You are on page 1of 285

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ
ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ A΄ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
(ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ)

ΑΘΗΝΑ 1998

Ομάδα Σύνταξης
Άννα Δημητροκάλη, Φιλόλογος,
Πηνελόπη Παπαϊωάννου, Φιλόλογος

2

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
• ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ ......................................................................................5
• ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...................................................................................................7
ΜΕΡΟΣ Α΄
ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ. Ο ΛΟΓΟΣ. .............................13
ΕΙΣΑΓΩΓΗ.......................................................................................................15
ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ .............................................................................17
1. ΟΙ ΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ..................................................................................17
2. ΓΛΩΣΣΑ, ΟΜΙΛΙΑ, ΙΔΙΟΛΕΚΤΟΣ, ΥΦΟΣ ..........................................23
3. ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ.........33
4. ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ .......................................................................43
5. Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ Η ΠΕΙΘΩ
Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ
Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ Η ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ ........................52
6. ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΣ ΚΑΙ ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ...............................................57
7. Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ..........................................................................................59
ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ.........................................70
ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ.........................................................................77
ΒΙΒΛΙΟ-ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ ..............................................................................98
ΜΕΡΟΣ Β΄
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ....................................................................................................99
ΕΙΣΑΓΩΓΗ.....................................................................................................101
1. ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΕΥΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ:
Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΙ Η ΠΑΡΑΘΕΣΗ-ΟΡΓΑΝΩΣΗ
ΤΩΝ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΩΝ.......................................................................104
2. Η ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ Η ΣΑΦΗΝΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ .....................118
3. Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ. ΚΥΡΙΟΛΕΚΤΙΚΗ/
ΜΕΤΑΦΟΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. ..........................................121
4. ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ - ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ...........................................126

3

5. ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΚΑΙ Η ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ.
ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ. .........................................................................................128
6. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ...............................................................134
7. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΡΟΣΩΠΟΥ...................................................................137
8. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ ΜΕ ΑΝΑΛΟΓΙΑ ................................140
ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ.......................................145
ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ.......................................................................148
ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟ - ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ..............................172
ΜΕΡΟΣ Γ΄
ΑΦΗΓΗΣΗ .....................................................................................................173
ΕΙΣΑΓΩΓΗ.....................................................................................................175
1. ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ ...............................................................179
2. ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ
ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ...................................................................183
3. ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΑ ΕΙΔΗ, ΤΟ ΥΦΟΣ ΚΑΙ
Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥΣ................................................................................193
4. ΠΟΙΟΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ; ............................................................................205
5. Η ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΑΦΗΓΗΣΗ................................................210
6. ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ .................................................................226
7. ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ..............................................................227
7.α. Ο χρόνος του πομπού, του δέκτη, των γεγονότων .........................227
7.β. Ο χρόνος της ιστορίας και ο χρόνος της αφήγησης........................233
8. ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ..........................................................................................242
9. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΣΗ..............................................................249
10. ΤΟ ΚΩΜΙΚΟ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΓΕΛΙΟΥ .................................254
11. ΣΥΝΟΧΗ ...............................................................................................263
ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ.......................................273
ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ.......................................................................276
ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟ - ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ..............................285

4

ANTI ΠΡΟΛΟΓΟΥ
Ανάμεσα στις καινοτομίες που εισάγονται στο Ενιαίο Λύκειο με την πρόσφατη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση σημαντική θέση κατέχει η αλλαγή του τρόπου αξιολόγησης
των μαθητών. Κύρια χαρακτηριστικά της είναι: α) η δημιουργία νέων θεσμών υποστήριξης των μαθητών και αποτίμησης των γνώσεων και ικανοτήτων τους (διαγνωστική
αξιολόγηση, πρόσθετη διδακτική στήριξη, συνθετικές - δημιουργικές εργασίες, φάκελος
δραστηριοτήτων), β) ο συνδυασμός διαφορετικών μεθόδων και τεχνικών αξιολόγησης, ο
οποίος εξασφαλίζει πιο έγκυρο και πιο αξιόπιστο αποτέλεσμα, γ) η μετάθεση της
έμφασης από την απλή αποστήθιση πληροφοριών στον έλεγχο σύνθετων διδακτικών
στόχων, ανάμεσα στους οποίους κυρίαρχη θέση κατέχει η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης
και της δημιουργικής ικανότητας των μαθητών, δ) η συστηματική ενημέρωση των
εκπαιδευτικών σε θέματα αξιολόγησης και η υποβοήθησή τους με την εκπόνηση ειδικού
υποστηρικτικού υλικού. Οι καινοτομίες αυτές συνδυάζονται με ανάλογες αλλαγές που
πραγματοποιούνται στα αναλυτικά προγράμματα, στα διδακτικά βιβλία και στην
επιμόρφωση γενικότερα των εκπαιδευτικών.
Το Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας (Κ.Ε.Ε.), συμμετέχοντας από την πρώτη στιγμή
ενεργώς στην προσπάθεια εφαρμογής των παραπάνω καινοτομιών στο Λύκειο, ανέλαβε
το έργο της στήριξης των εκπαιδευτικών στον τομέα αυτόν, παρά τα προβλήματα και τις
δυσκολίες που αντιμετωπίζει λόγω έλλειψης μόνιμου προσωπικού και ανεπαρκούς
υλικοτεχνικής υποδομής. Από τον Απρίλιο του 1997 ως τον Ιούνιο του 1998 εκπόνησε
μια σειρά βιβλίων στα οποία περιέχονται ερωτήσεις διαφόρων ειδών (ανάπτυξης, σύντομης απάντησης και κλειστού τύπου), δείγματα πρόχειρων και ωριαίων δοκιμασιών,
θέματα εργασιών για το σπίτι και συνθετικών - δημιουργικών εργασιών. Τα βιβλία αυτά
αναφέρονται στα μαθήματα των δύο πρώτων τάξεων του Ενιαίου Λυκείου. Η παραπάνω
εργασία έγινε ευμενώς αποδεκτή από την πλειονότητα των εκπαιδευτικών και
θεωρήθηκε πολύτιμη βοήθεια για τους διδάσκοντες.
Τα βιβλία που αφορούν την αξιολόγηση των μαθητών της Α΄ τάξης βελτιώθηκαν με
βάση τις παρατηρήσεις των ίδιων των εκπαιδευτικών και την εμπειρία που αποκτήθηκε
από τη χρησιμοποίησή τους κατά το περασμένο σχολικό έτος 1997 - 98 και
κυκλοφορούν φέτος σε δεύτερη έκδοση.
Με την ευκαιρία της έκδοσης αυτής θα ήθελα να τονίσω τα εξής:
1. Το υλικό που περιέχεται στα παραπάνω βιβλία έχει υποστηρικτικό και συμβουλευτικό χαρακτήρα. Οι εκπαιδευτικοί έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν από
αυτό ό,τι θεωρούν πως ικανοποιεί καλύτερα τις ανάγκες τους, να το τροποποιήσουν προκειμένου να το προσαρμόσουν στις ιδιαιτερότητες των τάξεων στις
οποίες διδάσκουν και να εκπονήσουν, με βάση τα δείγματα που περιέχονται στα
βιβλία αυτά, δικά τους μέσα αξιολόγησης των μαθητών. Με ιδιαίτερη έμφαση
θέλω να τονίσω ότι οι εκπαιδευτικοί δεν είναι υποχρεωμένοι να εξαντλούν
όλες τις ερωτήσεις που αναφέρονται στις επιμέρους ενότητες των σχολικών
βιβλίων, αυξάνοντας έτσι το φόρτο εργασίας των μαθητών και μεγαλώνοντας
χωρίς λόγο το άγχος τους. Πρέπει να επιλέγουν μερικά μόνο ενδεικτικά
5

Για το λόγο αυτόν παρακαλούμε και πάλι τους εκπαιδευτικούς που θα χρησιμοποιήσουν τα βιβλία αυτά κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς 1998-99 να μας στέλνουν τις παρατηρήσεις και τις υποδείξεις τους. που με πραγματικό ζήλο και ενθουσιασμό εργάστηκαν.παραδείγματα από τις ερωτήσεις αυτές με κριτήριο την εξοικείωση των μαθητών με τα διάφορα είδη ερωτήσεων και την κάλυψη ποικίλων διδακτικών στόχων. 4. χωρίς καμιά πρόσθετη αμοιβή..Ε. συμπληρώνουν τις ερωτήσεις και ασκήσεις των σχολικών βιβλίων. προς τους εκπαιδευτικούς οι οποίοι μας έστειλαν σχόλια και παρατηρήσεις σχετικές με τα βιβλία που κυκλοφόρησαν πέρυσι και. Υπάρχουν βέβαια και μερικές πιο δύσκολες.Ε.Ε. και εγώ προσωπικά είμαστε στη διάθεση όλων των εκπαιδευτικών.Ε. προς τη Δ/νση του Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης από την οποία χρηματοδοτείται το έργο αυτό. Κατά συνέπεια πρέπει να χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με αυτές.Ε. 2. Οι ερωτήσεις που θεωρούνται από τους διδάσκοντες δύσκολες για τους μαθητές τους πρέπει να χρησιμοποιούνται με μεγάλη φειδώ στα ολιγόλεπτα και ωριαία διαγωνίσματα. Καλό είναι τα πιο δύσκολα ερωτήματα να γίνονται αντικείμενο επεξεργασίας κατά τη διάρκεια των μαθημάτων. Τελειώνοντας το σύντομο αυτόν πρόλογο θα ήθελα να εκφράσω ακόμη μια φορά τις θερμές ευχαριστίες μου προς την πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΠΘ για την υποστήριξη της προσπάθειάς μας. 5.Ε. Τους διαβεβαιώνουμε ότι όλα τα σχόλιά τους θα μελετηθούν με προσοχή και θα ληφθούν υπόψη από τις ομάδες εργασίας του ΚΕΕ. Αθήνα. Οκτώβριος 1998 Ο Πρόεδρος του Κ.Ε. Οι περισσότερες από τις ερωτήσεις που ακολουθούν θεωρούνται εύκολες. Αυτή η κλιμάκωση της δυσκολίας των ερωτήσεων βοηθεί τον εκπαιδευτικό να διαμορφώσει μόνος του μέσα εξέτασης που ανταποκρίνονται στις ικανότητες των μαθητών του και έχουν παράλληλα εγκυρότητα και διακριτότητα. Τα παραδείγματα των ερωτήσεων που έχουν εκπονηθεί από τις ομάδες εργασίας του Κ. για την αναμόρφωση των βιβλίων αυτών. για να διευκολύνουμε στο μέτρο των δυνάμεών μας το δύσκολο έργο της εφαρμογής στη σχολική πράξη του νέου τρόπου αξιολόγησης των μαθητών.Ε. 3. Η πρόθεση για την περαιτέρω βελτίωση του υλικού που αφορά την αξιολόγηση των μαθητών του Ενιαίου Λυκείου είναι δεδομένη. προς τους εκλεκτούς συνεργάτες μου στο Κ. Καθηγητής Μιχάλης Κασσωτάκης 6 . κυρίως. Οι επιστημονικοί συνεργάτες του Κ.

7 . καθώς και ως προς τον έλεγχο της επίτευξής τους.Έκθεση». Αυτή η αρχή προκύπτει από την ίδια την υφή της γλώσσας: η φυσιολογική γλωσσική συμπεριφορά δεν συνίσταται στην παραγωγή μεμονωμένων φράσεων ή προτάσεων αλλά στην πρόσληψη και στη σύνθεση (περισσότερου ή λιγότερου αρθρωμένου) λόγου σε πραγματικές καταστάσεις. ιδιαίτερα.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το μάθημα της Έκφρασης . υπερπροτασιακό) είναι σκόπιμο να μελετάται ως προς τη λειτουργία και την αποτελεσματικότητα του σε ορισμένο θεματικό πλαίσιο και σε συγκεκριμένη επικοινωνιακή περίσταση. σημασιολογικό. είναι δύσκολο να καθοριστούν παράμετροι τόσο για την ανάλυση και τη μελέτη του γνωστικού αντικειμένου. Βασική θεωρητική αρχή των βιβλίων της Έκφρασης . παραγωγής λόγου (: όπως αποκαλύπτει και ο τίτλος των βιβλίων της σειράς «Έκφραση .Έκθεσης είναι η επικοινωνιακή διδασκαλία της γλώσσας. δημιουργίας λόγου).Έκθεσης παρουσιάζει ιδιαίτερη δυσκολία ως προς τον καθορισμό των επί μέρους διδακτικών στόχων. προτασιακό. όσο και για την αξιολόγηση της επίδοσης των μαθητών σ’ αυτό. όπου οι διάφορες επικοινωνιακές λειτουργίες διαπλέκονται και επικαλύπτονται. ώστε να γίνεται πιο ευχερής ο έλεγχος της επιτυχίας των (συχνά σύνθετων) διδακτικών στόχων και πιο αντικειμενική η αξιολόγηση της επίδοσης των μαθητών. Συνεπώς. δομικό. Προτείνουμε λοιπόν να βασιστεί η αξιολόγηση σε α ν α λ υ τ ι κ ο ύ ς και σ υ σ τ η μ α τ ο π ο ι η μ έ ν ο υ ς στόχους. ο κεντρικός στόχος τους είναι να αναπτύξουν οι μαθητές την ικανότητα σύνθεσης κειμένων. έτσι ώστε κάθε άσκηση να ελέγχει ένα ή ορισμένα δεδομένα της διδασκαλίας. Η δυσκολία οφείλεται στο γεγονός ότι σ’ αυτά τα βιβλία η προσέγγιση της γλώσσας επιχειρείται μέσα από ένα ευρύτατο φάσμα χρήσεων. Γι’ αυτόν το λόγο θα ήταν αποτελεσματικότερο για τη διδακτική πράξη αν κάθε φορά ο διδάσκων περιόριζε τα ζητούμενα σε μία συγκεκριμένη μεταβλητή της γλωσσικής επικοινωνίας. Αυτό σημαίνει ότι κάθε γλωσσικό στοιχείο και κάθε επίπεδο γλωσσικής ανάλυσης (μορφολογικό. Αλλά και έτσι ώστε το σύνολο των ασκήσεων να αναπτύσσει ένα σύστημα από δεξιότητες κατανόησης και.

Ως προς την παραγωγή κειμένων. των σχέσεων ανάμεσα στο δημιουργό και τον ή τους αναγνώστη/ες. Το κριτήριο αυτών των συνεχών επιλογών είναι όχι μόνο η σημασία αλλά και οι υποδηλώσεις κάθε λέξης και φράσης στη συγκεκριμένη περίσταση καθώς και η επικοινωνιακή επενέργεια στον ακροατή ή τον αναγνώστη (π. Σ’ αυτούς τους ειδικούς στόχους καθώς και στις συγκεκριμένες ασκήσεις με τις οποίες μπορεί να ελεγχθεί η επίτευξή τους και να αξιολογηθεί η επίδοση των μαθητών αναφέρεται κάθε εισαγωγή στις ασκήσεις της αντίστοιχης ενότητας. 2. έμφαση. ανάλογα με τις χρήσεις της γλώσσας και τις πλευρές της επικοινωνίας τις οποίες πραγματεύεται η ενότητα.χ. υπαινιγμός. παραστατικότητα). Ο απώτερος στόχος αυτής της κατανόησης είναι να αναπτύξει ο μαθητής δεξιότητες προσαρμογής των λόγων και των γραπτών του στους περιορισμούς της εκάστοτε δεδομένης επικοινωνιακής περίστασης. τις ενότητες του διδακτικού εγχειριδίου διατρέχουν οι εξής γενικοί στόχοι: 1. Φυσικά. ειρωνεία. του χρόνου και του χώρου που έχει στη διάθεσή του ο δημιουργός για να συντάξει το κείμενο κλπ. αυτοί οι στόχοι εξειδικεύονται σε κάθε ενότητα. Να κατανοήσει ο μαθητής ότι κάθε κείμενο διαμορφώνεται βάσει ορισμένων εξωγλωσσικών περιορισμών: των προθέσεων του δημιουργού. 8 . ώστε να είναι τα κείμενά του κ α τ ά λ λ η λ α και α π ο τ ε λ ε σ μ α τ ι κ ά. Να συνειδητοποιήσει ο μαθητής ότι δημιουργώντας κάθε στιγμή το λόγο του έχει τη δυνατότητα να ε π ι λ έ γ ε ι κάθε λέξη και φράση ανάμεσα σε άλλες λέξεις και φράσεις που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στην ίδια θέση.

δ) Ο συνδυασμός των ασκήσεων κάθε ενότητας αποτελεί ένα σύστημα για τον έλεγχο της επίδοσης των μαθητών επί του συνολικού αντικειμένου της ενότητας. – Οι προτεινόμενες ασκήσεις με τον παραδειγματικό τους χαρακτήρα. Επιπλέον. 17). Αυτό θα πει ότι ο καθηγητής μπορεί να καταρτίσει δικές του ασκήσεις βοηθούμενος από το πνεύμα. γ) Οι ασκήσεις κάθε ενότητας έχουν εκπονηθεί έτσι ώστε να ελέγχουν την ανάπτυξη των ειδικών δεξιοτήτων κατανόησης και παραγωγής λόγου. ώστε κάθε άσκηση να εγγράφεται στο όλο θεωρητικό πλαίσιο στο οποίο στηρίχτηκαν τα βιβλία της σειράς «Έκφραση Έκθεση» και να υπηρετεί τη γενική σκοπιμότητα της συγγραφής τους. ε) Οι προτεινόμενες ασκήσεις αποτελούν παραδείγματα και όχι υποδείγματα.Για τις ασκήσεις και των τριών ακόλουθων ενοτήτων γενικά ισχύει ότι: α) Έχει καταβληθεί προσπάθεια. η πληρέστερη και δικαιότερη αξιολόγηση). η αξιοποίηση της ύλης κάθε ενότητας (o άλλος γενικός σκοπός είναι. τις οποίες πραγματεύεται κάθε ενότητα. προτάσεων και κειμένων σ’ αυτές τις ασκήσεις έχει προφανή συνάφεια με το θέμα της αντίστοιχης ενότητας. (εφόσον αυτή η ποιότητα εξαρτάται όχι μόνο από τη θεωρητική κατάρτισή του αλλά και από την εμπειρία του ως προς τη σύνταξη ασκήσεων) και να ενισχύσει την ευελιξία και τη δημιουργικότητά του (Θεοφιλίδης 1988. φράσεων. Στην πραγματικότητα συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: ο ένας γενικός σκοπός της εκπόνησής τους είναι η ανάδειξη. τους τύπους και το περιεχόμενο των προτεινόμενων ασκήσεων. θεωρούμε σκόπιμο να δοθούν οι εξής περαιτέρω διευκρινίσεις: • Οι προτεινόμενες ασκήσεις σε καμιά περίπτωση δεν έρχονται να υποκαταστήσουν εκείνες του σχολικού βιβλίου. β) Το περιεχόμενο των προς εξέταση λέξεων. – Συμβάλλουν στη συγκεκριμενοποίηση των επί μέρους διδακτικών στόχων της ενότητας και έτσι βοηθούν στην αποτελεσματικότερη διδασκαλία. σ. βέβαια. μπορούν να βοηθήσουν το διδάσκοντα να βελτιώσει την ποιότητα των ερωτήσεων που ο ίδιος υποβάλλει. αλλά 9 .

τις αρχές σύνταξης και τις γενικές ιδέες των ασκήσεων και προσαρμόζει το περιεχόμενό τους στις ανάγκες των δικών του μαθημάτων. Πιο συγκεκριμένα. μπορούν να δοθούν ως προφορικές ασκήσεις ή ως ομαδικές εργασίες μέσα στην τάξη. Η χρήση των προτεινόμενων ασκήσεων είναι πολλαπλή: εκτός από τη γραπτή.– – • – – και στον ευχερέστερο και αντικειμενικότερο έλεγχο των αποτελεσμάτων της. Οι προτεινόμενες ασκήσεις εγγράφονται στη διευρυμένη έννοια της αξιολόγησης. έτσι ώστε να ανταποκρίνονται στα ενδιαφέροντα και να ταιριάζουν με τα βιώματα των μαθητών του. Συνεπώς.και δεν υποκαθιστούν αυτές του βιβλίου. Αξιοποιούν τμήματα της ύλης του σχολικού βιβλίου για τα οποία συνήθως δεν μένει χρόνος για τη διδασκαλία τους στην τάξη. έτσι όπως έχει αναλυθεί στο τεύχος «Αξιολόγηση των μαθητών της Α΄ τάξης Λυκείου» (ΟΕΔΒ 1997). Για την αξιολόγηση της επίτευξης των διδακτικών στόχων των διαφόρων ενοτήτων έχουν χρησιμοποιηθεί οι εξής τύποι ασκήσεων: • Ερωτήσεις σύντομης απάντησης Κάθε άσκηση ζητεί τη σύνθεση μιας παραγράφου όχι απλώς επί ενός θέματος. προσαρμόζει το βαθμό δυσκολίας των ασκήσεων στο μέσο επίπεδο των δικών του μαθητών και διαμορφώνει τις σημασίες των προτάσεων και των κειμένων. Κάθε εκπαιδευτικός «κρατάει» το πνεύμα. ώστε να επινοήσει δικές του ασκήσεις και να καθοδηγήσει τα παιδιά σε εφαρμογές αυτών των θέσεων. Φωτίζουν και στηρίζουν τις θεωρητικές θέσεις του σχολικού βιβλίου δίνοντας ιδέες στον καθηγητή. Αυτό σημαίνει ότι: Δεν είναι όλες οι ασκήσεις κατάλληλες για όλες τις τάξεις και όλες τις συνθήκες διδασκαλίας και ούτε σχεδιάστηκαν με αυτόν το σκοπό. αλλά βάσει ορισμένων και ρητά διατυπωμένων περιορισμών. οι οποίοι προβλέπονται από την ύλη της αντίστοιχης ενότητας. 10 . αυτές οι ασκήσεις εμπλουτίζουν τις αρχές σύνταξης ασκήσεων που ήδη εφαρμόζει ο καθηγητής -εφόσον ούτως ή άλλως χρειάζεται να συντάσσει δικές του ερωτήσεις. εξατομικευμένη και χρονομετρημένη δοκιμασία.

ο μαθητής αντιμετωπίζει τη λέξη μέσα σε ένα ευρύτερο νοηματικό περιβάλλον: εκεί. πολλαπλή επιλογή. Και βέβαια η δυσκολία βρίσκεται στην εξεύρεση εκείνης της λέξης ή φράσης που επιτυγχάνει τη ζητούμενη επενέργεια.επικοινωνιακής επενέργειας. Έτσι. έχει καταβληθεί προσπάθεια. Οι ασκήσεις αυτές προσφέρονται για να ελέγξουν όχι μόνο την εκμάθηση του λεξιλογίου. την ειρωνεία. συμπλήρωση κενού και αντικατάσταση. κατάλληλου για να επιτελέσει ορισμένη λειτουργία σε δεδομένη περίσταση.Ευκλείδη 1997. • Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου Τα επί μέρους είδη αυτού του τύπου άσκησης είναι: σωστό-λάθος. σ. ώστε η σημασία των λέξεων να μη ζητείται σε μεμονωμένες προτάσεις. την έμφαση. καθώς και η ικανότητα παραγωγής (σύντομου ή περισσότερου εκτεταμένου) λόγου. Γενικά στις εκφωνήσεις των ερωτήσεων που ζητούν παραγωγή λόγου έχει καταβληθεί προσπάθεια να προσδιορίζεται ο νοερός αποδέκτης του κειμένου: «Γενικώς τα παιδιά βοηθούνται στο γράψιμο όταν το θέμα είναι ενδιαφέρον για αυτά και όταν ζητείται η προσαρμογή του κειμένου ανάλογα με το αναγνωστικό κοινό» (Κωσταρίδου . σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον φαίνονται και οι υποδηλώσεις. οι νύξεις και οι υπαινιγμοί που μπορούν να προκύψουν από τη χρήση της λέξης. αλλά διαφορετικής -και προδιαγεγραμμένης από την εκφώνηση. τη διακριτική διατύπωση. την ακριβολογία κλπ. 287). εκτός από την κυριολεκτική σημασία της λέξης μπορεί να φανεί και η μεταφορική σημασία. αλλά και την αφομοίωση της θεωρίας της ενότητας. Ειδικότερα ως προς το λεξιλόγιο. σύζευξη. δηλαδή το οικείο ύφος. Επίσης.• Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης Με τέτοιες ασκήσεις ελέγχεται η εμπέδωση του θεωρητικού μέρους της ενότητας. Οι ασκήσεις αντικατάστασης συνήθως είναι και οι δυσκολότερες από όλες τις ασκήσεις αντικειμενικού τύπου: από το μαθητή ζητείται να αντικαταστήσει τις υπογραμμισμένες λέξεις ή φράσεις σε μία σειρά προτάσεων ή σ’ ένα κείμενο παρέχοντας δικές του λέξεις ή φράσεις. 11 . αλλά να εντάσσεται σε μικρής έκτασης κείμενο. παρόμοιας σημασίας με τις υπογραμμισμένες.

προτίμηση για κάποιον από αυτούς τύπους. αντικειμενικού-κλειστού τύπου. δημιουργώντας από δύο έως τέσσερις παραλλαγές κριτηρίου αξιολόγησης κάθε φορά. θα πρέπει να αποφεύγεται η μονομερής χρήση ενός τύπου άσκησης. 12 . αλλά και την καλλιέργεια ευρέως φάσματος νοητικών δεξιοτήτων είναι ο συνδυασμός των τύπων άσκησης. βέβαια. Ο. σσ 24-27.. Αξιολόγηση των μαθητών της Α΄ τάξης Λυκείου. 1 Βλ.Δ. καθώς και η αποκλειστική χρήση ερωτήσεων αντικειμενικού τύπου. Αυτή η παρουσίαση δεν υποδηλώνει. Εφόσον όλοι οι τύποι ερωτήσεων έχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα1.Ε. 1997. συνδυασμός τύπων ασκήσεων) για λόγους ταξινομίας. συνιστάται ο καθηγητής να αλλάζει τη σειρά των ερωτήσεων ή και των απαντήσεων σε κάθε άσκηση.Για να μειωθεί η πιθανότητα αντιγραφής ή και συνεργασίας των μαθητών κατά τη διάρκεια της εξέτασης με ερωτήσεις αυτού του τύπου. Αυτό που ευνοεί την αντικειμενικότερη αξιολόγηση. Οι ασκήσεις παρουσιάζονται κατά ομάδες ανάλογα με τον τύπο τους (ανοικτές. σύντομης απάντησης.Β.

ΜΕΡΟΣ Α΄ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ Ο ΛΟΓΟΣ .

14

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Το Α΄ Μέρος του παρόντος τεύχους περιέχει το σώμα των ενδεικτικών ασκήσεων, όπως είχε δημοσιευθεί στο πρώτο ενιαίο (για όλα τα Φιλολογικά Μαθήματα) τεύχος του ΚΕΕ (αξιολόγηση των μαθητών της Α΄ Λυκείου στα Φιλολογικά Μαθήματα, ΟΕΔΒ, Αθήνα 1997), για την ενότητα του Διαλόγου, εκτός
από ορισμένες διορθώσεις. Περιέχει επίσης παραδειγματικές ασκήσεις επί αυτών των διδακτικών ενοτήτων του πρώτου τεύχους της Έκφρασης - Έκθεσης, οι
οποίες προτείνονται στον «Συμπληρωματικό οδηγό για τη διδασκαλία των Φιλολογικών Μαθημάτων στην Α΄ Λυκείου», Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, ΟΕΔΒ
1997, σσ. 113-121. Περιοριστήκαμε σ’ αυτά ακριβώς τα σημεία επειδή ο διατιθέμενος σχολικός χρόνος δεν επαρκεί για τη συστηματική διδασκαλία ολόκληρου του πρώτου μέρους του σχολικού εγχειριδίου. Άλλωστε, οι προτεινόμενες
ασκήσεις στα τεύχη του ΚΕΕ είναι πάντοτε ενδεικτικές. Ειδικότερα, έχει καταβληθεί προσπάθεια ώστε οι ασκήσεις επί των ενοτήτων «Γλώσσα και γλωσσικές
ποικιλίες» και «Ο Λόγος» να είναι σύμφωνες με το ενιαίο πλαίσιο προγράμματος σπουδών για τη γλώσσα (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, ΟΕΔΒ, Αθήνα 1998)
καθώς και με το ΠΔ 246/31-7-98.
Κλείνοντας την παρούσα εισαγωγή δεν είναι ίσως περιττό να επαναλάβουμε
ότι οι παρατηρήσεις και τα σχόλια των μάχιμων φιλολόγων σχετικά με την αποτελεσματικότητα, τις αδυναμίες, τον βαθμό δυσκολίας και γενικά την καταλληλότητα και τη χρησιμότητα των ασκήσεων δεν είναι απλώς επιθυμητά, αλλά
επιζητούμενα για την ανατροφοδότηση και τη βελτίωση του υποστηρικτικού
υλικού που εκπονείται στο ΚΕΕ.

15

16

ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ
ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
1. ΟΙ ΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ
1.1. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης
1.1.1. Σχεδιάζετε με τους φίλους σας να ταξιδέψετε ως τουρίστες σε διάφορες
χώρες της Ευρώπης το ερχόμενο καλοκαίρι. Να μεταφέρετε σ’ αυτούς τους φίλους σας (σε πλάγιο λόγο) τις συστάσεις που σας έδωσε:
α) ένας καθηγητής σας που αντιμετωπίζει θετικά τα σχέδιά σας και
β) η γιαγιά σας που είναι επιφυλακτική ως προς το εγχείρημα αυτό.
1.1.2. Ένας συμμαθητής σας αποφάσισε να συμμετάσχει στην ομάδα παραδοσιακών χορών του δήμου σας, Τι θα γράφατε στο ημερολόγιό σας αν:
α) αντιμετωπίζατε τους παραδοσιακούς χορούς ως αναγκαία σύνδεση με τις
ρίζες μας και
β) τους θεωρούσατε ξεπερασμένους στην εποχή μας;
1.1.3. Αναλάβατε να γράψετε στην εφημερίδα του σχολείου ένα σύντομο άρθρο
για τη σχέση των εφήβων με την τηλεόραση. Τι θα γράφατε αν την αντιμετωπίζατε:
α) ως πηγή πληροφόρησης και ψυχαγωγίας και
β) ως απώλεια χρόνου στο φορτωμένο καθημερινό πρόγραμμά σας;
1.2. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης
1.2.1. Για κάθε μία από τις ακόλουθες περιπτώσεις να δώσετε μία λέξη ή φράση
που εκφράζει την οπτική του αντίστοιχου προσώπου.
(Παράδειγμα: Έκφραση-Έκθεση Α΄ τεύχος σ. 22)

17

Α. Ένας υπάλληλος γραφείου προσφέρει ένα δώρο στον διευθυντή του για την
ονομαστική του γιορτή. Πώς σχολιάζει την ενέργεια αυτή:
α) ο ίδιος ο διευθυντής που χαίρεται,
β) ένας συνάδελφός του που αντιμετωπίζει τα δώρα προς τους ανωτέρους με
καχυποψία,
γ) η σύζυγος του υπαλλήλου που υπολογίζει τα χρήματά της;
Β. Μια ομάδα μαθητών ζωγραφίζει ένα τοπίο σε έναν εξωτερικό τοίχο του σχολείου που βρίσκεται σε πυκνοκατοικημένη συνοικία μιας πόλης. Τι λένε όταν
βλέπουν τη ζωγραφιά
α) μία μητέρα μαθητή που της αρέσει,
β) ένας περίοικος που διαφωνεί;
Γ. Ένας έφηβος αποφασίζει να ασχοληθεί επαγγελματικά με την κιθάρα.
Πώς χαρακτηρίζει αυτή την απόφαση
α) ο πατέρας του που είναι φιλότεχνος και
β) ένα συγγενικό πρόσωπο που σκέπτεται πρακτικά;
Δ. Τι σημαίνει η μελέτη ενός μαθήματος, π.χ. της Νεοελληνικής λογοτεχνίας για
α) έναν μαθητή που θέλει να είναι τυπικός και συνεπής σε όλες τις υποχρεώσεις
του,
β) έναν άλλο που αντιπαθεί το μάθημα και
γ) έναν τρίτο που το αγαπά ιδιαίτερα;
Ε. Πώς θεωρεί το παιχνίδι των παιδιών
α) ένας παιδοψυχολόγος,
β) μία μητέρα που ανησυχεί για την επίδοση του δικού της παιδιού στο σχολείο;
1.2.2. Οι ακόλουθες λέξεις διαφοροποιούνται σημασιολογικά ανάλογα με την
περίσταση και με το πρόσωπο που τις χρησιμοποιεί. Να γράψετε τι σημαίνουν
οι λέξεις σε κάθε περίσταση που δίνεται.
Α. Τράπεζα

α) για έναν οικονομολόγο

18

Παράδειγμα: α) Κι άλλο τσιμέντο έπεσε στη γειτονιά. α) για έναν αρχιτέκτονα που σχεδιάζει το κτήριο ενός θεάτρου β) για ένα θεατρικό συγγραφέα γ) για έναν παραθεριστή που του αρέσει η φυσική ζωή. στ) οικονομία. α) στο μάθημα των Θρησκευτικών β) σε ένα αστυνομικό μυθιστόρημα. β) δορυφόρος. Ορχήστρα Ζ.2. 1. Βήμα Θ. Σκηνή Η. ζ) οίκος.4. α) στο Ωδείο β) σε αρχιτεκτονικό γραφείο. Χορός ΣΤ. Με τις ακόλουθες προτάσεις χαρακτηρίζει ένας συνήθως απαισιόδοξος συνομιλητής σας συμβάντα και πρόσωπα με απορριπτική διάθεση.2. α) σε μια σχολή μπαλέτου β) στο μάθημα της αρχαίας τραγωδίας. α) στο μάθημα της Ιστορίας της Τέχνης β) σε κατάστημα παιχνιδιών. ια) τάξη. ιβ) τύραννος. Μυστήριο Γ. ε) μάρτυρας. α) στην αίθουσα του Κοινοβουλίου β) στο μάθημα της Γυμναστικής. θ) πλάστης. Πλαστικός β) για έναν ιερωμένο. Κόσμος Δ. α) για έναν φυσικό επιστήμονα β) για ένα καταστηματάρχη. α) ασφάλεια. α) για έναν αρχαιολόγο σε μια ανασκαφή β) για έναν μουσικό. 19 . Για καθεμιά από τις ακόλουθες λέξεις να βρείτε δύο διαφορετικές σημασίες και ορισμένες περιστάσεις όπου αυτές οι σημασίες θα ήταν κατάλληλες να χρησιμοποιηθούν αντιστοίχως. 1. Κλίμακα Ε. γ) έξοδος. ι) ποιητής. η) ομολογία. δ) λόγος.3.Β. Πώς θα περιγράφατε ή θα χαρακτηρίζατε εσείς τα ίδια συμβάντα και τα ίδια πρόσωπα από τη θετική τους πλευρά.

........ Γ............................................................ Ε............... Δύο δημοσιογράφοι αναφέρονται σε γεγονότα της επικαιρότητας από διαφορετική οπτική γωνία.. α) Ο μαθηματικός μας μιλάει αργά και βαρετά........................... α) Η εμφάνιση της ποδοσφαιρικής μας ομάδας ντρόπιασε το σχολείο........ ΣΤ...................... 1...................... Η............ β) . α) Ο βουλευτής της περιφέρειάς μας απαξίωσε να ασχοληθεί μαζί μας............................... α) Με το κέντρο απεξάρτησης ναρκομανών που εγκαινιάστηκε χθες αυξάνονται οι κίνδυνοι διακίνησης ναρκωτικών στην περιοχή.. Δ........ α) Ο Νίκος μάς ζάλισε με τα προσωπικά του.................................... Να εξηγήσετε σύντομα αυτές τις διαφορές...................................................................... Ζ.......................................5............................ Α...............................2...................... β) ............. β) ................. Β........................................................... β) ...................... β) .......................... α) Μας μίλησε για τον υπολογιστή του και μάς έκανε επίδειξη γνώσεων...... 20 ........................... β) .......................... α) Ο γιατρός με την ομιλία του για το κάπνισμα μάς τρομοκράτησε........ Α..β) Επιτέλους κτίστηκε το οικόπεδο με τα αγριόχορτα και τα σκουπίδια........................................................ β) .......................................... α) Στην εκδρομή ο φιλόλογος μάς ξεποδάριασε σε μια περιοχή με κάτι αρχαίες κοτρόνες............. β) ............................................................................. όταν τον επισκεφθήκαμε.............................. α) Ο υποψήφιος δήμαρχος ήταν όλο φλυαρία και υποσχέσεις............................................... β) Το κέντρο που θα περιθάλπει άτομα εξαρτημένα από τοξικές ουσίες αποτελεί μία προσφορά στους νέους που χρειάζονται τη φροντίδα μας................

» 21 . 1.6. β) Αδικαιολόγητες συλλήψεις οπαδών που πανηγύριζαν ειρηνικά μετά τη νίκη της ομάδας τους. β) Χάος προκάλεσαν στο κέντρο της πόλης ταραξίες με συνθήματα για αύξηση μισθών.Β. Να μετασχηματίσετε τα κείμενα του ακόλουθου πίνακα ανάλογα με το πρόσωπο που μιλά κάθε φορά. α) Οι εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα διαδήλωσαν χθες το αίτημά τους για αύξηση των αποδοχών τους. α) Εκκαθάριση της πλατείας από τα περιθωριακά στοιχεία επιχείρησε χθες ο δήμαρχος. Α Β α) Ένας ένοικος πολυκατοικίας με ρατσιστικές αντιλήψεις: Ένας ένοικος με αντιρατσιστική νοοτροπία: «Η εγκατάσταση έγχρωμων μεταναστών στην πολυκατοικία μας μπορεί να μας δημιουργήσει προβλήματα και να υποβαθμίσει την αξία των ακινήτων στην περιοχή. β) Διωγμό εξαπέλυσε χθες ο δήμαρχος κατά των άστεγων και των αλλοδαπών της πλατείας.2. α) Για να αποτρέψει πιθανά επεισόδια. Γ. η Αστυνομία επενέβη σε εκδηλώσεις χούλιγκαν και επέβαλε την τάξη. Δ.

» δ) Ένας εκπρόσωπος βιομηχανίας: Ένας εκπρόσωπος οικολογικών «Αν καθυστερήσει κι άλλο η ρίψη των αποβλήτων στη θάλασσα.β) Ένας δήμαρχος: Ένας δημότης λάτρης του πρά- «Η πλακόστρωση των ελεύθερων χώρων του σινου: δήμου μας αποτελεί δείγμα εκσυγχρονισμού και αναβάθμισης της περιοχής.» γ) Ένας βιομήχανος ειδών διατροφής: Ένας ενημερωμένος καταναλω- «Τα νέα προϊόντα μας περιέχουν όλα εκείνα τα συστατικά που τα καθιστούν νοστιμότερα τής που θέλει να γνωρίζει τι αγοράζει: και τα διατηρούν φρέσκα για περισσότερες μέρες. η επιχείρηση θα αντιμετωπίσει προβλήματα και θα αναγκαστεί να διακόψει τη λειτουργία της.» 22 οργανώσεων: .

Μαχαιρώναν το δέντρο! Ο άνθρωπος εκείνος έμπηγε στην «καρδιά» του. ΙΔΙΟΛΕΚΤΟΣ. εμείς που αγαπούμε τη ζωή.2. Σε λίγες ημέρες φεύγετε για διακοπές ενός μηνός. Στο διήγημα του Σ. 2. Ο παπαγάλος. έμπηγε χτυπώντας βαριά ένα μεγάλο λοστό. αν εκείνος που «μαχαίρωνε» το δέντρο ήταν ένας γείτονας που βρίσκει ότι το δέντρο τον εμποδίζει να παρκάρει το αυτοκίνητό του και β) σε ένα ποίημα που γράφετε το ίδιο βράδυ. ΥΦΟΣ 2.1.1. η οποία πραγματοποιήθηκε στο σχολείο σας. εκεί που ο χοντρός κορμός χώριζε σαν παλάμη στέλνοντας τα κλαδιά του προς όλες τις κατευθύνσεις. για τις βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος το δεκαπενταμελές συμβούλιο συνεδρίασε και ανάρτησε την ακόλουθη οδηγία στον πίνακα ανακοινώσεων του σχολείου: «Αφού το κάπνισμα. 2. ΓΛΩΣΣΑ. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης 2.1. ΟΜΙΛΙΑ.1. σ. η αλληλογραφία περισυλλογή.» Να μετασχηματίσετε το κείμενο αυτό έτσι όπως θα μιλούσε α) ένας γιατρός στον ασθενή του σε ύφος επίσημο και αυστηρό και β) ένας πατέρας στο γιο του που τον είδε να καπνίζει και τον συμβουλεύει στοργικά και σε ύφος απλό και επιεικές. Μετά από την ομιλία. οφείλουμε να το αποφεύγουμε τουλάχιστον στους χώρους του σχολείου. μαθητές και καθηγητές. 392) διαβάζουμε: Και αμέσως κατάλαβα. Η τήρηση της σύστασης αυτής είναι δική μας υπόθεση.Λ. Τσίρκα «Το δέντρο» (Κ. το ψαράκι και τα φυτά σας χρειάζονται φροντίδα. ευαισθητοποιημένος/η από το θέαμα.2.Ν. μας σκοτώνει καθημερινά λίγο λίγο. Α΄ Λυκείου. Ένας 23 . Σωστή δολοφονία! Πώς θα διαμορφώνατε το κείμενο α) σε μία επιστολή διαμαρτυρίας προς το δημοτικό συμβούλιο. ενεργητικό και παθητικό.1.3.

. Στην αρχή με ύφος ουδέτερο και έπειτα με 24 .. προσπαθείτε να του συστήσετε να αρχίσει τη μελέτη.... Η ημέρα για τη θεατρική παράσταση που ετοιμάζετε πυρετωδώς εδώ και αρκετό καιρό πλησιάζει και οι προετοιμασίες κορυφώνονται. Ετοιμάζετε δύο αντίστοιχα σημειώματα.. Πώς διαμορφώνονται τα τρία κείμενα. Αμέσως στέλνετε κάρτες α) στη μητέρα σας........ όπου έχετε το δικό σας δωμάτιο............................... β) έναν συμμαθητή και φίλο σας που συμμετέχει και γ) τον επιστάτη του κτηρίου............................................. β) στον διευθυντή της εταιρείας που εργάζεστε και γ) σε έναν φίλο / μία φίλη σας με τα νέα από το ταξίδι και τις πρώτες εντυπώσεις από το θέρετρο.. αλλά κατάλληλο κάθε φορά ύφος...2. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 2... Μόλις μετακομίσατε σε ένα πιο ευρύχωρο σπίτι......... Δοκιμάζετε διάφορες παραλλαγές της επιγραφής σε ύφος: α) χιουμοριστικό ...... Απολαμβάνοντας αυτήν την καινούργια κατάσταση αποφασίσατε να αναρτήσετε μία επιγραφή στην πόρτα του δωματίου σας για να μη σας ενοχλούν............5... με τις ίδιες οδηγίες...................... Μόλις φθάσατε στον πολυπόθητο τόπο διακοπών σας και τακτοποιηθήκατε στον χώρο της διαμονής σας......1...... 2.................. Τι λέτε στον καθέναν από αυτούς.........2............... 2....................2..1.......................1.... Παρουσιάζεται μία ευκαιρία για έκτακτη πρόβα στον εκτός σχολείου χώρο όπου θα δοθεί η παράσταση και αναλαμβάνετε να ειδοποιήσετε τηλεφωνικώς α) τον καθηγητή που σκηνοθετεί το έργο........... β) φιλικό ............ Αφού πέρασαν οι πρώτες ημέρες της σχολικής χρονιάς και ο μικρότερος αδελφός σας συμπεριφέρεται ακόμη σαν να είναι σε διακοπές..... 2.. 2.. γ) αυστηρό ...........φίλος ή μία φίλη και μία ηλικιωμένη γειτόνισσα προθυμοποιούνται να βοηθήσουν και αποφασίζετε να αξιοποιήσετε και τις δύο προσφορές.4..2....απειλητικό ........

5. Επιστρέφετε από το σχολείο. σε φιλικό ύφος. σε ύφος α) σκληρό. Ωστόσο.2. Να γράψετε τις τρεις αντίστοιχες παραλλαγές της σύστασης. όπου ακούσατε μία ομιλία για τους κινδύνους του καπνίσματος και δοκιμάζετε νοερά διάφορους τρόπους. Προετοιμάζετε μία πολυάνθρωπη συγκέντρωση στο σπίτι σας και γράφετε τις προσκλήσεις σε ύφος α) λογοτεχνικό. 2. Περνώντας από ένα παραθαλάσσιο θέρετρο συναντάτε τις ακόλουθες πινακίδες. β) κομψό. β) Ευχαριστούμε που μεταφέρετε τα σκουπίδια σας στον πλησιέστερο κάδο (μετά τη γωνία δεξιά). η προσπάθεια που αποδεικνύεται πιο αποτελεσματική είναι η τρίτη. Θα έχετε συνέπειες. αλλά και με το βαθμό οικειότητας που έχετε μαζί του. 2.2.6.2. β) σε ένα συγγενή που τον συναντάτε συνήθως στις γιορτές. 2. γραμμένες από ενοίκους της περιοχής: α) Μη τολμήσετε να αφήσετε τα σκουπίδια σας εδώ.4. σε ύφος λόγιο. 25 . σε ύφος ουδέτερο και γ) σε ένα συνάδελφο του πατέρα σας του οποίου η νηφαλιότητα και η σοφία σάς εντυπωσιάζουν. για να συστήσετε στον αγαπημένο σας παππού να μη καπνίζει. 2.ύφος περιγραφικό. Την Πρωτοχρονιά χαρίζετε βιβλία και γράφετε σ’ αυτά αφιερώσεις: α) στον φίλο / τη φίλη σας που μοιράζεται πολλές ώρες μαζί σας. β) χιουμοριστικό και γ) ουδέτερο ώστε να είναι κατάλληλες για τη φυσιογνωμία κάθε καλεσμένου.2. σε ύφος λογοτεχνικό.3. β) περιγραφικό και γ) επιστημονικό.

.....................γ) Δε θέλουμε τα σκουπίδια σου......8........ γιατί μου δώσατε λιγότερα ρέστα........ αλλά μάλλον δεν είμαι ο υδραυλικός που ζητάτε................ α) χιουμοριστικό: Μου φαίνεται ότι σάς έκανα πλουσιότεροι κατά 500 δραχμές.........................................2............................................2................. 2.................. πρόθεση).............. Ποιες πληροφορίες είναι πιθανό να μάς δώσει κάθε διατύπωση σχετικά με τον συντάκτη της (χαρακτήρας..................................... γ) ουδέτερο: ........................................... 2...2............... ο καθένας με διαφορετικό ύφος: α) κομψό: Μήπως κατά τύχη σού έπεσε λίγο περισσότερο αλάτι σήμερα στο φαγητό...................... δ) αυστηρό: .................... γ) ουδέτερο: ....................................................................................... β) κομψό: ........................ γ) ταπεινό: ........................ ώστε να εκφράζει το αντίστοιχο ύφος.......................... Να μετασχηματίσετε την απάντηση που δίνετε...... β) περιγραφικό: ........... Είναι η τέταρτη φορά που σάς τηλεφωνεί μία κυρία από λάθος............... 26 ..................... Επιστρέφοντας μέσα σκέφτεστε με ποιο ύφος να απευθυνθείτε στον ταμία.....................9..................... α) χιουμοριστικό: Κάτι ξέρω κι εγώ από βρύσες.. δ) Όχι σκουπίδια εδώ................................. Μαγειρέψατε ένα φαγητό ιδιαίτερα αλμυρό και οι οικείοι σας σχολιάζουν κατά τη διάρκεια του γεύματος......... Πώς χαρακτηρίζετε το ύφος της σύστασης σε κάθε πινακίδα................................... β) χαριτωμένο: ...................... δ) αγενές: .................. Έξω από το κατάστημα διαπιστώνετε ότι ο ταμίας κράτησε περισσότερα χρήματα από την αξία του προϊόντος που μόλις αγοράσατε................ Κάψ’ τα ή ρίξ’ τα στον κάδο..................... μορφωτικό επίπεδο......................................7.............................................. 2........... όπως διαμορφώνεται από την κλιμακούμενη ενόχληση.....

... α) λόγιο: Η περιέργεια είναι ίδιον της νεαρής ηλικίας..... β) ............ β) ................ β) ............... Κάθε φορά δοκιμάζετε διαφορετικό ύφος στην παρατήρησή σας........ Γ.... α) Το καλοκαίρι στην εξοχή μάς κουβαλήθηκε όλο το συγγενολόι............................................. Με τις προτάσεις της στήλης Α διάφορα πρόσωπα περιγράφουν και χαρακτηρίζουν στους οικείους τους ορισμένα πρόσωπα................. Δ......................... β) ..... α) Ο προϊστάμενός μας είναι ξεροκέφαλος και συντηρητικός.............................................................................................................10............................................................ α) Ένα νεόπλουτο στουρνάρι μου φαίνεται ο υποψήφιος γαμπρός. β) Τα φαγητά στη γιορτή θα μπορούσαν να ήταν περισσότερο προσεγμένα..........2............ α) Πρέπει να είσαι ηλίθιος για να σου αρέσει αυτή η ταινία..................... Πώς θα προσαρμόσουν τη διατύπωσή τους μιλώντας σε δημόσιο χώρο και σε περιβάλλον όπου θα πρέπει να είναι διακριτικοί....................................... β) . γ) αυστηρό: .......................................................... Ε...2.. Το μικρό σας αδελφάκι αναστατώνει συχνά το γραφείο σας και ψάχνει τα συρτάρια χωρίς την άδειά σας..................... Α..........11......2... μπορεί όμως να έχει ολέθρια αποτελέσματα! β) επιεικές: . 2.. Παράδειγμα: α) Τα φαγητά στη γιορτή ήταν από εκείνα τα ανθυγιεινά που αγοράζει κανείς έτοιμα..... 2.................. Να μετασχηματίσετε τα κείμενα του ακόλουθου πίνακα...............12................... ώστε να εκφράζουν το ζητούμενο ύφος και να προσδιορίσετε ποιος και σε ποια περίσταση είναι πιθανό να μιλάει κάθε φορά..... 27 ..................................... Β........................................................................................................... πράγματα ή γεγονότα.................... α) Η θεατρική ομάδα του σχολείου αυτή τη φορά τα θαλάσσωσε.....2...........

.... Η αποτυχία του..... ΥΦΟΣ ΕΠΙΣΗΜΟ / ΤΥΠΙΚΟ Δ) Η επίδοση του μαθητή είναι ικανο- ΥΦΟΣ ΟΙΚΕΙΟ / ΑΠΛΟ Δ΄) ποιητική.... Ε) Ε΄) Από δω το φιλαράκι ο Γιώργος......... του.. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου 2.....3..... που ονομάζεται . ο κολλητός μου στο σχολείο...................1. Β) Β΄) Το φορτωμένο πρόγραμμα του σχολείου δεν του άφησε πολλά περιθώρια για να προετοιμαστεί στις εξετάσεις της ξένης γλώσσας κι έπειτα περνά μια δύσκολη εφηβεία...... παρόλο που δεν καταβάλλει προσπάθεια ανάλογη των ικανοτήτων του....... Να συμπληρώσετε τα κενά των προτάσεων με τις λέξεις : γλώσσα. ικανότητα λόγου........ .. είναι ένας κώδικας επικοινωνίας τον οποίο τα μέλη μιας γλωσσικής κοινότητας μαθαίνουν από τη βρεφική τους ηλικία...... Κάθε άτομο χρησιμοποιώντας με το δικό του τρόπο τον κώδικα αυτό παρουσιάζει μια προσωπική πλευρά της . ιδιόλεκτος.. ΥΦΟΣ ΕΥΓΕΝΙΚΟ ΥΦΟΣ ΑΓΕΝΕΣ Γ΄) Πιάσε μια σαλάτα και μια πατά- Γ) τες ακόμα......... Κατά τον γλωσσολόγο Saussure............. και ο ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο εκφράζεται και διαμορφώνει την ... επομένως.. και ..ΥΦΟΣ ΑΥΣΤΗΡΟ ΥΦΟΣ ΕΠΙΕΙΚΕΣ Α) Δεν θα επιτρέψω σε κανέναν και για Α΄) κανένα λόγο να με ενοχλήσει.....3....... 2... όσο θα γράφω...................... ομιλία (μία λέξη δεν θα χρησιμοποιηθεί)................. είναι δικαιολογημένη... Η . δεν είναι ταυτό- 28 ......

..3.. έτσι και η . του καθενός μπορεί να βελτιωθεί ή να υποβαθμιστεί στο βαθμό που καλλιεργεί ο ίδιος το γραπτό και προφορικό λόγο....... Και όπως μια εκτέλεση ενός συμφωνικού έργου είναι καλή ή κακή ανάλογα με τη μελέτη και την άσκηση της ορχήστρας. † α) Παρακαλώ. † † 5...διακρίνεται σε προφορική και γραπτή.... Ο προφορικός λόγος σήμερα δεν θεωρείται κατώτερος † † από τον γραπτό. Η γλώσσα μοιάζει με ένα λεξικό του οποίου αντίτυπα † † χρησιμοποιεί κάθε μέλος της γλωσσικής κοινότητας. καθώς η πρώτη αναφέρεται στο λόγο της γλωσσικής κοινότητας συνολικά............ 2...4. διότι η .... 29 . † δ) Εδώ είναι γραφείο..... 2............ 2. Ένα στοιχείο της στήλης Β περισσεύει.3. σημειώνοντας τους αντίστοιχους αριθμούς (1 έως 5) στα οικεία πλαίσια και αρχίζοντας από την πιο ευγενική διατύπωση.... αποτελεί τις εκτελέσεις της από τις διάφορες ορχήστρες... περάστε έξω. Να συνδέσετε τις απαντήσεις που δέχεται (στήλη Α) με το ύφος που εκφράζει καθεμιά (στήλη Β). 6... κατά τον ίδιο..... Η γλώσσα διακρίνεται σε προφορική και γραπτή. Η ιδιόλεκτος ενός ομιλητή δεν μπορεί να βελτιωθεί.. Σωστό Λάθος 1.... 2.... † β) Έξω γρήγορα! † γ) Θα μπορούσατε να περιμένετε στην αίθουσα αναμονής..3..3.. Ο γλωσσικός κώδικας χρησιμοποιείται μόνο † † στη λήψη μηνυμάτων.. † ε) Κύριε... 3. Να κλιμακώσετε τις ακόλουθες προτάσεις σύμφωνα με το βαθμό ευγενείας που εκφράζουν..... Η .... ενώ η ..2....... μας εμποδίζετε στη δουλειά μας..... † † 4..... σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο.. ενώ η δεύτερη αποτελεί τον ατομικό λόγο καθενός.... δεν είναι αίθουσα αναμονής...σημοι όροι.. Ομιλία είναι ο τρόπος με τον οποίο κάθε άτομο † † χρησιμοποιεί το γλωσσικό κώδικα.. μοιάζει με μια μουσική συμφωνία. Ένας νέος καλεί ορισμένους καινούργιους φίλους στο πάρτι των γενεθλίων του.... Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των ακόλουθων προτάσεων.

Γλωσσομαθής. κρίμα.4. Χρόνια πολλά κι ευχαριστώ για την πρόσκληση. 6. Τυχεροί! Πάλι θα ξεφαντώσετε. 2. Δυ- ζ) λαϊκό στυχώς όμως μένεις μακριά. συνεργάσιμος και ταχύτατος 30 β) Φιλική συζήτηση . Αχ. Αυτό το Σάββατο. θα πάμε σ’ ένα γάμο. Να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας βάσει του ύφους των προτάσεων της στήλης Α.Α Β 1. 2. Δυστυχώς.1. ενώ έγώ έχω διάβασμα. Α Β 1. Μπα. Με απαράμιλλο θάρρος και αυταπάρνηση αφιέρωσε ολόκληρη τη ζωή του στην ανακού- α) Συστατική επιστολή φιση του ανθρώπινου πόνου. Χλομό το βλέπω. γ) ουδέτερο δ) αγενές 4. ε) χαριτωμένο 5.4. δεν θα μπορέσω. β) φιλικό 3. βαριέμαι! α) ευγενικό 2. Έπειτα έχω προγραμματίσει άλλη στ) κομψό έξοδο. Να βρείτε τις αντιστοιχίες ανάμεσα στα στοιχεία της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β (ένα στοιχείο της στήλης Β περισσεύει). Ερωτήσεις συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης 2.

.... 31 .... ............. Η ανακαίνιση του σχολείου ολοκληρώθηκε δ) Ανακοίνωση έγκαιρα χάρη στην εποπτεία και προσωπική φροντίδα του διευθυντή................................................................... στ) Σχολική εφημερίδα Δικαιολόγηση ....................................................... ........................... Οι απόφοιτοί μας ξεχωρίζουν για την κατάρτιση και τους τρόπους τους............................................................................................................................................ ................................................................στη λήψη των αποφάσεων.... 4................. Καλό παιδί και εντάξει τύπος μου φάνηκε α- γ) Πανηγυρικός λόγος πό την αρχή........... ε) Διαφημιστικό φυλλάδιο 5.......................................................................... 3......................................... .......................................................................................................

.... 4... Να βρείτε ποιο από τα επίπεδα ύφους της στήλης Β (ένα περισσεύει) εκφράζει κάθε τμήμα του κειμένου της στήλης Α.. Α Β ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΦΟΥΣ 1... Λοιπόν προσέξτε καλά...................................... Γιατί δε φτάνει που δε μας βοηθήσατε οι περισσότε- δ) αυστηρό ροι.......................2.. Αυτά βλέπουν και οι μικροί της Α΄ και δικαιολογημέ- ε) οικείο/ φιλικό να κάνουν τα ίδια......... 2...................................................................................... Αγαπητοί συμμαθητές και συμμαθήτριες...................... παρά κοιτάζατε σα χαζοί και ήσαστε και όλο κριτική από πάνω. αλλά είδα σήμερα κι έναν μαντράχαλο του Γ2 να πατάει με το ποδάρι του τον τοίχο. Να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας........... ................................ στ) τυπικό ζ) απειλητικό Δικαιολόγηση ............... μην ξαναπιάσω κανέναν να λερώνει τους φρεσκοβαμμένους τοίχους.......2............................................ 6................................... Ξέρω ότι είμαστε ζωηρά αλλά καλά παιδιά και δεν χρειάζονται εκφοβισμοί και τιμωρίες....... ... 5............................... γιατί αλίμονό του! 3.......4.................... δεν θα σας α) επιεικές κουράσω με μακροσκελείς ομιλίες.... Πρέπει επιτέλους να μάθουμε να σεβόμαστε την αι- β) αγενές γ) υποκριτικό σθητική και την καθαριότητα του χώρου όπου περνάμε ένα μέρος της ζωής μας......................... Με λίγη καλή διάθεση μπορούμε να διατηρήσουμε καθαρό και πολιτισμένο το χώρο που με τόσο κόπο ανακαινίσαμε..................................... ...................... ........................................................... Μόλις χθες τελειώσαμε το βάψιμο των τάξεων............. 32 ..........................................................................

Πώς συμβουλεύει α) τα εγγόνια της (ένα αγόρι και ένα κορίτσι) β) τη μητέρα τους για τη στάση που πρέπει να κρατήσει απέναντί τους.1. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης 3.5. 33 .3. Να γράψετε τα αντίστοιχα κείμενα (έως 40 λέξεις το καθένα). Η γιαγιά έχει τη γνώμη ότι όλοι σε μια οικογένεια πρέπει να συμμετέχουν στις δουλειές του σπιτιού. Πώς εκφράζει προφορικά το πρόβλημά της α) στο κοινό που περιμένει να εξυπηρετηθεί. 3. 3. Να γράψετε τα αντίστοιχα κείμενα.1. Ένα σχολείο αναγκάζεται προσωρινά να λειτουργήσει με υπεράριθμα τμήματα μαθητών. 3. Πριν από τον κρίσιμο αγώνα μπάσκετ της Κυριακής μεταξύ δύο μεγάλων ομάδων ο προπονητής μιλά για τις προοπτικές της νίκης α) στους παίκτες του.1.1. 3. Μία υπάλληλος γραφείου αντιμετωπίζει μεγάλο φόρτο εργασίας.1.4. γ) στα ΜΜΕ.1. ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ 3. Πώς ο διευθυντής του σχολείου ενημερώνει για το πρόβλημα α) τον δήμαρχο.3. επειδή οι υπάρχουσες αίθουσες δεν επαρκούν και οι νέες πρόκειται να παραδοθούν σε δύο μήνες. β) στους παράγοντες της ομάδας. Ένας ηλικιωμένος κύριος συμβουλεύει διαδοχικά α) έναν συνομήλικό του και β) τον εγγονό του να υιοθετήσουν τους κανόνες της υγιεινής ζωής. που είναι υπεύθυνος για την ολοκλήρωση του έργου β) τους γονείς και κηδεμόνες και γ) τους μαθητές.2.1.

β) στον προϊστάμενο της υπηρεσίας της. γ) στον συνδικαλιστικό της σύλλογο. 34 .

Δεν είμαστε κανίβαλοι! γ) Η ακόλουθη περίοδος προέρχεται από ομιλία ενός παιδοψυχολόγου στους γονείς των παιδιών ενός νηπιαγωγείου. Σε μια εργασία για το σπίτι στο μάθημα της Ιστορίας.2. α) Ένας γιατρός σάς δίνει τις ακόλουθες συμβουλές. 35 . ιδιαίτερα τα έτοιμα γεύματα με ζωικές τροφές αγνώστου προελεύσεως. Πώς αποδίδει αυτά τα λόγια μία μητέρα στη φίλη της που δε γνωρίζει πολλά από Ψυχολογία.2. κι είπασι: «Για που θα λιφθιρουθούμουν. Να αποφεύγεις τα εστιατόρια των γρήγορων γευμάτων.2. γιατί ’εν αμπούραινάσιν να βαστάξουν πλιον εις τα ζουλούμια κι εις την ντυραννίαν ντουν Ντουρκών. για που θα χαθούμουν αφ’ της γης του προύσουπουν». Ποιο είναι το περιεχόμενό του στην Κοινή Νεοελληνική. τα ζαχαρούχα αναψυκτικά και τα φαγητά με υψηλή περιεκτικότητα τεχνητών χρωστικών ουσιών και γενικά χημικών προσμείξεων. Η ζωγραφική αποκαλύπτει το υποσυνείδητο και προσφέρει εκφραστικές δυνατότητες στα παιδιά. (Ιδίωμα του Λιβισιού της Λυκίας) 3. Να γράψετε το κείμενο αυτής της γραπτής σύστασης. μη βρομίζετε τον τόπο! Νa τα καλάθια των σκουπιδιών. επειδή ετοιμάζεται για εκδρομή. Έπειτα μεταφέρετε το περιεχόμενο των λόγων σας στον πίνακα ανακοινώσεων του σχολείου. β) Απευθύνετε την ακόλουθη έκκληση προφορικά στους συμμαθητές σας. όπου χρησιμοποιείτε κείμενα-πηγές. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 3.1. δ) Στο μετεωρολογικό δελτίο ακούτε την ακόλουθη πρόγνωση. συναντάτε το ακόλουθο κείμενο. παντός είδους τηγανητά. Πώς τις μεταφέρετε στους οικείους σας σε πλάγιο και απροσχεδίαστο λόγο.3. ιδιαίτερα σ’ εκείνα της προσχολικής και της πρώτης σχολικής ηλικίας. τι κατάσταση είναι αυτή. Εις τα χίλια ουκτακόσια εικοσιέναν ισηκώστηκάσιν οι Μουραϊτηδοι στουμ Μουριάν εις τον πόδιν κατά πάνου στουν Ντούρκουν ντουβ βασιλλιάν.2. Βρε παιδιά. Πώς τη μεταφέρετε στη φίλη σας που δεν πρόλαβε να ακούσει και εκφράζει το σχετικό ενδιαφέρον.

γ) Νομίζετε ότι το πρόβλημα που επισημαίνει ο σκιτσογράφος είναι υπαρκτό ανάμεσα στους συνομηλίκους σας ή και στα μικρότερα παιδιά. 3. Ερώτηση συνδυασμού σύντομης απάντησης και ελεύθερης ανάπτυξης Αφού παρατηρήσετε το ακόλουθο σκίτσο. σοβαρό. Κάθε φράση της ελληνικής γλώσσας που αποτελεί ιδιαίτερη έκφραση με μεταφορική σημασία.) Α α) Διάλεκτος β) Ιδίωμα Β 1. Να βρείτε τις αντιστοιχίες ανάμεσα στους όρους της στήλης Α και στους ορισμούς της στήλης Β. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου 3.4. ειρωνικό κτλ. Να αναφέρετε τουλάχιστον τρεις και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.1. 2. Δεν εί- 36 . β) Ποιο είναι το ύφος της τελευταίας περιόδου σ’ αυτό το σκίτσο (χιουμοριστικό.Για αύριο προβλέπεται αιθρία.3. (Ένας ορισμός δεν θα χρησιμοποιηθεί. Γεωγραφική γλωσσική διαφοροποίηση με έντονες αποκλίσεις από την Κοινή Νέα Ελληνική. α) Σε ποιες περιστάσεις δεν θα μπορούσε ο μικρός της ιστορίας μας «να τα βγάλει πέρα με τέσσερις λέξεις». Η θερμοκρασία θα σημειώσει σταδιακή πτώση. αυστηρό.).4. αλλά τοπικά θα υπάρχουν νεφώσεις με πιθανότητα βροχής. 3. Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν.

.. 3...... (Μία λέξη θα χρησιμοποιηθεί τρεις φορές.... . Να συμπληρώσετε κάθε κενό με την κατάλληλη λέξη από αυτές που δίνονται. σκουτελοβαρίσκω σου! Πουρνό πουρνό ξεκίνησε Την έδωσα το βιβλίο Κούνια που σε κούναγε Κάθεται σε αναμμένα κάρβουνα Έγινε καπνός α) Ιδιωματισμός Η φράση σημαίνει «Βράσανε τα κουκιά............. λεξιλογικό) που είναι άγνωστο στην Κοινή Νεοελληνική.. γ) Ιδιωτισμός 3........ γραμματικό.4. Συχνά αποκαλούμε ..... 4...) ιδίωμα ιδιωματισμός ιδιωτισμός διάλεκτος .... 1 Β Σύντεκνε...... 6....4.... 4. ενώ ...... ονομάζουμε μια γλωσσική ποικιλία διαδεδομένη σε μεγάλη έκταση που παρουσιάζει έντονες αποκλίσεις από την Κοινή Νεοελληνική......2..3......... Να γράψετε σε κάθε κατηγορία της στήλης Β τους αριθμούς των παραδειγμάτων της στήλης Α που αντιστοιχούν................. δ) Ιδιωματισμός 5.... Κάθε γλωσσικό στοιχείο ιδιώματος ή διαλέκτου.... Ο ιδιαίτερος τρόπος ομιλίας κάθε ανθρώπου. που λέγεται μόνο στη γλώσσα μας με μεταφορική συνήθως σημασία.... 2... 3. Μικρότερη διαφοροποίηση που δεν εμποδίζει την κατανόηση.. συντακτικό. και . συναποτελούν και τροφοδοτούν την ελληνική γλώσσα........ μια μικρότερη γλωσσική διαφοροποίηση που δεν εμποδίζει την κατανόηση από τους άλλους ομιλητές............ Α 1........ 37 ............... είναι κάθε γλωσσικό στοιχείο (φωνητικό..... ...ναι εύκολα κατανοητή από τους άλλους ομιλητές. 5.......... και μια ποικιλία της γλώσσας που έμεινε ακαλλιέργητη......» και προέρχεται από τα Μέγαρα.. 3..

. Ω ουρανέ. Ξεραθήκαμε στα γέλια 18. 4.7. 6. 3. ιδιαίτερα κατά την εργασία του (ένα στοιχείο της στήλης Β περισσεύει).. 19. 2. πετάχτηκε από τη θέση του και πήγε και τον ήβρε 20. .1 10. Θα φάει το κεφάλι του 9. Β ΠΙΘΑΝΟΙ ΟΜΙΛΗΤΕΣ α) Καθηγητής φυσικής αγωγής Η ικανοποίηση του αιτήματος Η ανάκαμψη της οικονομίας β) Δήμαρχος γ) Συνδικαλιστής Κάμψη του κορμού δεξιά Της αυγής το δροσάτο ύστερο αστέρι Ο δρόμος της εγκράτειας και της αρετής Παραλαβή νέων απορριματοφόρων και κάδων ανακύκλωσης δ) Συντάκτης διαφημιστικών κειμένων ε) Ιερωμένος στ) Ποιητής 38 . Ήβρε τ’ αθάνατο νερό 11. -Περβάτα και δε μας φτάνει. 3.ο οποίος είναι πιο πιθανό να τη χρησιμοποιήσει. Κάθισε.4. Α ΦΡΑΣΕΙΣ 1. Θα πάω να βρω τον Μάουκα. Βράκανε τα κουτσία. Δεν είχε ανάκαρα να πάει παραπέρα β) Ιδιωτισμός 15.4. Τους έκανε τη ζωή ποδήλατο 12. μη βρέξεις πλιο και κάνε μου τη χάρη 8. Να αντιστοιχίσετε κάθε φράση της στήλης Α με τον ομιλητή -στη στήλη Β. Κοπανιά. 5. όλο λεβέντες νέοι. Αντέστε στα σπίτια σας 17. λέει το παιδί. -Μας έφτακε.που έχει μες το τσούρμο του νησιώτες Ναουσαίοι. Σκοτώνεται στη δουλειά 13. μη κάθεσαι όρθιος 14. Τον πήρανε μυρωδιά 16.

Σωστό Λάθος α) Γεωγραφικές γλωσσικές ποικιλίες είναι οι μορφές που παίρνει η γλώσσα καθώς εξελίσσεται με † † την πάροδο του χρόνου. Αστραφτερή λάμψη. ε) Οι διάλεκτοι και τα ιδιώματα δεν έχουν ιδιαίτερη αξία. δ) Η εμφάνιση των διαλέκτων και των ιδιωμάτων είναι αποτέλεσμα της καθημερινής επικοινωνίας και της στε† † νής επαφής των μελών της γλωσσικής κοινότητας. Η εκφορά του λόγου. η μουσική των προτάσεων ζ Αρχιτέκτονας η Πρωθυπουργός θ) Σκηνοθέτης θεάτρου ι) Αρτοποιός 3. Ερωτήσεις συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης 3. ε) και ζ). η) Οι διάλεκτοι και τα ιδιώματα διδάσκονται διεξοδικά † † στα σχολεία. Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των προτάσεων σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο.7.5. γ) Η ύπαρξη πολλών διαλέκτων διασπά την ενότητα † † της γλώσσας και υποβαθμίζει την ποιότητά της. β) Η πολυμορφία που παρουσιάζει μια γλώσσααντικατο† † πτρίζει την κοινωνία ου τη χρησιμοποιεί. ζ) Δεν χρησιμοποιούνται ιδιωματικές λέξεις σε επίσημα † † έγγραφα. απλώς προσθέτουν άχρηστες λέξεις στο λεξιλόγιο † † μιας γλώσσας. ονειρεμένη καθαριότητα 9. στ) Η επικράτηση της Κοινής Νεοελληνικής στα Μ.Μ. Το κηπάριο στην πρόσοψη 8.5.1. 39 . Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας στις περιπτώσεις γ). σήμερα περιορίζει τη χρήση των διαλέκτων και τείνει † † να τις εξαφανίσει.Ε.

..................................................5........................................................ Α Β 1.................................................. 40 α) αυτοκινητιστής β) δικηγόρος γ) γιατρός δ) αρχιτέκτονας ε) αρχαιολόγος ........................................ ........................... .................... .............................. 5..... ........................... Μείναμε αρόδο δυο εβδομάδες και περιμέναμε τη λάντζα να μας φέρει το ταχυδρομείο....................................................................................................... 3........ .................................................................. ................................................................................ Εδώ έχουμε μία αναπαράσταση της εσωτερικής αυλής του μεγάρου της Πύλου.................................... Ένα επάγγελμα της στήλης Β δεν θα χρησιμοποιηθεί.................. Να βρείτε ποιο από τα επαγγέλματα της στήλης Β είναι πιθανό να ασκεί κάθε ομιλητής της στήλης Α......... Αν η μητέρα σας κρατήσει την ψιλή κυριότητα του ακινήτου............................................................................. .................... τότε δεν μπορείτε να το πουλήσετε χωρίς τη συγκατάθεσή της.................. 4.............. Ορισμένες από τις προτάσεις της στήλης Α θα μπορούσαν να αντιστοιχούν σε δύο από τα επαγγέλματα της στήλης Β.......... 3............................................................................................ Να εντοπίσετε μία τέτοια περίπτωση και να δικαιολογήσετε την επιλογή σας.................................................................. 2.............. Οι πολλαπλές τομές σ’ αυτή την αξονική τομογραφία εγκεφάλου εμφανίζουν συγκεντρώσεις ασβεστίου................................................................................................................................................................. ...................................... ....Δικαιολόγηση .......................2.................... Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ένα κύμα χαρακτηρίζεται από δύο αριθμούς: την ταχύτητα και το μήκος του......................................................................................................... .

......... ................................................................................................6........................5....................3.................... Δικαιολόγηση ........................................... .............................................. Αυτό το μοντέλο εφοδιάστηκε με ανεξάρτητες αναρτήσεις μπρος και πίσω............ Α......... γ) Ο μηχανολόγος πατέρας του σε συνάδελφό του την ώρα της εργασίας.. 7............ Να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας........ † † † † Δικαιολόγηση ... Εξάλλου σημειώθηκαν εξαιρετικά επίπεδα πρόσφυσης στις γρήγορες στροφές και ικανοποιητική αποτελεσματικότητα στην απόσβεση των κραδασμών... Να βρείτε ποιος και σε ποια περίσταση είναι πιθανότερο να πει ή να γράψει τα ακόλουθα κείμενα.. Πρέπει να εξακριβώσουμε από πού προέρχεται ο θόρυ- η) μαθηματικός βος του κινητήρα στις χαμηλές στροφές και να βρούμε πού γίνεται διαρροή λαδιού............ 3.................................................. α) Μαθητής της έκτης Δημοτικού που περιγράφει σε συμμαθητή του το καινούργιο αυτοκίνητο του πατέρα του........... δ) Εκφωνητής σε ραδιοφωνική διαφήμιση...................... 41 ................................................... ............................................................. σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο.. β) Η γιαγιά του μαθητή μιλώντας σε φίλη της που βλέπει φωτογραφία του αυτοκινήτου σε περιοδικό.. Τα πολλά τεμάχια λίθων και ελεφαντόδοντου που βρίσκονται διεσπαρμένα σε διάφορα σημεία του ανακτόρου στ) ναυτικός και των σπιτιών υποδηλώνουν ότι ένα τμήμα του ανθρώπινου δυναμικού ασχολήθηκε με την τέχνη του λι- ζ) φυσικός θοξόου ή του μικρογλύπτη.................................................................................. ενώ τα άλλα αυτοκίνητα της κατηγορίας του αρκούνται σε πίσω άξονα με υστερούντες βραχίονες.........

