Υλικό σηµείο µάζας m, κινείται εντός δυναµικού πεδίου, που εξασκεί

στην µάζα m δύναµη η οποία απορρέει από συνάρτηση δυναµικής
ενέργειας της µορφής:
U=

(

k 2
x + y2
2

)

(α)

όπου k θετική και σταθερή ποσότητα και x, y οι συντεταγµένες θέσε
ως του υλικού σηµείου. Κάποια στιγµή που λαµβάνεται ως αρχή του
χρόνου το υλικό σηµείο βρίσκεται στο σηµείο Α(α, 0) και έχει ταχύ
!
τητα v0, της οποίας ο φορέας είναι κάθετος στην επιβατική του ακτί
να OA , και ανήκει στο επίπεδο κίνησής του Οxy. Να βρεθεί η µορφή
της τροχιάς του υλικού σηµείου.
!
ΛΥΣΗ: Η δύναµη F που δέχεται το σωµατίδιο από το πεδίο είναι συντηρητική
αφού απορρέει από συνάρτηση δυναµικής ενέργειας, υπολογίζεται δε µέσω της
σχέσεως:

!
!
# "U ! "U !&
F = -!U = -%
i+
j(
"y '
$ "x

(1)

! !
όπου i , j τα µοναδιαία διανύσµατα των αξόνων Ox και Oy αντιστοίχως.
Εξάλ
!
λου εάν Fx , Fy είναι οι αλγεβρικές τιµές των συνιστωσών της F στους άξονες
Ox, Oy, θα έχουµε την σχέση:

!
!
!
F = Fx i + Fy j

η οποία συνδυαζόµενη µε την (1) δίνει:
Fx = -!U/!x " (" ) Fx = -kx !
# !
"
Fy = -!U/!y $
Fy = -ky #

(2)

Εφαρµόζοντας για το υλικό σηµείο τον δεύτερο νόµο κίνησης του Νεύτωνα
κατά τις διευθύνσεις των αξόνων Ox, Oy παίρνουµε τις σχέσεις:

m(d2x/dt2 ) = Fx ! (2) m(d2x/dt2 ) = -kx !
" !
" !
m(d2y/dt2 ) = Fy #
m(d2y/dt2 ) = -ky #

d2x/dt2 +(k/m)x = 0 !
d2x/dt2 +! 2x = 0 "
!
"
#
d2y/dt2 +(k/m)y = 0 #
d2y/dt2 +! 2y = 0 $

(3)

όπου ! 2 =k/m. Οι σχέσεις (3) αποτελούν δύο οµογενείς γραµµικές διαφορικές
εξισώσεις δευτέρας τάξεως µε σταθερούς συντελεστές και δέχονται λύσεις της
µορφής:
x = A1x!µ"t + A 2x#$%"t &
'
y = A1y!µ"t + A 2y#$%"t (

(4)

όπου Α1x, A1y, A2x, A2y σταθερές ολοκληρώσεως που θα καθορισθούν από τις
αρχικές συνθήκες κίνησης του υλικού σηµείου. Παραγωγίζοντας ως προς τον
χρόνο τις σχέσεις
(4) παιρνουµε τις αλγεβρικές τιµές των συνιστωσών της
!
ταχύτητας v του υλικού σηµείου στούς άξονες Οx και Οy, δηλαδή θα έχουµε:
vx = dx / dt = A1x!"#$!t - A 2x! %µ!t &
'
vy = dy / dt = A1y!"#$!t - A 2y! %µ!t (

(5)

Για t=0 οι σχέσεις (4) και (5) δίνουν:
! = A 2x "
0 = A1x! "
# και
#
0 = A 2y $
v0 = A1y! $

Σχήµα 1
οπότε οι σχέσεις (4) γράφονται:
'
x = !"#$%t
x2/! 2 = "#$ 2%t ' (+ )
( !
( !
y = (v0 /%)&µ%t )
% 2y2 /v20 =&µ 2%t )

x2 " 2y2
x2
y2
+ 2 =1 !
+
=1
!2
v0
! 2 v20 / " 2

(6)

Η σχέση (6) δηλώνει ότι η τροχιά που διαγράφει το υλικό σηµείο είναι έλλειψη
µε κέντρο την αρχή Ο, της οποίας οι ηµιάξονες έχουν µήκη α και v0/ω.

