ ⇒
h
2
=19.33 + ( ) 00531 . 0 034 . 0 3650 − ⋅ =124.05
kgSV
kJ
ta~ka 1:
h
1
=h
2
=124.05
kgSV
kJ
2500 I 86 . 1
I c h
x
1
1 p 1
1
+ ⋅
⋅ −
= =
2500 70 86 . 1
70 1 05 . 124
+ ⋅
⋅ −
=0.0205
kgSV
O kgH
2
ta~ka M:
x
m
=x
1
=0.0205
kgSV
O kgH
2
g
o
=
o 2
m 2
x x
x x

=
00531 . 0 034 . 0
0205 . 0 034 . 0

=0.47
g
2
=
o 2
o m
x x
x x

=
00531 . 0 034 . 0
00531 . 0 0205 . 0

=0.53
2 2 o o m
h g h g h ⋅ + ⋅ = = 05 . 124 53 . 0 33 . 19 47 . 0 ⋅ + ⋅ =74.83
kgSV
kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 51
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)
O−M−2: pravac me{awa pre zagrevawa okolnog vazduha
O−M′−2: pravac me{awa nakon zagrevawa okolnog vazduha
ta~ka 0′:
grafi~ki postupak:
Konstrui{e se prava kroz ta~ke 2 i M′( x
M′
=x
M
). Presek ove prave sa
linijom x
o
=cohsI  defini{e polo`aj ta~ke O′. Iz dijagrama se o~itava I
O′

.
ra~unski postupak:
'
o
x =x
o
=0.00531
kgSV
O kgH
2 '
o
h =?
h
m′
=77.57
kgSV
kJ
2 2
'
o o m
h g h g h ⋅ + ⋅ = ⇒
o
2 2 m '
o
g
h g h
h
⋅ −
=
'
o
h =
53 . 0
05 . 124 47 . 0 57 . 77 ⋅ −
=33.35
kgSV
kJ
I
o′
=
1.86 x c
2500 x h
p
⋅ +
⋅ −
=
1.86 00531 . 0 1
2500 00531 . 0 36.35
⋅ +
⋅ −
=22.85
o
C
1
0
M
2
h
ϕ=1
M′
I
1
I
o
2
x
0′
3650
1
x
x
zbirka zadataka iz termodinamike strana 52
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.31. U teorijskoj su{ari sa recirkulacijom jednog dela iskori{}enog vazduha su{i se vla`an
materijal po~etne vla`nosti  300º ra~unato na suvu materiju (Y
1
=3
kgSM
kgW
). U su{ari se odstrani
80% od vlage koju sa sobom u su{aru unosi vla`an materijal i pri tom dobijamo 32 kg/h osu{enog
materijala. Stawe sve`eg vazduha odre|eno je sa (I=20
o
C, ϕ=0.6) a stawe otpadnog vazduha odre|eno je
sa (I=40
o
C, ϕ=0.8). Temperatura vazduha nakon faze zagrevawa iznosi I=76
o
C. Odrediti:
a) toplotnu snagu zagreja~a vazduha O
zag
(kW)
b) koliko bi se toplote moglo u{tedeti (u zagreja~u) hla|ewem otpadnog vazduha do stawa zasi}ewa i
rekuperativnim kori{}ewem tako oslobo|ene toplote za zagrevawe vazduha nastalog me{awem
sve`eg i recirkulacionog vazduha (slika)
ta~ka 0:
ps
p =2337 Fa (napon pare ~iste vode na I=20
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 2337 6 . 0 ⋅ =1402.2 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
2 . 1402 10 1
2 . 1402
29
18
5
− ⋅
⋅ = 0.0088
kgSV
O kgH
2
h
o
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 20 (1.86 0088 . 0 20 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =42.33
kgSV
kJ
ta~ka 2:
ps
p =7375 Fa (napon pare ~iste vode na I=40
o
C)
ps O
2
H
p p ⋅ ϕ = = 7375 8 . 0 ⋅ =5900 Fa
x

=
O
2
H
O
2
H
SV
O
2
H
p p
p
M
M

⋅ =
5900 10 1
5900
29
18
5
− ⋅
⋅ = 0.0389
kgSV
O kgH
2
h
2
= 2500) I (1.86 x I c
p
+ ⋅ ⋅ + ⋅ = 2500) 40 (1.86 0389 . 0 40 1 + ⋅ ⋅ + ⋅ =140.14
kgSV
kJ
ta~ka 1:
h
1
= h
2
= 140.14
kgSV
kJ
x
1

2500 I 1.86
I c - h
p
+ ⋅

2500 76 1.86
76 1 - 140.14
+ ⋅

=0.0243
kgSV
O kgH
2
ta~ka M:
x
m
=x
1
=0.0243
kgSV
O kgH
2
g
o
=
o 2
m 2
x x
x x

=
0088 . 0 0389 . 0
0243 . 0 0389 . 0

=0.485 g
2
=1−g
1
=0.515
2 2 o o m
h g h g h ⋅ + ⋅ = = 14 . 140 515 . 0 33 . 42 485 . 0 ⋅ + ⋅ =92.70
kgSV
kJ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 53
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
a)
1
1
1
Y 1
Y
y
+
= =
1 3
3
+
=0.75
) SM W ( kg
kgW
+
materijalni bilans komore za su{ewe materijla: m
vm
=m
om
+ W     (1)
bilans vlage komore za su{ewe materijala:

+ ⋅ = ⋅ W y m y m
2 om 1 vm
(2)

= ⋅ ⋅ W y m 8 . 0
1 vm
(3)

W ) iz jedna~ine (3) uvrsti u jedna~ine (1) i (2) ⇒
1 vm 2 om 1 vm
y m 8 . 0 y m y m ⋅ ⋅ + ⋅ = ⋅ tj.
2 om 1 vm
y m y m 2 . 0 ⋅ = ⋅ ⋅    (4)
1 vm om vm
y m 8 . 0 m m ⋅ ⋅ + = tj.
1
om
vm
y 8 . 0 1
m
m
⋅ −
=     (5)
kada se jedna~ina (5) uvrsti u jedna~inu (4) dobija se:
2
y =
1
1
y 8 . 0 1
y 2 . 0
⋅ −

=
75 . 0 8 . 0 1
75 . 0 2 . 0
⋅ −

=0.375
) ( SM W kg
kgW
+
(4) ⇒
1
2 om
vm
y 2 . 0
y m
m

= =
75 . 0 2 . 0
375 . 0 32

=80
h
kg
(1) ⇒
om vm
m m W − =

=80 − 32 =48
h
kg

m
sv0
+

m
sv2
=
1 2
x x
W

=
3600
1
0243 . 0 0389 . 0
48

=0.91
s
kg
prvi zakon termodinamike za proces u zagreja~u vazduha:       12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( )
m 1
2 sv svo zag h h m m O − ⋅

+ =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 7 . 92 14 . 140 91 . 0 − ⋅ =43.17 kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 54
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
b)

m
sv0
=  ⋅
o
g

+
⋅ ⋅
sv2 sv0 m m = 91 . 0 485 . 0 ⋅ =0.44
s
kg

m
sv2
=  ⋅
2
g

+
⋅ ⋅ ⋅
sv2 sv0 m m m = 91 . 0 515 . 0 ⋅ =0.47
s
kg
ta~ka A:
2 A
x x = , h
A
=f ( ) 1 , x
A
= ϕ =136.17
kgSV
kJ

O
pred
=  ( )
A 2
svo h h m − ⋅

= 0.44 ( ) 17 . 136 14 . 140 − ⋅ =1.75 kW
1
0
M
2
h
ϕ=1
I
2
I
1
I
o
A
B
ϕ
o
ϕ
2
zagreja~
vazduha
komora za
su{ewe
materijala
sve` vazduh
0
2 1
predgreja~
vazduha
B
recirkulacioni
vazduh
A
M
2
2
vm
m
om
m
zbirka zadataka iz termodinamike strana 55
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
7.32. U dvostepenoj teorijskoj su{ari za 6 sati osu{i se 1000 kg vla`nog materijala. Maseni odnos vlage
prema suvoj materiji u materijalu koji ulazi u prvi stepen su{ewa je 0.43
kgSM
kgW
a maseni odnos vlage
prema suvoj materiji u materijalu koji napu{ta drugi stepen su{ewa je 0.14
kgSM
kgW
. Sve` ulazni vazduh
stawa 0(p=1 bar, I=16
o
C, ϕ=0.5) me{a se sa recirkulacionim vazduhom stawa 5(p=1 bar, I=46
o
C, ϕ=0.6) u
odnosu 2:1, a zatim se predgreja~u vazduha (razmewiva~ toplote) pomo}u dela vla`nog vazduha oduzetog iz
prvog stepena su{are. U greja~ima vazduha G
1
i G
2
vla`an vazduh se zagreva do temperature od 80
o
C.
Temperatura vla`nog vazduha na izlazu iz postrojewa je 30
o
C. Skicirati promene stawa vla`nog vazduha
na Molijerovom h − x dijagramu i odrediti:
a) veli~ine stawa vla`nog vazduha (h, x, I) u karakteristi~nim ta~kama
b) toplotne snage greja~a vazduha, G
1
i G
2
c) vla`nost materijala (maseni udeo vlage) na kraju prvog stepena su{ewa
4
3 2 1 M
p
r
e
d
g
r
e
j
a
~
prvi
stepen
su{ewa
drugi
stepen
su{ewa
recirkulacioni
vazduh
sve`
vazduh
0
5
5
6
G
1
G
2
vm
m
om
m
3
M
6
0
2
1
4
5
h
ϕ=1
x
zbirka zadataka iz termodinamike strana 56
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
a)
ta~ka 0:
x

= f(I
o
, ϕ
o
)=0.0057
kgSV
O kgH
2
h
o
= f(I
o
, x
o
)=30.42
kgSV
kJ
ta~ka 5:
x

= f(I
5
, ϕ
5
) =0.03996
kgSV
O kgH
2
h
5
= f(I
5
, x
5
) =149.32
kgSV
kJ
ta~ka M:
prvi zakon termodinamike za proces me{awa dva vla`na vazduha:
12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
m
5 sv svo
5
5 sv
o
svo h m m h m h m ⋅

+ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
1
m
m
h h
m
m
h
5 sv
svo
5 o
5 sv
svo
m
+
+ ⋅
=

=
( )
1
1
2
32 . 149 42 . 30
1
2
+
+ ⋅
=70.05
kgSV
kJ
materijalni bilans vlage za proces me{awa dva vla`na vazduha:
m
5 sv svo
5
5 sv
o
0 sv x m m x m x m ⋅

+ = ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⇒
1
m
m
x x
m
m
x
5 sv
svo
5 o
5 sv
svo
m
+
+ ⋅
=

1
1
2
04 . 0 0057 . 0
1
2
x
m
+
+ ⋅
= =0.0171
kgSV
O kgH
2
I
m
=
1.86 x c
2500 x h
m p
m m
⋅ +
⋅ −
=
1.86 0171 . 0 1
2500 0171 . 0 70.02
⋅ +
⋅ −
=26.43
o
C
ta~ka 2:
x
2
=x
m
=0.0171
kgSV
O kgH
2
h
2
= f(I
2
, x
2
)=125.35
kgSV
kJ
ta~ka 4:
h
4
=h
5
=149.32
kgSV
kJ
x
4
= f(I
4
, h
4
)=0.0262
kgSV
O kgH
2
ta~ka 3:
h
3
=h
2
=125.35
kgSV
kJ
x
3
= x
4
=0.0262
kgSV
O kgH
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 57
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
ta~ka 6:
x
6
= x
3
= x
4
=0.0262
kgSV
O kgH
2
h
6
= f(I
6
, x
6
) = 96.89
kgSV
kJ
ta~ka 1:
x
1
= x
m
= 0.0171
kgSV
O kgH
2
h
1
= ?
prvi zakon termodinamike za proces u predgreja~u vazduha:    12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( ) ( )
M 1
6 sv svo
6 3
svo h h m m h h m − ⋅

+ = − ⋅
⋅ ⋅ ⋅

( )
1
m
m
h h
m
m
h h
6 sv
svo
3 6
6 sv
svo
m 1
+
− ⋅
− =

=
( )
1
1
2
35 . 125 89 . 96
1
2
05 . 70
+
− ⋅
− =89.02
kgSV
kJ
I
1
=
1.86 x c
2500 x h
1 p
1 1
⋅ +
⋅ −
=
1.86 0171 . 0 1
2500 0171 . 0 89.02
⋅ +
⋅ −
=77.84
o
C
b)
1
1
1
Y 1
Y
y
+
= =
1 43 . 0
43 . 0
+
=0.30
) SM W ( kg
kgW
+
2
2
2
Y 1
Y
y
+
= =
1 14 . 0
14 . 0
+
=0.12
) SM W ( kg
kgW
+
materijalni bilans vlage za oba stepena su{ewa zajedno:
2
2 1
vm
y 1
y y
m W

⋅ =

=
12 . 0 1
12 . 0 30 . 0
6
1000

⋅ =34.09
h
kg
( ) ( )
4 5
6 sv
2 3
5 sv svo x x m x x m m W − ⋅ + − ⋅

+ =
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

( ) ( )
4 5 2 3
5 sv
x x x x 3
W
m
− + − ⋅
=

=
( ) 0262 . 0 04 . 0 0171 . 0 0262 . 0 3
3600
09 . 34
− + − ⋅
=0.23
s
kg
5 sv svo m 2 m
⋅ ⋅
⋅ = = 23 . 0 2 ⋅ =0.46
s
kg
zbirka zadataka iz termodinamike strana 58
dipl.ing. @eqko Ciganovi} zelko@euheI.yu
prvi zakon termodinamike za proces u greja~u vazduha G
1
:    12 I 12 12 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( )
1 2
2 sv svo 12 h h m m O − ⋅

+ =
⋅ ⋅ ⋅
= ( ) 02 . 89 35 . 125 69 . 0 − ⋅ =25.07 kW
prvi zakon termodinamike za proces u greja~u vazduha G
2
:    34 I 34 34 W H O
⋅ ⋅ ⋅
+ ∆ =
( )
3 4
5 sv 34 h h m O − ⋅ =
⋅ ⋅
= ( ) 35 . 125 32 . 149 23 . 0 − ⋅ =5.51 kW
c)

W
1
=
' y 1
' y y
m
1
vm

⋅ (1)
( )
2 3
5 sv svo 1 x x m m W − ⋅

+ =
⋅ ⋅ ⋅
(2)
Kombinovawem jedna~ina (1) i (2) dobija se

W
1
= 22.6
h
kg
i y′=0.2
7.33. U dvostepenoj teorijskoj su{ari su{i se 1800 kg/h nekog proizvoda koji sadr`i 39 masº vlage.
Nakon su{ewa proizvod sadr`i 92 mas% suve materije. Vazduh izlazi iz su{are na temperaturi od
45
o
C. Temperatura okoline je 20
o
C. Vazduh se pred svakim stepenom zagreva do 80
o
C a na izlazu iz
svakog stepena ima relativnu vla`nost 70º. Sve promene stawa vla`nog vazduah u su{ari se doga|aju
pri p=1 bar=cohsI. Skicirati promene stawa vla`nog vazduha na h −x  dijagramu i odrediti:
a) ukupnu potro{wu toplote u su{ari (kW)
b) izra~unati vla`nost materijala (maseni udeo vlage) na izlazu iz prvog stepena su{ewa
re{ewe:
a) O=573 kW
b) y′=0.25
zbirka zadataka iz termodinamike strana 1
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
KRETAWE TOPLOTE
8.1. Sa jedne strane ravnog zida povr{ine A=3 m
2
nalazi se suva vodena para T
1
=136
o
C, a sa druge
ravnog zida nalazi se vazduh T
5
=25
o
C. Zid je sastavqen od dva sloja: ~eli~nog lima (1) (λ
1
=50, W/mK,
δ
1
=10 mm) i izolacionog materijala
(2) (λ
2
=0.06 W/mK, δ
2
=20 mm). Koeficijent prelaza toplote sa pare na zid iznosi α
1
=5000 W/m
2
K, a
sa zida na okolni vazduh α
2
=1000 W/m
2
K. Odrediti:
a) toplotni protok sa pare na vazduh, kroz zid (W)
b) temperaturu izolacije (do vazduha) i temperaturu lima (do pare)
a)
3
1000
1
06 . 0
02 . 0
50
01 . 0
5000
1
25 - 136
A
1 1
T - T
O
2 2
2
1
1
1
5 1