......... α) Αρμόδιος υπουργός σε δημοσιογράφο κατά τη διάρκεια † συνέντευξης................ Οι αρμόδιες υπηρεσίες καταβάλλουν κάθε προσπάθεια........ † γ) Ο Γενικός Γραμματέας Αθλητισμού σε συνέντευξη τύπου...................... † δ) Μία ποιήτρια στην τελευταία της ποιητική συλλογή................................ 42 . και δαντελίτσα στο στρίφωμα........................... αυτός φεύγει μπροστά.......................... † β) Ο ίδιος συντάκτης σε φιλική συζήτηση........................... Δικαιολόγηση ........ .. β) Ένας δημοσιογράφος σε γραπτή ανταπόκριση της ετήσιας † δεξίωσης για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας.............. αναμένεται ότι η τουριστική κίνηση της χώρας μας φέτος θα είναι ιδιαιτέρως σημαντική.............................. α) Ένας πατέρας που περιγράφει στους φίλους του το φόρεμα † που αγόρασε η κόρη του....... ντριμπλάρει...........................................Β........... που λέτε......... † γ) Μία κυρία που συνομιλεί με μια συνάδελφό της στο γραφείο................................. του ’ρχεται πίσω η μπάλα.. † δ) Δικηγόρος που υπερασπίζεται τον πελάτη του στο δικαστήριο. β) Ιδιοκτήτρια ενοικιαζόμενων δωματίων προς συνάδελφό της † σε φιλική τους συζήτηση...... Μπαίνει..... Γ) Είναι σομόν από ταφτά και οργαντίνα............................................ Δικαιολόγηση ................... ξανασουτάρει καρφί στο δοκάρι! Φοβερή φάση! † α) Αθλητικός συντάκτης σε κεντρικό τηλεοπτικό δελτίο ειδήσεων.... Δ) Από τις μέχρι τώρα κρατήσεις δωματίων στα ξενοδοχεία και θέσεων στα πάσης φύσεως συγκοινωνιακά μέσα από το εξωτερικό προς την Ελλάδα........................... σουτάρει προς τη σέντρα................................... με γιακαδάκι μπεμπέ....... ξαφνικά στην επίθεση... ώστε η προσφορά υπηρεσιών προς τους επισκέπτες της χώρας μας να είναι υψηλού επιπέδου. μανίκι φούσκα......... ....

........ όπου ελήφθη η σχετική απόφαση.....1.......γ) Λιμενεργάτης προς συνάδελφό του κατά τη διάρκεια αναμονής πλοίου με τουρίστες................... δ) Ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης σε επερώτησή του στη Βουλή.O........ ε) το πρακτικό του δεκαπενταμελούς με τον τελικό απολογισμό της φιλανθρωπικής σας δραστηριότητας......................................... Το δεκαπενταμελές συμβούλιο του σχολείου προτείνει μια φιλανθρωπική επίσκεψη των μαθητών σε ένα χωριό S... Α) Για την πραγματοποίηση της πρότασης αυτής χρειάζεται να γραφούν τα ακόλουθα κείμενα.......... † † Δικαιολόγηση ......................1........................ ένα από τα οποία αναλαμβάνετε να συντάξετε: α) η σχετική αίτηση με την οποία ζητάτε μέσω του διευθυντή του σχολείου άδεια από τον προϊστάμενο του οικείου Γραφείου Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.1.... 43 ... γ) η ανακοίνωση με την οποία καλείτε τους συμμαθητές να συμμετάσχουν στη συγκέντρωση χρημάτων και ειδών πρώτης ανάγκης............. 4..S.. την περίοδο των Χριστουγέννων.. ............................ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ 4...... β) το πρακτικό της συνεδρίασης του δεκαπενταμελούς...................... δ) επιστολές (i) προς τον σύλλογο γονέων και κηδεμόνων των μαθητών του σχολείου και (ii) προς τους επιχειρηματίες της περιοχής για τη συνδρομή τους σ’ αυτή την προσπάθεια.. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης 4....................

αίτηση προς το δημοτικό ή το κοινοτικό συμβούλιο για την ενίσχυση της έκδοσης. δ) μία επιστολή . Γ) Να γράψετε σ’ ένα γράμμα προς έναν φίλο ή μία φίλη τις εμπειρίες και τα συναισθήματά σας από την οργάνωση και την πραγματοποίηση της επίσκεψης.3. Να συνθέσετε ένα από τα ακόλουθα κείμενα: α) Μία επιστολή προς το σχολείο αυτό. γ) το κείμενο της διαφήμισης της έκδοσης σε τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό. για την καλύτερη επικοινωνία με το σχολείο του εξωτερικού. με την οποία θα του γνωστοποιείτε την πρόθεσή σας (και η οποία αργότερα θα μεταφραστεί για να σταλεί). 4. μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας. με την ευκαιρία.Β) Πώς ανακοινώνετε προφορικά στους γονείς σας την απόφασή σας να συμμετάσχετε ενεργά σ’ αυτή την πρωτοβουλία. από τον οποίο θα ζητάτε. Σάς αναθέτουν να συντάξετε ένα από τα ακόλουθα κείμενα: α) μία ανακοίνωση .1.πρόσκληση προς τους μαθητές με την οποία ζητείται η συνεργασία τους.1.2. 4. δ) Μία προσχεδιασμένη προφορική παρουσίαση των ενεργειών σας στον υπουργό Παιδείας. Κατά τη διάρκεια της προηγούμενης σχολικής χρονιάς το σχολείο σας συμμετείχε σε ένα πρόγραμμα εκπαιδευτικών ανταλλαγών με ένα σχολείο από χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και φέτος αποφασίσατε να προβείτε στην αδελφοποίηση των δύο σχολείων. 44 . Το δεκαπενταμελές συμβούλιο προτείνει την έκδοση σχολικής εφημερίδας ή περιοδικού. γ) Μία σύντομη είδηση στον τοπικό τύπο. β) το κείμενο της προκήρυξης του μειοδοτικού διαγωνισμού για την ανάδειξη του τυπογραφείου που θα αναλάβει την έκδοση. τη σύνδεση του σχολείου σας με το διαδίκτυο (internet). β) Μία ανακοίνωση στον πίνακα ανακοινώσεων.

β) Επιστολή . Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 4. Μία ομάδα μαθητών στους οποίους ανήκετε προθυμοποιήθηκαν να δραστηριοποιηθούν. μη φοβάσαι. το μορφωτικό επίπεδο του ομιλητή.4. Το σκέφτηκα. στη δική σας συμμετοχή. Ο Γιώργος ανέλαβε να ζωγραφίσει τις προσόψεις των σπιτιών.1. Μπορείς πια να αναλάβεις τη δουλειά μόνος σου. Να γράψετε δύο από τα εξής κείμενα: α) Ανακοίνωση του προγράμματος στους μαθητές. 4. δόξα τβ θεβ. για να επικολληθούν πάνω σ’ αυτούς. φυσικά. δ) Οδηγίες χρήσης των κάδων. Θα ασχοληθεί αποκλειστικά με τη(ν) † † α) τοιχογραφία γ) σκηνογραφία. Πρέπει να σταματήσω τώρα που με βαστάνε ακόμα τα πόδια μου.αίτηση προς τους καταστηματάρχες ή και επιχειρηματίες της περιοχής. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο.4. υπολογίζοντας. για να προμηθεύσουν το σχολείο με τους απαραίτητους κάδους ως χορηγοί. Ο σύλλογος των καθηγητών αποφάσισε τη συμμετοχή του σχολείου σε πρόγραμμα ανακύκλωσης χαρτιού. Από τα ακόλουθα λεγόμενα τι συνάγετε σχετικά με την ηλικία. Έχω βρει και ένα σπίτι στο νησί. 45 . Βρίσκεστε σε ένα εστιατόριο και ακούτε ορισμένα λόγια από τη συζήτηση που διεξάγεται στο τραπέζι πίσω σας. όταν ξεκίνησα με δανεικά.1.2. το επάγγελμα.3. δεν θα αντιμετωπίσεις τις δυσκολίες που είχα εγώ. Α) Το θεατρικό έργο που θα ανεβάσουμε διαδραματίζεται σε μια γειτονιά. να έχουμε όλοι την ησυχία μας. γυαλιού και αλουμινίου. γ) Ενημερωτικά φυλλάδια για τους μαθητές και τους κατοίκους της περιοχής. 4.2. καθώς και για τη σχέση του με τον συνομιλητή του.1. Στη μητέρα σου δεν το έχω πει ακόμη.3. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου 4. σχετικά με την αναγκαιότητα και τα αποτελέσματα της ανακύκλωσης. στρωμένη είναι.

... γ) τοιχογραφίας. Ε) Μια δύσκολη τεχνική στην τοιχογραφία όπου ζωγραφίζουν πάνω στον υγρό ασβέστη........ Στις ακόλουθες προτάσεις οι υπογραμμισμένες λέξεις άλλοτε χρησιμοποιούνται σωστά και άλλοτε εσφαλμένα. δ) γελοιογραφίες.3.......... † δ) νωπογραφία † Β) Τα γκράφιτι στους τοίχους του σχολείου μας είναι μια σύγχρονη μορφή † † α) νωπογραφίας..... † † β) ακουαρέλα.....2... του έργου. † † β) τοπιογραφίες.... Σωστό Λάθος α) Στις δημοπρασίες έργων τέχνης που γίνονται στο Λονδίνο οι ερασιτέχνες όλου του κόσμου σπεύδουν † † να αγοράσουν σπάνια δημιουργήματα......... ....... Δ) Στο μάθημα των Καλλιτεχνικών συνειδητοποίησα μόλις προχθές ότι οι ζωγραφιές με νερομπογιές που φτιάχνω τόσα χρόνια είναι † † α) νωπογραφίες. 46 . Να σημειώσετε Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο και στη συνέχεια να αντικαταστήσετε κάθε λανθασμένη λέξη με την αντίστοιχη σωστή.... † † β) ακουαρέλας. δ) νωπογραφία...β) τοπιογραφία. όσο αυτός διατηρεί την υγρασία ονομάζεται † † α) τοπιογραφία. γ) ακουαρέλες.... 4... † † β) θαλασσογραφίες....... γ) θαλασσογραφία...... γ) τοπιογραφίες.. δ) θαλασσογραφίες.... δ) σκηνογραφίας..... Γ) Αρκετοί συμμαθητές μας τα καταφέρνουν στο σχέδιο γι’ αυτό στην εφημερίδα του σχολείου έχουμε αρκετές † † α) ακουαρέλες........

......................................................................... υποστήριξη.(ενισχύσεις............................................ έχει όμως πολλές γνώσεις πάνω στην επιστήμη............β) Οι Μέδικοι της Αναγέννησης ήταν δεξιοτέχνες και χρηματοδότησαν πολλούς καλλιτέχνες της εποχής.......3.............. ε) Δεν έχει σπουδάσει αρχαιολογία...... β) Τα έσοδα λειτουργίας του συλλόγου καλύπτονται από τις ετήσιες οικονομικές . .......... (συμβολή............ προστασία) 200................... συνδρομή) για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης της επιχείρησης αποτέλεσε η χορήγηση δανείου............. (προστασία.... για να μπορέσουν να φιλοτεχνήσουν τα έργα τους...............(συμβολή. γ) Παρά την ηλικία του ο νεαρός παίζει υπέροχα βιολί! Τον χαρακτηρίζουν ως τον νεότερο κομψοτέχνη της ορχήστρας.............. Είναι ένας φιλότεχνος αρχαιολόγος............... † † † † † † † † † † 4......... .. στ) Κάθε κόσμημα από τα χέρια του είναι προσεγμένο μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια.............. δ) Με ερασιτέχνες μόνο δεν είναι εφικτό να προχωρήσουν οι εργασίες............................ 47 ......................... δ) Ανέλπιστη .................... συνδρομές ) των μελών του........ Στη δουλειά του θεωρείται κομψοτέχνης.....................000 δραχμών προσέφερε η κοινότητα στους πλημμυροπαθείς........... ενίσχυση.................. ..................... ......... αρωγές........................... Να συμπληρώσετε τα κενά των προτάσεων επιλέγοντας το κατάλληλο ουσιαστικό από αυτά που δίνονται στις παρενθέσεις : α) Οικονομική.............. επικουρία.. συνδρομή) θα ήταν αδύνατον να ολοκληρωθεί το έργο............... . γ) Χωρίς την κρατική .................. χρειάζονται ειδικευμένοι τεχνίτες..........3................

.. ενισχύω εξυπηρετώ παραστέκομαι υποστηρίζω επικουρώ ωφελώ α) Οι συγγενείς και οι φίλοι τους βοήθησαν . γι’ αυτό και αντιμετωπίζουν πάλι με αισιοδοξία τη ζωή.... (ενίσχυση.. οικονομικά για να αγοράσει ένα μηχανάκι..... Ερωτήσεις συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης 4.4. † † β) διαφωτιστική. 4... γ) Τι ταλαιπωρία! Ώρες πηγαινοερχόμουν από γραφείο σε γραφείο και κανείς υπάλληλος δεν μπόρεσε να με βοηθήσει....3............. επικουρία.... 4. 48 .. εκείνος αποφάσισε να εργαστεί το καλοκαίρι για να εξοικονομήσει το ποσόν..1... Α) Την αναγγελία ενός δελτίου θυέλλης: † † α) λακωνική.. δ) Είναι πολύ αγαπημένα αδέλφια.. Να χαρακτηρίσετε τις ακόλουθες δηλώσεις σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο και να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας....................... Ο μεγάλος πάντοτε βοηθά ..... (συμβολή.. ενίσχυση) των κατοίκων στην άμεση κατάσβεση της πυρκαγιάς ήταν καθοριστική... τον μικρότερο.......... στ) Η ........ β) Εφόσον ο πατέρας του αρνήθηκε να τον βοηθήσει ...........ε) Η οικογένειά του τού πρόσφερε την αναγκαία ηθική .4....... δ) έκτακτη.4.......................... όταν ο δεύτερος έχει προβλήματα με τους φίλους του.. ολόψυχα στις δύσκολες στιγμές. αρωγή...... συμπαράσταση) στις δύσκολες στιγμές της ζωής του..... γ) ενδιαφέρουσα............ ε) Η εντατική προπόνηση την παραμονή του αγώνα δεν βοήθησε . καθόλου την επίδοση της ομάδας.. Στις ακόλουθες προτάσεις να αντικαταστήσετε το ρήμα βοηθώ με το κατάλληλο συνώνυμο από αυτά που δίνονται στον πίνακα (ένα περισσεύει).....

................................................................................................................................................................................................Δικαιολόγηση ............ Δικαιολόγηση ........................ ......................................... Β) Τη ραδιοφωνική ανακοίνωση που ακούσατε: «Ο κ.................... ... γ) επίσημη....... ...................: «Σταματώ το τραγούδι!»: † † α) διαφωτιστική...................................»: † † α) ενδιαφέρουσα.................................................................... † † β) επείγουσα............................ Δικαιολόγηση ........................................................ Που παραθερίζει στη Σκιάθο παρακαλείται να επικοινωνήσει με τους οικείους του για οικογενειακή του υπόθεση.............. † † β) επίσημη.......................................... † † β) λακωνική............. δ) διαφωτιστική................ Δικαιολόγηση ............................................. 49 .................................................... μοντέλου GTI............. δ) ενδιαφέρουσα.........................»: † † α) διαφωτιστική............................................ † † β) επείγουσα..............Ε............................................. Ε) Την ανακοίνωση μιας εταιρείας αυτοκινήτων: «Οι κάτοχοι αυτοκινήτων μάρκας Χ................................................................................................................. επειδή έχει παρατηρηθεί κατασκευαστική βλάβη στο σύστημα διεύθυνσης των οχημάτων............. ...................................... δ) επίσημη........... Χ........................... Δ) Τη δήλωση ενός δημοφιλούς τραγουδιστή στα Μ....................... Γ) Τη δήλωση του υπουργού για την απόφαση της κυβέρνησης να αυξήσει την τιμή των εισιτηρίων στις αστικές συγκοινωνίες † † α) ενδιαφέρουσα......... ........... γ) λακωνική............................. ..........................................................................................................................................................Μ......................................... δ) έκτακτη............................ .......... ............... γ) επίσημη.................................................................................................... παραγωγής 1997 παρακαλούνται να επισκεφθούν την αντιπροσωπία μας με το αυτοκίνητό τους για δωρεάν επισκευή....... γ) λακωνική............

....... μικρούς και μεγάλους...... Απλώς επιβραδύνεται ο μεταβολισμός τους.. παράδοσης..4. σ....... δ) διαφημιστικό ε) επιστημονικό 4.. Αθήνα 1979..... Αντίθετα από ό.... ΚΕΙΜΕΝΟ / ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ2 1.......... αναλφάβητους και πτυχιούχους......... σ.. 4.... Ξέρουμε ακριβώς τι θέλετε. Γαλδαδά στον εβδομαδιαίο τύπο...... 126. 50 ....... ..από τον Καπετάν Μιχάλη-.................Δικαιολόγηση ... Να εντοπίσετε μία τέτοια περίπτωση και να τη δικαιολογήσετε.. Το κείμενο 2) προέρχεται από άρθρο του Α.. ιστορικής μνήμης......... εκδ.... άνδρες και γυναίκες.... Αθήνα 1997...... οι μικροοργανισμοί δεν «ψοφούν» από το κρύο........ για να συντηρούν το ενδιαφέρον... έχουν μόνο διάφορα απροσδόκητα............... χρησιμοποιώντας τα στοιχεία της στήλης Β (ένα από αυτά τα στοιχεία περισσεύει)........ Για να Σαγηνεύσουν ταυτόχρονα χριστιανούς και μουσουλμάνους......... δεν έχουν ίχνος ηθικής. Μπουκουμάνη... Ο ντόπιος ασβεστόλιθος με τον οποίο χτίστηκε ο ναός του Δία στην Ολυμπία ήταν καλυμμένος με μια στρώση γύψου.......... 2.... .... φιλοσοφίας............ Υποδομή................... Η οροφή 2 στ) ιστορικό Το κείμενο 1) προέρχεται από επιφυλλίδα του Κ.... Το κείμενο 8) είναι από το βιβλίο του A. Drews Η έλευση των Ελλήνων. Το κείμενο 4) ανήκει στο βιβλίο του J................ σ.. το κείμενο 6) προέρχεται από το βιβλίο του R... φτωχούς και πλούσιους..........τι πιστεύει ο κόσμος.......... Boardman Αρχαία Ελληνική τέχνη..... Έχουμε κάτι στα μέτρα σας....... Καζαντζάκη .............. Γεωργουσόπουλου στον ημερήσιο τύπο και είναι ελαφρά συντομευμένο......... Τα βακτηρίδια και άλλοι επιβλαβείς για τον άνθρωπο μικροοργανισμοί Δεν σκοτώνονται με τη μεγάλη ψύξη... Το ίδιο συμβαίνει και μέσα στα ΕΙΔΟΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ α) αθλητικού σχολιασμού β) αποδεικτικό γ) αφηγηματικό ψυγεία... Neil Θεωρία και πράξη της αντιαυταρχικής εκπαίδευσης..... εκδ.. αλλά με πολύ μικρότερον όγκο και χαμηλότερο κόστος.. 3......... Το κείμενο 5) είναι του Ν....... Έπειτα να εξετάσετε αν ορισμένα κείμενα μπορούν να αντιστοιχούν σε δύο είδη της στήλης Β....... Δείτε τα σίριαλ που γίνονται διεθνή μπεστ σέλλερ.. S........... 206. Μια οθόνη με όλα τα πλεονεκτήματα των «μεγάλων ιντσών»..........2... Οδυσσέας...... Τα υπόλοιπα κείμενα είναι «κατασκευασμένα» για τις ανάγκες της άσκησης.. γι’ αυτό έχουμε περισσότερες ιώσεις κατά τη διάρκεια του χειμώνα.. Αθήνα 1972....... Το κείμενο 10) είναι του Ε........ Να χαρακτηρίσετε κάθε κείμενο της στήλης Α ως προς το είδος του.................... Παπανούτσου από το βιβλίο Πρακτική Φιλοσοφία... εκδ.......... 13..

.. Τα παιδιά που έχουν γεννηθεί τα τελευταία 10-20 χρόνια έχουν μεγαλώσει χρησιμοποιώντας τηλεόραση και υπολογιστές........τι υπήρχε στο πιάτο........ την εποχή του Ομήρου... στην οποία μια συντροφιά δειπνούσε... Άρα αυτά τα τεχνολογικά επιτεύγματα ανήκουν στον κόσμο τους...................................Χ..... Δεν ήταν νη- ζ) κριτικό σί· ήταν ένα θεριό που κείτουνταν στη θάλασσα· ήταν η Γοργόνα... θ) περιγραφικό ι) πολιτικό / ρητορικό 8........... που παιζόταν από πολύ μικρά παιδιά.................. Τι είναι η φιλία......600 π............ Οφείλουμε στα παιδιά μας μια καλύτερη εκπαίδευση. Το γεγονός ότι είχαν σερβιριστεί αληθινά φαγητά στη σκηνή ια) συνδικαλιστοίχισε αρκετό χρόνο και κόπο στον υποβολέα μέχρι να επαστικό ναφέρει τα παιδιά στη συνέχιση της παράστασης· είχαν ολότελα ξεχάσει το κοινό που τους παρακολουθούσε και έτρωγαν ό... 11.................. ίσως φανεί παράλογη..πάντως και τα γλυπτά έγιναν από εξαιρετικό παριανό μάρμαρο.... αλλά προφανώς αυτό ακριβώς έγινε........ 5........................... Δικαιολόγηση .......... . Είμαστε αποφασισμένοι να μην υποχωρήσουμε στη διεκδίκηση των δίκαιων αιτημάτων μας.................................. 51 ....... 7... η) λογοτεχνικό 6.................... Αργότερα............ η αδερφή του Μεγαλέξαντρου............. Ανέβαινε...... Η ιδέα πως κάποιος μπορούσε να μεταφέρει άλογα με πλοία το 1...................... βούλιαζε μέσα του η Κρήτη... να επιζητείς τη συντροφιά του............. τους οφείλουμε μια πιο ισχυρή οικονομία.................. .................. κατέβαινε.. να θέλεις την ευτυχία του......... «Εύνοια» φυσικά -λέγει ο Αριστοτέλης· να έχεις δηλαδή καλές διαθέσεις απέναντι σ’ έναν άνθρωπο. 10....................................... αλλά και μια δικαιότερη κοινωνία και μια πιο γνήσια δημοκρατία....................... που θρηνούσε και φουρτούνιαζε το Πέλαγο...................... το κοινό του δεν δυσκολευόταν καθόλου να φαντάζεται τους αχαιούς ήρωες να μεταφέρουν τ’ άλογά τους στην Τροία............ Σ’ ένα από τα έργα μας. τους οφείλουμε το δικαίωμα στην εργασία.................................. παρουσιαζόταν μια σκηνή.................... ....... ιβ) φιλοσοφικό 9.

με θέμα τη σχέση των νέων με την τηλεόραση και γενικά τα μέσα επικοινωνίας. πολιτικό. 5.1. παραδείγματα) από τα κείμενα των σελίδων 143-145 τους Α΄ τεύχους της Έκφρασης-Έκθεσης να συνθέσετε δύο παραγράφους υποστηρίζοντας ότι Ο αναλφαβητισμός είναι πρόβλημα κοινωνικό. 52 . ως εκπρόσωπος του μαθητικού κόσμου. Χρησιμοποιώντας στοιχεία (: πληροφορίες.1. Πλωρίτη (Έκφραση-Έκθεση σσ 136-138) την άποψη που εκφράζεται στο κείμενο κατά την οποία Η υπερτελειοποίηση των μέσων επικοινωνίας αποτελεί ταυτόχρονα μια υπόσχεση ελευθερίας και μια απειλή καινούργιας δουλείας.5. Να αναπτύξετε σε προσχεδιασμένο προφορικό λόγο και σε δύο παραγράφους με αιτιολόγηση και με υλικό (πληροφορίες.1.2. Υποθέστε ότι συμμετέχετε σε μία τηλεοπτική συζήτηση.1. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης 5. συλλογισμούς. Το κείμενό σας πρόκειται να δημοσιευθεί στην τοπική εφημερίδα που ανακοινώνει την ίδρυση βραδινών τμημάτων γλωσσικής διδασκαλίας στο Δήμο ή στην Κοινότητα όπου ανήκετε. πολιτιστικό και οικονομικό. Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ Η ΠΕΙΘΩ Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ Η ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ 5. συλλογισμούς) από το κείμενο του Μ.

Είναι πράγματι απορίας άξιο.2. Γενική είναι η τάση παραδοχής ότι κάθε μέσον έχει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του. τα τελευταία χρόνια η άγονη αντιπαράθεση τηλεόρασης-βιβλίου τείνει να εγκαταλειφθεί. είναι μάλλον υπερβολικό να αποδίδονται όλα τα στραβά της εποχής στο τηλεοπτικό μέσον.ότι καταστρέφει τη φαντασία.2. τις ιδιαίτερες λειτουργίες του. εξυπηρετεί διαφορετικούς σκοπούς και καλλιεργεί διαφορετικές δεξιότητες. Και τούτο επειδή ποτέ στην ιστορία δεν κυκλοφόρησαν τόσα πολλά βιβλί- 53 . δεν καταλαβαίνουν τι σημαίνει «απόλαυση του κειμένου». η τηλεόραση κατηγορείται -και μάλιστα με έντονο φανατισμό. Να διαβάσετε το ακόλουθο κείμενο και να απαντήσετε στις ερωτήσεις που έπονται σχετικά με τη λογική δομή και τη νοηματική οργάνωσή του. αν αναλογιστούμε ότι το βιβλίο αποτελεί το κυριότερο και σχεδόν αποκλειστικό μέσον γνώσεων και πληροφοριών στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 5. προκαλεί τη βία. εμποδίζει την ανθρώπινη επικοινωνία και πολλά άλλα. υποσκάπτει την οικογενειακή ζωή. να ασχοληθούν με τα μαθήματά τους. Η τηλεόραση είναι αυτό το μαγικό κουτί που τα καθηλώνει. να «ανοίξουν και κανένα βιβλίο». τα εμποδίζει να αναπτύξουν άλλες χρήσιμες δραστηριότητες και. Η επίδραση της τηλεόρασης Οι σχέσεις των παιδιών και των νέων με την τηλεόραση προκαλούν συχνά μεγάλη ανησυχία σε γονείς και εκπαιδευτικούς.1. κυρίως. Όπως όλοι γνωρίζουμε. Ωστόσο. όταν πρόκειται για τα παιδιά.5. θα ήταν προτιμότερο να αναζητήσουμε αλλού ερμηνείες για το πώς συμβαίνει η πλειονότητα (50-60%) των παιδιών από όλα τα κοινωνικά στρώματα να μη διαβάζει κανένα εξωσχολικό βιβλίο στον ελεύθερο χρόνο. βεβαίως. με αυτή την έννοια. Το εκπαιδευτικό σύστημα αποτυγχάνει συνολικά και συστηματικά να καλλιεργήσει μια ουσιαστική επιθυμία για το διάβασμα που να συνοδεύει ως αυθόρμητη επιλογή τα άτομα στην εκτός σχολείου ζωή τους. Είναι απλοϊκό να πιστεύουμε ότι η τηλεόραση είναι υπεύθυνη γι’ αυτό το φαινόμενο. Ωστόσο. Είναι πράγματι απορίας άξιο το γεγονός ότι οι περισσότεροι νέοι δεν γνωρίζουν την πρακτική της ανάγνωσης παρά μόνο στο πλαίσιο των κανόνων που επιβάλλει το σχολείο και.

. Συνεπώς..........α..... ο Ηράκλειτος και ο Πυθαγόρας είναι Ίωνες φιλόσοφοι..........................τι στην εποχή της τηλεόρασης.... β) Η Ελένη παίρνει συχνά ηρεμιστικά χάπια........ όπως επίσης ποτέ στην ιστορία ο σχολικός θεσμός δεν υπήρξε ισχυρότερος και μαζικότερος από ό...................................... γ) ....................................................... γ) Με ποια στοιχεία (: πληροφορίες.... β) Πώς διευκρινίζει / επεξηγεί αυτή τη θέση............................... συντομευμένο και ελαφρά διασκευασμένο) α) Ποια είναι η θέση-απόφανση της συντάκτριας............. Β) α) Η πίεση χρόνου οδηγεί σε άγχος και επιθετική συμπεριφορά................................................. συλλογισμούς) αιτιολογεί τη θέση..... 54 ........................ πρέπει να ασχοληθούμε με τα βαθύτερα εκείνα αίτια που οδηγούν στην απόρριψη του βιβλίου από μια μεγάλη μερίδα των παιδιών αντί να περιοριζόμαστε στην ανακάλυψη «αποδιοπομπαίων τράγων». γ) Η Μαρία είναι πιθανό να εισαχθεί στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.... Α) α) Ο Θαλής... γ) Άρα η Ελένη είναι πιθανό να εθιστεί στα ηρεμιστικά χάπια που παίρνει συχνά.... (Κείμενο της Αλεξάνδρας Κορωναίου από τον εβδομαδιαίο τύπο............................ Σε ποιο / ποια σημεία του κειμένου την προβάλλει.......... δ) Σε ποιο συμπέρασμα καταλήγει................... β) Οι κάτοικοι των μεγάλων πόλεων ζουν υπό πίεση χρόνου......... γ) . β) ... Γ) α) Οι περισσότεροι επιμελείς μαθητές εισάγονται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.... Δ) α) ...................................... δεδομένα... β) Οι Ίωνες φιλόσοφοι είναι Προσωκρατικοί.............. 5.....................2....................................... Να συμπληρώσετε τα ελλείποντα τμήματα των ακόλουθων επιχειρημάτων / συλλογισμών......2..................

Ερώτηση συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης Να επιβεβαιώσετε να απορρίψετε το περιεχόμενο των ακόλουθων προτάσεων......... 5.......... 3..... α) Παραγωγικός (από το γενικό στο ειδκό) 2. Οι χώρες με μεγάλα ποσοστά αναλφάβητων δεν αναπτύσσονται οικονομικά.......Ε) α) Ο γιος του γείτονά μας τραυματίστηκε χθες οδηγώντας μηχανάκι απρόσεκτα και χωρίς κράνος............ Όλοι οι ηλικιωμένοι έχουν απαρχαιβ) Επαγωγικός (από το ωμένες ιδέες..... Οι γλωσσομαθείς έχουν μεγάλη πιθανότητα να ειδικό στο γενικό) βρουν δουλειά.... Αυτός ο σκηνοθέτης διαλέγει καλούς ηθοποιούς.4...3. 4...... Αυτές οι χώρες δεν αναπτύσσονται οικονομικά.. β) Ο αδελφός μου οδηγεί μηχανάκι απρόσεκτα και χωρίς κράνος....... Άρα έχει μεγάλη πιθανότητα να βρει δουλειά. Ο νέος διευθυντής έχει απαρχαιωμένες ιδέες.. άρα είναι καλή ηθοποιός.... Έπειτα να διορθώσετε τις προτάσεις που θεωρείτε λανθασμένες.... Είναι ηλικιωμένος.. Η Μαρία συμμετέχει στην παράστασή του.. Ερώτηση αντικειμενικού τύπου Να βρείτε τις αντιστοιχίες ανάμεσα στους συλλογισμούς της στήλης Α και στους όρους της στήλης Β.......... Οι περισσότερες αφρικανικές γ) Αναλογικός (από το ειδικό στο ειδικό) χώρες έχουν μεγάλα ποσοστά αναλφάβητων.... 5........ σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο..... Α Β ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΙ ΕΙΔΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΥ 1......... Ο Νίκος είναι γλωσσομαθής..... Σωστό Λάθος 55 ..... γ) .......

....................... αλλά να συγκινήσεις και να εντυπωσιάσεις τους ακροατές............................................. στ) Η τέχνη να πείθεις για τις απόψεις σου άρχισε να μελετάται πριν από λίγα χρόνια...... όταν υποστηρίζουν τις απόψεις τους............................... γ) Ένας καθηγητής και ένας μαθητής χρειάζονται τους ίδιους κανόνες οργάνωσης του λόγου....... 56 ............................. οι συλλογισμοί και τα επιχειρήματα μπορούν να λέγονται ή να γράφονται με τη διατύπωση και τη σειρά που μάς έρχεται στο νου.................... . † † † † † † † † † † † † Δικαιολόγηση ............................................................................... ε) Διάταξη του κειμένου επιχειρημάτων σημαίνει οργάνωση του κειμένου.......................................................................... ........................... δ) Για να είναι πειστικό ένα κείμενο επιχειρημάτων............................. ..............................................................................................................α) Για να υποστηρίξεις μιαν άποψη δεν χρειάζεται να την αιτιολογήσεις...................................................................... β) Τα παραδείγματα............... ..................................................................................... πρέπει να εκφωνείται χωρίς καμία χειρονομία ή διακύμανση της φωνής............................... .........................................................................

.......... ................................. μενά του................................... 2....................... . 3..............................Ο ΛΟΓΟΣ 6...................................... ... .............. .................................... ....... της ομιλίας του........ ............................... ... 2...... ............... 1........................ 57 ............. ..... ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ 2... ...... ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΣ ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ ΛΟΓΟΣ 1. ενώ διαβάζεις.. .. Ερώτηση σύντομης απάντησης Να συμπληρώσετε τον ακόλουθο πίνακα αναφέροντας πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα του γραπτού και του προφορικού λόγου.......... Όταν είναι εντελώς αυθόρ- 1................................... 2................. ................................ Δεν μπορείς να ζητήσεις μητος μπορεί να έχει ανακρίβειες................... ............................................................... 3................................................ υπερβολές και διευκρινίσεις από τον συγγραφέα για τα γραφό- ελλείψεις.......... 3.1............... 3....... Μπορείς να ζητήσεις εξη- 1.............. .................................. Μπορείς να επιστρέψεις γήσεις από τον ομιλητή για τα λεγόμενά του τη στιγμή στο κείμενο όσες φορές θέλεις ή χρειάζεται.... ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ................. ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΣ ΚΑΙ ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ 6.....

1. 58 † † † † . στ) Είναι εφήμερος και δεν μπορεί να συγκρατηθεί αναλλοίωτος στη μνήμη ζ) Είναι επιμελημένος και συνήθως προσχεδιασμένος. β) Είναι αναλυτικότερος και λιγότερο ανακριβής. † γ) Ο προφορικός λόγος απαιτεί πυκνότητα νοημάτων.2. δ) Έχει φροντισμένη σύνταξη ε) Χρησιμοποιεί συνήθως παρατακτική σύνδεση. Να σημειώσετε δίπλα στο κάθε είδος λόγου στη στήλη Α τα γράμματα της στήλης Β που αντιστοιχούν. θ) Παρουσιάζει επεξεργασμένο λεξιλόγιο. Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των ακόλουθων προτάσεων σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο. † β) Στον προφορικό λόγο συχνά διορθώνουμε την έκφρασή † † μας τη στιγμή που μιλάμε. γ) Παρουσιάζει ελλειπτικές προτάσεις και φράσεις ανο- Προφορικός λόγος λοκλήρωτες. ι) Παρουσιάζει προχειρότητα στην έκφραση. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου 6.† δ) Στον γραπτό λόγο υπάρχει μεγαλύτερη ποικιλία και αριθμός συνδετικών και μεταβατικών λέξεων.2.2. Α Β α) Χρησιμοποιεί κυρίως υποτακτική σύνδεση.6. Σωστό Λάθος † α) Ο προφορικός λόγος είναι κατώτερος από τον γραπτό. 6.2. ε) Μία ομιλία στη γιορτή της 25ης Μαρτίου είναι παράδειγμα προσχεδιασμένου προφορικού λόγου. Γραπτός λόγος η) Συνοδεύεται και από άλλα γνωρίσματα της ομιλίας παραγλωσσικά και εξωγλωσσικά.

7.3. σε ένα συγκεκριμένο πρόσωπο. 7. • Θα είσαι στο σπίτι το απόγευμα. • Πώς τα πήγες. χωρίς να σας διακόπτει. Να δείξετε σε μία παράγραφο κατά πόσο η στάση του αυτή διευκολύνει τη μεταξύ σας επικοινωνία. 7.1. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 7. 7. τονίζοντας τις συνέπειες αυτής της συμπεριφοράς στην αποτυχία του διαλόγου. Κάθε φορά που προσπαθείτε να εκφράσετε τη γνώμη σας. αντιμετωπίζεστε με ειρωνεία.6.1.5. Ας υποθέσουμε ότι στην ωριαία συνεδρίαση του τμήματός σας παρατηρήθηκε το φαινόμενο να μιλούν ταυτόχρονα πολλοί ομιλητές. σήμερα. 59 . • Τι δουλειά κάνει ο πατέρας σου. Ένας ηλικιωμένος συγγενής σας ακούει πάντοτε με προσοχή τη γνώμη σας.1. Να δώσετε ένα παράδειγμα σύντομου αποτυχημένου διαλόγου. να δώσετε σε κάθε περίπτωση μία απάντηση που να περιέχει σκόπιμη ασάφεια. Προσπαθήστε να δείξετε σε μία παράγραφο πώς αυτή η στάση δεν ευνοεί το διάλογο μεταξύ σας. 7. • Ποιο παιδί έριξε τη μπάλα κι έσπασε το τζάμι. 7. Έχετε διαπιστώσει ότι.4.1.1.1.1. Αφού επιλέξετε δύο από τις παρακάτω ερωτήσεις.7. Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ 7.7. Να δώσετε ένα παράδειγμα σύντομου επιτυχημένου διαλόγου. όπου θα παρέχονται ανεπαρκείς πληροφορίες.8. 7.1.1. Να δώσετε ένα παράδειγμα σύντομου διαλόγου (ερώτηση .2.απάντηση).1. σε μία παράγραφο. Προσπαθήστε να επισημάνετε τα αίτια της επιτυχίας του διαλόγου σας. Να γράψετε μία παράγραφο. σχεδόν πάντοτε συμφωνείτε μεταξύ σας. όταν συζητάτε με ένα συγκεκριμένο φίλο σας. • Στοίχισε ακριβά το καινούριο σας αυτοκίνητο. στα Μαθηματικά.

Ίσως γ . το μεσημέρι β . Συμπληρώστε τα κενά στο διάλογο με δικές σας προτάσεις.1. θα μας επισκεφθείτε.• Να περάσω από το γραφείο σας. 7.Στη Σαντορίνη στ .12. για να συζητήσουμε. Να γράψετε μία ερώτηση για κάθε απάντηση από τις παρακάτω και να επισημάνετε σε ποιους διαλόγους διαταράσσεται η επικοινωνία: α . 7. 7.1. • Ποιος από τους τρεις άρχισε πρώτος τη φασαρία. ώστε να δημιουργηθεί μια ιστορία χιουμοριστική: 60 . Αφού επιλέξετε μία από τις παρακάτω ερωτήσεις. • Πόσο καιρό θα μείνετε στο Παρίσι. για να διεξάγεται με επιτυχία.Κάποιο πρόβλημα ζ .Αρίστευσε! ε .1.Αύριο. αύριο. το Μουσείο. να δώσετε: α) μία απάντηση που να επιτυγχάνει την επικοινωνία και β) μία που να τη διακόπτει.11.1. Να αναφέρετε ονομαστικά τις ιδιότητες που πρέπει να έχει ένας διάλογος. • Σε ποιο θέατρο θα ανεβάσουν την «Ειρήνη» του Αριστοφάνη. • Με ποιο μέσο θα πάτε στη Θεσσαλονίκη. • Πότε.9. επιτέλους.10. αύριο.Πιθανόν δ .Έτσι κι έτσι 7. • Ποια τμήματα θα επισκεφθούν.

.............. ώστε ένας διάλογος να επιτύχει το στόχο του............... Πώς πρέπει να λειτουργήσουν πομπός και δέκτης..1..... Ο πεζόδρομος της γειτονιάς σας έχει μετατραπεί σε χώρο στάθμευσης αυτοκινήτων........... (Να χρησιμοποιήσετε 100 ......... κυρία Μαρία μου! • .......14. Τέλος.................13. • Ότι . 7........120 λέξεις)..1......... και παιδιά..... Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης 7....2.... Μη μου το λες! • ......Χ.... Με ποιους τρόπους ο συγγραφέας σε ένα λογοτεχνικό κείμενο μπορεί να αποδώσει το λόγο των ηρώων του.. 7.15........ Προσπαθήστε να προσδιορίσετε με ακρίβεια τις υποκειμενικές προϋποθέσεις που πρέπει να τηρηθούν....1...17.. • . Σχολιάστε τα..1...• Χάλασε πια ο κόσμος. κάτοχοι Ι...16......... όπου οι δύο πλευρές. • Και τώρα τι θα γίνει... 7. • Σοβαρά... Για ποιο λόγο σε ένα θεατρικό κείμενο σχεδόν παραλείπονται τα παραγλωσσικά και τα εξωγλωσσικά στοιχεία της ομιλίας.. απευθυνθείτε με επιστολή προς το Δημο61 ........ 7......... συγκρούονται.....1............2..... ώστε να επιτύχουν την αμοιβαία επικοινωνία.. Γράψτε ένα φανταστικό διάλογο.. 7.................. 7.........1.... Ποια στοιχεία χρησιμοποιεί ο συγγραφέας προκειμένου να αποδώσει με φυσικότητα το λόγο των ηρώων του. • Δεν έμαθες...

το Σαββατόβραδο. μέσα στο σχολείο. όπου θα προσπαθείτε να τον πείσετε με ευγένεια να αλλάξει γνώμη.2. όταν υποστηρίζει ότι οι νέοι σήμερα δεν αντιμετωπίζουν προβλήματα. μαθητών. 7.2. Να δώσετε ένα παράδειγμα αποτυχημένου διαλόγου ανάμεσα σε δύο φίλους επιλέγοντας ένα από τα παρακάτω θέματα: α) το είδος της μουσικής που 62 . Γράψτε ένα διάλογο. Στην παρέμβασή σου σε συζήτηση γονέων. Ένας συγγενής σας είναι πολύ ισχυρογνώμων. 7.2. προσπαθώντας να αποδώσετε τα εξωγλωσσικά και τα παραγλωσσικά στοιχεία της ομιλίας τους.2. 7.2. 7. Γράψτε ένα διάλογο μαζί του. προσπάθησε να δώσεις επαρκείς πληροφορίες για τους κινδύνους που διατρέχουν οι μαθητές.3. Ο δρόμος που περνάει έξω από το σχολείο σας είναι ταχείας κυκλοφορίας. 7.4. Γράψτε το μεταξύ τους διάλογο. 7.2. Το Δεκαπενταμελές Μαθητικό Συμβούλιο του Λυκείου σας θέλει να διοργανώσει μια εκδήλωση. Ο Λυκειάρχης διατηρεί επιφυλάξεις. με τον οποίο θα προσπαθείτε να αποκαταστήσετε τις διαπροσωπικές σας σχέσεις.2.5.τικό Συμβούλιο εκθέτοντας τις απόψεις σας. Τον τελευταίο καιρό δημιουργήθηκε μια παρεξήγηση με κάποιο φίλο σας. παραδεχόμενοι με ειλικρίνεια τα σφάλματά σας. γιατί τα βρίσκουν όλα έτοιμα.2.6. Να γράψετε ένα διάλογο. καθηγητών. Αφηγηθείτε τον υποτιθέμενο μεταξύ τους διάλογο. Κάθε συνομιλία μαζί του καταλήγει σε σύγκρουση.8. για να παραμείνει ο χώρος ελεύθερος. Ένας συμμαθητής σας εκφράζει συχνά ρατσιστικές αντιλήψεις.7. 7. όπου θα γίνεται φανερό ότι ο Λυκειάρχης προσπαθεί να μονοπωλήσει το λόγο. όπου θα προσπαθείτε να τον αντικρούσετε διατηρώντας παράλληλα την αυτοκυριαρχία σας. Δυο επιβάτες τσακώνονται στο λεωφορείο.

Σε σχετικό ερώτημα δημοσιογράφου νεανικού περιοδικού εκθέτετε τις εμπειρίες σας από τις μέχρι σήμερα μεθόδους διδασκαλίας που αντιμετωπίσατε και προτείνετε τρόπους για την αποτελεσματική χρήση του διαλόγου στη διδακτική πράξη.2. Για το σκοπό αυτό καλεί τους εφήβους να συνδράμουν στην έρευνα αυτή αποστέλλοντας κείμενά τους.2. κατά τη γνώμη σας. Έπειτα. Με αφορμή μια διένεξη που είχατε με κάποιον/α φίλο/η σας του εκθέτετε σε γράμμα τις απόψεις σας για τους λόγους που καθιστούν ένα διάλογο αναποτελεσματικό και προτείνετε τρόπους με τους οποίους μπορεί να αποφευχθεί ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Ένα περιοδικό ασχολούμενο με τα προβλήματα στις οικογενειακές σχέσεις διερευνά ειδικότερα και διεξοδικότερα τις συνέπειες της απουσίας επικοδομητικού διαλόγου στη σχέση γονέων και εφήβων.10. 7. προκαλούν αυτό το πρόβλημα και τους τρόπους που μπορεί να αντιμετωπιστεί απευθυνόμενος με γράμμα σας προς ένα φίλο/η που αντιμετωπίζει παρόμοια κατάσταση με τους γονείς του/της. 7. να επισημάνετε σε μία παράγραφο τους λόγους της αποτυχίας του. τόσο για τους ίδιους. γ) κάτι άλλο παρεμφερές. Συμμετέχοντας ως ομιλητές σε εκδήλωση του δήμου σχετική με τα προβλήματα που δημιουργεί η αθρόα εισρροή αλλοδαπών στην ελληνική κοινωνία.2. τεσσάρων . β) την αθλητική τους ομάδα.2. 7. 7. να εκθέσετε τις απόψεις σας για τη συμβολή του διαλόγου στην επίλυση αυτών 63 .9.πέντε παραγράφων. Στο σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα η διδασκαλία πρέπει να στηρίζεται κυρίως στο διάλογο. 7.11.13. Συχνά οι νέοι παραπονούνται για την αδυναμία επικοινωνίας με τους γονείς τους που οφείλεται στην απουσία δημιουργικού διαλόγου ανάμεσά τους.προτιμούν. Να εκθέσετε τις απόψεις σας για τους λόγους που.12.2. στα οποία να εκθέτουν σε πλάγιο λόγο τις σκέψεις τους για το ζήτημα αυτό. όσο και για την ομαλή ζωή ολόκληρης της οικογένειας.

τι θα λέγατε για να πείσετε ότι η σωστή του λειτουργία επιτυγχάνεται με την ελευθερία του λόγου. σε ποιους λόγους θα αποδίδατε το γεγονός και ποιες λύσεις θα προτείνατε.14. Στην εποχή μας παρατηρείται έλλειψη ουσιαστικού διαλόγου στις σχέσεις των νέων μεταξύ τους. Παίρνοντας αφορμή από την παρακολούθηση μιας τηλεοπτικής συζήτησης στην οποία διαπιστώσατε επίφαση διαλόγου. 7. αν συμμετείχατε ως ομιλητές στη Βουλή των Εφήβων. 7. όπου με νηφαλιότητα να εκθέτετε τις απόψεις σας για τους λόγους που οδηγούν συνήθως τον τηλεοπτικό διάλογο σε αναποτελεσματικότητα. αλλά και τις προτάσεις σας για επικοδομητικότερη αξιοποίησή του στις τηλεοπτικές εκπομπές στο μέλλον. β) Πάντα κατορθώνει και μας αποστομώνει. Είναι πολύ λακωνικός. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου 7.2. Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των προτάσεων σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο: Σωστό Λάθος α) Πιστεύω ότι δε θα αποκαλύψει τίποτε. Αν σας καλούσε κάποιος τηλεοπτικός σταθμός για να μιλήσετε σε εκπομπή του με θέμα: «Ο διάλογος ευνοεί την επικοινωνία των ανθρώπων σε όλους τους τομείς της ζωής». 7.2.1.των προβλημάτων και γενικότερα στη προσέγγιση και συνεργασία των λαών μεταξύ τους. 64 † † † † . 7. το δημοκρατικό κλίμα και γενικά τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών.16.15.2. Πώς θα περιγράφατε την κατάσταση. να αποστείλετε ένα κείμενο στον εν λόγω τηλεοπτικό σταθμό.3.Είναι ετοιμόλογος. Το κείμενο στο οποίο θα βασιστείτε να είναι περίπου πέντε παραγράφων.3.

.2.... Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των ακόλουθων προτάσεων σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο: Σωστό Λάθος α) Όποιος έχει περισσότερες γνώσεις πάνω σε † † ένα θέμα.. Διαρκώς λέει μεγάλα λόγια. αυθάδης............. σύσκεψη.. συνδιάσκεψη.... • Η νέα οικονομική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα συζητηθεί σε ... στις Βρυξέλλες... συμβούλιο..........3..... έχει το δικαίωμα να μονοπωλεί το λόγο.... πράγματι.. κορυφής..... στ) Οι ατέρμονες συζητήσεις δεν είναι δείγμα † † γόνιμου διαλόγου 7.. β) Όταν μιλούν ταυτόχρονα οι συνομιλητές. συζήτηση........ συνεδρίαση. ο διάλογος † † γίνεται πιο ενδιαφέρων...... ε) Πόσο εχέμυθος ήταν ο παππούς! Μιλούσε τόσο όμορφα που μας γοήτευε.... • Τα δεκαπενταμελές μαθητικό ... δ) Γίνεται τόσο πειστικός με τα επιχειρήματά του...... ώστε πάντοτε συμφωνούμε με τη γνώμη του.... συνομιλία. συνέλευση...... δ) Τα έντονα εξωγλωσσικά στοιχεία μπορεί να απόσπάσουν την προσοχή των συνομιλητών από † † τα λεγόμενα......... του αποφάσισε τη συμμετοχή του σχολείου στις εκδηλώσεις του Δήμου για το περιβάλλον. 65 ..3. † † † † † † 7.... γ) Επιτυχημένος είναι ο διάλογος μόνο όταν στο τέλος † † οι συνομιλητές συμφωνούν...3.... ε) Όταν η σχέση πομπού και δέκτη λειτουργεί αμφί† † δρομα. Να συμπληρώσετε τα κενά στις επόμενες προτάσεις με μία από τις λέξεις: συνέδριο... ο διάλογος είναι αποτυχημένος...γ) Αυτός ο νεαρός είναι. σε έκτακτη .......

• Η γενική ........... • Το ήθος των ομιλητών............... διεξοδικός...5........ • Ο υπουργός προσκάλεσε σε ......4....... της Καρδιολογικής Εταιρείας επισημάνθηκαν οι βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος στη λειτουργία της καρδιάς............ Οι κάτοικοι όμως εξαγριώθηκαν: «Γελιέσαι...... υποκειμενικός........... γιατί δεν είχε απαρτία. ........ αν νομίζεις ότι μπορεί να μας κοροϊδεύεις συνέχεια»....... Να συμπληρώσετε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις με μία από τις εκφράσεις που βρίσκονται στην παρένθεση: Ο υπεύθυνος του Δήμου για μια ακόμη φορά υποσχέθηκε στους κατοίκους πως θα ασφαλτοστρωθεί ο δρόμος....... • Όταν επιτυγχάνεται η επικοινωνία των συνομιλητών.. . 7.............. λόγος να γίνεται)..3... • Χωρίς τη διάθεση υποχώρησης των ομιλητών ο διάλογος γίνεται ...... του είπαν...... προκειμένου να ληφθούν μέτρα για την αντιμετώπιση των συνεπειών μιας νέας ενδεχόμενης πλημμύρας...3.. τα πολλά λόγια είναι φτώχεια..... αντικειμενικός........................ τους αρμόδιους φορείς........ των εργαζομένων αναβλήθηκε........... 7..... μπορεί να ευνοήσει ή να ματαιώσει το διάλογο................... προϋπόθεση του διαλόγου........ τότε ο διάλογος είναι .. εποικοδομητικός..... • Το δημοκρατικό κλίμα αποτελεί τη θεμελιώδη ........ Να συμπληρώσετε τα κενά με μία από τις λέξεις: άγονος..... θα δώσεις λόγο για τις πράξεις σου!) 66 ............... (μεγάλο λόγο ξεστόμισες.. προϋπόθεση......... ως ........ πες κανένα λόγο στον Υπουργό..................• Στο ετήσιο .... ατέρμονος.......... ............. (τα πολλά λόγια είναι φτώχεια..............

....3...... αν τελικά το υποσχεθεί........................ αυτός έχει λόγο εδώ μέσα.... σίγουρα θα το πραγματοποιήσει.. γιατί ....... 7...... Άλλωστε. (επ’ ουδενί λόγω.......... ο πιο ψύχραιμος πρότεινε να συναντήσουν απευθείας τον ίδιο το Δήμαρχο......... Να επιλέξετε τη σωστή σημασία της λέξης σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο...6... ο λόγος του είναι συμβόλαιο... (Σε κάθε άσκηση υπάρχει μόνο μία σωστή απάντηση).....Τέλος......... (ο λόγος του είναι συμβόλαιο....... κατά μείζονα λόγο)..... α) η ένωση των κατοίκων μιας περιοχής β) γνωστοποίηση μιας είδησης στο κοινό ενός τόπου γ) έντονο ενδιαφέρον του κοινού για τον τόπο του δ) συνηθισμένος λόγος † ii) αμετροέπεια: α) η υπερβολική φιλοδοξία β) προβληματική έκφραση γ) πολυλογία δ) λόγος με μέτρο † † † † iii) δημοκοπία: α) κουραστική ομιλία β) προσπάθεια προσεταιρισμού του λαού με απατηλές υποσχέσεις γ) στατιστική μέτρηση του πληθυσμού μιας χώρας δ) δημόσια αγορά ή πώληση ενός προϊόντος † i) κοινοτοπία: iv) αθυρόστομος: † † † † † † † † † † α) γλυκομίλητος β) βωμολόχος γ) λιγόλογος δ) σιωπηλός 67 ............. μεγάλο λόγο ξεστόμισε)..... μια και .....

που η διήγησή του σε συναρπάζει.3. αν ήθελε να μιλήσει πιο απλά και σε πιο οικείο ύφος.... μεταξύ τους... ενώ το θέμα ήταν τόσο ενδιαφέρον. ε) 7..7... γ.. πριν ολοκληρωθεί. πραγματικά......... στ) 2.. (β... και κουραστικός.. γ. συχνά λεξιθηρώντας .... εναντίον των συνομιλητών τους................ και ταυτολογίες ..... Στη συνέχεια... (β... (β. ευτυχώς λεκτικούς...... Η συζήτηση που παρακολούθησα στην τηλεόραση ήταν πραγματικά αποτυχημένη.... για να εντυπωσιάσουν τους θεατές.. ώστε η συζήτηση διεκόπη.8.. Ο λόγος των περισσότερων ήταν σχοινοτενής . οι συνομιλητές αναφέρθηκαν ακροθιγώς . ορισμένοι δε δίστασαν να αρχίσουν τους υπαινιγμούς . ....... δ.. .........3... (α. β) Ο οδηγός του λεωφορείου έμεινε άφωνος . γεμάτος κοινοτοπίες ............ πράγμα που οδήγησε σε έντονους διαξιφισμούς .... προσκεκλημένος με την παρέμβασή του όξυνε τόσο πολύ τα πνεύματα. α) μονοπώληση του λόγου από τον ικανότερο ομιλητή β) πειθώ γ) ισχυρογνωμοσύνη δ) διάθεση υποχώρησης ε) διαξιφισμοί στ) προσοχή στα λεγόμενα των ομιλητών Βάλτε σε κύκλο τη σωστή απάντηση: 1. δ) Ποτέ δεν εκφράζει φανερά τη γνώμη του στους συνομιλητές του........ δ) 3. Πάντοτε μιλάει με υπονοούμενα ........ Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες φράσεις με άλλες ισοδύναμες που θα χρησιμοποιούσε κάποιος στο λόγο του........... Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες φράσεις με άλλες ισοδύναμες που θα χρησιμοποιούσε κάποιος στο λόγο του...... Ήταν...... μπροστά στην αναίδεια του επιβάτη γ) Μπορείς να βασιστείς στο λόγο αυτού του ανθρώπου που διαστρεβλώνει την αλήθεια. Αρχικά.. στην ουσία 68 . γ....3... οι ομιλητές διατύπωσαν τις απόψεις τους με αργό ρυθμό...9. (α. ο πιο αθυρόστομος ..... Τέλος... απογοητευτικό να διαπιστώνεις ότι..... Ποιες από τις παρακάτω προϋποθέσεις ευνοούν τη λειτουργία του διαλόγου.7...... δ) 4.......... όπως τον συμφέρει. στ) 5.. δ... 7. προκειμένου να εντυπωσιάσει: α) Εκφράζεται με τόση άνεση....

7. λακωνικότητα vii) βραχυλογία ζ) η εξήγηση της προέλευσης μιας λέξης 69 ......11........ είτε διαπληκτίζονταν ...3.10.... Ενώστε με μία γραμμή τις συνώνυμες λέξεις μεταξύ τους: i) άναυδος α) υπονοούμενο ii) κοινότοπος β) πολυλογάς iii) υπαινιγμός γ) άφωνος iv) ευφραδής δ) τετριμμένος v) αμετροεπής ε) γλαφυρός 7.3......... απόδοση λογαριασμού ii) λογοκλόπος β) ακριβολόγος iii) υπόλογος γ) αυτός που παρουσιάζει τα λεγόμενα του άλλου σαν δικά του iv) ετυμηγορία δ) επανάληψη του ίδιου νοήματος μ’ άλλα λόγια v) λεπτολόγος ε) αυτός που οφείλει να δώσει λόγο για τις πράξεις του vi) λογοδοσία στ) συντομία στο λόγο..του και τον περισσότερο χρόνο είτε δημοκοπούσαν . Ενώστε με μία γραμμή τη λέξη με τη σημασία της: i) ταυτολογία α) έκθεση πεπραγμένων..

Αυτό θα πει ότι κάθε παιδί της ομάδας μπορεί να καταλήξει στα δικά του 70 . κατασκευάζοντας. απομαγνητοφωνώντας. Μία συνθετική εργασία μπορεί να είναι ατομική ή ομαδική. στατιστικών πινάκων. ταξινόμηση και επεξεργασία δεδομένων • στην κατασκευή αντικειμένων • στην εκπόνηση διαφόρων χαρτών. συλλέγοντας.χ. με αφορμή μια διδακτική ενότητα ενός μαθήματος ο καθηγητής προτείνει και οι μαθητές εθελοντικά αναλαμβάνουν μία εργασία που μπορεί να συνίσταται: • στη γραπτή ανάπτυξη ενός θέματος • στη συλλογή. Τη μεθοδολογία της εργασίας μπορεί να την υποδείξει ο καθηγητής ή να την αναζητήσει και να τη διαμορφώσει ο μαθητής (ανάλογα με την εκτίμηση του καθηγητή για τις δυνατότητες των μαθητών σε συνδυασμό με τη φύση και τις απαιτήσεις της εργασίας). Πιο συγκεκριμένα. όσο και για τον μαθητή που καλείται ή. προθυμοποιείται να τις φέρει εις πέρας. Οι ίδιοι οι μαθητές μπορούν να έχουν την ευχέρεια να επιλέξουν τον γενικό τρόπο με τον οποίο θα εργαστούν: π. καλύτερα. ταινίες • αντικείμενα φυσικά ή κατασκευασμένα. Ο χαρακτήρας μιας συνθετικής εργασίας είναι ελεύθερος και όχι κανονιστικός. γράφοντας. διαγραμμάτων.ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ . Το υλικό στο οποίο θα βασίζεται μια συνθετική εργασία μπορεί να είναι: • βιβλία σχολικά ενός ή περισσοτέρων μαθημάτων • βιβλία εξωσχολικά που υποδεικνύει ο καθηγητής • κείμενα της έντυπης ή και ηλεκτρονικής δημοσιογραφίας • συνεντεύξεις (έτοιμες ή προετοιμασμένες και απομαγνητοφωνημένες από τους μαθητές) • ερωτηματολόγια (έτοιμα ή δουλεμένα από τους μαθητές) • εικόνες.ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Οι συνθετικές εργασίες είναι ο πιο απαιτητικός τύπος σχολικής εργασίας. τόσο για τον καθηγητή που τις σχεδιάζει και τις επιβλέπει.

• να μετατοπιστεί το κέντρο της διδασκαλίας από το μάθημα στον μαθητή ώστε: 71 . • να συνειδητοποιήσει ο μαθητής την αναγκαιότητα της μεθόδου και να μάθει να διαμορφώνει τη μέθοδο που ταιριάζει στη φύση του υλικού του και στους στόχους της εργασίας του. • να αξιοποιηθεί πέρα από τον γνωστικό τομέα και ο συναισθηματικός και ο ψυχοκινητικός τομέας του μαθητή. Οι στόχοι αυτού του τύπου εργασίας διαφέρουν από τους στόχους όλων των άλλων τύπων σχολικών ασκήσεων: από μία συνθετική εργασία δεν αναμένεται η εκμάθηση ορισμένης ύλης.συμπεράσματα. • να «ανακαλυφθεί» ο μαθητής. Η γενικότερη σκοπιμότητα των συνθετικών εργασιών μπορεί να αναλυθεί στα εξής ζητούμενα: • να αυτενεργήσει ο μαθητής ώστε να ξεπεράσει το συνηθισμένο παθητικό ρόλο του στην εκπαιδευτική διαδικασία. τα συμπεράσματα μπορεί να είναι και απρόβλεπτα. δηλαδή να αναδειχθούν οι κλίσεις και τα ενδιαφέροντά του. εφ’ όσον ενθαρρύνεται να εργαστεί σύμφωνα με το δικό του γνωστικό στυλ και τα δικά του ενδιαφέροντα. • να εξασκήσει ο μαθητής την ικανότητα να ορίζει ο ίδιος (έστω επί μέρους) στόχους για τη μελέτη ενός συνόλου δεδομένων. δηλαδή οι στόχοι των συνθετικών εργασιών είναι : • να αναπτύξει ο μαθητής πρωτοβουλίες. ούτε καθορισμένες απαντήσεις και συμπεράσματα. • να καλλιεργήσει ο μαθητής τη δεξιότητα να επισημαίνει και να συγκεντρώνει το υλικό το οποίο υπηρετεί τους (έστω επί μέρους) στόχους που ο ίδιος έθεσε καθώς και να συνθέτει και να επεξεργάζεται αυτό το υλικό από ορισμένη οπτική γωνία. Αυτό που αναμένεται. Μάλιστα.

Εφ’ όσον μάλιστα ήδη ένα σημαντικό ποσοστό των παρεχομένων στο σχολείο γνώσεων (περίπου 7% !) ξεπερνιέται κάθε χρόνο. και παρέχουν αναλυτικές διευκρινίσεις στο διδάσκοντα. Στο ΠΔ 246/31-798 για την αξιολόγηση των μαθητών προβλέπεται η εκπόνηση μιας συνθετικής εργασίας από κάθε μαθητή σε ένα μάθημα της αρεσκείας του. οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν παράλληλα με αυτές του βιβλίου.. Και αυτό είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους τα τελευταία χρόνια έχει επανεκτιμηθεί η αξία της «διά βίου εκπαίδευσης». Τα θέματα που ακολουθούν αποτελούν παραδείγματα εργασιών στα πλαίσια της ενότητας «ΔΙΑΛΟΓΟΣ». ούτε πείρα. • η αποτελεσματικότητα των μεθόδων που επέλεξαν ή επινόησαν οι μαθητές. όμως. Και ακόμη. • ο βαθμός δυσκολίας της εργασίας.Έκθεση» οι ασκήσεις που έχουν στοιχεία ή και τον χαρακτήρα συνθετικής εργασίας σημειώνονται με την ένδειξη «Έρευνα». Επειδή. • η πρωτοτυπία των συμπερασμάτων και γενικά των αποτελεσμάτων.ΝΑ ΜΑΘΕΙ Ο ΜΑΘΗΤΗΣ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΕΙ Αυτό το τελευταίο ζητούμενο είναι που πρέπει να αποτελεί τον απώτερο στόχο κάθε εκπαιδευτικού συστήματος. ΘΕΜΑ 1ο: «Εξηγήσεις και παρεξηγήσεις. αυτές οι ασκήσεις έμεναν αναξιοποίητες. αλλά και επειδή οι μέχρι σήμερα απαιτήσεις του αναλυτικού προγράμματος ελάχιστο χρόνο για τέτοιες εργασίες επέτρεπαν. πρόκειται για ένα είδος εργασίας επί του οποίου οι καθηγητές συνήθως δεν διαθέτουν κατάρτιση. ώστε να δώσει σαφείς οδηγίες στους μαθητές για την εκπόνησή τους. Κατά την αξιολόγηση μιας συνθετικής εργασίας ελέγχονται: • το ενδιαφέρον που επέδειξαν και η προσπάθεια που κατέβαλαν οι μαθητές. Επιτυχημένες και αποτυχημένες προσπάθειες επικοινωνίας μέσα από διάφορα είδη διαλόγου» ΣΚΟΠΟΘΕΣΙΑ: Ένα μεγάλο μέρος από τα καθημερινά ακούσματα και διαβάσματα των μαθητών αποτελείται από διαλόγους. το είδος και η ποιότητα των σχέσεων κάθε μαθητή (όπως και κάθε ανθρώπου) με τους άλλους ανθρώπους σε μεγάλο βαθμό καθορίζεται από το είδος και την ποιότητα των 72 . Στα βιβλία της σειράς «Έκφραση .

στην τηλεόραση. σε ταινίες.Συλλογή του υλικού: Καταγραφή των διαφόρων ειδών διαλόγων . Η έκταση των διαλόγων μπορεί να κυμαίνεται από μία ερωταπόκριση έως ένα μικρό θεατρικό επεισόδιο .διαλόγων που δημιουργεί μαζί τους. διαγράμματα β) Καθορισμός κριτηρίων της «επιτυχίας» ενός διαλόγου ανάλογα και με το είδος του . πέρα από την προσέγγιση του ζητήματος του διαλόγου στη σχολική τάξη.Επεξεργασία του υλικού: α) Ταξινόμηση . βαθμός οικειότητας ανάμεσα στον πομπό και τον δέκτη . Μπορεί να γίνει σύγκριση ανάμεσα σε έναν σπαρταριστό και σε έναν ανιαρό θεατρικό ή κινηματογραφικό διάλογο. Πίνακες. σε θεατρικά έργα. Γι’ αυτό.Αποκόμματα από τον ημερήσιο και περιοδικό τύπο.Αξιολόγηση του υλικού: Συνηθισμένα αίτια επιτυχίας και αποτυχίας των διαλόγων 73 . από μνήμης κατάγραφή διαλόγων στους οποίους συμμετείχε ο μαθητής. ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ .Συγκέντρωση και συνολική θεώρηση των συμπερασμάτων.Παράδειγμα: η επιτυχία ενός θεατρικού ή κινηματογραφικού διαλόγου κρίνεται με βάση την αντίδραση του κοινού.Ταξινόμηση βάσει κριτηρίων όπως: διάλογοι που αναφέρονται στην πραγματικότητα και διάλογοι που μιμούνται ή αναπαριστούν την πραγματικότητα. απομαγνητοφωνήσεις συζητήσεων στο ραδιόφωνο. επικοινωνιακές προθέσεις του πομπού και του δέκτη. ώστε να αναλυθεί η διαφορά . είναι σκόπιμο να δοθεί στους μαθητές η ευκαιρία να επεξεργαστούν τα συναφή δεδομένα των εμπειριών τους και να μελετήσουν και τον εαυτό τους μέσα από αυτά.

έχουν την ευκαιρία να συναισθανθούν αυτές τις διαστάσεις και προεκτάσεις του θέματος. ΣΚΟΠΟΘΕΣΙΑ: Οι μαθητές είναι υποψιασμένοι για την ποσότητα. ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ . Οι δύο πλευρές ενός προβληματικού διαλόγου και οι προεκτάσεις του ζητήματος.Η ιστορία της διεκδίκησής τους από τη Ελλάδα σης .Αποδελτίωση βιβλίων (π. Η δημιουργία του. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους) .Αρθρογραφία σε εφημερίδες και Περιοδικά .χ. όμως. την ποιότητα και τη σπουδαιότητα των διαφόρων μνημείων της ελληνικής αρχαιότητας.Η ζωφόρος του Παρθενώνα. ο ρόλος του στο ναό της Αθηνάς. Και μάλλον είναι επίσης ανυποψίαστοι για τη σημασία που έχει για κάθε άνθρωπο η επαφή με τα μνημεία του πολιτισμού του: αυτά τα μνημεία ορίζουν την αισθητική και γενικά τη στάση ζωής που διαμόρφωσε ο λαός στον οποίο ανήκει.Η ιστορία της μεταφοράς των μαρ- ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ .Επίσκεψη στην Ακρόπολη και στο Ίδρυμα μελετών της Ακρόπολης .Επίσκεψη στο ίδρυμα «Μελίνα Μερκούρη 74 . Οι μαθητές. χάθηκε εντελώς ή κατέληξε σε ξένα μουσεία και ιδιωτικές συλλογές.Διαφάνειες .Ταινίες της Εκπαιδευτικής τηλεόρα- μάρων στην Αγγλία .ΘΕΜΑ 2ο: Η επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα. μέσα από την ενασχόλησή τους με την υπόθεση των μαρμάρων του Παρθενώνα. είναι ανυποψίαστοι για τους τρόπους με τους οποίους το μεγαλύτερο τμήμα αυτού του θησαυρού καταστράφηκε. Μάλλον. η καλλιτεχνική αξία του .

να αξιολογήσουν τις διαφορετικές απόψεις και να λάβουν οι ίδιοι θέση.Συζητήσεις με αρχαιολόγους . Πίνακες.Συζητήσεις με ξένους επισκέπτες ελληνικών ή και ξένων μουσείων ή και αρχαιολογικών χώρων νων» εκθεμάτων στον τόπο της προέλευσής τους .Το γενικό ζήτημα της επιστροφής των. όχι μόνο ελληνικών. «ξενιτεμέ- . ώστε να ξαναβρούν κάτι από το χαμένο γνήσιο αθλητικό πνεύμα. Όλοι. 75 .Άλλες ελληνικές αρχαιότητες που . Ορισμένοι μάλιστα υποστηρίζουν ότι οι Ολυμπιακοί αγώνες πρέπει να τελούνται μονίμως στον τόπο της προέλευσής τους. οι μαθητές παρακολουθούν αθλήματα και συγκινούνται με τους Ολυμπιακούς αγώνες.Συμπεράσματα. Η διερεύνηση του ζητήματος θα δώσει την ευκαιρία στους μαθητές να διαμορφώσουν γνώμη για την αξία και τους στόχους που υπηρετούν οι Ολυμπιακοί αγώνες.Εικόνες από σχολικά και εξωσχολικά βιβλία Ιστορίας και αρχαιολογίας κοσμούν μεγάλα μουσεία .Τα επιχειρήματα των δύο πλευρών .Οδηγοί από μεγάλα μουσεία που φιλοξενούν ξένες αρχαιότητες . λιγότερο ή περισσότερο. ΣΚΟΠΟΘΕΣΙΑ: Ο αθλητισμός αποτελεί κομμάτι της ζωής πολλών μαθητών. Τα τελευταία χρόνια παρακολουθούμε μία προσπάθεια της Ελλάδας να επιτύχει την τέλεση μιας Ολυμπιάδας (του 1996 και του 2004) στην Αθήνα.Συζητήσεις με αρμοδίους υπαλλήλους του Υπουργείου Πολιτισμού .ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ . χάρτες ΘΕΜΑ 3ο: Οι Ολυμπιακοί αγώνες και ο τόπος της τέλεσής τους. εμπεριστατωμένη και όχι συνθηματολογική.

Η αναβίωση των αγώνων.Βιβλία Ιστορίας .Φάκελος της ελληνικής υποψηφιότητας για την Ολυμπιάδα του 1996 και του 2004 76 .ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ .Βιβλία σχολικά και εξωσχολικά την τέλεση της Ολυμπιάδας του 2004 στην Αθήνα.Επίσκεψη στην Ολυμπία . Η σημερινή κατάσταση .Ταινία της εκπαιδευτικής τηλεόρασης .Επιχειρήματα υπέρ και κατά για . καθώς και για τη μόνιμη . προπονητές. μέλ της ολυμπιακής επιτροπής .Ιστορία των Ολυμπιακών αγώνων στη αρχαιότητα. Το πνεύμα και οι στόχοι .Άρθρα από εφημερίδες και περιοδικά τέλεση των Ολυμπιακών αγώνων στην Ελλάδα .Συζητήσεις με αθλητές.

Δωδώνη.ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 1ο κριτήριο για δεκαπεντάλεπτη δοκιμασία Α. σ. Μτφρ. Αθήνα 1978.. Για τον ίδιο λόγο.το επιχείρημα . ανεπαρκές για μια ποσοτική περιγραφή και μερικές φορές ασαφές. 45) 77 . Η ερωτήσεις 1 έως 3 ανιχνεύουν την κατανόηση της νοηματικής οργάνωσης του κειμένου. όπου συνιστάται η αξιοποίηση κειμένων από τις γνωστικές περιοχές όλων των σχολικών μαθημάτων. Infeld. εκδ. θα σχηματίσουν διαφορετικές γνώμες για το κλίμα· ο ένας θα πει πως είναι ζεστό. Ε. Έχουμε τρία δοχεία που περιέχουν κρύο. 36/97 πράξη του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου που αφορά τις «Μορφές γραπτής έκφρασης . Αν βυθίσουμε το ένα χέρι στο κρύο και το άλλο στο ζεστό νερό. Η εξέλιξη των ιδεών στη Φυσική. και επιλέχθηκε σύμφωνα και με την υπ’ αριθ. από το κρύο θα δεχτούμε ένα μήνυμα πως είναι κρύο και από το άλλο πως είναι ζεστό. ο άλλος κρύο. χλιαρό και ζεστό νερό αντίστοιχα. τα μηνύματα που δεχόμαστε από το καθένα έρχονται σε αντίθεση. Μπιτσάκη. Ρυθμίζουμε όλα αυτά τα ζητήματα με τη βοήθεια ενός θερμομέτρου· ενός οργάνου που. (Α. στην πρωτόγονη μορφή του.η αιτιολόγηση». σχεδιάστηκε από τον Γαλιλαίο.έκθεσης στην τάξη και γραπτές δοκιμασίες στο γλωσσικό μάθημα». ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το κριτήριο αυτό είναι κατάλληλο για να διερευνήσει την επίτευξη των στόχων της ενότητας «Η οργάνωση του λόγου και η πειθώ . ΚΕΙΜΕΝΟ Η αφή μας πληροφορεί με σιγουριά πως τούτο το σώμα είναι θερμό και κείνο κρύο. Το κείμενο προέρχεται από βιβλίο Φυσικής. Β. ενώ η ερώτηση 4 την κατανόηση των κομβικών σημείων του περιεχομένου του. Αυτό αποδεικνύεται μ’ ένα πολύ γνωστό πείραμα. Einstein & L. Αυτό όμως είναι καθαρά ποιοτικό κριτήριο. Αν κατόπιν βυθίσουμε και τα δύο χέρια στο χλιαρό νερό. ένας Εσκιμώος και ένας ιθαγενής κάποιας χώρας του Ισημερινού που θα συναντηθούν στη Νέα Υόρκη μια ανοιξιάτικη μέρα.

......................... Μονάδες 9 78 ..................................................... β) Ο Εσκιμώος που επισκέπτεται τη Νέα Υόρκη μια ανοιξιάτικη μέρα αναλογεί στο χέρι που βυθίζεται στο † † κρύο νερό και μετά στο χλιαρό............................................................ Μονάδες 3 3) Ποιο είναι το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει το κείμενο.................... Μονάδες 3 4) Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των ακόλουθων προτάσεων σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο........................ Μονάδες 3 2) Ποιο είναι το αποδεικτικό υλικό του....................................................................................................... ...... Σωστό Λάθος α) Οι ποσοτικές περιγραφές είναι πιο σαφείς από † † τις ποιοτικές.5 x 4) Διόρθωση .......... Μονάδες 2 (0....................................... Έπειτα να διορθώσετε τις προτάσεις που θεωρείτε λανθασμένες........................................................................................................................................... .................................... δ) Αν δεν έχουμε θερμόμετρο............ μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το χέρι μας για να μετρήσουμε τη θερμοκρασία † † ενός σώματος................................... ...Γ. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1) Ποια είναι η θέση (απόφανση) του συγγραφέα..................................................... ..................... γ) Το κλίμα της Νέας Υόρκης την Άνοιξη είναι ζεστό για † † τον Εσκιμώο.......................... ..................................................................................................................

• την κατάκτηση λεξιλογίου συναφούς με το λόγο και το διάλογο. Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε την ορθότητα των ακόλουθων ορισμών σημειώνοντας σε κάθε περίπτωση Χ στη στήλη: Σωστό . Του διαλόγου η μέθοδος είναι μόνο (η επιμονή. ανέφικτη) η πλήρης αλήθεια. • την κατανόηση των προϋποθέσεων του διαλόγου και • την ικανότητα παραγωγής λόγου βάσει περιορισμών μιας επικοινωνιακής περίστασης. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Να συμπληρώσετε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις επιλέγοντας μία από τις λέξεις που δίνονται στην παρένθεση: Διάλογος είναι. δεν θεωρήσαμε σκόπιμο να συνδέσουμε τις ερωτήσεις με κάποιο κείμενο. η πειθώ. δογματικός. βρίσκεις. επίμονος). πολλαπλή. κατέχεις) εσύ την αλήθεια μόνος σου. σπάνια).Λάθος: 79 . να παραδεχτείς ότι η αλήθεια είναι (μοναδική. δεν είσαι κριτικός νους. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο δεκαπεντάλεπτο διαγώνισμα που ακολουθεί και που αναφέρεται στην ενότητα «Διάλογος» επιχειρούμε να αξιολογήσουμε τα εξής: • την κατανόηση της επικοινωνιακής λειτουργίας του διαλόγου που είναι η ανάδειξη της πολλαπλότητας της αλήθειας. Λόγω του περιορισμένου χρόνου της εξέτασης. είσαι (ισχυρογνώμων. η αλήθεια). Η σειρά των ασκήσεων του διαγωνίσματος αντιστοιχεί στη σειρά των παραπάνω στόχων αξιολόγησης. Όταν λες ότι (αναζητάς. προσιτή. Β. Ότι είναι (εφικτή. κατά τη δική μου γνώμη. Μονάδες 2 2.2 κριτήριο για δεκαπεντάλεπτη δοκιμασία Α.

..................................................................... εριστικότητα.................................................................. .... όταν ο 80 ...................................................................................... φανατισμός.................................................................................... έλλειψη προκατάληψης.................. όπου θα επισημαίνεται η επίδρασή της στο διάλογο............. ............... ........................................... αλλά γρήγορα απογοητεύεται....................................................................... λακωνικότητα η ικανότητα άμεσης και εύστοχης απάντησης όποιος μιλάει με λεπτότητα όποιος πιστεύει σε δόγματα † † † † † † † † † † † † † † † † Μονάδες 4 3......................................... Ο πατέρας μαντεύει το 14.......................................................... Μονάδες 6 4..................... Να επιλέξετε μία από τις παραπάνω φράσεις και να τη χρησιμοποιήσετε σε ένα κείμενο 5 γραμμών.... Ελευθερία έκφρασης............................................ ................................... ..................................................................... ...........Σωστό Λάθος α) λογοκλόπος: β) ταυτολογία: γ) λογοδοσία: δ) υπόλογος: ε) βραχυλογία: στ) ετυμολογία: ζ) λεπτολόγος: η) δογματικός: αυτός που υποκλέπτει τηλεφωνικές συνδιαλέξεις η επανάληψη ίδιου νοήματος με άλλα λόγια η έκθεση πεπραγμένων............ ............................................. ........... απόδοση λογαριασμού όποιος υπολογίζει το συμφέρον του η συντομία στο λόγο............................................................................. αλλά ο γιος του τον πληροφορεί πως πήρε 15.................................... Ο πατέρας δείχνει ευχαριστημένος................... Να μετατρέψετε το παρακάτω κείμενο σε διάλογο: Ο γιος καλεί τον πατέρα του να μαντέψει το βαθμό που πήρε στο μάθημα της γλώσσας..... ..................................................................................................................................

...................................................... ....................................................................................................................................................................................................................................... ... ......................................................................................... ............ ............................ ......................................................... Μονάδες 8 81 ......................................................................................... ...................................................................... .................................................................................................................................................................................γιος του τον πληροφορεί πως ο βαθμός που πήρε είναι πολύ χαμηλός............................................... ............................................ ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ αφού η επίδοση της τάξης κυμάνθηκε από το 15 έως το 19......... .......................................................................

Γράφω υπηρεσιακή επιστολή στον έφορο του οικείου τμήματος φορολογίας εισοδήματος και τον αποκαλώ «Αγαπητέ κύριε Χ». Μία ηλικιωμένη κυρία λέει «γειά σου αγάπη μου» στη γάτα της. 82 . 4. 2. αλλά γνωρίζουμε επίσης ότι σε άλλες περιστάσεις μία λέξη μπορεί να είναι περισσότερο κατάλληλη από μιαν άλλη. Κι αυτό επειδή από την εμπειρία μας με διάφορους ομιλητές έχουμε συγκροτήσει ένα πρότυπο γλωσσικών χρήσεων και ένα άλλο πρότυπο περιστάσεων στις οποίες χρησιμοποιούνται οι διάφορες εκφράσεις και έτσι γνωρίζουμε ποια γλωσσική χρήση ταιριάζει σε ποια περίσταση. Οι ερωτήσεις. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το κριτήριο αυτό αποτελεί έναν ενδεικτικό τρόπο για να διερευνηθεί η επίτευξη των στόχων των ενοτήτων Γλώσσα και Λόγος του σχολικού εγχειριδίου. Απευθύνομαι σε σας με τη φράση «αγαπητοί αναγνώστες». Β. μόλις εκείνη συστήνεται στον ίδιον και στους συναδέλφους του στο γραφείο. αν και σχετικά απαιτητικό βασίζεται στη θεωρία που διδάχτηκαν διεξοδικά οι μαθητές στις οικείες ενότητες. Μία ηλικιωμένη κυρία λέει «γειά σου αγαπητή μου» στη γάτα της. Λέει «γειά σου αγαπητή μου» στη σύζυγό του. Σας αποκαλώ «αγαπημένοι μου αναγνώστες». Βλέπουμε ότι σε πολλές περιπτώσεις μία λέξη μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη θέση μιας άλλης και ότι οι σύζυγοι σε αντίθεση με τους εφόρους. Διαθέτουμε όχι μόνο τη γνώση ενός τεράστιου. εξετάζουν την κατανόηση του κειμένου (3 & 7) και των νοημάτων που προκύπτουν από αυτό (1. κυρίως σύντομης ανάπτυξης. Όλες αυτές οι προσφωνήσεις είναι πολύ φιλικές. ΚΕΙΜΕΝΟ «Γειά σου αγάπη μου» λέει ο σύζυγος στη σύζυγό του. Αυτή μας καθοδηγεί να επιλέξουμε ανάμεσα σε περίπου συνώνυμες λέξεις εκείνη που ταιριάζει στη δεδομένη περίσταση. Φωνάζει «γειά σου αγάπη μου» στην καινούργια προϊσταμένη. Οι γνώσεις μας για τη γλώσσα είναι εξαιρετικά σύνθετες. περίπλοκα δομημένου κώδικα αλλά και την εμπειρία των ποικίλων περιστάσεων της χρήσης του. μπορούν να προσφωνηθούν είτε με τη λέξη «αγάπη» είτε με τη λέξη «αγαπητή». Αλλά γνωρίζουμε ότι δεν είναι όλες το ίδιο πιθανές. Το κείμενό του.1ο κριτήριο για ωριαία δοκιμασία Α. 5 & 6). Γράφω υπηρεσιακή επιστολή στον έφορο και τον αποκαλώ «Αγαπημένε κύριε Χ».

αυθόρμητες και απρόβλεπτες περιπέτειες του προφορικού λόγου. εσείς βρίσκεστε στη Νέα Υόρκη. επεξεργασμένο είδος γλώσσας. ο οποίος αποτελεί και το μεγαλύτερο τμήμα της γλωσσικής δραστηριότητας σε όλο τον κόσμο και είναι. έτσι ώστε ο τρόπος που εσείς κι εγώ χρησιμοποιούμε τη γλώσσα στη συζήτηση αυτή δεν είναι και ο πιο φυσιολογικός. απόσπασμα μεταφρασμένο και ελαφρά διασκευασμένο για τις ανάγκες του κριτηρίου) 83 . μια ημέρα περισσότερο συννεφιασμένη από ό. με αυτή την έννοια. (G. Καθώς κάθομαι σε ένα γραφείο σε ένα προάστιο της Αδελαϊδας στην Αυστραλία. Turmer. Μάλλον θα έπρεπε να πω ότι είναι αρκετά αφύσικος. αν το καλοσκεφτείτε. κάτι περίεργο συμβαίνει με τη γλώσσα αυτή. Ο γραπτός λόγος είναι ένα πιο προσεγμένο. εφόσον το κείμενο που διαβάζετε τώρα το ξανακοίταξα στο Λονδίνο. στην Αθήνα ή στο Βερολίνο κάποια άλλη εποχή και σε συνθήκες άγνωστες σε μένα. W. Penguin. Θα μπορούσατε να πείτε ότι εγώ τώρα χρησιμοποιώ γλώσσα. εφόσον μπορούμε να συνθέσουμε ένα δείγμα της. κοιτάζοντας πού και πού έξω από το παράθυρο.Γνωρίζουμε τι είναι γλώσσα. που βρίσκεται μακριά από τις καθημερινές. τον Μάρτιο και διόρθωσα αρκετές από τις λέξεις που είχα γράψει στην Αδελαϊδα λαμβάνοντας υπόψη και τις υποδείξεις του εκδότη του βιβλίου που κρατάτε στα χέρια σας. 7. London σ.τι συνήθως και μάλλον ψυχρή για Σεπτέμβριο. παρόλο που. η «φυσιολογική γλώσσα». Stylistics.

......................................... ..... Ποια από τα παραδείγματα που δίνονται στην πρώτη παράγραφο θα θεωρούσαμε ότι έχουν κατάλληλο ύφος.......................................... .................................................. Μονάδες 2 5................................................................. Να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας.......... Μονάδα 2 3....................................................... ................................ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1................... ....................... επάγγελμα. ........................................................... Να εξηγήσετε γιατί ο συντάκτης του κειμένου κανονικά δεν θα χρησιμοποιούσε τη φράση «αγαπημένοι μου αναγνώστες»............................................. Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.. Μονάδες 4 6.................................................................................................................. Μονάδες 2 2................. χαρακτήρας) μπορείτε να συναγάγετε από το απόσπασμα που διαβάσετε................. 84 .................Γ....... Ποιες πληροφορίες σχετικά με τον συγγραφέα (: μορφωτικό επίπεδο............................................................................................................................................................................................................. Μονάδες 3 4................ Να αναφέρετε τρεις από τους παράγοντες που διαμόρφωσαν το ύφος του κειμένου............................. ..................................... . ....................................................................................... ........... Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο.......................................................................................... Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για τη σωστή χρήση της γλώσσας............................................................................................................... ..........................................................................................

.......................................................................τι θέλει..................................................................................................... ..5+1................................................................................................................................................................................ ....5) ii) Σύμφωνα με τον συγγραφέα.............................................................................. ............ δ) για να δείξει πόσο διαφορετικό μπορεί να είναι το περιβάλλον του συντάκτη ενός κειμένου από εκείνο του ανα† γνώστη του.....5+1................................... † † δ) ο εκδότης του δεν του επιτρέπει να γράφει ό.................................. Δικαιολόγηση ................................ γ) πρέπει να ξαναδιαβάζει και να διορθώνει τα κείμενα που γράφει. β) ο συγγραφέας δεν βλέπει σε ποιον απευθύνεται........................................... † γ) για να δείξει πόσο κουράστηκε να γράψει το βιβλίο..... † † β) για να δείξει πόσο απεχθάνεται τον κρύο καιρό............................... ........ .............................................. .................................................................... Για ποιους άλλους λόγους ο συγγραφέας θεωρεί τον προφορικό λόγο περισσότερο «φυσιολογικό» από τον γραπτό............ ούτε † καν γνωρίζει ή μπορεί να φανταστεί..........................i) Ο συγγραφέας αναφέρεται στις καιρικές συνθήκες α) για να εξηγήσει πόσο έχουν επηρεάσει το ύφος του κειμένου του. Δικαιολόγηση ...............................................................................................................................................5) 7.................................. ο γραπτός λόγος είναι «αφύσικος» επειδή † α) πολλοί άνθρωποι πιέζονται για να γράψουν...................................................... Μονάδες 2 (0. Μονάδες 3 85 ..................... ........ Μονάδες 2 (0.......................................................................

για να διαπιστώσει την επίτευξη των στόχων της 4ης διδακτικής ενότητας. μη δώσετε σ’ αυτόν τον άνδρα την ευκαιρία. αναφερόμενος σ’ αυτόν με τη φράση «σ’ αυτόν τον άνδρα». Η εφαρμογή από τον μαθητή του περιορισμού που τίθεται στην εκφώνηση ως προς την οργάνωση του κειμένου αποτελεί συγχρόνως κριτήριο για την αξιολόγηση της άσκησης.. να αποκτήσει προσωπική λαμπρότητα και αλαζονεία. Η επιλογή του κειμένου έγινε με βάση την εκφώνηση της άσκησης στη σελίδα 107 του Α΄ τεύχους της Έκφρασης . Παιδαγωγικό Ινστιτούτο.Έκθεσης: «Συζητήστε αν θα μπορούσε να σας βοηθήσει στη σύνταξη μιας έκθεσης ένα κείμενο της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας. Αυτός φροντίζει να τον 86 . Από την άλλη πλευρά. Η άσκηση 4) εξετάζει την κατανόηση ενός απαιτητικού τμήματος του περιεχομένου. Προτιμήστε να συζητήσετε ένα κείμενο που έχετε διδαχθεί. με τον κίνδυνο της πόλης. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το κριτήριο σχεδιάστηκε. ώστε να μπορούν να απαντήσουν και οι μαθητές που δυσκολεύονται να αναδιατυπώσουν το κείμενο. τους προτείνει να μην εκλέξουν τον Αλκιβιάδη στρατηγό. Οι ερωτήσεις 1) και 3) προϋποθέτουν κατανόηση των ζητούμενων συλλογισμών αλλά και εφαρμογή των γνώσεων για την τυπική δομή των συλλογισμών. Συγκεκριμένα το απόσπασμα α) είναι τμήμα της ομιλίας του Νικία. Β.το επιχείρημα . του στρατηγού που προσπαθεί να πείσει τους Αθηναίους να ψηφίσουν εναντίον της εκστρατείας στη Σικελία.η αιτιολόγηση. ΚΕΙΜΕΝΟ Τα ακόλουθα αποσπάσματα προέρχονται από το βιβλίο του Θουκυδίδη (Σικελικά) που διδαχθήκατε στη Γ΄ Γυμνασίου. σύμφωνα με τον «Συμπληρωματικό οδηγό για τη διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων στην Α΄ Λυκείου κατά το σχολικό έτος 1997-98». Τμήμα της απαντητικής ομιλίας του αποτελεί το απόσπασμα β). Ειδικότερα. Αθήνα 1997.2ο κριτήριο για ωριαία δοκιμασία Α. ο Αλκιβιάδης απαντά στις κατηγορίες που του απευθύνει ο Νικίας προσπαθώντας να τις παρουσιάσει από τη θετική τους πλευρά.. α) . σσ 116-117: Η οργάνωση του λόγου και η πειθώ . Γι’ αυτό και σχεδιάστηκε με τη μορφή «σωστό-λάθος». ενώ η άσκηση 2) είναι μία «κλασική» ερώτηση κατανόησης.». Η άσκηση 5) εξετάζει ειδικά την κατανόηση της οργάνωσης του κειμένου και η άσκηση 6) διαπιστώνει την ικανότητα σύνθεσης.

Ε. Ο. κυρίως στους όμοιούς τους. (Θουκυδίδη Ιστορία. όσες λαμπρές επιδείξεις κάνω στην πόλη. γιατί τρέφει ωραία άλογα.Β. και θέλει να έχει και κάποια ωφέλεια από το δημόσιο αξίωμα. Αλλά. και ας αξιώνει με τη σειρά του ίδια συμπεριφορά. Αφού κατέβασα επτά άρματα. με χορηγίες ή άλλες εκδηλώσεις στους συμπολίτες φυσικά προκαλούν φθόνο. Γιατί αυτά. Αλλά να νομίζετε ότι τέτοιοι άνθρωποι βλάπτουν τα δημόσια πράγματα και σπαταλούν την ιδιωτική τους περιουσία. όταν αυτός ευτυχεί. όμοια οφείλει να δείχνει ανοχή κάποιος ακόμη κι αν περιφρονείται από κείνους που ευτυχούν. που είναι δυστυχισμένος με κανέναν άλλο δε μοιράζεται τη δυστυχία του. αν κάποιος έχει μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του. 42-43) 87 . β) Και ταιριάζει σε μένα. στη διάρκεια της ζωής τους γίνονται δυσάρεστοι. όταν δυστυχεί. σσ 39. στους προγόνους μου και σε μένα φέρνουν δόξα και συνάμα ωφέλεια στην πατρίδα. αν δηλαδή κάποιος με δικά του έξοδα δεν ωφελεί μόνο τον εαυτό του αλλά και την πόλη. αφού ο Νικίας μου επιτέθηκε. Εξάλλου. Τα Σικελικά. Γ΄ Γυμνασίου. Γιατί είναι ανάγκη ν’ αρχίσω απ’ αυτό το σημείο. να αρνείται να είναι ίσος με τους πολλούς. αφού και κείνος. αλλά στα μάτια των ξένων και αυτά φαίνονται δύναμη. έπειτα και στους άλλους. περισσότερο από άλλους να εκλεγώ στρατηγός και συνάμα νομίζω ότι αξίζω το αξίωμα.Ε. Γιατί τέτοιες επιτυχίες θεωρούνται τιμή και η διεξαγωγή τους διαμορφώνει την ιδέα της δύναμης. Εξάλλου γνωρίζω ότι τέτοιας λογής άνθρωποι και όσοι ξεπέρασαν τους άλλους σε κάποιο λαμπρό κατόρθωμα. Γιατί οι Έλληνες θεώρησαν την πόλη μας μεγαλύτερη από κάθε άλλη φορά και πάνω από την πραγματική της δύναμη με τη λαμπρότητα της επίσημης αποστολής μου στους Ολυμπιακούς αγώνες. Και δεν είναι άχρηστη αυτή η ανοησία.Δ. τόσα που κανείς ως απλός πολίτης δεν είχε κατεβάσει ως τότε. 1996. ενώ προηγουμένως έλπιζαν ότι είχε εξαντληθεί από τον πόλεμο. μτφρ..θαυμάζουν. όσους συναναστρέφονται. για να επαρκέσει στα μεγάλα έξοδά του. Και πήρα το πρώτο βραβείο και το δεύτερο και το τέταρτο και τ’ άλλα ετοίμασα άξια της νίκης μου. Ούτε βέβαια είναι άδικο. Ή ας συμπεριφέρεται στους δυστυχείς σαν ίσος προς ίσους. Αθηναίοι. Σούλης. για τα οποία κακολογούμαι. όπως ακριβώς όταν είμαστε δυστυχισμένοι δε μας χαιρετίζουν.

..... Ποιες άλλες κατηγορίες αποδίδει ο Νικίας στον Αλκιβιάδη...... 88 ............................................................................ Να γράψετε αυτή την απάντηση με τη μορφή επαγωγικού συλλογισμού......................................................................................... α) Οι ματαιόδοξοι και αλαζόνες βλάπτουν τα δημόσια πράγματα και σπαταλούν την ιδιωτική τους περιουσία.....................................................Γ..................... ...................... β) Εγώ (ο Αλκιβιάδης) .............. Μονάδες 3 3......................... Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των ακόλουθων προτάσεων σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο... γ) Όλοι επιδιώκουν να προβάλλουν συγγένεια...................................... Ποια απάντηση δίνει ο Αλκιβιάδης στην κατηγορία του Νικία στην οποία αναφέρεται η ερώτηση 1.............................................. Σωστό Λάθος α) Όποιος έχει μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του αισθά† † νεται αδικαιολόγητα ανώτερος από τους άλλους............... γ) Όποιος ..................................................................................... Να συμπληρώσετε τα ελλείποντα μέρη του επιχειρήματος αποδίδοντας τον συλλογισμό του Νικία................ αληθινή ή † † ψεύτικη.......................................................................... με ξεχωριστά πρόσωπα..................................................................................... . Μονάδες 3 4.................... β) Ο Αλκιβιάδης είναι ....................................... α)Εγώ (ο Αλκιβιάδης) ........................................................... β) Κάθε άνθρωπος οφείλει να περιμένει από τους συνανθρώπους του την ίδια συμπεριφορά με εκείνη που † † επιδεικνύει προς αυτούς...................... γ) Άρα ο Αλκιβιάδης ...... .. Μονάδες 2 2... ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1.................

...... ....... Μονάδες 2 6........................................................................................................................................... υποθέστε ότι παραπονούνται για την επιμονή και την ισχυρογνωμοσύνη σας)................... ....................................................................... .....................δ) Η Αθήνα καυχιέται εξίσου για τις σπουδαίες πράξεις των Αθηναίων πολιτών και των ξένων........................................................... ........................................................................................................................................... .... για να απαντήσετε στους γονείς ή στους φίλους σας αντιμετωπίζοντας ένα ελάττωμα ή μία κακή συνήθεια που σας καταμαρτυρούν από θετική άποψη (π...................................................................χ................. στ) Η ιδιωτική ζωή των πολιτικών μπορεί να βλάψει τη δη- † † † † † † Μονάδες 3 (0..................................................... ..................................... ........................ Να αναπτύξετε σε μία παράγραφο ένα επιχείρημα................................................................................................................................................................ 5....... Μονάδες 7 89 .........................................................................................5 x 6) μόσια εικόνα τους....................... ............................................................................. ........................................................................................................................................ Να εντοπίσετε α) τη θεματική πρόταση και β) την κατακλείδα στην ομιλία του Αλκιβιάδη................ .......................... ε) Η υπεροχή των ανθρώπων σε κάποιον τομέα προκαλεί τον θαυμασμό όλων.................................. .............................................................................................................................................................................................

χρόνος. κρίναμε σκόπιμο να ελεγχθεί η ικανότητα των μαθητών: • να επισημαίνουν τα στοιχεία του κειμενικού κόσμου (χώρος. βάσει των οποίων καταρτίστηκαν και οι ασκήσεις του διαγωνίσματος παρουσιάστηκε ήδη στη γενική εισαγωγή. αλλά και με το όλο πνεύμα του βιβλίου. β) Σύμφωνα με τους διδακτικούς στόχους της ενότητας όπως διατυπώνονται στο βιβλίο του καθηγητή. Καραγάτση. πρόσωπα. • να κατανοούν τις ιδιότητες του διαλόγου του κειμένου και να διακρίνουν αν αυτές προάγουν ή διαταράσσουν την επικοινωνία των προσώπων και • να μετασχηματίζουν το διάλογο σε πλάγιο αφηγηματικό λόγο και βάσει των περιορισμών ορισμένης οπτικής γωνίας. όπως σκιαγραφήθηκε στη γενική εισαγωγή των ασκήσεων αξιολόγησης.Λ. Ο προβληματισμός που οδήγησε στη διαμόρφωση των αρχών αξιολόγησης. Ειδικότερα γι’ αυτό το διαγώνισμα εργαστήκαμε ως εξής: α) Επιλέξαμε ένα διαλογικό κείμενο με προφανείς και χαρακτηριστικές ιδιότητες διαλόγου το οποίο ανήκει και στη διδακτέα ύλη. γ) Διαμορφώσαμε τις επί του κειμένου ερωτήσεις αξιολόγησης έτσι ώστε να είναι κατάλληλες για τον έλεγχο αυτών των ικανοτήτων. ρόλοι και σχέσεις των προσώπων) • να αναγνωρίζουν τις επικοινωνιακές προθέσεις των προσώπων μέσα από τα γλωσσικά μέσα που τις υπηρετούν. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο ωριαίο διαγώνισμα παρέχεται η δυνατότητα ελέγχου ευρύτερης έκτασης της ύλης της ενότητας του «Διαλόγου» και μάλιστα με την εφαρμογή όλων των τύπων ερωτήσεων. Α΄ Λυκείου. 90 .3ο κριτήριο για ωριαία δοκιμασία Α. σσ 332-333. Κ. δηλαδή ένα απόσπασμα από τα «Χταποδάκια» του Μ.Ν. • να διακρίνουν τα μέσα με τα οποία ο συγγραφέας αναπαριστά το λόγο των προσώπων • να χειρίζονται το σχετικό με το διάλογο λεξιλόγιο. • να συνάγουν την ηλικία. το μορφωτικό επίπεδο και τον χαρακτήρα των προσώπων βάσει των λεγομένων τους.

. δηλαδής. Άιντε στο καλό! του λέει ο υποπλοίαρχος. τα χταποδάκια μου. δεν έχω δικαίωμα να φάω ένα μεζέ. Κι άντε τσαμπούκ τσαμπούκ*. τους ώμους και τράβηξε πάλι κατά την πόρτα.. αφού καπνίζετε! Ήταν κι αναιδής. το δικαίωμα να φάω κι εγώ ένα μεζέ σαν άνθρωπος -να. Γύρισε. Παναγιωτάκη μου.Δε γίνεται. Έχει τσιγάρο. τα έβαλε υπομάλης και τράβηξε κατά την πόρτα. Σήκωσε. Πώς δεν έχει.Ό. Να πας στην Ευταλία - - - να στα μαγειρέψει. Φαίνεται όμως πως δε βολούσε η ψυχή του να ξεκολλήσει εύκολ’ απ’ το μαγαζί. ΚΕΙΜΕΝΟ . Εγώ. Δεν έχει! του λέει ο Αγλέουρας.Β. Ακούς: 91 . Ο ερίφης σώπασε. Περνώντας μπροστά στην παρέα μας κοντοστάθηκε. αν του μιλούσαμε ξεκολλημό δε θα ‘χε. σα φιλήσυχος πολίτης. Μα η αγανάχτηση τον έπνιξε.και να πιω το κρασί μου. Παναγιωτάκη μου! του είπε ο άλλος κοφτά. Αργά κατάλαβε πως μιλούσε στα κούφια. Είδαμε τι κολλιτσίδα ήταν. κι άσε μας ήσυχους. πως έπρεπε να το πάρει απόφαση. Αυτός όμως εκεί! Θέλω τσιγάρο. Σα να είδε πως τίποτα δε γίνεται. κι άρχισε καινούργια δημηγορία: Στην Ευταλία. ένεκα που ο μαγαζάτορας είχε αποτραβηχτεί στην κουζίνα.. . άδειαζέ μου το μαγαζί κι έχω δουλειά! Πλακώνει πελατεία. να πιω ένα κρασί. δηλαδή. Απόκριση καμιά. Τύλιξε τα χταποδάκι στο στράτσο. Άιντε συ να πεις στην Ευταλία να στα μαγειρέψει! Συ. αυτό όμως μη μου το ζητάς! . το λοιπόν. το λοιπόν.. Ήθελε κουβέντα. που δεν είσαι άντρας της.Δεν έχω.τι άλλο.

Αγλέουρας 5.5 (0. † † δ) Η Ευταλία είναι σύζυγος του Αγλέουρα. οργή δ. υποπλοίαρχος Φράσεις Ύφος Α. Δεν έχει! Δ. τι λέει και με ποιο ύφος. επιμονή Μονάδες 2 (4 Χ 0. Πώς δεν έχει. Παναγιωτάκης 4. ώστε να γίνεται φανερό ποιος μιλάει. Να αντιστοιχίσετε κάθε αριθμό (πρόσωπα) με το αντίστοιχο κεφαλαίο γράμμα (φράσεις) και το αντίστοιχο μικρό (ύφος). Να εντοπίσετε δύο παραδείγματα από το κείμενο που να τεκμηριώνουν τα παρακάτω δεδομένα: 1. αφού καπνίζετε! Γ.5) 3. † † † β) Η σκηνή διαδραματίζεται σε μια κοσμική ταβέρνα. ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1.τι άλλο Παναγιωτάκη μου α. † † γ) Ο Παναγιωτάκης γίνεται φορτικός. Σωστό Λάθος † α) Τέσσερα πρόσωπα παίρνουν το λόγο στη συζήτηση. Ακούς.Γ.25 Χ 6) 2. ε) Ο Παναγιωτάκης δυσκολεύεται να καταλάβει τη στάση † † των άλλων απέναντί του στ) Η γυναίκα του Παναγιωτάκη ευχαρίστως θα μαγείρευε † † τα χταπόδια Μονάδες 1. Η ιδιόλεκτος του μαγαζάτορα εντοπίζεται στις φράσεις: 92 . Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των παρακάτω τεσσάρων προτάσεων σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο. μαγαζάτορας 3. Β. απότομη άρνηση β. ευγενική άρνηση γ. Πρόσωπα 1. Ό. Ευταλία 2.

5) 4.Δε γίνεται. Η φυσικότητα του διαλόγου διαπιστώνεται στις φράσεις: α) β) 3. «. Το μορφωτικό επίπεδο του Παναγιωτάκη διαφαίνεται στις φράσεις: α) β) Μονάδες 4 (8 Χ 0. Η αντιπάθεια των άλλων προς τον Παναγιωτάκη εκδηλώνεται με τις φράσεις: α) β) 4.α) β) 2. Ο συγγραφέας στο συγκεκριμένο διάλογο ταυτίζεται: † α) με τον Παναγιωτάκη β) με το μαγαζάτορα γ) με ένα μέλος της παρέας † δ) με τον υποπλοίαρχο 3. Παναγιωτάκη μου!» Με τη φράση αυτή: α) ο συγγραφέας αφηγείται το λόγο ενός ήρωά του β) ακούγεται παράλληλα η φωνή του συγγραφέα και του ήρωα γ) ο συγγραφέας μιμείται το λόγο ενός ήρωά του 93 † † † † † . Τα εξωγλωσσικά στοιχεία της ομιλίας αποδίδονται με τη φράση: † α) ήθελε κουβέντα † β) κοντοστάθηκε † γ) η αγανάχτηση τον έπνιξε † δ) του λέει ο Αγλέουρας 2. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο: 1.

το δικαίωμα . Παναγιωτάκη μου! Β . μιλούσε στα κούφια 4. Στους παρακάτω διαλόγους να επισημάνετε. αν επιτυγχάνεται κάθε φορά η λειτουργία του διαλόγου και να δικαιολογήσετε τη γνώμη σας: Α .Έχει τσιγάρο. του είπε κοφτά 2.Δε γίνεται. Τα παραγλωσσικά στοιχεία της ομιλίας αποδίδονται με τη φράση: † α) σώπασε † β) τράβηξε κατά την πόρτα † γ) σήκωσε τους ώμους † δ) γύρισε το λοιπόν 5..χ. Ήθελε κουβέντα Μονάδες 3 (6 Χ 0. Άντε στο καλό! του λέει ο υποπλοίαρχος 5. Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες φράσεις με άλλες ισοδύναμες που να εκφράζουν επίσημο ύφος: π..5) 6.5 (5 Χ 0. δηλαδής.. Η σκηνή του διαλόγου παρουσιάζεται από την οπτική γωνία: † α) του Παναγιωτάκη † β) του υποπλοίαρχου † γ) του αφηγητή † δ) της Ευταλίας Μονάδες 2.δ) ο συγγραφέας σχολιάζει το λόγο ενός ήρωά του † 4. αν του μιλούσαμε ξεκολλημό δε θα ‘χε 6. Άιντε συ να πεις στην Ευταλία. άρχισε μια καινούργια δημηγορία 3. 94 .Δεν έχω. Πήγαινε να προτείνεις 1.5) 5.

Απόκριση καμιά Γ . Μονάδες 4 95 .Δεν έχει Μονάδες 3 7..Θέλω τσιγάρο . Αφηγηθείτε το παραπάνω επεισόδιο σε ένα φίλο σας εκφράζοντας παράλληλα τη συμπάθειά σας προς το πρόσωπο του ήρωα.

....................... .. ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ............................... ..................... .... 3........................................ ΤΜΗΜΑ: ............................ ........................... ....................................................................................................................3ο κριτήριο για ωριαία δοκιμασία ΦΥΛΛΟ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΗ: ........................ Σωστό Λάθος † † † † † † † † † † † † α) β) γ) δ) ε) στ) 2..................... 96 .............................................................. 1................ ....................... ............................................................... ..................................... . 1 2 3 α) β) α) β) α) β) ........................................................................ 1 2 3 4 5 .......................................... ..................................................................... .. ..... ΤΑΞΗ: .................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................... ......................... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ......................................................................................................................

................................................ ............................ ......... .................................................. ..... διότι ......................................................................................................................................... 1 2 3 4 5 6 β † † † † † Απάντηση γ † † † † † δ † † † † † ...................................... 97 ...... β) ....................................................................................... ............... διότι ...................................................................... .................................................................... Α Β Γ ..... ............4 4.......................................................................... 6........................... διότι 7......................................................................................................... α) ....... Ερώτηση α † † † † † 1 2 3 4 5 5.................................................................................................................. ................................................................................................................................... ........................................ ..........................

G.. Ιστορία της Ελληνικής Γλώσσας. oxford University Press. Aristotle’s Rhetoric. Η Ελληνική Γλώσσα Μεσαιωνική και Νέα. περ.). & A. TURNER G. τ. Teaching language as communication.Ε. 98 . ΑΝΔΡΙΩΤΗΣ Ν. σσ. Πανελλήνιο εκπαιδευτικό συνέδριο της ΟΛΜΕ με θέμα «Αξιολόγηση του Μαθητή». Οδηγίες φιλολογικών μαθημάτων για τον καθηγητή. Βόλος 26-27. BURNYEAT M. 32-38. 1992. σσ 47-57. 1985. New York 1992. Σύγχρονη Εκπαίδευση. Ο. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ.F.Ε. Εκδόσεις Γρηγόρη. Amsterdam 1992. 1992. Θεσσαλονίκη.. περ. Αθήνα 1985.. 1994.: Εισαγωγή στην Ψυχολογία της Γλώσσας. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Λ. ΒΟΣΝΙΑΔΟΥ ΣΤ. John Benjamins.: Η Αξιολόγηση της Έκθεσης στο Λύκειο. Αθήνα 1985.: «Αίτια της Υποκειμενικής Αξιολόγησης στο Μάθημα της Έκθεσης».» στους FURLEY D. ΔΗΜΗΤΡΑΚΗΣ Α.ΒΙΒΛΙΟ-ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Λ. et al. 1998. Pelican.Δ.. Αθήνα. NEHAMAS (εκδ). W. σσ 49-55) ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ. Reading 1987. Αθήνα 1986.: «Οι Ερωτήσεις με Ελεύθερη Απάντηση και Τρόποι Βαθμολογίας τους». Φιλολογικά. R. Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών. Longman.. Αθήνα 1982. Παπαδήμας. Αθήνα 1998. Εκπαιδευτήρια Δούκα. Αθήνα 1981. (On) Searle on conversation. GOULTHARD M. 3.. 32. Stylistics.Δ. τ.: (Επιμ.J.: Διάλεκτοι και Ιδιώματα της Νέας Ελληνικής. Ο. ΚΟΝΤΟΣΟΠΟΥΛΟΣ Ν. Ενιαίο Λύκειο..: Η Αξιολόγηση της Επιδόσεως των Μαθητών. SEARLE J. ΠΟΡΠΟΔΑΣ Κ.Β..: Princeton University Press. BROWNING R. An introduction to discourse analysis. Αθήνα 1984. Princeton N. WIDDOWSON H. Κείμενα Εξελικτικής Ψυχολογίας Α΄: Γλώσσα Gutemberg. 1980. ΚΑΣΣΩΤΑΚΗΣ Μ. Μάρτης 1983. Oxford.Β. ΟΛΜΕ. «Enthememe: Aristotle on the logic of persuason.

Königstein / Ts: Hain. «Studies in the manuscript tradition of Aristotle’s ana- lytica. 99 .. Heft 161. 1984.» Στο: Beiträge zur klassischen Philologie.WILLIAMS MARK F.

ΜΕΡΟΣ Β΄ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ .

100 .

1.1. παραστατικότητα κτλ). Φερ’ ειπείν. Αυτήν ακριβώς την αρχή θα πρέπει να έχει κατά νου ο συντάκτης ασκήσεων. 3.. η σκοπιμότητα της ποικιλίας τύπου ασκήσεων υπαγορεύεται από παιδαγωγικές αρχές και όχι από το ίδιο το αντικείμενο της διδασκαλίας (Αξιολόγηση των μαθητών της Α΄ τάξης Λυκείου.1..2. 1 Οδηγίες.2.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κατά την προσπάθεια σύνταξης των ασκήσεων που ακολουθούν..3. αν αντιμετωπιστούν ως διαδικασία μηχανιστικής αλλαγής λέξεων και δε συνοδεύονται από συζήτηση σχετικά με τη διαφορετική επενέργεια κάθε επιλογής (βλ.2.3. εφόσον οι διάφοροι τύποι ασκήσεων δεν είναι παρά εργαλεία στην υπηρεσία των διδακτικών στόχων και των στόχων αξιολόγησης.Ε.2..1. αποδείχθηκε ότι όλες αυτές οι υποενότητες προσφέρονται.. τα κείμενα αυτών των ασκήσεων είναι κατασκευασμένα (όπως και των ασκήσεων 2. 101 . 3.2. οι ασκήσεις αντικατάστασης χάνουν ένα μεγάλο μέρος της αξίας τους. 1997. Ο. και 6. βέβαια.1.1. Με τις προτεινόμενες ασκήσεις που ακολουθούν έχει καταβληθεί προσπάθεια να αξιοποιηθούν όλα τα σημεία του θεωρητικού πλαισίου της ενότητας της Περιγραφής. Άλλωστε. Αυτή η δυνατότητα ισχύει γενικά στο γλωσσικό μάθημα.2.Β. Βέβαια. ανεξάρτητα από τον τύπο τους.2. αλλά έχει προτιμηθεί (λιγότερο ή περισσότερο συνειδητά) για τις επικοινωνιακές της συνέπειες (: έμφαση.2. 148.1.2. 4.2. 5. Συμπληρωματικός οδηγός για την διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων στην Α΄ Λυκείου κατά το σχολικό έτος 1997-98. 2. ίσως χρειάζεται να επισημάνουμε ότι αυτές οι ασκήσεις έχουν ως αποτέλεσμα ένα μετασχηματισμό του κειμένου. 2. σ. 2. ο οποίος θεωρείται και από τους συγγραφείς του σχολικού βιβλίου1 ως διεργασία ιδιαίτερα κατάλληλη για την επικοινωνιακή προσέγγιση του γλωσσικού μαθήματος. και 3...2.. κατά την οποία κάθε επιλογή προσδιορισμού και γενικά λεξιλογίου. 3.). Και όλες τις ασκήσεις διατρέχει η βασική θεωρητική αρχή της ενότητας.1. 3. 105. σσ 22-27). Ακόμη.Δ. τις ασκήσεις 2.1. για την αξιολόγηση της επίτευξης των διδακτικών στόχων της ενότητας της Περιγραφής. η ποιότητα μιας άσκησης εξαρτάται από το περιεχόμενό της και όχι από τον τύπο της. προβολή ή αποσιώπηση λεπτομερειών. 2.1. λεπτομέρειας και οργάνωσης του περιεχομένου δεν είναι τυχαία.3.2.) και ορισμένα μπορεί να φαίνονται «τεχνητά».. για όλους τους τύπους ασκήσεων. σχολιασμός του αντικειμένου της περιγραφής. λιγότερο ή περισσότερο. ΟΕΔΒ 1997. Και..2.

ό. Με άλλους στόχους. Ωστόσο.1.τι χάνουν σε φυσικότητα το κερδίζουν σε έμφαση του εκάστοτε γλωσσικού φαινομένου. Γι’ αυτό και υπάρχουν πολλά λογοτεχνικά κείμενα στα βιβλία της Έκφρασης-Έκθεσης.11.» . γενικά. έχουν συνταχθεί με την ελπίδα πως ό. ή από αλλού. ανεξάρτητα από το είδος του. στο συμπληρωματικό οδηγό του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου για τη διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων (Ο. ακριβώς λόγω της πυκνότητας 102 .1.χ. ώστε να αναπαριστούν επικοινωνιακές περιστάσεις στις οποίες θα ήταν πιθανό και ενδιαφέρον για τους μαθητές να βρεθούν.Εκτός από τη χρήση τους στα κριτήρια αξιολόγησης. Επίσης. Επειδή στο σώμα των ασκήσεων που ακολουθούν γίνεται συχνή χρήση λογοτεχνημάτων από τα σχολικά Κ. αλλά ως γλώσσα.Δ. ασκήσεις 1. φθάνει σε μας με γλωσσικά μέσα. Εδώ είναι. τα λογοτεχνικά κείμενα προσφέρονται για το γλωσσικό μάθημα περισσότερο. στις ωριαίες ή ολιγόλεπτες δοκιμασίες του γλωσσικού μαθήματος.). ο σκοπός τους είναι κοινός στο γλωσσικό επίπεδο. 191) υποστηρίζεται ότι «παρά την αυτοτέλεια καθενός κλάδου.τι προσλαμβάνουμε από ένα κείμενο. και 1. από άλλους κειμενικούς τύπους. Επιπλέον. σ. ίσως. δηλαδή ότι έχει καταβληθεί προσπάθεια. επειδή με το μαστορικά καλοδουλεμένο λόγο τους παρέχουν «χτυπητά». δηλαδή «να θέλουν και να έχουν να πουν». Στο γλωσσικό μάθημα μας ενδιαφέρει η τεχνική του λόγου. ώστε να γίνει κατανοητό. άρα «δασκαλίστικα» παραδείγματα χρήσεων των διαφόρων πλευρών και επιπέδων του γλωσσικού συστήματος (π. τον «κόσμο» των μαθητών.Β.Λ. 1997.12. Άλλωστε.Ωστόσο.Ε. ίσως χρειάζεται να δοθούν οι ακόλουθες διευκρινίσεις: .Ν. χρήσιμο να αναφέρουμε κάτι που συνήθως θεωρείται αυτονόητο. ώστε τα θέματα των επιλεγμένων και των κατασκευασμένων κειμένων και προτάσεων να είναι σύμμετρα με τα ενδιαφέροντα και.Αυτά τα κείμενα δε χρειάζεται να είναι διδαγμένα στο μάθημα της Λογοτεχνίας. Αντικείμενο του μαθήματος της Λογοτεχνίας είναι η τέχνη του λόγου. η σχέση της επιλογής των λεπτομερειών με την επικοινωνιακή πρόθεση και σκοπιμότητα. με ιδιαίτερη προσοχή έχουν συνταχθεί οι ασκήσεις παραγωγής λόγου. ίσως. γιατί απλούστατα δεν εξετάζονται ως Λογοτεχνία στο μάθημα της Έκφρασης-Έκθεσης. άλλο θεωρητικό πλαίσιο και άλλη μέθοδο εξετάζουμε το λογοτέχνημα ως Λογοτεχνία και με άλλα ως γλώσσα. ένα λογοτέχνημα.

13.. 1. μπορεί να αποτελέσει υψηλής ποιότητας πλαίσιο και αφετηρία για το μαθητή. ώστε να αρθρώσει το δικό του λόγο (ασκήσεις 1..11. . 1.2.12 και 1.). προτείνεται για επεξεργασία σύμφωνα με το πνεύμα του κειμένου του Gianni Rodari «Η πέτρα στη λίμνη».13. με λέξεις από τον «οδηγό» του ποιητή στο ταξίδι των ποιητικών του αναζητήσεων. της διαύγειας των σκέψεων και της ευθυβολίας των παρατηρήσεων. 103 .1.των νοημάτων.Ειδικά η άσκηση 1. καθώς και οι δύο πρώτες συνθετικές εργασίες αποτελούν παράδειγμα των τρόπων με τους οποίους στο γλωσσικό μάθημα μπορεί να αξιοποιηθεί υλικό από άλλα μαθήματα. οι ασκήσεις 1.1. Γι’ αυτό και προτείνουμε αυτές οι τρεις ασκήσεις.1. Ο αριθμός των ενδεικτικών ολιγόλεπτων κριτηρίων αξιολόγησης στο Β΄ Μέρος του παρόντος τεύχους δεν υποδεικνύει αντίστοιχο αριθμό γραπτών δοκιμασιών κατά τη διάρκεια του δευτέρου τριμήνου.1. Τέλος. Σκοπός αυτού του σχετικά μεγάλου αριθμού είναι να παράσχει στον εκπαιδευτικό ένα κατά το δυνατόν αντιπροσωπευτικό δείγμα από κριτήρια διαφορετικού τύπου και βαθμού δυσκολίας.1.1. παρά το γεγονός ότι είναι ιδιαίτερα απαιτητικές.2. που βρίσκεται στην αρχή του βιβλίου του μαθητή.

Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης 1. ώστε να γίνουν φανεροί οι κίνδυνοι που αντιμετωπίσατε. Ποιες λεπτομέρειες θα επιλέγατε και πώς θα οργανώνατε την περιγραφή σας.1. αν θέλατε να πείσετε ένα φίλο σας να αγοράσει τη συλλογή γραμματοσήμων.4. Ποιες λεπτομέρειες θα επιλέγατε να προβάλετε περιγράφοντας το παλιό σας ποδήλατο α) στους γονείς σας για να τους πείσετε να σας αγοράσουν καινούργιο και β) σ’ ένα συμμαθητή σας για να του το πουλήσετε. Να επιλέξετε εκείνες τις λεπτομέρειες που πείθουν για το γεγονός ότι οι πεζοί έχουν ελάχιστο χώρο στη διάθεσή τους. Το σχολείο σας παρουσιάζει ελλείψεις υλικοτεχνικής υποδομής. τηλεκαρτών ή κάτι άλλο που διαθέτετε. εξοπλισμός. Ποιες από αυτές θα τονίζατε περισσότερο και πώς θα τις ιεραρχούσατε σε μια επιστολή σας προς το δημοτικό συμβούλιο. παιχνιδιών video.1.1. Να περιγράψετε την εικόνα του δρόμου.» Να επιλέξετε τέτοιες λεπτομέρειες και να οργανώσετε κατάλληλα την περιγραφή σας. ακολουθήσαμε μια πολύ επικίνδυνη διαδρομή. 1. χρώματα.1.1. 1. 1. ώστε να βελτιωθούν οι υλικές συνθήκες λειτουργίας του σχολείου. Πώς θα συντάσσατε την ανάλογη αγγελία στην τοπική ή σχολική εφημερίδα.5. χώροι. ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΕΥΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ: Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΙ Η ΠΑΡΑΘΕΣΗ-ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΩΝ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΩΝ 1. 104 .6.1. Να επιλέξετε τις λεπτομέρειες που θεωρείτε βασικές και να οργανώσετε την περιγραφή σας αρχίζοντας από την εξωτερική όψη. υλικά κλπ).1.1. εγκαταστάσεις. 1. με σκοπό να τους πείσετε να βοηθήσουν.3.1. δίσκων. καθώς τη βλέπετε από το μπαλκόνι. Ο Οργανισμός Σχολικών Κτηρίων ζητεί τη γνώμη των μαθητών σχετικά με το πώς θα ήθελαν το κτήριο του σχολείου τους (θέση.2. «Μέχρι να φθάσουμε στη θάλασσα. 1. διαστάσεις.

η χρησιμοποίηση των φυσικών πόρων. δροσερό.1.10. Στο βιβλίο «Σεραφείμ και Χερουβείμ» του Μένη Κουμανταρέα ( Κέδρος. Στο κείμενο που ακολουθεί περιγράφονται απρόσωπα οι καταστροφές που επιφέρει ο άνθρωπος στο φυσικό περιβάλλον.. χτισμένης στο μεσοπόλεμο και που προοιώνιζε άλλες πολυκατοικίες που έμελλε να χτιστούν. ξεκινώντας από μία λεπτομέρεια που τράβηξε την προσοχή σας και τονίζοντας την ομοιομορφία της εξωτερικής όψης. Νιώθετε μια μικρή. κατά τη γνώμη σας.1. για ν’ αποφύγει τη σύγχυση του δέντρου με τον παπαγάλο. Σ’ ένα σκίτσο του Αρκά βρίσκουμε τον ακόλουθο διάλογο ανάμεσα σε δυο σπουργίτια: Γιος : Μπαμπά τι είναι δέντρο. Να περιγράψετε τα συμπτώματα στη μητέρα σας. Πατέρας : Εκείνο ήταν ψόφιος παπαγάλος ανόητε! Ποιες λεπτομέρειες έπρεπε να δώσει ο πατέρας. το εμπόριο ξυλείας. τονίζοντας εκείνα τα στοιχεία που θα σας επιτρέψουν να μείνετε στο σπίτι και να μην τη συνοδέψετε σε μια ανιαρή. 1. Να περιγράψετε μία πολυκατοικία ή μία σειρά κτισμάτων. η εκπομπή 23 δισεκατομμυρίων τόνων 105 . επίσκεψη.8.. Παρατηρείται κάθε χρόνο η καταστροφή 17 εκατομμυρίων εκταρίων δασών. η χρήση των καυσίμων έχουν επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον.1.1. ήσυχο! Γιος : Α! Σαν κι αυτό που βρήκαμε προχτές στα σκουπίδια.1..9.σάμπως να σάρκαζε τα αυστηρά τετράγωνα μπαλκόνια της πολυκατοικίας μας. σελ.7. Αθήνα 1981. Ο τρόπος με τον οποίο κινείται η παγκόσμια σγορά.. 1. Πατέρας : Μμμ . Το δέντρο είναι κάτι πολύ ωραίο! Είναι ένα πράγμα πράσινο. 1. Να γράψετε το σχετικό κείμενο. 55 ) διαβάζουμε: . οι αλιευτικές μέθοδοι. ασήμαντη αδιαθεσία.

καθώς αρπάζουν το ψωμί από το χέρι. Ο Μικρός Ναυτίλος: «ΜΥΡΙΣΑΙ ΤΟ ΑΡΙΣΤΟΝ. 106 .. η καρέκλα με την πελώρια ψάθα. Ο. όπου θα τονίζεται η κρισιμότητα της κατάστασης. Με διδάσκουν χίλιες φορές περισσότερο από κάτι φλύαρους μικροφιλόσοφους που συνάντησα χτες βράδυ. Χάμου. Πιο χαμηλά την κασέλα όπου έχω αποθέσει όλα μου τα υπάρχοντα: δυο παντελόνια. Ωραία μαύρα κοκκόρια.. τις πάπιες. τα δυο μου σάνταλα. ράτσα γαλλική. (. τα κουνέλια-πλήθη ολόκληρα που κινιούνται σαν από ένα φύσημα. εξαιρετικά μεγάλες και ρωμαλέες. γυρεύοντας τροφή. με δυο μικρές άσπρες βούλες στο ριζαύτι. στ’ άσπρα και μαύρα πλακάκια. Τι παράξενα που κλείνουνται μέσα στον εαυτό τους οι σκαντζόχεροι· η κοιλιά τους βαθουλώνει σαν τσέπη. Έχω στο πλάι μου κι ένα βιβλίο. α) Να ξαναγράψετε το κείμενο χρησιμοποιώντας κατάλληλα επίθετα. Τέσσερις-πέντε χήνες. Να εντοπίσετε τον εκάστοτε σκοπό και να τον αναπτύξετε σε μία αντίστοιχη παράγραφο Α Κοιτάζω τον ασβέστη αντικρύ στον τοίχο της μικρής μου κάμαρας. 1. Λίγο πιο ψηλά το ταβάνι με τα δοκάρια. τέσσερα πουκάμισα. θεληματικά. Ελύτης. Η βαριά μυρωδιά που αραδιάζουν όλα αυτά τα ζωντανά. Είδα τ’ απόγευμα. με κεφάλια πεισματάρικα. Γεννήθηκα για να ’χω τόσα. Δίπλα. VII» Ίκαρος.11. ο δημιουργός δηλώνει το σκοπό των λεπτομερειών που παρουσιάζει. περνώντας από το χτήμα της Λυκόβρυσης. Αθήνα 1985. και στο τέλος δε μένει τίποτε παρά ένα κουβάρι αγκάθια.) Από το ελάχιστο φτάνεις πιο σύντομα οπουδήποτε. Β Όλη τη μέρα χθες στο Μαρούσι. ώστε να εντυπωσιάσετε και να ευαισθητοποιήσετε τον αναγνώστη για το μεγάλο ζήτημα της καταστροφής του φυσικού περιβάλλοντος.1. Σε καθεμιά από τις περιγραφές που ακολουθούν.διοξειδίου του άνθρακα και η εξόντωση 27 εκατομμυρίων τόνων θαλασσίων πλασμάτων. κατάμαυρα του κορακιού. Μπορείτε να αρχίσετε την περιγραφή σας από όποιο σημείο κρίνετε σκόπιμο. κάτι ασπρόρουχα. β) Να γράψετε μια σύντομη ανακοίνωση.

. Ρίτσος. Ελύτης.1. Aφού μελετήσετε τα αντίστοιχα συνοδευτικά κείμενα να απαντήσετε τις ερωτήσεις που ακολουθούν την κάθε ομάδα..Λ.Ν. Προσπαθήστε να βρείτε αυτόν το σκοπό και να τον αναπτύξετε σε μία σύντομη παράγραφο. Στο ακόλουθο απόσπασμα. Οι εικόνες βρίσκονται στο βιβλίο της Ιστορίας («Η πολιτισμική προσφορά του Ελληνισμού»). 1. Μέρες Γ΄. Να επιλέξετε τουλάχιστον τρεις από τις εικόνες σε καθεμιά από τις παρακάτω ομάδες. 1. Αθήνα 1985. σσ. Σεφέρης.12. Ελύτης παραθέτει για να περιγράψει τη χώρα των ονείρων του. Του παππουλή τα ρούχα τα σιάξαμε σκιάχτρο για τις κάργιες.1. λιόδεντρα. Κ. 26: ξίφος 107 . 252-253.1. Α΄ Λυκείου. Προσπαθήστε να ανιχνεύσετε τη «λογική» αυτής της παράθεσης. πέτρες.. Αθήνα. ΟΜΑΔΑ Α΄ i) σ. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 1.. Ίκαρος 1986. σ.2. ο δημιουργός δε δηλώνει το σκοπό για τον οποίο διάλεξε τις λεπτομέρειες που παρουσιάζει. κανάτι καρένα καντήλι καρπούζι καπετάνιος κάστρο καρδερίνα κατάρτι ..13. 248.Γ. Ίκαρος.. Ο. Αμπέλια τραβάν κατά τη θάλασσα.2. Δίπλα στ’ αλέτρι καπνίζει μια μικρή φωτιά. μετρημένα χωράφια.. (.) Γ. 1. Οι ακόλουθες λέξεις προέρχονται από έναν κατάλογο λέξεων τις οποίες ο Οδ. «Ο τόπος μας». Ανεβήκαμε πάνω στο λόφο να δούμε τον τόπο μαςφτωχικά. Ο Μικρός Ναυτίλος: «ΟΤΤΩ ΤΙΣ ΕΡΑΤΑΙ [Αιγαιοδρόμιον]». καπίστρι . 23: χρυσό δαχτυλίδι ii) σ.

ρεαλιστική. ανατριχιαστική. δεξιά-αριστερά. 52: παράσταση σε όλπη σ. να δικαιολογήσετε τον χαρακτηρισμό και δ) να εντοπίσετε το (άμεσο ή έμμεσο) σχόλιο καθώς και τα γλωσσικά μέσα με τα οποία υλοποιείται (π. χρήση 108 . α) να βρείτε τη σειρά που ακολουθεί η περιγραφή σε καθένα από αυτά (π. ουσιαστικά. β) να εξηγήσετε τη σκοπιμότητα αυτής της οργάνωσης των λεπτομερειών. επιρρήματα. 92: ψηφιδωτό της Πομπηίας σ.2. γενική εντύπωσηλεπτομέρειες). σ. σ. ρήματα. μέσα-έξω.χ. σύντομη). παραστατική.χ. 46: οινοχόη του Διπύλου σ. 1. πιστή. 143: τοιχογραφία Ποσειδωνίας α) Ποια σειρά ακολουθεί η παρουσίαση των λεπτομερειών σε κάθε εικόνα. πάνω-κάτω. σ. γ) να χαρακτηρίσετε το ύφος της περιγραφής (π. 44: αττικός αμφορέας σ. 65: παράσταση σε αμφορέα 68: ανάγλυφο από τον ναό της Νίκης 77: λήκυθος 80: ανάγλυφο 125: παράσταση μαζέματος της ελιάς viii) σ. διεξοδική. Αφού διαβάσετε τουλάχιστον δύο από τα παρακάτω κείμενα και αποσπάσματα κειμένων. ολοζώντανη.iii) iv) v) vi) vii) σ. i) ii) iii) iv) v) vi) vii) ΟΜΑΔΑ Β΄ σ. 56: παράσταση σε αμφορέα σ. β) Ποιος είναι ο σκοπός της οργάνωσης των λεπτομερειών σε κάθε περίπτωση. επίθετα. μακριά-κοντά. 292: εσωτερικό της Αγίας Σοφίας σ. σ. β) Ποιος είναι ο σκοπός της επιλογής σε κάθε περίπτωση.χ. 339: πίνακας του Ραφαήλ α) Ποια ή ποιες λεπτομέρειες επιλέγονται κατά την περιγραφή κάθε εικόνας.2.

το ταβάνι λεκιασμένο. Αθήνα 1984. Φως. Αθήνα. Οι πευκοβελόνες ακίνητες σαν αγκάθια αχινών στο βάθος καθάριου νερού. σ. βλέπεις το σημερινό Γεράκι να κολυμπάει σε μια χρυσίζουσα μολυβένια θάλασσα από ελαιώνες. σώμα φαρδύ. Στα πόδια του κρεβατιού μου. ήλιος. θυμίζει κάπως. Ίκαρος. Πετράκος: Οδηγός Εθνικού Μουσείου. Δ Η θέα πάνω από το κάστρο είναι μια τέρψη των ματιών. Β. Α Έξοχο αγγείο από αλάβαστρο με τρεις πρόσθετες. Πάνω στη γραμμή του ορίζοντα ένα μαύρο καράβι σύρθηκε σιγά σιγά. Ε Το μαγαζί είχε πάθει τις φθορές του κι αυτό. πέρα από το Προγυμναστήριο.ονοματικών ή ρηματικών φράσεων. Μουρσελάς: Βαμμένα κόκκινα μαλλιά. Κέδρος. υπογράμμισε αυτό το καταπληκτικό στεφάνι και χάθηκε. Ι. σ. Γ. όπως στο πανί του Καραγκιόζη. Γκίκας: Κάστρα-ταξίδια. Και ν’ αρχίζει ν’ ανεβαίνει στον ιστό το αγαπημένο χρώμα τ’ ουρανού μας. Σεφέρης: Μέρες Ε΄. Αθηνών. 1986 . Κάτω στον κάμπο. που έχουν το σχήμα του S με κλειστή την επάνω καμπύλη. Άνοιξα το παράθυρο· στο ανοιχτό πέλαγος. ο δίσκος του ήλιου μεγάλος. 285 109 . Μαζί με τα παιδιά μου παρακολουθούμε και βλέπουμε τη γερμανική σημαία σιγά σιγά να υποστέλλεται. Γ΄ τόμος. δαγκωμένος ακόμη από τον ορίζοντα. Εγκατάλειψη. σύντομες προτάσεις. ξεφτισμένοι τοίχοι. να εξαφανίζεται σαν να την κατάπιε ο Ιερός Βράχος. 28. Αθήνα 1989. ως προς το σχήμα. βρώμα. χωρίς ανάσα. τον κλασικό κρατήρα. προς τα δυτικά. Εκδ. μακροπερίοδος λόγος). σ. της συμφοράς. και στον τοίχο οι αχτίνες του ήλιου περνούσαν παράλληλες μέσα από τα παραθυρόφυλλα. μια ιδέα πιο ανοιχτό. είχε ένα χρώμα που δεν είδα ποτέ μου· το χρώμα του χυμού των βατόμουρων. Κ. ζωγράφιζαν μακρόστενα επίπεδα τριανταφυλλιά. Η θάλασσα αχάραχτη. 67. ο γαλανός ουρανός. Γ Ανοίγω διάπλατα το παράθυρο. Β Άνοιξα τα μάτια. 32. Τσάτσου: Φύλλα κατοχής. το αιγινίτικο σταμνί που έφερα προχτές στην κάμαρά μου (μια μεγάλη ανοιχτή παπαρούνα τριγυρισμένη από πράσινα κλαδιά πάνω στο κίτρινο αργίλι). σ. επίσης αλαβάστρινες λαβές. Αθήνα 1992. λαιμό που στενεύει καταλήγοντας σε χείλος κυματιστό. ξεφλουδισμένα μωσαϊκά. Αστήρ. Γ. Το αγγείο με χαμηλό πόδι που πλαταίνει.

Αερόστατο. μουστάκια. Φορούν μάσκα από χοντρό μάλλινο ύφασμα. Κ. Καζαντζάκης: «Η σύναξη των καπεταναίων». Στη μέση τους βάζουν κουδούνια. Το γιλέκο χωρίς μανίκια (βγαίνουν με φερμουάρ). μια σκουριασμένη παλάντζα.Λ. ένα στραπατσαρισμένο χαρτόκουτο τσάι. Άνοιξη 1994. Αποχωρίζεται από το πολυρούχο (μπουφάν) με φερμουάρ. κίτρινοι ντενεκέδες τυρί. Για ζεστά φθινοπωρινά πρωϊνά. φρύδια με κομμάτι από δέρμα κατσίκας. Από αυτά τίποτα δεν τρωγότανε. μεγειρικό λίπος και ντοματοπελτές. ενώ για δόντια χρησιμοποιούν φασόλια. πολλά χαρτόκουτα γαλέτες. Φτιαγμένο από υδατοαπωθητικό ύφασμα. 6 τσέπες (3 μέσα. 4 τσέπες και θήκη για θηράματα. τα γένια του ποτάμιζαν και του σκέπαζαν το ανοιχτό ολοδάσωτο στήθος κι έκρυβαν τις δεμένες λαβωματιές που ’χε πάρει στο Μεγάλο Σηκωμό.255. εκτός από τις γαλέτες -αν κατάφερνες να τις σπάσεις. του κρύβαν τα μάτια και τις ανασήκωνε. έχει κουκούλα. Το εσωτερικό (γιλέκο) έχει 3 τσέπες και θήκη θηραμάτων. Από πάνω πεντόκιλες κονσέρβες κορνμπίφ Αργεντινής.Οι φρυδάρες του χοντρές.ΣΤ Στο χωριό Καλή Βρύση της Δράμας οι κάτοικοι μεταμφιέζονται ακόμα και σήμερα σε Μπαμπούγερους. με τη φούχτα του για να μπορέσει να δει. Κατάλληλο για σκληρούς χειμωνιάτικους καιρούς. είναι ακόμη πολύ ανθεκτικό στα σκισίματα και ζεστό. Η Το πολυρούχο έχει κουκούλα.και με λίγο ρίσκο το 110 .Ν. σ. ενώ στο χέρι τους κρατούν ένα σακουλάκι με στάχτη. Γ΄ Γυμνασίου. φτιάχνουνκαμπούρα μ’ ένα διπλωμένο ρούχο. Για χειμωνιάτικο κυνήγι. Το πολυρούχο «σπάει» σε 4 άλλα διαφορετικά ρούχα! Το εξωτερικό (μπουφάν) με επένδυση. Για καλοκαιρινές εξορμήσεις. Ν. 3 έξω) και μεγάλη θήκη θηραμάτων. αγκαθωτές. σχηματίζουν γένια. με το οποίο ακουμπούν και πειράζουν τους περαστικούς. σ. Εκατό χρονών λιοντάρι. ο παππούς. Το μπουφάν χωρίς μανίκια (βγαίνουν με φερμουάρ). Από τον περιοδικό τύπο Θ Από κάτω σκισμένα τσουβάλια με φασόλια ρύζι και ζάχαρη. 27 Ζ Στο μακροσκάμνι στη μέση. Κατάλληλο για δροσερούς καιρούς.

τον επτανησιακό μπουφέ. που συνδυάζονται μοναδικά με τις εσωτερικές επενδύσεις. Αυτό το μοντέλο διαφέρει ακόμα και από το προηγούμενο. Τα δάπεδα των σπιτιών ήταν συνήθως από πατημένο χώμα. Συχνά έστρωναν το χώμα με κανονικού σχήματος πλάκες από σχιστόλιθο. Τουριστικός οδηγός Σαντορίνης σσ 41-42 111 . Τελικά τα παίρνει όλα. Τα πλουσιότερα από αυτά ήταν φτιαγμένα από πελεκητή πέτρα (γι’ αυτό κι έχουν ονομαστεί από τους αρχαιολόγους «ξεστές»). το τραπεζάκι από όνυχα ή το κινέζικο χαλί. Τώρα. Το ισόγειο επικοινωνούσε με τους επάνω ορόφους με εσωτερική σκάλα. Τα όσπρια ήτανε φυτρωμένα από την υγρασία της αποθήκης και το κορνμπίφ έπρεπε να ’χει καταναλωθεί πριν αρκετά χρόνια.τυρί. Δ. Σε άλλα δάπεδα έστρωναν επάνω στο χώμα μικρά κομμάτια αό θαλασσινά κοχύλια ή κάλυπταν το χώμα με ένα είδος μωσαϊκού καμωμένου από βότσαλα. τεχνική που πριν λίγα χρόνια συναντούσαμε ακόμη στα χωριά των Κυκλάδων. τα υπόλοιπα από λάσπη και άχυρο. Δεν ξέρει τι να πρωτοαγοράσει: το φωτιστικό από φυσητό γυαλί. με νέους χρωματισμούς του αμαξώματος. Πάρτε για παράδειγμα το νέο κινητήρα 1. Από τον περιοδικό τύπο ΙΑ Φανταστείτε ένα νεόπλουτο να μπαίνει σε μια αντικερί. Καστανιώτης. σσ 54-55. το νέο μοντέλο διαθέτει αυτό ακριβώς που ζητάτε. όπου και αν τον πάτε. ταιριάζουν με το καθιστικό του. Τόσο οικονομικός με τα καύσιμα. Χαριτόπουλος: 525 τάγμα πεζικού. Τα κτήρια ήταν διώροφα ή τριώροφα με πολλά δωμάτια. Αθήνα 1987.1 με τους 55 ίππους. Από τον περιοδικό τύπο ΙΒ Στην αρχιτεκτονική της πόλης παρατηρείται έντονο το κυκλαδικό στοιχείο. Για την ενίσχυση των κτηρίων σε περίπτωση σεισμών χρησιμοποιούσαν ξυλοδεσιές. όπως και στην Κρήτη. το σαλονάκι του Λουδοβίκου 15ου. όσο και γενναιόδωρα απολαυστικός. ακόμα πιο χαρούμενο. Βλέπετε. Οι στέγες πρέπει να ήταν οριζόντιες και για μόνωση είχαν στρωμένο χώμα. το βενετσιάνικο καθρέφτη. Ι Ένα αυτοκίνητο που δεν μοιάζει με κανένα άλλο.

2. κατάλληλη περίσταση για τη χρήση του φορέματος. Να γράψετε τα αντίστοιχα κείμενα.. επιλέγοντας κάθε φορά τους κατάλληλους προσδιορισμούς. εφαρμογή..5. β) ένας διαφημιστής και γ) μία κυρία που το φοράει. μεγάλη. εντύπωση που προκαλεί.. σχέδιο. Οι λεπτομέρειες που δίνονται μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να περιγράψουν αδρά μια ερημική παραλία ενός νησιού: αμμουδιά. Οι λεπτομέρειες που ενδεικτικά παρατίθενται μπορούν να χρησιμεύσουν για την περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών μιας σχολικής τσάντας. τιμή. Σχέδιο: μοντέρνο. μπορείτε να προσθέσετε τις δικές σας. Τιμή: προσιτή. Αντοχή: αδιάβροχη. 1. πώς θα τις εξειδίκευε και πώς θα οργάνωνε την περιγραφή του φορέματος...4. διακριτικό . ευπαθής στις γραντζουνιές . 1. πρωτότυπο ..2.1. ξένη . Α) Ποιες από αυτές θα επέλεγε.3... εκδρομές .. μέτρια . Ποιότητα-υλικά: Πλαστική. Χρώμα: ασυνήθιστο. μοναδικό 112 . κλασικό. χρώμα... Εταιρεία κατασκευής: της μόδας. ποιότητα. υπερβολική . α) ένα περιοδικό μόδας. Ποιες από αυτές τις λεπτομέρειες θα επέλεγε και πώς θα οργάνωνε την περιγραφή του. ύφασμα. έντονο.. Χρήση: σχολείο... Φυσικά. Οι ακόλουθες ενδεικτικές λεπτομέρειες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την περιγραφή ενός φορέματος: σχεδιαστής. Β) Να γράψετε τα αντίστοιχα κείμενα.2. α) ο κατασκευαστής της τσάντας για να την προβάλει σε ένα διαφημιστικό μήνυμα και β) ο μαθητής που τη χρησιμοποιεί. δέντρα.

. ερείπια αρχαίου ναού).................. Β και Γ. Από τις ακόλουθες ομάδες επιθέτων Α....χ.... στ) Φιλανθρωπικός έρανος για τους απόρους .... θάλασσα........... ωστόσο.ταβερνάκι...... τουλάχιστον. θέα... διαφωτιστικές.... β) Το γλυκό ψήνεται στους 200 βαθμούς .. Το δεκαπενταμελές του σχολείου θα συνεδριάσει στη 1 μ... είναι απαραίτητες ή..... γ) Ο εξωραϊστικός σύλλογος πραγματοποιεί εκδρομή στα Καλάβρυτα . Να επισημάνετε αυτές τις λεπτομέρειες. αξιοθέατα (π............ Να επιλέξετε ορισμένες λεπτομέρειες και να προσθέσετε τους κατάλληλους προσδιορισμούς για να συνθέσετε α) ένα κείμενο που θα δημοσιευθεί σε έναν τουριστικό οδηγό για να προσελκύσει επισκέπτες και β) μία αγγελία για πώληση οικοπέδων στην περιοχή............7....χ.... Στα ακόλουθα παραδείγματα παραλείπονται ορισμένες λεπτομέρειες οι οποίες....... Στις περιπτώσεις όπου η παράλειψη είναι σκόπιμη να εξηγήσετε και το σκοπό της παράλειψης............2...8..... διαδρομή μέσα από δάσος). 1......... να χρησιμοποιήσετε όποια και όσα κρίνετε σκόπιμα............ και ενός διαμερίσματος αντι- 113 .. 1................ περίεργοι βράχοι............. ενός φαγητού ή αναψυκτικού.. ε) Πωλούνται υγιέστατα σκυλάκια ράτσας ... α) Θα παίρνετε το φάρμακο δύο φορές την ημέρα ..... δέκα χιλιόμετρα χωματόδρομος.....χ. η) Δερμάτινο πέδιλο με κοκάλινη αγκράφα .....2.... για να συντάξετε δικές σας διαφημίσεις ενός απορρυπαντικού......................μ....2... Λείπει ο τόπος και η ημερομηνία... Να περιγράψετε από κάτω προς τα πάνω την αποκριάτικη στολή που σκέπτεσθε να φορέσετε σε έναν χορό μεταμφιεσμένων...... 1... πρόσβαση (π.... δ) Το Σάββατο θα γίνει η ετήσια συγκέντρωση των αποφοίτων . επιφυλάσσοντας στο τέλος τις λεπτομέρειες της εμφάνισης του κεφαλιού........... ζ) Κομμάτια τοιχογραφίας που εικονίζει χελιδονόψαρα ........ που θα είναι και το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της αμφίεσης..... τοπίο. Π..6...

στοίχως. Να φροντίσετε να προβάλετε σε κάθε κείμενο έντονα τα πλεονεκτήματα και να σημειώσετε ποια μειονεκτήματα αποσιωπήσατε σκοπίμως.
Α. Μοναδικό, ανεπανάληπτο, το λευκότερο λευκό, το πιο ισχυρό.
Β. Γεύση απίθανη, θεϊκή, μοναδική, πλούσια.
Γ. Ευρύχωρο, λειτουργικό, πανοραμική θέα, αυτόνομη θέρμανση.
1.2.9. Αφού διαβάσετε το κείμενο που ακολουθεί, να περιγράψετε τα παπούτσια, όταν έχουν πια παλιώσει, αναφερόμενοι στις ίδιες λεπτομέρειες με εκείνες
του κειμένου.
Ήταν ένα ζευγάρι όμορφα αθλητικά παπούτσια. Για σόλα είχαν ένα παχύ, λευκό λάστιχο που γάντζωνε πάνω στο δρόμο σα βεντούζα. Ήταν φτιαγμένα από άσπρο μαλακό δέρμα γεμάτο τρυπίτσες, για να αερίζεται το πόδι. Και στα πλάγια
πάνω στο δέρμα είχαν ραμμένες δυο λουρίδες από πράσινο πλαστικό που τα ‘καναν να μοιάζουν με μικρά αεροδυναμικά θηριάκια, έτοιμα να ορμήξουν προς την
επιτυχία και τη ζωή.
Γ. Μανιώτης: Τα μαύρα παραμύθια. Κέδρος, Αθήνα 1987, σ. 71.

1.3. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου
1.3.1. Να βρείτε τις αντιστοιχίες στις ακόλουθες στήλες. Ένα στοιχείο της στήλης αριστερά περισσεύει.
ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ

ΣΚΟΠΟΙ

1. Πορτοκάλια ΑΑΑ
2. Η πόρτα είναι ανοιχτή.
3. Επικίνδυνη στροφή δεξιά
4. Το πιστόλι μου ήταν πάντα το
πιο γρήγορο της πόλης!
5. Τα νεύρα μου είναι ταραγμένα
6. Προεισαγωγικό άλμα. Ακροστασία,
έκταση, ακροστασία, ανάταση.
7. Τα πιο ωραία λουλούδια που
έχω δει ποτέ!
8. Το βιβλίο μου είναι σε καλή κατάσταση.

114

α. Αίτηση συγγνώμης
β. Απειλή
γ. Έκφραση ευχαριστίας
δ. Παράγγελμα
ε. Διαφήμιση
στ.Προειδοποίηση
ζ. Πρόσκληση, παρότρυνση

1.3.2. Να βάλετε στη σωστή σειρά τις ακόλουθες προτάσεις και περιόδους, ώστε να αποκαλυφθεί η λογική πορεία κάθε διαδικασίας.
Α. α) Όταν παγώσει, την ξύνετε μ’ ένα μαχαίρι.
β) Πώς θα τη βγάλετε;
γ) Διαπιστώνετε αν το ύφασμα λεκιάζει ή όχι.
δ) Αν μείνει λεκές, τρίβετε ελαφρά το ύφασμα με αιθέρα.
ε) Τοποθετείτε ένα κομματάκι πάγο πάνω στην τσίκλα.
στ) Μια τσίκλα κόλλησε στο μανίκι της μπλούζας σας.
Η σωστή σειρά είναι ..........................................................................................

Β. ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΦΟΥΡΝΟΥ... ΚΑΙ ΚΑΘΑΡΙΣΜΑ ΦΟΥΡΝΟΥ ΤΕΛΟΣ!
α) Κατά τη διάρκεια της πυρόλυσης και πάνω από μία ορισμένη θερμοκρασία, η
πόρτα του φούρνου ασφαλίζεται αυτόματα και απασφαλίζεται μόνο όταν η
θερμοκρασία «πέσει» κάτω από το όριο ασφαλείας.
β) Με συνηθισμένη χρήση του φούρνου, ο πυρολυτικός αυτοκαθαρισμός αρκεί
να γίνεται μια φορά το μήνα και διαρκεί περίπου 1 ½ ώρα.
γ) Επιτέλους, μ’ ένα γύρισμα του κουμπιού στο πρόγραμμα της πυρόλυσης, τα
καμένα λίπη του φούρνου γίνονται σκόνη.
δ) Όταν η θερμοκρασία φθάσει στα υψηλότερα επίπεδα, τότε τα καμένα λίπη
και όλα τα κατάλοιπα φαγητών ή γλυκών που έχουν κολλήσει στο φούρνο
γίνονται σκόνη. Μετά την πυρόλυση, το μόνο που έχετε να κάνετε, είναι απλά να μαζέψετε τη σκόνη, μ’ ένα βρεγμένο μαλακό πανί.
ε) Η πυρόλυση είναι ένα πρόγραμμα αυτοκαθαρισμού, τεχνολογικά εξελιγμένο
και εξαιρετικά αποτελεσματικό στη λειτουργία του.
Η σωστή σειρά είναι ..........................................................................................

115

1.4. Ερώτηση συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης
Αφού αντιστοιχίσετε κάθε περιγραφή της αριστερής στήλης με τον πρακτικό
σκοπό της (στη μεσαία στήλη) και με το είδος του εντύπου, όπου μπορεί να χρησιμοποιηθεί (στη δεξιά στήλη), να απαντήσετε τις ερωτήσεις που ακολουθούν.(Ένα στοιχείο από τη μεσαία στήλη και δύο από τη στήλη δεξιά περισσεύουν.)
ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ

ΠΡΑΚΤΙΚΟΣ ΣΚΟΠΟΣ

Α) Στην ίδια περιοχή βρίσκεται και
η εκκλησία «Γέννηση της Θεοτόκου» ή «Κορφιάτισσα», σε απόκρημνους βράχους και σε περιοχή
με εκπληκτική θέα.

α) Ως λεζάντα φωτογραφίας, να εξηγήσει και
να σχολιάσει την εικονιζόμενη παράσταση.

Β) Τοποθετούμε το κουμπί έτσι,
ώστε τα ανοίγματα να βρίσκονται μεταξύ των προεξοχών του
ποδαριού.
Γ) Σε απλές γραμμές έπιπλα με ατσάλινο σκελετό, είναι συγχρόνως λειτουργικά και αναπαυτικά.
Δ) Μικρό άγαλμα αντρικής μορφής
από την Κέρο, που εικονίζεται
καθισμένη σε θρόνο να παίζει

β) Να απαντήσει σε ερώτηση αρθρογράφου.
γ) Να υποστηρίξει την αθωότητα του κατηγορουμένου.

ΕΙΔΟΣ ΕΝΤΥΠΟΥ

1) Πολιτική
εφημερίδα
2) Διαθήκη
3) Οδηγίες χρήσεως
συσκευής
4) Οδηγός μουσείου

δ) Να καθοδηγήσει τον επισκέπτη στο δρόμο
για τα αξιοθέατα.

5) Κατάθεση σε
δικαστήριο

ε) Να παρουσιάσει τα βήματα για την επιτέλεση

6) Ιατρική
γνωμάτευση που

116

τριγωνικό μουσικό όργανο. Η
μιας προδιαγεγραμμέτολμηρή αυτή σύνθεση, η σύνθετη
νης εργασίας.
κίνηση του σώματος, η «αφαίρεση» του γλύπτη μας δίνουν ένα στ) Να πείσει για τις ελκυστικές ιδιότητες του
γνήσιο καλλιτεχνικό έργο, ένα απεριγραφομένου αντιριστούργημα της Κυκλαδικής
κειμένου, ώστε να παγλυπτικής.
ρακινήσει για την αγοΕ) Μέγεθος και μορφολογία καρρά του.
διαγγειακού σχηματισμού φυσιολογική.
ζ) Να πιστοποιήσει την
κατάσταση και τη λειΣΤ) Η πολιτική του Υπουργείου είναι
τουργία ενός τμήματος
μακρόπνοη, σταθερή και αποτετου ανθρώπινου οργαλεσματική.
νισμού.

συνοδεύει
ακτινογραφία.
7) Διαφημιστικό
φυλλάδιο.
8) Τουριστικός
οδηγός

α) Να εξετάσετε το ρόλο των επιθέτων στις περιγραφές Α), Γ), Δ), Ε) και ΣΤ).
Ποια από αυτά χρησιμοποιούνται για να αποδώσουν τη θέση του αντικειμένου στον χώρο και τον χρόνο ή άλλες ιδιότητές του και ποια εκφράζουν τα
συναισθήματα και τις κρίσεις του προσώπου που κάνει την περιγραφή;
β) Ποιος απευθύνεται σε ποιον στην περιγραφή Β); Πώς δικαιολογείται το πρόσωπο και ο αριθμός του αρχικού ρηματικού τύπου;

2. Η ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ Η ΣΑΦΗΝΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
2.1. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου
2.1.1. Επισκεφθήκατε πρόσφατα το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και με το
παρακάτω κείμενο περιγράφετε ό,τι είδατε σ’ ένα παιδί του περιβάλλοντός σας
που εκδήλωσε τη σχετική περιέργεια. Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες
λέξεις και φράσεις με λέξεις από αυτές που δίνονται, ώστε η περιγραφή να είναι
πιο ακριβής και, επομένως, πιο κατάλληλη για να χρησιμοποιηθεί -προφορικά ή
γραπτά- στη σχολική τάξη. (Δύο από τις λέξεις που δίνονται περισσεύουν.)
αγγεία
αμφορείς
ανάκτορο

εγχειρίδια
ειδώλια
εκθέματα

κρατήρες
λήκυθοι
οινοχόες

117

παραστάσεις
περιδέραια
περόνες

προθήκες
προσωπίδες

Το μουσείο είναι γεμάτο από καταπληκτικά πράγματα. Τόσες βιτρίνες με συναρπαστικούς θησαυρούς! Μεγάλη εντύπωση μου έκαναν οι μάσκες από το παλάτι στις Μυκήνες, που είναι φτιαγμένες από ατόφιο χρυσάφι. Αλλά και όλα τα κοσμήματα, κρεμαστά για το λαιμό, δαχτυλίδια, σκουλαρίκια, που τα βρίσκω, μάλιστα, πιο καλόγουστα και καλοδουλεμένα από πολλά σημερινά. Ακόμη και τα μαχαίρια στόλιζαν με χρυσάφι. Αυτό που δεν περίμενα να δω ήταν κάτι περίεργες
μακριές καρφίτσες που τις χρησιμοποιούσαν οι Μυκηναίοι για να στερεώνουν και
να στολίζουν τα ρούχα τους. Αρκετή ώρα ξόδεψα παρατηρώντας τα διάφορα δοχεία που τα είχαν για να μεταφέρουν υγρά, όπως νερό, λάδι και κρασί. Τα βάζα
για το κρασί μοιάζουν πολύ με τις σημερινές κανάτες. Τα μακρόστενα βάζα τα
έβαζαν πάνω στους τάφους. Και τα περισσότερα από αυτά έχουν ωραίες ζωγραφιές. Όταν είδα τα αγαλματάκια που βρέθηκαν στις Κυκλάδες, και ιδιαίτερα εκείνα με το επίπεδο πρόσωπο όπου φαίνεται μόνο η μύτη, σκέφτηκα ότι θα μπορούσαν να είχαν φτιαχτεί από ένα σημερινό γλύπτη που κάνει μοντέρνα τέχνη. Κι όμως είναι τόσο παλιά!
Θα ξαναπάω σ’ αυτό το μουσείο για να τα ξαναδώ όλα αυτά και για να επισκεφθώ και τις άλλες αίθουσες που δεν τις πρόλαβα.
2.1.2. Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες λέξεις στο ακόλουθο κείμενο
με ισοδύναμες λέξεις, φράσεις ή περιφράσεις, ώστε να χάσει μεν σε ακρίβεια,
αλλά να είναι ευκολότερα κατανοητό από ένα μαθητή των πρώτων τάξεων του
Δημοτικού.
Η χρήση των φυτοφαρμάκων και των λιπασμάτων μπορεί να αποτελέσει αιτία
ρύπανσης των υδάτων. Τοξικά φυτοφάρμακα μεταφέρονται με το νερό της βροχής
στη θάλασσα, στις λίμνες και στα υπόγεια νερά. Ανάλογη επιβάρυνση στο περιβάλλον προκαλείται και από τα απόβλητα των κτηνοτροφικών μονάδων όπως τα
ορνιθοτροφεία και τα χοιροστάσια.
Από τον περιοδικό τύπο

2.2. Ερωτήσεις συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης
2.2.1. Να αντικαταστήσετε τα επίθετα της ακόλουθης περιγραφής με αυτά που
δίνονται, αφού τα προσαρμόσετε στο σωστό τύπο (δύο από τα επίθετα δεν θα

118

Με το ακόλουθο κείμενο μια μαθήτρια του Λυκείου περιγράφει στην τάξη της ένα δικό της έργο ζωγραφικής. να συγκρίνετε τα δύο κείμενα ως προς την ακρίβεια και τη σαφήνεια.2. Πέρυσι. στον πανελλαδικό διαγωνισμό ζωγραφικής που συμμετείχε το σχολείο μας. Φαινόταν και η θυμέλη στο κέντρο της ορχήστρας.Χ. Αφού γράψετε την παραλλαγμένη περιγραφή. Στη ζωγραφιά.. στα σημεία που δεν είχα ζωγραφίσει θεατές. Είχα ζωγραφίσει ένα στιγμιότυπο από παράσταση σε αρχαίο θέατρο. 2. Κάτι άλλο που μας άρεσε ήταν το ωραίο παίξιμο του πρωταγωνιστή. Έπειτα να συγκρίνετε το κείμενο που δίνεται με αυτό που προκύπτει μετά από τις αντικαταστάσεις. 119 . έτσι όπως φαντάστηκα ότι θα φαινόταν τον 3ο αιώνα π. Ποια παραλλαγή προτιμάτε και γιατί. αλλά δεν γνωρίζει τις υπογραμμισμένες λέξεις και φράσεις. αξιόλογος θεαματικός περιπετειώδης πολυδάπανος επιδέξιος καλλιτεχνικός πειστικός υποβλητικός Η ταινία που είδαμε χθες ήταν πολύ ωραία. ωραία παραγωγή. πολύ ωραία εφέ. Όλοι οι ηθοποιοί φορούν μανδύες με έντονα χρώματα και διακρίνονται τα προσωπεία και οι κόθορνοι των δύο όρθιων ηθοποιών. τότε που χτίστηκαν τα μαρμάρινα θέατρα που βλέπουμε σήμερα. πήρα το πρώτο βραβείο. Πάνω στη σκηνή υπάρχουν δύο ηθοποιοί όρθιοι και ένας ξαπλωμένος πάνω στο εκκύκλημα. Ξεχώριζαν μάλιστα και τα εδώλια. φαινόταν ολόκληρο το κοίλο του θεάτρου από την πλευρά ενός θεατή που κάθεται στη μέση και στο πάνω μέρος του άνω διαζώματος. δηλαδή ερχόμενος από την πόλη. Η ζωγραφιά απεικονίζει μια στιγμή που ο χορός εμφανίζεται από την πάροδο δεξιά καθώς κοιτάζουν οι θεατές. Είχε απίθανη πλοκή. ωραία μουσική.σας χρειαστούν). Πώς θα εξηγούσε αυτή τη ζωγραφιά σε ένα μικρότερο παιδί που προσπαθεί να την κατανοήσει.2.

1. κατά την κρίση σας. Χρησιμοποιώντας μεταφορικά λέξεις οι οποίες στην κυριολεκτική τους χρήση δηλώνουν όργανα. Χρησιμοποιώντας μεταφορικά λέξεις οι οποίες στην κυριολεκτική τους χρήση δηλώνουν φυσικά φαινόμενα (π. οι δημοσιογράφοι τον πολιορκούσαν σε κάθε δημόσια εμφάνιση.2. ο εκτροχιασμός του από τις ηθικές αξίες έβλαψαν όχι μόνο τον χαρακτήρα του.1. ηφαίστειο. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 3. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης 3. ώστε να αποδοθεί. σφυγμός. έμφραγμα. 3. Όταν ήταν διάσημος. τρικυμία). ΚΥΡΙΟΛΕΚΤΙΚΗ/ΜΕΤΑΦΟΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. καρδιά. αρτηρίες. Εκείνος όμως παρέμενε απρόσιτος και τους αντιμετώπιζε με υπεροψία.3. πνεύμονας. Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ. βροχή.χ. 3. 3. θύελλα. η επιθυμία του να διατηρηθεί στη δημοσιότητα. πιστότερα το νόημα. Να αποδώσετε τις υπογραμμισμένες μεταφορικές φράσεις με άλλες ισοδύναμες κυριολεκτικές ή μεταφορικές. πυρετός).2. να περιγράψετε σε δύο παραγράφους α) τα προβλήματα μιας μεγάλης πόλης ή β) τη ζωή σε μια μικρή πόλη ή χωριό. Το καθημερινό άγχος.2. να περιγράψετε σε δύο παραγράφους α) μία σχολική μουσική ή θεατρική εκδήλωση ή β) ένα αθλητικό γεγονός.χ.1. καταιγισμός. αλλά και 120 . σεισμός.1.1. λειτουργίες και παθήσεις του ανθρώπινου σώματος (π.

. αλλά η λαμπερή προσωπικότητα που σαγήνευε... Δεν ΚΥΡΙΟΛΕΞΙΑ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ήταν βέβαια η σπαθάτη κορμοστασιά που την έκαναν να ξεχωρίζει αλλά οι ντελικάτες κινήσεις και το ζωηρό της βήμα.3......... να μειώσει ένα ελάττωμα του περιγραφόμενου προσώπου ή να προσδώσει παραστατικότητα στο λόγο -στη στήλη Γ).2.προκάλεσαν διάβρωση της υγείας του.. 3.... 3.. ξεχασμένος από όλους... Ποια αντίστοιχη έκφραση θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει μεταφορικά ένας δημοσιογράφος για να κάνει πιο παραστατική καθεμία από τις ακόλουθες φράσεις....... Α Β Γ ΚΕΙΜΕΝΟ ΜΕ ΜΕΤΑΦΟΡΙΚΕΣ ΛΕΞΕΙΣ Ήταν μικροσκοπική και αρκετά αφράτη..2..... 121 ...... Σήμερα.... ελαφρά ατημέλητο......... Βέβαια δεν ήταν η εκτυφλωτική ομορφιά. ταίριαζε γάντι στην ανεπιτήδευτη συμπεριφορά της και πρόσθετε έναν άλλον αέρα στη συνολική της εμφάνιση.... Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες μεταφορικές λέξεις του ακόλουθου κειμένου με αντίστοιχες κυριολεκτικές (στη στήλη Β) και να δηλώσετε το σκοπό της χρήσης κάθε μεταφοράς (: να εξάρει ένα προτέρημα.... Το ντύσιμό της. έχει βρει μοναδικό ηθικό έρεισμα στο πρόσωπο ενός πιστού φίλου........ α) δρόμοι γεμάτοι με νερό .....2.......... Τα πλούσια μαλλιά της έπεφταν χυτά στους ώμους.. Άστραψαν στο πέρασμά της τα φλας των φωτογράφων και οι ερωτήσεις των δημοσιογράφων έπεσαν βροχή...

..... Ευτυχώς όλοι οι κοντινοί γείτονές μας είναι χρυσοί άνθρωποι....... Κάθε φορά που το βλαστάρι μας φέρνει ολόκληρη τη συμμορία στο σπίτι για να παίξει................................ ζ) μεγάλη μείωση τιμών στο χρηματιστήριο ......... ευχάριστη κλπ)......β) δροσερή γωνιά μέσα στην πόλη . επιφέροντας τις απαραίτητες αλλαγές και έπειτα να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν........ επεμβαίνει ο μπαμπάς................ ακολουθούν ποταμοί δακρύων από τον ταραξία μας και η αυλαία πέφτει με υποσχέσεις για ειρηνικό μέλλον..... 122 ... Τότε η μαμά συνηθίζει να λέει ότι έχουμε τις ορδές του Τζέκινς Χανς στο σπίτι.. η σύρραξη διακόπτεται και τα κοκοράκια επιστρέφουν στη βάση τους........... 3.. α) Ποιο από τα δύο προτιμάτε και γιατί......... Ερωτήσεις συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης 3...... Πώς να περιγράψω τον μικρό μου αδελφό............... Όταν αρχίζουμε να έχουμε πολεμικές απώλειες. όπως προκύπτει μετά από τις αντικαταστάσεις......... Είναι ο μικρός μας τρομοκράτης. να σπάνε διάφορα αντικείμενα ας πούμε.............. Οι πολεμικές επιχειρήσεις του είναι πολύ θορυβώδεις........ το δωμάτιό του γίνεται ινδιάνικο χωριό μετά από επέλαση του αμερικανικού στρατού. στ) απότομη αύξηση τιμών στο χρηματιστήριο ...3................................................. Μπορούν να ξυπνήσουν κάθε κοιμισμένο και όχι μόνο στο σπίτι μας.......................1.. δ) μεγάλη ήττα μιας ομάδας ...........3............ ε) εκδήλωση χαράς των φιλάθλων στις κερκίδες ..... Β) Να συγκρίνετε το δεδομένο κείμενο με την παραλλαγή του................................... Βέβαια........ γ) σπουδαία νίκη μιας ομάδας ...................... Αυτές οι υποσχέσεις συνήθως δεν κρατούν πολύ κι έτσι το έργο ξαναπαίζεται.. Α) Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες μεταφορικές εκφράσεις στο παρακάτω κείμενο με αντίστοιχες κυριολεκτικές......... διαφορετικά θα βρισκόμαστε σε κατάσταση ψυχρού πολέμου μαζί τους... β) Ποιος είναι ο σκοπός της χρήσης των μεταφορών στο δεδομένων κείμενο (: να κάνει την περιγραφή παραστατική...........

έφτασε κι εμένα η σειρά μου. Την πρώτη άσπρη μπλούζα που εμφανίστηκε γύρω στις 9 π. Αλλά τι βρήκα.3.. βλέπεις. Κάποτε. Αλλά. Ποια παραλλαγή κειμένου προτιμάτε και γιατί. Τελικά.μ. για ν’ αντέξεις τόση ταλαιπωρία. Α. βρέθηκε κρεββάτι και ξάπλωσα. Β. Αρκεί να σκεφτείτε ότι όλες οι αίθουσες είναι βαμμένες από τα παιδιά.3.τι φανταστεί ο νους σου.2. για εξετάσεις και πιστοποιητικά και ό. ακόμη καλοί Σαμαρείτες. Μάννα εξ ουρανού μου φάνηκε η σούπα που μου προσέφερε μια πονετική νοσοκόμα. 123 . την υποδεχθήκαμε μετά βαΐων και κλάδων. με τη βοήθεια του συλλόγου γονέων. γυαλικών και αλουμινίου αγοράσαμε μεγάλη τηλεόραση και βίντεο. Όταν προσπάθησα να περιγράψω όλες τις λεπτομέρειες αργότερα στη γυναίκα μου. Πηγαίνω στο νοσοκομείο. πολλές φορές το χρώμα έγινε το μήλο της έριδος και τότε το πρόβλημα λυνόταν με κλήρωση. αλλά πού! Είχε φτάσει πια μεσημέρι και κόντευα να λιποθυμήσω από την πείνα. α) Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες λέξεις και φράσεις των παρακάτω κειμένων με αντίστοιχες κυριολεκτικές. με την ελπίδα ότι θα μπω στην κολυμπήθρα του Σιλωάμ. Συχνά στην καθημερινή μας ομιλία χρησιμοποιούμε μεταφορικά λέξεις και φράσεις από τα Θρησκευτικά και από την ελληνική μυθολογία (μεταξύ άλλων). Με τα χρήματα από την ανακύκλωση χαρτιού. Ποια είναι η λειτουργία των μεταφορών. Άρχισαν να με στέλνουν από τον Άννα στον Καϊάφα. δυστυχώς. σύμφωνα και με το νόημα του κειμένου. Και καθεμία έχει διαφορετικό χρώμα! Βέβαια. Ένα εισιτήριο για τον Παράδεισο γύρευα ο δόλιος. Μετατρέψαμε μια αίθουσα σε εργαστήριο Φυσικής και μια άλλη σε Γυμναστήριο. έμεινε στήλη άλατος. ένας νέος Γολγοθάς με περίμενε. ώρα 8 το πρωί. Και τώρα σου τα λέω χωρίς πολλά λόγια. Το σχολείο μας νομίζω ότι είναι εξαιρετική περίπτωση. Υπάρχουν. επιτέλους. Φτιάξαμε κουρτίνες και στρώσαμε μοκέτες. Κόλαση! Τραυματίες από τροχαία. παθολογικά και χειρουργικά περιστατικά περίμεναν έξω από την κλειστή πόρτα του Παραδείσου κι ο άγιος Πέτρος άφαντος! Έπρεπε να διαθέτεις την υπομονή του Ιώβ. β) Να συγκρίνετε καθένα από τα κείμενα που ακολουθούν με τα αντίστοιχα που προκύπτουν μετά από τις αντικαταστάσεις.

.............................. όπως μικροσκόπιο.... Μια περίεργη κατασκευή με γρανάζια έγινε το αίνιγμα της Σφίγγας.... έχουμε γίνει Κέρβεροι. Αλλά αποδείχτηκε το κέρας της Αμάλθειας... Α) Να αντικαταστήσετε καθέναν από τους ακόλουθους μεταφορικούς προσδιορισμούς με τον αντίστοιχο κυριολεκτικό...... β) μαργαριταρένια δόντια ....3....... σαν κι αυτές που χρησιμοποιούσαν στην αρχαιότητα για να σηκώνουν μεγάλες πέτρες και να χτίζουν ναούς........................ δ) βελούδινο δέρμα . 124 .. Κανείς δεν μπορούσε να καταλάβει σε τι ακριβώς χρησίμευε... στρώματα και στεφάνια γυμναστικής......................... Όσο για τη μεταμόρφωση του σχολείου..... πίνακες με πληροφορίες για τις βιταμίνες και το ηλιακό σύστημα.... Και όλα αυτά στην αρχή έμοιαζαν με Χίμαιρα..... διαφανοσκόπιο και ακόμα δείγματα πετρωμάτων.. Μέχρι που το είδε η φιλόλογός μας και μας εξήγησε ότι ήταν μια μικρογραφία τροχαλίας............. πηνία....... Κάτω από τη σκόνη και τις αράχνες ήταν ξεχασμένα καταπληκτικά όργανα.......... γ) μεταξένια μαλλιά ...Υπήρχε μάλιστα μια αποθήκη κλειστή για χρόνια και οι καθηγητές έλεγαν ότι εκεί είχε μαζευτεί η κόπρος του Αυγείου........ 3... ο διευθυντής λέει ότι κάναμε τους άθλους του Ηρακλή...... Τώρα.......... ε) σπαθάτη κορμοστασιά .......... Μόλις τα είδαμε μιας έπιασε ο οίστρος να τα καθαρίσουμε και να τα βάλουμε στη θέση τους..... για να μην πάθουν τίποτε τα πράγματα που ανακαλύψαμε και φτιάξαμε......3.... α) ετοιμόρροπη υγεία ... δοκιμαστικοί σωλήνες.... Β) Να χρησιμοποιήσετε καθεμιά από τις παραπάνω εκφράσεις της κατάλληλης ομάδας α) για να διαφημίσετε τις ιδιότητες συναφών προϊόντων και β) για να δώσετε συμβουλές ιατρικής φύσεως..

2. διακόπτω-ομαι και όσα άλλα κρίνετε σκόπιμο. ανοικοδομώ. γκρεμίζω-ομαι. Με τα ρήματα περιθάλπω.1. Στο πρώτο κείμενο θα περιγράψετε τη δράση του σεισμού και στο δεύτερο τις καταστροφές του. 4. όπου με ύφος σοβαρό και τυπικό θα φαίνεται η παροχή φροντίδων στα ζώα από τη Φιλοζωική Εταιρεία. καταστρέφω-ομαι. Με τα ρήματα: προκαλώ-ούμαι.ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ 4. φροντίζω (και τα αντίστοιχα της μέσης φωνής) και όσα άλλα κρίνετε σκόπιμα. ανακαινίζω.1. 4.2. συντηρώ (και τα αντίστοιχα της μέσης φωνής) και όσα άλλα κρίνετε σκόπιμα.3. θεραπεύω. Με τα ρήματα αναπαλαιώνω. να γράψετε ένα κείμενο. να γράψετε δύο σύντομα κείμενα με θέμα το σεισμό. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 4. Ερώτηση αντικειμενικού τύπου Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο: i) Η πρόταση «Σοβαρές βλάβες στην υγεία προκαλούνται από το κάπνισμα» προβάλλει περισσότερο † α) τη δράση του υποκειμένου του ρήματος † β) τη δράση του αντικειμένου του ρήματος † γ) το κατηγορούμενο † δ) τη δράση του ποιητικού αιτίου ii) Η πρόταση «Η ομορφιά του τοπίου μαγεύει τον επισκέπτη» τονίζει περισσότερο 125 . ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ . για να διασώσουν τον παραδοσιακό οικισμό τους. να γράψετε ένα σύντομο κείμενο. ανεγείρω. 4. χρησιμοποιώντας κάθε φορά τη σύνταξη (ενεργητική ή παθητική) που υπηρετεί καλύτερα το σκοπό σας. σιτίζω. επισκευάζω. παρακολουθώ. καταπλακώνω-ομαι. εμβολιάζω.1. χάνω-ομαι.4. όπου θα τονίζονται με ύφος ζωντανό και παραστατικό οι ενέργειες των κατοίκων μιας περιοχής.1.1.

Τα μνημεία της τέχνης που βρίσκονται εκτεθειμένα στον αέρα καταστρέφονται καθημερινά λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. γυψοποιούνται και αλλοιώνονται ανεπανόρθωτα. β) τονίζεται η δράση του ποιητικού αιτίου. 126 . Να συγκρίνετε το δεδομένο κείμενο με αυτό που προέκυψε με τις μετατροπές και να εξηγήσετε σε ποια από αυτές τις δύο παραλλαγές α) τονίζεται η δράση του υποκειμένου. τυπικό † δ) γλαφυρό 4. γ) υποδηλώνεται απόσταση ανάμεσα στον πομπό και τον δέκτη του μηνύματος και δ) το ύφος του κειμένου είναι πιο άμεσο και ζωηρό.3.† α) την ενέργεια του ρήματος † β) τη δράση του υποκειμένου του ρήματος † γ) τη δράση του αντικειμένου του ρήματος † δ) τη δράση του ποιητικού αιτίου iii) Η πρόταση «Πολλά κυκλοφοριακά προβλήματα εμφανίζονται από την αυξημένη κίνηση στους δρόμους» παρουσιάζει το θέμα της με ύφος † α) οικείο † β) ζωηρό. Τα μάρμαρα διαβρώνονται από τους ρύπους. παραστατικό † γ) απρόσωπο. Ερώτηση συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης Να μετατρέψετε την παθητική σύνταξη σε ενεργητική στο παρακάτω κείμενο και να απαντήσετε τα ερωτήματα που το ακολουθούν.

5.1. Να περιγράψετε την εικόνα από την πλευρά ενός κατοίκου που πιστεύει ότι υποβαθμίζεται η περιοχή και ενός άλλου που θεωρεί ότι έτσι τονίζεται η γραφικότητά της.1. Να περιγράψετε την εικόνα από την οπτική γωνία ενός μαθητή που του αρέσει και ενός καθηγητή που διαφωνεί. 5. στο οποίο ένας ενήλικας. πεντακάθαρη θάλασσα.2. Πώς θα περιέγραφε την κατάσταση.1. Να περιγράψετε το τοπίο από την οπτική γωνία ενός παραθεριστή που αναζητά ηρεμία και ενός άλλου που προτιμά κοσμοπολίτικες διακοπές.1. Στον τοίχο του σχολείου μερικοί μαθητές ζωγράφισαν μία εικόνα ενός εφήβου με ανοικτό στόμα.1. α) ένας μαθητής που συμμετέχει και β) ένας περίοικος που ενοχλείται από το θόρυβο. προσπαθεί να χωρέσει τα γράμματα και τους μαθηματικούς τύπους που προφανώς έχει πάρει από το βιβλίο.5. Μια μεγάλη αμμουδιά. Ημέρα πολιτιστικής εκδήλωσης στο προαύλιο του σχολείου σας. Στην είσοδο του σιδηροδρομικού σταθμού μικροπωλητές έχουν στήσει πάγκους πουλώντας διάφορα μικροαντικείμενα.1. καμία υποδομή. Πώς θα το περιέγραφε α) ένας κάτοικος που το θεωρεί στολίδι της περιοχής και β) ένας επισκέπτης που κρίνει ότι η κατασκευή του είναι αταίριαστη προς το φυσικό περιβάλλον και την παραδοσιακή αρχιτεκτονική της περιοχής. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης 5. 5. ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ. 5. 127 .3.1. ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΚΑΙ Η ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ. κρατώντας στο ένα χέρι ένα ανοικτό βιβλίο και στο άλλο ένα μεγάλο κουτάλι.5.4. 5. ελάχιστοι άνθρωποι. Ένα μεγάλο ξενοδοχειακό συγκρότημα έχει ανεγερθεί στην παραλία ενός νησιού.

. Το όψιμο ενδιαφέρον της δημοτικής αρχής δεν μπορεί τελικά να σώσει το παλιό νεοκλασικό κτίσμα από τη(ν) .. κατε- 128 . Να συμπληρώσετε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις επιλέγοντας την κατάλληλη λέξη από αυτές που βρίσκονται στην παρένθεση...... Σήμερα............2...1... τα σχήματα..... ανοικοδόμηση....... ανοικοδόμησή) του....... τα γλυκά. (ξεθεμελιωμένο. Προσφάτως επισκεφθήκατε ένα ζαχαροπλαστείο που σας εντυπωσίασε με τη διάταξη.. (ανακαίνισή......6.....8... όπου θα φαίνονται οι δύο αντίστοιχες οπτικές γωνίες.... Να γράψετε δύο περιγραφές.. (διάβρωση. 5.....2................ ερείπιο.....5................. συντήρησή.... 5........1.. οπαδός της υγιεινής ζωής και πολέμιος του σφαγιασμού των ζώων... τα υλικά....... Στο δωμάτιό σας έχετε μαζέψει διάφορα μικροαντικείμενα. Πώς θα την περιέγραφε μία καλεσμένη που την ανταγωνίζεται και πώς μία άλλη που τη θαυμάζει.. κατάρρευση)..9. έπρεπε να είχε χαρακτηριστεί ... 5.. τα χρώματα. Πώς θα περιγράφατε όλα αυτά..... α) σ’ έναν φίλο σας που εκτιμά...... τις μυρωδιές και την πρωτοτυπία των προϊόντων του. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου 5. 5........ Πώς θα το περιέγραφε κάποιος που λατρεύει ειδικά τους μεζέδες αυτού του είδους και πώς ένας χορτοφάγος..... (μεταβληθεί σε ερείπια.. Ένα εξοχικό κέντρο σερβίρει κυρίως κρέας ψημένο στη σούβλα και στα κάρβουνα.. Προσπαθήστε να δώσετε έναν χιουμοριστικό τόνο στις περιγραφές σας........... πατρογονικό).. ώστε να είχαν έγκαιρα αρχίσει οι εργασίες για τη(ν) ................1.........1. διαβρωθεί. έχει πλέον ..7. (πατροπαράδοτο................. τα οποία εσείς θεωρείτε πολύτιμα ενώ η μητέρα σας άχρηστα... για να του μεταδώσετε τον ενθουσιασμό σας και β) στη μητέρα σας που προσπαθεί να χάσει βάρος .. όπως εσείς. διατηρητέο. ετοιμόρροπο)........ Μία εντυπωσιακή νύφη στην εκκλησία......1...... την ποικιλία...... Όσο διάστημα παρέμενε ....

.. προσεγγίζω 4.... συνωστίζομαι ε.. ανοικοδόμησή................... από τους αρχικούς μας στόχους θα αποβεί εις βάρος της οικονομίας..... αναρτώ 3............. κρεμώ β. ανέγερση) στη θέση του μιας νέας οικοδομής.......2. ζυγώνω α..... Κάθε .......... στη δύσκολη στιγμή της ζωής του βρήκε τη συμπαράσταση του φίλου του.... ε) Μετά το τέλος των συνομιλιών δύο θέματα παρέμειναν ............... αυτόχθων στήριγμα παρέκκλιση ντόπιος συνωστίζομαι λοξοδρόμηση έρεισμα στριμώχνομαι ξεκρέμαστος εκκρεμής α) Τα έργα που εκτελούνται στην περιοχή επιβάλλουν ...... 5... με ισοδύναμες της στήλης Β... στ)Πολύτιμο ... β) Έξω από τα καμαρίνια του θεάτρου πολλοί θεατές . από την κανονική μας πορεία....δαφιστεί) και το μόνο που απομένει είναι η ... δ) Το πρόγραμμα πρέπει να τηρηθεί όπως έχει. Μας εξυπηρέτησαν σε ό........... κατεδάφισή) του και η .............. παραγκωνίζω δ.... Να συμπληρώσετε τα κενά στις επόμενες προτάσεις με μία από τις λέξεις που δίνονται......3............... γ) Καλοί κι ευγενικοί μου φάνηκαν οι ........... τρυπώνω γ.........τι τους ζητήσαμε....... που δηλώνουν μεγαλύτερη επισημότητα (δύο λέξεις της στήλης Β δε θα χρησιμοποιηθούν).2..... Α Β 1....2. που εκφράζουν οικείο ύφος. Να φροντίσετε. ώστε η επιλογή σας να ταιριάζει με το ύφος της πρότασης.......................... στις σχέσεις των δύο χωρών. (ανέγερσή...... (ανακαίνιση. Να αντιστοιχίσετε τις λέξεις της στήλης Α. 129 ............... κάτοικοι...............παρεισφρέω 2......... αναπαλαίωση............ υποσκελίζω 5....... για να συγχαρούν την πρωταγωνίστρια.....

... Απαιτεί ιδιαίτερη δεξιοτεχνία από τον καπετάνιο για να μη δημιουργηθούν δυσάρεστα απρόοπτα.......... 5............. 4. 2.......... Η .. στη θάλασσα 5....... στην Αττική................... απόσπαση προσχώρηση πλεύρισμα μετακίνηση προσέγγιση προσπέλαση πρόσβαση 1.. Σωστό Λάθος α) Ελήφθησαν όλα τα μέτρα για την έγκαιρη μεταφορά † † των τραυματιών στο νοσοκομείο 130 .... Τα βράχια που ορθώνονται απότομα στην πίσω πλευρά του κάστρου καθιστούσαν πάντοτε αδύνατη την .... οι οποίες δηλώνουν αλλαγή θέσης. Η διαδικασία ........2..... Να συμπληρώσετε τα κενά των προτάσεων με μία από τις λέξεις που δίνονται (δύο λέξεις δεν χρησιμοποιούνται).............. ι) Μη γνωρίζοντας κανέναν μέσα σ’ εκείνη τη συντροφιά ένιωθε ...... των σωστικών συνεργείων στον τόπο του δυστυχήματος έγινε δυνατή μόνο με τη βοήθεια ελικοπτέρου... 3.. είναι σωστή ή όχι..2...... Να αναγνωρίσετε αν η χρήση των υπογραμμισμένων λέξεων...................5............... και σύντομα έφυγε. Η .................... η) .................. θ) Άνθρωπος χωρίς ηθικά .................................. Όμορφο οικόπεδο και με ωραία θέα! Δυστυχώς όμως δεν έχει ...... 5. μέσα στο πλήθος και ξέφυγε από τους διώκτες του... των πέντε βουλευτών στο αντίπαλο κόμμα προκάλεσε κυβερνητική κρίση...............................4. σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο.................................ζ) Οι αρχαίοι Αθηναίοι διακήρυτταν ότι ήταν ........... του πλοίου είναι πολύ επικίνδυνη.......... δεν είχε κανέναν ενδοιασμό προκειμένου να επιτύχει το σκοπό του....

. γ) Για τη μετακίνηση του σταματημένου αυτοκινήτου χρειάστηκε γερανός δ) Στις άγονες και φτωχές περιοχές παρουσιάζεται έντονο το φαινόμενο της μετανάστευσης των κατοίκων. † α) αιχμηρό αντικείμενο † β) ενδιάμεσο διάστημα ανάμεσα σε δύο στρατούς † γ) σημείο που μετέχουν όλοι † δ) σημείο που απέχει ίσα από τα άκρα ............ σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο (για κάθε λέξη υπάρχει μόνο μια σωστή απάντηση)......................β) Ευτυχώς............ 1..... στ) Χρόνια ονειρευόταν τη μετάθεση στην πρωτεύουσα και τώρα που ήλθε... 2............................ Ερώτηση συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης Να επιλέξετε τη σωστή σημασία της λέξης... στις οποίες οι λέξεις θα χρησιμοποιούνται με τις επιλεγμένες σημασίες...3.................................................. Φέτος ήρθε προσωρινά στο Λύκειο με μετάταξη............ ε) Ο καθηγητής των μαθηματικών ανήκει στο Γυμνάσιο.................... ένθετος: α) υιοθετημένος β) σε καλή κατάσταση 131 † † .................................... Να γράψετε προτάσεις. που άφηνε το χωριό ζ) Κάθε χρόνο ζητεί απόσπαση σε κάποιο γραφείο που βρίσκεται πιο κοντά στο σπίτι του † † † † † † † † † † † † 5. ένιωθε θλίψη........ πήρε μετάσταση και τώρα υπηρετεί στην πόλη του............. εμβόλιμος: 3.......................... μεταίχμιο: † α) εμβολιασμένος † β) χτυπημένος από έμβολο † γ) βολικός † δ) παρεμβαλλόμενος σε μια κανονική σειρά ..........

........................... παρείσακτος: α) όποιος αλλάζει πορεία † β) αυτός που εισχωρεί κάπου με πλάγιο τρόπο † γ) εκείνος που εισβάλλει πανηγυρικά δ) όποιος απομακρύνεται χωρίς να τον πάρουν είδηση † ............................................................... 7...................................................................... ορόσημο: † 5........................................................................................................................ † α) σημείο που δείχει τα όρια † β) οροσειρά † γ) σημείο της οροφής † δ) εκεί απ’ όπου αρχίζει ένα όρος ................................................................................................. 4.......................................................................................................... 8.................. εγκλωβισμένος: α) περιορισμένος σε μικρό χώρο † β) με εγκυκλοπαιδική μόρφωση † γ) προσαρμοσμένος στο κλίμα μιας περιοχής † δ) στολισμένος .......................... † 6.................................... διάτρητος: α) αυτός που πρέπει να διατηρηθεί 132 † ..† γ) παρατημένος † δ) τοποθετημένος μέσα .............................. διαμπερής: α) αυτός που ολοκληρώνει μια αποστολή † β) εκείνος που μεταφέρει κάποιον από τη μία † όχθη στην άλλη γ) αυτός που διαπερνάται από τη μία άκρη † στην άλλη † δ) εκείνος που εύκολα εξάγει συμπεράσματα ....................................

.. την παρουσίαση διαφόρων χαρακτηριστικών της χώρας μας...2.................. όταν πηγαίνει στην αγορά να αγοράσει ψάρια. προς όλα τα σημεία του ορίζοντα. Προσέχει αν τα μάτια είναι λαμπερά και τα λέπια σκληρά.... να περιγράψετε τη γεωγραφική θέση της Ελλάδας............. Τα ακουμπά απαλά με το δάχτυλο. Η τάξη σας συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα ανταλλαγών με μαθητές από μία χώρα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.................. 6........... ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης 6........ μεταξύ άλλων. α) με αυταρχικό τρόπο και 133 . Να διαβάσετε το παρακάτω κείμενο και να απαντήσετε την ερώτηση που το ακολουθεί. δηλώνοντας τις χώρες με τις οποίες συνορεύει και τις θάλασσες από τις οποίες βρέχεται.... Να περιγράψετε πώς θα φέρουμε το ύψος στη βάση ενός ισοσκελούς τριγώνου......† β) διασκορπισμένος † γ) τρυπημένος πέρα ως πέρα † δ) γεμάτος στίγματα ... Τέλος..... Στα πλαίσια αυτής της παρουσίασης......... Στη συνέχεια τα μυρίζει. διαλέγει τα ψάρια που θα αγοράσει και προσέχει να μην τον εξαπατήσουν στο ζύγι και στο λογαριασμό. 6.. Ποιες οδηγίες για την αγορά των ψαριών θα σας έδινε αυτός ο αγοραστής. για να βεβαιωθεί ότι ευωδιάζουν θάλασσα....... στην αρχή προσέχει να έχουν ζωηρή όψη και ωραία χρώματα..1......... Αποφασίζετε να προετοιμάσετε.3...... Ένας απαιτητικός αγοραστής......... 6... για να διαπιστώσει πόσο σφιχτό είναι τιο σώμα τους..

6.6. β) να εγγράψει μία ραδιοφωνική εκπομπή ή μία ζωντανή συνομιλία στο κασετόφωνο. 6.5.ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΓΙΑ ΔΥΟ ΠΑΙΚΤΕΣ 134 . γ) να βρει μια άγνωστη λέξη στο λεξικό. χρησιμοποιώντας ρηματικές φράσεις στη θέση των ονοματικών και επιφέροντας τις επιπλέον απαραίτητες αλλαγές. Οι ακόλουθες οδηγίες είναι διατυπωμένες με ονοματικές φράσεις. Έπειτα να συγκρίνετε το παρακάτω κείμενο με τη δική σας παραλλαγή. Να συντάξετε δύο αντίστοιχες παραλλαγές του παραπάνω κειμένου. β) να διακοσμήσει μια εορταστική κάρτα.β) με ευγένεια και διακριτικότητα. β) να γράφει τα ονόματα και τις διευθύνσεις στο φάκελο μιας επιστολής. Να ξαναγράψετε το κείμενο. ώστε το ύφος να είναι: α) επίσημο ή β) οικείο. ξεκινώντας από το κέντρο της περιοχής. Καθοδηγήστε τον μικρό σας αδελφό με ύφος ευγενικό α) να τακτοποιεί τη σάκα του. γ) να έλθει στο σπίτι σας. Να εξηγήσετε απλά σ’ έναν φίλο σας πώς α) να φτιάξει μια ομελέτα. γ) να κόψει ένα τετράγωνο κομμάτι από ένα μεγάλο ορθογώνιο χαρτόνι. 6. 6. Να εξηγήσετε σε κάποιον μεγαλύτερο και όχι πολύ οικείο σας πώς α) να εγγράψει ένα τηλεοπτικό πρόγραμμα στο video. ΝΑΥΜΑΧΙΑ . Ποια προτιμάτε και γιατί.4.7.

• Σχεδιασμός του «ωκεανού»: ένα μεγάλο τετράγωνο που περιέχει περίπου
100 τετραγωνάκια.
• Αρίθμηση των τετραγώνων: γράμματα στις οριζόντιες και αριθμοί στις κάθετες σειρές τετραγώνων ή αντιστρόφως.
• Τοποθέτηση -κρυφή για τον αντίπαλο- 10 πλοίων σε αντίστοιχα τετράγωνα.
Διάταξη οριζόντια ή και κάθετη, αλλά όχι διαγώνια. Αδύνατη η αλλαγή της
διάταξης κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού.
• Διεξαγωγή του παιχνιδιού: διαδοχικές «βολές» από κάθε παίκτη, δηλαδή
εκφωνήσεις συνδυασμών γράμματος και αριθμού, με στόχο τα τετράγωνα με
τα πλοία του αντιπάλου. Άμεση αντίδραση κάθε παίκτη σε κάθε επίθεση του
αντιπάλου: δήλωση ή όχι για την επιτυχία της «βολής». Αντίστοιχες σημειώσεις και από τους δύο παίκτες.
• Νίκη του παίκτη-εξολοθρευτή όλων των πλοίων του αντιπάλου.

7. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΡΟΣΩΠΟΥ
Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης
7.1. Στο ακόλουθο απόσπασμα ο συγγραφέας περιγράφει την εμφάνιση
των νέων, αμέσως μετά τον τελευταίο πόλεμο, που πηγαίνουν στη Λυρική Σκηνή ν’ ακούσουν κλασική μουσική. Δώστε μια περιγραφή της εξωτερικής εμφάνισης των φίλων σας, όταν πηγαίνετε στο θέατρο ή στον κινηματογράφο. Ποιες ομοιότητες και ποιες διαφορές επισημαίνετε ανάμεσα στους τότε και στους σημερινούς νέους;
Ήταν, λοιπόν, μια Κυριακή πρωί, όταν ανάμεσα σε άλλους νέους της εποχής
με κοντά μαλλιά, ίσιες φαβορίτες και σβέρκους κουρεμένους αλά αμερικαίν, γρα-

135

βατωμένος και κουστουμαρισμένος βρέθηκα κι εγώ στο πατάρι των «Ολυμπίων»
να ακούσω την Κρατική Ορχήστρα.
Μ. Κουμανταρέας, Σεραφείμ και Χερουβείμ. Κέδρος, Αθήνα 1981, σσ 163- 164.

7.2. Ένας νέος ψηλόλιγνος, αεράτος, ευκίνητος, με μακριά μαλλιά, πρόσωπο
οστεώδες, χείλη λεπτά, βλέμμα εκφραστικό και αδιάκοπα χαμογελαστός και μία
κοπέλα φεγγαροπρόσωπη, με αμυγδαλωτά μάτια, αθώο βλέμμα, μαργαριταρένια δόντια και γοητευτικό χαμόγελο μεταμφιέζονται, για να μη τους αναγνωρίσουν σε απαιτητική αποκριάτικη εκδήλωση, όπου αποφεύγεται η εύκολη λύση
της μάσκας. Να περιγράψετε με συντομία τα αλλαγμένα τους πρόσωπα.
7.3. «Η εμφάνισή της ήταν εκθαμβωτική! Φορούσε ένα καλαίσθητο αλλά αρκετά επιτηδευμένο ρούχο που φανέρωνε τη φιλαρέσκεια και την ωραιοπάθειά της.
Με μεγάλη άνεση και υποδειγματικό βάδισμα μπήκε στην αίθουσα και με ντελικάτες κινήσεις χαιρέτησε τους οικοδεσπότες. Στην αρχή κανείς δεν την αναγνώρισε.» Ποια εντύπωση έδινε, κατά τη γνώμη σας, η κοπέλα στις καθημερινές της εμφανίσεις, ώστε να ξεγελάσει τόσο τους γνωστούς της;
7.4. Ποιες χαρακτηριστικές λεπτομέρειες παρουσιάζει το «είδωλό» σας στην
εμφάνιση και στη συμπεριφορά, που σας κάνουν να το θαυμάζετε;
7.5. Να περιγράψετε μία από τις ακόλουθες εξωτερικές εμφανίσεις, (αναφερόμενοι π.χ. στην ηλικία, τα ρούχα, την έκφραση, τη σωματική διάπλαση, τα χαρακτηριστικά του προσώπου, τα μαλλιά, τη συμπεριφορά):
α) ενός νέου που, κατά τη γνώμη σας, επιδιώκει να εντυπωσιάσει,
β) μιας νέας που αποφεύγει την ιδιαίτερη προβολή,
γ) ενός συνομηλίκου σας που ντύνεται όπως του επιβάλλουν οι γονείς του,
δ) μία εμφάνιση του πατέρα ή της μητέρας σας που σας άρεσε ιδιαίτερα,
ε) το ντύσιμο που θα επιθυμούσατε εσείς για το εαυτό σας, ανεξάρτητα αν, για
διάφορους λόγους, το υιοθετείτε ή όχι,
στ) την εμφάνιση ενός καθηγητή σας που σας έκανε εντύπωση.

136

7.6. Να περιγράψετε έναν από τους τύπους που δίνονται στη συνέχεια α) επιδοκιμάζοντας, β) επικρίνοντας την εμφάνισή του και γ) αστειευόμενοι με αυτήν:
α) έναν γκριζομάλλη με κοτσιδάκι και μοντέρνο ντύσιμο σε συναυλία ροκ,
β) μία ώριμη κυρία με πολύ νεανικό ντύσιμο,
γ) έναν δεκαεξάχρονο κουστουμαρισμένο στον κινηματογράφο,
δ) μία πολύ εντυπωσιακή νεανική παρουσία σε ένα πάρτι,
ε) ένα «μικρομέγαλο» παιδί,
στ) μία κυρία με πολλά χρυσαφικά και στολίδια στην εκκλησία,
ζ) έναν απρόσιτο, σοβαρό κύριο σε ένα γραφείο,
η) έναν ώριμο κύριο με σπορ περιβολή σε επίσημη δεξίωση,
θ) έναν νέο κύριο που επιθυμεί να προβάλει την οικονομική του επιφάνεια.
7.7. Συναντήσατε απροσδόκητα έναν παλιό σας φίλο που είχατε να τον δείτε
από το Δημοτικό. Να περιγράψετε την εικόνα που είχατε διατηρήσει γι’ αυτόν
στη μνήμη σας και εκείνη που αντικρίσατε τώρα.
7.8. Να περιγράψετε την αφίσα που θα ζωγραφίζατε, αν επρόκειτο να πραγματοποιηθεί στο σχολείο σας
α) μία αντιρατσιστική εκδήλωση,
β) μία εκδήλωση για τα παιδιά του τρίτου κόσμου,
γ) μία εκδήλωση για τα παιδιά που υποφέρουν από τον πόλεμο.
7.9. Αφού παρατηρήσετε μία φωτογραφία του πατέρα ή της μητέρα σας στην
εφηβική ηλικία, να τον/την περιγράψετε προσπαθώντας να αποδώσετε και στοιχεία του χαρακτήρα του/της.
7.10. Να διαβάσετε τα παρακάτω κείμενα και να απαντήσετε την ερώτηση που
ακολουθεί.
α) Κι ως είδαν την Ελένη αντίκρυ τους στον πύργο εκεί να φτάνει, λόγια ανεμάρπαστα σιγόφωνα σταυρώναν μεταξύ τους:
«Δεν είναι κρίμα αν βασανίζονται για μια γυναίκα τέτοια μαζί κι οι Αργίτες οι
λιοντόκαρδοι κι οι Τρώες καιρούς και χρόνια· τι φοβερά με τις αθάνατες θεές
στην όψη μοιάζει.
Ωστόσο κι έτσι, ας πάει με τ’ άρμενα μ΄ όλα τα κάλλη που ‘χει, σε μας μη μείνει και στα τέκνα μας μια συμφορά μια μέρα.»
Ιλιάδα, Γ 154, μτφρ. Καζαντζάκη-Κακριδή

137

β) Ήταν νοικοκυραίοι στα χωριά τους, κι άλλοι βοσκοί, και μύριζαν ιδρωτίλα και
θυμάρι, κι ένας γούμενος από τη μονή του Αφέντη Χριστού, γαλαζομάτης και
ποταμογένης, κι ένας δάσκαλος από την Έμπαρο, κουτσός, μαραγκασμένος,
δεν τον έπιανε το μάτι σου, τι ‘ναι τούτο το αποζούρι έλεγες, τι γυρεύει το
κουνελόπουλο αυτό μέσα στη σύναξη των θεριών;
Μα έπρεπε να τον δεις στον πόλεμο, να σαστίσει ο νους σου· έπρεπε να τον
δεις στα γλέντια να παίζει τη λύρα, και να σηκώνουνται οι πέτρες να χορεύουν!
Κι όταν μιλούσε, δώσε μου, Θε μου, δέκα αυτιά, έλεγες, να τον ακούω!
Ν. Καζαντζάκης: «Η σύναξη των καπεταναίων», Κ.Ν.Λ. Γ΄ Γυμνασίου, σ. 256.

Πώς φαντάζεστε την Ελένη και το δάσκαλο, ώστε να δικαιολογείται ο θαυμασμός που εκφράζουν αντιστοίχως οι γέροντες Τρώες και ο αφηγητής στο απόσπασμα του Καζαντζάκη;

138

8. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ ΜΕ ΑΝΑΛΟΓΙΑ
8.1. Ερώτηση ελεύθερης ανάπτυξης
Μία θεωρία της παιδαγωγικής επιστήμης αντιμετωπίζει το δάσκαλο ως αγγειοπλάστη που με τη διδασκαλία του πλάθει το μαθητή, ενώ μία άλλη ως γεωργό
που φροντίζει για την ανάπτυξη του σπόρου σε δέντρο ή λουλούδι. Να αναπτύξετε αυτές τις αναλογίες σε δύο αντίστοιχες παραγράφους. Στη συνέχεια να εξηγήσετε ποια από τις αναλογίες προτιμάτε.
8.2. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης
8.2.1. Αφού επιλέξετε μία αναλογία από αυτές που δίνονται ακολούθως, να την
αναπτύξετε σε μία παράγραφο, επικρίνοντας τη δράση του δεκαπενταμελούς
μαθητικού συμβουλίου του σχολείου σας. Να διαμορφώσετε την παράγραφο
έτσι, ώστε να είναι κατάλληλη για δημοσίευση στη σχολική εφημερίδα σας.
α) «Όποιος κυνηγά πολλούς λαγούς δεν πιάνει κανέναν.» Όποιος επιδιώκει
πολλούς στόχους χωρίς μέθοδο, δεν κατορθώνει τίποτε.
β) «τΩδινεν Γρος καί ™τεκεν μΛν.» Μηδαμινό αποτέλεσμα μετά από μεγάλη
προσπάθεια.
γ) «Όπου λαλούν πολλοί κοκόροι, αργεί να ξημερώσει.» Όταν μιλούν και προτείνουν όλοι μαζί, δεν είναι δυνατόν να ληφθεί σωστή απόφαση.
8.2.2. Χρησιμοποιώντας ως πρώτο σκέλος της αναλογίας τη φράση «το βάπτισμα του πυρός», να συνθέσετε μία παράγραφο, για να περιγράψετε την πρώτη
συμμετοχή σας σε σχολική θεατρική παράσταση.
8.2.3. Χρησιμοποιώντας ως πρώτο σκέλος της αναλογία τη φράση «μασημένη
τροφή» να περιγράψετε στον πατέρα σας έναν τρόπο διδασκαλίας που δεν σας
επέτρεψε, να αναπτύξετε το ενδιαφέρον και την κρίση σας.
8.2.4. Να εξηγήσετε πώς έχετε διαμορφώσει το δωμάτιό σας, ώστε να δικαιολογείται η περιγραφή του κατ’ αναλογία με μία όαση.

139

8. η Σκύλλα και η Χάρυβδη. ο Δούρειος Ίππος.γλώσσα ε) φυσική επιλογή .παράθυρο στον κόσμο» σε μία παράγραφο. (Τρία από αυτά τα στοιχεία δεν χρησιμοποιούνται. 8. 8.6. πότε ηλιόλουστος και πότε συννεφιασμένος. 8.2. δικαιολογώντας στη μητέρα σας την ασταθή συμπεριφορά σας.αλυσίδα γ) κύτταρο .7.10. Να περιγράψετε τη λειτουργία της καρδιάς αναλογικά με μία αντλία. Να αναπτύξετε μία από τις ακόλουθες αναλογίες σε μία παράγραφο.) Να αναπτύξετε μία από αυτές τις αναλογίες σε μία παράγραφο.2. Υποθέστε ότι με μία έκθεσή σας παίρνετε μέρος σε διαγωνισμό του Ελληνικού Κέντρου Βιβλίου. Οι τρεις τελευταίες από αυτές προέρχονται από το βιβλίο της Βιολογίας για τη Γ΄ Γυμνασίου. 8. α) οικογένεια . οι Συμπληγάδες.2.9. Να αναπτύξετε την αναλογία.2. π. Όπως ο ανοιξιάτικος ουρανός είναι άστατος.κύτταρο β) οικοσύστημα .2.κόσκινο 8. ο τελικός προορισμός μιας προσπάθειας . έτσι και η ψυχολογική διάθεση του εφήβου παρουσιάζει έντονες μεταπτώσεις.χ.5. η Κίρκη. Η Αχίλλειος πτέρνα. Με ποια από τα παρακάτω στοιχεία των ομηρικών επών συνδέουμε αναλογικά τις ακόλουθες καταστάσεις για να τις περιγράψουμε παραστατικά. Να αναπτύξετε την αναλογία «βιβλίο . Να περιγράψετε τη μηχανική αποστήθιση αναφομοίωτων γνώσεων αναλογικά με την ομιλία του παπαγάλου. οι Σειρήνες.η Ιθάκη α) Πειρασμοί που μας αποπροσανατολίζουν β) Η περιπέτεια της ζωής γ) Το αδύνατο σημείο δ) Αλλεπάλληλες δυσκολίες 140 .μηχανή δ) γενετικός κώδικας . το ταξίδι του Οδυσσέα.2.8.

11.2. Συχνά χρησιμοποιούμε ορισμένες «οικονομικές». Τι είδους δήλωση είναι αυτή που περιγράφεται αναλογικά με έναν καταπέλτη.τρελοβάπορο (Οδ.2. θαρρείς ανάμεσα σε δύο αντιπάλους «γίγαντες». α) Κασμίρ . επιστολή-βόμβα.εικόνες από έναν παράδεισο. δήλωση-καταπέλτης. μετέωρο. ένα συναίσθημα πιο παραστατικά.μαυρίλα (Δ. 8. Στην ελληνική ποίηση συναντούμε πλήθος αναλογιών που χρησιμοποιούν οι δημιουργοί για να αποδώσουν μία έννοια.12. α) Ελλάδα . προϊόν-μαϊμού. δ) Ποιες ιδιότητες της μαϊμούς και σε ποια περίπτωση μπορούν να αποδοθούν σε ένα προϊόν. άνθρωποςλάστιχο. Πώς θα μπορούσαμε να αναπτύξουμε αυτές τις αναλογίες.8. Καβάφης) 8. Ελύτης) β) αιγαιοπελαγίτικο νησί . Σολωμός) ε) χρέος . Να επιλέξετε μία από τις ακόλουθες αναλογίες και να την δικαιολογήσετε σε μία παράγραφο. Π. ε) Πώς φαντάζεστε έναν άνθρωπο. που εξελίσσεται με τους δικούς 141 . μικρό. την Ινδία και το Πακιστάν.χ.χορδές μιας άρπας που αντηχούν ακόμη (Γ. Μ’ άλλα λόγια: α) Ποια είναι τα γνωρίσματα του ταξιδιού που μας θυμίζει αστραπή. Ελύτης) γ) κολόνες αρχαίου ναού .2. μία εικόνα. ώστε να δικαιολογηθούν οι εκφράσεις.13. Σεφέρης) δ) θάνατος . ταξίδι-αστραπή. Να εντοπίσετε τις αναλογίες στα ακόλουθα κείμενα και να αναπτύξετε μία από αυτές σε μία σύντομη παράγραφο.λοξή ράχη δελφινιού (Οδ.λάστιχο και τι κοινό έχει με ένα λάστιχο. β) Ποια γνωρίσματα έχει η επιστολή που χαρακτηρίζεται σαν βόμβα. δηλαδή σύντομα διατυπωμένες. περιγραφικές εκφράσεις που βασίζονται σε μιαν αναλογία. γ) Ποια είναι η λειτουργία του καταπέλτη. Είναι ένα κρατίδιο εύφορο.Θερμοπύλες (Κ.

................. Ένα σύστημα περιποίησης ειδικά για ευαίσθητα δέρματα.............. Αθήνα 1986........... Μυριβήλης: Η δασκάλα με τα χρυσά μάτια... Ερώτηση συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και ελεύθερης ανάπτυξης Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία των δύο ακόλουθων στηλών............................ Γ............... Σεφέρης: Μέρες Γ΄........................... 8............ εξισορροπώντας την ένταση της καθημερινής βίας με τη ράθυμη γοητεία της Ανατολής...................... Ίκαρος............2.................... Μια ασπίδα προστασίας που εμποδίζει την καταστροφική δράση των ερεθισμών (περιβάλλον-στρες)............. ώστε να σχηματιστούν τα σκέλη αναλογιών.................... Κ......... Αγια-Σοφιά.... β) αλεπού .14... Από τις εφημερίδες γ) Μια φλόγα κοκκινωπή ξεμπουκάρισε από κάπου.. σ.... Σ..3.. δ) Ξανά στην Πόλη................ Γ΄ Γυμνασίου...Λ........ γ) κηφήνας ........... Από τον περιοδικό τύπο β) Μία πολύ αποτελεσματική κρέμα ημέρας...........Ν.... Να συμπληρώσετε τα κενά με σύντομες περιγραφές των ανθρώπων που παρουσιάζουν αναλογίες με αυτά τα ζώα.................. ζο φανταστικό..... συνήθειες και συμπεριφορές)...... Φτερούγες ανοιχτές πάνωθέ σου: το αλαφρύ κάλυμμα.. Σε σκεπάζει χωρίς να σε βαραίνει. 110.......................του ρυθμούς......... Καταπόδι άλλη μια χίμηξε........ έγλειψε με την αιματηρή της αναλαμπή τα ντουβάρια και τα κεραμίδια των τριγύρω σπιτιών. θυμωμένο και λυγερό............. 291......................................) Έπειτα να επιλέξετε μία από τις αναλογίες που σχηματίστηκαν και να την αναπτύξετε σε μία παράγραφο.......... δ) μυρμήγκι ............ α) αετός ...................... σ........... Τα ακόλουθα είδη του ζωικού βασιλείου χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν αναλογικά ανθρώπινους τύπους (ιδιότητες........... στ) πρόβατο ......... ε) παράσιτο .......................... 142 ... Ένα θηρίο όλο γλώσσα.......... Πάντα το συναίσθημα της αλαφριάς προστασίας αυτής της αρχιτεκτονικής..... (Δύο στοιχεία από τη στήλη δεξιά δε θα χρησιμοποιηθούν.... 8...........

σπίρτο. φωτιά 6. χειμώνας 4. πλούτος. μάρμαρο που το επεξεργάζεται ο γλύπτης για να του δώσει μορφή 7. χιονοστιβάδα 8.α) άνθρωπος που εκπαιδεύεται β) γηρατειά γ) πάθος δ) αλλεπάλληλες συμφορές 1. ευτυχία 2. κυψέλη μελισσών 143 . ευμάρεια ε) ομάδα εργασίας στ) ευστροφία πνεύματος 5. σπίθα 3.

ενός βιβλίου για την τυπολογία των κτισμάτων της περιοχής. Περιγράφονται τα γενικά γνωρίσματα κάθε τύπου κτηρίων. Στην αρχή τα παιδιά παρατηρούν τα διάφορα κτίσματα της περιοχής. χρονολογία κατασκευής. Τα μέσα μπορεί να είναι φωτογραφίες και σκίτσα των παιδιών. Το υλικό ταξινομείται και αρχίζουν να διαμορφώνονται οι πρώτες ομάδες κτισμάτων. . τα ενδιαφέροντα κτήρια της περιοχής. ότι ορισμένα έχουν αλλάξει μορφή και χρήση ή έχουν αναπαλαιωθεί. μπορεί κάποιος να αναλάβει να ασχοληθεί με τα ιστορικά κτήρια. Άλλος μπορεί να ενδιαφερθεί να περιγράψει τη σχέση ανάμεσα στον τρόπο ζωής των ανθρώπων και τη διαμόρφωση των κατοικιών τους. • Καταγραφή. δημιουργείται η προϋπόθεση για την εξέταση της τυπολογίας των κτιρίων καθώς και για τη διάκριση των αξιοσημείωτων στοιχείων τους. 144 . Συλλογή υλικού για την τυπολογία.χ. άλλος με τα δημόσια και να ανατρέξει σε παλιές εικόνες και βιβλία για να διερευνήσει το θέμα του. «Τα κτήρια που μας περιβάλλουν» ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ • Παρατήρηση. φωτογραφίες από διάφορες πηγές • Μελέτη. .μιας έκθεσης ζωγραφικής. χρήση. αρχιτεκτονικό στυλ. ίσως.τους τομείς της εργασίας που έχουν στο μεταξύ αναπτυχθεί. και αρχίζουν να ασκούν τη ματιά τους στην επισήμανση των διαφορών και των χαρακτηριστικών τους. σκίτσων ή και φωτογραφιών με θέμα π. π.ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ . Αναπτύσσονται ειδικά ενδιαφέροντα για ορισμένες από τις κατηγορίες. Διαπιστώνεται.ενός λευκώματος. Π. • Εξειδίκευση. • Επεξεργασία. Συνειδητοποιούνται και διατυπώνονται τα κριτήρια της ταξινόμησης.χ. Τα παιδιά της ομάδας μπορούν να κατανείμουν -μεταξύ τους ή με τη βοήθεια του καθηγητή. • Παρουσίαση.χ. Έτσι. του χωριού. Όλη αυτή η διεργασία μπορεί να πάρει τη μορφή: . της πόλης τους. υλικά κατασκευής.ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1.

στην ξενάγηση παιδιών από άλλο τμήμα ή τάξη.της κατασκευής μακετών ή και προπλασμάτων (π.σε μία εκδήλωση ενημερωτική προς τους κατοίκους της περιοχής. που βρίσκονται σε περιοχή προσιτή στα παιδιά. Τα παιδιά μπορούν να χρησιμοποιήσουν μαγνητόφωνο. Καταγραφή «άγραφων» συνταγών που χαρακτηρίζουν την περιοχή όπου ζουν τα παιδιά. Περιγραφή του μνημείου. • Ερμηνεία. με διάφορα υλικά.. . Πληροφορίες για τους καλλιτέχνες και. τουριστικοί οδηγοί ή μαρτυρίες των κατοίκων είναι οι συνηθισμένες πηγές πληροφοριών. • Αξιοποίηση. του κέντρου της πόλης ή του χωριού). Εξήγηση της μορφής και των υλικών των μνημείων. όλων των εποχών. Γνωριμία με τα άγνωστα ίσως μνημεία.στη σύνταξη ενός τουριστικού οδηγού με σχολιασμένες φωτογραφίες ή και με επιπλέον πληροφορίες.χ.στην ανάληψη πρωτοβουλίας για τη διάσωση κάποιου μνημείου που κινδυνεύει. . Το ενδιαφέρον θα πρέπει να κατευθυνθεί στα φαγητά. ένταξη στο χώρο. Κατά την καταγραφή και τις συναφείς συζητήσεις αποκαλύπτεται ότι οι συνήθειες για διάφορα φαγώσιμα έχουν «εισαχθεί» από άλλες περιοχές. . Βιβλία. video ή χαρτί και μολύβι. Αναζήτηση των λόγων δημιουργίας και των συνθηκών κατασκευής των μνημείων. 3. Ορισμένα παιδιά μπορεί να κατατάξουν τις 145 . • Καταγραφή. Η εργασία μπορεί να οδηγήσει: . • Μελέτη. • Έρευνα της προέλευσης. 2. γενικά. «Έργα τέχνης και μνημεία στο χώρο που ζούμε» ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ • Αναγνώριση. τους κατασκευαστές των μνημείων. κοντινές ή μακρινές και ότι αυτές οι επιδράσεις συχνά φαίνονται και στις ονομασίες. «Οι συνταγές του τόπου μας» ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ • Συλλογή. τα γλυκά ή τα ποτά που φτιάχνονται με υλικά από τη χλωρίδα του τόπου.

Η εργασία μπορεί να οδηγήσει: . • Παρουσίαση.στη σύνταξη βιβλίου και μάλιστα εικονογραφημένου.συνταγές ανάλογα με την προέλευση και τις επιδράσεις τους και να τις συνδέσουν με την ιστορία του τόπου και με την κοινωνική ζωή σ’ αυτόν. . 146 .ή σε μία ανοιχτή εκδήλωση όπου θα προσφέρονται «ξεχασμένα» ή απλώς ξεχωριστά και χαρακτηριστικά του τόπου φαγητά και γλυκά που τα έχουν φτιάξει μαθητές και μπορούν να τα περιγράψουν και να τα σχολιάσουν.

στο νοηματικό περιβάλλον του κειμένου είναι σαφές ότι πρόκειται για εξαρτήματα του πλοίου. ένα τέτοιο κριτήριο είναι κατάλληλο να δοθεί μετά την ολοκλήρωση της πρώτης διδακτικής ενότητας. όχι βέβαια αποδίδοντας αυτές τις ιδιωματικές λέξεις με ισοδύναμες λέξεις ή φράσεις. Ακόμα και το σωτρόπι μπορώ να πω πως είδα. 44. τους τρίγγους τα πόμολα. Και είναι ακριβώς αυτή η εξειδίκευση του λεξιλογίου (και όχι οι σημασίες των συγκεκριμένων λέξεων) που κάνει να φαίνεται τόσο έντονα η λαχτάρα του ομιλητή για τη ναυτική ζωή. Τα παιδιά θα περιγράψουν το πλοίο. Όλα της τα ξάρτια ξεχώριζαν. Είδα τους φλόκους τις μαΐστρες. τις γάμπιες.ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 1ο κριτήριο για δεκαπεντάλεπτη δοκιμασία Α. τα νεροβάρελα. όπου και δίνεται έμφαση στην παράθεση και την οργάνωση των λεπτομερειών. Είδα την κάμαρη του καπετάνιου με τον Αϊ-Νικόλα ψηλά και το καντήλι του ακοίμητο. Γι’ αυτό. την τρόμπα. Η ψυχή μου μελαγχολικό πουλάκι κάθισε πάνω της. βλέπω μια φρεγάδα με γιομάτα πανιά. Κέδρος. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με αυτή τη δοκιμασία το ενδιαφέρον εστιάζεται σε έναν στόχο: να διαπιστωθεί αν οι μαθητές αναγνωρίζουν τη σκοπιμότητα της παράθεσης των λεπτομερειών σε μία περιγραφή. Η θάλασσα . Ορισμένες από τις λέξεις του αποσπάσματος που ανήκουν στο ναυτικό ιδίωμα οι μαθητές μάλλον δεν τις γνωρίζουν. Είδα των ναυτών τα κλινάρια. ΚΕΙΜΕΝΟ Ένα ηλιοβασίλεμα που καθόμουν στο ακρωτήρι. 147 . οσμίσθηκα την ξυλεία τους. έτσι όπως φαντάζονται ότι φαινόταν. Καρκαβίτσας. Α. Β. τους παπαφίγκους. Αθήνα 1993. αλλά πιο ελεύθερα. τον αργάτη. σ. Ωστόσο. άκουσα τις κουβέντες. Είδα το μαγεριό. Θεόρατη πέτρα έμοιαζε στη θάλασσα. Είναι προφανές ότι οι τρεις ερωτήσεις καθοδηγούν τα βήματα μιας διαδικασίας που κορυφώνεται με την τελευταία ερώτηση.

....................................... όπως θα το βλέπατε.................. Να γράψετε όλες τις λέξεις που αναφέρονται στο καράβι και τον εξοπλισμό του............................................................................................................................................................................................. Μονάδες 9 148 ............................................................................................................................................. .................Γ................................................................................................... ..........................................................τι απομένει από το κείμενο......................... .... .............. Μονάδες 9 3...................................................................... αν τις αφαιρέσετε όλες αυτές...... ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1....................... Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.......................................................................................................................................................... Ταιριάζει η τελευταία πρόταση του παραπάνω κειμένου στη δική σας παραλλαγή......................................................................... ............................................................... ...................... ..................... .. ................................................................................... .............................. ................................................... αν καθόσαστε πλάι στον συγγραφέα.......................................... ........................................................... Να συμπληρώσετε με δικά σας λόγια το κείμενο........................................................................................................................................... που προέκυψε από την αφαίρεση των λέξεων που περιγράφουν το καράβι και τον εξοπλισμό του (άσκηση 1) περιγράφοντας το ίδιο πλοίο................................................................................ Μονάδες 2 2........ Να γράψετε ό.....................

με σκεπασμένο και χαμηλωμένο το κεφάλι.την αναγνώριση του ειδικού πρακτικού σκοπού της περιγραφής. Πετράκος. Εκδ. Αθήνα 1993. υποδηλώνει τη φοβερή της μοίρα. σε μικρότερο μέγεθος. Ο Ερμής φοράει φτερωτά σανδάλια που υποδηλώνουν μιαν άλλη ιδιότητά του. τρεις άντρες. όπως συμβαίνει με το προηγούμενο και το επόμενο κείμενο).Χ. . Και επειδή ο σκοπός του είναι πρακτικός (και όχι λογοτεχνικός.2ο κριτήριο για δεκαπεντάλεπτη δοκιμασία Α. ο τελευταίος μάλιστα ακουμπάει σε μια παραστάδα. Στην άκρη δεξιά η νεκρή -Μυρρίνη είναι το όνομά της όπως δηλώνεται με την επιγραφή πάνω από το κεφάλι της. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Επιλέξαμε αυτό το κείμενο. Στο αριστερό μέρος της παράστασης εικονίζονται. B.την αναγνώριση της πορείας της περιγραφής και των λόγων που την υπαγορεύουν και . επειδή παρουσιάζει πολύ σαφή οργάνωση των λεπτομερειών του. του αγγελιοφόρου των θεών: άγγελον αθανάτων τον ονομάζει ο ομηρικός ύμνος στον Ερμή και σχετικό αφιέρωμα σ’ αυτόν του πολέμαρχου Καλλίμαχου. σσ 79-80. KEIMENO Επιτύμβιο μαρμάρινο αγγείο (λήκυθος) με ανάγλυφη παράσταση.οδηγείται στον Άδη από τον Ερμή Ψυχοπομπό που βρίσκεται δεξιά της. Αθηνών. που παρακολουθούν τη σκηνή. Γύρω στο 420 π. 149 .την κατανόηση της σχέσης ανάμεσα στη διατύπωση και το σκοπό της περιγραφής. Οδηγός Εθνικού μουσείου. Είναι μάλιστα χαρακτηριστική η κίνηση του Ερμή που την πιάνει από το χέρι ενώ αυτή με τη στάση της. Π. Ο στόχος αυτού του κριτηρίου είναι να διαπιστώσει τις δεξιότητα των παιδιών ως προς .

............................................................................ Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας....................................................................... Ποιος είναι ο πρακτικός σκοπός αυτού του κειμένου............... β) σπαρταριστή ή γ) διεξοδική... ................ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1.............. Μονάδες 3 150 ......................... Μονάδες 5 3............................................................................................................................................................................... Μονάδες 3 2.................. ......................................................................................................................................................... Μονάδες 5 4.......................... ............................................................................... Ποια σειρά ακολουθεί η περιγραφή............................Γ........................................................................................................ Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας............... ..................................... ποια πρόσωπα προβάλλει και γιατί.................................................................................................................................................... Να εξετάσετε το ρόλο των επιθέτων που αναφέρονται στο αγγείο και στα δύο κεντρικά πρόσωπα: Αυτά τα επίθετα χρησιμοποιούνται α) για να υπερτονίσουν............ Ποιες από τις λεπτομέρειες ερμηνεύονται από τον συντάκτη του κειμένου.... Μονάδες 5 5............. ........... Θα χαρακτηρίζατε την περιγραφή α) πιστή....................................................... ............................................. .............. β) για να καλύψουν και να αποδυναμώσουν ή γ) για να αποδώσουν με ακρίβεια τα περιγραφόμενα.. .......................................... ........................................... .....................................................

ένα τσιμπούκι βιδωμένο στ’ ακρόχειλο. Το λεξιλόγιο της άσκησης 4 προέρχεται από τη σελίδα 216 του σχολικού βιβλίου. Κάπου κάπου πρόβαινε και καμιά νοσοκόμα μεγαλοκυρά. άλλους με μπερέ. τραγιάσκες. στην οποία αφιερώθηκε και ειδική ερώτηση. σαν ορειβάτες ή κάτι τέτοιο. οι απαντήσεις στις ερωτήσεις 1. iii και 2 αλληλοσυμπληρώνονται. Γι’ αυτό. αστραφτερά κολλαρισμένα τα γιακαδάκια της και τα μανικέτια. τους έβλεπες δυο. ξεσκούφωτους. σ’ όποιο δρόμο και να ’μπαινες. Ειδικότερος στόχος της δοκιμασίας είναι να διερευνήσει την ικανότητα των μαθητών να διατυπώνουν τη συνάφεια του ντυσίματος με τον ανθρώπινο τύπο. σ. « Απρίλης». Α. Ο άλλος τρόπος που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας για να εκφράσει τη στάση του ως προς το αντικείμενο της περιγραφής είναι. η προσοχή του μαθητή κατευθύνεται αρχικά σ’ εκείνες τις λέξεις που υποδηλώνουν αυτόν το σχολιασμό και την ειρωνεία. με παντελόνια γκολφ. όπου να γύριζες. βέβαια. Α΄ Λυκείου. Με τη διαφορά ότι στο ακόλουθο απόσπασμα αυτός ο στόχος ανιχνεύεται όχι μόνο μέσα από την επιλογή των λεπτομερειών. μ’ αφροντισιά μελετημένη. Ήταν οι ανταποκριτές των εφημερίδων. Β. 288. δίνανε κάτι σαν ένα τόνο αντιφέγγισμα κοσμοπολιτισμού.Λ. Κ. Τερζάκης. αλλά και από τα έμμεσα σχόλια και τη λεπτή ειρωνεία. Έτσι.3ο κριτήριο για δεκαπεντάλεπτη δοκιμασία Α.) Συχνά πυκνά αντάμωνες στους δρόμους ανθρώπους ντυμένους ασυνήθιστα. 151 . με το άθιχτο μαβί της πέπλο.Ν. Ντυμένοι έτσι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Και σ’ αυτό το κριτήριο η βασική επιδίωξη είναι να διαπιστωθεί αν οι μαθητές μπορούν να αναγνωρίσουν το στόχο που διαπερνά την περιγραφή. Τότε η κοσμική κίνηση περίσσευε. ΚΕΙΜΕΝΟ (Το κείμενο από όπου προέρχεται το ακόλουθο απόσπασμα αναφέρεται στα μετόπισθεν του ελληνο-ιταλικού πολέμου 1940-41. Τους έβλεπες μια. η τελευταία πρόταση του αποσπάσματος.

.................................................................. Μονάδες 2 152 ............................................................. ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1................................................................................................................................................................................................................................... i) Ο συγγραφέας περιγράφει τους ανταποκριτές χρησιμοποιώντας κυρίως † α) ρήματα † β) επίθετα † γ) ουσιαστικά † δ) επιρρήματα Αιτιολόγηση .........................................Γ................... Μονάδες 2 iii) Σκοπός της περιγραφής των προσώπων είναι † α) να παρουσιάσει τη μόδα της εποχής † β) να εκφράσει τον θαυμασμό του προς τη νοσοκόμα γ) να τονίσει την αταίριαστη εμφάνιση αυτών των προσώπων † στη συγκεκριμένη περίσταση δ) να εκδηλώσει τα φιλικά του αισθήματα προς τους δημοσιογράφους † Αιτιολόγηση ......................................................................................... ........................................ ................................ Να σημειώσετε την απάντηση σας σε καθεμιά από τις ακόλουθες ερωτήσεις μ’ ένα Χ στο αντίστοιχο τετράγωνο και να αιτιολογήσετε τις απαντήσεις σας.... Μονάδες 2 ii) Ο συγγραφέας περιγράφει τη νοσοκόμα χρησιμοποιώντας κυρίως † α) ρήματα † β) επίθετα † γ) ουσιαστικά † δ) επιρρήματα Αιτιολόγηση ........................................................................... ........................................................................................

...................................................................... γ) εκκεντρικός ................................... β) ντυμένος στην τρίχα ........ Από την περιγραφή της εξωτερικής εμφάνισης των προσώπων προσπαθήστε να συναγάγετε στοιχεία α) της νοοτροπίας των δημοσιογράφων.................. ...................................................................................... Μονάδες 4 153 ........................................................................... β) του χαρακτήρα της νοσοκόμας................................................. «Τότε η κοσμική κίνηση περίσσευε................... Δικαιολογήστε την απάντησή σας................................... ........................................................................ Να βρείτε στο κείμενο και να γράψετε εκείνα τα στοιχεία της εμφάνισης των προσώπων που θα ταίριαζαν στους ακόλουθους χαρακτηρισμούς: α) επιτηδευμένος ...........................................................................................................................................................................» Με ποια πρόθεση διατύπωσε ο συγγραφέας αυτή τη φράση....................... δ) φιλάρεσκος .......................................... ............. ............................................... Μονάδες 5 3...................................................................................................................2...................... Μονάδες 5 4...... ................................................. .......................................................................................

σ. το μακιγιάζ σ’ αγόρια και κορίτσια γινόταν για να φαίνεται. ΚΕΙΜΕΝΟ Τα πιο ασήμαντα και ακατάλληλα αντικείμενα -μια καρφίτσα. Έκφραση-Έκθεση Α΄ Λυκείου. ένα μανταλάκι. Η άσκηση 1 εστιάζεται ακριβώς σ’ αυτή την κατανόηση. με πράσινες τούφες) και τα μπλουζάκια με τα παντελόνια διηγούνταν την ιστορία της κατασκευής τους με πολλαπλά φερμουάρ και εμφανείς εξωτερικές ραφές. λογικό ή παράλογο. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το απόσπασμα προσφέρεται για τη διαπίστωση της δεξιότητας των μαθητών να κατανοούν τα νοήματα σε μία περιγραφή δοκιμιακού χαρακτήρα. 222. Εκδ. Υποκουλτούρα: το νόημα του στιλ. Καθετί. διασκευή. ευτελή υλικά σε χυδαία σχέδια (απομίμηση δέρματος λεοπάρδαλης) και «άταχτα» χρώματα. φόρα το!»). που από καιρό είχαν απορριφθεί από τη βιομηχανία υψηλής μόδας σαν τελείως κακόγουστα. σσ 145-146. 154 . κορακί ή έντονο πορτοκαλί. Οι ασκήσεις 2 και 3 προϋποθέτουν ότι έχει διδαχθεί η οπτική γωνία και το σχόλιο αντιστοίχως. «Φτηνά». Αντίθετα με τις συμβουλές κάθε γυναικείου περιοδικού.μπορούσαν να μπουν μέσα στη σφαίρα της (μη) μόδας των Πανκς. ένα εξάρτημα τηλεόρασης. διασώθηκαν από τους Πανκς και μετατράπηκαν σε ρούχα (στενά σωληνωτά παντελόνια. γινόταν «στολή αντιμετώπισης» (ο κανόνας φαίνεται να ήταν : «Αν το καπέλο δεν ταιριάζει. έπειτα από προσεχτική παρατήρηση και άψογη εκτέλεση. Το κείμενο όμως θα πρέπει να είναι αδίδακτο. Γνώση Αθήνα 1981. Οι συμβατικές ιδέες ομορφιάς απορρίφθηκαν μαζί με την παραδοσιακή γυναικεία πείρα των καλλυντικών. μίνι φούστες) που από μόνα τους σχολίαζαν συνειδητά τις έννοιες του μοντέρνου και του γούστου. Dick Hedbige. Τα πρόσωπα έγιναν αφηρημένα πορτρέτα: μελέτες της αποξένωσης.4ο κριτήριο για δεκαπεντάλεπτη δοκιμασία Α. Τα μαλλιά ήταν ολοφάνερα βαμμένα (αχυρένια. Β.

............. δ) Τα χρώματα των μαλλιών είναι σκοπίμως έντονα † † και ασυνήθιστα...... Σωστό Λάθος α) Οι πανκς χρησιμοποιούν ασήμαντα αντικείμενα † † στην αμφίεσή τους για λόγους οικονομίας....................................................................5) Δικαιολόγηση ................ † † β) Οι πανκς ντύνονται για να είναι μοντέρνοι...................................Γ................................................................................. Μονάδες 3 (6 x 0................... .... Ποιος σχολιασμός υποδηλώνεται με τις ονοματικές φράσεις: α) στολή αντιμετώπισης και β) μελέτες αποξένωσης........................................... Να αποδώσετε σε μια παράγραφο την εντύπωση που θα προκαλούσε η παρουσία ενός πανκ στην πλατεία ενός χωριού................................................................................................. β) ....................... α) .......................... ..... Μονάδες 8 155 .................................................... ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1........... † † στ) Οι κοπέλες βάφουν τα πρόσωπά τους πολύ προσεκτικά.................................................. ε) Οι πανκς ντύνονται πρόχειρα........ Μονάδες 3 2............. .............................. χωρίς να σκέφτονται αν † † συνδυάζονται αυτά που φορούν....... Να συμπληρώσετε τις απαντήσεις σας σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο και στη συνέχεια να δικαιολογήσετε την επιλογή σας στο ε).. † † γ) Οι πανκς προσπαθούν να καλλιεργήσουν καλό γούστο............................................... Μονάδες 6 3........................................................................................

και πιο ευανάγνωστη η ιδέα που θέλει να μεταδώσει το έργο. Πρόκειται. αλλά να τονίσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (θετικά ή αρνητικά) που αυτός εκπροσωπεί. Ωστόσο. Η δυσκολία οφείλεται αφενός στη διατύπωση και αφετέρου στο γεγονός ότι το θέμα του δεν είναι ιδιαίτερα οικείο στους μαθητές. Ίσως δεν είναι περιττό να σημειωθεί κι εδώ ότι το κείμενο δεν πρέπει να έχει διδαχθεί. ΚΕΙΜΕΝΟ Το έργο του σκηνογράφου και του ενδυματολόγου έχει στόχο να υπογραμμίσει και να κάνει πιο ευανάγνωστο το νόημα ενός θεατρικού έργου μέσα από οπτικά σύμβολα.5ο κριτήριο για δεκαπεντάλεπτη δοκιμασία Α. Παράλληλα. Οι ασκήσεις 1 και 2 διερευνούν την κατανόηση του περιεχομένου. τόσο ο σκηνογράφος όσο και ο ενδυματολόγος φροντίζουν να υπάρχει συνεχώς πάνω στη σκηνή ένα ολοκληρωμένο αισθητικό σύνολο. την υφή. ο σκοπός του ενδυματολόγου δεν είναι να ντύσει τον ηθοποιό μ’ ένα ρούχο που του «πάει». δηλαδή. Τα σύμβολα αυτά μπορεί να μην έχουν καμιά σχέση με τη ρεαλιστική πραγματικότητα ή με την εποχή που περιγράφει το έργο. οι περισσότερες μάλιστα από τις οποίες (α. Β. η άσκηση 1 ανιχνεύει την ικανότητα των μαθητών να προσλαμβάνουν τη σημασία μεταφορικών εκφράσεων.β και γ) αποτελούν μάλλον νεοφανείς (για τους μαθητές) λεξιλογικές συνάψεις. ακόμα κι όταν τα κοστούμια ενός έργου είναι ρεαλιστικά και πιστά στη μόδα της εποχής. το χρώμα και την ποιότητα 156 . γι’ αυτό και παρουσιάζεται τελευταίο σ’ αυτή τη σειρά των κειμένων. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το ακόλουθο απόσπασμα είναι το πιο απαιτητικό από όσα προτείνονται για ολιγόλεπτες δοκιμασίες. προκειμένου να γίνει πιο ανάγλυφος ο ρόλος του μέσα στο έργο. Με τη δικαιολόγηση της επιλογής τους οι μαθητές θα πρέπει να επαναδιατυπώσουν συνοπτικά αυτό το θεματικό νόημα. Με την απάντηση στην ερώτηση 3 αναμένεται να φανεί περαιτέρω ο βαθμός κατανόησης του ρόλου του σκηνογράφου. Πιο συγκεκριμένα. Η άσκηση 2 ελέγχει την κατανόηση του θεματικού άξονα γύρω από τον οποίο αναπτύσσονται οι δύο παράγραφοι του αποσπάσματος. για άσκηση πύκνωσης και μετασχηματισμού (σε απλούστερη διατύπωση) συγχρόνως. υπολογίζοντας το οπτικό βάρος του κάθε στοιχείου. εφόσον χρησιμοποιείται σε κριτήριο αξιολόγησης.

........................... δ) αιχμαλωτίζεται το μάτι ........................................................................................ Ι.................. Μονάδες 8 157 ............... α) ευανάγνωστο νόημα ....................................................................................... Μανωλεδάκη.... Έτσι αιχμαλωτίζεται το μάτι του θεατή στα σημεία που ο σκηνογράφος ή ο ενδυματολόγος θέλει να τονίσει...................... ............... β) ανάγλυφος ο ρόλος ............................................των υλικών....................... έτσι όπως διαμορφώνεται στο περιβάλλον του κειμένου........................ Έκφραση-Έκθεση Α΄ Λυκείου.......................................................................................................................... ......... Να αποδώσετε το νόημα των ακόλουθων μεταφορικών φράσεων........................... 225 Γ........................................................... Μονάδες 4 2......... με αντίστοιχες κυριολεκτικές...................... ......................................... γ) οπτικό βάρος ..... ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1.......................................... την ένταση των χρωμάτων και των τόνων κτλ..................... Μονάδες 8 3. σ..................... Ποιες βασικές διαφορές μπορείτε να διακρίνετε ανάμεσα στο έργο ενός σκηνογράφου και ενός διακοσμητή.... Η φροντίδα του σκηνογράφου και του ενδυματολόγου σε μία θεατρική παράσταση είναι α) η καλή ποιότητα των υλικών που χρησιμοποιούνται για τα † σκηνικά και τα κοστούμια β) τα σκηνικά και τα κοστούμια να συμβαδίζουν με τη μόδα † της εποχής που παίζεται το έργο † γ) να βοηθήσει τους θεατές να καταλάβουν το έργο † δ) να τονίσει την προσωπικότητα των ηθοποιών Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας ........... σκηνογράφος-ενδυματολόγος........

λεξιλόγιο. δ) να χαρακτηρίζουν την περιγραφή και να καταλαβαίνουν το ύφος της (ασκήσεις 3. iii). όπως διαμορφώνονται σε ορισμένο νοηματικό περιβάλλον (άσκηση 4). 158 . ε) να αποκωδικοποιούν τις υποδηλώσεις των μεταφορικών εκφράσεων. β) να κατανοούν την πορεία που ακολουθεί μια περιγραφή. γ) να εντοπίζουν τα γλωσσικά μέσα στα οποία στηρίζεται η περιγραφή (άσκηση 3. ύφος) ανάλογα με τον πρακτικό σκοπό της (άσκηση 5) και ζ) να συνθέτουν κείμενο βάσει μιας αναλογίας (άσκηση 6).v αντιστοίχως). Πιο αναλυτικά.1ο κριτήριο για ωριαίο διαγώνισμα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο γενικός στόχος του ωριαίου κριτηρίου αξιολόγησης είναι να διερευνήσει την εμπέδωση ορισμένων βασικών σημείων στα οποία στηρίχθηκε η διδασκαλία της ενότητας της Περιγραφής. στ) να προσαρμόζουν την περιγραφή τους (επιλογή και οργάνωση λεπτομερειών.iv και 3. ο στόχος είναι να διαπιστωθεί αν οι μαθητές μπορούν α) να αντιλαμβάνονται τα σχόλια και την οπτική γωνία σε μια περιγραφή (άσκηση 1) -ειδικά στην κατανόηση του είδους του σχολιασμού εστιάζεται η άσκηση 2-. την οργάνωση των λεπτομερειών της.

θα πρέπει να είναι το σήμα κατατεθέν του εκδοτικού οίκου.... αυτά μας παίρνουν πάντα στο λαιμό τους)...... ο «Ήλιος»....... το κλίμα είναι εμφανές.. φως ...το βαρύ πεπόνι..δεν παίζουμε.. Να τα αφήσω δηλαδή να μιλήσει μόνο του. μαύρο ματ εξώφυλλο που θυμίζει παλιό λεξικό.. Μια ελαφριά μυρουδιά πλήξης....... αυτό είναι)...φως.. Τάξη . τα επίθετα.... κοτρόνα... Βαρύ μαύρο βιβλίο. η βαρυσήμαντη δήλωση... Παρακάτω μια φράση ακόμα πιο καθοριστική: «μυρουδιά μούχλας» και τρεις γραμμές μετά ο χαρακτηρισμός «πονηρή φράση».] Πιο πάνω και από τον τίτλο... αλλά το «βαρύ» είναι βεβαρημένο .. πεφωτισμένος νους....] Δε συνεχίζω.... Μάθημα: Έκφραση-Έκθεση.. χωρίς τη δική μου επέμβαση.... με καμπυλωτό χερούλι.... [... να φανερωθεί....... ο καφές (και ο άντρας) ο πολλά βαρύς. το βάρος της παράδοσης ... ουδέτερα ανώνυμα· καταγραφή περισσότερο παρά περιγραφή...... και μια μικρή φλόγα στη μύτη. νόμιζα πως ήμουν εντάξει γιατί το βιβλίο είναι ογκώδες. μούχλας.. [... σαν από άλλο ανέκδοτο.. απωθητικός και απαγορευτικός....... βέβαια.... η πρόθεση ολοφάνερη. άρα βαρύ. το ίδιο και τα χρυσά γράμματα.. τετράγωνος ογκόλιθος............ η «Εστία» κτλ... Μικρή πονηρή φράση.περισσότερο ..... Έπειτα παρατηρώ μια φράση με μικρότερα γράμματα. Βλέπω τώρα πόσο λίγο αντικειμενική είναι η περιγραφή που έκανα.......... όπως φαντάζομαι ξεκινούν όλοι οι Δον Κιχώτηδες της περιγραφής.. Τμήμα ... ένα λυχνάρι αρχαιοπρεπές.... ή έμβλημα σε στυλ πιο γνώριμο.... Μου χτυπάει αμέσως η λέξη «επιτυχία» αταίριαστη εδώ. σαν υπότιτλος: «Σύμβουλος Επιτυχίας»............... Αλλά από την πρώτη φράση που έγραψα προδόθηκα· κοτσάρισα το επίθετο «βαρύ» (τα επίθετα.. ίσως· τα χαρτιά στο τραπέζι· ας μην αρχίσω κι εγώ τις πονηριές..Ονοματεπώνυμο ........ 159 . Καλύτερα έτσι. ΚΕΙΜΕΝΟ «ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΚΑΤΕΔΑΦΙΣΗΣ» Πιάνω αυτό το βαρύ βιβλίο με το μαύρο εξώφυλλο· τίτλος «Μεθοδικός Οδηγός Εκθέσεων». Το φως της γνώσης.... Ενότητα: Περιγραφή Ημερομηνία . να δηλώσει την ιδιότητά του.... ήρεμα.. Ξεκίνησα.. για να οικειοποιηθώ αυτό το βιβλίο σαν να ήταν οποιοδήποτε αντικείμενο............. και καπνός που αναδύεται σε ωραίες μπούκλες....... (Αναλογίζομαι πως πολλά εκδοτικά σήματα έχουν σχέση με φως: ο «Πυρσός». μια ανάγλυφη παράσταση.

......... Σωστό Λάθος α) Η συγγραφέας περιγράφει τις εντυπώσεις και † † τα συναισθήματα που της προκαλεί ένα παλιό λεξικό.. Είναι ο πανικός των λέξεων........ Οι ακόλουθες ονοματικές φράσεις της στήλης αριστερά προέρχονται από το παραπάνω κείμενο.... Λέξεις..... Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των παρακάτω προτάσεων και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας στην περίπτωση δ)..................... Η κίνησή μου δεν μπορεί να είναι τυχαία και ανέμελη. στ) Από την περιγραφή διαπιστώνουμε ότι η συγγραφέας † † δεν αγαπά την ανάγνωση βιβλίων..5 (6 x 0.......5 2....... Κέδρος............. εκδ. Κ.. 141............ Τσιτσέλη.... Γυρίζω τα φύλλα και με πιάνει πανικός. πόσο τυχαία..... γ) Η συγγραφέας παραδέχεται ότι δεν κατόρθωσε να † † παρουσιάσει το βιβλίο αντικειμενικά. Πού θα μπει η πρώτη σφήνα σ’ αυτό το μαύρο συμπαγές τείχος......... δ) Ο «πανικός των λέξεων» εκφράζει το φόβο που νιώθει † † κάθε αναγνώστης μπροστά σ’ ένα ογκώδες βιβλίο. δε χωράνε αιφνιδιασμοί και ελιγμοί.......... Μονάδα 1......) Στην έκθεση με τίτλο «Το Σχολείο μου» ....... Πώς διασπάται αυτό το πράμα...... Να αντιστοιχίσετε αυτές τις φράσεις με τα στοιχεία της με160 ........ Η σύγκρουση θα πρέπει να είναι μετωπική... σ...............Τώρα βέβαια που ο πόλεμος κηρύχτηκε μεταξύ μας. ............................ κι όπου με βγάλει... τελειωμένο και ατέλειωτο προϊόν· ομοιόμορφες παρατεταγμένες.. Πού θα βρω χαραμάδα να εισχωρήσω.. μαυρόασπρο πλεκτό..... Αθήνα 1984..................... † † ε) Το βιβλίο αυτό χαρακτηρίζεται βαρύ λόγω του όγκου του............. Μονάδα 1.......... β) Από την αρχή του κειμένου γίνεται φανερή η στάση † † της απέναντι στο βιβλίο.................. ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1.... Χαμένο πάτωμα.... Σταματώ (τυχαία. Πρέπει να πάρω τη βουτιά.25) Δικαιολόγηση ... μου ’ρχεται αφάνταστα δύσκολο ν’ ανοίξω το βιβλίο..

........................ ........................ αντιπάθεια Α..σαίας στήλης και εκείνης δεξιά. απορία δ.... Η συγγραφέας με την περιγραφή της επιδιώκει να τονίσει α) τη δυσκολία μεταφοράς του βιβλίου λόγω του όγκου του.................. ΟΝΟΜΑΤΙΚΕΣ ΦΡΑΣΕΙΣ 1......25) 3..................... ωραίες μπούκλες ΠΡΟΘΕΣΗ α.. ................................................... ii. μικρή πονηρή φράση 4...................................... i...... ειρωνεία β............ ανάγλυφη παράσταση 3...................... θυμός ε........................................ (Ορισμένα στοιχεία της στήλης δεξιά δε θα χρησιμοποιηθούν)...... θαυμασμός γ..................................................5 (6 x 0..... ώστε να γίνεται φανερό αν η φράση υποδηλώνει ή όχι σχολιασμό και ποια πρόθεση υπηρετεί.. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.. πανικός των λέξεων 6. β) τη χρησιμότητα του συγκεκριμένου βιβλίου.................... 161 † † ............... μαύρο ματ εξώφυλλο 2............ Περιγραφή χωρίς σχόλιο Β........................................ Μελετώντας το κείμενο διαπιστώνουμε ότι η περιγραφή ξεκινά † α) παραγωγικά â) áðü ôïí ôüðï êáé ôï ÷ñüíï † ã) áðü ðάíù ðñïò ôá κÜôù † ä) áðü ôï êÝíôñï † Δικαιολόγηση ................ μετωπική σύγκρουση 5................................................. Περιγραφή με σχόλιο Μονάδα 1................. ..........

....................... ........................................................................................................................................... Μονάδες 5 (5 x 1) 162 ... Ç ðåñéãñáöÞ ôïõ åîùöýëëïõ èá ìðïñïýóå íá ðåñéãñáöåß ùò á) áíéáñÞ † â) ëåðôïìåñÞò † ã) ðéóôÞ † ä) ñåáëéóôéêÞ † Δικαιολόγηση ...................... ............................................................................................................................................. † v........................................................................................................................................................................................ Δικαιολόγηση ................................................................................................................................. Στην πρώτη παράγραφο τα σχόλια αποδίδονται κυρίως με † α) ρήματα † β) ουσιαστικά † γ) επίθετα † δ) επιρρήματα Δικαιολόγηση ........................................................ .......................................................... ..................................... iv................... Το ύφος είναι α) οικείο â) åéñùíéêü † ã) åðßóçìï † † δ) κωμικό Δικαιολόγηση ..... iii............... † δ) τη δυσκολία της να κατανοήσει τη γλώσσα του βιβλίου..............................................................................................................γ) τη δυσκολία της να χρησιμοποιήσει το βιβλίο λόγω του όγκου † και του περιεχομένου του...............................................

.. ................................... Υποθέστε ότι ο εκδοτικός οίκος στον οποίο εργάζεστε ως διαφημιστής μόλις εξέδωσε το βιβλίο που περιγράφει το παραπάνω κείμενο................... φροντίζοντας να μη προδώσετε το πνεύμα του κειμένου..................... Ποιο διαφημιστικό κείμενο θα διαμορφώνατε για τα προβάλετε το βιβλίο α) σε ένα περιοδικό για βιβλία και β) στην τηλεόραση.............................. iv) Η σύγκρουση θα πρέπει να είναι μετωπική ................................................... α) Να αποδώσετε το νόημα των ακόλουθων μεταφορικών εκφράσεων με κυριολεκτική διατύπωση.......................................................4..................25) β) Να επιλέξετε δύο από τις παραπάνω μεταφορικές εκφράσεις............................................. Σε μια παράγραφο μιας επιστολής προς ένα φίλο που σκέφτεται να εγκαταλείψει τις σπουδές του να υποστηρίξετε (έως 100 λέξεις) την αναλογία της γνώσης με το φως.... ................................... ................................................... Μονάδα 1....................... i) Μου χτυπάει αμέσως η λέξη «επιτυχία» ................................................................. iii) τώρα βέβαια που ο πόλεμος κηρύχτηκε μεταξύ μας ............. να εξηγήσετε τι επιτυγχάνει κάθε φορά η συγγραφέας και να τις συγκρίνετε με τις δικές σας αντίστοιχες.............. Μονάδες 5 163 ........................ .......................................... ii) το κλίμα είναι εμφανές .................................5 (6 x 0.......................... .... ................................................................................................ v) Πού θα μπει η πρώτη σφήνα σ’ αυτό το συμπαγές τείχος.......................... Μονάδες 2 5.............................. vi) Πρέπει να πάρω τη βουτιά. Μονάδες 2 6........

315). άσκηση 4) και να τον μετασχηματίζουν σε πλάγιο λόγο (άσκηση 8). Α΄ Λυκείου. Για τις ανάγκες της εξέτασης επιλέξαμε δύο αποσπάσματα από το μυθιστόρημα του Κοσμά Πολίτη «Στου Χατζηφράγκου» (Κ. (ερωτήσεις 3 και 6 της άσκησης 2) ε) να διακρίνουν τα βασικά χαρακτηριστικά ενός λογοτεχνικού διαλόγου. ζ) να χρησιμοποιούν το βασικό λεξιλόγιο της ενότητας «Περιγραφή» (ασκήσεις 7.Λ. γ) να κατανοούν την πορεία που ακολουθεί μια περιγραφή στην οργάνωση των λεπτομερειών της. (ερώτηση 2 της άσκησης 2). ΕΙΣΑΓΩΓΗ Γενικός στόχος του συγκεκριμένου επαναληπτικού κριτηρίου είναι να διερευνήσει την εμπέδωση των βασικών σημείων των ενοτήτων «Διάλογος» και «Περιγραφή». να προσδιορίζουν το σκοπό και τα γλωσσικά μέσα που χρησιμοποιούνται σ’ αυτόν (ερωτήσεις 4 και 5 της άσκησης 2. 164 . άσκηση 3). στ) να είναι σε θέση να πυκνώσουν το περιεχόμενο της περιγραφής αλλά και να το μετασχηματίσουν. δ) να εντοπίζουν την οπτική γωνία και το σκοπό της περιγραφής.Κριτήριο για ωριαία επαναληπτική δοκιμασία στην Έκφραση . 311.Ν. 9) και η) να περιγράφουν ένα πρόσωπο ακολουθώντας συγκεκριμένη οπτική γωνία (άσκηση 5) ή να μετασχηματίζουν μια περιγραφή αλλάζοντας οπτική γωνία (άσκηση 10).Έκθεση Α. ώστε να ανταποκρίνεται σε διαφορετικές περιστάσεις επικοινωνίας (άσκηση 6). σ. Ειδικότερα επιδιώκεται να διαπιστωθεί αν οι μαθητές μπορούν α) να κατανοούν το περιεχόμενο ενός κειμένου (άσκηση 1). β) να εντοπίζουν τα γλωσσικά μέσα στα οποία στηρίζεται η περιγραφή (ερώτηση 1 της άσκησης 2.

Στα παράθυρα οι γειτόνισσες κουτσομπολεύανε. Κάτω από το φραμπαλά* της μακριάς φούστας της. κι ανασηκώνοντας με το ζερβί τη φούστα της. ξεπρόβαλλε. ... . που τα ματόκλαδά τους αγγίζανε τα φρύδια και ισκιάζανε τα μάγουλα. Κατέβηκε απ’ τη βικτόρια. τα κεραμίδια του δίπατου σπιτιού του Σκλαβούνου..Θα ’ναι η μόδα ως φαίνεται. γαρνιρισμένο με άσπρο πιτσίλι* ολόγυρα... γιατί κρατάει την ομπρέλα της ανοιχτή. κοτζάμ άντρας. Το κράταγε ανοιχτό.. ένα τριανταφυλλί μπουμπούκι. και πιο κάτω. κράταγε στο δεξί της χέρι ένα μεταξωτό θαλασσί ομπρελίνο. πίσω της.. που τώρα γίνηκε πιο πεταχτό. σέρνοντας πίσω της μια μυρωδιά ροδόσταμο. . Ξεκινήσανε μαζί. αν και ο ήλιος είχε φύγει απ’ το σοκάκι και φώτιζε μονάχα. ένα μικρούτσικο μαύρο λουστρινένιο γοβάκι λουϊκένζ*.Β. δίχως να σταματάει το παίξιμο. Η επιδερμίδα της. Έφυγε ο ήλιος. γαλατένια. Έπαιξε τα ματόφυλλά της.Μισή πορτσιόνα*. . Ω. για να μη σέρνεται χάμω η ουρά.... έλεγες. φουντουκιά.Τι της ρέχτηκε*. συγκινητικό. Δυο μάτια πελώρια. μικροκαμωμένη.. ήταν σταματημένο πάνωθέ της. σαν εμβατήριο. Κοντυλένια.. άγγελε του Θεού. κρατώντας στο δεξί της χέρι το ανοιχτό ομπρελίνο. ορθάνοιχτα. ΚΕΙΜΕΝΟ Και μέσα στην καρότσα. αφήνοντας το Τζώνη στην ησυχία του. γελαστό... * πιτσίλι: δαντελωτό ύφασμα φραμπαλά: πλατύ πτυχωτό κομμάτι ύφασμα που προσαρμόζεται στο κάτω μέρος του γυναικείου φορέματος * γοβάκι λουϊκένζ: σε σχέδιο Λουδοβίκου 15ου * φιλντεκός: κάλτσα από σκοτσέζικο νήμα * * * φουρφουρένιος: κατασκευασμένος από πορσελάνη πορτσιόνα: μερίδα 165 .. στο θαλασσί ουρανό. η ομορφιά του κόσμου. φαρφουρένια* και λεπτοκαμωμένη πλάι στον όγκο του άντρα της. άσπρα νταντελένια γάντια ώσαμε τον αγκώνα. Ένα ρόδινο συννεφάκι. μια φορά.. ήτανε άσπρη.. φοδραρισμένη ροζ.Καλέ. Αυτό ήτανε το πρόσωπο. καταμεσής... Ο Τζώνης την παρακολουθούσε με το μάτι. με θαλασσί μεταξωτό φουστάνι... μέσ’ από την άσπρη φιλντεκός* κάλτσα. και την πήρε.. Εφταμηνίτικια.. . μέσα σου. κι αχνοξεχώριζε ο αστράγαλος.

-

Τυχερά, κυρία Μερόπη μου.
Γυναίκα του είναι ή μαντινούτα* του;
Να τη φυσήξεις, θα πέσει χάμω.
Νοστιμούλα, ωστόσο.
Ας είναι καλά τα λούσα. Ντύσ’ τηνε μ’ ένα τσιτάκι, και σου λέω ’γώ.

Γ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ
1. Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των προτάσεων σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο:
Σωστό Λάθος
α) Ο χαρακτηρισμός «η ομορφιά του κόσμου» είναι
†
†
υπερβολικός.
†
†
β) Η κοπέλα μέσα στην άμαξα εμφανίζεται το πρωί.
γ) Ο Τζώνης παίζει μουσική συνεπαρμένος από την
†
†
ομορφιά της.
δ) Βασικό κίνητρο της συνομιλίας των γυναικών είναι
†
†
το ενδιαφέρον τους.
ε) Η εξωτερική εμφάνιση του ζευγαριού φαίνεται
†
†
αταίριαστη.
στ) Ο συγγραφέας τονίζει την ομορφιά της νέας και με
†
†
τα χρώματα.
†
ζ) Η ιδιόλεκτος των προσώπων αποδίδεται με φυσικότητα. †
η) Ο συγγραφέας δεν καθορίζει τον αριθμό των γυναικών
†
†
που κουτσομπολεύουν
Μονάδες 2 (8 x 0,25)

*
*

τι της ρέχτηκε: τι της ορέχτηκε, τι της ζήλεψε
μαντινούτα: αγαπητικιά

166

2. Να βάλετε σε κύκλο τη σωστή απάντηση:
Α. Ο συγγραφέας, για να περιγράψει τα στοιχεία της ομορφιάς, χρησιμοποιεί
κυρίως:
α) τα ρήματα
β) τα επίθετα
γ) τα ουσιαστικά
δ) τις μετοχές
Β. Η περιγραφή της νέας ξεκινάει από:
α) τη γενική εικόνα
β) το πρόσωπο
γ) τα μάτια
δ) το φουστάνι
Γ. Η οπτική γωνία της περιγραφής υποδηλώνει:
α) την επιδοκιμασία του συγγραφέα
β) το θαυμασμό του
γ) τη συγκατάβασή του
δ) την ανοχή του
Δ. Τα σχόλια των γυναικών για την εμφάνιση της νέας φανερώνουν:
α) θαυμασμό
β) αποδοκιμασία
γ) φθόνο
δ) συγκατάβαση
Ε. Ο συγγραφέας αποδίδει το διάλογο των γυναικών:
α) με πλάγιο λόγο (αφήγηση)
β) τονίζοντας τα εξωγλωσσικά στοιχεία της ομιλίας τους
γ) θεατρικά
δ) προβάλλοντας τα παραγλωσσικά στοιχεία
ΣΤ. Σκοπός του συγγραφέα είναι να τονίσει:
α) την κομψότητα του φορέματος
β) τον έρωτα του Τζώνη
γ) την ομορφιά της νέας
δ) το κουτσομπολιό της γειτονιάς
Μονάδες 1,5 (6 x 0,25)

167

3. Να αντιστοιχίσετε τους αριθμούς της στήλης Α με τα γράμματα της στήλης Β.
Α
Β
1. φοδραρισμένη ροζ
2. άσπρη φιλντεκός κάλτσα
α. κυριολεξία
3. τριανταφυλλί μπουμπούκι
4. ανοιχτό ομπρελίνο
β. μεταφορά
5. λουστρινένιο γοβάκι
6. φαρφουρένια
Μονάδες 1,5 (6 x 0,25)
4. Απαντήστε στα σχόλια των γυναικών, επαινώντας την ομορφιά της νέας:
α. - Μισή πορτσιόνα. Εφταμηνίτικια.
- .............................................
β. - Τι της ρέχτηκε κοτζάμ άντρας;
- ............................................
γ. - Γυναίκα του είναι ή μαντινούτα του;
- .............................................
δ. - Νοστιμούλα, ωστόσο.
- .............................................
ε. - - Ας ειν’ καλά τα λούσα.
- .............................................
Μονάδες 2,5 (5 x 0,5)
5. Να βρείτε τα στοιχεία που τονίζουν την ομορφιά του προσώπου. Έπειτα, να
περιγράψετε το πρόσωπο σε μια σύντομη παράγραφο συμπληρώνοντας τις λεπτομέρειες που δεν αναφέρει ο συγγραφέας.
Μονάδες 3
6. Ας υποθέσουμε ότι το φόρεμα ανήκει στην προγιαγιά σας και για λόγους
οικονομικούς είστε υποχρεωμένοι να το πουλήσετε. Ποιες λεπτομέρειες θα περιελάμβανε η μικρή αγγελία που θα δημοσιεύατε στον τοπικό τύπο;
Μονάδες 2

168

7. Από τις ακόλουθες εκφράσεις να υπογραμμίσετε εκείνη που αποδίδει πιστότερα το περιεχόμενο της φράσης του κειμένου.
• κοντυλένια, μικροκαμωμένη (ευσταλής, σπαθάτη, μικρή το δέμας)
• τριανταφυλλί μπουμπούκι

(χείλη σαρκώδη, λεπτά, σφιγμένα)

• θαλασσί μεταξωτό φουστάνι
ευπρεπής αμφίεση)

(επίσημη περιβολή, ένδυμα περιπάτου,

• η ομορφιά του κόσμου
καλλονής)

(εμφανίσιμη, ευπαρουσίαστη, εκπάγλου
Μονάδες 1 (4 x 0,25)

8. Να αποδώσετε σε πλάγιο λόγο το διάλογο των γυναικών σχολιάζοντας τη
στάση τους.
Μονάδες 2
9. Να συμπληρώσετε τα κενά των προτάσεων με τις παρακάτω λέξεις (δύο απ’
αυτές δεν θα χρειαστούν):
ορόσημο
απροκάλυπτη

επιστέγασμα
εξεζητημένη

προσπέλαση
ατημέλητη

απρόσιτη
ανεπιτήδευτη

• Τα σχόλια των γυναικών ήταν μια .................................. επίθεση εναντίον
της όμορφης νέας.
• Η νεαρή κοπέλα μέσα στην άμαξα έδειχνε τόσο .................................., που η
.................................. της φαινόταν ανέφικτη στο Τζώνη.
• Θα μπορούσες να χαρακτηρίσεις το
.................................. της κομψότητάς της.

θαλασσί

ομπρελίνο

ως

• Η εμφάνιση της νέας αποτέλεσε .................................. στη ζωή του Τζώνη.
• Η νέα ήταν ντυμένη κομψά χωρίς όμως να είναι .................................. .
Μονάδες 1,5 (6 x 0,25)

169

10. «Ντύσ’ τηνε μ’ ένα τσιτάκι, και σου λέω ‘γώ». Πώς θα περιέγραφε η γειτόνισσα την όμορφη νέα, αν την έβλεπε μ’ ένα φθηνό φόρεμα; Να δώσετε μια
σύντομη περιγραφή, σε μία παράγραφο των 80-100 λέξεων.

Μονάδες 3

170

: Παιδαγωγικοί κώδικες και κοινωνικός έλεγχος. ΜΗΤΣΗΣ Ν. Θεσσαλονίκη 1993. Gutenberg. σσ 53-68. Αθήνα 1996.: «Σύγχρονη γλωσσολογία και διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας». Ηράκλειο 1995.: Το δημιουργικό γράψιμο. Κώδικας. Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης. Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Αθήνα.: Αξιολόγηση αναγνωστικών δεξιοτήτων. Πρακτικά του Β΄ πανελλήνιου συνεδρίου. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ Ν.ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟ-ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ ΑΒΕΝΤΙΣΙΑΝ-ΠΑΓΟΡΟΠΟΥΛΟΥ Α.: Η διδακτική του γλωσσικού μαθήματος. Αθήνα 1994. 171 . Γρηγόρης. ΒΑΜΒΟΥΚΑΣ Μ. Αθήνα 1994. σσ 167-191. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ Γ. Πα- νεπιστημιακές παραδόσεις.: Η τέχνη των ερωτήσεων. Εκπαίδευση και Γλώσσα. «Γλώσσα και Εκπαίδευση» στο Μια πολυεπιστημονική θεώρηση της γλώσσας. Gutenberg. Αθήνα 1994. 9-10 (1990-1991). ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ Γ. Αθήνα 1970.: Η περιγραφή. Κώδικας. Γρηγόρης. ΜΠΑΛΟΥΜΗΣ Ε. Θεσσαλονίκη 1997.: Ψυχοπαιδαγωγική θεώρηση της κατανόησης των αναγνωσμάτων. ΒΑΜΒΟΥΚΑΣ Μ. BERNSTEIN B.: Παιδεία. Θεσσαλονίκη 1990. Κώδικας. Γρηγόρης. 1984. ΜΠΑΣΕΤΑΣ Κ. Αθήνα 1994. Γλωσσολογία τ. ΘΕΟΦΙΛΙΔΗΣ Χ. Αθήνα 1995. Γρηγόρης. Η παράγραφος-Εκθέσεις (Βιβλίο του καθηγητή).: Για τη γλώσσα (Έκφραση-Έκθεση). ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ Ν. Αθήνα 1989. Αθήνα 1988.: Ψυχολογία ανάγνωσης και γραφής.: Η μάθηση μέσα από την ανάγνωση κειμένων. Gutenberg. ΜΕΡΑΚΛΗΣ Μ. Αλεξάνδρεια.

Θέματα διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας. Θεσσαλονίκη 1995. Γεννάδειος βιβλιοθήκη. 53. ΦΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗ Α.: «Η γλωσσική διδασκαλία / επικοινωνία στο Λύκειο». Μ.Μ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ: Η συνθετική δημιουργική εργασία στο σχολικό πρόγραμμα. Εκδόσεις της σχολής Ι. ΣΧΟΛΗ Ι. ΤΣΟΛΑΚΗΣ Χ.: Γλώσσα και ιδεολογία. Παναγιωτόπουλου. ΤΣΟΛΑΚΗΣ Χ. Θεσσαλονίκη 1995. Αθήνα 1994. Αθήνα 1987. Φιλόλογος τ. : Από το λόγο στη συνείδηση του λόγου. Ηράκλειο 1995. Αθήνα 1997. Βάνιας. 172 . 1990.: Γλώσσα και Εκπαίδευση. σσ 193-232. (Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης). Οδυσσέας. Βάνιας. ΤΟΜΠΑΪΔΗΣ Δ.: Διδασκαλία νεοελληνικής γλώσσας.: «Οι επικοινωνιακές λειτουργίες της γλώσσας» στο Μια πολυεπιστημονική θεώρηση της γλώσσας. Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης. ΧΑΡΑΛΑΜΠΑΚΗΣ Χ.ΝΑΚΑΣ Θ. Θεωρία και πράξη.

ΜΕΡΟΣ Γ΄ ΑΦΗΓΗΣΗ .

174 .

. βέβαια.3.)..α. Σε κάθε υποενότητα οι ασκήσεις έχουν κατηγοριοποιηθεί ανάλογα με τον τύπο τους (ελεύθερης ανάπτυξης.3. .. των καθολικών σ’ έναν τομέα).33. Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. θα παρατηρήσουμε ότι το γλωσσικό μάθημα.Απομνημόνευση γνώσεων (συγκεκριμένων στοιχείων.. Κώδικας.ανάλυση (στοιχείων.3. 7.4. μπορούμε να πούμε ότι .2. οι ερωτήσεις για το περιεχόμενο ενός κειμένου (2.3.-10. Ωστόσο.2. 9. δηλαδή την απομνημόνευση γνώσεων. και ότι οι ερωτήσεις 7. τον οποίο αφορά κυρίως και το γλωσσικό μάθημα. Βέβαια. Ειδικότερα. & Krathwohl D.χ. Στον γνωστικό τομέα. αυτή η ικανότητα ελέγχεται με ασκήσεις π. 5. . αν αφομοίωσαν κάποια φαινόμενα και λειτουργίες της γλώσσας και. 2.Δεξιότητες κατανόησης ελέγχουν. των τρόπων και των μέσων για τη χρήση των στοιχείων. αν οι μαθητές έχουν την ικανότητα να αξιοποιούν στην πράξη όσα συνειδητοποίησαν και αφομοίωσαν με την κατάλληλη σε κάθε περίπτωση χρήση της γλώσσας»2.1.. Μια άλλη δυνατότητα κατηγοριοποίησης παρέχουν οι γενικοί στόχοι της αξιολόγησης. 9.α. αντικειμενικού τύπου).2.1. τόμος Α΄. σχέσεων.οι λεξιλογικές ασκήσεις εξετάζουν τη γνώση λεξιλογίου (ασκήσεις 8 . ερμηνεία. 10.1.4.S.1. μεταφοράς της ενεργητικής σε παθητική σύνταξη ή μετατροπής του ονοματικού συνόλου σε ρηματικό.σύνθεση και . 10. 9.2. εγκύκλιος Γ2 7674 / 16-12-96. δεν παρέχει ακριβώς «γνώσεις». Συμπληρωματικές οδηγίες για τη διδασκαλία και αξιολόγηση του μαθήματος «Έκφραση-Έκθεση» της Α΄ τάξης Λυκείου. 2 175 .2.κατανόηση (μετατροπή. 5. .. εφόσον «η γλώσσα δεν είναι βασικά γνωστικό αντικείμενο» και «εκείνο που ελέγχεται είναι αν συνειδητοποίησαν οι μαθητές τους μηχανισμούς της γλώσσας.2.1. οι στόχοι κλιμακώνονται ως εξής: . 5.2.4.1.2.R.4.. 3.8..3.3...2.αξιολόγηση / κρίση1.3. 3 Στο επίπεδο του Γυμνασίου..). 2. Αθήνα 1986.2.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Και στα τρία μέρη του παρόντος τεύχους οι ερωτήσεις παρουσιάζονται με τη σειρά των αντίστοιχων ενοτήτων και υποενοτήτων του σχολικού εγχειριδίου. επιπλέον. προέκταση).. και 10.3.2. . 2. Ταξινομία διδακτικών στόχων.4. ως προς τον πρώτο από αυτούς τους στόχους. σύντομης απάντησης. η ικανότητα μετατροπής εξετάζεται σ’ αυτό το επίπεδο3 με 1 Bloom B. αρχών)..2. εξετάζουν τη γνώση στοιχείων θεωρίας.

όπως είναι η τελευταία του κριτηρίου για ωριαία δοκιμασία.1..2. 5.). 9.2..3.3.4. ορισμένες ερωτήσεις ή τμήματα ασκήσεων σχεδιάζονται με στόχο να δοκιμάσουν ειδικά την κριτική ικανότητα...ασκήσεις μετασχηματισμού ενός κειμένου από το ένα είδος στο άλλο.β.1.α.2.1. 2...1. 3.2...1. 7.2.1.2.2. έως 7. 3.α.3. 5. Εφαρμογή..5..Η αξιολόγηση ή κρίση θεωρείται «στάδιο σχετικά προχωρημένο σε μια διδασκαλία πολύπλοκη που περιέχει το συνδυασμό όλων των άλλων τύπων συμπεριφοράς: Γνώση. Η δεξιότητα της προέκτασης διερευνάται με ερωτήσεις..2. 7.3.1.1. 3.. τ.4.1. 2.1. 5... 5. α) & β).3. 4.1. της ικανότητας εφαρμογής. . Κώδικας. 9...1. 2.1. ώστε να είναι δηλαδή κατάλληλο για διαφορετική επικοινωνιακή περίσταση (2.4.1.2.). 5. δεν υπάρχει ερώτηση που να μπορεί να απαντηθεί χωρίς να λειτουργήσει η αξιολόγηση ή η κρίση εκείνου που την απαντά. 7. 7.4.1..1..1.4.8. 5.2.1.2. Ταξινομία διδακτικών στόχων.. της κατανόησης. σ.2.1..3.2..8. 5. Ωστόσο..1. 7.Και αντιστρόφως.5. 10.2.2.3. 5.18. 10..3. 9. της ανάλυσης και της σύνθεσης.3.1.2. 1. 5. η ευχέρεια ως προς τη σύνθεση δοκιμάζεται με την παραγωγή κειμένου μικρότερης ή μεγαλύτερης έκτασης (1. 5.2. .3 έως 3. έως 5. 1986.2.4. 7.9..2.3. 9.1.6.1..2.4..β.β.2.. 10.1.2.α.. (ιδιαίτερα τα 4 Bloom B. 5.1..2.. 10.1.4. R. από οικείο σε επίσημο ή αντιστρόφως: 8.1.β.).1. 7..1.2.4.1.2. ενεργοποιούνται.1. έως 10. 7.S.. 7. 5. & Krathwohl D.).. 3. 2.2.2..2. Ανάλυση και Σύνθεση.3..1.12. .1.1. Μ’ άλλα λόγια.7..12. 4.2.1.). 7. 7. 4.4....1.1.11.4.6. 2.1.2.. αυτή η ικανότητα πιστοποιείται και με ασκήσεις αντικατάστασης λεξιλογίου ενός επιπέδου ύφους σε άλλο (π.2.Η ευχέρεια εφαρμογής μπορεί να διαπιστωθεί με ερωτήσεις χρήσης λεξιλογίου (8.1. 5. 1.1.4. Αθήνα 1986...3.. 5.1..2.4.β.3.1..»4 Και αντιστρόφως: σε κάθε εξέταση της γνώσης. έως 9.10. 5..2.α.β.2.2..1. 281.1.3. 176 .β.1.. 2..Η δυνατότητα ανάλυσης στοιχείων και αρχών ελέγχεται όταν ζητείται από τους μαθητές να συναγάγουν πληροφορίες σχετικά με την επικοινωνιακή περίσταση του κειμένου ή των κειμένων που δίνονται (2.2...1. Τέτοια παραδείγματα αποτελούν οι ερωτήσεις: 2.8.3.13... έως 1. 2.3.1..χ.. και οι δεξιότητες του εξεταζόμενου να αξιολογεί και να κρίνει.1.2. Α’ Γνωστικός τομέας. 4.1.) καθώς και σύνδεσης όρων και στοιχείων θεωρίας με παραδείγματα (2. 5. ..11. 5..2.1. Επίσης. έως 3.2.β. 10.1.7. 7. λιγότερο ή περισσότερο.β.. 4.1.4.3. 10.2.1. Κατανόηση.2. 5.2.1. 2..3. 3. 3.

τα οποία αποδελτιώθηκαν ή «κατασκευάστηκαν» ειδικά για τις ανάγκες των ερωτήσεων. όπου ζητείται δικαιολόγηση των επιλογών (3.2.3. (υποερωτήματα α..2. οι διάφοροι στόχοι της αξιολόγησης μπορούν να επικαλύπτονται. εφόσον ό.2. 4.. μία ερώτηση μπορεί να μην αντιστοιχεί προς ένα μόνο στόχο αξιολόγησης (π.2.α... -υποερώτημα στ). της Α΄ Λυκείου. 296-297.1.2. (υποερωτήματα α και β). β και ε).1. επειδή βοηθά να συνειδητοποιήσουμε τους στόχους αξιολόγησης και. καθώς και οι ερωτήσεις συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και ελεύθερης απάντησης. 9.1. 7. 2. 303 και 304).1.1.1. 4.1.1.) είναι ασυνήθιστη: παρέχει ένα διάγραμμα στους μαθητές για να συνθέσουν το κείμενό τους. Παρόλα αυτά. Εξάλλου. Στις ερωτήσεις που ακολουθούν δεν θεωρήσαμε σκόπιμο να χρησιμοποιήσουμε συστηματικά αποσπάσματα από τα Κ. περιττό να επισημάνουμε ότι όλες μπορούν.. 5. 10. Η εκφώνηση της πρώτης ερώτησης από αυτές που ακολουθούν (1. έχουν επιλεγεί με στόχο να αποτελέσουν παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί υλικό ποικίλου είδους που μπορεί να έχει στη διάθεσή του ο καθηγητής. 282.2. ίσως.). επειδή αξιοποίηση αυτών των κειμένων για την ενότητα της Αφήγησης επιχειρείται ήδη στο Α΄ τεύχος της Έκφρασης-Έκθεσης (σ. η παραπάνω κατηγοριοποίηση εξακολουθεί να είναι χρήσιμη. 5. αυτή η ποικιλία εξυπηρετεί τους γενικούς και διδακτικά σκόπιμους στόχους της εναλλαγής και της διέγερσης του ενδιαφέροντος.4.4.τι θα μετρήσει περισσότερο είναι η τήρηση των στοιχείων του διαγράμματος που είναι συγκεκριμένα και δεδομένα (βλ. οι ερωτήσεις εφαρμογής που ζητούν παραγωγή κειμένου φυσικά δοκιμάζουν και την ικανότητα σύνθεσης). Ως προς την πολλαπλότητα της χρήσης των προτεινομένων ερωτήσεων δεν είναι. Με ανάλογο τρόπο έχουν συνταχθεί και οι εκφωνήσεις των ερωτήσεων 5. μας δίνει ενδεικτικούς τρόπους υλοποίησής τους. και 5.4.1. και 10. 3.Ν.χ. όπως ήδη επισημάναμε. εφόσον τα όριά τους δεν είναι πάντοτε απολύτως σαφή. Αυτή η συγκεκριμενοποίηση των ζητουμένων καθιστά την αξιολόγηση των μαθητικών κειμένων ευχερέστερη και αντικειμενικότερη..4. 5.2. τα εκτός σχολικών κειμένων αποσπάσματα.. Έτσι. 289-292.). (υποερώτημα β).υποερωτήματα α και β).2.2.4. και τις «Οδηγίες» του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου που αναφέρονται στην υποσημείωση 2 στην παρούσα εισαγωγή). Βέβαια.2.1. Εκτός από αυτόν το λόγο.2. αυτούσιες ή με μετα- 177 . 11.4.Λ.

χ.15.. όπως συμβαίνει με τη λέξη «κατακαίνουργιος» στο κείμενο της άσκησης 9. 5.1.. Τέλος. 178 .3. η ίδια λέξη μπορεί να απαντά στο σώμα των ερωτήσεων που ακολουθούν με διαφορές ως προς την ορθογραφία. 5. 5.. για να υπηρετήσουν τους ειδικούς στόχους των αντίστοιχων ερωτήσεων.1. Έτσι. να χρησιμοποιηθούν σε ολιγόλεπτα ή ωριαία κριτήρια και ότι αρκετές από τις ερωτήσεις παραγωγής κειμένου μπορούν να αποτελέσουν θέματα εκθέσεων (π.2.1.1..18. 5. 5.). τα κείμενα των διαφόρων ασκήσεων που παρατίθενται χωρίς παραπομπή είναι «κατασκευασμένα» από τις συντάκτριες του παρόντος τμήματος αυτού του τεύχους. Στα αποσπάσματα κειμένων που χρησιμοποιήθηκαν για τις διάφορες ερωτήσεις. εμφανίζεται η λέξη «καινούριος».14.. ενώ λίγο παραπάνω.4.. έχει τηρηθεί η ορθογραφία των πρωτοτύπων.τροπές.3.1. στην άσκηση 9.1.

να αφηγηθείτε ένα περιστατικό που παρακολουθήσατε ή όπου συμμετείχατε.2. πρόσωπα.2. αίτια) λείπει από κάθε κείμενο. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 1. Η παράθεση των στοιχείων του διαγράμματος δεν υποδεικνύει και τη σειρά με την οποία θα τα χρησιμοποιήσετε στην ιστορία σας.1. Δράσεις Αντιδράσεις Τα γεγονότα και η ακολουθία τους Η συμμετοχή των προσώπων Τόπος Συνθήκες Συναισθήματα Συμβάν Πρόσωπα που συμμετέχουν Χρόνος Κοινωνικός περίγυρος Εκτίμηση του αφηγητή για το συμβάν: γιατί ήταν ενδιαφέρον ή σημαντικό Επίδραση του συμβάντος στους συμμετέχοντες και στην περίσταση 1. προκειμένου να αποτρέψουν τη ρύπανση του ελληνικού τμήματος του ποταμού 179 . Ένας αρχάριος δημοσιογράφος που εργάζεται σε ημερήσια εφημερίδα συντάσσει τις ακόλουθες ειδήσεις. ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ 1. Α Πλωτά φράγματα τοποθέτησαν στον Έβρο οι αρμόδιες υπηρεσίες της περιοχής. τις οποίες ο αρχισυντάκτης τού επιστρέφει για συμπλήρωση.1. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης Βασιζόμενοι στο ακόλουθο διάγραμμα. χρόνος.1. με σκοπό να δημοσιευτεί στην εφημερίδα του σχολείου σας και σε ύφος α) οικείο και αισιόδοξο ή β) σοβαρό και στοχαστικό. Ποιο βασικό στοιχείο της αφήγησης (τόπος.

.από το μαζούτ που διέρρευσε κατά τη λειτουργία του θερμοηλεκτρικού εργοστασίου της Φιλιππούπολης........ Όπως ανακοίνωσαν οι υπεύθυνοι του ενυδρείου όπου έγινε το ... με αποτέλεσμα να έχει δημιουργηθεί κυκλοφοριακό χάος........2............ Β Ένα μωρό μήκους 1................. Να γράψετε τα αντίστοιχα κείμενα.....................000........... Καθώς περνάτε μέσα από ένα εμπορικό κέντρο.......... Από το Παρίσι είναι αδύνατη η πρόσβαση στους αυτοκινητόδρομους που οδηγούν στα τουριστικά θέρετρα της Νότιας Γαλλίας......... Δ 10..3....... Το Σαββατοκύριακο φιλοξενηθήκατε σε ένα φιλικό σπίτι στην εξοχή............................ Στη συνέχεια: α) Τηλεφωνείτε στο αστυνομικό τμήμα αναφέροντας τις βασικές λεπτομέρειες του συμβάντος............................. ........... καθώς χιλιάδες εργαζόμενοι αρχίζουν τις καλοκαιρινές τους διακοπές................................ οι οδηγοί φορτηγών κρατούν αποκλεισμένους τους κεντρικότερους αυτοκινητόδρομους της Γαλλίας με τα φορτηγά τους... ................................. 180 ..................... 1.................... η μητέρα φάλαινα γέννησε το παιδί που απέκτησε με το δελφίνι στις 30 Σεπτεμβρίου........................8 μέτρων έφερε στον κόσμο ένα παράξενο ζευγάρι..2.............................................2..... Το έργο εκτέθηκε στα περίχωρα της ιταλικής πρωτεύουσας................................ προξενιό........ β) Σας ζητούν να περάσετε από το αστυνομικό τμήμα και να δώσετε λεπτομερή κατάθεση.......... Οι κατασκευαστές του διεκδικούν μια θέση στο βιβλίο Γκίνες................ .. ............. όπου και θα παραμείνει ως το Δεκέμβριο......000 αλουμινένια κουτιά χρησιμοποίησαν για να κατασκευάσουν ένα τεράστιο αντίγραφο της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου της Ρώμης...... βλέπετε ένα παιδάκι που κλαίει... Πρόκειται για ένα «φαλαινο-δελφινάκι» που φέρει χαρακτηριστικά και από τους δύο γονείς του................... επειδή έχασε τη μητέρα του......................... Γ Για τέταρτη συνεχή μέρα σήμερα.. 1..

2. β) Το βράδυ της ίδιας μέρας του γράφετε μία αναλυτικότερη επιστολή. 1. β) Την επομένη στέλνετε στην οικογένεια μία ευχαριστήρια κάρτα. εξηγείτε την έκταση του επιγράμματος. 1.6. Μόλις φτάσατε στον τόπο των διακοπών σας. για να παρουσιάσετε το περιστατικό στην τοπική εφημερίδα και να υποστηρίξετε την αναγκαιότητα της πεζοδρόμησης του δρόμου μπροστά από το σχολείο.7. Ένα παιδί της παρέας σας ρωτά τι λέει το επίγραμμα. καθώς και δικά σας σχόλια. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού απασχολείστε ως δημοσιογράφος στο ραδιοφωνικό σταθμό του τόπου παραθερισμού σας.4. προσθέτοντας τις απαραίτητες λεπτομέρειες που συνθέτουν το ιστορικό γεγονός. Έξω από το σχολείο.5. αποτυπώνοντας τη μικρή ιστορία του Σαββατοκύριακου. Σε μία εκδρομή στο Μαραθώνα της Αττικής επισκέπτεστε τον αρχαιολογικό χώρο και το μουσείο και διαβάζετε το γνωστό επίγραμμα: ϊΕλλήνων προμαχοΛντες ωΑθηνα¶οι ΜαραθΨνι χρυσοφόρων Μήδων •στόρεσαν δύναμιν. Να μελετήσετε τα πιο σημαντικά νέα του σημερινού φύλλου μιας πολιτικής εφημερίδας και να γράψετε ένα σύντομο δελτίο ειδήσεων.2.2. β) Συντάσσετε ένα άρθρο. Εσείς α) Προλαβαίνετε να συγκρατήσετε τις βασικές λεπτομέρειες του συμβάντος με τη μορφή σημειώσεων.2. α) Στέλνετε σ’ ένα φίλο μια σύντομη κάρτα εξιστορώντας το ταξίδι και τις πρώτες εντυπώσεις των διακοπών. 1. Τέλος. 1. ένα διερχόμενο αυτοκίνητο τραυματίζει ελαφρά ένα συμμαθητή σας. 181 .α) Το βράδυ της επιστροφής γράφετε στο ημερολόγιό σας τις εντυπώσεις σας από τη φιλοξενία. Εσείς μεταφράζετε και στη συνέχεια αναπτύσσετε το περιεχόμενο του επιγράμματος. όπως τη ζήσατε.

Ποια μορφή θα έπαιρνε το κείμενο της αναφοράς στη σελίδα 258 του Α΄ τεύχους της Έκφρασης-Έκθεσης. β) Ο αφηγητής πρέπει οπωσδήποτε να προσδιορίζει † † το χρόνο των συμβάντων που εξιστορεί.1. δ) Ο προσδιορισμός του τόπου μπορεί να απουσιάζει από μια αφήγηση.1. ενώ οι υπόλοιποι απουσιάζουν. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου Να βεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των προτάσεων σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο. ζ) Για να είναι επικοινωνιακή η αφήγηση πρέπει † † ο αφηγητής να γνωρίζει προσωπικά τον αποδέκτη. 1.2.3. 2. Αφήνετε το βιαστικό σημείωμα «Παράσταση-θρίαμβος». για να τους ενημερώσετε για τη συμμετοχή σας στο φεστιβάλ μαθητικού θεάτρου. η οικογένεια συγκεντρώνεται και εσείς έχετε την ευκαιρία να αφηγηθείτε τα συναρπαστικά νέα.1.8. χωρίς να επηρεάζει την κατά† † νόησή της. η) Το ενδιαφέρον ενός αποδέκτη για μια αφήγηση † † είναι ανεξάρτητο από την έκτασή της. Σωστό Λάθος α) Μία αφήγηση αποτελεί πράξη επικοινωνίας † † μόνο όταν παρουσιάζει πραγματικά γεγονότα. Επιστρέφετε το μεσημέρι στο σπίτι. Το βράδυ της ίδιας ημέρας. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης 2. ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ 2. στ) Αποτελεσματικός πομπός της αφήγησης μπορεί † † να είναι μόνο ο παραστατικός αφηγητής. † † ε) Μόνο η προφορική αφήγηση είναι επικοινωνιακή.1. γ) Η μικρότερη δυνατή έκταση μιας αφήγησης † † είναι μία παράγραφος. αν η διευθύντρια του σχολείου εξέφραζε προ- 182 . η οποία σας εξασφάλισε το πρώτο βραβείο ερμηνείας.

2.1. Το χρονικό του εικοστού αιώνα.χ. πολλά νησιά. Παπαγεωργόπουλος Η.Ταυτόχρονα άρχισαν να φτάνουν στα νησιά του Αιγαίου. Δυστυχισμένες γυναίκες. Κ. φάρμακα. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 2. 159. κατά χιλιάδες οι πρόσφυγες της Μικράς Ασίας. Αφού τα διαβάσετε. Ένας ξεριζωμένος ελληνισμός θρηνεί! Χωρίς καμιά βοήθεια. 361. υποδήματα..).Λ. με σκοπό να παρακινήσει τους αναγνώστες να βοηθήσουν την οικογένεια.π.2. Α Περάσαμε κάβους πολλούς.1. τη θάλασσα που φέρνει την άλλη θάλασσα.. Β . ενδύματα. Αθήνα. σ.φορικά στον διευθυντή του οικείου Γραφείου Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης τον ενθουσιασμό της για τις δραστηριότητες που πραγματοποιήθηκαν στο σχολείο. στον Πειραιά και σε άλλες πόλεις της χώρας. Β΄ Γυμνασίου. κάποτε με ολολυγμούς κλαίγανε τα χαμένα τους παιδιά κι άλλες αγριεμένες γύρευαν το Μεγαλέξαντρο και δόξες βυθισμένες στα βάθη της Ασίας. να απαντήσετε στις ερωτήσεις που τα ακολουθούν.1. χωρίς τρόφιμα. σ. 183 . Γ.3. Να μετατρέψετε το κείμενο της μήνυσης των σελίδων 263-264 σε μία είδηση που παρουσιάζει και σχολιάζει την κερδοσκοπία ορισμένων τουριστικών γραφείων 2. ένας δημοσιογράφος συντάσσει μία σχετική αφήγηση για την εφημερίδα του. γλάρους και φώκιες. χ. Με αφορμή το ποίημα της σελίδας 259 (ό. νερά που αφήνανε στα χέρια τη μνήμη μιας μεγάλης ευτυχίας. Τα παρακάτω αποσπάσματα έχουν περίπου το ίδιο περιεχόμενο. εφόσον ανήκουν σε διαφορετικούς κειμενικούς τύπους. Τέσσερα Έψιλον. (εκδ.. με κελαηδίσματα πουλιών. τον πόνο που η ανάμνηση των προηγουμένων ημερών τον κάνει αβάσταχτο.Ν. Σεφέρης: «Περάσαμε κάβους πολλούς». στοιβάζονται στις ακτές της Μητέρας Πατρίδας με τον πόνο να μεγαλώνει από το άδηλο μέλλον. αλλά αποτελούν διαφορετικές αφηγηματικές πράξεις.2.). Αράξαμε σ’ ακρογιαλιές γεμάτες αρώματα νυχτερινά. 2.2.

ζήτησε να τον οδηγήσουν στον Καίσαρα. 398. Ο. διάσπαρτα στο σημερινό ελλαδικό χώρο.Β..2. Α Μόλις σουρούπωσε. Νέα Βίγλια . που έχασαν βιος και σπιτικό. σύγχρονα με την εποχή των γεγονότων).. Τα παρακάτω αποσπάσματα αναφέρονται στα ίδια ιστορικά πρόσωπα. σύμφωνα με την αντίστοιχη αφηγηματική πράξη. άρχισε να ξετυλίγει το δέμα του μπροστά στον Ρωμαίο στρατηγό που έδειχνε να το διασκεδάζει. πριν από την κατάρρευση του μετώπου ή και ύστερα από την συνθήκη της Λωζάννης.2. Αθήνα 1996. Θέματα νεότερης και σύγχρονης ιστορίας από τις πηγές. γ) Ποιο από τα αποσπάσματα έχει τη λιγότερη συναισθηματική φόρτιση και γιατί.. Μετά από λίγο ένας άνδρας. 2.Γ Νέα Αγχίαλος. Νέα Μαινεμένη . από την άποψη ότι διασώθηκαν.. αυτοί ήταν οι πιο τυχεροί της μεγάλης τραγωδίας. (Να λάβετε υπόψη ότι τα κείμενα στο «Χρονικό του εικοστού αιώνα» είναι γραμμένα σαν να ήταν άρθρα εφημερίδων.. που είχε καμου184 .Ε.. Νέα Σμύρνη . Όταν έγινε δεκτός. πατρίδα και εργασία και ξανάρχισαν τον αγώνα της αναδημιουργίας. και πολλά άλλα τοπωνύμια. συναφή στη σύνθεση και στο περιεχόμενο. β) Ποιες πληροφορίες είναι μοναδικές σε κάθε κείμενο. Είπε ότι τον έλεγαν Απολλόδωρο και ερχόταν από τη Σικελία. Πώς ερμηνεύετε την επιλογή αυτών των πληροφοριών. σ.Δ. Αφού τα διαβάσετε. Και τότε πρόβαλε ξαπλωμένη με το μικρό της μπόι η Κλεοπάτρα. να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν.. θυμίζουν τους τόπους καταφυγής του Μικρασιατικού Ελληνισμού. Αυτοί που έγιναν πρόσφυγες. α) Ποιες πληροφορίες είναι κοινές και στα τρία κείμενα. Γιατί σπάνιζαν οι περιπτώσεις που μια οικογένεια είχε διασωθεί ολόκληρη και δε θρηνούσε θύματα. ένα μικρό πλεούμενο με κουπιά πλεύρισε στο ανάκτορο περνώντας απαρατήρητο. που έμοιαζε με έμπορο χαλιών. δηλαδή τον αφηγητή. τον τύπο του κειμένου και τον επιδιωκόμενο σκοπό του.

Όταν άνοιξε η λινάτσα. τον Ιούλιο Καίσαρα και τον Μάρκο Αντώνιο. Όμως αμφιβάλλω! α) Ποιο από τα τρία κείμενα βρίσκετε πιο ενδιαφέρον και γιατί. ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ: Ο λαός μου έκτισε τις πυραμίδες! Το φάρο! Τους ναούς! Τους οβελίσκους! ΚΑΙΣΑΡ: Αυτά ήταν μια φορά κι ένα καιρό. Κάνφορα: Η χαμένη βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. πρωτεύουσα του βασιλείου της Αιγύπτου. θα σου έχω φτιάξει ένα μεγαλόπρεπο παλάτι. θα αναγνωρίσω το λάθος μου και θα δεχτώ πως ο λαός σου είναι ακόμη μεγάλος! . ω βασίλισσά μου. ούτε ώρα παραπάνω.τι αναφέρεται ή αναπαριστάνεται είναι πλασματικό και γιατί. εκδ. Γ (Αλεξάνδρεια.. εδώ στην Αλεξάνδρεια! ΚΑΙΣΑΡ: Αν τα καταφέρεις. β) Σε ποιο ή σε ποια από αυτά νομίζετε πως ό. ο λαός σου έχει παρακμάσει! Το μόνο που του αξίζει είναι να ζει εξαρτημένος από τη Ρώμη. στα ελληνικά. θα είχε αλλάξει η φυσιογνωμία του κόσμου. το απόσπασμα Β 185 . Στο παλάτι της θρυλικής βασίλισσας Κλεοπάτρας. η οποία χωρίς καθόλου τρακ τον έμπλεξε σε μία «χαριτωμένη» συζήτηση. πως ο λαός μου διατηρεί όλο του το πνεύμα! Σε τρεις μήνες. ω Καίσαρ. η οποία κατόρθωσε να εμπλέξει στις πολιτικές της μηχανορραφίες δύο από τις επιφανέστερες προσωπικότητες της εποχής. Αθήνα 1990. (Το απόσπασμα Α προέρχεται από το βιβλίο του Λ. ο Καίσαρας σαγηνεύτηκε «από την τόλμη της γυναίκας» εκείνης.. σ. Τώρα πια το μόνο που κάνει είναι να περιμένει τις πλημμύρες του Νείλου. 80. Β Η τελευταία αναλαμπή του κράτους των Πτολεμαίων οφείλεται στην προσωπικότητα της Κλεοπάτρας αδελφής του Πτολεμαίου ΙΓ΄. για την οποία έχει ειπωθεί πως αν η μύτη της ήταν πιο κοντή. διηγείται ο Πλούταρχος.) ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ: Αυτό είναι προσβολή ω Καίσαρ! ΚΑΙΣΑΡ: Πρέπει να το παραδεχτείς ω βασίλισσά μου. Αλεξάνδρεια.φλαριστεί φορώντας πάνω της μια λινάτσα από κείνες που χρησιμοποιούσαν για να μεταφέρουν χαλιά. ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ: Αρκετά ! Θα σου αποδείξω εγώ. γ) Ποια αφηγηματική πράξη μπορεί να συνιστά καθένα από τα αποσπάσματα.

6.) Τότε εκινήθη και το τακτικόν και ιππικόν με τον Καλλέργη και Σκαρβέλη. Β΄ Λυκείου. Συγχρόνως οι αρχηγοί των κομμάτων συγκαλούσαν το Συμβούλιο της Επικρατείας που ψήφιζε μια διακήρυξη προς το λαό και συνέτασσε αναφορά στο βασιλιά ζητώντας Σύνταγμα. ακούγοντας τους ντουφεκισμούς μας και πήγαν εις το παλάτι.. 247. Ιστορία νεότερη και σύγχρονη. Απομνημονεύματα. να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν.2. Σκουλάτος Β. Τότε τους μίλησα νάχουν την μεγαλύτερη αρετή και πατριωτισμόν.από το βιβλίο: Πολιτισμική προσφορά του Ελληνισμού για την Α΄ Λυκείου -η έντονη γραφή είναι του πρωτοτύπου. Δημακόπουλος Ν.. κεφ. Ο διάλογος Γ ανήκει στο εικονογραφημένο τεύχος «Ο Αστερίξ και η Κλεοπάτρα») 2.. Και μας πήραν εις τα χέρια όλους ο λαός. Γ Άμα δ’ ήρχισε φαινόμενον το λυκαυγές της ημέρας παρά την σημαίαν των πολιτών φέρουσα την επιγραφήν σταυροειδώς Ζήτω το Έθνος. Μακρυγιάννης. ενώ συγχρόνως πλήθος λαού άρχισε να συγκεντρώνεται στον ίδιο χώρο. Χάλευαν να μπούνε από τα παλεθύρια εις το Παλάτι. 250. κι αρχίσαμεν εμείς «Ζήτω το Σύνταμα κ’ η Εθνική Συνέλεψη!» (.3. Κόνδης Σ.. Α Τότε ντουφεκισμούς εμείς κι εκείνοι. Β Οι κοινοί στόχοι των αρχηγών της συνωμοσίας απέβλεπαν στην αποπομπή των Βαυαρών και στην παραχώρηση Συντάγματος. Τη νύχτα της 2ας προς την 3η Σεπτεμβρίου ο στρατός των συνωμοτών περικυκλώνει τα ανάκτορα. διαφέρουν όμως ως προς την αφηγηματική πράξη τους. Αφού τα διαβάσετε. σ. Βγαίνοντας έξω μ’ ακολούθησαν όλοι οι πολίτες.. Ζήτω το Σύνταγμα επαρουσιάσθη υπό τα ανάκτορα και η των Μαθητών του Πανεπιστημίου κατε- 186 . Ευτύς εγώ άφησα την αναγκαία φρουρά και πήγα κ’ εγώ. Τα παρακάτω αποσπάσματα έχουν κοινά σημεία ως προς το περιεχόμενο. Τον Αύγουστο του 1843 μυείται στη συνωμοσία ο επικεφαλής του ιππικού της πρωτεύουσας συνταγματάρχης Δημήτριος Καλλέργης (1803-1867) ο οποίος εξασφαλίζει στους συνωμότες την αναγκαία στρατιωτική υποστήριξη.

να εξηγήσετε α) τις λεπτομέρειες των γεγονότων που επιλέγει να παρουσιάσει και β) τη γλωσσική ποικιλία του κειμένου του (π. πέφτοντας με τα χαντζάρια πάνω στον εχθρό· οι Νεοζηλανδοί με την ξιφολόγχη κι αυτοί χωρίς πολεμοφόδια. λεξιλόγιο). Οι Κρητικοί.σκευασμένη εξ υφάσματος μεταξωτού και χρώματος ανοικτού κυανού. να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν. τεύχος Γ΄. Τ’ αλεξίπτωτα. Ο.Ε. Αθήνα 1997.4. Ο. Α Μπροστά στην προέλαση των γερμανικών στρατιών..2. Ιστορία νεότερη και σύγχρονη. Σκουλάτος Β. & Κόνδη Σ.. ενώ η στρατιωτική ηγεσία συνθηκολογεί στις 24 Απριλίου.. 8. καθώς και το στόχο της αφήγησης.Δ. άλλοι χωρίς όπλα.Β. σ. στους Σκουλάτο Β. 259. Δημακόπουλος Ν. 248. με όλα τα χρώματα. Β Παρασκευή 30 Μάη 1941 Στο τραπέζι η Μαρώ μου λέει τη διήγηση ενός Άγγλου αξιωματικού που γύρισε χτες βράδυ από το Ηράκλειο. άλλοι χωρίς φυσίγγια. Ιστορία νεότερη και σύγχρονη.χ. 2.. Κόνδης Σ. τεύχος Β΄ . κινήσασα πολλήν την χαράν και τον ενθουσιασμόν των ανθρώπων.) Η αντίσταση στην Κρήτη προκαλεί την καταστροφή εκλεκτών γερμανικών δυνάμεων και ο Χίτλερ αναγκάζεται να αναβάλει για ζωτικό χρονικό διάστημα την επίθεση κατά της Σοβιετικής Ένωσης. Δημακόπουλο Ν. το ρόλο του στα συμβάντα που αφηγείται ή και την τοποθέτησή του απέναντι σ’ αυτά..1843.Δ. Αθήνα 1997.Ε.(... 256. το μορφωτικό του επίπεδο. Αφού διαβάσετε τα παρακάτω αποσπάσματα. πέφτοντας μέσα στο χαλάζι των γερμανικών πολυβόλων. Το Ηράκλειο ζωσμένο 187 . σσ. Εφημερίδα «Αιών». Η αντίσταση όμως στην Κρήτη κρατά ακόμη ως το Μάιο του 1941.. σύγχρονή μας ή παλαιότερη μορφή της γλώσσας. Αφού σκιαγραφήσετε τον αφηγητή καθενός από τα παραπάνω αποσπάσματα ως προς την εποχή του.Β. η κυβέρνηση και ο βασιλιάς εγκαταλείπουν τη χώρα. φύλλο 468.9.

Ριζίτικο τραγούδι Δ Από τις 20 Μαΐου άρχισε η επίθεση των Γερμανών στην Κρήτη με βομβαρδισμό και ρίψη αλεξιπτωτιστών. Σεφέρης αφηγείται χρησιμοποιώντας ονοματικές φράσεις. Το παρακάτω κείμενο αποτελεί μία προσωπική αφήγηση σε απλό ύφος.χ. αναλυτικά και ως εργασία για το σπίτι.) Στο μέτωπο του Ηρακλείου οι Έλληνες με την 14η Αγγλική Ταξιαρχία κράτησαν ως τις 28 του μήνα. Υποθέστε ότι συμμετέχετε σ’ αυτό το πείραμα στο σχολείο σας και ότι καταγράφετε. 2. Τέσσερα Έψιλον. Το ίδιο βράδυ οι Έλληνες σταμάτησαν να πολεμούν. Παπαγεωργόπουλος Η.). έγραψες ιστορία δίχως στρατό πολέμησες μιαν αυτοκρατορία. Κρήτη μου. όμορφο νησί. Ίκαρος. Το αίνιγμα του χρώματος 188 . χ. α) Ποιο από τα αποσπάσματα περιέχει περισσότερες λεπτομέρειες και γιατί. 95. β) Σε ποια αποσπάσματα τονίζεται η υπεροπλία των Γερμανών και σε ποια δεν αναφέρεται. Αθήνα 1986. σ. Αθήνα. Το χρονικό του εικοστού αιώνα. Μέρες Δ΄. Γερμανοί αιχμάλωτοι ομολόγησαν πως το έκαναν επίτηδες. γ) Στο κείμενο Β..5. εμείς έχουμε τα βουνά». Γ. Σεφέρης. Τα νοσοκομεία γκρεμισμένα πρώτα-πρώτα από τους βομβαρδισμούς. την πορεία και τα αποτελέσματά του στο τετράδιό σας. Τι αποτέλεσμα έχει αυτή η χρήση. Καθώς ξημέρωνε η 29η. Γ Χίτλερ να μην το καυχηθείς πως πάτησες την Κρήτη Ξαρμάτωτη την ήβρικες και λείπαν τα παιδιά της. 622. σύμφωνα με διαταγές. Σε ποια από τα αποσπάσματα αυτή η έμφαση και η παράλειψη μπορούν να ερμηνευθούν από προς το είδος της αντίστοιχης αφήγησης. σ... Τι γράφετε.από παντού· το λιμάνι του γεμάτο βουλιαγμένα καράβια και οι Κρητικοί λέγοντας στους Εγγλέζους: «Φύγετε εσείς. (εκδ. οι αγγλικές δυνάμεις επιβιβάστηκαν σε μοίρα βρετανικών πλοίων σε μία αστραπιαία επιχείρηση με προορισμό την Αφρική. Στα ξένα πολεμούσανε πάνω στην Αλβανία μα πάλι πολεμήσανε για την ελευθερία.(.2. για να ρίξουν το ηθικό του κόσμου. ο Γ.

2. μετετράπη σε «λαμπάδα». Να υποθέσετε ότι είστε: α) ένας ή μία έκπληκτος/η και φοβισμένος/η μάρτυρας του συμβάντος που αναφέρεται στην παρακάτω είδηση και β) ένας ψύχραιμος και έμπειρος πυροσβέστης που συμμετείχε στην κατάσβεση.προκλήθηκε φωτιά από βραχυκύκλωμα.7. Η φωτιά πήρε γρήγορα μεγάλες διαστάσεις μπροστά στα έκπληκτα μάτια εκατοντάδων Καβαλιωτών.6. Αφού συσκότισα το δωμάτιο και έκανα μία τρυπίτσα στο παραθυρόφυλλο. Να γράψετε το κείμενο της προφορικής αφήγησης σε κάθε περίπτωση. σ. Κατολίσθηση σημειώθηκε αργά χθες το βράδυ στην περιοχή των γεφυρών της διώρυγας της Κορίνθου. τοποθέτησα το πρίσμα μου μπροστά από την τρυπίτσα έτσι που το φως που διαθλάται να χτυπάει στον απέναντι τοίχο. να παρατηρείς τα ζωηρά και έντονα χρώματα που παράγονταν μ’ αυτόν τον τρόπο. Άνδρες της Πυροσβεστικής με τη βοήθεια δύο οχημάτων έσβησαν τη φωτιά. χωρίς όμως να μπορέσουν να διασώσουν τη φάτνη. Αθήνα 1978. 2.Πάλι η μεγαλοφυϊα του Νεύτωνα εξήγησε για πρώτη φορά τον πλούτο των χρωμάτων στον κόσμο. Η εξέλιξη των ιδεών στη Φυσική. φροντίζοντας να αποδώσετε το αντίστοιχο ύφος. όταν το βράδυ της Τρίτης -παραμονή Πρωτοχρονιάς. που παραθέτουμε με τα ίδια του τα λόγια: «Στα 1667 (την εποχή που με απασχολούσε η λείανση φακών τύπων διαφορετικών από το σφαιρικό) προμηθεύτηκα ένα γυάλινο τριγωνικό πρίσμα για να κάνω πειράματα πάνω στα περίφημα φαινόμενα των χρωμάτων. Ήτανε μια πολύ ευχάριστη διασκέδαση. με αποτέλεσμα να διακοπεί η ναυσιπλοΐα για λόγους ασφαλείας. που ήταν τοποθετημένη στην κεντρική πλατεία της Καβάλας. Το παρακάτω κείμενο αποτελεί είδηση. για να αφήσω να περνά μια κατάλληλη ποσότητα ηλιακού φωτός. Δωδώνη. Να πώς αφηγείται ένα από τα πειράματά του ο Νεύτωνας. Από τον ημερήσιο τύπο 2. Από τον ημερήσιο τύπο 189 . που δεν πρόλαβαν να επέμβουν. Κάηκε η φάτνη στην πλατεία της Καβάλας Τεράστια φάτνη.» Einstein & Infeld. 93.2. με το ανάλογο τυπικό ύφος και χωρίς σχολιασμό.

γ) μία μήνυση κατά των υπευθύνων εκ μέρους της πλοιοκτήτριας εταιρείας. για τις ζημιές στο πλοίο.Με βάση αυτό το αφηγηματικό περιεχόμενο να συνθέσετε: α) μία προφορική αφήγηση ενός περαστικού τουρίστα. σχολιασμένη και σε οικείο ύφος. σε επιστημονικό ύφος. β) την αναφορά του κυβερνήτη ενός διερχομένου πλοίου στην πλοιοκτήτρια εταιρεία. δ) τμήμα μιας ανακοίνωσης σχετικής με το συμβάν σε ένα συνέδριο μηχανικών. 190 . για την καθυστέρηση του πλου και για ψυχική οδύνη του πληρώματος.

Μια σχολική εκδήλωση-θρίαμβος δ. Ημερολόγιο 2. Η πολιτική δράση του Ρήγα ι. Προφορική. Σχολικό διαγώνισμα 8. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου 2. Ατύχημα σε πυρηνικό σταθμό θ. Αναμνήσεις της παιδικής ηλικίας στ. (Αυτό σημαίνει ότι κάθε στοιχείο της στήλης Α μπορεί να αντιστοιχεί σε περισσότερα από ένα στοιχεία της στήλης Β. Ποίημα ε. Αναφορά στο λυκειάρχη 6.3. Κατάθεση σε ανακριτή γ. ανεπίσημη αφήγηση 3. Άρθρο ειδησεογραφικό σε πολιτική εφημερίδα η. Σενάριο ταινίας 9.) Α Β ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΠΡΑΞΗ 1. Η εξέλιξη μιας δυνατής φιλίας 4.3.2. Βιογραφία 5. Ένα αυτοκινητιστικό δυστύχημα που παρακολουθήσατε άναυδοι β. Προσπαθήστε να βρείτε όλες τις πιθανές αντιστοιχίες ανάμεσα στα είδη αφηγηματικού περιεχομένου στη στήλη Α και στις αφηγηματικές πράξεις στη στήλη Β. Το ταξίδι του Οδυσσέα ζ. Το χθεσινοβραδινό σας όνειρο α.1. Περιπέτεια παραθεριστών με ταχύπλοο σκάφος 7. Ιστοριογραφία 191 .

Α Β α) Η άλωση της Κωνσταντινούπολης β) Πανηγυρική ομιλία για την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου γ) Αεροπορική τραγωδία Αφηγηματικό περιεχόμενο δ) Παραμύθι ε) Ένα επικίνδυνο ορειβατικό εγχείρημα στ) Η τραγωδία του Ευριπίδη «Ιφιγένεια εν Ταύροις» ζ) Οι περιπέτειες μιας παρέας παιδιών η) Ένα μυθιστόρημα θ) Μήνυση για διατάραξη κοινής ησυχίας ι) Αξέχαστες διακοπές 192 Αφηγηματική πράξη .2. Να αποδώσετε σε κάθε στοιχείο της στήλης Α το σωστό χαρακτηρισμό από τη στήλη Β.2.3.

1. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης 3. λίγους μήνες μερικές ημέρες Αθλητές. Κωνσταντι- Φιλικό σας Η σχολική σπίτι σας αίθου- νούπολη ΧΡΟΝΟΣ Κάπου στον πλα- σα νήτη γη 3. δούλοι ΠΕΡΙΕ- Ολυμπιακοί Στέψη αυτο. Δοκιμάστε τη λογοτεχνική σας ικανότητα δημιουργώντας μια δική σας φανταστική ιστορία. συμπληρώστε τα υπόλοιπα και αφηγηθείτε την σε ένα διήγημα 200-300 λέξεων. ΤΟΠΟΣ Ολυμπία Αγία Σοφία.Χ.Αποτυχη- ΧΟΜΕΝΟ αγώνες κράτορα Αδιάβα- μένο πάρτι στος στο Εισβολή εξωγήινων μάθημα ΥΦΟΣ Ενθουσιώδες Στομφώδες Ειρωνικό 193 Χιουμοριστικό Αγωνιώδες . Αφού επιλέξετε την ιστορία της οποίας τα στοιχεία βρίσκετε πιο ενδιαφέροντα. ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΑ ΕΙΔΗ. ΤΟ ΥΦΟΣ ΚΑΙ Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥΣ 3.Χ. Ο πίνακας που ακολουθεί θα σας βοηθήσει να διαγράψετε το πλαίσιο στο οποίο θα εκτυλιχθεί η αφήγησή σας. θεατές. μ.Χ. ΠΡΟΣΩΠΑ ελλανοδίκες.3.1.000 μ.1. 5ος αιώνας 9ος αιώνας Πριν από Πριν από π.

.1. εφαντάστηκα να γράψω τον βίον μου. επειδή το νόημα της επετείου δεν έγινε φανερό. Αφηγηθείτε την εμπειρία σας σ’ ένα συμμαθητή σας που δεν παρακολούθησε τη γιορτή. από αυτές που αναφέρονται στο κείμενο 6 της σελίδας 260 (Έκφραση . Πηγαίνοντας στο σχολείο συναντήσατε ένα μικρό παιδί να πουλά χαρτομάντιλα. Όταν οι αστυνομικοί άνοιξαν το πακέτο βρήκαν μέσα ένα ρολόι και ένα σάντουιτς. Να διαβάσετε τα παρακάτω κείμενα και να συμπληρώσετε τα κενά στους πίνακες που ακολουθούν (δίνονται παραδειγματικές απαντήσεις για το πρώτο κείμενο). Β Αφού λοιπόν καταγίνηκα ένα δυο μήνες να μάθω ετούτα τα γράμματα οπού βλέπετε. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 3. παρουσίασε κοινοτοπίες και διήρκεσε περισσότερο από το συνηθισμένο χρόνο. 3. έτσι ώστε να δικαιολογήσετε α) την ανία που σας προκάλεσε η γιορτή και β) την απογοήτευσή σας.1. για να εξασφαλίσουν τα προς το ζην.2.1.1. το οποίο εκκενώθηκε αμέσως.Έκθεση. όσα έπραξα εις την μικρή μου ηλικία και όσα εις την κοινωνία. τα οποία δείχνουν τη χαρά της συνεργασίας και την αλληλεγγύη που αναπτύχθηκε στην ομάδα.3.2. Άγνωστος τηλεφώνησε ότι έχει τοποθετήσει βόμβα στο ισόγειο του κτιρίου. και όσα διά την πατρίδα μου οπού εμπήκα εις της Εταιρείας το μυστήριο διά τον αγώνα της λευτεριάς μας και όσα είδα και ξέρω οπούγιναν εις τον Αγώνα. Τεύχος Α΄) και καταγράφετε στο ημερολόγιό σας στιγμιότυπα της δουλειάς σας. και σε όσα κατά δύναμη συμμέθεξα κ’ εγώ κ’ έκαμα το χρέος μου.4. ώστε να μην αναγκάζονται ορισμένα παιδιά να εγκαταλείπουν το σχολείο. με σκοπό να υποστηρίξετε την ανάγκη να μεριμνήσει η πολιτεία.. 3.3.2. Η γιορτή της 25ης Μαρτίου προετοιμάστηκε πρόχειρα. όταν ήρθα σε ηλικία. 3. 194 . Με αφορμή αυτό το γεγονός γράψτε ένα άρθρο στη σχολική εφημερίδα. εκείνο οπού μπορούσα. σάντουιτς αναστάτωσε χθες το δικαστικό μέγαρο του Πειραιά. Υποθέστε ότι είστε μέλος κάποιας ομάδας. Α Ωρολογιακή βόμβα σε .

ο πρώτος που την ξεχώρισα. η πιο αλαφριά μέρα του κόσμου. Ε Κυριακή 22 Οκτώβρη Όταν μπαίνει κανείς στην Ελλάδα. Όλοι. Και είναι φυσικό που όλοι οι ευρωπαΐζοντες έγιναν πελάτες του. έπειτα το όρος της Αίγινας. όπως όταν ο αρχιμουσικός χτυπήσει το ραβδί του στο αναλόγιο σε μιαν αίθουσα συναυλίας. σε άλλο επίπεδο. ένα αγκάθι πίσω απ’ τον κάβο. Είχε μεγάλη μόρφωση. με τα γυαλιά. αναγκάστηκε ν’ ανοίξει ραφτάδικο στα Χανιά. κι έπειτα.Γ Όταν ο παππούς μου γύρισε από την Πόλη. Ήμουν. 195 . Σήμερα κλείνω ακριβώς τριάμισι χρόνια από τότε που έφυγα από τον Πειραιά στις 22 τ’ Απρίλη 1941. αλλά πως ανεβαίνεις σκαλοπάτια. είχανε σταματήσει σε μιαν απόλυτη σιγή. καλλιέπεια και φαντασία. Δ Αι ιταλικαί στρατιωτικαί δυνάμεις προσβάλλουν από την 5ην πρωινήν σήμερον τα ημέτερα τμήματα προκαλύψεως της ελληνο-αλβανικής μεθορίου. όλο το πλήρωμα. Έγραφε στους ψηφοφόρους. Η πιο όμορφη. Μελετούσε και χειριζότανε το γραπτό λόγο με κομψότητα. φράγκικο. όπως το λέγανε. Το πρώτο για ευρωπαϊκό ντύσιμο. Ανάμεσά τους κι ο Βενιζέλος. Για να ζήσει. ασχολήθηκε με την εκλογή του ανηψιού του στη Βουλή της Κρήτης. απ’ τη μιαν άκρη του καραβιού ως την άλλη. η Ακρόπολη. ξένοι και δικοί μας στρατιώτες και βαθμοφόροι. νομίζω. Αι ημέτεραι δυνάμεις αμύνονται του πατρίου εδάφους. έβγαζε λόγους. πως περνάς ένα κατώφλι. γύριζε με το άλογο στα χωριά. ο Πόρος. το αίσθημα όχι πως προχωρείς. Σήμερα πρωί η ανατολική ουρά της Ύδρας. Άλλος κόσμος.

λίγος ατής ραδιοφώνου διατιθέμενος χώρος της επικαιρόή τηλεθεατής. Β Γ Δ Ε 196 .ΠΙΝΑΚΑΣ Ι: ΟΙ ΕΞΩΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΟ Α ΠΙΘΑΝΟΣ ΠΟΜΠΟΣ ΠΙΘΑΝΟΣ ΔΕΚΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΚΟΠΟΣ Συντάκτης Ο «μέσος» αναΗ καθημερινή γνώστης της εφη.προετοιμασία των Η ενημέρωση για τα ειδήσεων μερίδας ή ακρο- συμβάντα ειδήσεων . τητας. και χρόνος.

σ. τ.σιογρα-φικό» συνηθισμένα φορίες: τόπος. 370. θέματα των εφημερίδων). Ίκαρος. Σεφέρη. Αθήνα 1986. το κείμενο Δ είναι το πρώτο πολεμικό ανακοινωθέν του ελληνο-ιταλικού πολέμου και το Ε ανήκει στις Μέρες Δ΄ του Γ. πρόσωπα. Β Γ Δ Ε Και τώρα. το απόσπασμα Β από τα απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη. 39. αίτια. Κέδρος.δίνονται οι απλό: «δημο- βόμβας (από τα βασικές πληρο. σ. να συζητήσετε πώς οι παράγοντες του πίνακα Ι συντελούν στη διαμόρφωση των γνωρισμάτων του πίνακα ΙΙ. (Το κείμενο Α προέρχεται από τις εφημερίδες. το απόσπασμα Γ από την αυτοβιογραφία του Μίκη Θεοδωράκη: Οι δρόμοι του αρχάγγελου. χρόνος.ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΙ: ΤΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΙΔΟΣ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΕ- ΥΦΟΣ ΧΟΜΕΝΟΥ Α Ειδησεογραφικό άρθρο Φάρσα σχετικά Σύντομο κείμε- Τυπικό και με τοποθέτηση νο .1.) 197 . Αθήνα 1986.

Στις τρεις και μισή μια φωνή μέσα από το τηλέφωνο με ξύπνησε «Έχουμε πόλεμο». Ο Γκράτσι είχε δει το Μεταξά στις τρεις. Ο πρόεδρος του αποκρίθηκε πως αυτό ισοδυναμεί με κήρυξη πολέμου. ο κόσμος είχε αλλάξει. Β 20 Οκτωβρίου 1940 Ο Έλληνας πρέσβης στη Ρώμη πληροφορεί με επείγον μήνυμά του την κυβέρνηση στην Αθήνα. χ.2.. Συγκεκριμένα. Ίκαρος. Από τότε αρχίζει μια σειρά εκφοβισμών της Ιταλίας προς την Ελλάδα με αποκορύφωμα τον τορπιλισμό 198 . την ενημερώνει για τις λεπτομέρειες μιας σύσκεψης που είχε συγκληθεί στις 15 Οκτωβρίου στο Παλάτσο Βενέτσια. Τίποτε άλλο. σ. Οικονομίδης. (. Του έδωσε μια νότα* και του είπε πως στις 6 τα ιταλικά στρατεύματα θα προχωρήσουν. ότι ο Μουσολίνι αποφάσισε ήδη την κήρυξη πολέμου κατά της Ελλάδας. Αθήνα 1977. Στο Υπουργείο Τύπου δυο-τρεις υπάλληλοι. 258. Όλα τα παρακάτω κείμενα αναφέρονται στην κήρυξη του ελληνοιταλικού πολέμου. και όταν έφυγε κάλεσε τον πρέσβη της Αγγλίας. όπου ο Μουσολίνι ανάγγειλε την ερήμην του Χίτλερ απόφασή του για εισβολή στο ελληνικό έδαφος από την Αλβανία. σ. Παπαγεωργόπουλος Η.) Ντύθηκα κι έφυγα αμέσως.2.χ. Αθήνα. Σεφέρης. Γ. στίχοι : Γ. 603. αλλά το καθένα ανήκει σε διαφορετικό αφηγηματικό είδος. διαβάζοντας Μακρυγιάννη. Τέσσερα Έψιλον. Βέμπο. να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν.. Το χρονικό του εικοστού αιώνα. Γ Δευτέρα 28 Οκτωβρίου 1940 Κοιμήθηκα δύο το πρωί. Α Βάζει ο Ντούτσε τη στολή του και τη σκούφια την ψηλή του μ’ όλα τα φτερά και μια νύχτα με φεγγάρι την Ελλάδα πάει να πάρει -βρε το φουκαρά! Σατιρικό τραγούδι ερμηνευμένο από τη Σ. Αφού τα διαβάσετε..). (*νότα = επίσημο διπλωματικό έγγραφο) Δ Η κατάληψη της Αλβανίας από τον Μουσολίνι το 1939 αποκαλύπτει τα ιταλικά σχέδια στην Ανατολική Μεσόγειο και στα Βαλκάνια. (εκδ.3. Μέρες Γ΄.

Η Δωροθέα είπε «Παναΐτσα μου!» και ρώτησε πότε. 199 . αυτή τη συγκεκριμένη στιγμή. Ντελόπουλος... σσ. Κόνδης Σ.. Δημακόπουλος Ν. γίναμε κι εμείς θυμωμένοι.. Γνώση. 241-243. (. ξαναείπε. που όταν την ακούσαμε. θυμωμένη. σσ. Τότε ο μπαμπάς έβγαλε μια φωνή κουρασμένη. Μόλις είπε έτσι αφήσαμε τα παιχνίδια που παίζαμε και μαζευτήκαμε γύρω του και τον κοιτούσαμε γιατί ποτέ άλλοτε δεν ήταν έτσι και περιμέναμε να μας πει γιατί χαλάει ο κόσμος. Αλλά ο μπαμπάς πάλι δεν είπε τίποτα.. Ε Αλλά σήμερα τόσην ώρα που γελούσαμε. βραχνιασμένη. γινόταν ο εκφραστής της κοινής θέλησης του ελληνικού λαού. 212-213. Ο Άκης και οι άλλοι.Η Ιταλία μας κήρυξε τον πόλεμο! είπε. Τη δεύτερη φορά ακούσαμε όλοι κι η μαμά είπε «Θεέ μου!» και ρώτησε γιατί. Τότε τον ρώτησε γιατί γύρισε πίσω και μήπως ήταν αργία και δεν το ήξερε. Γ΄ Λυκείου.. δεν προσέξαμε πως ο μπαμπάς είχε γυρίσει ξαφνικά πίσω και μας κοιτούσε. Χωρίς να γελάει. αγριεμένη και φοβισμένη. .. ο οποίος. με το οποίο η Ιταλία ζητά την ελεύθερη δίοδο των στρατευμάτων της από το ελληνικό έδαφος απορρίπτεται από τον τότε πρωθυπουργό Ι. Κ. Το τελεσίγραφο της 28ης Οκτωβρίου 1940. Σκουλάτος Β.). Αλλά ο μπαμπάς δεν μου είπε τίποτα. Οι εκφοβισμοί όμως της Ιταλίας δεν έχουν το αποτέλεσμα που είχε προεξοφλήσει ο Μουσολίνι. Ιστορία νεότερη και σύγχρονη.Η Ιταλία μας κήρυξε τον πόλεμο. αγριεμένοι και φοβισμένοι: . Μετά μίλησε ξαφνικά και είπε να πάψουμε και να τον ακούσουμε με προσοχή κι όταν καθίσαμε προσοχή είπε κανείς να μη βγει από το σπίτι (.του ελληνικού αντιτορπιλικού Έλλη (15 Αυγούστου 1940) στο λιμάνι της Τήνου.) Η μαμά τον είδε πρώτη και σταμάτησε να γελάει και του είπε πως ήρθε πάνω στη ώρα που δεν πίνω το γάλα μου και πρέπει να φύγω για το σχολείο και να μου πει κάτι για να το πιω. . Αθήνα 1990.Τι. Μεταξά.

με σκοπό να του/της προκαλέσετε το ενδιαφέρον. Ποια σχέση έχει αυτή η λεπτομέρεια με το όλο συμβάν. Βοηθήστε τον παθόντα να συντάξει τη μήνυση που αποφάσισε να καταθέσει. την επιλογή των λεπτομερειών. διεκτραγωδώντας όσα περάσατε. 3. β) Ποια από τα αποσπάσματα έχουν τα περισσότερα κοινά σημεία ως προς το σκοπό. Ένας πεζός τραυματίζεται σοβαρά σκοντάφτοντας μέσα σε μία πρόσφατα ανοιγμένη λακούβα στο πεζοδρόμιο. Σεφέρης σημείωσε τη λεπτομέρεια «διαβάζοντας Μακρυγιάννη». πώς θα δικαιολογήσουμε τις λεπτομέρειες που επιλέγει ο συντάκτης του.5. Γιατί ο Γ.2. 3. Αφηγηθείτε στους γονείς σας τα πιο χαρακτηριστικά συμβάντα. εξαιτίας της ολιγωρίας των αρμοδίων. Η εκδρομή με την παρέα σας κατέληξε σε παταγώδη αποτυχία.6. 200 .2. Γιατί. Ποιο από τα αποσπάσματα σας φαίνεται πιο «δυνατό».4. Αν υπολογίσουμε τον τύπο του κειμένου από το οποίο προέρχεται το απόσπασμα Β (ειδησεογραφικό άρθρο εφημερίδας). Σε ποιο από τα κείμενα διακρίνετε ειρωνεία ως προς τα πρόσωπα και τα συμβάντα της αφήγησης. το ύφος και το λεξιλόγιο.α) Ποιες είναι ο σκοπός καθενός από τα παραπάνω αποσπάσματα. προσπαθώντας να υποβαθμίσετε τη σημασία του. Ποια είναι αυτά τα κοινά σημεία. Πώς εξυπηρετεί αυτή η ειρωνεία τον πρακτικό σκοπό του κειμένου. Αφηγηθείτε το περιστατικό στη μητέρα σας. Αφηγηθείτε με συντομία την υπόθεση μιας κινηματογραφικής ταινίας σ’ έναν φίλο/σε μία φίλη σας. φροντίζοντας ώστε το ύφος του κειμένου να είναι σοβαρό και αυστηρό. Ο καθηγητής των Μαθηματικών σάς «συνέλαβε» απροετοίμαστο στο μάθημά του. ώστε να πάει στον κινηματογράφο να τη δει. 3.2. για να παρουσιάσει την είδηση της κήρυξης του πολέμου. 3.2.3. γ) Ποιο ή ποια από τα αποσπάσματα διαφέρουν πολύ από τα υπόλοιπα και ως δ) ε) στ) ζ) προς τι.

3.τι έγινε. μια αναφορά προς το Δημοτικό Συμβούλιο. με την οποία να δικαιολογεί την αναγκαιότητα της τοποθέτησης φυλάκων στο σχολείο. αφού συνεχάρη τους συντελεστές. 3. Ένας απρόσκλητος επισκέπτης έχει παρατείνει για πολύ την παραμονή του στο σπίτι σας. Ένας φίλος που θεωρούσατε εχέμυθο πρόδωσε ένα μυστικό που του εμπιστευθήκατε.11. Ο διευθυντής του σχολείου ζητεί από τους μαθητές να αναφέρουν μερικά περιστατικά για να συντάξει. ώστε να επιτύχετε την αποζημίωσή σας από την κατασκευάστρια εταιρεία. 3. 258 του Α΄ τεύχους της Έκφρασης-Έκθεσης) πιστεύετε ότι θα περιλάμβανε σ’ αυτήν. 201 .9. όπως αυτός ο σκοπός εκφράζεται στη στήλη Β. Να αντιστοιχίσετε κάθε αφηγηματικό είδος της στήλης Α με τον κυριότερο επικοινωνιακό σκοπό εκείνου που συντάσσει κείμενο τέτοιου είδους. Διαβάζουμε την είδηση: «Την παράσταση του έργου παρακολούθησε και ο διάσημος ηθοποιός Χ. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου 3. 3.10. Αφηγηθείτε στο ημερολόγιό σας ό.3.12.7. Γράψτε μια επιστολή διαμαρτυρίας στην εταιρεία που το κατασκεύασε σε ύφος κατάλληλο. παρέμεινε και στη δεξίωση που είχε διοργανωθεί στο φουαγιέ του θεάτρου.2. β) Υποθέστε ότι μία θαυμάστριά του σάς αφηγείται τη συνάντηση που είχε μαζί του.3.3. εκφράζοντας την απογοήτευσή σας. Να αναφέρετε μερικά τέτοια περιστατικά.1. ποιες λεπτομέρειες από το γράμμα του μεγάλου παιδαγωγού (σελ.8.2.2. Να γράψετε τα αντίστοιχα κείμενα. Ένα στοιχείο της στήλης Α περισσεύει.» α) Πώς θα διαμόρφωνε την αφήγηση του ίδιου συμβάντος η κοσμική στήλη ενός περιοδικού ποικίλης ύλης. 3.2. Αν κάποιος αποφάσιζε να γράψει τη βιογραφία του Δελμούζου. ο οποίος. Αγοράσατε ένα προϊόν που αποδείχθηκε ελαττωματικό.2. Αργότερα η μητέρα σας αφηγείται σε μια φίλη της στο τηλέφωνο την αδημονία της να απαλλαγεί από την παρουσία του. 3.2. βάσει αυτών.

εφόσον κρίνει ότι υπήρξαν αξιόλογα για τον τόπο και την εποχή τους. Να αναπτύξει μιαν άποψη. αναπαριστώντας μία λίγο-πολύ φανταστική περίσταση.3. Κατάθεση μάρτυρα 9. γ. Υπηρεσιακή αναφορά Β α. να αναδείξει μια αξιοπρόσεκτη κατάσταση. ενδιαφέρουσας για το κοινό προσωπικότητας. Να καταγράψει προσωπικές εμπειρίες. Ιστορικό μυθιστόρημα 8.Α 1. 6. Δελτίο ειδήσεων β. ώστε να γίνουν οι απαραίτητες ενέργειες. 2. Να ενημερώσει τους αρμόδιους σχετικά με ένα θέμα. ακόμα και αν εκφράζει βιώματα † του συγγραφέα. η. αφηγείται πλασματικά γεγονότα. 202 ή απορρίΛάθος † † . Σωστό α) Το μυθιστόρημα. επιβεβαιώνοντας πτοντας το περιεχόμενο των παρακάτω προτάσεων. Ημερολόγιο δ. Να κάνει ευρέως γνωστά τα έργα και τις ημέρες του. Ηρωικό έπος Να σκιαγραφήσει ενδιαφέρουσες φυσιογνωμίες. απλώς. β) Η πιο αξιόπιστη αφήγηση πραγματικών γεγονότων † είναι η ιστοριογραφία. σ’ ένα σκηνικό από πραγματικά και πλασματικά γεγονότα της εποχής τους. ζ. 4. Να ενημερώσει το κοινό για τα γεγονότα της πολιτικής και κοινωνικής επικαιρότητας. Απομνημονεύματα 5. Να παρουσιάσει τη δράση μιας σημαντικής ή. ε. 7. Να εκθέσει ό. Διήγημα στ. Βιογραφία δικαζόμενη υπόθεση. 3.τι γνωρίζει σχετικά με μία εκ3.2. Να σημειώσετε Χ στα αντίστοιχα τετράγωνα.

Α Β 1. Ειδησεογραφικό άρθρο β.4.1. Διήγημα γ. Πραγματικά γεγονότα 3. Ηρωικό έπος 203 . Παραμύθι 4. Αρχαία τραγωδία 8. Κατάθεση σε δικαστήριο 2. Ερωτήσεις συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης 3. Ενδιάμεση κατηγορία 7. Πλασματικά γεγονότα 5. Πολεμικό ανακοινωθέν α. δ) Η υπηρεσιακή αναφορά περιέχει πάντα ολόκληρη την αλήθεια. † † † † † † 3. ε) Στη μυθιστορηματική βιογραφία αποφεύγονται τα φανταστικά γεγονότα.4.γ) Μια αυτοβιογραφία μπορεί να περιέχει και επινοημένα γεγονότα. Αναμετάδοση αθλητικής συνάντησης 6. Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β και να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας.

δ) σε άρθρο φιλολογικού περιοδικού για την πειρατεία † στο Αιγαίο κατά την βυζαντινή εποχή. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση σημειώνοντας Χ στα αντίστοιχα πλαίσια. † γ) ιστορικό μυθιστόρημα † δ) υπηρεσιακή αναφορά. † δ) επιστημονικό. † β) βιογραφικό σημείωμα. Όταν ο σκοπός της αφήγησης είναι να μεταδώσει πληροφορίες για μία αξιόποινη πράξη. † β) ιστορικό μυθιστόρημα. Σε ποιες από τις ακόλουθες περιπτώσεις αφηγηματικών κειμένων είναι πιθανότερο να έχουμε επιστημονικό ύφος. † γ) στην αυτοβιογραφία ενός ηθοποιού. † α) στην κατάθεση ενός αστυνομικού. 5. 4. Σε ποια από τις ακόλουθες αφηγηματικές πράξεις το ύφος θα μπορούσε να είναι χιουμοριστικό και γιατί.3. τότε το είδος του κειμένου είναι † α) βιογραφία.2. † δ) υπηρεσιακή αναφορά. 2. Όταν ο κύριος σκοπός μιας αφήγησης είναι να μεταδώσει προσωπικές εμπειρίες του συγγραφέα. † β) παραστατικό. † β) σε ημερολόγιο ενός πλοίου. † γ) είδηση. 3. † β) στα απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη. 204 . † δ) σε κατάθεση μάρτυρα υπερασπίσεως. 1. † γ) λόγιο. τότε η αφηγηματική πράξη είναι † α) βιογραφία. † γ) σε κατάθεση μάρτυρα κατηγορίας. Το ύφος μιας ενδιαφέρουσας προφορικής αφήγησης είναι † α) τυπικό. † α) σε προσωπικό ημερολόγιο.4.

...................... ............ ...... † † † † Να δικαιολογήσετε τις απαντήσεις στις ερωτήσεις 3.. «Ο τζίτζικας κι ο μέρμηγκας»... 303).............1..3.. «Ο λαγός και η χελώνα».1......... Αντλώντας στοιχεία από το απόσπασμα της «Αργώς» του Γ...... Θεοτοκά (Κ...... Καθημερινές ανάγκες της ζωής εξυπηρετεί άμεσα α) ένα ιστορικό μυθιστόρημα.................1.2... 4 και 5. εκφράζοντας τη συναισθηματική σας φόρτιση και 205 ............. Αφηγηθείτε ένα περιστατικό που σας αναστάτωσε α) στο ημερολόγιό σας... β) ένα σχολικό βιβλίο ιστορίας...... δ) ένα ποίημα..Σίδερο τη μεγάλη του αγάπη για τα γράμματα και γράψτε το σχετικό κείμενο.............. β) Ποια μορφή μπορεί να πάρει εκείνη η ιστορία σε ένα διήγημά σας που το γράφετε σε γ΄ πρόσωπο....... 4...... που αντιμετωπίζετε τον παιδικό εαυτό σας στοχαστικά. α) Πώς την αφηγηθήκατε στο ημερολόγιό σας σε α΄ πρόσωπο την ημέρα που σας συνέβη..1....Λ......................................................1............... 4....................1... 4........ Αφηγηθείτε έναν από τους εξής μύθους του Αισώπου: «Η αλεπού κι ο κόρακας»............. 4.....4. . 4..... σε ένα μικρότερο ακροατή α) ως αφηγητής που δε μετέχει στα γεγονότα και β) ταυτιζόμενος με έναν ήρωα του μύθου...................................Ν........................ γ) ένα βιογραφικό σημείωμα.... Α΄ Λυκείου................... φανταστείτε ότι είστε ο Δαμιανός που εκμυστηρεύεται στον παπα ........... ΠΟΙΟΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης 4.. σήμερα..... σ............. Μία ιστορία της παιδικής σας ηλικίας σάς έμεινε αξέχαστη...6......

. Τάουνσεντ. περάσαμε υπέροχα. Μόλις έφυγε. β) στους φίλους σας σε γ΄ πρόσωπο.1. Άγρωστις. 94. εκθέτοντας τα συμβάντα σε γ΄ πρόσωπο και παρέχοντας στον αναγνώστη τη δυνατότητα να κρίνει πιο αντικειμενικά. Από τι εξαρτάται κάθε πιθανότητα.2.. Μαζί της έχει τη φωτογραφία μιας όμορφης κόρης. σ. Β Το ταξίδι ήταν καλό.. τι έργο να κάμει . δίνοντας την εντύπωση ότι το περιστατικό συνέβη σε κάποιον άλλον και ομολογώντας στο τέλος την αλήθεια. αλλά εγώ είμαι αποφασισμένος. Αθήνα 1989. δηλώνουμε παράσταση πολιτικής αγωγής για την ηθική μας βλάβη και προτείνουμε μάρτυρες . η φιλοξενία καταπληκτική! Ελπίζω γρήγορα να τα πούμε από κοντά. Ο πατέρας μου μού είπε ότι δεν υπάρχουν κανόνες για να γίνει κανείς ποιητής κι ότι δεν υπάρχουν συντάξεις κι άλλα τέτοια βαρετά.. Έτσι το τελείωσε.5. όλα έγιναν στην ώρα τους.. Γ Αποφάσισα να γίνω ποιητής. Αφηγηθείτε ένα πάθημά σας α) στη μητέρα σας σε α΄ πρόσωπο. Σε ποιες θα μπορούσε να ταυτίζεται ή και να μην ταυτίζεται. Δ Στις αρχές του 1878 έρχεται στο ατελιέ του Γιαννούλη Χαλεπά η κυρία Αφεντάκη για να του δώσει μια παραγγελία. κατόπι το σκάλισε στο μάρμαρο και στα 1880 206 . Α Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την ποινική δίωξη και την τιμωρία του. αμέσως βάλθηκε να βασανίζει το μυαλό του.1.2.β) σε μία επιστολή προς ένα συγγενικό πρόσωπο που υπολογίζετε πολύ. ο καιρός θαυμάσιος. Σε ποιες από τις ακόλουθες αφηγήσεις συγγραφέας και αφηγητής ταυτίζονται με βεβαιότητα. Σ. Να δικαιολογήσετε τις απαντήσεις σας. Το κρυφό ημερολόγιο του Άντριαν Μόλ ηλικίας 13 χρονών και 3/4. 4. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 4. 4..

Αθήνα 1978. Π. Απομνημονεύματα (Κ.η Κοιμωμένη. Bergman Igmar. 17.» «Πώς δεν είμαστε». ότι οι γονείς μου με είχαν πουλήσει στο τσίρκο Σούμαν. λυπάμαι που όλοι οι άλλοι πέθαναν με τέτοιο τρόπο» έκανε χαρούμενα ο Μάικλ. «αλλά έχει μεγάλη πλάκα να ’μαστε οι τελευταίοι ζωντανοί».. Βαρσοβία. είπε η Μπέτη. Η μαγική κάμερα. σ. κοίταξα την ώρα. Άκουσα όμως το θόρυβο. οι οποίοι πετούσαν αβγά και διάφορα οπωροκηπευτικά στον αγωνιστικό χώρο και στους φιλάθλους της αντίπαλης ομάδας.Λ. Αθήνα 1989. ήταν 17. «Ας ανοίξουμε το ραδιόφωνο». Η Τα παραμύθια μου πήραν τελικά το πολύ δύσκολο βήμα προς την πραγματικότητα κι εξομολογήθηκα στο διπλανό μου που τον έλεγαν Νίσσε. Γιαννούλης Χαλεπάς. χωρίς να προβάλουν αντίσταση.. Κέδρος. Αθήνα 1976. Νηλ. όμως κι η Αμερική σώπαινε. 96). Το πράσινο σύννεφο. «Για πιάσε Αμερική στα βραχέα». είπε ο Μπάνυ. Θ Τότε έκατζε ο Γκούρας και οι άλλοι και φάγαμεν ψωμί.. όπου μας έβαλαν οι διοτελείς και ’γγιχτήκαμεν διά να κάνουν τους κακούς τους σκοπούς. σ. Μακρυγιάννης.Ν. 27. το άγαλμα που του έδωσε τη φήμη. Σ.10΄ και όταν βγήκα στο μπαλκόνι ένα κόκκινο φίατ έφευγε με μεγάλη ταχύτητα. «Δεν είμαστε και σίγουροι γι’ αυτό. Τραγουδήσαμεν κι εγλεντήσαμε. Την άλλη μέρα το παραμύθι μου είχε διαδοθεί παντού και είχα γελοιοποιηθεί.μ.. ΣΤ Την ώρα του συμβάντος ήμουν μέσα στο σπίτι και δεν είδα τίποτε. συνελήφθησαν. Ζ «Δε λέω.. Με περικάλεσε ο Γκούρας κι ο Παπακώστας να τραγουδήσω· ότ’ είχαμεν τόσον καιρόν όπου δεν είχαμεν τραγουδήσει -τόσον καιρόν. και Δ. Κάκτος. Γ΄ Γυμνασίου. σ. οι Γ.πάνω στον τάφο της Σοφίας Αφεντάκη. αφού μου ορκίστηκε σιωπή. Ρώμη . 207 . τσιμουδιά. ότι σύντομα θα με έπαιρναν από το σπίτι και το σχολείο και ότι θα με εκπαίδευαν σαν ακροβάτη μαζί με την Εσμεράλδα που εθεωρείτο η ωραιότερη γυναίκα του κόσμου. Μπουκουμάνης. μετά τη λήξη του ποδοσφαιρικού αγώνα στο γήπεδο της Άνω Τούμπας και κατά τη διάρκεια της αναχώρησης των φιλάθλων. σσ. και γύρισε το κουμπί. «Αν είμαστε πραγματικά οι τελευταίοι ζωντανοί» είπε ο Νηλ. βρισκόταν στη γνωστή θέση τουμ’ αλίμονο δίχως την υπογραφή του. Κ.. Βερολίνο. Δούκας Σ. Τραγουδούσα καλά: τότε λέγω ένα τραγούδι. Α. Ε Αναφέρω ότι στις 10-10-1997 και ώρα 6 μ. 23-24.

Παίζαμε τον «Θείο Βάνια» νομίζω. Το αίμα μου φούντωσε. σ. Εκεί η αριθμητική. παριστάνοντας μάλιστα. και τα παιδιά φοβήθηκαν πως θα τη λύσω και περίμενα να μου τη δώσει για να γελάσω κι εγώ. Σεφεριάδου. Μου είπε 208 . Και ευχαριστώ τους Θεσσαλονικείς για το μεγάλο πλούτο που μου χαρίσανε. διότι είχε σκοπό να με τραβήξει απ’ το σχολείο. Αθήνα 1991. Τον παρακαλούσα τον πατέρα μου να μου πάρει ένα τετράδιο. Μονάχα εγώ έμεινα πίσω. Γ. Ερμής. Κέδρος. 41. φαλακρό πια και σχεδόν γερασμένο . Ίσως πάνω από όλες κυριαρχεί χαρακτηριστικά μια βραδιά όταν έπιασε δυνατή βροχή και μπόρα. Από τα ακόλουθα αποσπάσματα να αντλήσετε στοιχεία για τους αφηγητές τους (το φύλο. τα ενδιαφέροντα. Δ Η κυρία τότε είπε θα σου δώσω μια ευκαιρία ακόμη. Κ. το μορφωτικό επίπεδο. τ’ αγόρια πήγαν παραπάνω. Μ. 133. Πεζογραφήματα. Και οι θεατές κάτω από τη βροχή παρακολουθούσαν κι αυτοί ακίνητοι ως το τέλος. ήταν ένας από τους μεγαλύτερους διώκτες και βασανιστές μου.. Τίποτα εκείνος. Κυρίως αυτός διαλαλούσε τα απειράριθμα παρατσούκλια μου. βλέπεις. 134.2.Σαν χωρίσαμε. Καστανιώτης. Λ. άθελά μου πήρα ν’ ανασκαλεύω τα περασμένα. Αθήνα 1979.4. Κάνουμε θέατρο για την ψυχή μας. Ιωάννου. Όλα τα άλλα αδέρφια μου πήγαν.. την ηλικία. να βοηθάω τη μάνα μου. σ. Αυτό το τέρας που είχε τώρα το θράσος να μου κάνει και παράπονα. είχα όλο κι όλο ένα τετράδιο κι ένα μολυβάκι τόσο δα. που λέγαμε.έπρεπε να μείνω σπίτι. Ήμουνα. Γ Συνάντησα προχτές στο δρόμο έναν παλιό συμμαθητή μου. Κουν. Β Για το σχολείο. Τα θυμάμαι όλα και τα χαίρομαι τώρα διπλά.2. η μεγαλύτερη και πλήρωνα τις αμαρτίες του κόσμου. Ο δρόμος είναι η χαρά. την κοινωνική προέλευση). ένα μολύβι. και τον τρόπο που μιλούσα. Α Πολλές οι θύμισες και τα συναισθήματα που διαμορφώνονται μέσα μου σαν κάθομαι μόνος μου σε μια καρέκλα στο σπίτι. τον χαρακτήρα. σ. λοιπόν. Αθήνα 1998. όσο μπορούσε πιο γελοία. εγώ όμως το πρώτο κορίτσι. Παίζαμε στη σκηνή κάτω από τη βροχή. όταν είμασταν στο σχολείο. Οι αδερφές μου τέλειωσαν όλες το Δημοτικό. εκεί η ορθογραφία. κι ας τ’ αγαπούσα τα γράμματα απ’ όλους πιο πολύ.

συμμετέχει στα γεγονότα που εξιστορεί. . Κ. το ένα και δεν είχε κέρδος είχε ζημιά και μου είπε να βρω εγώ πόσα αυγά είχε αγοράσει κι εγώ βρήκα πως είχε αγοράσει 8 αυγά και η κυρία λέει «πώς αγόρασε 8 αφού του σπάσανε 36.όταν χρησιμοποιεί γ΄ ενικό πρόσωπο. . δεν μετέχει στα γεγονότα που εξιστορεί. σ.όταν χρησιμοποιεί α΄ ενικό πρόσωπο.20 δρχ.έχει αληθινή ζωή ανεξάρτητη από το κείμενο. Αθήνα 1990.).. .εκφράζει αυτοβιογραφικά στοιχεία. Ο Άκης και οι άλλοι.είναι φανταστικό πρόσωπο.3. 209 .ανήκει στον κόσμο του κειμένου. . Α Ο αφηγητής Ο συγγραφέας Β . . Γνώση. Ντελόπουλος. 4.» κι εκείνη θύμωσε (. ώστε να διακριθεί σαφώς ο συγγραφέας από τον αφηγητή στην περίπτωση των λογοτεχνικών κειμένων. 39.80 δρχ. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου Να συνδέσετε κάθε στοιχείο της στήλης Α με τα κατάλληλα στοιχεία της στήλης Β.πως ένας παντοπώλης αγόρασε αυγά προς 6.είναι υπαρκτό πρόσωπο.» κι εγώ της λέω δεν ξέρω πώς έγινε αυτό και «μήπως δεν του σπάσανε 36 και του σπάσανε λιγότερα. .. το ζευγάρι και πως στη μεταφορά του έσπασαν 36 και πούλησε τα υπόλοιπα προς 5.

γ) Ο καλός δημοσιογράφος συμμετέχει στα γεγονότα † † που μεταδίδει.4. καλύφθηκαν ρέματα. Επιλέγοντας τις κατάλληλες από αυτές τις λεπτομέρειες. Με αυτό το έργο κόπηκαν δέντρα. όταν † † είναι γραμμένη σε α΄ ρηματικό πρόσωπο. Ερωτήσεις συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης Να χαρακτηρίσετε τις ακόλουθες προτάσεις σημειώνοντας Χ στα αντίστοιχα τετράγωνα. στ) Οι επιστολές διαμαρτυρίας γράφονται πάντοτε σε † † α΄ ρηματικό πρόσωπο. έγιναν απαλλοτριώσεις καλλιεργήσιμων εκτάσεων. Πριν από λίγο καιρό. Να δικαιολογήσετε τις απαντήσεις σας. β) Η ιστοριογραφία είναι πιο ενδιαφέρουσα. να συντάξετε α) μία επιστολή διαμαρτυρίας προς το αρμόδιο υπουργείο.4. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης 5. συντομεύτηκε η απόσταση και ο χρόνος μετακίνησης. αλλοιώθηκε η μορφή του περιβάλλοντος.1. Σωστό Λάθος α) Σε μια αυτοβιογραφία ο αφηγητής συμμετέχει † † στα γεγονότα σε μέγιστο βαθμό. που δεν έλαβε υπόψη τις ιδιαιτερότητες της περιοχής και 210 . έφυγαν πουλιά και μικρά ζώα. αυξήθηκε ο θόρυβος.1. μειώθηκαν τα έξοδα μετακίνησης.1. 5. δ) Σε ένα ιστορικό μυθιστόρημα ο συγγραφέας δεν † † μπορεί να είναι πρόσωπο του κειμένου. γκρεμίστηκε ένα παραδοσιακό γεφύρι. ε) Τα απομνημονεύματα γράφονται από τη θέση του † † ουδέτερου παρατηρητή. έγιναν εκβραχισμοί. ένα εξωκκλήσι βρέθηκε πάνω στη στροφή. Η ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΑΦΗΓΗΣΗ 5. στην περιοχή σας ολοκληρώθηκε η διάνοιξη ενός δρόμου ταχείας κυκλοφορίας. ευνοήθηκε η οδική ασφάλεια.

1. ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι αρνητικές συνέπειες και να μεγιστοποιηθούν οι θετικές από αυτή τη διάνοιξη. δημιουργήθηκε συνωστισμός και μποτιλιάρισμα. εκφράζοντας και τη γοητεία αυτής της αναγνωστικής εμπειρίας. έκαναν γνωριμίες. όσοι αντιπαθούν αυτή τη μουσική ξενύχτησαν επίσης από τη φασαρία. 5. όπως κάθε χρόνο.4. χρειάστηκαν πολλές ώρες για να συνέλθουν από την κούραση και τον πονοκέφαλο. Στο γήπεδο της περιοχής σας πραγματοποιήθηκε πρόσφατα μία συναυλία ροκ. Εξάλλου. 5.1. οι εκφωνήσεις κατέληξαν να είναι τόσο μακροσκελείς. Να επιλέξετε τις κάθε φορά κατάλληλες λεπτομέρειες και να συντάξετε δύο άρθρα για τη στήλη «Λόγοι και αντίλογοι» της τοπικής εφημερίδας. άρα πιο αντικειμενικά. όπως και η προηγούμενη. οι γονείς τους ανησύχησαν. λοιπόν. σε πολλές οικογένειες δημιουργήθηκαν διαφορές ανάμεσα στα παιδιά και τους γονείς που δεν τα άφηναν να πάνε.2. Να γράψετε τα αντίστοιχα κείμενα. δηλαδή από τα υπόλοιπα στοιχεία που συνθέτουν την ποιότητα του κειμένου του). β) Πώς το αφηγείστε σε έναν/μία φίλο/η σας. όσοι παρακολούθησαν ενθουσιάστηκαν και διασκέδασαν πολύ. βασίζεται σε ό. Τα συγκροτήματα έπαιξαν μουσική σε μεγάλη ένταση. Εφόσον. σας επισκέφθηκαν πολλοί φίλοι και συγγενείς που χόρεψαν και τραγούδησαν μέχρι αργά. οι λεπτομέρειες έπρεπε να δοθούν. α) Πώς παρουσιάζει το γεγονός η ανήσυχη μητέρα σας σε μια φίλη της. η συναυλία είχε μεγάλη διάρκεια. 5 Αυτή η ερώτηση. 211 . σε ύφος ενθουσιώδες και επιτιμητικό αντιστοίχως. Οι διάφορες λεπτομέρειες των συμβάντων δίνονται στον μαθητή. όσοι πήγαν ξενύχτησαν και ήταν απροετοίμαστα για το σχολείο ή απουσίασαν.τι προβλέπει το σχολικό βιβλίο σχετικά με την επιλογή των λεπτομερειών μιας αφήγησης βάσει της οπτικής γωνίας του αφηγητή.1. χόρεψαν.5 5.β) μία επιστολή ευχαριστήρια προς το Δημοτικό ή Κοινοτικό συμβούλιο. φεύγοντας άφησαν σκουπίδια πίσω τους.3. το οποίο φρόντισε. Αφιερώσατε ολόκληρο το Σαββατοκύριακο στην ανάγνωση ενός συναρπαστικού μυθιστορήματος παραμελώντας τα μαθήματά σας. ώστε να δοκιμαστεί η ικανότητά του να επιλέγει τα στοιχεία του περιεχομένου σύμφωνα με ορισμένη οπτική γωνία. έτσι το γραπτό του μαθητή μπορεί να αξιολογηθεί και ως προς αυτή την επιλογή (εκτός. Στη γιορτή σας. εκτονώθηκαν.

εσείς με αισιόδοξη και ο/η φίλος/η σας με απαισιόδοξη διάθεση. Στο σπίτι ακόμη μιλούν γι’ αυτό. 5.Πώς αφηγείται το γεγονός προφορικά στους οικείους του ένας ηλικιωμένος γείτονας που ενοχλήθηκε και πώς ένας φίλος που συμμετείχε στη γιορτή. 5. όπου και κληθήκατε ως μάρτυρας. κάνατε μία «τρέλα» που παραλίγο να σας στοιχίσει τη ζωή.1. καθώς και τη δική σας. Αργότερα αφηγείστε όλη τη διαδικασία στους γονείς σας. Όταν ήσαστε μικρός/ή. Δύο γείτονές σας δεν έχουν ιδιαίτερα φιλικές σχέσεις και διαρκώς βρίσκουν αφορμές να διαπληκτίζονται.1. Η τελευταία τους διαμάχη αφορούσε στις θέσεις στάθμευσης και κατέληξε στο αστυνομικό τμήμα. όπου υπερασπίζεστε το γείτονα που θεωρείτε ότι έχει (τουλάχιστον το περισσότερο) δίκιο. ενώ η μητέρα σας ως καταστροφή και παραλίγο τραγωδία. που αδημονούσε να επιστρέψει έγκαιρα στη δουλειά του και β) πώς εσείς. 5. 5. 5.1. Να καταγράψετε τις αντίστοιχες προφορικές αφηγήσεις που απευθύνονται σε πρόσωπα του συγγενικού περιβάλλοντος. β) ένας μαθητής που αντιμετώπισε το όλο εγχείρημα με απορριπτική διάθεση και ύφος «σνομπ».1. Με την προσπάθεια πολλών μαθητών και την εργασία εις βάρος του ελεύθερου χρόνου τους. Γράψτε τα σχετικά κείμενα. 212 .8. Πήγατε εκδρομή στο βουνό το Σαββατοκύριακο και αποκλειστήκατε από τα χιόνια μέχρι τη Δευτέρα το μεσημέρι. α) Πώς αφηγείται το γεγονός στους συναδέλφους του ο πατέρας σας. Ένα απρόοπτο διαγώνισμα φέρνει την αποτυχία σε σας και τον/την φίλο/η σας.5. που χαρήκατε τη φύση και την περιπέτεια.1. Με τη διαφορά ότι εσείς το παρουσιάζετε ως κατόρθωμα. ανεβαίνει στο σχολείο η θεατρική παράσταση που ετοίμασαν.6. γ) ένας μαθητής που συμμετείχε ολόψυχα στην προσπάθεια.7. Πώς θα μπορούσε να αφηγηθεί προφορικά σε οικείους του αυτό το γεγονός α) ο καθηγητής που σκηνοθέτησε το έργο. στους συμμαθητές σας.9. Να γράψετε τις καταθέσεις των δύο γειτόνων.

1. σας ζητά να του αφηγηθείτε κάτι. Πιστεύετε ότι το σχολείο είναι πραγματικός χώρος μάθησης και διαπαιδαγώγησης του αυριανού πολίτη ή μία διαδικασία που πρέπει να υποστούν οι έφηβοι προκειμένου να αποκτήσουν τυπικά εφόδια για τη ζωή τους.Χ. καθένας/καθεμιά ξεχωριστά. 5. ο πρώτος/η πρώτη μεγαλοποιώντας και ο άλλος/η άλλη υποβαθμίζοντας τις αιτίες της παρεξήγησης. γράφετε στο ημερολόγιό σας τις αφηγήσεις που ακούσατε. Εσείς. Να γράψετε αυτή την αφήγηση. ο σερβιτόρος. χρησιμοποιώντας εσωτερική εστίαση και εκθέτοντας παράλληλα τα συμπεράσματά σας. 213 . που έχει βαρεθεί τα γνωστά παραμύθια. βρίσκουν τα αντικείμενα και βάσει αυτών ανασυνθέτουν την ημέρα ενός μέσου σημερινού αστού.000 μ.1. Οι αρχαιολόγοι του 5. Το βράδυ. Σ’ αυτήν βάζετε δέκα αντικείμενα που θεωρείτε αντιπροσωπευτικά του σύγχρονου τρόπου ζωής. και σας αφηγούνται τα καθέκαστα. 5.14.10.15. σε ύφος επιστημονικό (σαν αυτό των σχολικών βιβλίων ιστορίας) και από την οπτική γωνία των ανθρώπων ενός πολύ πιο εξελιγμένου πολιτισμού.1.Χ. 5. που να στηρίζουν την μία ή την άλλη άποψη. Πώς φαντάζεστε να αφηγείται τη σκηνή του εστιατορίου.13. στην προσπάθειά του να δικαιολογήσει τη συμπεριφορά του. 5.1. του λέτε την ιστορία της Σταχτοπούτας τοποθετώντας την α) σε μία μεγάλη πόλη της Ελλάδας σήμερα ή β) στη διαστημική εποχή του 3.1. Αφηγηθείτε μερικά περιστατικά από τη μέχρι σήμερα σχολική ζωή σας. 5. Δύο φίλοι/ες που μάλωσαν μεταξύ τους έρχονται. προσπαθώντας να κατανοήσετε την ανθρώπινη συμπεριφορά.5.11. στο κείμενο της σελίδας 266 του σχολικού βιβλίου. που δεν γνωρίζετε και πολλές ιστορίες. Ένα παιδί του περιβάλλοντός σας. Αποφασίζετε να θάψετε μία «κάψουλα του χρόνου» για τους ανθρώπους του μέλλοντος. Πρόσφατα εγκαταστάθηκε στη γειτονιά σας μια οικογένεια μεταναστών.12.1.000 μ. Η καχυποψία με την οποία την αντιμετωπίζουν οι γείτονες σάς προβληματίζει. Ποια είναι αυτά τα αντικείμενα.

214 . Ποια είναι η στάση του ως προς αυτά και ως προς τα πρόσωπα του κειμενικού κόσμου. ως παντογνώστης αφηγητής. αναφέροντας και τη γνώμη σας επί του θέματος. φτώχεια και φιλότιμο». προκειμένου να τα προφυλάξουν από διάφορους κινδύνους. Νομίζετε ότι αυτή η χρήση είναι εσκεμμένη. που είναι παρούσα στην κοινωνία μας. Διάφορα επεισόδια που διαδραματίστηκαν κατά τη διάρκεια ενός φιλικού ποδοσφαιρικού αγώνα με την ομάδα του διπλανού σχολείου σάς δημιούργησαν σκέψεις για το ζήτημα της βίας.17. Επιχειρήστε να γράψετε ένα διήγημα με μηδενική εστίαση. Να δικαιολογήσετε την απάντηση.2. να απαντήσετε στις εξής ερωτήσεις: α) Ο αφηγητής μετέχει στα γεγονότα.Αφηγηθείτε στους συμμαθητές σας ένα περιστατικό που αποκαλύπτει την εχθρική τους στάση.1.18. Συχνά οι γονείς παρουσιάζουν τάσεις υπερπροστασίας προς τα παιδιά τους. Αφού το διαβάσετε.1. Αφηγηθείτε ένα από αυτά τα επεισόδια.16. β) Ποια γλωσσική ποικιλία χρησιμοποιεί ο αφηγητής. Αφηγηθείτε ένα ανάλογο επεισόδιο με εξωτερική εστίαση.1.2. Το κείμενο που ακολουθεί είναι του γνωστού θεατρικού συγγραφέα Αλέκου Σακελάριου και προέρχεται από το σενάριο της ταινίας «Λατέρνα. 5. 5. Ένα «αστείο» που σχεδιάστηκε εις βάρος ενός συμμαθητή σας παρά λίγο να εξελιχθεί σε τραγωδία. Ερωτήσεις συνδυασμού σύντομης απάντησης και ελεύθερης ανάπτυξης 5.1. εκφράζοντας παράλληλα και τις ανησυχίες σας. με εσωτερική εστίαση και παρουσιάζοντας και τη δική σας οπτική γωνία. 5. 5.

βρε παλιομεσοφόρια Αχ. τη γλωσσική ποικιλία και το ύφος παρατηρείτε ανάμεσα στο παρακάτω κείμενο και σ’ εκείνα που συνθέσατε απαντώντας στις ερωτήσεις γ) και δ) αυτής της άσκησης.2. Οι ενέργειες που θα διαβάσετε ίσως δεν συνέβησαν όλες την ίδια ημέρα ούτε προέρχονται όλες από έναν άνθρωπο. τι τραβάν για σας τ’ αγόρια. 1 3 Ένα βράδυ στην Καστέλα Αλλά και ο κοκκινιώτης σε μια όμορφη κοπέλα ήταν παλικάρι πρώτης που ’παιρνε τ’ απεριτίφ της και στο τέλος και οι δύο ρίχτηκε ένας τσίφτης στο νοσοκομείο απ’ τη Κοκκινιά. α) Από ποια οπτική γωνία έχει γίνει η επιλογή. γ) Ποιος προσδιορισμός θα ταίριαζε στον «πολίτη» του τίτλου. Πού οφείλονται αυτές τις διαφορές. Παρουσιάζουν όμως πιθανές πράξεις ενός ή περισσοτέρων πολιτών κατά τη διάρκεια ενός μεγαλύτερου (από μια μέρα) χρονικού διαστήματος. δ) Αν ήσαστε ο «κοκκινιώτης» ή ο «περαιώτης» του κειμένου. 5. (Η μορφή του προσδιορισμού μπορεί να είναι ένα επίθετο ή μια ονοματική φράση ή μια πρόταση. πήγαν σηκωτοί. βρε παλιομεσοφόρια τι τραβάν για σας τ’ αγόρια. μα εκείνη σημασία που τους έφαγ’ η μαρμάγκα περαιώτη ντερμπεντέρη και με άλλο μάγκα σίδερο το χέρι άσο στη μπουνιά.τι σας συνέβη.γ) Να συντάξετε την υπηρεσιακή αναφορά του αστυνομικού που συνέλαβε τους δύο «ήρωες» του κειμένου. Ρεφραίν Ρεφραίν Αχ.2. έκανε χαρτί.) 215 . πώς θα μεταφέρατε στους φίλους σας ό. β) Ποιο μήνυμα σκοπεύει να μεταδώσει και τι αντιδράσεις να προκαλέσει το κείμενο. τι τραβάν για σας τ’ αγόρια. τι τραβάν για σας τ’ αγόρια. ε) Ποιες διαφορές ως προς την οπτική γωνία. 2 4 Και οι δύο σ’ αφασία Δεν εγνώριζε όμως ότι τα ’χε μ’ ένα περαιώτη.

Έπειτα πέταξε το ακόμα αναμμένο τσιγάρο προς άγνωστη κατεύθυνση. γενικά. Ποιας νοοτροπίας άνθρωπος και με ποια ιδιότητα θα μπορούσε να το είχε συντάξει. ενώ δίπλα περνούσαν δικυκλιστές. 216 . βγήκε έξω για φαγητό. 5. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 6 Με αυτό το τελευταίο σημείο της εκφώνησης η ερώτηση γίνεται εργασία για το σπίτι.Για να μεταφέρει τα ψώνια μέχρι το αυτοκίνητο. . . έναν γιατρό).χ. διαβίωσης.3. .Το βράδυ.6 Μια ημέρα στη ζωή ενός πολίτη . Για συναφείς πληροφορίες μπορείτε να συμβουλευθείτε τους γονείς σας ή κάποιον αρμόδιο (π. ήπιε ένα μπουκάλι κρασί και επέστρεψε στο σπίτι οδηγώντας αυτοκίνητο. . σταμάτησε χωρίς έγκαιρη προειδοποίηση σε δρόμο ταχείας κυκλοφορίας για ν’ αγοράσει καρπούζι. .Πέρασε από έναν εργολάβο και συνεννοήθηκε για το χτίσιμο ενός αυθαιρέτου στο κοντινό δάσος που κάηκε.Επιστρέφοντας στο σπίτι. .Πέταξε τη στάχτη του τσιγάρου από το παράθυρο του αυτοκινήτου.δ) Πού θα μπορούσαμε να διαβάσουμε ή ν’ ακούσουμε ένα τέτοιο κείμενο. .Έριξε μερικές σακούλες με μπάζα σε μια ρεματιά. .Μετά χρησιμοποίησε «σπρέι» για να βάψει την πόρτα του κήπου.Το απόγευμα έριξε πετρέλαιο σ’ ένα δέντρο που «του κλείνει την πρόσοψη».Το πρωί πήγε για ψώνια και στάθμευσε μπροστά από μια είσοδο γκαράζ. χρησιμοποίησε όσες περισσότερες πλαστικές σακούλες μπορούσε. . ε) Να συνθέσετε ένα ανάλογο κείμενο με σκοπό να καταδείξετε ανθυγιεινές συνήθειες διατροφής και. .Πέρασε και μπήκε μπροστά από τους άλλους οδηγούς που περίμεναν υπομονετικά στο φανάρι για να στρίψουν. .Προσπέρασε τον κάδο της ανακύκλωσης και πέταξε τις παλιές εφημερίδες στα σκουπίδια.

Η τροφή ήταν μια καθημερινή υπόθεση που μόνο μια γεμάτη αγορά μπορούσε να τη λύσει. φυσικά.Έκφρασης με τίτλο «καταναλωτική υστερία».. Ξέρουμε πως όλος αυτός ο κοσμάκης που τώρα χοροπηδάει και χαχανίζει μες στην ξενοιασιά μπορεί με μια αναμπουμπούλα ν’ αρχίσει αφάνταστα σύντομα να υποφέρει ή και να πεθαίνει ομαδικά από την πείνα. Δεν μπορούμε να ησυχάσουμε χωρίς αποθέματα τροφίμων στο σπίτι. Ερμής.τι βρούνε μπροστά τους. γ) Νομίζετε ότι το κείμενο του Ιωάννου μπορεί να ερμηνεύσει τη συμπεριφορά των ανθρώπων. Αθήνα 1979. Ποια σχέση έχει μ’ αυτή την αντιμετώπιση η εικόνα που συνοδεύει το κείμενο.278 του τεύχους Α΄ της Έκφρασης . 217 .) Μένουν ανεξίτηλα εκείνα τα βάσανα και οι εξάρσεις. τους συναντώ αργότερα σαν πάρει η κάμψη.5. Όλα τα θέλουμε σε μεγάλες ποσότητες. τέτοια ήταν τα νεανικά μου όνειρα. να απαντήσετε στις εξής ερωτήσεις: α) Από ποια οπτική γωνία έχει γραφεί καθένα από τα αποσπάσματα. Ο θεός να μην το ξαναδώσει. β) Ποια είναι η οπτική γωνία του συγγραφέα του παραπάνω αποσπάσματος. ακόμα και πράγματα που οι νεότεροι τα θεωρούνε περιττά. δυστυχώς καιρός ούτε ικμάδα για πράγματα υψιπετή και λεπτεπίλεπτα. όπως παρουσιάζεται στο δημοσιογραφικό κείμενο του σχολικού βιβλίου. 144. αφού τους βλέπω πρώτα ν’ αγωνίζονται απ’ όλους πιο συνειδητά. σσ. καθώς και εκείνο των σελίδων 276 . Πεζογραφήματα. Είναι που φοβόμαστε κατά βάθος πολύ. Αλλά τι να μας κάνουν τα τρόφιμα του Ερυθρού Σταυρού. Αφού διαβάσετε το παρακάτω κείμενο. 142. Χρόνια και χρόνια. το ίδιο κάνω. 5. Ιωάννου. μες τα μπακάλικα και τα φουρνάρικα να αγοράζουν με αγωνία ασυγκράτητη ό. α) Πώς αντιμετωπίζει ο συντάκτης του δημοσιογραφικού κειμένου την αντίδραση των πολιτών.1.3. κι όχι μονάχα στην Κατοχή. να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν. (. Και κάθε φορά που συμβαίνει τίποτε το ύποπτο. Αφού διαβάσετε τα παρακάτω κείμενα.2. Κι εγώ. για ρούχα και παπούτσια. Γι’ αυτό κι εγώ είχα καταφύγει στη φαντασία.3.. Γ. Έχουμε διδαχτεί στο πετσί μας πόσο εύκολα και ξαφνικά μπορεί να δημιουργηθεί μια παντελής έλλειψη. δ) Πού μπορεί να οφείλονται οι οπτικές γωνίες των δύο κειμένων. Όλο για φαγιά για ψωμιά. Δε μου έμεινε.

Α Το τηλέφωνο του σπιτιού λειτουργούσε κι έτσι ένας ένας παίρναμε τα σπίτια μας για να πούμε στους δικούς μας ότι είμαστε καλά. 86. ποια η ιδιότητά τους. Γράμμα. δεν συμμετείχαμε στα συναισθήματα των δικών μας. 99. Α Σώος βρέθηκε χθες το μεσημέρι. όπου και τον ανακάλυψαν τα σωστικά συνεργεία. Αθήνα 1974. από τη Θεσσαλονίκη. π. Χ. καλά! Ήμασταν τυχεροί! Τ’ άλλα παιδιά. (επιμ. Ό. ύστερα από περιπέτεια είκοσι τεσσάρων ωρών μέσα στα χιόνια και την παγωνιά. σ. Βρισκόμαστε σε εντελώς διαφορετική κατάσταση. πολύ σύντομοι. Συγκεκριμένα: ποια είναι η σχέση τους με το συμβάν και τον πρωταγωνιστή του. Εμείς. α) Να χαρακτηρίσετε το ύφος κάθε κειμένου. Τα ακόλουθα κείμενα αποτελούν παραλλαγή ενός θέματος σε διαφορετικό ύφος.3.) Αντιφασιστικά 1967-1974. Τίποτε! Ήταν λιγόλογος. «Εδώ Πολυτεχνείο» στο: Βαλέτας Γ. θεέ μου. Φωνές ανακούφισης ακούγονταν από την άλλη άκρη του σύρματος. Σε ποιες λέξεις και φράσεις εντοπίζεται αυτό. ποια η οπτική τους γωνία. 218 . Είχε καταφύγει σε μια σπηλιά στο όρος Φαλακρό. Β Κάποιο τηλεφώνημα ήταν απ’ την κόρη μου. σ. Ν. 5.β) Ποιο είναι το ύφος κάθε αφήγησης και ποια η σχέση του με την οπτική γωνία της αντίστοιχης αφήγησης. Εμείς είμαστε μέσα στη φωτιά και δεν μπορούσαμε να καταλάβουμε πώς αισθάνονταν αυτοί που ήταν απέξω. Καστρινός. β) Ποιος μπορεί να είπε ή να έγραψε καθεμία από αυτές τις παραλλαγές και ποιος ή ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι αποδέκτες σε κάθε περίπτωση. ο ορειβάτης Λ. Μου είπε πως είχε τηλεφωνήσει σπίτι μας ο μικρός μας γιος! Ήταν καλά! Ήταν.3. γ) Σε ποιο απόσπασμα ο αφηγητής συμμερίζεται την οπτική γωνία των προσώπων στα οποία αναφέρεται.

. ένα εικοσιτετράωρο στη σπηλιά και πιστεύω να κατάλαβε τι εστί βερίκοκο... Μην ανησυχείς. Ας είναι καλά τα παλικάρια που τον βρήκαν. από τη Θεσσαλονίκη. ορειβασίες. Παρά λίγο να τον χάσουμε τον Λευτεράκη μες τα χιόνια και την παγωνιά.. οφειλόμενα στην προσπάθειά του να κόψει κλαδιά και να ανάψει φωτιά κατά την διάρκεια της νύχτας.. τι ανακατεύεσαι με τα δύσκολα. Τι να σου πω. Έμεινε. Τον βρήκανε! Με ειδοποίησαν μόλις από την Αστυνομία ότι τον ανακάλυψαν σε μια σπηλιά.. τα σωστικά συνεργεία ανακάλυψαν τον αγνοούμενο ορειβάτη Λ. Η τελευταία σπίθα της φωτιάς είχε από ώρα σβήσει καίγοντας μαζί της και τις ελπίδες για τη σωτηρία. αφού έμεινε μια μέρα μέσα στα χιόνια και την παγωνιά. Τι να του πεις . στο βάθος διέκρινε ανθρώπινες φιγούρες. στο όρος Φαλακρό και στη θέση Γεράκι. Γύρω του απλωνόταν κατάλευκο το τοπίο και μια ησυχία θανάτου σκέπαζε τα πάντα. Γ Την Τρίτη 6/1/98 και ώρα 11π. Αφού δεν ξέρεις. Μου ήθελε εκδρομές. είναι καλά. Ξάφνου.Έλα. Η φυσική του κατάσταση είναι καλή. ΣΤ Τι τις θέλεις άνθρωπέ μου τις περιπέτειες. λοιπόν. Δ Καθώς αχνοχάραζε..μ. Χ. Ευτυχώς! Μας λυπήθηκε ο θεός. Μαρία. ελαφρά κρυοπαγήματα στα δάκτυλα των ποδιών καθώς και υποθερμία ελαφράς μορφής...Β . χιόνια. μ’ ακούς. Ε Παρά την εικοσιτετράωρη παραμονή στα χιόνια. η φυσική κατάσταση του διασωθέντος δεν παρουσιάζει κλινικά συμπτώματα. ένιωσε τις δυνάμεις του να τον εγκαταλείπουν. του οποίου η τύχη αγνοείτο από το βράδυ του Σαββάτου. άλλοι τρελοί αυτοί. . παρ’ όλη την επί εικοσιτετράωρον παραμονή του στα χιόνια. Παρατηρήθηκαν μερικοί μώλωπες και εκδορές στα άκρα. Η καρδιά του πετάρισε.Και ξέκοψε και απ’ το κοπάδι. 219 . ταλαιπωρημένος θα είναι οπωσδήποτε.

6. από το Ιράν ως την Ινδία και το Αφγανιστάν. επειδή λείπει κάποιος καθηγητής. Η χαμένη βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. ενώ απέναντί του κάθεται μία παρέα νεαρών.4. Πώς θα αφηγηθείτε το περιστατικό στους φίλους σας αμέσως μετά. 39-40.3.1. Έτσι. στηρίζεται με δυσκολία σε μια χειρολαβή.4.3.3. Ένας ηλικιωμένος κύριος. 5. Α Χάρη στα όπλα των Μακεδόνων. Από τα αποσπάσματα που ακολουθούν έχουν αφαιρεθεί τα ρητά σχόλια των συγγραφέων. κυρίαρχη κάστα σ’ ολόκληρο τον γνωστό κόσμο: από τη Σικελία ως τη βόρειο Αφρική. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου 5. με όλη τη συναισθηματική φόρτιση που σας προκάλεσε.4. Αφηγηθείτε το γεγονός στη μητέρα σας. οι Έλληνες είχαν γίνει.5. Πώς νομίζετε ότι θα αφηγηθεί αργότερα το συμβάν στη σύζυγό του. όπου σταμάτησε ο Αλέξανδρος. μέσα σε λίγα χρόνια. Την ώρα που το τμήμα σας γράφει έκθεση στο διπλανό γίνεται φασαρία. 5.. Οι Έλληνες δεν μάθανε τις γλώσσες των καινούργιων υπηκόων τους αλλά αντιλήφθηκαν ότι για να τους εξουσιάσουν έπρεπε να τους καταλάβουν και για να τους καταλάβουν έπρεπε να συλλέξουν και να μεταφράσουν τα βιβλία τους. όρθιος στο λεωφορείο. 220 . Αλεξάνδρεια. Αθήνα 1990.5. για να δικαιολογήσετε τη χαμηλή επίδοσή σας στη συγκεκριμένη έκθεση. γεννήθηκαν βασιλικές βιβλιοθήκες σε όλες τις ελληνιστικές πρωτεύουσες: Κάνφορα Λ. από τη Βαλκανική χερσόνησο ως τη Μικρά Ασία. τα οποία κάνουν σαφή την οπτική γωνία που θέλουν να μεταδώσουν στον αναγνώστη. σσ. Να βρείτε σε ποιο κείμενο ανήκει καθένας από τους σχολιασμούς (ένας από αυτούς περισσεύει). Ένας οδηγός τραυματίζει μπροστά σας ένα ζώο και εξαφανίζεται. 5.

. Χάθηκε ν’ αγοράσετε μπρε.................. θες γιατί δεν τόλμησε να εναντιωθεί....... Κέδρος...................... τη στράβωσε μέσα στην πετρωμένη παλάμη του κι απέ την πέταξε στο τζάκι............ Δεν έχουν προλάβει οι φοιτητές να τελειώσουν την πρώτη στροφή.. μερικοί σπουδαστές πιάνονται και βασανίζονται από τους καραμπινιέρους...........................» Α.......... ....... ................. Μπουκουμάνης...................................... Όταν πια έχει γεμίσει ο χώρος.................. Για να μάθετε να ξοδεύετε τον παρά σας σε τέτοια παλιοπράματα....... Η οδός Πανεπιστημίου γεμίζει από Ελληνόπουλα που τα κυνηγούν οι Ιταλοί..... Β Ο αδερφός μου ο Γιώργης δεν μ’ ακολούθησε................................................... .... Μόλις της μίλησα τρόμαξε κι έδειξε κατάπληκτη........ ................ Κι ομολογώντας την αλήθεια είπε: «Το έκανα χωρίς να το σκέφτομαι καθόλου...... ευτυχισμένο κορίτσι άνοιγε τρύπες με μία πυρακτωμένη μασιά στην από ξύλο καρυδιάς επένδυση του τζακιού της αίθουσας των δασκάλων....................................... Κείνος τη χούφτωσε.. Ο κόσμος στέκεται ξαφνιασμένος και δακρύζει........... Θεωρία και πράξη της αντιαυταρχικής εκπαίδευσης....... πλησίασε τον πατέρα........ Λιναρδάτου Σ............... 221 ...... σ..... 12............. Αθήνα 1997...................................... 197. . Δημακόπουλο........ κάνα τετράδιο........ Ματωμένα χώματα.............................................. του παρέδωσε την τρουμπέτα κι έμεινε να τον κοιτάζει μ’ ανοιχτά τρομαγμένα μάτια...................... συγκεντρώνονται πάλι οι φοιτητές................................................ σ......... Γ΄ τεύχος.. Νηλ.... ξαφνικά οι εκατοντάδες τα νεανικά κορμιά γονατίζουν....Β.. -Να λεχρίτες! έκανε...... Οι φοιτητές στην Αντίσταση. 281..... σ.. κάνα μολύβι! Διδώ Σωτηρίου.................................................................. Ο.......... Κόνδη.... Η διαδήλωση σκορπά...............Ε..........Δ.. ..................... θες γιατί δε μυρίστηκε τον κίνδυνο..... Στους: Σκουλάτο............................ Σ...... Γ Την άλλη μέρα 25 Μαρτίου. Αθήνα 1972...................... όπου ορμούν οι έφιπποι καραμπινιέροι και χτυπούν με σπάθες................... ............. μπροστά στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου....................................... μέσα στην καρδιά τώρα της Αθήνας......................................... Ξεσπά ο Εθνικός Ύμνος............. Ιστορία νεότερη και σύγχρονη................................................. Δ Κάποτε παρακολουθούσα με πόση φυσικότητα ένα φυσιολογικό.................... Αθήνα 1979..............

.Ε Ο Λόρδος Μπάυρον συνήθιζε να πίνει ένα ποτήρι νερό κάθε απόγευμα η ώρα έξι ακριβώς... Μοιάζετε χαμένοι σ’ έναν δικό σας κόσμο».... 6.. ... σ.......................... 5. Μ................. ................... 222 ...... Κέδρος.... 1... Στην εποχή μας.............. Το ποτάμι πια δε σταματά................... η οποία δεν ελεγχόταν από τη συνείδηση........ Εν λευκώ. Ελύτης.................... Μάταιος κόπος... Σεφεριάδου....................... 2.. ΣΤ Τότε πρόσεξαν πως η αίθουσα είχε αδειάσει........ να τους κεράσουνε... Ο δρόμος είναι η χαρά..... «Συγγνώμη» τους λέει ένας νεαρός.. Αθήνα 1991............ Καθώς βγαίνω βλέπω μια παρέα νέων παιδιών.. Ο Πούσκιν.... τα γκαρσόνια είχαν κιόλας μαζέψει τις καρέκλες....... πήραν μαζί τους ερωτευμένους σ’ ένα διπλανό μπαράκι.. 4.... «Ώστε υπάρχουν ακόμη τέτοιοι έρωτες........ αν έχεις προσέξει.......... είχανε κι εκείνοι τις μικρές τους συνήθειες. πιο συχνά παίρνουνε οι νέοι κουράγιο από τους γέρους................. Μα αυτό πρέπει να το γιορτάσουμε» φώναξε μια κοπέλα.. .. Ήταν μια συμβολική ενέργεια. ............... «Είμαστε δυο ερωτευμένοι που ξανασμίγουν ύστερα από μισόν αιώνα» είπε ο Σπύρος....... τι λέτε.... Ήταν η μεγαλύτερη αποκάλυψη της ζωής μου............................... σ. Όχι μόνο ως στοιχεία γοήτρου αλλά ως όργανα κυριαρχίας.... Ο Λένιν εννοούσε να βρίσκει τους κοντυλοφόρους του εκεί που τους είχε αφήσει και με την ίδια σειρά........ 417....... 7... Ο........... Ήταν η πρώτη φορά που αντικρύστηκα με την τύφλωση της εξουσίας κι αναστατώθηκα......... τη δική τους αντίληψη για την τάξη....... ευθύς που τελείωνε το γράψιμο.... Ήταν όλοι τόσο ενθουσιασμένοι............. Οι μεγάλοι μας ρομαντικοί κι επαναστάτες............................. Αθήνα 1993.... Λ................................... 340.................... όπως βλέπουμε....... 3... ξανάβαζε τα βιβλία στην προκαθορισμένη θέση κι απαγόρευε στους υπηρέτες του να τ’ αγγίξουν..... «σας κοιτούσαμε τόσες ώρες κι αναρωτιόμασταν ποιοι είσαστε. Ίκαρος. παρά οι γέροι από τους νέους.... Πού να ξερα πως σ’ ολόκληρο το βίο μου μ’ αυτήνα θ’ αντιπάλευα...................

Ξαφνικά.4.2. 223 α) Επιτιμητικός β) Νηφάλιος γ) Επαινετικός δ) Επιθετικός ε) Ειρωνικός . «Κι αν είσαι και παπάς με την αράδα σου θα πας» του λέω χαμογελώντας και του δείχνω τους πελάτες που είχα μπροστά μου. οι συνάδελφοι αναγνώρισαν το δίκιο μου και πήραν το μέρος μου. εμφανίζεται ο κ.5. Να συνδέσετε τα στοιχεία της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β. 2. ανοίγει η πόρτα. βέβαια. Την ώρα εκείνη εξυπηρετούσα έναν πελάτη και άλλοι δύο περίμεναν στη σειρά. Και τότε αυτός ο αναιδής τι κάνει. ώστε να φανεί ο τόνος που εκφράζει κάθε αφήγηση (ένας δε θα χρησιμοποιηθεί). 4. Αργότερα. Πηγαίνει κατευθείαν στον διευθυντή να με αναφέρει ότι τον καθυστερώ χωρίς λόγο. 3. σύμβουλος και έρχεται κατά πάνω μου. Α Β 1.

..................Λ.......... Μ...... Παίζει στο θέατρο και η Ελπίδα... συμβούλου και να τον εξυπηρετήσω ιδιαιτέρως.................. Ήταν νόστιμο κορίτσι μα η ιστορία δεν θυμάται να πήρε συνέχεια.................... στ) Ενθουσιώδης 5..) Έβγαλε ασυναίσθητα τη φυσαρμόνικά του από την τσέπη του παντελονιού............. Φύλλα Φτερά... Αθήνα 1983......... Α΄ Λυκείου.. και αρχίνισε να παίζει. ............... που μου παριστάνει και το φίλο..................................... Κ. Κάποια σχολική παράσταση................. Ο ίδιος παίζει κάποιο ρόλο αξιωματικού.. ..............5... 313.5................. σ.. «Στου Χατζηφράγκου»..........................Ν..... εκεί που είχε σηκωθεί. ...... Γ Μια άλλη φορά.............. Ερωτήσεις συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης Να βρείτε σε ποια από τα παρακάτω αποσπάσματα η εστίαση είναι εξωτερική (μηδενική) και σε ποια είναι εσωτερική............................ σ.................... Αλεξανδρόπουλος......... Είτανε μάλιστα η πανσέληνος του Αυγούστου....................... νύχτα με πανσέληνο.... βουτηγμένη στα βαθιά βαθιά της μνήμης.......... Δε θυμάται τις λεπτομέρειες.... αμυδρά........................... είπε πως έπρεπε να λογαριάσω τις υποχρεώσεις του κ.... Κ.. λοφία και άστρα και μαθαίνει πως τα κορίτσια κάτι ψιθυρίζουν γι’ αυτόν.. Β Ο Τζώνης στεκότανε στην ίδια θέση.......... Πολίτης...... κατά τα λεγόμενά του πάντα.... Μόνο ο Γιώργος................... το θυμόμουν αμυδρά.. Ο κινηματογράφος «Το Πάνθεον»............ ...... (... 131.... Φοράει ωραία στολή. Α Βέβαια..... Πολύτυπο........ Να δικαιολογήσετε τις απαντήσεις σας.............................. η πιο λαμπερή και η πιο μεθυστική της 224 ..... οργάνωσε μια μνημειώδη ποιητική συγκέντρωση στο λόφο του Φιλοπάππου..

.......... Κ............. ειδεμή αυτά τα γεγονότα θα έμεναν εντελώς ανεξήγητα....................... Γ.χρονιάς........ .......................... Αθήνα χ.. Το παλιό μας σπίτι........... ... σ... «Αρχείον». Γ.. Δεν ήξερε ν’ απαντήσει πού ακριβώς βρίσκεται το Γαλαξίδι και ο δάσκαλος το τιμώρησε....... Α΄ Λυκείου....... 373.............. μιαν άλλη μέρα. 225 ......... Κέδρος............................. Αθήνα 1980......................................................... γύρισε από το σχολείο το μικρό παιδί κλαμένο............... Δ Τα μεσημέρια δεν ξάπλωνα.... 18..... Ε Πολύ αργότερα.............. ......Λ..................... Σαράντη............. Καθόταν κοντά στο πιάνο μου...................... δε θυμάμαι αν ήταν η δεύτερη ή η τρίτη... Εστία............................... . Γ......... σ..... ήταν μια συνήθεια που μου είχε μείνει από μικρή..... Εστία.......1........... Θεοτοκά........... θα με θυμάσαι.......... 12.... για τούτο και συνέβηκαν.. Τα ψάθινα καπέλα....... Ευριπίδης Πεντοζάλης...... είπε ο καπετάν Αντρέας.............. ........ Πεντζίκης................................... ρωτούσε........................................................................ Αθήνα 1978....... Μ..... Λυμπεράκη........ όταν νόμιζα ότι το να μην ξαπλώνει κανείς το μεσημέρι είναι πράξη επαναστατική.................χ.................. ....... Έφτανε μόλις ως τα κηροπήγια και έκλαιγε με λυγμούς σε μια μπαλάντα του Σοπέν.............. Όταν θα γίνεις πολύ σπουδαία....Είσαι σίγουρος λοιπόν πως ήτανε σκύλος..... που δείχνει θέληση και ψυχή ανεξάρτητη........................... ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ 6..... ο καπετάνιος τον παρακάτω διάλογο......... ............. 6............. βέβαια.... όλα τα παράξενα πράματα που μας διηγήθηκε.... ....... ΣΤ Η Αλίκη ερχόταν κάποτε και με αγκάλιαζε............... Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης Πώς αφηγείται.........................Ν...... 13.... τοποθετώντας το περιστατικό στο χώρο και το χρόνο............. σ............... μετά από καιρό..................... σ..................................... Κοιτούσε και τότε ίσια στα μάτια.....

6. 226 . Εκείνη έκανε την αρχή. Έχω έχθρητα με το σκύλο από τότε που ’κοψε το ποδάρι του Ανέστη. Όταν αποφάσισε να επιστρέψει στη ακαδημαϊκή κοινότητα. πέρασε 6 χρόνια βολοδέρνοντας. Τι άνθρωπος ήταν ο πατέρας μου κατά τη γνώμη της. Τέρμα. Μια αλλόκοτη κοπέλα με φορέματα άλλης εποχής και τυφλή γάτα είχε τον πατέρα μου για πρότυπο. καθώς και τις σκηνοθετικές οδηγίες που θα δίνατε στους ηθοποιούς. .2. Δεν ήσουν με τη μηχανή. στην περίπτωση που θα θέλατε να ζωντανέψετε τη σκηνή έτσι όπως τη φανταστήκατε κατά την ανάγνωση του κειμένου. Πότε γνωρίστηκαν. Υποθέστε ότι εμπνέεστε από το ακόλουθο απόσπασμα και γράφετε μια θεατρική σκηνή βασισμένη στο διάλογο που περιέχεται σ’ αυτό. Και πώς άρχισαν να αλληλογραφούν. παντρεύτηκε. γιατί εκείνη παράτησε το Πανεπιστήμιο. Συναντήθηκαν ποτέ μετά τη συνταξιοδότησή του. 149. 123.Θα σας τραβούσε στο βυθό. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 6. σ. ο πατέρας μου είχε κλειστεί στο σπίτι.. Και μαχαίρι να ’χα πάνω μου. έπειτα ξεμάκρυνε.Αμ τότε δε μου γλύτωνε. Μιχαλοπούλου. Χρειαζόταν χρόνο και αποδείξεις για να εμπιστευθεί τους άλλους. Ερμής. Καστανιώτης. Αισθάνθηκα περίεργα. Εγώ στα φοιτητικά μου χρόνια είχα για πρότυπο τον Αλ Πατσίνο. Στο 2ο έτος του Πανεπιστημίου. Πολύ κλειστός. Το πρότυπό της. Προσπάθησα να σκοτώσω το μισάωρο μιας τυπικής επίσκεψης με ηλίθιες ερωτήσεις. χώρισε. θα ’πεφτα στο γυαλό. Του έστειλε μια χριστουγεννιάτικη κάρτα. χαμογέλασε ο καπετάνιος. Α. Να γράψετε τον διάλογο. Κ. Να ’χα ένα καμάκι δε μου γλύτωνε.1. Γυρόφερε τρεις φορές το καΐκι.2. Ασπρόγκριζος. Αθήνα 1975. σ. Γιάντες. Κοντά δυο οργιές μάκρος. . .Όπως σε βλέπω και με βλέπεις καπετάνιε. Όχι. Μπορεί να ’ναι ο ίδιος. Αθήνα 1997. ήταν ο αγαπημένος της καθηγητής.Να στείλουμε μήνυμα και στ’ άλλα ψαροχώρια πως φάνηκε καρχαρίας. Πολίτη.

Επειδή σκοπεύετε να δοκιμάσετε τις δυνάμεις σας σε ένα λογοτεχνικό περιοδικό. για να παρακολουθήσω τη συνέχεια. Βγαίνω από το αυτοκίνητο και ακολουθώ την πορεία του. Επιχειρείτε τρεις παραλλαγές.2. νεογέννητα γατάκια! Το κείμενο που μόλις διαβάσατε αποτελεί την πρώτη καταγραφή μιας πρόσφατης εμπειρίας σας. Αποφεύγετε να συμμετάσχετε σε μία φιλική συγκέντρωση. 7. Ξαναφαίνεται σχεδόν αμέσως. Ετοιμάζομαι να βγω από το αυτοκίνητο. του δέκτη. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης Αφού διαβάσετε το παρακάτω κείμενο. αφήνοντας την πόρτα ορθάνοιχτη. Κοιτάζω μέσα. Εμφανίζεται ένας κύριος με πιζάμες και παντόφλες.α.2.α. α.1. διασχίζει το δρόμο και στρίβει στη γωνία. Ο χρόνος του πομπού. β) πρόδρομη αφήγηση και γ) αφήγηση σχολιασμένη από τον αφηγητή.1. Προτιμώ να μείνω στο αυτοκίνητο. Σε πέντε λεπτά επιστρέφει τρέχοντας και χώνεται με βιασύνη μέσα στο σπίτι. πώς φαντάζεστε ότι θα περνούσατε.7. επειδή μαντεύετε ότι η ατμόσφαιρα θα είναι πολύ ανιαρή. Τρία ολοζώντανα. ρίχνει μια γρήγορη ματιά στο δρόμο και χάνεται μέσα. να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν. ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ 7. Τώρα είναι μεσάνυχτα. προσπαθείτε να κάνετε την αφήγησή σας πιο καλοδουλεμένη και ενδιαφέρουσα. 227 . Ποια από τις τρεις παραλλαγές σας προτιμάτε και γιατί. επιδοκιμάζοντας παράλληλα την απόφασή σας να απόσχετε. όταν βλέπω την πόρτα της απέναντι κατοικίας ν’ ανοίγει ξαφνικά. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 7. των γεγονότων 7. Το ίδιο βράδυ εξηγείτε στους οικείους σας.α. Κατεβαίνει τις σκάλες. Λίγο πιο κάτω στο στενό ανακαλύπτω την κούτα. με ένα χαρτόκουτο στην αγκαλιά. τις οποίες θα παρουσιάσετε στον συντάκτη για να διαλέξει: α) αναδρομική αφήγηση.

εξιστορείτε σύντομα στη μητέρα σας τις εμπειρίες που αναμένετε από το ταξίδι. Το φιλικό σας πρόσωπο στο εξωτερικό με το οποίο αλληλογραφείτε αρκετά χρόνια σας προσκαλεί το καλοκαίρι για ένα δεκαήμερο στο σπίτι του.1. Αργότερα αφηγείστε σύντομα την περιπέτειά σας.2.3. Την επομένη αφηγείστε το περιστατικό σ’ ένα συγγενή που συμμερίζεται την επιθυμία σας. πλοίο ή αεροπλάνο) δημιουργήθηκε κάποιο πρόβλημα που σας τρόμαξε.7. 7. ώστε να διαλύσετε τις επιφυλάξεις της.3.α. Ο χρόνος του πομπού και του δέκτη της αφήγησης δεν ταυτίζονται α) στην απ’ ευθείας μετάδοση ενός ποδοσφαιρικού αγώνα β) σε μία ζωντανή τηλεοπτική συζήτηση γ) στην υπηρεσιακή αναφορά δ) στην προφορική κατάθεση μάρτυρα στο δικαστήριο. 7.α.4. όπου ο χρόνος του αφηγητή είναι προγενέστερος από το χρόνο του δέκτη. Η απόφασή σας να επιλέξετε το επάγγελμα του ζωγράφου προκάλεσε την έντονη αντίδραση των γονέων σας. αλλά ευτυχώς ξεπεράστηκε. Ο χρόνος του πομπού και του δέκτη της αφήγησης μπορούν να ταυτίζονται α) στο μυθιστόρημα β) στο ημερολόγιο γ) στα απομνημονεύματα δ) σε μία τηλεφωνική συζήτηση. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου 7.α. 2. Να βάλετε σε κύκλο τις σωστές απαντήσεις 1. Κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού (με αυτοκίνητο. όταν ο συγγραφέας α) γράφει ένα μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας β) σχεδιάζει το μέλλον 228 .2. 7.3.2. 3. Γεμάτος/η χαρά. αναφέροντας και στοιχεία από την ιστορία της σχέσης σας με τη ζωγραφική.2. τρένο.α. Ο χρόνος του πομπού είναι μεταγενέστερος από το χρόνο των γεγονότων. Επιλέξτε τη μορφή που θα δώσετε στην αφήγησή σας και γράψτε το σχετικό κείμενο.α.

† γ) που χρειάστηκε ο συγγραφέας να γράψει την ιστορία. προσωπικό ημερολόγιο. Σεφέρη 7. ιστορικό έργο. 4. αναμετάδοση αθλητικού αγώνα. «Εσωτερικός» ή «εσωκειμενικός» είναι ο χρόνος α) στον οποίο εκτυλίσσονται τα γεγονότα που αποτελούν † την ιστορία της αφήγησης. 3. † δ) που χρειάστηκε ο αναγνώστης να διαβάσει την ιστορία. † γ) πύκνωση του χρόνου. έχουμε: 229 . Ο χρόνος του πομπού είναι προγενέστερος από το χρόνο των γεγονότων α) στα ομηρικά έπη β) στην «Αποκάλυψη» του Ιωάννη γ) στον Ύμνο εις την Ελευθερία του Δ. Αφήγηση αναμνήσεων. 7. † δ) παράταση του χρόνου. αρχίζοντας από την περίπτωση με τη μικρότερη διαφορά.3. † β) των πραγματικών γεγονότων. σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο.3. 2. Όταν ο χρόνος της αφήγησης έχει μικρότερη διάρκεια από τον χρόνο της αφήγησης έχουμε: † α) αναχρονία. Να κατατάξετε τα παρακάτω είδη κειμένων ανάλογα με το χρονικό διάστημα που χωρίζει τον πομπό από τον δέκτη. 1.α.3. Να επιλέξετε την κάθε φορά σωστή απάντηση.2.γ) γράφει μία βιογραφία δ) προειδοποιεί για τις συνέπειες που μπορεί να εμφανίσει μια ασθένεια. αυτοβιογραφία. Όταν ο χρόνος της αφήγησης έχει μεγαλύτερη διάρκεια από το χρόνο της ιστορίας.α. † β) πρόδρομη αφήγηση. Σολωμού δ) στο ποίημα «Ελένη» του Γ.

α) αναδρομική αφήγηση..α.4.1.α. 230 . παρ’ όλο που υπήρχε προειδοποιητικό σήμα ότι † † βρίσκεται κοντά σε σχολείο. Το αυτοκίνητο έστριψε με μεγάλη ταχύτητα και συνέχισε. Στο κείμενο που διαβάσαμε διαπιστώσαμε ότι ο αρθρογράφος παρουσιάζει με ιδιαίτερη οξύτητα † † το πρόβλημα της ανεργίας. Ναι Όχι 1. Με μεγάλη μου χαρά σου γράφω. παιδιά μου. † β) άπλωμα του αφηγηματικού χρόνου. 3. Παρακολούθησα όλη τη σκηνή κ. που τα βρίσκετε όλα † † έτοιμα. Να σημειώσετε Χ στα παρακάτω τετράγωνα στις περιπτώσεις που ο χρόνος του αφηγητή μπορεί να ταυτίζεται με εκείνον του δέκτη και να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας (Ναι: ταυτίζεται. 7. να σου εμφανίζεται μπροστά του † † η νεράιδα! 5. δ) διαλογική σκηνή. Ερωτήσεις συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης 7. το παλικάρι προχωρούσε μέσα στο δάσος . Όταν ο χρόνος της αφήγησης έχει ίση διάρκεια με το χρόνο της ιστορίας. Όχι: δεν ταυτίζεται). 2. Όχι όπως εσείς. Η δική μας η γενιά πέρασε δύσκολα χρόνια.. τότε έχουμε † α) συνοπτική παρουσίαση της ιστορίας. 4. Αστυνόμε. β) αφήγηση πλασματικών γεγονότων. που λέτε. γ) αναλυτική παρουσίαση των γεγονότων. Καθώς λοιπόν.4. † † † † 4. † δ) σκηνή. για να σου ανακοινώσω ότι η υποτροφία μου εγκρίθηκε και † † τον επόμενο μήνα φεύγω για το εξωτερικό. † γ) παρουσίαση ασήμαντων γεγονότων.

...................................... Όλο το απόγευμα χθες η δόξα της Αττικής......6. Ράνσιμαν... σ............................. H................................. Σ........... σσ.... Το δρομολόγιο έλεγε πως θα φτάναμε στις 12................................................. Εισαγωγή στο αρχαίο θέατρο.......... ήμασταν κιόλας έξω από την Πόλη............... ..................... Καρδαμίτσα.................... 17-18...........................) Σήμερα πρωί σαν ξύπνησα.................................4... Αυτός είχε ελπίσει................................................................... Να δικαιολογήσετε τις απαντήσεις σας.... Να κατατάξετε τα ακόλουθα αποσπάσματα κειμένων.. οι οποίο θα όφειλαν αφοσίωση σ’ αυτόν μάλλον παρά στον αυτοκράτορα Βαλδουίνο της Φλάνδρας ή τους Βενετούς............ Β Βράδυ................ Ως τώρα καιρός γλυκύτατος. † † 7...... Θάλασσα χαρτί............ ώσπου νύχτωσε. Μ...... μάταια.........2..... Αθήνα 1977........ ανάλογα με το χρονικό διάστημα που χωρίζει το χρόνο του πομπού από το χρόνο των γεγονότων..... ...................(........ μαρκήσιος του Μομφερράτου................ .Ε. Σεφέρης.................... να γίνει αυτοκράτορας στην Κωνσταντινούπολη............................ ... αρχίζοντας από την περίπτωση της μικρότερης διαφοράς..... 109....α......Τ.... Γ... Σαν ο Δαμιανός τελείωσε την Τρίτη του ελληνικού.. Μέρες Γ΄ .... Blume.....Ι..... ..................... Αθήνα 1986 σ.. Αθήνα 1980. 231 . Ίκαρος........... Στο κρεβάτι μου......... Αύριο τρεις πρωί φτάνουμε στην Κωνστάντζα........... Μιστράς.. Αντί γι’ αυτό αναγνωρίστηκε άρχοντας της Θεσσαλονίκης και σκόπευε να δημιουργήσει στην Ελλάδα υποτελή κρατίδια Σταυροφόρων............................................... Α Το στρατό των Φράγκων οδηγούσε ο Βονιφάτιος...... ............... Στην Αθήνα γίνονταν προς τιμήν του συνολικά τέσσερις γιορτές και μάλιστα όλες κατά τους χειμερινούς και εαρινούς μήνες..-D.......... Γ Ο Διόνυσος σύντομα ξεπέρασε σε δημοτικότητα τους περισσότερους θεούς....... 30.... ο γερο-Φραντζής είπε πως αρκετά γράμματα είχε μάθει...............

.................. χρησιμοποιώντας πρόδρομη αφήγηση......... Καστανιώτης.β... Ήταν η εποχή που συζητούσαμε τη ζωή. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 7.... Συναντάτε στο δρόμο έναν παλιό σας φίλο......... 175-176.... 7. με τον οποίο η σχέση σας πέρασε κρίση.... μοιράζομαι το χρόνο μου με αυτούς που κάποτε υπήρξαν φίλοι μου...2........β..β.Δ Τώρα που βρίσκομαι κι εγώ στο τελευταίο κατώφλι της ζωής...... γενικά........... σσ... τους δρόμους......1... που έχω διανύσει έναν ολόκληρο κύκλο... 2............ τα μαγαζάκια...1..... .......... Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης 7. Πρόσφατα ανακαλύψατε ένα παιδικό παιχνίδι που κάποτε αγαπήσατε ιδιαίτερα......β..... τι θέλαμε να μάθουμε από τους ποιητές και τους φιλοσόφους............ ......1......β. 7.. Αργότερα........ χρησιμοποιώντας αναδρομική αφήγηση..1... τα καλντερίμια.......... Ο χρόνος της ιστορίας και ο χρόνος της αφήγησης 7.. σας βοήθησε να γνωρίσετε τον τόπο. Κάρολος Κουν..... Να γράψετε το σχετικό κείμενο... Κάνουμε θέατρο για την ψυχή μας.... τις ατέλειωτες συζητήσεις που έκανα με τους φίλους μου.. Αθήνα 1988.. Το αντίθετο συμβαίνει τώρα. Αφηγηθείτε αυτό το ταξίδι στην επιστολή προς ένα φιλικό σας πρόσωπο. Θυμάμαι την Πόλη...... τότε που έπρεπε να διαλέξουμε τι μας τραβούσε περισσότερο στη ζωή..................... την αναπολώ. 232 ......... που τελικά σας ξενάγησε και.. 7. αφηγείστε σύντομα στο ημερολόγιό σας αυτή την ιστορία........ σκέπτομαι τι μου έδωσε........β. Δεν συζητάω τη ζωή........ Ταξιδεύετε με την οικογένεια ή την παρέα σας με προορισμό μια πόλη ή ένα νησί που επισκέπτεστε για πρώτη φορά. Ποια χρονική σειρά (πρόδρομη-αναδρομική) θα ακολουθήσετε αφηγούμενος/η στη μητέρα σας τις αναμνήσεις που σας ξύπνησε.2.... Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού γνωρίζεστε με έναν/μία κάτοικο της περιοχής...1..

Αφηγηθείτε το περιστατικό στους συμμαθητές σας. Να βρείτε τις αντιστοιχίες ανάμεσα στα στοιχεία της στήλης Α και σ’ εκείνες της στήλης Β. γνωρίσατε μερικά παιδιά. Σ’ έναν φιλικό αθλητικό αγώνα με το γειτονικό σχολείο. Να αντιστοιχήσετε τα στοιχεία της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β. Ένα στοιχείο της στήλης Α περισσεύει.β.3. Άνοιξε αποφασιστικά την πόρτα. 2. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου 7. φήγησης ε) Χρόνος γεγονότων = χρόνος αφήγησης 6. Σ’ ένα χρόνο μετά από εκείνη την ημέρα ο Γιάννης θα συναντούσε πάλι α) Αναδρομική αφήγηση τη Μαρία. Η ιστορία μας αρχίζει πριν από πολλά χρόνια. ώστε να χαρακτηριστεί κάθε φορά η διάρκεια και η συχνότητα με την οποία 233 . Μέσα σε μια ώρα κατάφερε να ετοιμαστεί για το ταξίδι.3. έβγαλε το καπέλο του και κάθισε σε μια πολυθρόνα κρατώντας το στα χέρια. Τότε ο Γιάννης θυμήθηκε εκείνη τη μοιραία συνάντηση με τη Μαρία πριν γ) Χρόνος γεγονότων > χρόνος αφήγησης από αρκετά χρόνια. Α Β 1. Ένα από αυτά. έριξε μια ματιά γύρω του. χρησιμοποιώντας πρόδρομη αφήγηση. β) Πρόδρομη αφήγηση 3. λίγες ημέρες αργότερα.1. 7. 4.β. πέ- δ) Χρόνος γεγονότων < χρόνος α- ρασε μέσα.3. όταν ακόμη δεν υπήρχαν ραδιόφωνα και τηλεοράσεις.2. Σε χρόνο λιγότερο απ’ όσο χρειάζεται κανείς να το αφηγηθεί. ο μικρός κατέβηκε τη σκάλα γλιστρώντας από την κουπαστή. 7.2. σας χάρισε ένα εισιτήριο στο λεωφορείο και αποφύγατε την πληρωμή προστίμου.7.β. 5.2.β.

. Για α) Πρόδρομη αφήγηση ένα δευτερόλεπτο φαντάστηκε μία συνέχεια που τον ανακούφιζε: κανείς δεν ήταν στο γραφείο.β. Από εκείνη στ) Σκηνή τη συνάντηση πήρε. 3. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί αναδρομική αφήγηση... Προχώρησε αργά και στάθηκε μπροστά δ) Επιβράδυνση της αφήγησης του. Εκείνος σήκωσε το κεφάλι απορημένος και ε) Επιτάχυνση της αφήγησης τότε θυμήθηκε. Ξερόβηξε.3... Βγαίνοντας από το γραφείο ο νεαρός ορκίστηκε να μην ξαναπεράσει ποτέ το κατώφλι. το θάρρος να του ζητά αύξηση. Όμως όχι. Ο νεαρός δίστασε πριν κτυπήσει την πόρτα του κ. η β) Αναδρομική αφήγηση φυγή θα σήμαινε αδυναμία να χειριστεί το πρόβλημά του. 4. Α Β 1. Ίσως και ο ίδιος μέσα στην ευθυμία του να είχε δώσει κάποια υπόσχεση. Πού να θυμάται . 1. φαίνεται. Καταλάβαινε ότι έπρεπε να ξεπεράσει επιτέλους τη συστολή του. όταν: 234 ..3. 2. -Κύριε διευθυντά. σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο. Πριν από μερικές μέρες κατά τύχη βρέθηκαν σε κάποιο φιλικό σπίτι και αντάλλαξαν δυο κουβέντες. έπρεπε να τολμήσει. είπε δειλά. διευθυντή. άνοιξε διστακτικά και τον είδε σκυμμένο γ) Επανάληψη γεγονότος στο γραφείο του πάνω σ’ ένα βουνό από έγγραφα. Μετά από το τρίτο κτύπημα. Πού να φανταζόταν ότι σε μια εβδομάδα θα εισέβαλλε θριαμβευτικά ανεμίζοντας στο χέρι την παραίτησή του: είχε προσληφθεί σε μία επίζηλη θέση με σχεδόν διπλάσιο μισθό! 7. ήρθα για ’κείνη την αύξηση .παρουσιάζονται τα γεγονότα της ιστορίας (ένα στοιχείο της στήλης Β δεν θα χρειαστεί). 5. Αμίλητος ξαναβυθίστηκε στη μελέτη των εγγράφων μέχρι αργά το μεσημέρι. Να επιλέξετε κάθε φορά τη σωστή απάντηση.

5. δ) παρουσιάζει γεγονότα που ο συγγραφέας θεωρεί σημαντικά. γ) παρουσιάζει εκ των προτέρων όσα πρόκειται να συμβούν. β) επιταχύνει την αφήγηση. δ) είναι πάντοτε στοιχείο αναχρονίας. γ) αναφέρει συχνά ένα γεγονός σε διάφορα σημεία του έργου.α) δίνει τα γεγονότα της ιστορίας του με τη σειρά που συνέβησαν. β) παρουσιάζει συνοπτικά τα γεγονότα. δ) ο χρόνος της αφήγησης έχει μικρότερη διάρκεια από το χρόνο της ιστορίας. β) αναφέρει γεγονότα προγενέστερα από το σημείο που βρίσκεται η ιστορία του. β) αναφέρει γεγονότα που πρόκειται να συμβούν στο μέλλον. Το άπλωμα του αφηγηματικού χρόνου: α) εξυπηρετεί το συγγραφέα που δεν έχει πολλά να πει. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί πρόδρομη αφήγηση. γ) κάνει πάντοτε την αφήγηση πιο βαρετή. δ) ο χρόνος της αφήγησης έχει την ίδια διάρκεια με το χρόνο της ιστορίας. 4. 2. γ) παρουσιάζει το ίδιο γεγονός πολλές φορές. δ) εστιάζει την προσοχή σε ένα σημείο της ιστορίας του και το παρουσιάζει με λεπτομέρειες. Αναχρονία παρατηρούμε στην αφήγηση. β) ο χρόνος της αφήγησης συμπίπτει με το χρόνο της ιστορίας. όταν: α) ο χρόνος της αφήγησης σταματά για ν’ αναφερθεί ένα άλλο γεγονός. 235 † † † † † † † † † † † † † † † † † † † † . Η πύκνωση του αφηγηματικού χρόνου: α) επιβραδύνει την αφήγηση. γ) ο χρόνος της αφήγησης έχει μεγαλύτερη διάρκεια από το χρόνο της ιστορίας. 3. όταν: α) ο χρόνος της αφήγησης έχει μεγαλύτερη διάρκεια από το χρόνο της ιστορίας.

....................... με τον ίδιο τρόπο που επενεργεί ο έρωτας... το εργαστήριο πυρήνων τέχνης που αποτελέσανε πάντοτε μερικά από πιο μεγάλα μυστικά της επιτυχίας του ελληνισμού....6... β) μπορεί να παρουσιάζεται σε πολλές σελίδες.... Β Και σαν την επαντρέψανε την Αρετή στα ξένα.............. άγγιξε τον ουρανίσκο μου.................. Να βρείτε σε ποια από τα ακόλουθα αποσπάσματα ο χρόνος των γεγονότων έχει μεγαλύτερη διάρκεια από το χρόνο της αφήγησης και σε ποια αυτή η διάρκεια είναι μικρότερη.... γ) πρέπει να αποφεύγεται από τον καλό συγγραφέα............. προσέχοντας κάτι καταπληκτικό που συνέβαινε μέσα μου......... 436. στάθηκε πάντοτε το πεδίο μιας αφομοιωτικής ενέργειας............ σ........................ ............β.................... .......) Του νεκρού αδελφού........ χωρίς να ξέρω την αιτία της.......................................................... Ανοιχτά χαρτιά.. Αστερίας.... ......................................... ήμουν εγώ..... † † † † 7........ σκίρτησα....... 236 .... Γ Αλλά τη στιγμή που η γουλιά........... Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας............ ακίνδυνες τις καταστροφές της...... ανακατεμένη με τα ψίχουλα του γλυκού.. κι εμπήκε χρόνος δίσεχτος και μήνες οργισμένοι κι έπεσε το θανατικό........... Μια γλυκιά απόλαυση με είχε κυριεύσει..... Ελύτης...4....1.. πλημμυρίζοντάς με με μια πολύτιμη ουσία: ή μάλλον η ουσία αυτή δεν ήταν μέσα μου.....4......................... απομονωμένη..... Μου είχε ξαφνικά κάνει τις περιπέτειες της ζωής αδιάφορες... Ερωτήσεις συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης 7..... Ένα γεγονός που στην πραγματικότητα διαρκεί ελάχιστες στιγμές: α) πρέπει να παρουσιάζεται εξίσου σύντομα.... ανύπαρκτη τη συντομία της.... δ) είναι πιο ενδιαφέρον από ένα γεγονός που διαρκεί πολύ....................... Ο....... κι οι εννιά αδερφοί πεθάναν (............ με την νοτιοανατολική Ασιατική ενδοχώρα της και με τα Αιγαιακά της παράλια.. ....... Α Η γη της Ιωνίας.........β........................... δημοτικό (παραλογή). Αθήνα 1974........

........... Ίκαρος.........4... Δ Κυριακή 30 Μάρτη 1941 Χτες το μεσημέρι στου «Αβέρωφ» με τον Ξεφλούδα.... -Πείνασα...................................... .. Στα ακόλουθα αποσπάσματα......... Ήταν στην πρώτη γραμμή έφεδρος αξιωματικός ως τώρα τελευταία που αρρώστησε............................... (Σημειώστε τους αριθμούς κατάταξης των κειμένων στα αντίστοιχα πλαίσια που ακολουθούν) † Α Είναι μια γλώσσα με πολύ αυστηρή γραμματική................... αρχίζοντας από το κείμενο με τη μικρότερη πύκνωση..... για την απόλυτη επικοινωνία ανάμεσα στους αξιωματικούς της γραμμής της φωτιάς και τους φαντάρους...... ... από την εποχή που δεν επήγαινε ακόμη σχολείο.............. 47............... Μέρες Δ΄ ...... σσ........ ............ Α΄ τεύχος................................. (.... Να κατατάξετε αυτά τα κείμενα ανάλογα με το βαθμό συστολής του χρόνου σ’ αυτά.... κρύωσα...... Αναζητώντας το χαμένο χρόνο................... τα γεγονότα διαρκούν περισσότερο από το χρόνο της αφήγησης............ .. Έκφραση-Έκθεση... που την έφκιασε μόνος του ο λαός...... για τους στρατιώτες του........................ σ.... ψείριασα μαζί τους.........Μ........) Γ.. το ίδιο μ’ αυτούς... Προυστ............ Σεφέρης................ Μιλάει μ’ έναν ενθουσιασμό που μόλις συγκρατεί...................................... 292-293.. Και την τήρησε με θρησκευτική προσήλωση και αντοχή αξιοθαύμαστη........... μέσα στις πιο δυσμε- 237 ..β........2......................... έγινε ξαφνικά στις 28 του Οχτώβρη πολεμιστής.. αυτός ο συγγραφέας των αποχρώσεων....... 7............... Αθήνα 1986...... Αυτός ο ειρηνικός άνθρωπος...................... λέει και το καταλάβαιναν πως ήμουν σαν κι αυτούς.......

να βουίζει σαν ποτάμι και να διασταυρώνεται κάτω από τη μεγάλη κάμαρα της πύλης που οδηγεί στην εξοχή... μαζέψαν τα πανιά τ’ απόθεσαν στο μελανό καράβι... όξω απ’ το πλοίο το πελαγόδρομο η Χρυσοπούλα εβγήκε.. 238 ..... Αθήνα 1986... 340. † Γ Ριζική ανακαίνιση και επέκταση του διονυσιακού θεάτρου άρχισε κατά την πρώιμη περίκλεια περίοδο... Α Η πολιτεία κοιμάται. Εισαγωγή στο αρχαίο θέατρο... 7..3... Όξω πετούν τις αγκυρόπετρες και την πρυμάτσα δένουν.Τ...Ι. ‘Ώσπου ήρθαμε εμείς με τα διπλώματα και τους νόμους να τον βοηθήσουμε.........χ....... Μ. σ...Ν..Λ. σ.... † Δ Στο ταχτικό μας λουκουματζίδικο. Α..... λύσαν τα ξάρτια και στο δίκρανο πλαγιάσαν το κατάρτι με δίχως ξάργητα... † Β Κι όταν εκείνοι στο πολύβαθο λιμάνι μέσα εμπήκαν. Ελύτης. όξω και τα σφαχτά του Απόλλωνα του μακρορίχτη εβγάλαν..-D... ο Μελετίου. Εν λευκώ.. 30. σ..... Ίκαρος. Ο.. σ...... όξω κι εκείνοι στο γυρόγιαλο της θάλασσας εβγήκαν. Τότε.. (. Ιλιάδα. Απρίλης.4... Να βρείτε σε ποια από τα ακόλουθα αποσπάσματα η αφήγηση είναι πρόδρομη ή αναδρομική και σε ποια έχουμε και τα δύο αυτά είδη αφήγησης.. Α..) Όμως ακόμα δεν είχε φανεί ο ήλιος......νείς εκατονταετίες. Τερζάκης......... μπαίνοντας με την παρέα του ένα δειλινό.....Κακριδή.......... . δε βρήκε τραπεζάκι αδειανό κι αναγκάστηκε να καθίσει αντίκρυ σ’ ένα άγνωστο φανταράκι. 22.Ε.... Μονάχα με την ανατολή του ήλιου θα σημάνει το βούκινο ψηλά στις βίγλες κι οι πόρτες των τειχιών θ’ ανοίξουν. Α΄ Λυκείου. Τερζάκης.. μετάφραση Καζαντζάκη. 288.. Να εντοπίσετε τα όρια αυτών των αφηγήσεων-μέσα-στις-αφηγήσεις και να δικαιολογήσετε τις απαντήσεις σας. ολοκληρώθηκε σταδιακά και διήρκεσε πάνω από μισόν αιώνα.β. Blume H. Αθήνα 1993... Αθήνα χ.. Η πριγκιπέσσα Ιζαμπώ. ένας κόσμος ανάκατος θ’ αρχίσει να ξεχύνεται στους δρόμους. Εστία.. Α 432-439... που απόσωνε ήσυχα και στοχαστικά τη μερίδα του.......... και λάμνοντας το αραξοβόλι πιάνουν...... Κ....

...............» Ο Δραγούμης είχε γυρίσει αλλού το κεφάλι του................» 239 ......................... Την είχε σηκώσει σαν φτερό και είχαν χαθεί μέσα στην μακεδονική ομίχλη: «Είναι αληθινή αυτή η ιστορία Ίων............ Δ Ο ίδιος απέφευγε να μιλάει για τα δικά του κατορθώματα.. Μιλούν................. Κάποιος Αλεξανδρινός τής είχε πει ότι ο Δραγούμης είχε μπει κάποτε καβάλα σ’ ένα άλογο......... Σεφέρης... Είκοσι χρόνια μετά το συγκεκριμένο απόγευμα.. Αθήνα 1988.... Β Πέμπτη 19 Οκτωβρίου Χτες ανεβήκαμε και τριγυρίσαμε στο κάστρο του Πάγου. Ίκαρος................................. έχουν μεγάλη νοσταλγία για το νησί τους...... Ρέα Γαλανάκη............................... Γ........................................................ ..... Απ’ ολάκερη την πόλη μόνο ο πλάτανος είχε γλιτώσει από τη φωτιά των Τούρκων....... Άγρα..........................................κάθε Μακεδόνας θα έκανε το ίδιο..................................... Αθήνα 1994.. όπως όλοι............... σσ..... Κάθε Μακεδόνας μπορεί να καβαλήσει ένα άλογο ......... ........ Μέρες Ε΄............... Το αρχαίο δέντρο στεκόταν ακόμη έξω από τα τείχη... Ένα απόγευμα μ’ ανέβασε ο πατέρας μου στο φρούριο και καθίσαμε στον πλάτανο........ μέσα σε μια εκκλησία για να σώσει μια Ελληνοπούλα που την πάντρευαν μ’ ένα Βούλγαρο...... σ.. θαυμάσια ελληνικά.... Γ Είχαμε γυρίσει από την Ιθάκη........................ Το μεσημέρι φάγαμε εκεί κοντά· το εστιατόριο το έχουν Τουρκοκρητικοί............... Θα υπογράφω Λουί........... Θυμάμαι εκείνον τον τσαγκάρη στην Άγκυρα που όλοι τον έλεγαν γρουσούζη και ανάποδο.............. όπως έκανε κάθε φορά που του ζητούσαν να μιλάει για τον εαυτό του: «Τι σημασία έχει.................» Κι ύστερα μ’ εκείνα τα γνώριμα ξεσπάσματα της φωνής του -που χώριζαν τον τυπικό διπλωμάτη απ’ τον φλογερό επαναστάτη: «Θα πρέπει να πας στη Μακεδονία...................... Μόλις του είπα «ίντα κάνεις σύντεκνε.................... Εγώ ήμουν γύρω στα δέκα........... ο θυμός των ανέμων τον έριξε μέσα σε μια νύχτα...... 217...........» ημέρεψε.................. 31-32................. ......................... Μόνο εκεί θα καταλάβεις ότι είσαι Ελληνίδα.. ..... Πηνελόπη...

........ 31-32. Νεκρός............. όταν κάθε πρωί έφερναν εκεί με τα καροτσάκια τους νεκρούς της περασμένης νύχτας............ ... Ε Στην αρχή της Σόλωνος. ξύλο....... εκεί που είναι τώρα το Πνευματικό κέντρο του Δήμου......... . Γερμανός........................................ Αναζητούσα πάντα τα παιδιά της δικής μου ομάδας.. συλλήψεις......... Η εκτέλεση.................... Γύριζα όλη την ημέρα στο κέντρο. Λίγο αργότερα πέρασα από το νεκροτομείο στην Ασκληπιού... όπως στις μαύρες μέρες του 41-42........ Μόνο μερικοί........ Κάτι........ μια ομάδα πέρασε δίπλα μου............................. Ένας μικρός Δεκέμβρης.. Νέα Σύνορα. τρέχοντας σχεδόν...................... Αθήνα 1994...... 240 ............ Τι.................... σ............ Όχι και να μας σκοτώνουν έτσι στη μέση του δρόμου! Δεν μπορούσα να πιστέψω ότι θα ξανάρχιζαν διώξεις.. 60......... Φ...........Η Δέλτα θα θυμόταν στα επόμενα τριάντα πέντε χρόνια τον ήχο της νεανικής εκείνης φωνής που έκανε να πάλλονται οι φύκιοι και οι καουτσουκιές που γέμιζαν τον κήπο της...... Σωμερίτης....... φυλακές........................... περίμενα κάτι που δε γινόταν.... Τραυματίας...... Είχε κόσμο..... σσ........ Πηγαίναμε συχνά με άλλα παιδιά και τα βλέπαμε..... Αθήνα 1985.... Μια αντίδραση..... Κάκτος.... Δεν ξαναβρεθήκαμε ποτέ όλοι μαζί...... Προσπαθούσαμε να καταλάβουμε το θάνατο.... Πρέπει να πήγαιναν στο νοσοκομείο «Ελπίς»............... Τα παιδιά κρατούσαν στα χέρια τους το σώμα ενός νεαρού άντρα. .. Ρ.

. 242 ........... Αστυνόμε.. ..................1... δεν αποδείχθηκε η ενοχή του.. Ήταν καθαρή ληστεία......... γράφοντας κάτω από κάθε πρόταση τη σωστή ή κυριολεκτική λέξη στη θέση της αντίστοιχης υπογραμμισμένης................ Μερικοί από τους μάρτυρες διαφόρων αξιόποινων πράξεων χρησιμοποιούν συναφείς λέξεις........... Η κλοπή στο βενζινάδικο........ τελικά.............................1... στις περιπτώσεις που αυτή η λέξη χρησιμοποιείται λανθασμένα ή που δεν χρησιμοποιείται με την κυριολεκτική της σημασία........ 1...................... όσο καιρό θα έλειπε στο εξωτερικό........ Ο ενάγων παρέμεινε αμίλητος στο εδώλιο σε όλη τη διάρκεια της δίκης..................... μη σημειώσετε τίποτε............ Όταν επέστρεψα στο μαγαζί..... ευτυχώς... 6............ 3.8.. 8. ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ 8... . 7......... ώστε η υπόθεση να μη φτάσει στα δικαστήρια.... Ο δικηγόρος υποστήριζε ότι οι διάδικοι έπρεπε να συμφωνήσουν προηγουμένως... 4.. κ.... χωρίς να γνωρίζουν τη σημασία τους ή για να προσδώσουν έμφαση ή και δραματικό χαρακτήρα στα λεγόμενά τους. έπειτα από λίγες μέρες στο σπίτι τους............. Ο διευθυντής της επιχείρησης έπεσε θύμα κατάχρησης πηγαίνοντας στο γραφείο του.... δεν είχε θύματα......... διαπίστωσα ότι έλειπαν όλα τα χρήματα..... Κατηγορήθηκε για υπεξαίρεση μεγάλου ποσού στην τράπεζα που εργαζόταν...... Η Αστυνομία συνέλαβε τους δράστες έπ’ αυτοφώρω.. αλλά εκείνος σφετερίστηκε ένα μεγάλο μέρος της... 5........... .... Του εμπιστεύθηκε την περιουσία του.............. ........... Αν θεωρείτε τη χρήση σωστή.............................................. 2.................... Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου 8........... .1... . Διορθώστε τους. αλλά.................. ...

.... καλά τους συνεταίρους του ούτε και τα λεφτά .... (Πρόκειται... (5) ............... Αυτός ο μάρτυρας δεν είναι αξιόπιστο πρόσωπο....... Όσο.... επίκειται) μεγάλος θρίαμβος. μέσα σε λίγα χρόνια ό.. ένας εργάτης.......... (του μέλλεται. (προμηνύεται............. πλησιάζει. προεξοφλείται) η τεράστια επιτυχία της.. Συνέχεια τον ορμήνευα ...... (Επίκειται..........1......... ήγγικεν....... επίκειται) η ώρα.............. (3) ........ εφόσον είναι υπόδικος.... (προβλέπεται......... Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες λέξεις με συνώνυμες επίσημου ύφους............ επικρέμαται.... αποδίδει τα αίτια στην κακή διαχείριση του γιου του ιδιοκτήτη. (9) .. ζυγώνει................ να πάψει να δουλεύει τσαπατσούλικα ........... Επιτέλους! (1) .... (ενδέχεται.... 8...................... πρόκειται) να πραγματοποιηθεί η πολυπόθητη συναυλία στο σχολείο μας........ επικρέμαται) η ώρα.τι με τόσο κόπο έφτιαξαν οι γονείς του...... ήγγικεν) αθρόα συμμετοχή φίλων και από τα γειτονικά σχολεία..........................................2...... αν δεν τηρηθούν οι υποσχέσεις που του έδωσε το δεκαπενταμελές......... ότι διάφοροι ξαφρίζουν .......... (10) . πράματα 243 ........ του φανέρωνα ότι ένας συνεταίρος του τον γδέρνει ...1.... από τα εισιτήρια που πουλήσαμε (4) ................ προμηνύεται.... 9......... ενδέχεται) μεγάλη τιμωρία. τους μέλλεται..... προμηνύεται.. οπότε (8) .......... Να συμπληρώσετε τα κενά των προτάσεων επιλέγοντας την κατάλληλη λέξη............ Μία επιχείρηση έκλεισε..... προμηνύεται.... τόσο οι διοργανωτές συναισθάνονται τις ευθύνες τους..... ................. Στη συζήτηση που ακολούθησε ανάμεσα στους εργαζόμενους και στην εργοδοσία........ του εργοστασίου κι έτσι ξεχαρβάλωσε .... (προεξοφλείται.. Πώς θα διατύπωνε τις ίδιες κατηγορίες ο δικηγόρος των εργαζομένων σ’ αυτή τη συζήτηση.. ενδέχεται) να δημιουργηθούν κάποια επεισόδια ή ζημιές........ Σύμφωνα με τα λεγόμενα του διευθυντή......... γιατί ήδη. «Δεν ζύγιαζε .......... (ενδέχεται.... επικρέμαται) να πληρώσουν για όλους..... πρόκειται) αλλαγή της στάσης του απέναντί μας........ Το επόμενο Σαββατοκύριακο (2) ..... προβλέπεται..3........ (6) .. με το παρακάτω κείμενο.......... 8.. επίκειται.. βέβαια. (του μέλλεται................. εφόσον (7) . (Ενδέχεται....

.. Ανακοίνωση διάγγελμα ενημέρωση υπόμνημα αναφορά εγκύκλιος κοινοποίηση ψήφισμα 1..... των άρρωστων παιδιών........................... τους από τις καιρικές συνθήκες και την ...............................4... προς τον ελληνικό λαό........... 8.. Η κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων της επιχείρησης αναβλήθηκε.1.. 2..... με .............. Ο αριθμός των εκδρομών που προβλέπεται να πραγματοποιηθούν σε ένα σχολικό έτος καθορίζεται με ... 3............... απαρίθμησε τα προβλήματα του σχολείου στον προϊστάμενο........................... 4. 5. Με αφορμή την επέτειο της εθνικής ανεξαρτησίας ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας απηύθυνε ....... του................. Ο λυκειάρχης μας.. 244 ................ γιατί δεν είχε επιδοθεί στους ενδιαφερόμενους εγκαίρως ..... από την αποθήκη.... Πάντα αστόχαστος ... ήτανε... περίθαλψη περιφρούρηση προάσπιση πρόνοια προστασία προφύλαξη Η επιτροπή που ιδρύσαμε στη γειτονιά μας έχει σκοπό την ...... Να συμπληρώσετε τα κενά των ακόλουθων προτάσεων με τον κατάλληλο τύπο των λέξεων από αυτές που δίνονται (δύο από αυτές δεν θα χρειαστούν)...................5. Εκείνος τίποτε............... Ο γεωργικός συνεταιρισμός υπέβαλε .... την . Να συμπληρώσετε τα κενά των προτάσεων επιλέγοντας την κατάλληλη λέξη από αυτές που δίνονται. από το ΥΠΕΠΘ...... στην κυβέρνηση εκθέτοντας τις απόψεις του για τις τιμές των αγροτικών προϊόντων...... της δικαστικής απόφασης για την πραγματοποίησή της...................... των ανήλικων προσφυγόπουλων της περιοχής μας από τους κινδύνους...................» 8....................1......... του δικαιώματος να έχουν ανθρώπινες συνθήκες διαβίωσης....... Δύο λέξεις δεν χρησιμοποιούνται... Δε σκεφτόταν καθόλου το μέλλον. την .............

.... επιθυμώ) να συνεχίσει τις σπουδές του και .... Όταν ο αδελφός μου . ύποπτο δέμα! 8. αλλά δεν ......... γι’ αυτό . Το πήρε στα χέρια του.................... άκουγε μουσική.......... (αιτώ.6.. όταν .. έψαξε για το όνομα του αποστολέα. και το ακούμπησε στην άκρη του γραφείου.......................................1.... την κορδέλα που ήταν δεμένη σε έναν πολύ εντυπωσιακό φιόγκο....... Να συμπληρώσετε τα κενά των προτάσεων με τον κατάλληλο τύπο από τα ρήματα που δίνονται (δύο από τα ρήματα δεν θα χρειαστούν).................... τίποτε........... επιδιώκω) μία υποτροφία στο εξωτερικό.... (επιδιώκω.................. Τώρα πια που έχει δικό του ιατρείο.......... ... μελετούσε μέχρι αργά τη νύχτα. 8... ζητώ......... απαιτώ..... .................. Ένα ανώνυμο... (επιθυμώ....... και την άλλη πλευρά..... απαιτώ......... 245 .............. (επιδιώκω....... ................. «..1...... απαιτώ. επιζητώ) λίγη ηρεμία.. ζητώ) την κατανόησή σας» έλεγε συχνά.. αντιλαμβάνομαι βλέπω εντοπίζω εξετάζω κοιτάζω παρατηρώ περιεργάζομαι ρίχνω ένα βλέμμα Όταν του έφεραν το δέμα ήταν πολύ απασχολημένος.. επιλέγοντας κάθε φορά το κατάλληλο ρήμα από αυτά που δίνονται στην παρένθεση και προσαρμόζοντάς το στον απαιτούμενο τύπο...6......... Κάποιες ώρες.. επιζητώ.. Με . Κανένα συμπέρασμα................. σε κάποιο διάλειμμα της δουλειάς του ................. της στον τύπο η εταιρεία γνωστοποιεί τη διακοπή της λειτουργίας της για ένα τρίμηνο... αιτώ) να μην τον ενοχλούν. παραπονείται πως δεν του μένει χρόνος να μελετήσει............... Περίεργος..... το .... (αιτώ.......... Ήταν ένα απλό κουτί σε κοινό περιτύλιγμα......... Να συμπληρώσετε τα κενά των προτάσεων...... με προσοχή το γραμματόσημο και την σφραγίδα του ταχυδρομείου........... Τότε .............. Αργότερα...7.............

Του ... του λέω «ανυπόφορη αυτή η φασαρία και πολύ επικίνδυνη... (Σ: σωστή........... διαγράφω τα όρια.... Ακμαιότατος ο παππούς της Μαριάννας...... (6) τη στάση σας.. (5) το πρόβλημα. ορίζω. Θα το βουλιάξουν το καράβι! Τρέχω αμέσως στον καπετάνιο............... Πάει..... εντοπίζω.. Ήταν το πρώτο μου ταξίδι με καράβι και ομολογώ ότι ένιωθα κάποια ανησυχία.... Δύο από αυτά τα ρήματα δεν θα χρησιμοποιηθούν... 246 .8.. «Είναι»... καθορίζω...... χανόμαστε. διακρίνω.8....... (1) ένα περίεργο θόρυβο...9....... Μια παρέα νεαρών είχε το ραδιόφωνο στο διαπασών........ Ε: ειρωνική) Σ Λ Ε 1.. Προσπάθησα να .. έσερνε και το πόδι του! 2....... ξεχωρίζω. συνέβαινε....1. αλλά ακόμη δεν μπόρεσα να . (3) τι ακριβώς....» Δεν έχω παράπονο.... Άλλωστε τόσα και τόσα ακούς κάθε μέρα ... τα παλιόπαιδα.......... σκέφτηκα. να κλείσω τα μάτια μου .................. Να χαρακτηρίσετε τη χρήση κάθε υπογραμμισμένης λέξης...... Άλλοι χοροπηδούσαν κι άλλοι χτυπούσαν τα χέρια ρυθμικά......... Απαιτώ να ........... Περπα† † † τούσε κούτσα κούτσα......... Πανζουρλισμός! Α. προσδιορίζω.. Να συμπληρώσετε τα κενά στην ακόλουθη αφήγηση μιας νευρικής κυρίας..... ... μου έκανε το χατήρι.... επισημαίνω. περιεργάζομαι. Λ: λανθασμένη..... Ήταν δεν ήταν ογδοντάρης..... (8) στο βλέμμα του.......... έτσι δεν είναι.......... (4) με την ωραία στολή του.1.. Σηκώνομαι και κατευθύνομαι προς τα εκεί και τι να δω..... Ευγενέστατος και εξυπηρετικότατος κύριος! Πάντως........ σκέφτηκα........ Είστε καπετάνιος για όλους τους επιβάτες... με τους κατάλληλους τύπους των ρημάτων που δίνονται.. σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο τετράγωνο.... 8... Εκεί που πήγαινα... (2) από πού ερχόταν. φαίνεται.. αντιλαμβάνομαι..... (7) κάποιον υπεύθυνο να τους κάνει συστάσεις.. μια ελαφριά ειρωνεία ........ Πέρα στην πλώρη κάτι....... Με τόσα ποδοβολητά Τιτανικός θα γίνουμε! Πρέπει να . Αναστατώθηκα. Στην εκδρομή στο χωριό συναντήσαμε έναν † † † αιωνόβιο γέροντα... λοιπόν...................

6. για ψάρεμα. μόλις που στεκόταν στα πόδια του. Ένας κοτσονάτος γέροντας έσερνε το χορό του παράλυτου δύτη που. ένας λεβεντόγερος με κρητική φορεσιά. Στηριγμένος στο μικρότερο εγγόνι του έκανε τον περίπατό του κάθε απόγευμα την ίδια ώρα. Ήταν πολύ καταβεβλημένος. Πήγαινε για κυνήγι. Καλοντυμένος και ευσταλής. 7. αυτός επιμένει να απολαμβάνει τις χαρές της ζωής. Ο πρόεδρος του χωριού. μας υποδέχθηκε εγκάρδια και μας ξενάγησε σε όλα τα αξιοθέατα της περιοχής. 247 † † † † † † † † † † † † † † † † † † . Θαλερότατος πάντα. έκανε και ορειβασία. παρά την ηλικία του. Πάντα καλοστεκούμενος και κομψός. Παρ’ όλα τα βάσανα που πέρασε διατηρούσε ακόμη πολλές δυνάμεις. 5. 4.3. αν και τον βρήκε η παράλυση. 8.

...........................απεργίας 4...ανεξιθρησκίας ............. φροντίζοντας να εξαντλήσετε τα επίθετα της στήλης Α..................................... 3............. ...................... αναμφισβήτητο ..................................... 2.......... νόμιμο ........................ .....ελεύθερης έκφρασης 2............. κεκτημένο ...................ζωής δικαίωμα της 3...................................................... ............................................8...................... 248 ............ Α Β Γ 1......... ....................................................................................................................δωρεάν παιδείας 1.. Συνδυασμός ερωτήσεων αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης Τα στοιχεία των τριών στηλών που ακολουθούν συνδυάζονται μεταξύ τους.......... Αφού επιλέξετε τους καταλληλότερους συνδυασμούς να τους χρησιμοποιήσετε σε πέντε δικές σας προτάσεις...............ίσης αμοιβής για ίση δουλειά 6. 5............ αναγνωρισμένο ............................................... 4............ αναφαίρετο ......... ...2................ ..ελευθερίας 5..........

μαγικά δώρα. Η άσκηση μπορεί να γίνει προφορική ή γραπτή. με σκοπό να προκαλέσει αγωνία στο ακροατήριό του. παράβαση της απαγόρευσης. Την αφήγησή του διακόπτει με περιγραφή. πήρε κλήση από έναν τροχονόμο.3.2. εκείνο το μαντήλι να τον προστατεύει. άφιξη στο σπίτι.9. για να σκιαγραφήσετε το χώρο και τα πρόσωπα. Να γράψετε το σχετικό κείμενο. Αφηγηθείτε σε φιλικό κύκλο ένα επεισόδιο που σας συνέβη σε αίθουσα αναμονής ενός ιατρείου. 9. Κι έτσι πνίγηκαν όλοι εκτός από τον Οδυσσέα που δεν είχε φάει από τα βόδια. αγώνας. 9.2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΣΗ 9. χρησιμοποιώντας και περιγραφή. Από την Οδύσσεια εντύπωση μου έκανε ότι οι σύντροφοι του Οδυσσέα δεν έπρεπε να φάνε τα βόδια του Ήλιου και ότι μόλις εκείνοι τα έφαγαν τιμωρήθηκαν που δεν τήρησαν την εντολή. Στην περίπτωση που θα είναι γραπτή μπορεί να συνταχθεί σχετικός πίνακας. Λάβατε μία επιστολή από ένα φίλο που μετακόμισε πρόσφατα σε άλλη πόλη. κι έμεινε να θαλασσοδέρνεται μόνος του.1. Κατά την ομιλία του παιδιού αναγνωρίζετε τις εξής αφηγηματικές λειτουργίες: επιστροφή του ήρωα.1. καθώς οδηγούσε με μεγάλη ταχύτητα. Ένας γνωστός σας αφηγείται ότι τις προάλλες. ίσως να μην επιζούσε από το ναυάγιο που προκάλεσε ο Πο- 249 .1. Και αν δεν του έδινε η ίδια η Λευκοθέα. 9. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης 9. Πώς είναι το κείμενό του. συνάντηση με το δωρητή. Να εντοπίσετε αυτές τις λειτουργίες στο ακόλουθο κείμενο. η θεά που βγήκε από τη θάλασσα. Στην επιστολή αφηγείται διάφορα περιστατικά σχετικά με τις νέες του γνωριμίες στο σχολείο. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης Ένα παιδί του περιβάλλοντός σας εκφράζει τις εντυπώσεις που περιέχονται στο ακόλουθο κείμενο από το μάθημα της Οδύσσειας. απαγόρευση σε κάποιον να κάνει κάτι.1.1. για να περάσει από το ένα θέμα στο άλλο. Στα κρίσιμα σημεία της αφήγησης παρεμβάλλει περιγραφή.

........ επιλέγοντας κάθε φορά την κατάλληλη λέξη από αυτές που δίνονται στη παρένθεση.......... 9.... Η χρήση της .1. αποδυναμώνει το ενδιαφέρον) για την εξέλιξή της............. δυναμικά) στοιχεία ενός κειμένου.. (στατικά....... τις αιτίες και τα αποτελέσματα της δράσης των προσώπων....... Η περιγραφή μέσα στην αφήγηση ανήκει στα ....... .. (επιβραδύνει..... (δημιουργεί ενδιαφέρον.3.... αφήγησης) του δίνει τη δυνατότητα να σκιαγραφήσει τους χαρακτήρες των προσώπων και το σκηνικό μέσα στο οποίο κινούνται. Επειδή μέσα σ’ ένα κείμενο η περιγραφή και η αφήγηση συνδέονται ...... (στενά...σειδώνας....... περιγράφοντας) τα γεγονότα.......... επιταχύνει) τη δράση και ..... Ο συγγραφέας εξυφαίνει τον ιστό της ιστορίας του .. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου 9. μόνο με τη βοήθεια της Αθηνάς κατάφερε να φτάσει στην Ιθάκη........... (αφηγούμενος...................... Να συμπληρώσετε τα κενά του παρακάτω κειμένου. να αντιμετωπίσει τόσους μνηστήρες και να ξαναβρεί την οικογένειά του............................. χαλαρά)...... (εύκολη..........3......... περιγραφή) αποδίδει καλύτερα την εξέλιξη των γεγονότων... μπορούμε να πούμε ότι η διάκρισή τους είναι ........ ενώ με την .... (περιγραφής...................... δύσκολη) υπόθεση για τον αναγνώστη.......... Και βέβαια. (αφήγηση.. 250 ..

το χρόνο εξέλιξης της ιστογ) αναφέρεται ρίας.3. ώστε να γίνει φανερή η συμβολή της περιγραφής και της αφήγησης σε μία ιστορία. τα βασικά γνωρίσματα ενός αντικειμένου.9. δ) προκαλεί αισθητική 4. ένα αντικείμενο. 3. 5. ένα πρόσωπο. 2.2. ζ) ανήκει 251 . στις αιτίες και τα αποτελέσματα των πράξεων των β) απεικονίζει με το λόγο προσώπων. στ) παρουσιάζει στατικά 6. H περιγραφή ΙΙ. (Ένα στοιχείο της στήλης Β δεν θα χρησιμοποιηθεί. στα στατικά στοιχεία του ε) παγώνει κειμένου. καθώς ενεραπόλαυση γεί μέσα στο χρόνο. Η αφήγηση 1. Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α με εκείνα της Β και της Γ. ένα πρόσωπο μέσα στο χώρο.) Α Β Γ α) παρουσιάζει δυναμικά Ι.

να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν. Ερωτήσεις συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης Αφού διαβάσετε τα παρακάτω κείμενα.9. και των αθάνατων τον προβοδούσε η χάρη α) Αποστολή 2. Και τότε εκείνος πια κατάλαβε θεού πως ήταν φύτρα στ) Νίκη 9. Το παιδί ’ταν καλοντυμένο κιόλας κι ας ήταν καθημερινή. Η στήλη Α του παρακάτω πίνακα περιέχει στίχους από τη ραψωδία Ζ (171-191). κι όχι Κυριακή. μα κανένας τους δε γύρισε πια πίσω/ τι εκεί τους σκότωσε ο αψεγάδιαστος Βελλερεφόντης όλους. Αυτό ήταν απλούστατα εξωφρενικό. πρώτα τη Χίμαιρα την άγρια τον πρόσταξε να σκοτώσει β) Παγίδα 3.3. το σακάκι του ήταν καλοκουμπωμένο.) Α Β 1.4. Κι αυτός κινάει. χωρίς να του λείπει ούτε ένα κουμπί. μα όπως γυρνούσε. ο Ρήγας του ’στησε καινούριο δόλο πάλε: / απ’ την πλατιά Λυκία ξεδιάλεξε καρτέρι να του στήσουν/ τους πιο αντριωμένους γ) Υπερφυσικές ικανότητες του αγωνιστή δ) Αναχώρηση του ήρωα 4. Να αντιστοιχίσετε τους στίχους με τις αφηγηματικές λειτουργίες της στήλης Β. (Ένα στοιχείο της στήλης Β περισσεύει. Ένας άγνωστος βρισκόταν μερικά μέτρα μπροστά του -ένα παιδί μόλις λίγο μεγαλύτερό του. και το παντελόνι του καλο- 252 . όπου ο Γλαύκος αφηγείται στο Διομήδη την ιστορία του Βελλερεφόντη.3. ε) Συνάντηση με το δωρητή 5. Α Ξαφνικά ο Τομ σταμάτησε να σφυρίζει. Το καπέλο του ήταν κατακαίνουργιο.

ρόδινους και μοβ. τόσο περισσότερο ένιωθε τα χάλια της δικής του αμφίεσης. Εστία. Η κυρία Αφροδίτη θα μου πρόσφερε τότε κρέμα ίσως και παγωτό.. (Μία από αυτές τις λειτουργίες περισσεύει. Αθήνα 1980. Β Το φθινόπωρο ξανά βαφτίζει τη γη. Επί πλέον φόραγε ως και γραβάτα.σιδερωμένο. Καινούργιος αστράφτει τότε ο ουρανός στο απόβροχο. Αθήνα χ. κι ας ήταν μόλις Παρασκευή. Α. το γυμνό δεντρί.) Να δικαιολογήσετε τις απαντήσεις σας. Γ . Τα ψάθινα καπέλα..1. Το ύφος του ήταν ολοφάνερα ενός πρωτευουσιάνου. 59.. Στο τέλος ο Τομ είπε: -Σε νικάω! Μ. γ) προκαλεί αδημονία και αναμονή. σ. Κέδρος. Μ. Τερζάκης. ΤΟ ΚΩΜΙΚΟ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΓΕΛΙΟΥ 10. Κι όσο περισσότερο κοιτούσε ο Τομ τούτο το όγδοο θαύμα. Τέτοιον είδε τον κόσμο ο Νικηφόρος ο Σγουρός τ’ άλλο πρωί που βγήκε από το καλογερικό καλύβι. Ζαχαρόπουλος. δ) προσφέρει αισθητική απόλαυση. πράγμα που έκανε τον Τομ να νιώσει να τον τρώει η ζήλια ως μέσα τα φυλλοκάρδια του. και γύρω γύρω υπήρχε πεζούλι και συρματοπλέγματα ψηλά που ολόγυρά τους αγκαλιαστά φύτρωναν περικοκλάδες λογής-λογής. τη φρυμμένη από το βαρύ χνώτο του καλοκαιριού. 10. Λυμπεράκη. Οι περιπέτειες του Τομ Σώγιερ.χ. Σε ποιο από τα παραπάνω αποσπάσματα η περιγραφή α) εξυπηρετεί τη μετάβαση από το ένα αφηγηματικό μέρος στο άλλο. λάμπουν με καλοσύνη χερουβική. Η πριγκιπέσσα Ιζαμπώ. Φορούσε ακόμη και παπούτσια. το ξερό χορτάρι. Τουαίν. Αν ήθελα μπορούσα να σπρώξω τη σιδερένια πόρτα και να μπω μέσα. το μεστωμένο χώμα. Την Άνοιξη μυρσίνες σε τόνους λευκούς. σ. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης 253 . πυκνά μυρίζει το παχύ. β) φωτίζει την αφήγηση με άμεσες πληροφορίες. 15. Αθήνα 1995. κ’ η στερνή βλάστηση. το Φθινόπωρο άνθη κίτρινα με χρυσές ανταύγειες και κόκκινα φύλλα μ’ ανταύγειες μπακιρένιες σαν έπεφτε επάνω τους ο ήλιος. Δεν μιλούσε ούτε ο ένας ούτε ο άλλος. ένα κορδελάκι με ζωηρά χρώματα.