!
Παρατήρηση: Η δύναµη F που δέχεται το υλικό σηµείο από το δυναµικό
πεδίο µπορεί να πάρει την µορφή:

!
!
! (2) !
!
!
F = Fx i + Fy j ! F = -kx i - ky j !
!
!
!
!
!
F = -k(x i + y j) ! F = -kr

(7)

!
όπου r το διάνυσµα! θέσεως του υλικού σηµείου ως προς την αρχή Ο. Η σχέση
(7) δηλώνει ότι η F είναι ελκτική κεντρική δύναµη εκπορευόµενη από την
αρχή Ο και η µορφή της µας επιτρέπει να χαρακτηρίζουµε το υλικό σηµείο ως
αρµονικό ταλαντωτή δύο διαστάσεων.
P.M. fysikos

Στην διάταξη του σχήµατος (2) οι µεταλλικές ράβδοι A1x1 και A2x2
είναι υπεραγώγιµες και στερεωµένες σε οριζόντιο επίπεδο, έχουν
απεριόριστο µήκος, ο δε πυκνωτής είναι φορτισµένος υπό τάση V0. H
µεταλλική ράβδος MN έχει µήκος α και αµελητέα ηλεκτρική αντίστα
ση µπορεί δε να ολισθαίνει χωρίς τριβή κατά µήκος των A1x1 και
A2x2. Tο όλο σύστηµα
! βρίσκεται µέσα σε κατακόρυφο οµογενές µαγνη
τικό πεδίο έντασης B . Tην στιγµή t=0 κλείνουµε τον διακόπτη Δ. Nα
βρεθούν:
i) η ένταση του ρεύµατος που διαρρέει το κύκλωµα σε συνάρτηση µε
τον χρόνο και
ii) η ταχύτητα της ράβδου σε συνάρτηση µε τον χρόνο. Δίνονται η χω
ρητικότητα C του πυκνωτή, ο συντελεστής αυτεπαγωγής L του ιδα
νικού πηνίου και η µάζα m της ράβδου MN.

ΛΥΣΗ: i) Όταν κλείσει ο διακόπτης Δ ο πυκνωτής αρχίζει εκφορτιζόµενος
διαµέσου του πηνίου και της αγώγιµης διαδροµής Α1ΜΝΑ2 µε αποτέλεσµα να
προκύπτει στο κύκλωµα ηλεκτρικό
! ρεύµα µεταβλητής έντασης, που προκαλεί
επί της ράβδου δύναµη Laplace FL , η οποία την θέτει σε κίνηση. Επειδή κατά
την εξέλιξη του φαινοµένου δεν υπάρχουν στο σύστηµα απώλειες ενέργειας, ο
ρυθµός µεταβολής της ολικής του ενέργειας είναι κάθε στιγµή µηδέν, δηλαδή
ισχύει η σχέση:
d ! q 2 Li2 mv2 $
+
+
=0 !
dt #" 2C
2
2 &%

q dq
di
dv
+ Li
+ mv
=0
C dt
dt
dt

(1)

!
όπου q το ηλεκτρικό φορτίο του πυκνωτή, i η ένταση του ρεύµατος και v η
ταχύτητα της ράβδου ΜΝ την στιγµή t που εξετάζουµε το σύστηµα. Όµως το
πηλίκο dq/dt αποτελεί την ένταση i, !ενώ η ποσότητα mdv/dt αποτελεί την
αλγεβρική τιµή της δύναµης Laplace FL , δηλαδή είναι ίση µε Βαi. Έτσι η σχέ
ση (1) γράφεται:
q
di
i + Li
+ vB!i = 0 !
C
dt

q
di
+L
+ vB! = 0
C
dt

(2)

Σχήµα 2
Παραγωγίζοντας την (2) ως προς τον χρόνο t παίρνουµε την σχέση:
1 dq
d2i dv
+L 2 +
B! = 0 !
C dt
dt
dt

i
d2i B!i
+L 2 +
B! = 0 !
C
m
dt

d2i " B2! 2
1
+$
+
2
LC
dt
# m

d2i
+ ! 2i = 0
2
dt

%
+' i = 0 !
&

(3)

µε ω2=(Β2α2/m+1/LC). Η σχέση (3) αποτελεί µια οµογενή διαφορική εξίσωση
δευτέρας τάξεως µε σταθερούς συντελεστές και δέχεται λύση της µορφής:
i = A!µ"t + B#$%"t

(4)

όπου Α, Β σταθερές ολοκληρώσεως που θα καθορισθούν από τις αρχικές
συνθήκες του συστήµατος. Η (4) για t=0 δίνει 0=B οπότε γράφεται:
i = A!µ"t

(5)

Παραγωγίζοντας την (5) ως προς τον χρόνο παίρνουµε την σχέση:
di/dt = A!"#$!t

(6)