+ + +
=
α
+
λ
δ
+
λ
δ
+
α
=

=1000 W
b)
A
1
T T
O
1
2 1

α

=

⇒ T
2
= T
1
−
A
O
1
⋅ α

=136 −
3 5000
1000
=135.93
o
C
A
1
T - T
O
2
5 4
α
=

⇒ T
4
= T
5
+
A
O
2
⋅ α

=25+
3 1000
1000
=25.58
o
C
para
α
1
δ
2
T
1
λ
1
vazduh
δ
1
λ
2
α
2
T
2
T
3
T
4
T
5
zbirka zadataka iz termodinamike strana 2
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.2. Za izgradwu privremenog skloni{ta u polarnim oblastima istra`iva~i mogu upotrebiti ponetu
{per plo~u, debqine δ
1
=5 mm (λ
1
=0.107 W/(mK)), vla`nu zemqu (λ
2
=0.656 W/(mK)), i nabijen sneg

3
=0.107 W/(mK)). Na unutra{woj povr{i zida skloni{ta ustali se temperatura T
1
=293 K, a
koeficijent prelaza toplote, sa spoqa{we povr{i zida na okolni vazduh temperature T
5
=230 K,
iznosi α=9.6 W/(m
2
K). ′′Povr{inski toplotni protok′′ (toplotni fluks) pri tome treba da iznosi
q=58 W/m
2
. Odrediti:
a) najmawu debqinu sloja vla`ne zemqe u konstrukciji zida, tako da ne do|e do topqewa snega
b) potrebnu debqinu sloja nabijenog snega u konstrukciji zida
a)
napomena: Uo~iti da je T

=273 K (uslov ne topqewa snega na grani~noj
povr{ini vla`na zemqa sneg).
q =
2
2
1
1
3 1
T T
λ
δ
+
λ
δ

⇒ δ
2
= λ
2

|
|
.
|

\
|
λ
δ

1
1 3 1
q
T T

δ
2
=
|
|
.
|

\
|

107 . 0
10 5
58
273 293
656 . 0
3
=196 mm
b) q =
α
+
λ
δ
+
λ
δ
+
λ
δ

1
T T
3
3
2
2
1
1
5 1
⇒ δ
3
= λ
3

|
|
.
|

\
|
α

λ
δ

λ
δ

− 1
q
T T
2
2
1
1 5 1
δ
3
= λ
3

|
|
.
|

\
|

− −
6 . 9
1
656 . 0
10 68
107 . 0
10 5
58
230 293
3 3
= 68 mm
{per
plo~a
vla`na
zemqa
nabijen
sneg
δ
1
δ
2
δ
3
T
1
T
2
T
3
T
4
T
5
zbirka zadataka iz termodinamike strana 3
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.3. [upqi cilindar od stiropora (λ=0.027 W/mK) unutra{weg pre~nika d
u
=0.2 m, spoqa{weg
pre~nika d
s
=0.3 m i visine H=1.5 m napuwen je ledom sredwe temperature I
1
=0
o
C. Temperatura
okolnog vazduha je I
3
=30
o
C, a koeficijent prelaza toplote na stiropor sa okolnog vazduha iznosi α=8
W/m
2
K. Temperatura unutra{we povr{ine cilindra je 0
o
C. Zanemaruju}i razmenu toplote kroz baze
cilindra, odrediti:
a) toplotne dobitke cilindra (kW)
b) temperaturu spoqa{we povr{ine zida cilindra
c) vreme za koje }e se sav led otopiti ako toplota topqewa leda iznosi r
l
=332.4 kJ/kg, a gustina leda
ρ
l
=900 kg/m
3
a)
= ⋅
λ ⋅ π
+
α ⋅ π

=

H
d
d
lh
2
1
d
1
I I
O
u
s
s
3 1
= ⋅
⋅ π
+
⋅ π

5 . 1
2 . 0
3 . 0
lh
027 . 0 2
1
8 3 . 0
1
0 25
17.84 W
b)
H
d
1
I I
O
s
2 1

α ⋅ π

=

⇒  I
2
= I
1
−
H d
O
u
⋅ α ⋅ π

= 25 −
5 . 1 8 0.3
84 . 17
⋅ ⋅ π
=28.4
o
C
c)
τ =  =

O
O
l
... = =

−3
10 84 . 17
14093.76
790008 s  (9 dana 3 sata 27 min)
O
l
= m
l

r
l
= ... =42.4
.
332.4 =14093.76 kJ
m
l
= ρ
l

V
l
= ρ
l

.
L
4
d
2
u

π
= 900 5 . 1
4
2 . 0
2

π
⋅ = 42.4 kg
vazduh
led
I
3
α
I
2
I
1
zbirka zadataka iz termodinamike strana 4
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.4. Odrediti kolika se maksimalna debqina leda (λ
led
=2.56 W/(mK)) mo`e obrazovati na spoqnoj
povr{ini aluminijumske cevi (λ
Al
=229.1 W/(mK)), pre~nika ∅=95/83 mm, du`ine L=1 m, koju obliva
voda, ako je temperatura na wenoj unutra{woj povr{ini T
3
=263 K, pri ~emu je toplotni protok sa
vode na cev 1550 W.
napomena:  T
1
= 273 K (uslov stvarawa leda)
led
δ  =
2
d d
2 3

= ...=
2
095 . 0 105 . 0 −
=0.005 m= 5 mm
L
d
d
lh
2
1
d
d
lh
2
1
T T
O
1
2
Al 2
3
led
3 1

λ ⋅ π
+
λ ⋅ π

=

d
3
= ( )
(
(
¸
(

¸

λ
λ
− − ⋅
⋅ λ ⋅ π

1
2
Al
led
3 1
led
2
d
d
lh T T
O
L 2
exp d
d
3
= ( )
(
¸
(

¸

− − ⋅
⋅ ⋅ π

83
95
lh
1 . 229
56 . 2
263 273
1550
1 56 . 2 2
exp 095 . 0 =0.105 m
T
1
d
1
T
2
T
3
d
3
d
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 5
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
zadaci za ve`bawe: (8.5. − 8.6.)
8.5. Sa jedne strane staklene (λ=0.8 W/mK) plo~e, ukupne povr{ine A=10 m
2
, nalazi se vla`an vazduh
temperature 60
o
C dok je sa druge strane voda temperature 20
o
C. Pad temperature kroz staklenu plo~u
iznosi 5
o
C. Koeficijent prelaza toplote sa vla`nog vaduha na plo~u iznosi α
1
=20 W/m
2
K, a sa plo~e
na vodu
α
2
=100 W/m
2
K. Odrediti:
a) temperature staklene povr{ine u dodiru sa vla`nim vazduhom i vodom
b) debqinu staklene plo~e
c) toplotni protok sa vla`nog vazduha na vodu
d) toplotni protok sa vla`nog vazduha na vodu ako bi se sa strane vode formirao sloj kamenca
toplotnog otpora R=0.1 m
2
K/W
re{ewe:
a) I
2
= 30.83
o
C, I
3
=25.83
o
C
b) δ=6.86 mm
c)

O=5834 W
d) ' O

=2373 W
8.6. U ~eli~noj cevi (λ=46.5 W/(m
2
K)), pre~nika 159x4.5 mm, po celoj du`ini deonice ime|u dva
ventila, usled du`eg prekida rada u ma{inskoj hali, u zimskom periodu, obrzaovao se ledeni ~ep
sredwe temperature 0
o
C. ^eli~na cev je toplotno izolovana slojem stiropora debqine δ=50  mm.
Naglim zagrevawem, temperatura vazduha u ma{inskoj hali povisi se do 30
o
C i potom ostaje
nepromewena. Koeficijent prelaza toplote sa okolnog vazduha na spoqa{wu povr{ stiropora tako|e
je stalan i iznosi α=15 W/(m
2
K). Uz predpostavku da je temperatura na unutra{woj povr{i cevi
stalna i da iznosi 0
o
C, odrediti vreme (u danima) za koje }e se ledeni ~ep potpuno otopiti.
re{ewe: τ ≈ 6 dana
zbirka zadataka iz termodinamike strana 6
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.7. U zidanom kanalu od hrapave crvene opeke (ε
2
=0.93), du`ine L=1 m, kvadratnog popre~nog preseka
stranice a=400 mm postavqena je ~eli~na cev (ε
1
=0.8) spoqa{weg pre~nika d=100 mm.
Temperatura spoqa{we povr{i cevi je T
1
=573 K, a unutra{wih povr{i zidova kanala T
2
=323 K.
Prostor izme|u cevi i kanala je vakumiran. Odrediti:
a) toplotni protok koji zra~ewem razmene cev i zidani kanal
b) toplotni protok koji zra~ewem razmene cev i zidani kanal (pri istim temperaturama T
1
i

T
2
) ako
se izme|u cevi i zidova kanala postavi cilindri~ni toplotni ekran koeficijenta emisije ε
E
=0.85
i pre~nika d
E
=200 mm
c) temperaturu tako postavqenog ekrana (zanemariti debqinu ekrana )
a)
L
C d
1
100
T
100
T
O
12
4
2
4
1
12
z ⋅
⋅ π
|
|
.
|

\
|

|
|
.
|

\
|
=
|
|
.
|

\
|

=...= 1
45 . 4 1 . 0
1
100
323
100
573
4 4

⋅ π ⋅
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
=1385 W
C
12
= C
c

ε
12
=..  . = 5.67

0.79 = 4.45
4 2
K m
W
ε
12
=
|
|
.
|

\
|

ε
+
ε
1
1
A
A 1
1
2 2
1
1
=...=
|
.
|

\
|
− + 1
93 . 0
1
6 . 1
314 . 0
8 . 0
1
1
= 0.79
A
1
= dπ

L = 1 1 . 0 ⋅ π ⋅ =0.314 m
2
A
2
=  L a 4 ⋅ ⋅ = 1 4 . 0 4 ⋅ ⋅ =1.6 m
2
ε
1
ε
2
T
1
T
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 7
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
b)
L
C d
1
C d
1
100
T
100
T
O
2 E E E 1
4
2
4
1
2 E 1
z ⋅
⋅ π
+
⋅ π
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
=
|
|
.
|

\
|

=...= 1
7 . 4 2 . 0
1
24 . 4 1 . 0
1
100
323
100
573
4 4

⋅ π ⋅
+
⋅ π ⋅
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
= 889.66 W
C
1E
= C
c
ε
1E
=4.24
4 2
K m
W
ε
1E
=
|
|
.
|

\
|

ε
+
ε
1
1
A
A 1
1
E E
1
1
= 0.75
A
E
= d
E
π
.
L = 1 2 . 0 ⋅ π ⋅ = 0.628 m
2
C
E2
= C
c

ε
E2
=4.7
4 2
K m
W
ε
E2
=
|
|
.
|

\
|

ε
+
ε
1
1
A
A 1
1
2 2
E
E
= 0.83
c)
U trenutku uspostavqawa stacionarnog re`ima kretawa toplote
postavqamo toplotni bilans za toplotni ekran:
2 E
Z
E 1
Z O O
|
|
.
|

\
|
=
|
|
.
|

\
|
⋅ ⋅
odakle
sledi da je:
T
E
=
4
E 2 E E 1
4
2
E 2 E
4
1
E 1
d C d C
T d C T d C

+ ⋅
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
= =
⋅ + ⋅
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
4
4 4
2 . 0 7 . 4 1 . 0 24 . 4
323 2 . 0 7 . 4 573 1 . 0 24 . 4
=450 K
ε
1
ε
2
T
1
T
2
T
ε
E
zbirka zadataka iz termodinamike strana 8
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.8. U industrijskoj hali nalazi se pe} od vaqanog ~eli~nog lima (ε
1
=0.57) ukupne povr{ine A=2.5
m
2
. Temperatura spoqa{we povr{i pe}i je I
1
=160
o
C, a okolnog vazduha i unutra{wih povr{i zidova
hale I
2
=I
3
=15
o
C. Koeficijent prelaza toplote sa spoqa{we povr{i pe}i na vazduh u hali je α=13.13
W/(m
2
K). Odrediti:
a) ukupan toplotni protok (zra~ewe + prelaz) koji odaje spoqa{wa povr{ina pe}i
b) temperaturu unutra{we povr{i pe}i ako je debqina zida pe}i δ=20 mm, a koeficijent toplotne
provodqivost zida pe}i λ=50 W/(m
2
K)
a)

|
|
.
|

\
|
O =
12
FRELAZ O
|
|
.
|

\
|

12
ENJE • ZRA O
|
|
.
|

\
|

= ...= 4760 + 2240 = 7000 W
12
FRELAZ O
|
|
.
|

\
|

1
2 1
A
1
T T

α

=  5 . 2
13 . 13
1
15 160

=4760 W
12
ENJE • ZRA O
|
|
.
|

\
|

=
1
13
4
3
4
1
A
C
1
100
T
100
T

|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
=  5 . 2
23 . 3
1
100
288
100
433
4 4

|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
=2240 W
ε
13
= ε
1
= 0.57 (A
1
<< A
3
)
C
13
= C
c

ε
13
=  57 . 0 67 . 5 ⋅ = 3.23
4 2
K m
W
b)

|
|
.
|

\
|
O =
01
E FROVODJENJ O
|
|
.
|

\
|

=  A
T T
1 0

λ
δ

⇒ T
0
= T
1
+
λ
δ

|
|
.
|

\
|
Σ

A
O
= 160.3
o
C
T
0
= 160 +
50
10 20
5 . 2
7000
3 −

⋅  = 160.3
o
C
T
0
T
1
T
2
T
3
ε
1
α
ε
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 9
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.9. Temperatura vrelih gasova, koji se kre}u kroz kanal, meri se temperaturskom sondom (ε
1
=0.8).
Pri stacionarnim uslovima sonda pokazuje temperaturu I
1
=300
o
C. Temperatura povr{i zidova kanala
je I
3
=200
o
C. Koeficijent prelaza toplote sa vrelih gasova na povr{ sonde iznosi α=58 W/(m
2
K).
Odrediti stvarnu temperaturu vrelih gasova u kanalu ( I
2
=?).
toplotni bilans temperaturske sonde: ( ) ( )
21
prelaz
13
ehje • zra
q q =
α

=
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
1
T T
C
1
100
T
100
T
1 2
13
4
3
4
1
⇒ T
2
= T
1
+
13
4
3
4
1
C
1
100
T
100
T
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
⇒
T
2
= 573 +
54 . 4
1
100
473
100
573
4 4
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
=618 K ( 345
o
C )
ε
13
= ε
1
= 0.8 (A
1
<< A
3
)
C
13
= C
c

ε
13
= 8 . 0 67 . 5 ⋅ = 4.54
4 2
K m
W
ε
α
I
3
I
2
I
1
zbirka zadataka iz termodinamike strana 10
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.10. U prostoru izme|u dve, koncentri~no postavqene posrebrene cevi ostvaren je potpuni vakum.
Temperatura na spoqa{woj povr{i unutra{we cevi, spoqa{weg pre~nika d
1
=150 mm, iznosi
I
1
=600
o
C, a temperatura na unutra{woj povr{i spoqa{we cevi, unutra{weg pre~nika d
2
=200 mm,
iznosi I
2
=200
o
C. Emisivnost svake posrebrene cevi je ε=0.05. Odrediti “ekvivalentnu” toplotnu
provodqivost materijala (λ), ~ijim bi se postavqewem u prostor izme|u cevi, pri nepromewenim
temperaturama i pre~nicima cevi ostvarila ista linijska gustina toplotnog protoka ( toplotni
fluks, W/m)
( ) ( )
12
ehja d provo
12
ehje • zra
q q =
1
2
2 1
12 1
4
2
4
1
d
d
lh
2
1
T T
C d
1
100
T
100
T
λ ⋅ π

=
⋅ π
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|

λ =
( )
2 1
1
2
12 1
4
2
4
1
T T 2
d
d
lh
C d
1
100
T
100
T
− ⋅ π

⋅ π
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
=...
C
12
= C
c
ε
12
=... =  03 . 0 67 . 5 ⋅ =0.165
4 2
K m
W
ε
12
=
|
|
.
|

\
|

ε
+
ε
1
1
A
A 1
1
2 2
1
1
=
|
|
.
|

\
|

ε
+
ε
1
1
d
d 1
1
2 2
1
1

|
.
|

\
|
− + 1
05 . 0
1
2 . 0
15 . 0
05 . 0
1
1
= 0.03
λ =
( ) 473 873 2
15 . 0
2 . 0
lh
165 . 0 15 . 0
1
100
473
100
873
4 4
− ⋅ π

⋅ π ⋅
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
= 0.047
mK
W
d
1
d
2
d
1
d
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 11
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.11. Cilindri~ni kolektor za vodenu paru, spoqa{weg pre~nika d
1
=275 mm, nalazi se u velikoj
prostoriji. Koeficijent emisije kolektora iznosi ε
1
zra~ewem postavqa se osno postavqen toplotni {tit (ekran), zanemarqive debqine, koeficijenta
emisije ε
E
=0.55. Predpostavqaju}i da se postavqawem toplotnog {tita ne mewa temperatura na
spoqa{woj povr{i kolektora i unutra{woj povr{i zidova prostorije odrediti pre~nik toplotnog
{tita (d
E
), tako da je u odnosu na neza{ti}eni kolektor smawewe toplotnih gubitaka zra~ewem 50º .
( ) ( )
2 E 1
ehje • zra
12
ehje • zra
q q =
2 E E E 1 1
4
2
4
1
12 1
4
2
4
1
C d
1
C d
1
100
T
100
T
2
C d
1
100
T
100
T
⋅ π
+
⋅ π
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
⋅ =
⋅ π
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
2 E E E 1 1 12 1
d
1
d
1
2
d
1
1
ε
+
ε
=
ε

2 E E 1
E E
1
1
12 1
d
1
d
1
1
d
d 1
2
d
1
1
ε
+
|
|
.
|

\
|

ε
+
ε
=
ε

E E E E 1 1 1 1
d
1
1
1
d
1
d
1
d
2
ε
+
|
|
.
|

\
|

ε
+
ε
=
ε
⇒ d
E
=
|
|
.
|

\
|

ε
⋅ ε ⋅ 1
2
d
E
1 1
d
E
=  |
.
|

\
|
− ⋅ ⋅ 1
55 . 0
2
91 . 0 275 . 0  = 0.659 m = 659 mm
napomena:
ε
12
= ε
1
( A
1
<< A

) ε
E2
= ε
E
( A
E
<< A

)
ε
1E
=
|
|
.
|

\
|

ε
+
ε
1
1
A
A 1
1
E E
1
1
=
|
|
.
|

\
|

ε
+
ε
1
1
d
d 1
1
E E
1
1
zbirka zadataka iz termodinamike strana 12
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.12. Oko duga~kog cilindra, pre~nika d
1
=250 mm, koncentri~no je postavqen ekran pre~nika
d
E
=350 mm, zanemarqive debqine. Ukupan koeficijent emisije povr{i cilindra i povr{i ekrana su
jednaki i iznose  ε =0.8. U stacionarnim uslovima, temperatura ekrana je 190
o
C, temperatura okolnog
vazduha i okolnih povr{i iznosi 50
o
C, a sredwi koeficijent prelaza toplote sa spoqa{we povr{i
ekrana na okolni vazduh α=35 W/(m
2
K). Zanemaruju}i konvektivnu predaju toplote izme|u cilindra i
ekrana odrediti temperaturu povr{i cilindra.
toplotni bilans ekrana: ( ) ( ) ( )
EV
prelaz
2 E
ehje • zra
12
ehje • zra
q q q + =
α ⋅ π

+
⋅ π
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
=
⋅ π
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
E
V E
2 E E
4
2
4
E
E 1 1
4
E
4
1
d
1
T T
C d
1
100
T
100
T
C d
1
100
T
100
T
T
1 T
E
T
v
T
2
α
ε
ε
zbirka zadataka iz termodinamike strana 13
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
C
1E
= C
c
ε
1E
=...= 7 . 0 67 . 5 =3.97
4 2
K m
W
ε
1E
=
|
.
|

\
|

ε
+
ε
1
1
A
A 1
1
E
1
=
|
.
|

\
|

ε
+
ε
1
1
d
d 1
1
E
1
= = 0.7
C
E2
= C
c
ε
E2
=..  . = 4.54
4 2
K m
W
ε
E2
= ε
E
= 0.7
4
E
3 2
2 E E
4
1
4
2
E 1 1
4
2
1
d
1
T T
C d
1
100
T
100
T
C d
1
100
T
100 T
(
(
(
(
(
(
¸
(

¸

α ⋅

+

|
|
.
|

\
|
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|

+ |
.
|

\
|
⋅ = = 724 K
8.13. U kanalu kvadratnog popre~nog preseka (a=600 mm) nalazi se ~eli~na cev ∅=220/200 mm,
λ=46 W/mK. Kroz kanal proti~e suv vazduh. Temperatura spoqa{we povr{i cevi je T
1
=600 K, a
unutra{we povr{i zida je T
3
=300 K. Koeficijenti emisije zra~ewa su ε
1
=0.81 (za cev) i ε
3
=0.86 (za
zidove kanala). Koeficijent prelaza toplote sa cevi na vazduh je α
1
=30 W/m
2
K. Odrediti:
a) temperaturu vazduha u kanalu (T
2
=?) ako su toplotni gubici spoqa{we povr{i cevi, radijacijom i
konvekcijom jednaki
b) temperaturu unutra{we povr{i cevi (T
o
=?)
c) koeficijent prelaza toplote (α
2
) sa vazduha na zidove kanala
α
1
ε
1
ε
3
α
2
T
o
T
2
T
1
T
3
zbirka zadataka iz termodinamike strana 14
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
a)
uslov zadatka: ( ) ( )
13
ehje • zra
12
prelaza
q q =
=
α ⋅ π

s
2 1
d
1
T T
13 s
4
3
4
1
C d
1
100
T
100
T
⋅ π
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
⇒ T
2
= T
1

13
4
3
4
1
C
100
T
100
T
α
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
− = ...
C
13
= C
c

ε
13
=...= 8 . 0 67 . 5 ⋅ = 4.42
4 2
K m
W
ε
13
=
|
|
.
|

\
|

ε
+
ε
1
1
A
A 1
1
3 3
1
1
=
|
|
.
|

\
|

ε ⋅
π
+
ε
1
1
a 4
d 1
1
2
s
1
=
|
.
|

\
|

π ⋅
+ 1
86 . 0
1
6 . 0 4
22 . 0
81 . 0
1
1
=0.78
A
1
=  L d
s
⋅ π
A
3
= 4a
.
L
T
2
= 600
42 . 4
30
100
300
100
600
4 4
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
− = 421 K
b)
toplotni bilans spoqa{we povr{ine cevi:
( ) ( ) ( )
13
ehje • zra
12
prelaza
01
ehje d provo
q q q + =   ⇒ ( ) ( )
12
prelaza
01
ehje d provo
q 2 q ⋅ =
u
s
1 0
d
d
lh
2
1
T T
λ ⋅ π

=
=
α ⋅ π

s
2 1
d
1
T T
2 ⇒ T
0
= T
1
-
λ ⋅ π

α ⋅ π

2
d
d
lh
d
1
T T
2
u
s
s
2 1

T
o
= 600 −
46 2
2 . 0
22 . 0
lh
30 22 . 0
1
421 600
2
⋅ π

⋅ π ⋅

⋅  = 602.4 K
c)
toplotni bilans vazduha u kanalu:
23
prelaz
12
prelaz O O
|
|
.
|

\
|
=
|
|
.
|

\
|
• •
4 L a
1
T T
L
d
1
T T
2
3 2
1 s
2 1
⋅ ⋅ ⋅
α

= ⋅
α ⋅ π

⇒ α
2
=
( )
3 2
1 s
2 1
T T a 4
1
d
1
T T
− ⋅

α ⋅ π

α
2
=
( ) 300 421 6 . 0 4
1
30 22 . 0
1
421 600
− ⋅ ⋅

⋅ π

=12.8
K m
W
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 15
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.14.  Unutar metalnog cilindri~nog rezervoara, unutra{weg pre~nika d=0.5 m  i visine h=1 m,
ostvaren je potpuni vakum. Temperatura na unutra{woj povr{i doweg dna je stalna i iznosi T
1
=400 K,
dok su temperature na preostalim unutra{wim povr{ima tako|e stalne i iznose T
2
=300 K.
Koeficijent emisije svih unutra{wih povr{i je jednak i iznosi ε=0.8. Odrediti debwinu
izolacionog materijala (δ
iz
) toplotne provodnosti λ
i
=0.3 W/(mK) koeficijenta emisije ε
iz
=0.95, kojim
treba izolovati dowe dno, da bi pri stacionarnim uslovima i pri nepromewenim temperaturama (na
dodirnoj povr{i doweg dna i izolacionog sloja T
1
i na ostalim unutra{wim povr{inama T
2
) toplotni
protok sa doweg dna bio smawen za 20º.
1
12
4
2
4
1
12
z A
C
1
100
T
100
T
O ⋅
|
|
.
|

\
|

|
|
.
|

\
|
=
|
|
.
|

\
|

=...= 196 . 0
4.42
1
100
300
100
400
4 4

|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
=151.61 W
C
12
= C
c

ε
12
=..  . = 5.67

0.78 = 4.42
4 2
K m
W
ε
12
=
|
|
.
|

\
|

ε
+
ε
1
1
A
A 1
1
2 2
1
1
=...=
|
.
|

\
|
− + 1
8 . 0
1
767 . 1
196 . 0
8 . 0
1
1
= 0.78
A
1
=
4
5 . 0
4
d
2 2
π
=
π
=0.196 m
2
A
2
=
4
d
h d
2
π
+ ⋅ π ⋅ =
4
5 . 0
1 5 . 0
2
π
+ ⋅ π ⋅ =1.767 m
2
iz
δ
vakum
h
d
T
1
T
iz
T
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 16
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
12
z O 8 . 0 ' O
|
|
.
|

\
|
⋅ =
⋅ ⋅
=121.29 W
=

' O
1
lz2
4
2
4
iz
A
C
1
100
T
100
T

|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|

4
4
2
1 2 lz
iz
100
T
A C
' O
100 T
|
|
.
|

\
|
+

⋅ =

C
lz2
= C
c

ε
lz2′
=..  . = 5.67

0.93 = 5.27
4 2
K m
W
ε
lz2
=
|
|
.
|

\
|

ε
+
ε
1
1
A
A 1
1
2 2
1
iz
=...=
|
.
|

\
|
− + 1
8 . 0
1
767 . 1
196 . 0
95 . 0
1
1
= 0.93
4
4
iz
100
300
196 . 0 27 . 5
29 . 121
100 T |
.
|

\
|
+

⋅ = =375.32 K
toplotni bilans gorwe povr{i izolacije: ' O O
lz 1
ehje d provo
⋅ ⋅
=
|
|
.
|

\
|
1
iz
zi
iz 1
lz 1
ehje d provo A
T T
O ⋅
λ
δ

=
|
|
.
|

\
|

( )
lz 1
ehje d provo
1 iz iz 1
iz
O
A T T
|
|
.
|

\
|
⋅ λ ⋅ −
= δ

=
( )
29 . 121
196 . 0 3 . 0 32 . 375 400
iz
⋅ ⋅ −
= δ =11.96 mm
napomena: Pri izra~unavawu A
2
za slu~aju sa izolaciju zanemaruje se
smawewe povr{ine A
2
zbog male debqine izolacije
zbirka zadataka iz termodinamike strana 17
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.15. Ravan zid debqine 5 cm sa jedne svoje strane izlo`en je dejstvu toplotnog zra~ewa, ~iji
intenzitet u pravcu normale na zid iznosi q
z
=1000 W/(m
2
K). Usled na ovaj na~in prenete koli~ine
toplote ozra~ena povr{ zida odr`ava se na temperaturi od I
1
=51.1
o
C. Ukupan koeficijent emisije
povr{i zida je ε=0.7, a toplotna provodqivost materijala od kojeg je zid na~iwen je λ=0.75 W/(mK).
Temperatura okolnog vazduha (sa obe strane zida) je 20
o
C. Zanemaruju}i sopstveno zra~ewe zida i
smatraju}i da je koeficijent prelaza toplote sa obe strane zida na okolni vazduh (α) isti odrediti
temperaturu neozra~ene povr{i zida (I
2
)
toplotni bilans ozra~ene povr{i zida (povr{ 1)
q
z
= q
ref
+ q
prelaz1
+ q
prov
q
z
= (1- ε ) q
z
+
α

1
T T
v 1
+
λ
δ

2 1
T T
(1)
toplotni bilans ne ozra~ene povr{i zida (povr{ 2)
q
prov
= q
prelaz2
λ
δ

2 1
T T
=
α

1
T T
v 2
(2)
re{avawem sistema dve jedna~ine (1) i (2) sa dve nepoznate (T

i α) dobija se:
T
2
=308.6 K,  α =15
K m
W
2
q
z
q
ref
q
prelaz1
q
prov
T
v
T
v
T
2
T
1
q
prelaz2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 18
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.16. Ravan zid od mermera (λ=2.8 W/(mK), ε=0.55), debqine 0.056 m izlo`en je sa obe strane dejstvu
toplotnog zra~ewa ~iji intenziteti u pravcu normala na povr{i iznose q
z1
=1429 W/m
2
i q
z2
=193
W/m
2
. Hla|ewe mermera sa obe strane zida obavqa se iskqu~ivo konvektivnim putem (zanemaruje se
sopstveno zra~ewe mermera). Temperatura vazduha sa jedne strane zida je T
V1
=50
o
C, a sa druge
T
V2
=40
o
C, a odgovaraju}i koeficijenti prelaza toplote α
1
=8 W/(m
2
K) i α
2
=20 W/(m
2
K). Odrediti
temperature obe povr{i mermera (T
1
i T
2
).
toplotni bilans ozra~ene povr{i zida (povr{ 1)
q
z1
= q
ref
+ q
prelaz1
+ q
prov
q
z1
=(1−ε ) q
z1
+
α

1
T T
1 v 1
+
λ
δ

2 1
T T
(1)
toplotni bilans ozra~ene povr{i zida 2 (povr{ 2)
q
z2
+ q
prov
= q
ref2
+ q
prelaz
q
z2
+
λ
δ

2 1
T T
= (1−ε ) q
z2
+
2
2 v 2
1
T T
α

(2)
re{avawem sistema dve jedna~ine (1) i (2) sa dve nepoznate (T
2
i T
1
) dobija se:
T
1
=80
o
C, T
2
=70
o
C
q
z1
q
ref
q
prelaz1
q
prov
T
v1
T
v2
T
2
T
1
q
prelaz2
q
z2
q
ref2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 19
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.17. Toplotna provodnost materijala od kojeg je na~iwen ravan zid, mo`e da se izrazi u funkciji
temperature zida u obliku:  I 10 6 4 . 0
3 −
⋅ + = λ ,  pri ~emu je toplotna provodnost, λ, izra`ena u W/(mK),
a temperatura, I, u
o
C. Debqina zida je δ=30 cm a temperature sa jedne i druge strane zida su I
1
=120
o
C
i I
2
=30
o
C. Odrediti toplotni fluks (povr{insku gustinu toplotnog protoka) kroz zid i predstaviti
grafi~ki raspored temperatura u zidu.
1. na~in:
diferencijalna jedna~ina provo|ewa toplote kroz ravan zid pri λ=f(I):
( )
dx
dI
I q ⋅ λ − = ⇒ ( ) dI I 10 6 4 . 0 dx q
3
⋅ ⋅ + − = ⋅

( )
∫ ∫
⋅ ⋅ + − = ⋅

δ
2
I
1
I
3
0
dI I 10 6 4 . 0 dx q ⇒ ( )
2
I I
10 6 I I 4 . 0 q
2
1
2
2 3
1 2

⋅ − − ⋅ − = δ ⋅

( ) ( )
δ
− ⋅ − − ⋅ −
=
− 2
1
2
2
3
1 2
I I 10 3 I I 4 . 0
q =
( ) ( )
2
2 2 3
10 30
120 30 10 3 120 30 4 . 0

− ⋅ − − ⋅ −
q=255
2
m
W
2. na~in:
Jedna~ina za toplotni fluks kroz ravan zid pri λ=f(I):
q =  ( )
∫ ∫
⋅ ⋅ +
δ
− = ⋅ λ
δ

2
1
2
1
T
T
T
T
dI I 006 . 0 4 . 0
1
dI ) I (
1

q =  ( )
(
(
¸
(

¸

⋅ + − ⋅
δ

2
I I
006 . 0 I I 4 . 0
1
2
1
2
2
1 2
( )
(
(
¸
(

¸

⋅ + − ⋅ − =
2
30 120
006 . 0 30 120 4 . 0
03 . 0
1
q
2 2
= 255
2
m
W
zbirka zadataka iz termodinamike strana 20
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
1. na~in:
2
2
dI
x d
=?
I 10 6 4 . 0
q
dx
dI
3 −
⋅ +
− = ⇒
q
I 10 6 4 . 0
dI
dx
3 −
⋅ +
− =
q
10 6
dI
x d
3
2
2 −

− = <0
Kako je drugi izvod funkcije x=f(I) negativan to zna~i da je x=f(I) konkavna
(ispup~ena na gore).
2. na~in: δ=f( I )=?
Do istog zakqu~ka se mo`e do}i posmatrawem funkcije δ=f(I), kada
koristimo 2. na~in za izra~unavawe toplotnog fluksa.
δ = ( )
(
(
¸
(

¸

⋅ + − ⋅ −
2
I I
006 . 0 I I 4 . 0
q
1
2
1
2
1
| | I 006 . 0 4 . 0
q
1
I
⋅ + ⋅ − =

δ ∂
⇒ 006 . 0
q
1
I
2
2
⋅ − =

δ ∂
2
2
I ∂
δ ∂
< 0 ⇒ funkcija δ = f( I ) je konkavna (ispup~ena na gore)
I
x
δ
I
1
I
2
isprekidana linija predstavqa
temperaturni profil pri λ=cohsI
puna linija predstavqa
temperaturni profil pri λ≠cohsI,
tj. pri  I 10 6 4 . 0
3 −
⋅ + = λ
zbirka zadataka iz termodinamike strana 21
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.18. Cev od {amotne opeke ∅=320/280 mm ( λ=0.4+0.002
.
I) oblo`ena je sa spoqa{we strane slojem
izolacije (δ
i
=5 mm, λ
i
=0.05+0.0001
.
I), gde je I temperatura zida u
o
C, a λ u W/(m
.
K). Temperatura
unutra{we povr{i cevi od {amotne opeke je 130
o
C, a spoqa{we povr{i izolacionog materijala
30
o
C. Odrediti topotni fluks (gustinu toplotnog protoka) po du`nom metru cevi.
q
12
=− ( ) dI I 002 . 0 4 . 0
d
d
lh
2
2
1
T
T
1
2

⋅ ⋅ +
π
=  ( ) ( ) | |
2
1
2
2 1 2
1
2
I I 001 . 0 I I 4 . 0
d
d
lh
2
− ⋅ + −
π
q
23
=− ( ) dI I 10 10 04 . 0
d
d
lh
2
3
2
T
T
5
2
3

⋅ ⋅ +
π

= ( ) ( ) | |
2
2
2
3
5
2 3
2
3
I I 10 5 I I 04 . 0
d
d
lh
2
− ⋅ + − ⋅
π

toplotni bilans spoqa{we povr{i {amotne opeke (unutra{we povr{i
izolacije): q
12
= q
23
( ) ( ) | |
2
1
2
2 1 2
1
2
I I 001 . 0 I I 4 . 0
d
d
lh
2
− ⋅ + − ⋅
π
=  ( ) ( ) | |
2
2
2
3
5
2 3
2
3
I I 10 5 I I 04 . 0
d
d
lh
2
− ⋅ + − ⋅
π

286 . 2 I 10 765 . 1 I 10 745 . 3
2
2 2
2
5
− ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
− −
=0
( ) ( )
5
5
2
2 2
2
10 745 . 3 2
286 . 2 10 745 . 3 4 10 765 . 1 10 765 . 1
I

− − −
⋅ ⋅
− ⋅ ⋅ ⋅ − ⋅ ± ⋅ −
= =105.8
o
C
I
2
= 105.8
o
C, (pozitivno re{ewe)
q
13
= q
12
= q
23
= − ( ) ( ) | |
2
1
2
2 1 2
1
2
I I 001 . 0 I I 4 . 0
d
d
lh
2
− ⋅ + − ⋅
π
q
13
=− ( ) ( ) | |
2 2
130 8 . 105 001 . 0 130 8 . 105 4 . 0
28 . 0
32 . 0
lh
2
− ⋅ + − ⋅
π
= 724
m
W
I
1
I
3
I
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 22
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.19. Preko gorwe povr{i horizontalne ravne plo~e postavqena je toplotna izolacija debqine δ=28
mm, toplotne provodqivosti λ=0.3 +10

4

I + 2
.
10

7.
I
2
, gde je λ (W/mK) a I (
o
C), i emisivnosti
hrapave povr{ine u pravcu normale ε
h
=0.9. Na dodirnoj povr{i plo~e i izolacije je stalna
temperatura I
1
=400
o
C. Temperatura gorwe povr{i izolacije je tako|e stalna i iznosi I
2
=100
o
C.
Temperatura zidova velike prostorije u kojoj se nalazi izolovana plo~a iznosi I
4
=20
o
C. Koeficijent
prelaza toplote sa gorwe povr{i izolacije na vazduh iznosi α=37.9 W/(m
2
K). Odrediti temperaturu
vazduha u prostoriji (I
3
).
toplotni bilans gorwe povr{i izolacije:
( ) ( ) ( )
24
ehje • zra
23
prelaz
12
ehje d provo
q q q + =
( )

⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ +
δ

− −
2
1
I
I
2 7 4
dI I 10 2 I 10 1 3 . 0
1
=
α

1
I I
3 2
+
24
4
4
4
2
C
1
100
T
100
T
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|

I
3
= I
2
( )
(
(
(
(
(
¸
(

¸

|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
− ⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ +
δ

α

− −
24
4
4
4
2
I
I
2 7 4
C
1
100
T
100
T
dI I 10 2 I 10 1 3 . 0
1 1
2
1
I
3
=I
2
− ( ) ( ) | |
24
ehja • zra
12
ehja d provo
q q
1
− ⋅
α
=...=100 − | | 600 3632
9 . 37
1
− ⋅ =20
o
C
plo~a
izolacija
I
1
I
2
I
4
I
3
ε
2
α
zbirka zadataka iz termodinamike strana 23
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
napomena:
( )
12
ehje d provo
q  =  ( )

⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ +
δ

− −
2
1
I
I
2 7 4
dI I 10 2 I 10 1 3 . 0
1

( )
12
ehje d provo
q  =  ( )
(
(
¸
(

¸

⋅ +

⋅ + − ⋅
δ

− −
3
I I
10 2
2
I I
10 1 I I 3 . 0
1
3
1
3
2 7
2
1
2
2 4
1 2
= 3632
2
m
W
( )
24
ehje • zra
q =
24
4
4
4
2
C
1
100
T
100
T
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
=
5
1
100
293
100
373
4 4
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
=600
2
m
W
C
24
= C
c

ε
24
= ...=5.67
.
0.882=5
4 2
K m
W
ε
24
= ε
2
( jer je A
2
<< A
4
)
ε
2
= K
.
ε
h
= ...= 0.980.9= 0.882
K = 0.98, (hrapava povr{ izolacije)
8.20. Izme|u homogenog i izotropnog izolacionog materijala debqine δ
i
=40 mm i cevi, spoqa{weg
pre~nika d=80 mm, ostvaren je idealan dodir. Zavisnost toplotne provodqivosti materijala od
temperature data je izrazom:
( ) | | | |
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|
− ⋅ + =
λ
273
K
T
20
1
lh 16 . 0 48 . 0
mK / W
. Termoelementima, pri ustaqenim uslovima, izmerene su
slede}e temperature:
T
1
= 423 K − na spoqa{woj povr{i cevi
T
2
= 318 K − na spoqa{woj povr{i izolacionog materijala
T
3
= 273 K − za okolni fluid.
Odrediti koeficijent prelaza toplote sa spoqa{we povr{i izolacionog materijala na okolni
fluid.
re{ewe: α = 30.5
K m
W
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 24
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.21. Tanka plo~a visine h=0.2 m, {irine a=0.5 m, potopqena je, vertikalno, u veliki rezervoar sa
vodom temperature I

= 20
o
C. Odrediti snagu greja~a, ugra|enog u plo~u, potrebnu za odr`avawe
temperature povr{i na I
z
= 60
o
C.
2 h a
1
I I
O
f z
⋅ ⋅ ⋅
α

=

= ...
1. korak: fizi~ki parametri za vodu na temperaturi I
f
= 20
o
C
λ
f
= 59.9
.
10
-2

mK
W
, ν
f
= 1.006
.
10
-6

s
m
2
, β
f
= 1.82
.
10
-4

K
1
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
= h = 0.2 m
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
Gr
f
=
2
f
f z
3
K
f
) T T ( l g
υ
− ⋅ ⋅ ⋅ β
=
( )
2
6
3 4
10 006 . 1
) 20 60 ( 2 . 0 81 . 9 10 82 . 1

− ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
=5.65
.
10
8
Fr
f
= 7.02 Fr
z
= 2.98
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini Nu
f
= C ( Gr
f

.
Fr

)
h

25 . 0
z
f
Fr
Fr
|
|
.
|

\
|
Gr
f

.
Fr
f
= 3.97
.
10
9
turbulentno strujawe fluida u grani~nom sloju
C= 0.15 h=0.33
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
Nu
f
= 0.15 ( 3.97
.
10

)
0.33

25 . 0
98 . 2
02 . 7
|
.
|

\
|
=273.35
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α)
α = Nu
f

K
f
l
λ
⋅ = 273.35
0.2
10 9 . 59
2 −

⋅ =818.7
K m
W
2
2 2 . 0 5 . 0
7 . 818
1
20 60
O ⋅ ⋅ ⋅

=

=6549.6 W
zbirka zadataka iz termodinamike strana 25
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.22. Odrediti povr{insku gustinu toplotnog protoka (toplotni fluks) konvekcijom, sa spoqa{we
povr{i vertikalnog zida neke pe}i na okolni prividno miran vazduh stalne temperature I
f
=20
o
C.
Temperatura spoqa{we povr{ine pe}i je I
z
= 80
o
C. Smatrati da je strujawe vazduha u grani~nom sloju
turbulentno po celoj visini zida.
q =
α

1
T T
f z
=...
α = Nu
f

K
f
l
λ
= C
.
( Gr

Fr

)
h

.
25 . 0
z
F
Fr
Fr
|
|
.
|

\
|
.
K
f
l
λ
=...
fizi~ki parametri za vazduh na temperaturi t
f
= 20
o
C
λ
f
= 2.59
.
10
-2

mK
W
ν
f
= 15.06
.
10
-6

s
m
2
β
f
=
F
T
1
=
293
1
= 3.41
.
10
-3

K
1
potrebni kritrijumi sli~nosti:
Fr
f
= 0.703 Fr
z
= 0.692
konstante u kriterijalnoj jedna~ina za prirodnu konvekciju
C=0.15 h= 0.33   (turbulentno strujawe u grani~nom sloju)
α = 0.15
.
( )
33 . 0
f
2
f
f z
3
k f
Fr
I I l g
|
|
.
|

\
|

υ
− ⋅ ⋅ ⋅ β
.

25 . 0
z
f
Fr
Fr
|
|
.
|

\
|
.
K
f
l
λ

α = 0.15
.
( )
33 . 0
f
2
f
f z f
Fr
I I g
|
|
.
|

\
|

υ
− ⋅ ⋅ β
.

25 . 0
z
f
Fr
Fr
|
|
.
|

\
|
.
f
λ =
α = 0.15
.
( )
( )
33 . 0
2
6
3
703 . 0
10 06 . 15
20 80 81 . 9 10 41 . 3
|
|
|
.
|

\
|

− ⋅ ⋅ ⋅

.
2
25 . 0
10 59 . 2
692 . 0
703 . 0

⋅ ⋅ |
.
|

\
|
=6.63
K m
W
2
q =
63 . 6
1
20 80 −
=397.8
2
m
W
zbirka zadataka iz termodinamike strana 26
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.23. Ukupan toplotni protok koji odaje horizontalna ~eli~na cev (ε=0.75) spoqa{weg pre~nika d
s
=80
mm iznosi 500 W. Ako sredwa temperatura spoqa{we povr{i cevi iznosi T
1
=80
o
C, temperatura mirnog
okolnog vazduha T
2
=20
o
C i temperatura unutra{we povr{i zidova velike prostorije u kojoj se cev nalazi
T
3
=15
o
C , odrediti:
a) du`inu cevi
b) ukupan toplotni protok koji odaje ista ova cev kada bi je postavili vertikalno (pretpostaviti da je
strujawe u grani~nom sloju turbulentno po celoj visini cevi)
a)

|
|
.
|

\
|
O =
12
prelaz O
|
|
.
|

\
|

12
ehje • zra O
|
|
.
|

\
|

= L
d
1
T T
s
2 1

πα

+   L
C d
1
100
T
100
T
13 s
4
3
4
1

⋅ π
|
|
.
|

\
|

|
|
.
|

\
|
L =
( )
...
100
T
100
T
C T T d
O
4
3
4
1
13 2 1 s
=
¦
)
¦
`
¹
¦
¹
¦
´
¦
(
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
⋅ + − ⋅ α π
|
|
.
|

\
|
Σ

ε
13
= ε
1
= 0.75 (A
1
<< A
3
) C
13
= C
c
ε
13
= 5.67
.
0.75= 4.26
4 2
K m
W
1. korak: fizi~ki parametri za vazduh na temperaturi I
f
= 20
o
C
λ
f
= 2.59
.
10
-2

mK
W
ν
f
= 15.06
.
10
-6

s
m
2
β
f
=
F
T
1
=
293
1
= 3.41
.
10
-3

K
1
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
= d
s
= 80 mm
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
Gr
f
=
2
f
f z
3
K
f
) T T ( l g
υ
− ⋅ ⋅ ⋅ β
=
( )
2
6
3 3
10 06 . 15
) 20 80 ( 08 . 0 81 . 9 10 41 . 3

− ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
= 4.54
.
10
6
Fr
f
=0.703 Fr
z
= 0.692
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini Nu
f
= C ( Gr
f

.
Fr

)
h

25 . 0
z
f
Fr
Fr
|
|
.
|

\
|
Gr
f

.
Fr
f
= 3.19
.
10
6
laminarno strujawe fluida u grani~nom sloju
C= 0.5 h=0.25
zbirka zadataka iz termodinamike strana 27
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
Nu
f
= 0.5 ( 3.19
.
10

)
0.25

25 . 0
692 . 0
703 . 0
|
.
|

\
|
=21.21
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α)
α = Nu
f

K
f
l
λ
=21.21
3 -
2
10 80
10 59 . 2

= 6.87
K m
W
2
L =
( )
¦
)
¦
`
¹
¦
¹
¦
´
¦
(
(
¸
(

¸

|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
⋅ + − ⋅ π
4 4
100
288
100
353
26 . 4 20 80 87 . 6 08 . 0
500
= 2.55 m
b)

|
|
.
|

\
|
'
O = L
' d
1
T T
S
2 1

α ⋅ π

+   L
C d
1
100
T
100
T
13 S
4
3
4
1

⋅ π
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
=...=480 W
α′=?
2. korak:
'
k
l =L = 2.55 m
3. korak: Gr
f
′ =
( )
2
2
3 3
10 59 . 2
) 20 80 ( 55 . 2 81 . 9 10 41 . 3

− ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
= 1.47
.
10
11
4.korak: Gr
f
′

Fr
f
= 1.03
.
10
11
⇒ C= 0.15 h=0.33
(turbulentno strujawe fluida u grani~nom sloju du` cele visine cevi)
5. korak: Nu
f
′ = 0.15 ( 1.03
.
10
11
)
0.33

25 . 0
692 . 0
703 . 0
|
.
|

\
|
=649.21
6. korak: α′ = 649.21
2.55
10 59 . 2
2 −

= 6.59
K m
W
2

|
|
.
|

\
|
'
O = 55 . 2
59 . 6 08 . 0
1
20 80

⋅ π

+   55 . 2
26 . 4 08 . 0
1
100
288
100
353
4 4

⋅ π
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
=489 W
zbirka zadataka iz termodinamike strana 28
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.24. Vertikalna cev, visine L=0.8 m, nalazi se u prividno mirnom vazduhu stalne temperature
T
f
=20
o
C i pritiska p=1 bar. Temperatura na grani~noj povr{i cevi je stalna i iznosi T
z
=80
o
C.
Odrediti toplotni protok sa cevi na okolni vazduh u laminarnom delu strujawa, turbulentnom delu
strujawa i du` cele cevi.
1. korak: fizi~ki parametri za vazduh na temperaturi I
f
= 20
o
C
λ
f
= 2.59
.
10

2

mK
W
ν
f
= 15.06
.
10

6

s
m
2
β
f
=
F
T
1
=
293
1
= 3.41
.
10

3

K
1
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
= L = 0.8 m
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
Gr
f
=
2
f
f z
3
k f
) T T ( l g
υ
− ⋅ ⋅ ⋅ β
=
( )
2
6
3 3
10 06 . 15
) 20 80 ( 8 . 0 81 . 9 10 41 . 3

− ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
= 4.53
.
10
9
Fr
f
=0.703 Fr
z
= 0.692
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini Nu
f
= C ( Gr
f

.
Fr

)
h

25 . 0
z
f
Fr
Fr
|
|
.
|

\
|
( )
kr f f
Fr Gr ⋅ =1
.
10
9
(kriti~na vrednost proizvoda Gr
f

.
Fr
f
)
Gr
f

.
Fr
f
= 3.19
.
10
9
>  ( )
kr f f
Fr Gr ⋅ prirodno strujawe fluida u grani~nom
sloju do visine L=l
kr
je laminarno a
nakon toga turbulentno
C=0.76,  h=0.25
3
1
f f z f
2
f
9
kr
Fr ) T T ( g
10 1
l
|
|
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ β
υ ⋅ ⋅
= =
( )
3
1
3
2
6 9
703 . 0 ) 20 80 ( 81 . 9 10 41 . 3
10 06 . 15 10 1
|
|
.
|

\
|
⋅ − ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅

=0.54 m
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja za laminarnu oblast strujawa
( )
lam f
Nu = 0.76 ( 1
.
10

)
0.25

25 . 0
692 . 0
703 . 0
|
.
|

\
|
=135.15
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α
lam
) u laminarnom delu
strujawa.
α
lam
=  ( )
lam f
Nu
kr
f
l
λ
⋅ = 135.15
0.54
10 59 . 2
2 −

⋅ =6.48
K m
W
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 29
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
54 . 0
4 . 6 1 . 0
1
20 80
Olam ⋅
⋅ π ⋅

=

=65.4 W
oblast turbulentnog strujawa u grani~nom sloju:
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
= L − l
kr
= 0.9 − 0.54 =0.36 m
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
( )
L f f
Fr Gr ⋅ =3.19
.
10
9
, ( )
kr f f
Fr Gr ⋅ =1
.
10
9
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini Nu
f
= C ( Gr
f

.
Fr

)
h

25 . 0
z
f
Fr
Fr
|
|
.
|

\
|
Gr
f

.
Fr
f
= 3.19
.
10
9
>  ( )
kr f f
Fr Gr ⋅ ⇒ C=0.15,  h=0.33
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja za turbulentnu oblast strujawa
( )
Iur f
Nu =  ( ) ( ) | |
25 . 0
z
f h
kr
l f f
h
L f f
Fr
Fr
Fr Gr Fr Gr C
|
|
.
|

\
|
⋅ ⋅ − ⋅ ⋅
( )
Iur f
Nu = ( ) ( )
25 . 0
33 . 0
9
33 . 0
9
692 . 0
703 . 0
10 1 10 19 . 3 15 . 0 |
.
|

\
|

(
¸
(

¸

⋅ − ⋅ ⋅ =65.29
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α
lam
) u turbulentnom
delu strujawa.
α
Iur
=  ( )
Iur f
Nu
k
f
l
λ
⋅ = 65.29
0.36
10 59 . 2
2 −

⋅ =4.70
K m
W
2
36 . 0
7 . 4 1 . 0
1
20 80
OIur ⋅
⋅ π ⋅

=

=31.9 W
=
|
|
.
|

\
|
Σ

O lam O

+  Iur O

=65.4 + 31.9 =97.3 W
zbirka zadataka iz termodinamike strana 30
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
zadaci za ve`bawe: (8.25. − 8.26.)
8.25. Toplotni gubici prostorije, u kojoj je potrebno odr`avati temperaturu od 18
o
C, iznose 1 kW.
Grejawe vazduha u prostoriji se ostvaruje grejnim telima (konvektorima). Ova tela imaju oblik
kvadra (1000 x 180 x 600 mm), i toplotno su izolovana na gorwoj i dowoj osnovi ({rafirani deo na
slici). Temperatura na spoqa{wim povr{ima konvektora je 44
o
C. Odrediti potreban broj
re{ewe: h=6
8.26. U horizontalnoj cevi spoqa{weg pre~nika d=120 mm vr{i se potpuna kondenzacija

m=25 kg/h
suvozasi}ene vodene pare pritiska p=100 kFa. Cev se nalazi u velikoj prostoriji i okru`ena je
mirnim okolnim vazduhom stalne temperature 20
o
C. Sredwa temperatura na povr{i zidova prostorije
iznosi 17
o
C, a sredwa temperatura na spoqa{woj povr{i cevi 97
o
C. Koeficijent emisije zra~ewa sa
cevi iznosi ε=0.9. Odrediti du`inu cevi.
re{ewe: L=36.12 m
180 mm
1000 mm
600 mm
zbirka zadataka iz termodinamike strana 31
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.27. Kroz cev unutra{weg pre~nika d=80 mm struji transformatorsko uqe sredwe temperature
I
f
=50
o
C, sredwom brzinom w=0.2 m/s. Temperatura unutra{we povr{i zidova cevi je I
z
=25
o
C. Ukupno
razmewen toplotni protok izme|u uqa i unutra{we povr{i cevi iznosi

O=785 W. Odrediti du`inu
cevi.
L
d
1
I I
O
z f

α ⋅ π

=

⇒ L =
( )
...
I I d
O
z f
=
− ⋅ α ⋅ π

1. korak: fizi~ki parametri za transformatorsko uqe temperaturi I
f
= 50
o
C
λ
f
=0.122
mK
W
,  ρ
f
=845
3
m
kg
,  β
f
=69.5
.
10

K
1
,
µ
f
= 9.9
.
10
-3
s Fa⋅ ,  c
pf
=2.043
kgK
kJ
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
=
π
π
⋅ = ⋅
d
4
d
4
O
A
4
2
=d= 80 mm
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
Re
f
=
f
K f
l w
µ
⋅ ⋅ ρ
=
3
10 9 . 9
08 . 0 2 . 0 845

⋅ ⋅
=1365.6 (Re<2300, laminarno strujawe)
Gr
f
=
2
f
2
f z f
3
K f
) T T ( l g
µ
ρ ⋅ − ⋅ ⋅ ⋅ β
=
( )
2
3
2 3 5
10 9 . 9
845 ) 25 50 ( 08 . 0 81 . 9 10 5 . 69

⋅ − ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
=6.36
.
10
5
Fr
f
=
f
f pf
c
λ
µ ⋅
=
122 . 0
10 9 . 9 10 043 . 2
3 3 −
⋅ ⋅ ⋅
=165.8
Fr
z
=
z
z pz
c
λ
µ ⋅
=...=
123 . 0
10 24 10 918 . 1
3 3 −
⋅ ⋅ ⋅
= 374.2
fizi~ki parametri za transformatorsko uqe temperaturi I
z
= 25
o
C
λ
z
=0.123
mK
W
,  µ
z
= 24
.
10
-3
s Fa⋅ ,  c
pz
=1.918
kgK
kJ
I
f
I
f
L
I
z
zbirka zadataka iz termodinamike strana 32
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini:      Nu
f
=
T
p
f
h
f
m
f
Gr Fr Re C ε ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
m=0.33,   h=0.43,   p=0.1,   ε
T
=
19 . 0
z
f
Fr
Fr
|
|
.
|

\
|
=
19 . 0
2 . 374
8 . 165
|
.
|

\
|
=0.86,   C=
L
15 . 0 ε ⋅
pretpostavimo: 50
l
L
k
> ⇒ ε
L
=1 ⇒  C=0.15
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
( ) ( ) ( )
25 . 0
1 . 0
5 43 . 0 33 . 0
f
86 . 0 10 36 . 6 8 . 165 6 . 1365 15 . 0 Nu ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ = =45.4
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α)
α = Nu
f

K
f
l
λ
⋅ =45.4
3 -
10 80
0.122

= 69.2
K m
W
2
L =
( )
z f
I I d
O
− ⋅ α ⋅ π

=
( ) 25 50 2 . 69 08 . 0
785
− ⋅ ⋅ π
=1.8 m
provera pretpostavke:
K
l
L
=
08 . 0
8 . 1
=22.5 < 50  pretpostavka nije ta~na
pretpostavimo:
k
l
' L
=22.5 ⇒
'
L
ε =1.11
'
L
L '
L L
ε
ε
⋅ = =
11 . 1
1
8 . 1 ⋅ =1.62 m
provera pretpostavke:
k
l
' L
=
08 . 0
62 . 1
=20.25 ≠ 22.5  pretpostavka nije ta~na
pretpostavimo:
k
l
' ' L
=20.25 ⇒
' '
L
ε =1.13
' '
L
L ' '
L L
ε
ε
⋅ = =
13 . 1
1
8 . 1 ⋅ =1.59 m
provera pretpostavke:
k
l
' ' L
=
08 . 0
59 . 1
=19.88 ≈ 20.25  pretpostavka ta~na !!
stvarna du`ina cevi iznosi L=1.59 m.
zbirka zadataka iz termodinamike strana 33
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.28. Kroz prav kanal, prstenastog popre~nog preseka dimenzija ∅
1
=80/90 mm, ∅
2
=200/210 mm,
proti~e voda sredwom brzinom od w=1.2 m/s. Ulazna temperatura vode je T
w1
=80
o
C, a sredwa
temperatura zidova kanala iznosi T
z
=20
o
C. Odrediti du`inu cevi na kojoj }e temperatura vode pasti
na T
w2
=60
o
C. Zanemariti prelaz
toplote sa vode na spoqa{wu cev.
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu:

O
12
= ∆

H
12
+  12 T W

O
12
=  w m

.
( h
w2
− h
w1
) = ...
h
w1
= 334.9
kg
kJ
(p=1 bar, I=80
o
C)
h
w2
= 251.1
kg
kJ
(p=1 bar, I=60
o
C)

|
|
.
|

\
|
π ⋅

π ⋅
⋅ ⋅ ρ =
4
d
4
d
w m
2
2
2
3
w w
=

|
|
.
|

\
|
π ⋅

π ⋅
⋅ ⋅
4
09 . 0
4
2 . 0
2 . 1 8 . 977
2 2
= 29.4 kg/s
napomena:  ρ
w
=977.8
3
m
kg
, je gustina vode odre|ena za sredwu
temperaturu vode u cevi:
2
60 80
2
T T
T
2 w 1 w
wsr
+
=
+
= =70
o
C
( ) 9 . 334 1 . 251 4 . 29 O12 − ⋅ =

=−2463.7 kW ⇒

O =  12
O

=2463.7 kW
L
d
1
T
O
2
sr

α ⋅ π

=

⇒ L =  ...
T d
O
sr 2
=
∆ ⋅ α ⋅ π

T
w1
L
T
w2
T
z
zbirka zadataka iz termodinamike strana 34
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
∆T
max
= 80 − 20 =60
o
C
∆T
mih
= 60 − 20 =40
o
C
∆T
sr
=  =

40
60
lh
40 60
49.3
o
C
1. korak: fizi~ki parametri za vodu odre|eni za sredwu temperaturu vode u
cevi:
2
60 80
2
T T
T
2 w 1 w
wsr
+
=
+
= =70
o
C
λ
f
=66.8
.
10

2

mK
W
υ
f
=0.415
.
10

6

s
m
2
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
=  90 200 d d
d d
4
d
4
d
4
O
A
4
2 3
2 3
2
2
2
3
− = − =
π ⋅ − π ⋅
π ⋅

π ⋅
⋅ = ⋅ =110 mm
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
Fr
f
=( )
C
o
70
f
T
Fr
=
=2.55, Fr
z
=( )
C
o
20
z
T
Fr
=
=7.02
Re
f
=
6
f
K
10 415 . 0
11 . 0 2 . 1 l w

=
ν

= 3.18
.
10
5
(turbulentno strujawe)
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini
m=0.8,   h=0.43,   p=0,   ε
T
=
25 . 0
z
f
Fr
Fr
|
|
.
|

\
|
=
25 . 0
02 . 7
55 . 2
|
.
|

\
|
=0.78,    C=0.021

ε
L
pretpostavimo: 50
l
L
k
> ⇒ ε
L
=1 ⇒  C=0.021
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
Nu
f
= 0.021
.
( 3.18
.
10

)
0.8

.
( 2.55 )
0.43

0.78 = 615.4
cev
voda
80
o
C
60
o
C
20
o
C 20
o
C
T
L
zbirka zadataka iz termodinamike strana 35
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α)
α =
K
f
f
l
Nu
λ
⋅ =
3 -
-2
10 110
10 66.8
4 . 615

⋅ = 3737
K m
W
2
L =
3 . 49 737 . 3 10 90
7 . 2463
3
⋅ ⋅ π ⋅

= 47.3 m
provera pretpostavke:
K
l
L
=
11 . 0
3 . 47
=430 > 50  pretpostavka ta~na
stvarna du`ina cevi iznosi L=47.3 m.
8.29. Predajnik toplote se sastoji od cilindri~nog, toplotno izolovanog omota~a, unutra{weg
pre~nika D=0.4 m i snopa od h=55 pravih cevi, spoqa{weg pre~nika d=30 mm. Podu`no, kroz
prostor izme|u omota~a i cevi, struji suv vazduh i pritom se izobarno, pri p=5 MFa , hladi od
temperature T
f1
=336 K do T
f2
=313 K. Maseni protok vazduha iznosi m=0.4 kg/s. Temperatura na
spoqa{woj povr{i cevi pre~nika d je stalna i iznosi T
z
=293 K. Odrediti du`inu predajnika
toplote.
L h
d
1
T
O
sr
⋅ ⋅
α ⋅ π ⋅

=

h T d
O
L
sr
⋅ ∆ ⋅ α ⋅ π ⋅
=

= ...
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu:

O
12
= ∆

H
12
+  12 T W

O
12
=  ( )
1 f 2 f pf
v T T c m − ⋅ ⋅

O
12
=  ( ) 336 313 085 . 1 4 . 0 − ⋅ ⋅ =−9.98 kW ⇒

O =  12
O

=9.98 kW
∆T
max
= 336 − 293 = 43 K
∆T
mih
= 313 − 293 = 20 K
20
43
lh
20 43
T
sr

= ∆  = 30 K
L
D
d
cev
vazduh
336 K
313 K
293 K 293 K
T
L
zbirka zadataka iz termodinamike strana 36
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
1. korak fizi~ki parametri za vazduh (p=50 bar,
2
T T
T
2 f 1 f
fsr
+
= =324.5 K)
λ
f
=3.03
.
10

2

mK
W
, ρ
f
=53.73
3
m
kg
, µ
f
=20.63
.
10

6
Fa
.
s
2. korak karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
π ⋅ + π
π
⋅ −
π
⋅ = ⋅ =
d h D
4
d
h
4
D
4
O
A
4 l
2 2
k
=
03 . 0 55 4 . 0
03 . 0 55 4 . 0
d h D
d h D
2 2 2 2
⋅ +
⋅ −
=
⋅ +
⋅ −
=0.054 m
3. korak potrebni kriterijumi sli~nosti
Fr
f
=( )
bar 50 p , K 5 . 324
f
T
Fr
= =
=0.738, Fr
z
=( )
bar 50 p , K 293
z
T
Fr
= =
=0.776
Re
f
=
f
k f
l w
µ
⋅ ⋅ ρ
= ...=
6
10 63 . 20
054 . 0 086 . 0 73 . 53

⋅ ⋅
=1.21
.
10
4
(turbulentno strujawe)
|
|
.
|

\
|
π
⋅ −
π
⋅ ⋅ ρ =

4
d
h
4
D
w m
2 2
f
f ⇒
|
|
.
|

\
|
π
⋅ −
π
⋅ ρ
=

4
d
h
4
D
m
w
2 2
f
f
|
|
.
|

\
|
π
⋅ −
π

=
4
03 . 0
55
4
4 . 0
73 . 53
4 . 0
w
2 2
=0.086
s
m
zbirka zadataka iz termodinamike strana 37
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini
m=0.8,   h=0.43,   p=0,   ε
T
=
25 . 0
z
F
Fr
Fr
|
|
.
|

\
|
=
25 . 0
776 . 0
738 . 0
|
.
|

\
|
≈1,    C=0.021

ε
L
pretpostavimo: 50
l
L
k
> ⇒ ε
L
=1 ⇒  C=0.021
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
( ) ( )
43 . 0
8 . 0
4
f
738 . 0 10 21 . 1 021 . 0 Nu ⋅ ⋅ ⋅ = =34
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α)
k
f
f
l
Nu
λ
⋅ = α  =
054 . 0
10 03 . 3
34
2 −

⋅ =19.1
K m
W
2
h T d
O
L
sr
⋅ ∆ ⋅ α ⋅ π ⋅
= =
55 30 10 1 . 19 03 . 0
98 . 9
L
3
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ π ⋅
=

=3.36 m
provera pretpostavke:
K
l
L
=
054 . 0
36 . 3
=62 > 50  pretpostavka ta~na !!
stvarna du`ina cevi iznosi L=3.36 m.
8.30. Kroz prav kanal pravougaonog popre~nog preseka proti~e voda brzinom w=1m/s. Dimenzije
unutra{wih stranica pravougaonika iznose a=10 mm i b=20 mm. Temperatura vode na ulazu u kanal je
I
w1
=10
o
C, a na izlazu I
w2
=70
o
C. Temperatura zidova kanala je I
z
=100
o
C=cohsI. Odrediti:
a) toplotni protok sa zidova kanala na vodu (kW)
b) du`inu kanala
α
T
z
voda
T
w
=f( L )
voda
b
L
a
zbirka zadataka iz termodinamike strana 38
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
a)
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu:

O
12
= ∆

H
12
+  12 T W

O
12
=  w m

.
( h
w2
− h
w1
) = ...
h
w1
=42
kg
kJ
(p=1 bar, I=10
o
C)
h
w2
=293
kg
kJ
(p=1 bar, I=70
o
C)

⋅ ⋅ ⋅ ρ = b a w m
w w
=

− −
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
3 3
10 20 10 10 1 2 . 992 =0.2
s
kg
napomena:  ρ
w
=992.2
3
m
kg
, je gustina vode odre|ena za sredwu
temperaturu vode u cevi:
2
70 10
2
T T
T
2 w 1 w
wsr
+
=
+
= =40
o
C
( ) 42 293 2 . 0 O12 − ⋅ =

=50.2 kW ⇒

O =  12 O

=50.2 kW
b)

O=  ( ) L b 2 a 2
1
T
sr
⋅ + ⋅

α
⇒ L =
( ) b a 2 T
O
sr
+ ⋅ ⋅ ∆ ⋅ α

= ...
∆T
max
= 90
o
C
∆T
mih
= 30
o
C
∆T
sr
=  =

30
90
lh
30 90
54.6
o
C
1. korak: fizi~ki parametri za vodu odre|eni za sredwu temperaturu vode u
cevi:
2
70 10
2
T T
T
2 w 1 w
wsr
+
=
+
= =40
o
C
λ
f
=63.5
.
10

2

mK
W
,  ρ
f
=992.2
3
m
kg
, υ
f
=0.659
.
10

6

s
m
2
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
=
( ) b a 2
b a
4
O
A
4
+ ⋅

⋅ = ⋅  =
( ) 02 . 0 01 . 0 2
02 . 0 01 . 0
4
+ ⋅

⋅ =13.33 mm
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
Re
f
=
f
K
l w
ν

=
6
3
10 659 . 0
10 13 . 13 1

⋅ ⋅
=2
.
10
4
(turbulentno strujawe)
Fr
f
=( )
C
o
40
f
T
Fr
=
=4.31, Fr
z
=( )
C
o
100
z
T
Fr
=
=1.75
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini:
zid
voda
100
o
C
10
o
C
70
o
C
100
o
C
T
L
zbirka zadataka iz termodinamike strana 39
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
m=0.8,   h=0.43,   p=0,   ε
T
=
25 . 0
z
F
Fr
Fr
|
|
.
|

\
|
=
25 . 0
75 . 1
31 . 4
|
.
|

\
|
=1.25,    C=0.021

ε
L
pretpostavimo: 50
l
L
k
> ⇒ ε
L
=1 ⇒  C=0.021
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
( ) ( ) 25 . 1 31 . 4 10 2 021 . 0 Nu
43 . 0
8 . 0
4
f
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ = =135.8
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α)
α = Nu
f

K
f
l
λ
⋅ =135.8
3 -
-2
10 13.33
10 63.5

⋅ = 6469.1
K m
W
2
L =
( ) 02 . 0 01 . 0 2 6 . 54 10 1 . 6469
2 . 50
3
+ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

= 2.37 m
provera pretpostavke:
K
l
L
=
3
10 33 . 13
37 . 2

=177.8> 50  pretpostavka ta~na !!
stvarna du`ina kanala iznosi L=2.37 m.
zbirka zadataka iz termodinamike strana 40
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.31. Dve cevi spoqa{wih pre~nika d=0.118 m, od kojih je jedna od wih toplotno izolovana nalaze se
u toplotno izolovanom kanalu kvadratnog popre~nog preseka, unutra{we stranice a=0.3 m (slika).
Kroz slobodan prostor, pri stalnom pritisku p=101.325 kFa, proti~e voda, sredwom brzinom w=0.2
m/s. Temperatura vode na ulazu u kanal je T
f1
=299 K, a iz kanala izlazi voda sredwne temperature
T
f2
=307 K.
Temperatura povr{i neizolovane cevi je stalna i iznosi T
z
=363 K. Odrediti toplotni protok koji
razmeni voda ca neizolovanom cevi kao i du`inu kanala,
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu:

O
12
= ∆

H
12
+  12 T W

O
12
=  w m

.
( h
w2
− h
w1
) = ...
h
w1
= 109.0
kg
kJ
(p=1 bar, I=26
o
C)
h
w2
= 142.4
kg
kJ
(p=1 bar, I=34
o
C)

|
|
.
|

\
|
π
⋅ − ⋅ ⋅ ρ =
4
d
2 a w m
2
2
w w
=

|
|
.
|

\
|
π
⋅ − ⋅ ⋅
4
118 . 0
2 3 . 0 2 . 0 7 . 995
2
2
=13.57
s
kg
napomena:  ρ
w
=995.7
3
m
kg
, je gustina vode odre|ena za sredwu
temperaturu vode u cevi:
2
34 26
2
T T
T
2 w 1 w
wsr
+
=
+
= =30
o
C
( ) 0 . 109 4 . 142 57 . 13 O12 − ⋅ =

=453.2 kW ⇒

O =  12 O

=453.2 kW
a
d
d
α
voda
zbirka zadataka iz termodinamike strana 41
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
L
d
1
T
O
sr

α ⋅ π

=

⇒ L =
sr
T d
O
∆ ⋅ α ⋅ π

= ...
∆T
max
=363 − 299 =64
o
C
∆T
mih
=363 − 307 = 56
o
C
∆T
sr
= =

56
64
lh
56 64
59.9
o
C
1. korak: fizi~ki parametri za vodu odre|eni za sredwu temperaturu vode u
cevi:
2
34 26
2
T T
T
2 w 1 w
wsr
+
=
+
= =30
o
C
λ
f
=61.8
.
10

2

mK
W
,  ρ
f
=995.7
3
m
kg
, υ
f
=0.805
.
10

6

s
m
2
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
=
O
A
4 ⋅ =...=
941 . 1
068 . 0
4 ⋅ =0.14 m
4
d
2 a A
2
2
π
⋅ − =  =
4
118 . 0
2 3 . 0
2
2
π
⋅ − =0.068 m
2
O =  π ⋅ + ⋅ d 2 a 4  =  π ⋅ ⋅ + ⋅ 118 . 0 2 3 . 0 4 =1.941 m
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
Re
f
=
f
K
l w
ν

=
6
10 805 . 0
14 . 0 2 . 0

=3.48
.
10
4
(turbulentno strujawe)
Fr
f
=( )
C
o
30
f
T
Fr
=
=5.42, Fr
z
=( )
C
o
90
z
T
Fr
=
=1.95
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini:
m=0.8,   h=0.43,   p=0,   ε
T
=
25 . 0
z
F
Fr
Fr
|
|
.
|

\
|
=
25 . 0
95 . 1
42 . 5
|
.
|

\
|
=1.29,    C=0.021

ε
L
pretpostavimo: 50
l
L
k
> ⇒ ε
L
=1 ⇒  C=0.021
cev
voda
363 K
299 K
307 K
363 K
T
L
zbirka zadataka iz termodinamike strana 42
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
( ) ( ) 29 . 1 42 . 5 10 48 . 3 021 . 0 Nu
43 . 0
8 . 0
4
f
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ = =240.8
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α)
α = Nu
f

K
f
l
λ
⋅ =240.8
0.14
10 61.8
-2

⋅ = 1063
K m
W
2
L =
sr
T d
O
∆ ⋅ α ⋅ π

=
9 . 59 10 1063 118 . 0
2 . 453
3
⋅ ⋅ ⋅ π ⋅

= 19.2 m
provera pretpostavke:
K
l
L
=
14 . 0
2 . 19
=137.1> 50  pretpostavka ta~na !!
stvarna du`ina cevi iznosi L=19.2 m.
8.32. U tolplotno izolovanom kanalu kvadratnog popre~og preseka stranice a=0.5 m postavqena je
cev spoqa{weg pre~nika d=0.2 m. Kroz kanal struji suv vazduh temperature I
f
=30
o
C, brzinom w=8
m/s. Temperatura zidova kanala iznosi T
2
=210
o
C, a temperatura spoqa{we povr{i cev T
1
>T
2
=?.
Koeficijent emisije zra~ewa cevi iznosi ε
1
=0.95, a zidova kanala ε
2
=0.8. Smatraju}i da
koeficijenti prelaza toplote (α) sa obe povr{i (sa cevi na vazduh i sa kanala na vazduh) imaju istu
vrednost, odrediti:
a) temperaturu spoqa{we povr{i cevi
b) ukupan toplotni fluks koji odaje spoqa{wa povr{ cevi
Pri odre|ivawu Nuseltovog broja smatrati da ε
T
i ε
L
iznose ε
T

L
=1
ε
1
T
1
T
2
T
f
α
α
ε
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 43
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
a)
toplotni bilans unutra{wih povr{i zidova kanala:
f 2
prelaz
12
hje • zra O O
|
|
.
|

\
|
=
|
|
.
|

\
|
⋅ ⋅
4 L a
1
T T
L
C d
1
100
T
100
T
f 2
12
4
2
4
1
⋅ ⋅ ⋅
α

= ⋅
⋅ π
|
|
.
|

\
|

|
|
.
|

\
|

( )
4
12
f 2
4
2
1
C d
a 4
T T
100
T
100 T
⋅ π
α ⋅
⋅ − +
|
|
.
|

\
|
⋅ = = ...
C
12
= C
c
ε
12
=..  . = 5.67

0.884 = 5
4 2
K m
W
ε
12
=
|
|
.
|

\
|

ε
+
ε
1
1
A
A 1
1
2 2
1
1
=
|
|
.
|

\
|

ε ⋅
⋅ π
+
ε
1
1
L a 4
L d 1
1
2 1

|
.
|

\
|

π
+ 1
8 . 0
1
5 . 0 4
2 . 0
95 . 0
1
1
= 0.884
1. korak: fizi~ki parametri za vazduh na temperaturi I
f
=30
o
C
λ
f
= 2.67
.
10

2

mK
W
,   ρ
f
= 992.2
3
m
kg
, ν
f
= 16
.
10

6
s Fa⋅
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
=
π + ⋅
π

⋅ = ⋅
d a 4
4
d
a
4
O
A
4
2
2
=
π + ⋅
π

2 . 0 5 . 0 4
4
2 . 0
5 . 0
4
2
2
=0.333 m
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
Re
f
=
f
K
l w
ν

=
6
10 16
333 . 0 8

=1.66
.
10
5
(turbulentno strujawe)
Fr
f
=( )
C
o
30
f
T
Fr
=
=0.701
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini:
m=0.8,   h=0.43,   p=0,   ε
T
=1,    C=0.021

ε
L
=0.021
zbirka zadataka iz termodinamike strana 44
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
( ) ( )
43 . 0
8 . 0
5
f
701 . 0 10 66 . 1 021 . 0 Nu ⋅ ⋅ ⋅ = =270.4
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α)
α =Nu
f

K
f
l
λ
⋅ =270.4
0.333
10 2.67
-2

⋅ =21.7
K m
W
2
( )
4
4
1
5 2 . 0
7 . 21 5 . 0 4
30 210
100
483
100 T
⋅ π ⋅
⋅ ⋅
⋅ − + |
.
|

\
|
⋅ = =742 K
b)
( ) ( )
f 1
prelaz
12
hje • zra
q q q + =
Σ
=
α ⋅ π

+
⋅ π
|
|
.
|

\
|

|
|
.
|

\
|
d
1
T T
C d
1
100
T
100
T
f 1
12
4
2
4
1
7 . 21 2 . 0
1
303 742
5 2 . 0
1
100
483
100
742
q
4 4
⋅ π

+
⋅ π
|
.
|

\
|
− |
.
|

\
|
=
Σ
=7813.04 + 5985.55 = 13798.6
m
W
8.33. Horizontalna cev, spoqa{weg pre~nika d=30 mm i du`ine L=5 m, se hladi popre~nom strujom
vode sredwe temperature I
f
=10
o
C. Voda struji brzinom w=2 m/s, pod napadnim uglom od β=60
o
.
Temperatura spoqa{we povr{i cevi iznosi I
z
=80
o
C. Odrediti toplotni protok konvekcijom sa cevi
na vodu.
β
voda
I
f
I
z
α
zbirka zadataka iz termodinamike strana 45
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
L
d
1
I I
O
f z

α ⋅ π ⋅

=

= ...
1. korak: fizi~ki parametri za vodu na temperaturi I
f
=10
o
C
λ
f
= 57.4
.
10
-2

mK
W
υ
f
= 1.306
.
10

6

s
m
2
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
= d
s
= 30 mm
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
Re
f
=
f
K
l w
ν

=
6
10 306 . 1
03 . 0 2

=4.59
.
10
4
(prelazni re`im strujawa)
Fr
f
=( )
C
o
10
f
T
Fr
=
=9.52, Fr
z
=( )
C
o
80
z
T
Fr
=
=2.21
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini:
m=0.6,   h=0.37,   p=0,   ε
T
=
25 . 0
z
F
Fr
Fr
|
|
.
|

\
|
=
25 . 0
21 . 2
52 . 9
|
.
|

\
|
=1.44,
C=0.26

ε
β
=0.26

0.93=0.24 (β=60
o
C  ⇒ ε
β
= 0.93)
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
Nu
f
= 0.24
.
( 4.59
.
10

)
0.6

.
( 9.52 )
0.37

1.44 = 498.6
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α)
α = Nu
f

K
f
l
λ
⋅ =498.6
0.03
10 57.4
-2

⋅ = 9359.9
K m
W
2
5
10 9 . 9359 03 . 0
1
10 80
O
3

⋅ ⋅ π ⋅

=

=308.75 kW
zbirka zadataka iz termodinamike strana 46
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.34. Suvozasi}ena vodena para (I=180
o
C) transportuje se kroz parovod na rastojawe od L=4 km. Parovod
je napravqen od ~eli~nih cevi (λ
1
=50 W/mK), pre~nika (∅=100/80 mm) i izolovan je slojem staklene
vune (λ
2
=0.04 W/mK) debqine δ=90 mm. Pra}ewe atmosferskih uslova pokazalo je da:
- maksimalna brzina vetra koji duva normalno na parovod je w=10 m/s
- minimalna temperatura okolnog vazduha je −10
o
C
U parovod treba ugraditi kondenzacione lonce na drugom (2.) i ~etvrtom (4.) kilometru. Ukoliko gubici
zra~ewem iznose 60º od gubitaka konvekcijom, a koeficijent prelaza toplote sa strane pare koja se
kondenzuje du` celog cevovoda iznosi α
1
=9000 W/m
2
K , odrediti potreban kapacitet kondenzacionih
lonaca (kg/s). Pri izra~unavawu koeficijenta prelaza toplote sa strane vazduha zanemariti popravku ε
T
,
tj. smatrati da je ε
T
=1
razmewen toplotni protok na prva dva kilometra (L
1
=2000 m):
ehje • zra prelaz
1 O O O
|
|
.
|

\
|
+
|
|
.
|

\
|
=
⋅ ⋅ ⋅
=
prelaz
O 6 . 1
|
|
.
|

\
|

1
2 3 2
3
2 1
2
1 1 1
vazduh para
1 L
d
1
d
d
lh
2
1
d
d
lh
2
1
d
1
T T
6 . 1 O ⋅
α ⋅ π
+
λ ⋅ π
+
λ ⋅ π
+
α ⋅ π

⋅ =

= ...
1. korak: fizi~ki parametri za vazduh ha IemperaIuri I
f
=−10
o
C
λ
f
= 2.36
.
10

2

mK
W
ν
f
= 12.43
.
10

6

s
m
2
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
ek
=d
3
= 0.28 m
3. korak: izra~unavawe potrebnih kriterijuma sli~nosti
Re
f
=
f
K
l w
υ

=
6
10 43 . 12
28 . 0 10

=2.25
.
10
5
(turbulentno strujawe)
Fr
f
=( )
C
o
10
f
T
Fr
− =
=0.712
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini
C=0.023, m=0.8, h=0.4, p=0
zbirka zadataka iz termodinamike strana 47
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
( ) ( ) ( ) 1 Gr 712 . 0 10 25 . 2 021 . 0 Nu
0
f
4 . 0
8 . 0
5
f
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ = =384.1
6. korak izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α)
ek
f
f
l
Nu
λ
⋅ = α  =
28 . 0
10 36 . 2
1 . 384
2 −

⋅ =32.4
K m
W
2
2000
5 . 47 28 . 0
1
100
280
lh
04 . 0 2
1
80
100
lh
50 2
1
9000 08 . 0
1
10 180
6 . 1 O1 ⋅
⋅ π
+
⋅ π
+
⋅ π
+
⋅ π
+
⋅ =

=  1 O

= 147 kW
r m O 1 1 ⋅ =
⋅ ⋅

r
O
m
1
1

= =
2015
147
=0.073
s
kg
napomena: Razmewena toplota na drugom delu cevovoda (du`ine L
2
=2 km) je
identi~na kao na prvom delu cevovoda (du`ine L
1
=2 km), pa je i
kapacitet drugog kondenzazcionog lonca jednak kapacitetu prvog
kondenzacionog lonca,  2 m

=0.073
s
kg
8.35. Upravno na cev, spoqa{weg pre~nika d=200 mm i du`ine L=8 m, struji suv vazduh temperature
I
f
=−20
o
C, pri p=101.3 kFa. Temperatura na spoqa{woj povr{i cevi je konstantna i iznosi I
z
=180
o
C.
Odrediti brzinu strujawa vazduha pri kojoj toplotni protok sa cevi na vazduh iznosi 20 kW.
L
d
1
I I
O
f z

α ⋅ π ⋅

=

⇒ α =
( )
f z
I I L d
O
− ⋅ ⋅ π ⋅

= 20
K m
W
2
α =
( ) 20 180 8 2 . 0
20
+ ⋅ ⋅ π ⋅
= 20
K m
W
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 48
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
fizi~ki parametri za vazduh na I
f
=−20
o
C
λ
f
= 2.28
.
10

2

mK
W
ν
f
= 12.79
.
10

6

3
m
kg
l
k
=0.2 m,   Fr
f
= 0.716,  Fr
z
= 0.681, ε
T
=
25 . 0
A
F
Fr
Fr
|
|
.
|

\
|
=1
α =
k
T
p h m
k
f
l
Gr Fr Re C
l
Nu
λ
⋅ ε ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ =
λ
⋅ ⇒
Re =
m
1
T
p
f
h
f
k
Gr Fr C
1 l
|
|
.
|

\
|
ε ⋅ ⋅ ⋅

λ
⋅ α = ...
predpostavimo da je strujawe vazduha oko cevi turbulentno tj. da va`i:
2
.
10
5
< Re
f
< 1
.
10
7

C =0.023

ε
β
=0.023, m =0.8,   h =0.4,   p=0
Re=
8 . 0
1
4 . 0 2
1 716 . 0 023 . 0
1
10 28 . 2
2 . 0
20
|
|
.
|

\
|
⋅ ⋅

=8.42
.
10
4
pretpostavka neta~na !
predpostavimo da je strujawe vazduha oko cevi preobra`ajno tj. da va`i:
1
.
10
3
< Re
f
< 2
.
10
5

C =0.26

ε
β
=0.26,   m =0.6,   h =0.37,   p=0
Re=
6 . 0
1
37 . 0 2
1 716 . 0 26 . 0
1
10 28 . 2
2 . 0
20
|
|
.
|

\
|
⋅ ⋅

=6.38
.
10
4
pretpostavka ta~na !
w =
k
f f
l
Re υ ⋅

2 . 0
10 79 . 12 10 38 . 6
6 4 −
⋅ ⋅ ⋅
=4.08
s
m
zbirka zadataka iz termodinamike strana 49
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.36. Kroz cev od ner|aju}eg ~elika ( λ=17 W/mK ), pre~nika ∅=51x2.9 mm i du`ine L=2.5 m, struji
voda I

=80
o
C=cohsI,  sredwom brzinom w
w
=1 m/s. Upravno na cev struji vazduh sredwe temperature
I
f
=20
o
C=cohsI, sredwom brzinom w
f
=2 m/s. Odrediti toplotni protok sa vode na vazduh kao i
temperaturu spoqa{we povr{i cevi ( smatrati da je ε
Tu
= ε
Ts
= 1).
re{ewe:

O=544.2 W, I = 79.5
o
C
8.37. Dve kvadratne plo~e stranica du`ine a=1 m obrzauju ravnu povr{ (zanemarqive debqine) du`
koje brzinom w=1 m/s struji suv vazduh (I=10
o
C, p=1 bar). Odrediti koliko se toplote preda vazduhu
za slede}a tri slu~aja:
a) obe plo~e su stalne temperature I
z
=120
o
C
b) prva plo~a je stalne temperature I
z
=120
o
C, a druga je adijabatski izolovana
c) prva plo~a je adijabatski izolovana, a druga plo~a je stalne temperature I
z
=120
o
C
a)
l
k
=
w
Re
f kr
ν ⋅
=
1
10 16 . 14 10 5
6 5 −
⋅ ⋅ ⋅
=6.9 m
kako je L=a+a= 2 m  ≤ l
kr
strujawe vazduha du` cele plo~e je laminarno
napomena: υ
f
=14.16
.
10

6
s
m
2
(vazduh na temperaturi I
f
=10
o
C)
a
a
a
zbirka zadataka iz termodinamike strana 50
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
a)
a 2 0 O −

=  2 a a
1
I I
a 2 0
f z
⋅ ⋅ ⋅
α

=...
1. korak: fizi~ki parametri za vazduh na temperaturi I
f
=10
o
C
λ
f
= 2.51
.
10

2

mK
W
, υ
f
=14.16
.
10

6
s
m
2
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
=2a =2 m
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
Re
f
=
6
f
k
10 16 . 14
2 1 l w

=
υ

=1.41
.
10
5
Fr
f
=( )
C
o
10
f
T
Fr
=
=0.705, Fr
z
=( )
C
o
120
z
T
Fr
=
=0.686
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini
m=0.5,   h=0.33,   p=0,   ε
T
=
25 . 0
25 . 0
z
F
686 . 0
705 . 0
Fr
Fr
|
.
|

\
|
=
|
|
.
|

\
|
=1,   C=0.664
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
Nu
f
= 0.664
.
( 1.41
.
10

)
0.5

.
( 0.705 )
0.33

1 =222.17
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α)
α
0−2a
=Nu
f

.
K
f
l
λ
=222.17

2
10 2.51
-2

=2.79
K m
W
2
a 2 0 O −

=  2 1 1
79 . 2
1
10 120
⋅ ⋅ ⋅

= 613.8 W
zbirka zadataka iz termodinamike strana 51
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
b)
a 0 O −

=  a a
1
I I
a 0
f z
⋅ ⋅
α

=...
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
=a =1 m
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
Re
f
=
6
f
k
10 16 . 14
1 1 l w

=
υ

=0.7
.
10
5
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
Nu
f
= 0.664
.
( 0.7
.
10

)
0.5

.
( 0.705 )
0.33

1 = 156.54
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α)
α
0−a
= Nu
f

.
K
f
l
λ
=156.54

1
10 2.51
-2

= 3.93
K m
W
2
a 0 O −

=  1 1
93 . 3
1
10 120
⋅ ⋅

= 432.3 W
napomena: prikazani su samo oni koraci koji nisu isti kao pod a)
c)
a 2 a O −

=  a 2 0 O −

−  a 0 O −

= 613.8 − 423.3 =181.5 W
napomena: zadatak pod c) se mo`e re{iti i na slede}i na~in:
a 2 a O −

=  ( ) a L a
1
I I
L a
f z
− ⋅ ⋅
α

=...= 1 1
65 . 1
1
10 120
⋅ ⋅

=181.5 W
( )
L a f
Nu

= ( ) ( ) | |
I
h
f
m
a 0 f
m
L 0 f
Fr Re Re C ε ⋅ ⋅ − ⋅
− −
( )
L a f
Nu

= 0.664
.
( ) ( )
(
¸
(

¸

⋅ − ⋅
5 . 0
5
5 . 0
5
10 7 . 0 10 41 . 1
.
( 0.705 )
0.33

1=65.63
α
a−L
=  ( )
L a f
Nu

.
K
f
l
λ
=65.63

1
10 2.51
-2

= 1.65
K m
W
2
zbirka zadataka iz termodinamike strana 52
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.38. Vazduh temperature I
f
=20
o
C, struji sredwom brzinom 2.5 m/s preko ravne plo~e du`ine a=5 m i
{irine b=1.5 m. Povr{i plo~e se odr`avaju na stalnoj temperaturi od I
z
=90
o
C. Odrediti toplotni
protok sa plo~e na vazduh u laminarnom delu strujawa, turbulentnom delu strujawa kao i ukupni du`
cele plo~e.
l
kr
=
w
Re
f kr
ν ⋅
=
5 . 2
10 06 . 15 10 5
6 5 −
⋅ ⋅ ⋅
=3 m
kako je L=a= 5 m > l
kr
strujawe vazduha na du`ini l
kr
je laminarno a na
du`ini L−l
kr
turbulentno
napomena: υ
f
=15.06
.
10

6
s
m
2
(vazduh na temperaturi I
f
=20
o
C)

O
lam
=  b l
1
I I
kr
lam
f z
⋅ ⋅
α

=...
1. korak: fizi~ki parametri zavazduh na temperaturi I
f
= 20
o
C
λ
f
= 2.59
.
10

2

mK
W
,  υ
f
=15.06
.
10

s
m
2
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
= l
kr
=3 m
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
Re
f
=Re
kr
=5
.
10
5
Fr
f
=( )
C
o
20
f
T
Fr
=
=0.703, Fr
z
=( )
C
o
90
z
T
Fr
=
=0.69
a
b
l
kr
vazduh
zbirka zadataka iz termodinamike strana 53
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini
m=0.5,   h=0.33,   p=0,   ε
T
=
25 . 0
25 . 0
z
F
69 . 0
703 . 0
Fr
Fr
|
.
|

\
|
=
|
|
.
|

\
|
=1,   C=0.664
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
Nu
f
= 0.664
.
( 5
.
10

)
0.5

.
( 0.703 )
0.33

1 = 417.93
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α
lam
)
α
lam
= Nu
f

.
K
f
l
λ
=417.93
3
10 2.59
-2

= 3.61
K m
W
2

O
lam
=  5 . 1 3
61 . 3
1
20 90
⋅ ⋅

=1137.2 W

O
Iur
=  ( ) b l a
1
I I
kr
Iur
f z
⋅ − ⋅
α

=...
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
= a − l
kr
=2 m
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
( )
kr
l f
Re =Re
kr
=5
.
10
5
,  ( )
L
f
Re =
6
f
10 06 . 15
5 5 . 2 L w

=
υ

=8.3
.
10
5
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini
m=0.8,   h=0.43,   p=0,   ε
T
=
25 . 0
25 . 0
z
F
69 . 0
703 . 0
Fr
Fr
|
.
|

\
|
=
|
|
.
|

\
|
=1,   C=0.037
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
( )
L
kr
l f
Nu

= ( ) ( ) | |
I
h
f
m
kr f
m
L f
Fr Re Re C ε ⋅ ⋅ − ⋅
( )
L
kr
l f
Nu

= 0.037
.
( ) ( )
(
¸
(

¸

⋅ − ⋅
8 . 0
5
8 . 0
5
10 5 10 3 . 8
.
( 0.703 )
0.43

1=576.13
zbirka zadataka iz termodinamike strana 54
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α
Iur
)
α
Iur
=( )
L
kr
l f
Nu

.
K
f
l
λ
=576.13

2
10 2.59
-2

= 7.46
K m
W
2

O
Iur
=  ( ) 5 . 1 3 5
46 . 7
1
20 90
⋅ − ⋅

=1566.8 W
L
kr
l
Iur
kr
l 0
am
l l 0 O O O

|
|
.
|

\
|
+
|
|
.
|

\
|
= =1137.2 + 1566.8 =2704 W
8.39. Vertikalnu plo~u (zanemarqive debqine), visine h=2.4 m i {irine a=0.8 m sa obe strane (u
pravcu kra}e strane) opstrujava vazduh temperature I
f
=20
o
C. Toplotni protok konvekcijom sa plo~e na
vazduh iznosi 5 kW. Odrediti sredwu brzinu strujawa vazduha, tako da se temperatura na povr{ima
plo~e odr`ava konstantnom i iznosi I
z
=70
o
C, smatraju}i da je strujawe vazduha turbulentno po celoj
plo~i.

O=  2 h a
1
I I
f z
⋅ ⋅ ⋅
α

⇒ α =
( ) 2 h a I I
O
f z
⋅ ⋅ ⋅ −

=
α =
( ) 2 4 . 2 8 . 0 20 70
5000
⋅ ⋅ ⋅ −
=26
K m
W
2
1. korak: fizi~ki parametri zavazduh na temperaturi I
f
= 20
o
C
λ
f
= 2.59
.
10

2

mK
W
,  υ
f
=15.06
.
10

s
m
2
a
h vazduh
zbirka zadataka iz termodinamike strana 55
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
= a =0.8 m
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
Fr
f
=( )
C
o
20
f
T
Fr
=
=0.703, Fr
z
=( )
C
o
70
z
T
Fr
=
=0.694
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini
m=0.8,   h=0.43,   p=0,   ε
T
=
25 . 0
25 . 0
z
F
694 . 0
703 . 0
Fr
Fr
|
.
|

\
|
=
|
|
.
|

\
|
=1,   C=0.037
6. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
2
f
k
f
10 59 . 2
8 . 0
26
l
Nu

⋅ =
λ
⋅ α = =803.09
5. korak: izra~unavawe Rejnoldsovog broja
Nu
f
=
T
p
f
h
f
m
f
Gr Fr Re C ε ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⇒ Re
f
=
m
1
T
p
f
h
f
f
Gr Fr C
Nu
|
|
.
|

\
|
ε ⋅ ⋅ ⋅
Re
f
=
8 . 0
1
43 . 0
1 1 703 . 0 037 . 0
09 . 803
|
|
.
|

\
|
⋅ ⋅ ⋅
=
5
10 184 . 3 ⋅
w =
8 . 0
10 06 . 15 10 184 . 3
l
Re
6 5
k
f f

⋅ ⋅ ⋅
=
υ ⋅
= 6
s
m
8.40. Vaqanu, vertikalnu bakarnu plo~u, visine 2.2 m i {irine 0.9 m sa obe strane opstrujava vazduh
sredwe temperature 20
o
C, sredwom brzinom 6 m/s. Sredwe temperature obe povr{i plo~e iznose
70
o
C, a zidova velike prostorije u kojoj se plo~a nalazi 20
o
C. Odrediti toplotni protok koji se
odvodi sa plo~e (debqinu plo~e zanemariti) ako se strujawe vr{i u pravcu kra}e strane.
re{ewe:

|
|
.
|

\
|
O =
12
prelaz O
|
|
.
|

\
|

+
13
ehje • zra O
|
|
.
|

\
|

= 2015.6 + 912.3 = 2972.9 W
zbirka zadataka iz termodinamike strana 56
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.41. Iznad horizontalne ravne betonske plo~e, du`ine L=2 m, toplotno izolovane sa dowe strane,
suv vazduh stawa (p=1 bar, T
f
=283 K) proti~e brzinom w=3 m/s. Ako se pod dejstvom toplotnog
zra~ewa, na gorwoj povr{i plo~e ustali temperatura T
z
=323 K, odrediti povr{inski toplotni
protok (toplotni fluks) tog zra~ewa i grafi~ki predstaviti raspored temperatura u betonskoj plo~i
i okolnom vazduhu.
toplotni bilans ozra~ene povr{i:
o apsorbovah ho reflekIova eho • dozra
q q q + =
( ) ε − ⋅ = 1 q q
eho • dozra eho • dozra
+
c
4
z
f 1 2 z
C
1
100
T
1
T T T T
⋅ ε
|
|
.
|

\
|
+
α

+
λ
δ

eho • dozra
q =
|
|
|
|
|
.
|

\
|
⋅ ε
|
.
|

\
|
+
α

ε
c
4
z
f z
C
1
100
T
1
T T 1
=...
ε = K
.
ε
h
= 0.98
.
0.94 = 0.92
α = ?
q
reflekIovaho
q
sopsIv.zra•ehje
α
L
vazduh, w=3 m/s
T
f
T
z
T
z
=cohsI
q
dozra•eho
zbirka zadataka iz termodinamike strana 57
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
1. korak: fizi~ki parametri za vazduh na temperaturi I
f
=10
o
C
λ
f
= 2.51
.
10

2

mK
W
, υ
f
=14.16
.
10

6
s
m
2
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
=L =2 m
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
Re
f
=
6
f
k
10 16 . 14
2 3 l w

=
υ

=4.24
.
10
5
Fr
f
=( )
C
o
10
f
T
Fr
=
=0.705, Fr
z
=( )
C
o
120
z
T
Fr
=
=0.698
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini
m=0.5,   h=0.33,   p=0,   ε
T
=
25 . 0
25 . 0
z
F
698 . 0
705 . 0
Fr
Fr
|
.
|

\
|
=
|
|
.
|

\
|
=1,   C=0.664
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
Nu
f
= 0.664
.
( 4.24
.
10

)
0.5

.
( 0.705 )
0.33

1 =385.26
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α)
α =Nu
f

.
K
f
l
λ
=385.26

2
10 2.51
-2

=4.84
K m
W
2
eho • dozra
q =
|
|
|
|
|
.
|

\
|
⋅ ε
|
.
|

\
|
+
α

ε
c
4
z
f z
C
1
100
T
1
T T 1
=
|
|
|
|
|
.
|

\
|

|
.
|

\
|
+

67 . 5 92 . 0
1
100
323
84 . 4
1
283 323
92 . 0
1
4
=827.6
2
m
W
zbirka zadataka iz termodinamike strana 58
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
8.42. U istosmernom razmewiva~u toplote tipa cev u cevi zagreva se

m
e
=1500 kg/h etanola od
T
1
=10
o
C to T
2
=30
o
C. Grejni fluid je suvozasi}ena vodena para p=0.12 bar koja se u procesu razmene
toplte sa etanolom potpuno kondenzuje. Etanol proti~e kroz cev a para se kondenzuje u anularnom
prostoru. Unutra{wi pre~nik unutra{we cevi iznosi d=100 mm. Zanemaruju}i toplotni otpor
prelaza sa pare na cev, toplotni otpor provo|ewa kroz cev kao i toplotne gubitke u okolinu odrediti:
a) maseni protok grejne pare
b) du`inu cevi
a)
prvi zakon termodinamike za proces u razmewiva~u toplote:

O
12
= ∆

H
12
+  12 T W

H
1
=

H
2
2 pe
e
2
p
1 pe
e
1
p T c m h m T c m h m ⋅ ⋅ + ⋅ = ⋅ ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
( )
2 1
1 2 pe
e
p
h h
T T c m
m

− ⋅ ⋅
=

=
( )
2384
10 30 45 . 2
3600
1500
− ⋅ ⋅
=8.56
.
10

2

s
kg
h
1
=2591
kg
kJ
(h′′,  p=0.12 bar)
h
2
=207
kg
kJ
(h′,   p=0.12 bar)
c
pe
=2.45
kgK
kJ
specifi~ni toplotni kapacitet etanola odre|en za sredwu
temperaturu etanola: T
e
=  =
+
2
30 10
20
o
C
b)
L
k
1
T
O
SR
raz ⋅

=

⇒ L =
sr
raz
T k
O
∆ ⋅

=...

O
raz
− interno razmewena toplota u razmewiva~u izme|u pare i etanola
k − koeficijent prolaza toplote sa pare na etanol
∆T
sr
− sredwa logaritamska razlika temperatura izme|u pare i etanola
zbirka zadataka iz termodinamike strana 59
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu ograni~enom
konturom K:

O
raz
= ∆

H
12
+  12 T W

O
raz
= ( ) ( ) 207 2591 10 56 . 8 h h m
2
2 1
p − ⋅ ⋅ = − ⋅

=204.07 kW
∆T
max
=49.15 − 10= 39.15
o
C
∆T
mih
=49.15 − 30 = 19.15
o
C
∆T
sr
= =

15 . 19
15 . 39
lh
15 . 19 15 . 39
28.3
o
C
e 1 2
2
F 2
d
1
d
d
lh
2
1
d
1
k
1
α ⋅ π
+
λ ⋅ π
+
α ⋅ π
= ⇒ k= α ⋅ π ⋅
1
d =...
F 2
d
1
α ⋅ π
−  toplotni otpor prelaza sa strane pare, zanemaren uzadatku
2
2
d
d
lh
2
1

λ ⋅ π
− toplptni otpor provo|ewa kroz cev, zanemaren u zadatku
e 1
d
1
α ⋅ π
−  toplotni otpor prelaza sa strane etanola
α
e
= ?
K
para, h
1
para, h
2
etanol, T
1
etanol, T
2
raz O

para
etanol
49.15
10
30
49.15
T
L
zbirka zadataka iz termodinamike strana 60
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
1. korak: fizi~ki parametri za etanol odre|eni za sredwu temperaturu
etanola u cevi:
2
30 10
2
T T
T
2 e 1 e
esr
+
=
+
= =20
o
C
λ
f
= 0.183
mK
W
ρ
f
= 789
3
m
kg
µ
f
= 1.19
.
10

3
s Fa ⋅ c
pf
= 2.45
kgK
kJ
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
=
π ⋅
π ⋅
⋅ = ⋅
1
2
1
d
4
d
4
O
A
4 =d
1
=100 mm
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
Fr
f
=
f
f pf
c
λ
µ ⋅
=
183 . 0
10 19 . 1 10 45 . 2
3 3 −
⋅ ⋅ ⋅
=15.93
Fr
z
=
z
z pz
c
λ
µ ⋅
=...=
178 . 0
10 695 . 0 10 81 . 2
3 3 −
⋅ ⋅ ⋅
=10.97
µ
z
, λ
z
, c
pz
fizi~ki parametri etanola na temperaturi T
z
=49.15
o
C
µ
z
= 0.695
.
10

3
s Fa ⋅   λ
z
= 0.178
mK
W
c
pz
= 2.81
kgK
kJ
Re
f
=
f
K f
l w
µ
⋅ ⋅ ρ
= ...=
3
2
10 19 . 1
1 . 0 10 7 . 6 789

⋅ ⋅ ⋅
= 4442.3     prelazni re`im strujawa
w =
π ⋅ ⋅ ρ

2
1 f
E
d
m 4
=
π ⋅ ⋅

2
1 . 0 789
3600
1500
4
=6.7
.
10

2

s
m
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini
m=0,   h=0.43,   p=0,   ε
T
=
25 . 0
z
f
Fr
Fr
|
|
.
|

\
|
=
25 . 0
97 . 10
93 . 15
|
.
|

\
|
=1.1,    C=K
0
=.. .=13.8
K
0
=f ( Re )= 13.8
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
Nu
f
=13.8
.
( 15.93 )
0.43

1.1 = 50
zbirka zadataka iz termodinamike strana 61
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α)
α
e
= Nu
f

K
f
l
λ
⋅ =50
3 -
10 100
0.183

⋅ = 91.5
K m
W
2
k= α ⋅ π ⋅
1
d
e
= 3 . 91 1 . 0 ⋅ π ⋅ =28.75
mK
W
L =
sr
raz
T k
O
∆ ⋅

=
3 . 28 10 28.75
07 . 204
3 -
⋅ ⋅
= 251 m
8.43. U kqu~alu vodu pritiska p=10 bar, koja pri konstantnom pritisku isparava u proto~nom kotlu,
potopqeno je 20 pravih cevi, unutra{weg pre~nika d=95 mm. Kroz cev  (pri konstantnom pritisku,
p=1 bar), brzinom w
f
=6 m/s, struji dimni gas (r
CO2
=0.13, r
H2O
=0.11, r
N2
=0.76). Temperatura gasa na
ulazu u cevi je 460
o
C, a na izlazu iz wih 260
o
C. Ako se zanemari toplotni otpor provo|ewa kroz
zidove cevi kao i toplotni otpor prelaza sa cevi na kqu~alu vodu odrediti:
a) koli~inu vode koja ispari u kotlu (kg/s)
b)  potrebnu du`inu cevi
a)
prvi zakon termodinamike za proces u razmewiva~u toplote:

O
12
= ∆

H
12
+  12 T W

H
1
=

H
2
2 pdg
dg
2
w
1 pdg
dg
1
w T c m h m T c m h m ⋅ ⋅ + ⋅ = ⋅ ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
( )
1 2
2 1 pdg
dg
w
h h
T T c m
m

− ⋅ ⋅
=

=...=
( )
3 . 2015
260 460 14 . 1 48 . 0 − ⋅ ⋅
=5.43
.
10

2

s
kg
20
4
095 . 0
6 562 . 0 h
4
d
w m
2 2
dg
dg ⋅
π ⋅
⋅ ⋅ = ⋅
π
⋅ ⋅ ρ =

=0.48
s
kg
c
pdg
=1.14
kgK
kJ
specifi~ni toplotni kapacitet i gustina dimnnog ρ
dg
=0.562
3
m
kg
gasa odre|eni za sredwu temperaturu dimnog gasa: T
e
=
=
+
2
260 460
360
o
C
h
1
= 762.7
kg
kJ
(h′,  p=10 bar)
h
2
=2778
kg
kJ
(h′′,   p=10 bar)
zbirka zadataka iz termodinamike strana 62
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
b)
L
k
1
T
O
SR
raz ⋅ =

⇒ L =
sr
raz
T k
O
∆ ⋅

=...

O
raz
− interno razmewena toplota u razmewiva~u izme|u dimnog gasa i vode
k − koeficijent prolaza toplote sa dimnog gasa na vodu
∆T
sr
− sredwa logaritamska razlika temperatura izme|u dimnog gasa i vode
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu
ograni~enom konturom K:

O
raz
= ∆

H
12
+  12 T W

O
raz
= ( ) ( ) 260 460 14 . 1 48 . 0 T T c m
2 1 pdg
dg − ⋅ ⋅ = − ⋅

=109.44 kW
∆T
max
=460 −180= 280
o
C
∆T
mih
=260 − 180 = 80
o
C
∆T
sr
= =

80
280
lh
80 280
159.65
o
C
K
dimni gas gas, T
1
dimni gas, T
2
voda, h
1
para, h
2
raz O

voda
dimni gas
460
180 180
260
T
L
zbirka zadataka iz termodinamike strana 63
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
dg 1 2
2
w 2
d
1
d
d
lh
2
1
d
1
k
1
α ⋅ π
+
λ ⋅ π
+
α ⋅ π
= ⇒ k= α ⋅ π ⋅
1
d
dg
=...
w 2
d
1
α ⋅ π
−  toplotni otpor prelaza sa strane vode, zanemaren uzadatku
2
2
d
d
lh
2
1

λ ⋅ π
− toplptni otpor provo|ewa kroz cev, zanemaren u zadatku
dg 1
d
1
α ⋅ π
−  toplotni otpor prelaza sa strane dimnog gasa
α
dg
= ?
1. korak: fizi~ki parametri za dimni gas odre|eni za sredwu temperaturu
dimnog gasa:
2
260 460
2
T T
T
2 dg 1 dg
dgsr
+
=
+
= =360
o
C
λ
f
= 5.36
.
10

2

mK
W
ρ
f
= 0.562
3
m
kg
µ
f
= 30.3
.
10

6
s Fa ⋅ c
pf
= 1.139
kgK
kJ
2. korak: karakteristi~na du`ina ~vrste povr{i
l
k
=
π ⋅
π ⋅
⋅ = ⋅
1
2
1
d
4
d
4
O
A
4 =d
1
=95 mm
3. korak: potrebni kriterijumi sli~nosti
Fr
f
=( )
C
o
360
f
T
Fr
=
=0.64, Fr
z
=( )
C
o
180
z
T
Fr
=
=0.67
Re
f
=
f
K f
l w
µ
⋅ ⋅ ρ
=
6
10 3 . 30
095 . 0 6 562 . 0

⋅ ⋅
=10572
4. korak: konstante u kriterijalnoj jedna~ini
m=0,   h=0.43,   p=0, ε
T
=1.27 − 0.27
f
z
T
T
⋅ =1.27 − 0.27
633
453
⋅ =1.077,
predpostavimo
K
l
L
>50  ⇒ ε
L
= 1 ⇒ C=0.021 C=0.021

ε
L
=0.021
zbirka zadataka iz termodinamike strana 64
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
5. korak: izra~unavawe Nuseltovog broja
Nu
f
=0.021

(10572 )
0.8

.
( 0.64 )
0.43

.
1.077=30.93
6. korak: izra~unavawe koeficijenta prelaza toplote (α)
α
dg
= Nu
f

K
f
l
λ
⋅ =30.93
3 -
-2
10 95
10 5.36

⋅ =17.45
K m
W
2
k= α ⋅ π ⋅
1
d
dg
= 45 . 17 095 . 0 ⋅ π ⋅ = 5.21
mK
W
L =
20 65 . 159 10 21 . 5
44 . 109
h T k
O
3
sr
⋅ ⋅ ⋅
=
⋅ ∆ ⋅

= 6.6 m
provera pretpostavke iz 4. koraka:
K
l
L
>50
K
l
L
=
095 . 0
6 . 6
=69.5 >50   ⇒ pretpostavka je ta~na
8.44. U razmewiva~u toplote sa suprotnosmerim tokom fluida zagreva

V =6000 m
3
/h se ( pri p=101.3
kFa, I=0
o
C) vazduha (ideala gas) od po~ete temperature T
1
= 40
o
C do krajwe temperature T
2
=80
o
C,
pomo}u vode temperature T
w1
=90
o
C. Procewena vrednost koeficijenta prolaza toplote iznosi k=500
W/(m
2
K). Ukupna povr{ina za razmenu toplote iznosi A=18 m
2
. Odrediti maseni protok vode (kg/s).
T R
V p
m
g
vazduh

=

=
273 287
3600
6000
10 3 . 101
3

⋅ ⋅
=2.16
s
kg
K
voda, T
w1
voda, T
w2
vazduh, T
1
vazduh, T
2
raz O

zbirka zadataka iz termodinamike strana 65
dipl.ing. @eqko Ciganovi}                                                                                           zelko@euheI.yu
prvi zakon termodinamike za proces u otvorenom termodinami~kom sistemu
ograni~enom konturom K:

O
raz
= ∆

H
12
+  12 T W

O
raz
= ( ) ( ) 40 80 1 16 . 2 T T c m
1 2 pv
v − ⋅ ⋅ = − ⋅

=86.4 kW
A
k
1
T
O
SR
raz ⋅ =

sr
T ∆  =
A k
Oraz

=
18 5 . 0
4 . 86

= 9.6
o
C
( ) ( )
40 T
80 90
lh
40 T 80 90
T
2 w
2 w
sr

− − −
= ∆
T
w2
= ?
pretpostavimo I
w2
=60
o
C ⇒
sr
T ∆ =14.4
o
C (nije ta~no!)
pretpostavimo I
w2
=48
o
C ⇒
sr
T ∆ =8.9
o
C (nije ta~no!)
pretpostavimo I
w2
=49
o
C ⇒
sr
T ∆ =9.5
o
C (ta~no!)
prvi zakon termodinamike za proces u razmewiva~u toplote:

O
12
= ∆

H
12
+  12 T W

H
1
=

H
2
2 pv
v
2 w
w
1 pv
v
1 w
w T c m h m T c m h m ⋅ ⋅ + ⋅ = ⋅ ⋅ + ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
( )
2 w 1 w
1 2 pv
v
w
h h
T T c m
m

− ⋅ ⋅
=

=
( )
3 . 209 377
40 80 1 16 . 2

− ⋅ ⋅
=0.5
s
kg
h
w1
=377.0
kg
kJ
(p=1 bar, T
w1
=90
o
C)
h
w2
=209.3
kg
kJ
(p=1 bar, T
w2
=49
o
C)
90
o
C
80
o
C
voda
vazduh
40
o
C
?