του υπναρά ή του λαίμαργου ήταν πάντοτε στο στόχαστρο των κωμωδιογράφων.Χ. Λοιδορίες και ειρωνείες. (Οι πληροφορίες που χρησιμοποιήθηκαν στο παραπάνω κείμενο προέρχονται από το βιβλίο των Κολόμποβα Κ. Αθήνα 1988. χλευάζει τις ιδέες του Σωκράτη και διασύρει τον Ευριπίδη για την ταπεινή καταγωγή της μητέρας του.1. 10. Να αφηγηθείτε την υπόθεση μιας παλιάς δακρύβρεχτης ελληνικής ταινίας με κωμικό ύφος.Λ. αντικείμενο σάτιρας στην εποχή μας.& Οζερτσάικα Ε. Φροντίστε να χρησιμοποιήσετε τουλάχιστον οκτώ από τις υπογραμμισμένες λέξεις. την ευπρεπή εμφάνιση και τη μετρημένη συμπεριφορά.1. Όποιος πολίτης κυκλοφορούσε ατημέλητος.10. Αφού παρακολουθήσετε ένα επεισόδιο μιας κωμικής σειράς στην τηλεόραση α) να αφηγηθείτε με συντομία την υπόθεση και β) να δείξετε για ποιο λόγο προκαλεί ή δεν προκαλεί γέλιο. Η καθημερινή ζωή στην αρχαία Ελλάδα. όμως. Εμπαίζει τον Κλέωνα για την έπαρση και τη φιλοπόλεμη διάθεσή του. Έχοντας ως αφετηρία το κείμενο που ακολουθεί. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 254 .2. συνόδευαν και τους κομψευόμενους και όσους έκαναν επίδειξη πλούτου. 10.1. γινόταν σύντομα στόχος σκωμμάτων. Παπαδήμα.3. Η αθηναϊκή κοινωνία του 5ου π. Υποθέστε ότι θα το παρουσιάσετε προφορικά σε μια τηλεοπτική συζήτηση με θέμα «Με ποιους ανθρώπινους τύπους γελούν οι Έλληνες σήμερα» και συνομιλητές θεατρικούς συγγραφείς και γελοιογράφους. αιώνα επιδοκίμαζε τους καλούς τρόπους. να συνθέσετε ένα δικό σας.2.) 10. Δεν απέφευγαν το διασυρμό ακόμη και οι πολιτικοί άνδρες. Συχνά στις κωμωδίες του ο Αριστοφάνης σατιρίζει με καυστικότητα εξέχοντα πρόσωπα της εποχής του.Μ.1. όπου θα αναφέρετε παραδείγματα ανθρώπινων τύπων που αποτελούν. ενώ οι ανάγωγοι αντιμετώπιζαν τη χλεύη των συμπολιτών τους. κατά τη γνώμη σας. Η διακωμώδηση των τύπων του φλύαρου.

σσ. γιατί σ’ αυτόν τον τόπο ο μεγάλος θεός είχε γεννηθεί και είχε μεγαλώσει. λέει. Σε λίγο η Ευρώπη. Με ήμερο μουκάνισμα πέρασε δίπλα απ’ τα κορίτσια και πήγε και ξαπλώθηκε μπρος στα πόδια της Ευρώπης. στις όχθες της Συρίας ένας βασιλιάς που λεγότανε Φοίνικας ή Αγήνορας.. ολόλευκο και γεμάτο ημεράδα. Ζωηρό. -Αχ τι ωραίο . Την είδε την πιτσιρίκα και μουρλάθηκε. Πεντάμορφη η κοπέλα του είχε βγει μια μέρα με τις φιλενάδες της στα περιβόλια και μάζευε λουλουδάκια. Οι ήρωες. Α Ένα όμορφο πρωινό. Τα κορίτσια γοητεύτηκαν. τα δυο του κέρατα. ξεθάρρεψαν και άρχισαν να τον περιεργάζονται με θαυμασμό. Β Η Ευρώπη . απ’ αυτά ψηλότερα. ο Δίας πλησίασε τα κορίτσια. Η Ελληνική Μυθολογία. 259-260. όμως οι φίλες της είχαν σκορπίσει πανικόβλητες. Αλλά ένα ταυράκι κούκλα. οι Τρίτωνες φυσούσαν μέσα σε μεγάλες κοχύλες και ο Ποσειδώνας βγήκε από τα βάθη της θάλασσας να συγχαρεί τον μεγάλο αδελφό. Έτσι ο Δίας πέτυχε το σκοπό του. που το φώτιζαν δύο αθώα μάτια και.. Ένας μύθος γεμάτος ποίηση και ρομαντισμό . τσαχπίνικο. Τότε μεμιάς ορθώθηκε το ζώο και όρμησε κατά το πέλαγος.Αφού διαβάσετε τα παρακάτω κείμενα. Ζύγωσε τώρα το ταυράκι τα κορίτσια. Αθήνα 1986. να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν. οι Νηρηίδες χόρευαν. πικ-νικ είχανε. γαντζωμένη πάνω στη ράχη του για να μην τσακιστεί. χαρούμενη και γελαστή. Τραγουδούσανε τα κοριτσάκια. Πιάνει μόνος του και μεταμορφώνεται σε ταύρο.. και νά σου περαστικός ο Δον Χουάν Ζευς. χαρές κάνανε. τρελαίνεται η μικρή. Ήτανε. την ώρα που η Ευρώπη μαζί με τις φίλες της μάζευε λουλούδια σ’ ένα λιβάδι. μεταμορφωμένος σε ταύρο. στον τόπο που πιο πολύ απ’ όλους είχε δικό του ο Δίας. Και η πομπή κατέληξε στης Κρήτης τ’ ακρογιάλια. ξεφώνιζε απελπισμένη.. με αναπνοή που μύριζε λεβάντες. Το χάιδεψε η Ευρώπη. Η κόρη. Ο Ζευς σκέφθηκε την απαγωγή και μάλιστα με τρόπο πολύ πονηρό. τα δελφίνια πηδούσαν γύρω από το θεϊκό ταύρο.. με μύριες χάρες απλωμένες πάνω στο δυνατό κορμί του. πήδησε στη ράχη του. ολόχρυσο ένα μισοφέγγαρο απάνω στο κεφάλι.. 255 . Για το θέλημα του θεού οι θάλασσες γαλήνεψαν. παιχνιδιάρικο και το κυριότερο. γονατίζει το ταυράκι στα πόδια της. Εκδοτική Αθηνών. όχι μακριά από το γιαλό.

φεύγει σαν αστραπή και τρέχει στη θάλασσα. Ο Δον Χουάν ήταν ένας Αυστριακός ιππότης που πήρε μέρος στη ναυμαχία της Ναυπάκτου (1571). Τσιφόρος. Θα πέσω. -Σταθείτε κύριε ταύρε.1. ανάρμοστο ανόητο ειρωνικό εκνευριστικό νευρικό πονηρό 256 σαρδόνιο τρανταχτό . κάθεται και στη ράχη του η Ευρώπη και φωνάζει και τις άλλες. Σε ποια περίσταση φαντάζεστε ότι θα μπορούσατε να αφηγηθείτε την ιστορία με τον τρόπο του κειμένου Α και σε ποια μ’ εκείνον του κειμένου Β. Και γαντζώνεται από τα κέρατά του μη πέσει και σκοτωθεί το κορίτσι κι ο Δίας. 4. αλλά έμεινε περισσότερο γνωστός για τη γοητεία του. 3. 10. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου 10. Ποια είναι η πρόθεση του συγγραφέα του κειμένου Α και ποια του κειμένου Β. ξανάγινε Δίας.τι κανονικά χρησιμοποιείται ανάλογα με το περιεχόμενο της αφήγησης. Να συμπληρώστε τα κενά των παρακάτω προτάσεων με το σωστό τύπο του κάθε φορά κατάλληλου επιθέτου από αυτά που δίνονται (ένα επίθετο δεν θα χρησιμοποιηθεί). Ποια από αυτά αποτελούν υποβάθμιση (burlesque). Ερμής. Πώς δημιουργείται το αστείο στη φράση «Δον Χουάν Ζευς». Να εντοπίσετε τα κωμικά στοιχεία του κειμένου Β. Ελληνική Μυθολογία. 1. Η Ευρώπη τά ’χασε. 62-63. 2. Ν. όπως την είχε στη ράχη του την Ευρώπη.3. Ξαφνικά. Παιχνίδια λοιπόν με τον ταύρο.-Καλέ αυτό είναι σα σκυλάκι. δηλαδή εκφράζονται με τρόπο κατώτερο (λιγότερο επίσημο) απ’ ό. 5. Η μικρή τρελάθηκε. σσ. Αθήνα 1970. παρντόν το δαμάλι ήθελα να πω. αμολιέται στη θάλασσα και από πίσω τρέχουνε Τρίτωνες και Νεράιδες με γέλια και χαρές κι η Ευρώπη έχασε το μπούσουλα. Ο Δίας μόλις έφτασε στη σπηλιά.3.

..... περάστε έξω.................. Το ...... 7. 10....3. Ποτέ δεν έχω δει ...... φώναξε................................................ 10... 4....... Εφόσον δεν μπορείτε να συγκρατηθείτε.............. γέλια ακολούθησαν το κρύο ανέκδοτο του κ......... 2.......... Καθώς έβλεπε τον ομιλητή να σαστίζει και να χάνει τα λόγια του... Ήταν φανερό ότι δεν την συμπαθούσαν. Στόχος της είναι να προκαλέσει το/τη(ν) . γέλιο άρχισε να τον κυριεύει..... γέλιο έκλεισε το τάβλι....... το γέλιο του φαινόταν ........... Με ένα . Είναι τόσο συγκρατημένος πάντοτε................... γέλια τους σε κάνουν ρεζίλι... εντελώς .............................. Τα ....... γελάκια.. γέλιο του τον πρόδωσε... ένα .................... Να συμπληρώσετε τα κενά στο ακόλουθο απόσπασμα με το σωστό τύπο των λέξεων που δίνονται (μία περισσεύει)..... 3... Έτσι όπως γελούσε μόνος του.. γέλιο στο πρόσωπό του...... Όλες οι προτάσεις της αντιμετωπίστηκαν με .......... ........ για την περίσταση.............. Δεν μπορείς να καθίσεις μαζί τους σε δημόσιο χώρο.... Το γέλιο σας κατήντησε .... αστείο κοροϊδία χλεύη γέλιο σάτιρα Η παρωδία είναι κατ’ εξοχήν μέθοδος ........ ! 6.. να γελοιοποιήσει τον σατιριζόμενο σε σημείο που να τον κάνει να πέσει στα μάτια του 257 ....... 8... χωρίς να τον συμμερίζεται κάποιος από τους υπόλοιπους και ενώ όλοι μιλούσαν σοβαρά. σχεδόν ψυχρός........................αυθόρμητο θριαμβευτικό προσποιητό 1....... 5........... τόσο κύριος του εαυτού του...........................2.. εις βάρος του σατιριζόμενου και........ ...................... «Σας νίκησα πάλι».......... σπανιότερα....... Όλοι κατάλαβαν ότι κάποια φάρσα είχε σκαρώσει πάλι...... 9...... προϊσταμένου.. και ..

... β) Μπρος τα κάλλη τι ’ναι ο πόνος. 22... 3γ. κακεντρεχή σχολιασμό α) Όπου ακούς πολλά κεράσια. διάθεση χαριτολογίας α) Το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό..... γ) Αν τους γονείς σου δεν τιμάς. γ) Άλλα τα μάτια του λαγού κι άλλα της κουκουβάγιας. το τσαρούχι δεν τ’ αφήνει. Σηφάκης.. Προβλήματα μετάφρασης του Αριστοφάνη. συχνά αντιθετικών. δ) Πέτρα που κυλάει χόρτο δε μαζεύει... καγχασμό σε βάρος προσώπου α) Καθαρός ουρανός αστραπές δε φοβάται. επιπέδων ύφους.. 258 . Το/Η . να δείξετε ποια από τις ακόλουθες παροιμίες εκφράζει7 : 1. Α) Σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο πλαίσιο.3.. βάζει και στα λάχανα.κοινού. ποιος θα τιμήσει εσένα... 4β. π. εμπαιγμό σε βάρος προσώπου α) Όποιος έχει πολύ πιπέρι.. δ) Στου κουφού την πόρτα όσο θέλεις βρόντα.. σ.. 2β. γ) Άναβε το λύχνο σου προτού να σ’ εύρει η νύχτα... † † † † 3. Στιγμή. γ) Από δήμαρχος κλητήρας. κράτα και μικρό καλάθι. δ) Είπε ο γάιδαρος τον πετεινό κεφάλα.. 5α. β) Ο χωριάτης κι αν πλουτίσει.χ. Γ.....3.. † † † † 4.. † † † † 2.. β) Ο κόσμος το ’χει τούμπανο και συ κρυφό καμάρι. † † † 7 Απαντήσεις: 1β. του υψηλού με το καθημερινό ή και χυδαίο.. β) Κόρακας κοράκου μάτι δε βγάζει. 10. Αθήνα 1985. στην παρωδία γεννιέται από την παράθεση και συνύπαρξη μέσα στα ίδια συμφραζόμενα δύο διαφορετικών.

β) Ο μύθος του Αισώπου «Η Αλεπού και ο κόρακας». † † † † 2. α) -Τι κάνεις Γιάννη. β) Κάθε θάμα τρεις ημέρες και το μεγάλο τέσσερις. σαρκασμό α) Άρπαξε να φας και κλέψε να ’ χεις. 3β. δ) Ψηλός ψηλός καλόγερος και πίττα το κεφάλι. Ποια από τα ακόλουθα έργα είναι παρωδία. † α) να δημοσιοποιήσει αδυναμίες.δ) Μην τάξεις τ’ άγιου κερί και του παιδιού κουλούρι. Ποια είναι η κύρια πρόθεση εκείνου που διακωμωδεί ένα πρόσωπο. † δ) να υπερτονίσει αρνητικές συνέπειες. -Κουκιά σπέρνω. χώρια καταλαβαίνουν. γ) Η «Βατραχομυομαχία».4. 8 Απαντήσεις: 1γ.1. γ) Κάθε πράγμα στον καιρό του κι ο κολιός τον Αύγουστο. β) Άσπρη πέτρα ξέξασπρη κι απ’ τον ήλιο ξεξασπρότερη. Ερωτήσεις συνδυασμού αντικειμενικού τύπου και σύντομης απάντησης 10. † γ) να καυτηριάσει κακές συνήθειες. γ) Ο φούρναρης ζυμώνει και η μοναχή ζει μόνη. α) Η «Αληθινή ιστορία» του Λουκιανού. Να επιλέξετε την κάθε φορά σωστή απάντηση και να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας8. † † † † † Β) Να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας. 5. 10. 2γ. Ποια από τις ακόλουθες φράσεις αποτελεί λογοπαίγνιο. † † † † 3.4. δ) Μαζί μιλούν. † β) να γελοιοποιήσει. μια κατάσταση. δ) Ο «Δον Κιχώτης» του Θερβάντες. 1. 259 . μια συμπεριφορά.

να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν. Από τον ημερήσιο τύπο Β -Δεν θέλω να μου πεις πάλι την ιστορία της Μαρίας. Α Απρόβλεπτο! Κωμικό! Πραγματικό! Ένα ακόμη θεατρικό ανέκδοτο.. είχε μποτιλιάρισμα. θέλω να μου γνωρίσεις επιτέλους τη Μαρία της ιστορίας. 260 . που ακούγοντας το «καλώς τηνε» αρχίζει ακαριαία να δικαιολογείται.4. όπου παίζεται ο «Ματωμένος γάμος». η παράσταση έχει αρχίσει εδώ και 20 λεπτά. Με συγχωρείτε..10. δεν έβρισκα και πάρκινγκ. Βράδυ λοιπόν προχωρημένο. Αφού διαβάσετε τα παρακάτω κείμενα. Συνέβη προχθές στο Πειραματικό Θέατρο της Αθήνας της Μαριέτας Ριάλδη. Ακριβώς την ίδια στιγμή μπαίνει στην αίθουσα μια καθυστερημένη θεατής. Είναι η στιγμή που η Μαριέτα Ριάλδη λέει στην υποτιθέμενη γειτόνισσα που μπαίνει στη σκηνή «καλώς τηνε». Κενό αμηχανίας και μετά γέλια από κοινό και ηθοποιούς.2.

του αποκρίθηκαν. Γ. Μάτεσις. να λύσω το πρόβλημα με τα δύο αυτοκίνητα που ξεκίνησαν την ίδια στιγμή. λέει. Με την κατάρρευση του αλβανικού..) γύρεψε να μάθει. ποντίκι σπίτι μας η μητέρα μου το είχε σχεδόν για ατιμία. της πιάτσας είμαι. Φανταστείτε τι έγινε το άλλο πρωί. ήταν όλες ίδιες. Η μητέρα μου σχεδόν κολακεύτηκε. ΝΕΥΡΙΚΟΣ: Όχι κύριε πρόεδρε. το ένα από την Αθήνα και το άλλο από τις Σέρρες με εξήντα χιλιόμετρα το ένα και εβδομήντα το άλλο και το ένα πήγαινε και το άλλο ερχόταν και έπρεπε να βρω πού θα συναντηθούν κι ο Μωϋσής που είδε ότι δεν ήξερα.. Το σπουδαίο νέο. Οι υπηρέτες φυσικά τις μπέρδεψαν. να πούμε. Αθήνα 1990. μόνο σε σπίτια πλουσίων έμπαιναν. 38. Είχαμε πάντοτε φάκα. Αθήνα 1995. Οι μπότες που έβγαλαν έξω από τις κάμαρές τους για να τις γυαλίσουν. Ο Άκης και οι άλλοι. ήταν πολύ της καθαριότητος γυναίκα. Περαστικό θα ήτανε ή λάθος πόρτα βρήκε ανοιχτή. σ. Κ. Σήμερα το πρωί ατμόσφαιρα ανησυχίας στους δημοσιογράφους. το καμάρωσε. (. Καστανιώτης. σ. Ένας παλαίμαχος ανταποκριτής (. ουδόλως πως καθυστερούσε τας υποχρεώσεις του. Η μητέρα του σκύλου. ΣΤ Μια μέρα είδαμε σπίτι μας ένα ποντίκι. τις λεπτομέρειες του βομβαρδισμού από δύο Άγγλους της πρεσβείας.. δεν ξαναείδε ψωμάκι η φάκα. πάντα με επιταγές φίνες με πλέρωνε. Ζ ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Την ξέρεις την κυρία. Γνώση. 255-257. είναι τούτο: Οι Γερμανοί αξιωματικοί του στρατού που μπήκε στη Ρουμανία γέμισαν ένα μεγάλο ξενοδοχείο του Βουκουρεστίου. σσ. παρότι. Π. δε θα γελούσανε και θα γελούσα εγώ. Αθήνα 1984. Ντελόπουλος. Ποντίκια.Γ Πέμπτη Δυνατός βομβαρδισμός του Λονδίνου χτες. 88. Δ Τι να πω κύριε πρόεδρε. Μέρες Γ΄. Σεφέρης. πλην όμως άνθρωπος ουχί πονηρός. λέει. στο δόκανο ψωμάκι τηγανισμένο στο λάδι. 261 . Προπολεμικώς είχαμε και μεις κάμποσα. φώναξε στην Αμαλιάδα και τα παιδιά γελάσανε. Το παλικαράκι. Ε Η κυρία με σήκωσε προχτές στον πίνακα. αλλά άμα σήκωνε εκείνα. τουτέστιν λέω πάντα το πρεπούμενο.) Μετά. Εγώ.. Ίκαρος.

ή μια κίνηση........ . 4.. Σε ποιο από τα παραπάνω αποσπάσματα γελούμε.. αυτή εκεί. (..... ανοίγει τη μεγάλη τσάντα... Έρχεται ο εισπράκτωρ.... ΝΕΥΡΙΚΟΣ: Μάλιστα κύριε πρόεδρε.. κάτι μας προκαλεί έκπληξη. έχουμε μεταφορά σε ύφος που δεν ταιριάζει στον ομιλητή και μάλιστα υπερβολή (από το ταπεινό στο υψηλό)... Καθόμουν απέναντί της. κλείνει τη μεγάλη τσάντα ανοίγει το μικρό τσαντάκι.. βγάζει τα λεπτά. Μαρή... Ακούστε τώρα..... βάζει μέσα το μικρό τσαντάκι.. . δίνει τα λεπτά στον εισπράκτορα..... ούτε την είχες δει άλλη φορά. . συμβαίνει μια παρεξήγηση... επαναλαμβάνεται ένας λόγος.. 2.. Πώς σου ήρθε να δώσεις ένα χαστούκι σε μια κυρία.... Είμαστε μέσα στο τραμ... βλέπουμε ένα σφάλμα.... 3.. Εγώ εδώ.. Δ... σσ........ 5..χ.....) Λέγε πως έγινε το επεισόδιο.... 64-65. επειδή: 1. 262 .. Ανοίγει τη μεγάλη τσάντα. καθόταν απέναντί μου. μια σύγχυση της ταυτότητας δύο προσώπων.... που ούτε την ξέρεις. . κλείνει το μικρό τσαντάκι... ...... κλείνει τη μεγάλη τσάντα. έχουμε αντιστροφή των όρων... ένα λάθος (γέλιο ανωτερότητας).....ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Τότε λοιπόν. 6.... Ο νευρικός κύριος. βγάζει το μικρό τσαντάκι.. (Ένα από τα αποσπάσματα περισσεύει) Να δικαιολογήσετε τις απαντήσεις σας.. μια αδεξιότητα..... ............ Αθήνα χ. της ζητά το εισιτήριο. Ψαθάς.

για να προσδώσετε έμφαση στα γραφόμενα (π.. αν δεν . μεταβατικές και επεξηγηματικές λέξεις και φράσεις. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης Η χρήση των μηχανισμών συνοχής εξαρτάται από την επικοινωνιακή περίσταση... Ο τίτλος της είναι «Ωραία μου κυρία». Ερωτεύτηκε ένα άγαλμα που κατασκεύασε και παρίστανε τη θεά Αφροδίτη. Να προσέξετε ιδιαίτερα τις συνδετικές. έδωσε πνοή στο άγαλμα.1. 11.χ. Τις προάλλες είδα μία ταινία που μου έκανε εντύπωση... με οικονομία στις αρθρωτικές λέξεις και φράσεις. Πώς θα διαμορφωθεί το παρακάτω κείμενο μετά από τις δικές σας υποδείξεις. β) Ένα σύντομο κείμενο (200-250 λέξεων) όπου παρουσιάζετε. ΣΥΝΟΧΗ 11. να συνθέσετε: α) Έναν κανονισμό λειτουργίας του σχολείου. Εσείς βρίσκετε ότι το κείμενο υστερεί ως προς τις συνδετικές και μεταβατικές λέξεις και φράσεις. όπου χρησιμοποιείτε επαναλήψεις λέξεων.. Λαμβάνοντας αυτά υπόψη.1. αν δεν . για να αναρτηθεί σε περίοπτα σημεία των σχολικών αιθουσών. το είδος του κειμένου. Αυτή τον λυπήθηκε. Το κείμενο αποτελεί τμήμα μιας συνθετικής εργασίας. 263 . σε συζήτηση με απαιτητικούς συνομιλητές. για να αναγραφεί σε χαρτόνι και να αναρτηθεί σε αίθουσα του σχολείου στην οποία φιλοξενείται μία εκδήλωση για το περιβάλλον. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης 11.. αν δεν . Έχει κοινά σημεία με το μύθο του Πυγμαλίωνα... την άποψή σας για την τάση των γονέων να συνοδεύουν τα παιδιά τους (στο ωδείο. «Αν δεν σταματήσουμε τώρα την αποψίλωση των δασών.11. τότε .2. Ήταν ένας γλύπτης από την Κύπρο. στις βραδινές εξόδους κτλ).. καθώς και από τις προθέσεις και το ύφος του συντάκτη του. με ζητούμενο την επίδραση των αρχαίων ελληνικών μύθων στα σύγχρονα πνευματικά και καλλιτεχνικά έργα.2. Ένα παιδί του περιβάλλοντός σας σάς φέρνει ένα κείμενό του για να του πείτε τη γνώμη σας ή και να το διορθώσετε.. γ) Ένα κείμενο.»). τα αναφορικά στοιχεία και γενικά ως προς τους μηχανισμούς συνοχής.

και διευκολύνθηκαν οι γάτες να τις πιάσουν και να τις φάνε. Πέτυχε και κέρδισε το στοίχημα. Έβαλε στοίχημα μ’ έναν φίλο και συνάδελφό του ότι σε λίγο καιρό θα μπορούσε να την εκπαιδεύσει να μιλάει. να διαφημίζει τα λουλούδια της. Καταγράφει σ’ ένα σημειωματάριο την προφορά διαφόρων ανθρώπων. 264 . Να διαμορφώσετε αναλόγως αυτά τα κείμενα. Αυτές έγιναν πιο δυσκίνητες.2. Δεν υπήρχαν πολλές σαύρες και ο αριθμός των κουνουπιών μεγάλωσε. Κρίνετε ότι το κείμενο Α πρέπει να είναι πιο εμφατικό και γι’ αυτό θα πρέπει να περιέχει επαναλήψεις και συνώνυμα. Κατέστρεψαν τις καλλιέργειες τις οποίες τα φυτοφάρμακα υποτίθεται ότι προστάτευσαν. Παντρεύτηκαν και όλα τελείωσαν σχεδόν σαν παραμύθι. Ενδιαφέρθηκε για την προφορά της. Είστε ο διευθυντής συντάξεως του περιοδικού του σχολείου σας. Ήταν το δημιούργημά του. Α Η ρύπανση του εδάφους δεν προκαλείται μόνο από τα πλαστικά που δε διασπώνται. ενώ ήταν ακόμη ζωντανά. όπως μία μορφωμένη κυρία της «ανώτερης» κοινωνίας. Αντιθέτως. έξω από την Όπερα. τη θέση του Πυγμαλίωνα έχει ένας Άγγλος καθηγητής της φωνολογίας. τον Πάφο. θεωρείτε ότι στο κείμενο Β οι επαναλήψεις και τα συνώνυμα είναι κουραστικά και πρέπει να αντικατασταθούν με αναφορικά και ελλείψεις. Αυτά μετέφεραν ασθένειες σε ανθρώπους και ζώα. Την αγάπησε και αυτή επίσης. Έγινε ο επώνυμος ήρωας της Πάφου. Καλλιέργειες στο Βόρνεο ραντίστηκαν πριν από μερικά χρόνια για να εξοντωθούν τα κουνούπια. Λιγότερες γάτες. λόγω του φαρμάκου. 11. Απέκτησε ένα γιο. την Ελίζα. Μερικά από αυτά φαγώθηκαν από σαύρες.2. Το επόμενο φύλλο της είναι αφιερωμένο στο περιβάλλον. Ένα βράδυ βροχερό. κυρίως λαϊκών. αλλά μπορούν να διαταράξουν ένα οικοσύστημα. Τη γνώρισε και την πήρε στο σπίτι του. Περιφέρεται στις συνοικίες της πόλης του. Στην ταινία. περισσότερα ποντίκια. άκουσε μια ανθοπώλιδα. Αυτά πάλι δε ρυπαίνουν απλώς. αλλά και τα φυτοφάρμακα. χωρίς κανείς να καταλάβει ότι δεν προέρχεται από τον κύκλο τους. Το φάρμακο που είχαν σκότωσαν τις γάτες.Αυτός έζησε μαζί της. Θα έκανε το πείραμα να την παρουσιάσει σε μια δεξίωση. Ένας συμμαθητής σας έφερε τα παρακάτω κείμενα.

δηλαδή στα φυτοφάρμακα μολύνουν τα ποτάμια. Είδαμε πολλές και ενδιαφέρουσες αντίκες. να επισημάνετε και να εξηγήσετε αυτές τις προσθήκες και αλλαγές. Γράφει το κείμενο πρώτα στο πρόχειρο και μετά το μεταφέρει σε ένα ωραίο χαρτί αλληλογραφίας. αλλά είναι και θανατηφόρο για πολλές μορφές μικροσκοπικών ζώων και φυτών.3. απλώς τις θαυμάσαμε. λίμνες και θάλασσες. το Λονδίνο είναι ανεξάντλητο. τα μεταλλικά απόβλητα και τις χημικές ουσίες των ποταμών που εκβάλλουν στους ωκεανούς.2. τελικά. α) Αφού διαβάσετε τα δύο κείμενα. Κατά την αντιγραφή. Αυτό το νερό από το μπάνιο. σκοτώνουμε και τα φυτά της ξηράς και. εκεί όπου πηγαίνουν συνήθως οι επισκέπτες. Από την άλλη πλευρά. «Χάροντς» το 265 . Οι χημικές ουσίες οι οποίες περιέχονται σ’ αυτό είδος φαρμάκων. τα ποτάμια μολύνονται περισσότερο από οτιδήποτε άλλο από τους υπονόμους των πόλεων και τα βιομηχανικά απόβλητα. τις τουαλέτες και τις κουζίνες διοχετεύεται στα παραπλήσια ποτάμια. το νερό αυτών των ποταμών με το πετρέλαιο. 11. Ακριβές οι περισσότερες. β) Ποια από τα δύο κείμενα προτιμάτε και γιατί. τα απόβλητα και τις χημικές ουσίες δεν είναι μόνο ακατάλληλο για να το πιούμε. τις τουαλέτες και τις κουζίνες περιέχει χημικές ουσίες. Ορισμένοι από τους μικροοργανισμούς που επιπλέουν στον ωκεανό παράγουν περισσότερο από το μισό οξυγόνο που μας επιτρέπει να αναπνέουμε. μεταλλικών αποβλήτων και χημικών ουσιών στα ποτάμια.Β Τα φυτοφάρμακα των καλλιεργειών παρασύρονται μερικές φορές από τη βροχή. Χιλιάδες βιομηχανιών αδειάζουν τόνους πετρελαίου. σκοτώνοντας αυτούς τους μικροοργανισμούς των ωκεανών με το πετρέλαιο. Το νερό από το μπάνιο. προσθέτει μερικές λέξεις και φράσεις και επιφέρει και μικρές αλλαγές. Τότε. Βρίσκεστε στο Λονδίνο για ολιγοήμερες διακοπές. Α (Στο πρόχειρο) Αγαπημένοι μου μαμά και μπαμπά. δηλαδή μικροοργανισμών. Πήγαμε για ψώνια. και το ίδιο το ανθρώπινο είδος. Μπήκαμε και σ’ ένα τεράστιο κατάστημα. Ένα μέλος της παρέας σας στέλνει μία επιστολή στην οικογένειά του στην Ελλάδα. Έτσι.

εκεί όπου πηγαίνουν συνήθως οι επισκέπτες.. Τη δεύτερη μέρα μπήκαμε σ’ ένα τεράστιο κατάστημα που λέγεται «Χάροντς» και όπου βρίσκεις από καρφίτσες μέχρι πιάνα. Σας φιλώ. ξεπεράσαμε την επιθυμία για βιτρίνες και έτσι στραφήκαμε προς . ζωολογικός κήπος. καθεδρικός ναός του Αγίου Παύλου. Σας φιλώ. Ή μάλλον είναι ανεξάντλητη. ξοδέψαμε σχεδόν μία μέρα. είδαμε και αντίκες. Πιο συγκεκριμένα. την Οξφόρδη και το Κέιμπριτζ. Επιδοθήκαμε και σε περιηγήσεις. Κατ’ αρχάς πήγαμε για ψώνια. μόνο που ήταν ακριβές και απλώς τις θαυμάσαμε. Άλλωστε. πύργος του Λονδίνου. πύργος του Λονδίνου. μουσείο κέρινων ομοιωμάτων.λένε. μετά από όλα αυτά. Περισσότερα θα πούμε από κοντά. επιδοθήκαμε σε περιηγήσεις: ανάκτορα του Μπάκιγχαμ. Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ. ζωολογικός κήπος. Β (Στο χαρτί αλληλογραφίας) Αγαπημένοι μου μπαμπά και μαμά. μουσείο κέρινων ομοιωμάτων. Εκτός των άλλων. Βέβαια. Βρίσκεις από καρφίτσες μέχρι πιάνα. 266 . τις ημέρες που απομένουν. Εκεί. Θα πάμε βόλτα με καραβάκι στον Τάμεση και εκδρομή με τρένο σε δύο πολύ παλιές πόλεις. Ξοδέψαμε σχεδόν μια ημέρα. την Οξφόρδη και το Κέιμπριτζ. Περισσότερα θα πούμε από κοντά. θα πάμε βόλτα με το καραβάκι στον Τάμεση. όμως. πινακοθήκη. Έτσι. Τις επόμενες δύο ημέρες. καθεδρικός ναός του Αγίου Παύλου. Το Βρετανικό Μουσείο μας απασχόλησε δύο μέρες και λίγες ήταν. τα πράγματα με τη σειρά.. Το συνάλλαγμά μας δεν άντεχε σπουδαίες αγορές.. στρογγυλοκαθίσαμε σ’ ένα θέατρο και απολαύσαμε ένα μιούζικαλ. μουσείο επιστημών. Χτες δεν άντεχα να περπατήσω άλλο. Πάντως. χθες δεν άντεχα να περπατήσω άλλο. Στρογγυλοκαθίσαμε σ’ ένα θέατρο και απολαύσαμε ένα μιούζικαλ. το Βρετανικό Μουσείο μας απασχόλησε δύο ημέρες και λίγες ήτανε. το συνάλλαγμά μας δεν άντεχε σπουδαίες αγορές. Στη συνέχεια. το Λονδίνο είναι μια πόλη που δεν την εξαντλεί κανείς τόσο εύκολα. πλανητάριο. καθώς και εκδρομή σε δύο παλιές πόλεις.. πνευματικότερες αναζητήσεις. πλανητάριο. Βέβαια. Ας πάρω. πνευματικότερες αναζητήσεις. Ξεπεράσαμε την επιθυμία μας για βιτρίνες και στραφήκαμε προς . μουσείο επιστημών. Πινακοθήκη.

3.επιτρέπει σε αντίστοιχους χειρουργούς να εργάζονται ταυτοχρόνως. ζ) Ενισχύθηκε η ψυχοθεραπεία για ψυχολογική στήριξη του ασθενούς. Να συμπληρώσετε. Κάτω από το βενετσιάνικο κάστρο. ε) Βελτιώθηκαν τα συρραπτικά υλικά . Εσείς παρακολουθείτε μία συναφή εκπομπή στην τηλεόραση και κρατάτε τις παρακάτω σημειώσεις. † β) Τη θυμάσαι. θ) Ένας χειρουργός επιφυλάσσεται: Δεν είναι πολύ πιθανό ότι ένας ασθενής θα ανακτήσει πλήρως την αίσθηση της αφής -να ξεχωρίζει τη διαφορά ανάμεσα σ’ ένα νόμισμα κι ένα συνδετήρα χαρτιών. 11. και να αρθρώσετε τις ασύνδετες προτάσεις και περιόδους.2. † α) Και τότε ήταν που συνειδητοποιήσαμε τους ήχους της φύσης και κυρίως το κύμα που έσκαγε απαλά.παρασκευάστηκαν πιο αποτελεσματικά φάρμακα. Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου 11. γ) Μεγάλη πρόοδος σημειώθηκε τα τελευταία χρόνια. Στο μάθημα της γλώσσας σας έχει ζητηθεί να συνθέσετε ένα κείμενο σχετικά με μια πρόσφατη επιστημονική εξέλιξη. 267 . η) Αξίζουν τον κόπο. όταν ο ασθενής πρέπει να είναι ναρκωμένος για 19 ώρες).4.11. στ) Βελτιώθηκαν οι τεχνικές αναισθησίας (σημαντικό. α) Μικροχειρουργική -πάντοτε χρονοβόρα και κουραστική.3. ι) Άλλος υποστηρίζει: Ένα επανασυνδεδεμένο μέλος είναι προτιμότερο από ένα τεχνητό. αλλά είναι ανακατεμένες. να αποκαταστήσετε τη σωστή σειρά σημειώνοντας τον αύξοντα αριθμό στα πλαίσια που προηγούνται. β) Εγχείρηση στο Μάντσεστερ για συγκόλληση αποκομμένου χεριού διήρκεσε 19 ώρες -μάλλον ρεκόρ.1. όπου χρειάζεται. ώστε να αποτελέσουν συνεχές κείμενο. Οι ακόλουθες προτάσεις και περίοδοι συναποτελούν το κείμενο μιας επιστολής. δ) Η ένωση αρτηριών και αγγείων διαμέτρου μισού χιλιοστού διευκολύνθηκε με την τελειοποίηση μικροσκοπίου με δύο ή τρεις κεφαλές . Βασιζόμενοι κυρίως στις υπογραμμισμένες λέξεις και φράσεις.

μαζέψαμε τα σκουπίδια. έτσι ώστε να γίνει σαφέστερη η νοηματική σχέση ανάμεσα στις προτάσεις κάθε ζεύγους. Να συνδέσετε καθένα από τα ακόλουθα ζεύγη προτάσεων. † ζ) Πραγματικά. γιατί έκανε και ψύχρα και τραγουδήσαμε μέχρι αργά. καρέκλες. † ιστ) Για να γίνω πιο συγκεκριμένος. της γιαγιάς του. † στ) Ή μάλλον. † δ) Δηλαδή η ζωή κυλά με τον κανονικό ρυθμό της και δεν συμβαίνουν εξαιρετικά γεγονότα. στην αρχή κάναμε πολύ θόρυβο. † ιη) Αν. τα φορτώσαμε μαζί με τα άλλα πράγματα στο αυτοκίνητο και επιστρέψαμε στις βάσεις μας. αλλά δεν έχω πολλά νέα τον τελευταίο καιρό. κυνηγητά. 11.3. Οι συνδετικές και μεταβατικές λέξεις και φράσεις που θα χρησιμοποιήσετε μπορεί 268 . μέχρι και φαναράκια είχε προβλέψει -αυτά τα κινέζικα με το κερί. όταν θέλουμε να αποφύγουμε την πολυκοσμία. περισσότερα ελπίζω να πούμε διά ζώσης στις διακοπές. βέβαια. το φεγγάρι ήταν φωτεινό και μπορέσαμε να τακτοποιήσουμε όλον αυτόν τον εξοπλισμό στην αμμουδιά. τα γλυκά. έφερα κι εγώ μια λάμπα θυέλλης κι ο Νίκος μια πετρελαίου. η φασαρία σταμάτησε. φωνές. αστεία. ο Γιώργος έφερε την κιθάρα του και ο Πέτρος τη φυσαρμόνικα. εξαιρέσω ότι το περασμένο Σάββατο περάσαμε μια ωραία βραδιά. ήταν η σειρά μου να σου γράψω. † ιγ) Ευχαριστώ πολύ για την επιστολή σου. † ιδ) Αλλά μόλις αρχίσαμε να τρώμε. όπως παρατηρείς. † ιβ) Εκτός από αυτά. ταράξαμε πάλι της νύχτας τη σιγαλιά. † ε) Όπως φαντάζεσαι. † ια) Στη συνέχεια. ανάψαμε μια φωτιά.† γ) Αυτά προς το παρόν. μέχρι νωρίς το πρωί. † ι) Αντί για το συνηθισμένο πάρτι στο σπίτι πρότεινε να μεταφερθούμε σ’ εκείνη την παραλία που πηγαίνουμε. † ιε) Επιπλέον. † η) Στο τέλος. η Μαρία είχε γενέθλια. που έλαβα σήμερα. φυσικά. τραπεζάκια και τα συναφή. φορτώσαμε στα αυτοκίνητα τα φαγητά. † θ) Κι έτσι. † ιζ) Ευτυχώς.2.

α) β) 4. α) β) 10. συμπέρασμα. πρόσθεση. Πολλές ασθένειες έχουν καταπολεμηθεί οριστικά. όπου εμβολιάζει παιδιά και περιθάλπει αρρώστους. πόμολα. 2. δε συνηθίζω να γράφω επιστολές διαμαρτυρίας. α) β) 7. Οι δυνατότητες των ηλεκτρονικών υπολογιστών μου θυμίζουν μερικά Παραμύθια. το δημοτικό συμβούλιο υποσχέθηκε να πεζοδρομήσει τους δρόμους γύρω από το σχολείο. α) β) 11. α) Ο εξάδελφός μου ανήκει στους «γιατρούς χωρίς σύνορα». Κύριε διευθυντά. Θα έχω σίγουρη πελατεία. Τίποτε δεν έγινε μέχρι σήμερα. Οι σκηνές στην έρημο ήταν τραβηγμένες σε στούντιο.να δηλώνουν επεξήγηση. Αυτά τα ζητήματα είναι δύσκολο να τα χειριστεί κανείς μέσω επιστολών. 269 . Αυτή τη φορά νομίζω ότι δεν πρέπει να σιωπήσω. Είναι καλύτερα να έχουμε μια συνάντηση. διακόπτες. α) Βρήκα μια δουλειά σε μια εταιρεία που εμπορεύεται είδη κιγκαλερίας. α) β) 9. Η ταινία μου άρεσε στο σύνολό της. α) β) 6. Αρκετοί παράγοντες συνέτειναν στην απόφασή μου ν’ ακολουθήσω το επάγγελμα του πατέρα μου. μετάβαση ή χρονική σχέση. Βίδες. αντίθεση. πρίζες. Ο υδράργυρος. β) Συμμετέχει σε αποστολές σε χώρες της Αφρικής. Μόνο ένα μέταλλο παραμένει υγρό σε θερμοκρασία δωματίου. α) β) 8. Υπάρχει πλέον αποτελεσματικό εμβόλιο κατά της πολιομυελίτιδας. α) β) 12. α) β) 3. Η αίθουσα συναυλιών είναι υψηλών προδιαγραφών. α) β) 5. Η ορχήστρα ήταν υπέροχη. Τα κείμενα του βιβλίου δεν είναι αξιόλογα. 1. πράγμα που μειώνει την ποιότητα της παραγωγής. α) β) 13. Το γραφείο απέχει από το σπίτι μου μόνο δέκα λεπτά με τα πόδια. Πολλά όργανα και εξαίρετοι σολίστες. Οι ζωγραφιές είναι εκπληκτικές. Ο μισθός και οι συνθήκες είναι καλές. Μετά από το περσινό δυστύχημα.

.. όπως τα φυσικά υλικά.. α) Δεν πιστεύω σε προλήψεις. Το ραδιενεργό υλικό πρέπει να ταξιδέψει από τον τόπο κατασκευής στον πυρηνικό σταθμό.. β) Ήταν μια καταπληκτική βραδιά..... 16...... Στο παρακάτω άρθρο σχετικά με τους κινδύνους από την πυρηνική ενέργεια λείπουν ορισμένες συνδετικές λέξεις και φράσεις. β) Δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην κατασκευή οικοδομών και οχημάτων.... Να τις συμπληρώσετε έτσι.. ώστε να γίνει πιο κατανοητή η νοηματική ροή του κειμένου..... (1). β) Αυτά τα κήτη ψαρεύονται κατά λάθος μαζί με τα άλλα ψάρια που αποτελούν και το στόχο της αλιείας. β) Στη Ρώμη...3..... 15... 11.. Υπάρχουν διαφορετικά είδη κινδύνων συνδεόμενα με τη χρήση των πυρηνικών αντιδραστήρων..... β) Δεν πήγα στο γυμναστήριο. για να προετοιμαστώ καλύτερα για τις εξετάσεις του πιάνου.. 17..3.. α) Πηγαίνοντας στην εκδήλωση πίστευα ότι θα βαρεθώ......... .β) Το λυχνάρι του Αλαντίν με το τζίνι που πραγματοποιεί όλες τις επιθυμίες του. 19.. έκανα κι εγώ το ίδιο. τα φορτηγά που χρησιμοποιούνται για τη μεταφο- 270 . ........ β) Ο μέσος αστός εκτίθεται σε όλο και περισσότερους θορύβους............ α) Η τεχνολογία έχει επιτύχει μείωση του θορύβου που παράγουν οι κινητήρες των αυτοκινήτων και πολλά μηχανήματα.. 20. α) Έχει παραχθεί βιοδιασπώμενο πλαστικό που αποσυντίθεται στο έδαφος.. στο σιντριβάνι που ρίχνουν κέρματα και λένε νοερά ευχές. 14.. επειδή δεν είναι ανθεκτικό..... α) Οι φάλαινες και τα δελφίνια αποτελούν συχνά «παρεμπίπτον αλίευμα» της αλιείας με παρασυρόμενα αφρόδιχτα.. α) Είχα πάρα πολλές υποχρεώσεις το Σαββατοκύριακο.. α) Ο καιρός ήταν βροχερός και έκανε κρύο.... β) Περάσαμε ωραία στην εκδρομή.. 18........ (2) οι ίδιοι οι πυρηνικοί σταθμοί είναι γερά κατασκευασμένοι και μονωμένοι..

........................................ (14) αν τα θεωρήσουμε στο σύνολό τους και σε μεγάλες χρονικές περιόδους....................................................... (7) πρέπει να αποθηκευτούν με έναν από τους ευφυείς αλλά πολύπλοκους τρόπους που έχουν επινοήσει οι επιστήμονες... (11) υπάρχει το πρόβλημα της κατά λάθος έκθεσης σε ραδιενέργεια................ Και οι δύο αυτοί τρόποι φέρνουν τα υλικά που μεταφέρονται κοντά στο κοινό . Όλοι οι πυρηνικοί σταθμοί παράγουν απόβλητα................... λόγω διαρροής ή έκρηξης στον πυρηνικό σταθμό.. .................... τα οποία στις περισσότερες περιπτώσεις θα παραμείνουν ραδιενεργά για χιλιάδες χρόνια...... η πιθανότητα να συμβεί κάτι τέτοιο είναι μικρή και ............... όπως θα σας διαβεβαιώσουν οι κάτοικοι του Τσερνομπίλ..................... ........... μόνο με δύο τρόπους μπορεί να γίνει η μεταφορά.............. ... (5) μέσα από πυκνοκατοικημένες περιοχές...... ................................................................... (15) η πιθανότητα καταστροφής είναι πολύ μεγάλη... ..... ............. αυτά τα τρία είδη κινδύνου δεν μας κάνουν να ανησυχούμε........................... (4) οι διαδρομές είναι σχεδιασμένες ώστε να διέρχονται κοντά σε ή ............... Δυστυχώς........ Αυτά τα απόβλητα είναι αδύνατον να απενεργοποιηθούν και . ..... (13) μπορεί να συμβεί....... .......... (12) δεν δικαιολογεί σοβαρή ένσταση για ένα πυρηνικό πρόγραμμα........ να τοποθετηθούν σε κατεστραμμένα ή άχρηστα ορυχεία ή να βυθιστούν στη θάλασσα.... 271 ..... (10) ένας σεισμός μπορεί να ανοίξει τη δεξαμενή των αποβλήτων σαν καρυδότσουφλο..........ρά του υλικού δεν είναι. (6) υπάρχει το πρόβλημα των αποβλήτων... (9) αυτές οι μέθοδοι δεν λύνουν το πρόβλημα· απλώς το σκεπάζουν.......... ..................... Αν τα δούμε ξεχωριστά και για μικρές χρονικές περιόδους... Όπως και με τους άλλους δύο κινδύνους........ (8) να ταφούν στο έδαφος..... (3) οδικώς και σιδηροδρομικώς...........

272 .

να το συνεχίσει από το σημείο που σταμάτησε ο συμμαθητής του μέχρι ένα ορισμένο σημείο) ή να συνεννοηθεί για ολόκληρο το διήγημα από κοινού με τα υπόλοιπα παιδιά. οικογενειακή ζωή. Μπορεί να είναι ατομική ή ομαδική. σε βουνό στη θάλασσα κτλ). αναδρομική. • Ο καθηγητής μπορεί να υποδείξει θεματικές περιοχές ή να αφήσει τους μαθητές να τις αναζητήσουν. 273 . είναι ομαδική. συμμετοχή σε κοσμικό γεγονός. σχολική ζωή.χ. πάλι. τραγούδι. in media res. ασχολίας. μπορεί να τους υποδείξει ένα διάγραμμα οργανωτικό του περιεχομένου ή να αφήσει τους μαθητές να το επεξεργαστούν. θεατρική παράσταση.διαστολή του χρόνου) το ύφος και το είδος της εστίασης του κειμένου τους. • Επίσης. αντικειμένου. γ) βρίσκονται σε ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ δ) και υπάρχει σχέση ΑΙΤΙΑΣ και ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΟΣ μεταξύ τους. μουσικό κομμάτι ή μουσική συλλογή). (φυσική χρονική σειρά. συστολή . τους αφηγηματικούς τρόπους. αναπάντεχη ή και ανεπιθύμητη ή ευτυχής συνάντηση με πρόσωπο/α. Ένα τέτοιο διάγραμμα θα μπορούσε να είναι ως εξής: α) ΓΕΓΟΝΟΤΑ ή ΣΥΜΒΑΝΤΑ β) τα οποία τοποθετούνται σε ΧΩΡΟ και σε ΧΡΟΝΟ. συνάντηση με ένα βιβλίο. κάθε παιδί μπορεί να αναλάβει να συγγράψει ένα ορισμένο τμήμα του διηγήματος (π. Μια τέτοια υπόδειξη θα μπορούσε να είναι ως εξής: Παιδική ηλικία. την έκταση και τη λειτουργία των περιγραφών. δραστηριότητα του ελεύθερου χρόνου. ή έργο τέχνης (κινηματογραφική ταινία. φιλικές σχέσεις. περιπέτεια (σε εκδρομή ή στην πόλη. τον χειρισμό του αφηγηματικού χρόνου. Αν.ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. διακοπές. τη χρήση. προγράμματος Η/Υ. Συγγραφή ενός διηγήματος • Αυτή η εργασία μπορεί να προγραμματιστεί σε συνδυασμό με το μάθημα της Λογοτεχνίας.ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ . πρόδρομη αφήγηση. ε) Μια σταθερή ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΦΩΝΗ που διηγείται την ιστορία. • Ο καθηγητής μπορεί να υποδείξει ή να αφήσει τους μαθητές να επιλέξουν τη σχέση συγγραφέα-αφηγητή. αναζήτηση ή και ανακάλυψη προσώπου.

• Γι’ αυτά τα διηγήματα μπορεί να διοργανωθεί διαγωνισμός με διάφορα βραβεία και κριτική επιτροπή μέλη του συλλόγου των καθηγητών ή και προσωπικότητες από τον ευρύτερο κοινωνικό χώρο. θ) ΣΧΕΣΗ ανάμεσα στους χαρακτήρες και τα γεγονότα (θεματικές ισοδυναμίες και αντιθέσεις). Η δεκαετία του ’60 στην Ελλάδα και τον κόσμο: το στίγμα και η σημασία της Αυτή η δεκαετία μπορεί να διερευνηθεί ως προς: • Τα σημαντικά ιστορικά γεγονότα και τη συναφή πολιτική σκηνή. ο Μάης του ’68). Σεφέρη. ζ) ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ανθρώπων. οι Beatles.χ.χ. ια) Μια ΚΑΤΑΛΗΞΗ: κάτι συμβαίνει που οδηγεί την ακολουθία των συμβάντων σ’ ένα τέλος. δηλαδή τα γεγονότα επιλέγονται για να αναδείξουν ένα στόχο ή μήνυμα. η) ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΗΤΑ / ΣΗΜΑΣΙΑ. μόδα. Συνήθως αυτό είναι μια επανόρθωση ή εξέλιξη (θετική ή αρνητική) κάποιου γεγονότος ή μιας κανονικότητας ή τάξης που διασαλεύτηκε. • Επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα (π. • Τα Γράμματα και οι τέχνες (π.χ. το κίνημα του φεμινισμού. το Νόμπελ του Γ. τάσεις. 2. • Αντιλήψεις. αυτά τα διηγήματα να εκδοθούν ή να (εκ)τυπωθούν απλώς και να κυκλοφορήσουν σε στενότερο ή ευρύτερο κύκλο. Θα μπορούσαν. 274 . η «Όμορφη πόλη»). Συχνά πρόκειται για μια διαταραχή ή έλλειψη. • Τα κοινωνικά φαινόμενα (π. η γενιά του 1-1-4 στην Ελλάδα.στ) μία συνεπής ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ. ι) μια ΕΝΑΡΞΗ: κάτι συμβαίνει που αποτελεί εκκίνηση μιας ακολουθίας συνδεομένων γεγονότων. hippies-παιδιά των λουλουδιών. προσεδάφιση ανθρώπων στη Σελήνη). οι μεγάλοι Έλληνες συνθέτες. αντιπολεμικές διαδηλώσεις. θεατρικές παραστάσεις όπως η «Οδός ονείρων». επίσης. το φεστιβάλ στο Woodstock.

Τ. το «Ιστορικό και μουσικό λεύκωμα» της εφημερίδας «Καθημερινή». προβολή διαφανειών.) • Ο καθηγητής μπορεί να αφήσει τα παιδιά να αναζητήσουν τις πηγές του υλικού τους ή να τους υποδείξει ορισμένες. ή και συνεντεύξεις από απλούς ή διάσημους ανθρώπους που βίωσαν τον χαρακτήρα αυτής της εποχής. αφίσες. όπως είναι τα αρχεία των εφημερίδων και των περιοδικών. αποσπάσματα από ραδιοφωνικές εκπομπές.. φυσικά. το αρχείο της Ε. προφορικό και γραπτό σχολιασμό από τα παιδιά. ενδεικτικοί και μπορούν να εξειδικευθούν ή και να διαφοροποιηθούν. περιοδικά και. έκθεση φωτογραφιών. Η εργασία μπορεί να οδηγήσει στην εκπόνηση ενός άλμπουμ ή στην έκδοση ενός εικονογραφημένου πονήματος ή και σε μία εκδήλωση (στο σχολικό ή και σε άλλο χώρο) με μουσικό πρόγραμμα ή και θεατρική παράσταση.Ρ.(Αυτοί οι τομείς είναι. 275 . φυσικά.

.............. νομίζω........ όπου ήταν το μπρίκι με τον καφέ.................. με υποδέχεται μια υπηρέτρια......... Μπιούμπι...... Είναι προφανές ότι είναι κατάλληλο για την ενότητα «Περιγραφή κι αφήγηση»....... 276 .... που είχε γύρω του κρεμασμένα δώδεκα ασημένια κουταλάκια............ στη Βασιλίσσης Σοφίας....... Τότε ήταν που πήγα στο πολύ εντυπωσιακό σπίτι του.. Το τρως και μετά βάζεις το μεταχειρισμένο κουτάλι στο νερό.... ΤΜΗΜΑ: ...... σ...................... Ο Θεοτοκάς άφαντος βέβαια.... μπακίρια ..... με το άλλο μια κουταλιά γλυκό απ’ το βάζο.................... ΤΑΞΗ: ......... κράταγε απ’ το Βυζάντιο.... Παίρνεις το ποτήρι του νερού με το ένα χέρι. Η υπηρέτρια άφωνη με οδηγεί μέσα από μεγάλα δωμάτια στο γραφείο του Θεοτοκά -αυτό ευρωπαϊκό.............. σοφράδες............. ένα φλιτζάνι. ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ...... 3... Ο Θεοτοκάς ήταν Πολίτης........ Ήταν ένα τούρκικο σπίτι.... με βιβλία ως το ταβάνι· ένα θεόρατο δωμάτιο....... Βέβαια.... Κι έφαγα το γλυκό μου......................... ο κύριος Θεοτοκάς θα έρθει. και 5) αναφέρονται σε προηγούμενες υποενότητες. Ευτυχώς που η γιαγιά μου είχε ένα όμοιό του.... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΗ: . οι περισσότερες ερωτήσεις (:1. Αθήνα 1981. 142..... Εξάντας........ αριστούργημα............ Παχιά χαλιά παντού..... οκτώ η ώρα το πρωί... Μπαίνω σ’ αυτό το τεράστιο σπίτι... Έλλη Λαμπέτη: Η τελευταία παράσταση....... ένα ποτήρι με νερό κι ένα βάζο κρυστάλλινο με γλυκό.. 2................. κρατώντας το ποτήρι κάτω απ’ το κουτάλι να μη σου στάξει... όπως μπορεί να συμβαίνει στο γλωσσικό μάθημα............ μαλακά μαξιλάρια...... ΚΕΙΜΕΝΟ Και πάω και βρίσκω το Γιώργο Θεοτοκά.... αλλιώς δε θα ήξερα πώς να το χρησιμοποιήσω......ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 1ο κριτήριο για δεκαπεντάλεπτη δοκιμασία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το ακόλουθο κείμενο έχει επιλεγεί λόγω του τρόπου που συνδυάζει την περιγραφή με την αφήγηση. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ........ Φ......... ήπια και τον καφέ και μόνο τότε ειδοποίησε η υπηρέτρια ότι έχουν γίνει τα προκαταρτικά......................... Φεύγει η υπηρέτρια και σε λίγο ξανάρχεται μ’ ένα δίσκο μπακιρένιο..

............. Μονάδες 4 2........................................ Μονάδες 4 3............. Ποια είναι τα περιγραφικά μέρη της αφήγησης στο συγκεκριμένο απόσπασμα....................... Σε ποιες περιπτώσεις στο συγκεκριμένο απόσπασμα ο συγγραφέας μπορεί να ταυτίζεται με τον αφηγητή.................... ......... Να βρείτε ένα τμήμα του κειμένου όπου ο χρόνος της αφήγησης είναι μικρότερος από το χρόνο των γεγονότων και ένα άλλο όπου ο χρόνος της αφήγησης είναι περίπου ίδιος με το χρόνο των γεγονότων.............................................. ......................................................................................................... ................ Μονάδες 4 5....... ......................................................................................................................................................................................................................... .........................ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1..................................................... Μονάδες 4 277 ............................................................................................................ Τι εξυπηρετούν............. ................................. Τι είδους αφηγηματική πράξη είναι πιθανό να αποτελεί το παραπάνω απόσπασμα και γιατί....... Μονάδες 4 4............................ . ........................................................................................................ Γιατί χρησιμοποιείται ενεστώτας για να περιγράψει ή να αφηγηθεί γεγονότα του παρελθόντος........................................................................................... ................................................................... Πώς εξηγείτε τον μέλλοντα χρόνο του ρηματικού τύπου «θα έρθει».................................................................................................. ..........................................................................................................

ΤΜΗΜΑ: .... Κατάφερα να συρθώ ως το πλάι της και τότε την είδα να γυρίζει ένα χερούλι πίσω από το δίσκο· στο τέλος του μαθήματος μ’ άφησε μάλιστα να το γυρίσω μοναχός μου....2ο κριτήριο για δεκαπεντάλεπτη δοκιμασία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το απόσπασμα έχει επιλεγεί......................... για να μην πέσω και φάω τα μούτρα μου............................. χρειάστηκε να βάλω τη μητέρα μου να μου μάθει την ώρα................ καλώντας μας να λέμε δυνατά τις ώρες και τα λεπτά................ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: . Καστανιώτης....... ΤΑΞΗ: .............. Αθήνα 1987........................ κάποια δεσποινίς Σάμερ....... 278 .........21..................... επειδή τα κωμικά του στοιχεία δεν είναι ιδιαίτερα προφανή κι έτσι ο εντοπισμός τους δεν είναι υπερβολικά εύκολος.. ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ...... κατάφερε να πείσει τον οφθαλμίατρο να μ’ εφοδιάσει μ’ ένα αχρείαστο ζευγάρι γυαλιά.................. η δασκάλα..... Κανείς απ’ όσους ήξερα ως τότε δε φόραγε γυαλιά............ Το ίδιο με διασκέδαζαν και τα υπέροχα γυαλιά της δεσποινίδας Σάμερ....... όμως.. Μίλλερ...... με την κοκκάλινη ταρταρούγα......... μας παρουσίασε ένα χαρτόνι-ρολόι για να μας μάθει την ώρα· κινούσε κατά «μυστήριο» τρόπο τους δείκτες...................... ωσότου η μητέρα μου.. Όπως και στο προηγούμενο κριτήριο.... που τα φόρεσα μια βδομάδα και μετά τα έχασα στο πάρκο........... θαρρείς και θα στραβωνόμουνα σε λίγο... Τελικά................ σ.... μόνο μία ερώτηση είναι συναφής με την ενότητα του κωμικού....................... Στη δίνη του χρόνου........ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΗ: ................ Εμένα το μόνο που μ’ ενδιέφερε ήταν το πώς έκανε τους δείκτες να κινούνται... Α.......... ΚΕΙΜΕΝΟ Την πρώτη μου μέρα στο σχολείο.... Άρχισα τότε να περπατώ αλλοιθωρίζοντας.....

...................................................................... Μονάδες 8 279 .....................ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι.... Δικαιολόγηση .................... 4.................. Δικαιολόγηση ... 1........... 3.......... Η χρονική διαφορά ανάμεσα στο χρόνο της αφήγησης και στο χρόνο των γεγονότων είναι † α) λίγες ημέρες † β) μερικοί μήνες † γ) έως πέντε χρόνια † δ) περισσότερο από είκοσι χρόνια..................... Δικαιολόγηση ......................... Να επιλέξετε την κάθε φορά σωστή απάντηση και να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας..... Δικαιολογήστε την απάντησή σας........................................................ † γ) Άρχισα να περπατώ αλλοιθωρίζοντας.......................... όμως... † † β) Κανείς απ’ όσους ήξερα ως τότε δε φόραγε γυαλιά...... † δ) Και μετά τα έχασα στο πάρκο...... 2......... Αναδρομική αφήγηση έχουμε στην πρόταση α) Τελικά....... Η λέξη «μυστήριο» είναι σε εισαγωγικά επειδή χρησιμοποιείται † α) από την οπτική γωνία του παιδιού † β) από την οπτική γωνία του αφηγητή † δ) από την οπτική γωνία της δασκάλας † γ) με σημασία διαφορετική από τη συνηθισμένη. Το παραπάνω απόσπασμα προέρχεται από † α) ένα ημερολόγιο † β) μία αυτοβιογραφία † γ) ένα ιστορικό μυθιστόρημα † δ) μία κατάθεση................. Δικαιολόγηση ................ χρειάστηκε να βάλω τη μητέρα μου να μου μάθει την ώρα............................................... Ποια σημεία του περιεχομένου θα μπορούσατε να βρείτε κωμικά και ποια στοιχεία τους θα σας προκαλούσαν γέλιο........ Μονάδες 3 για κάθε υποερώτημα (1 για την επιλογή και 2 για τη δικαιολόγηση) ΙΙ.............................

.................. ΚΕΙΜΕΝΟ (.... 5 και 6 εξετάζουν την ικανότητα αναγνώρισης στο κείμενο στοιχείων του αφηγηματικού λόγου..... Η τελευταία ερώτηση... Αυτή η γεύση ήταν η γεύση του μικρού κομματιού της μαντλέν που την Κυριακή το πρωί στο Κομπραί (τη μέρα εκείνη δεν έβγαινα πριν απ’ την ώρα της λειτουργίας) μου πρόσφερε η θεία μου η Λεονί...... Η όψη της μικρής μαντλέν δε μου ’χε θυμίσει τίποτα πριν να τη γευτώ· ίσως γιατί......... είναι ερώτηση παραγωγής κειμένου «που το θέμα του συνδέεται άμεσα ή έμμεσα με το κείμενο ή τα κείμενα για μελέτη» (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο: Συμπληρωματικές οδηγίες για τη διδασκαλία και αξιολόγηση του μαθήματος Έκφραση-Έκθεση της Α΄ τάξης Λυκείου................... ΤΑΞΗ: .. δεν επιζούσε τίποτα όλα είχαν διαλυθεί· οι μορφές... Οι ερωτήσεις 2............... όταν πήγαινα να της πω καλημέρα στο δωμάτιό της.................. ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΗ: ... η εικόνα τους είχε εγκαταλείψει εκείνες τις μέρες του Κομπραί για να δεθεί μ’ άλλες πιο πρόσφατες· ίσως γιατί απ’ αυτές τις αναμνήσεις τις εγκαταλειμμένες τόσον καιρό έξω απ’ τη μνήμη......... χωρίς όμως να τις δοκιμάσω................. 3................. ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: .. πάνω στα ράφια των ζαχαροπλαστείων........... όπως συζητήθηκαν ήδη στην πρώτη υποενότητα (: Αφηγηματικό περιεχόμενο και αφηγηματική πράξη)....... 4.......) Και ξαφνικά παρουσιάστηκε η ανάμνηση... που αποτελεί και το δεύτερο μέρος των ερωτήσεων............ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: .................. αφού πρώτα το βουτούσε στο τσάι ή στο φλαμούρι της.......................................................................................................... Η πρώτη ερώτηση ελέγχει την κατανόηση του κειμένου.. τόσο στρουμπουλά αισθησια- 280 . εγκύκλιος 16-12-97)..κι αυτή ακόμα του μικρού κοχυλιού της ζαχαροπλαστικής............... έχοντας δει συχνά από τότε μικρές μαντλέν...........Κριτήριο για ωριαία δοκιμασία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το κριτήριο μπορεί να χρησιμοποιηθεί αμέσως μετά από την εισαγωγή στην υποενότητα της οπτικής γωνίας και τη συζήτηση περί της επιλογής των λεπτομερειών........................ ΤΜΗΜΑ: .

αξεχώριστα ως τότε. είχαν χάσει τη δύναμη της επέκτασης. την Πλατεία όπου μ’ έστελναν πριν απ’ το γεύμα. τεντώνονται. σσ. που μου ’δινε η θεία μου (μ’ όλο που δεν ήξερα ακόμα τότε και μπόρεσα πολύ αργότερα ν’ ανακαλύψω γιατί η ανάμνηση αυτή μ’ έκαναν τόσο ευτυχισμένο). στρίβουν.είχαν διαλυθεί ή. πάνω απ’ όλα αυτά τα ερείπια. 293-294. απ’ το πρωί ως το βράδυ και μ’ οποιοδήποτε καιρό. αφού πεθάνουν οι άνθρωποι. Προυστ. Και σαν το παιχνίδι που διασκεδάζει τους Ιάπωνες. το τεράστιο οικοδόμημα της ανάμνησης. κι η εκκλησία και όλο το Κομπραί και τα περίχωρά του. όπου βρισκόταν το δωμάτιό της. μόνες. μαζί με το σπίτι. τη μόνη που είχα ξαναδεί ως τότε) και. μα που μόλις βραχούν. χρωματίζονται. πρόσωπα στέρεα και που τ’ αναγνωρίζεις. για να θυμούνται. Όταν όμως από ένα μακρινό παρελθόν τίποτα δεν επιζεί. πάνω στη μικρή σχεδόν άυλη σταγόνα τους. ήρθε σα σκηνικό θεάτρου να στηθεί μπροστά στο εξοχικό σπιτάκι που ’βλεπε στον κήπο και το ’χαν χτίσει για τους γονείς μου στο πίσω μέρος (αυτήν την ξεκομμένη επιφάνεια. γίνονται λουλούδια. η όσφρηση και η γεύση ζουν για καιρό ακόμα. Έκφραση-Έκθεση. απ’ το φλιτζάνι μου με το τσάι. τους δρόμους όπου πήγαινα να κάνω θελήματα. να ελπίζουν. πιο άυλες. που θα τους επέτρεπε να ξαναδεθούν με τη συνείδηση. και τα νούφαρα της Βιβόν. Μ. Και μόλις αναγνώρισα τη γεύση του κομματιού της μαντλέν. αλλά πιο μακρόβιες. Α΄ τεύχος. τα εξοχικά δρομάκια που παίρναμε όταν ο καιρός ήταν καλός. όταν μουσκεύουν σ’ ένα μπωλ πορσελάνης γεμάτο νερό μικρά κομμάτια χαρτί. αμέσως. κοιμισμένες. πιο πιστές. πιο επίμονες. βγήκαν πόλη και κήποι. διαφοροποιούνται. πιο φθαρτές. χωρίς να λυγίζουν. 281 . σαν τις ψυχές. έτσι και τώρα όλα τα λουλούδια του κήπου μας και του πάρκου του κυρίου Σουάν.κού κάτω απ’ τις αυστηρές κι ευλαβικές πτυχές του. να περιμένουν. σπίτια. κι οι καλοί άνθρωποι του χωριού και τα μικρά τους σπίτια. το παλιό γκρίζο σπίτι πάνω στο δρόμο. όλ’ αυτά που παίρνουν μορφή και υλική υπόσταση. Αναζητώντας το χαμένο χρόνο. αφού καταστραφούν τα άψυχα. την πόλη. βουτηγμένο στο φλαμούρι. να βαστούν.

..... ΙΙ.. † δ) είναι ακαθόριστες και συγκεχυμένες....................... Ι................................ ΙV............ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1... Τι είδος κειμένου μπορεί να έχουμε εδώ και γιατί..... Μονάδες 4 (μία για κάθε υποερώτημα) 2.......... † β) είναι πολύ ευχάριστες...... Ο αφηγητής αναφέρει το παιχνίδι που διασκεδάζει τους Ιάπωνες † α) για να διακόψει τη μονοτονία της αφήγησης...... † β) πολλές φορές..................................... Να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας.... Η θεία Λεονί πρόσφερε τσάι στον αφηγητή † α) μία φορά.... Η ανάμνηση του αφηγητή άρχισε † α) μόλις είδε τα γλυκά στο ζαχαροπλαστείο...... Ποιο είναι το αφηγηματικό περιεχόμενο........................................ Δικαιολόγηση . Δικαιολόγηση ........................... † γ) την ώρα της λειτουργίας......... Οι αναμνήσεις του αφηγητή † α) είναι πολύ δυσάρεστες....... † δ) για να δείξει πόσο του άρεσε το τσάι....................... † γ) μόλις είδε το γκρίζο σπίτι πάνω στο δρόμο.................. Δικαιολόγηση .......... † β) όταν σκέφτηκε ότι από το παρελθόν τίποτε δεν επιζεί....... † β) επειδή μοιάζει με τα παιδικά του παιχνίδια........... † γ) έρχονται στο νου του πολύ συχνά................................ ΙΙΙ.... † γ) για να δείξει πόσο συγκεκριμένες είναι οι αναμνήσεις του................................ Να επιλέξετε την κάθε φορά σωστή απάντηση........................................... Δικαιολόγηση ........... † δ) μόλις δοκίμασε τη μαντλέν που είχε βουτήξει στο τσάι............... 282 . † δ) την ώρα της αφήγησης.

.............................. 283 ..... Πού υπάρχουν αναδρομές στην αφήγηση................................... Μονάδες 2 6................................................................................................... .. Μονάδα 1 5............................................................................................ Τι εξυπηρετούν............................................................. Γιατί ο αφηγητής αναφέρει τόσες λεπτομέρειες σχετικά με το Κομπραί...... Μονάδα 1 7............................................ Μονάδες 2 3........... ......................... ................................................................... ............... Ποιο γεγονός από αυτά που αναφέρονται στο κείμενο έχει τη μικρότερη χρονική διαφορά από το χρόνο της αφήγησης................................ ..... όπως συνέβη (ή φαντάζεστε ότι συνέβη) σ’ εσάς ή σε γνωστό ή συγγενικό σας πρόσωπο.... για το λογοτεχνικό διαγωνισμό ενός περιοδικού με θέμα: «Μικρά αντικείμενα......................... Μονάδες 2 4................................................................................................................................................................ μεγάλες αγάπες»...................................... Ποια είναι η σχέση του χρόνου του αφηγητή με το χρόνο των γεγονότων στο κείμενο.................................................................... ................................................................. ............................................................................................................................................................ Αφηγηθείτε σε δύο παραγράφους ένα τέτοιο παράδειγμα............................ ..................... Τι είδους αντικείμενα μπορούν να μας ξυπνήσουν αναμνήσεις..................................... ...................................................................................................................

......... ....................................................................................................................................... ................ ........................................... .......... Μονάδες 8 284 ......................................................................................... ................................................................................... .............. .......................................................................................................................................................................................................................................................... ...... ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ ...............................................................................................................................................................................................................................

«Γλωσσολογία και διδασκαλία της μητρικής γλώσσας..ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟ . TIMBAL . Θεσσαλονίκη 1987. Οδυσσέας. Προοπτικές του κειμένου. Θεωρία της αφήγησης.. ΚΑΛΙΟΡΗΣ Γ.. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ Β. Νεφέλη. Νεοελληνικός λόγος. τ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ Γ.. σσ.. 1990-91... Παρεμβάσεις ΙΙ. Θέματα γενικής γλωσσολογίας. 9-10. «Αξιολόγηση της γλωσσικής ικανότητας». Οδυσσέας. Γλωσσαλγήματα.. Πατάκης.. 9. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΠΟΥΛΟΣ Α. Νεφέλη. Κώδικας. τ. Αθήνα 1994. ΤΟΚΑΤΛΙΔΟΥ Β.α. Αθήνα 1996.» Γλώσσα. Εξάντας. Νέα Παιδεία..ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ ΑΔΑΛΟΓΛΟΥ Κ. Αθήνα 1996. Τα στοιχεία του αφηγήματος. Εξάντας. Διδακτική των ζωντανών γλωσσών. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΣ Β. Γλωσσικά. κ..) Από το παραμύθι στα κόμικς. Θέματα κοινωνικής και θεωρητικής γλωσσολογίας. BREMOND C. & ΜΑΝΔΑΛΟΣ Δ. Πατάκης. Αθήνα 1993. ΧΑΡΑΛΑΜΠΑΚΗΣ Χ. ΚΛΑΙΡΗΣ Χ. Γεννάδειος βιβλιοθήκη. 53-68. ΚΩΣΤΑΡΙΔΟΥ-ΕΥΚΛΕΙΔΗ Α. «Η αξιολόγηση στη γλώσσα-έκθεση». 58. ΧΑΡΑΛΑΜΠΑΚΗΣ Χ. 1985.. Αθήνα 1992. (επιμ. Αθήνα 1991. Το δημιουργικό γράψιμο. Νεφέλη. Φιλόλογος.» Γλωσσολογία.DICLAUX L. ΣΑΜΑΡΑ Ζ.. Αθήνα 1990. Ψυχολογία της σκέψης. 308-326. 285 . FRANÇOIS - GEIGER D. Διαδικασίες παραγωγής προφορικού και γραπτού λόγου. 38-53. Αθήνα 1986. Αθήνα 1986. Αθήνα 1997. τ. 33. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Γ. «Τέχνη και τεχνική της αφήγησης στο σχολείο.. ΛΑΠΠΑ-ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ Ε.» Στον ΑΥΔΙΚΟ Ε. Αθήνα 1994. Προοπτική. Αθήνα 1991.. σσ. «Σύγχρονη γλωσσολογία και διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας. 119-129. Ελληνικά Γράμματα. τ. σσ. σσ..