Όµως την χρονική στιγµή t=0 η σχέση (2) δίνει:

(

)

V0 + L di/dt

-0 = 0 !
t=0

(

A! = -V0/L ! A= -V0/!L

)

di/dt

(6)

= -V0/L !
t=0

οπότε τελικώς η (5) παίρνει την µορφή:

i = -(V0/!L)"µ!t

(7)

H (7) δηλώνει ότι το ρεύµα που κυκλοφορεί στο σύστηµα είναι αρµονικά εναλ
λασσόµενο κυλικής συχνότητας ω.
ii) Εφαρµόζοντας την χρονική στιγµή t στην ράβδο τον δευτερο νόµο κινήσεως
του Νεύτωνα παίρνουµε την σχέση:
m

(7)
dv
= FL = B!i !
dt

dv
B! V0
=#µ"t !
dt
m "L

B! V0
B!V0
#µ"tdt ! v = m "L
m"L
B!V0
v=
#$%"t + K
m" 2L

dv = -

$ #µ"tdt + K

!

(8)

H σταθερά ολοκληρώσεως Κ θα προκύψει από την αρχική σύνθήκη ότι η ταχύ
τητα της ράβδου την στιγµή t=0 είναι µηδενική, οπότε από την (8) προκύπτει
ότι:
B!V0
B!V0
0=
+K ! K = 2
m" L
m" 2L
και η (8) παίρνει την µορφή:
v=

B!V0
B!V0
B!V0
! v=
#$%"t #$%"t - 1
2
2
m" L
m" L
m" 2L

(

)

(9)

Παρατήρηση 1η:
Mπορούµε να καταλήξουµε στην σχέση (3) εφαρµόζοντας την στιγµή t στο
κύκλωµα τον δεύτερο νόµο του Kirchoff, οπότε προκύπτει η σχέση:
VC - L

|di|
- B!v = 0 !
dt

q
|di|
-L
- B!v = 0
C
dt

(α)

όπου VC η τάση του πυκνωτή, -L(di/dt) η αυτεπαγωγική ηλεκτρεγερτική
δύναµη στις σπείρες του πηνίου και Βαv η τιµή της επαγωγικής ηλεκτρε
γερτικής δύναµης κατά µήκος της κινούµενης ράβδου ΜΝ. Aν ο θετικός οπλισ
µός του πυκνωτή την χρονική στιγµή t=0 που κλείνει ο διακόπτης θεωρηθεί ως
οπλισµός αναφοράς, τότε σε πρώτο στάδιο η ένταση i του ρεύµατος είναι
αρνητική (i<0) και επειδή απολύτως αυξάνει θα ισχύει di<0, οπότε η σχέση (α)
γράφεται:
q
di
+L
- B!v = 0 !
C
dt

1 dq
d2i
dv
+ L 2 - B!
=0 !
C dt
dt
dt

i
d2i
F
+ L 2 - B! L = 0 !
C
m
dt

i
d2i
B! |i|
+ L 2 - B!
=0
C
m
dt

Επειδή i<0 η προηγούµενη σχέση γράφεται:
i
d2i B!i
+L 2 +
B! = 0 !
C
m
dt

d2i " B2! 2
1
+$
+
2
LC
dt
# m

%
+' i = 0 !
&

d2i
B2" 2
1
2
2
µε
+
!
i
=
0
!
=
+
2
m
LC
dt

δηλαδή επανευρίσκουµε την σχέση (3).
Παρατήρηση 2η:

!
Εάν x είναι η µετατόπιση της ράβδου ΜΝ από την αρχική της θέση κατά την
χρονική στιγµή t, η σχέση (9) µπορεί να γραφεί:
dx B!V0
=
#$%"t - 1
dt m" 2L

(

)

! dx =

B!V0
#$%"t - 1 dt
m" 2L

(

)

η οποία ολοκληρούµενη δίνει:
x=

B!V0
m" 2L

& (#$%"t - 1) dt + K'

! x=

B!V0 $ #µ"t '
- t) + K'
&
(
m" 2L % "

Η σταθερά ολοκληρώσεως Κ’ θα προκύψει από την αρχική συνθήκη x(0)=0,
οπότε η προηγούµενη σχέση δίνει Κ’=0 µε αποτέλεσµα αυτή να γράφεται:

x=

B!V0 $ #µ"t '
- t)
&
(
m" 2L % "

(β)

Η σχέση (β) εγγυάται ότι η κίνηση της ράβδου ΜΝ δεν είναι αρµονική ταλάν
τωση.

P.M. fysikos

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful