Мојаноски ЛЕТОПИС НА МАКЕДОНСКАТА ДЕМОКРАТИЈА Скопје. 2000 .Цане Т.

Проф. "11 Октомври“ бб За издавачот: Бачвров Зоран Рецензенти: 1. д-р Ѓоко Този 2. Мојаноски ЛЕТОПИС НА МАКЕДОНСКАТА ДЕМОКРАТИЈА Издавач: "ПАКУНГ“ .mk . Мојаноски Печати: "Пакунг“ Скопје  Сите права задржани За контакт со авторот: mojanc@ukim. д-р Цане Т. д-р Јован Корубин Лектура: Зорица Јосифовска Техничко уредување и компјутерска обработка Проф.edu.Скопје Ул.д-р Цане Т. Проф.

..... 95 Dvi`ewe za semakedonska akcija ...... 113 Demokratski sojuz .................................... 46 Години на економска блокада ................... 36 Година на етаблирање во меѓународната структура ...................................................................... 19 Македонија во семејството на демократските системи ..... 54 Распад на изборната и политичка коалиција .........konzervativna partija .... 99 MAAK ................... 26 Освојувањето на политичката власт -пат кон демократскиот пургаториум ......... 60 Година на протести и афери ........................ 108 Socijaldemokratska partija na Makedonija ....................................... 10 Слободни избори и нов законодавен дом ..... 77 II..MAAK .............. 105 Liga za demokratija ........................... 124 ...............................................................................СОДРЖИНА Predgovor Voved I................. 118 Narodna partija na Makedonija ....................... 73 На крајот од милениумот со нови желби ......................... 41 Македонија во текот на 1994 година ............................................. 69 Година на големи очекувања .......................... ДЕЦЕНИЈА НА МАКЕДОНСКАТА ДЕМОКРАТИЈА Експлозија на новите политички субјекти .........................................partija na zemjodelcite ................................................... ПРОФИЛОТ НА НОВИТЕ ПОЛИТИЧКИ СУБЈЕКТИ Demokrtska partija za makedonsko nacionalno edinstvo............... 66 Година на мирната смена на власта ...... 116 Partija za demokratski prosperitet ............................

. 230 Сојуз на комунистите на Македонија ......................................................................................................... 187 Liberalna partija ............. 177 Mladata demokratsko-progresivna stranka na Makedonija ........ 153 Rabotni~ka partija ......... 206 Demokratska partija na Makedonija ...... 184 Reformski sili na Makedonija Liberalna partija ......................исламски пат ............. 147 VMRO-Demokratska partija za makedonsko nacionalno edinstvo ... 137 Socijalisti~ka partija na Makedonija ................................................... 234 Демократски сојуз на албанците ................ 133 SKM -Partija za demokratski promeni .................... 127 Stranka na Jugoslovenite vo Makedonija ................................................. 225 Сојуз на комунистите-движење за Југославија ........................ 198 Демохристијанска партија на Македонија ................................... 212 Републиканска партија на Македонија ..... 180 Sojuzot na reformskite sili na Makedonija .........Demokratska partija ........................................................................................... 169 Demokratski sojuz na Turcite ..... 239 Демократска партија .Либерална партија .............. 200 Rabotni~ko-zemjodelska partija ............. 171 Demokratska partija na Turcite ................................................................. 223 Комунистичка партија на Македонија ..................................243 III . 136 Socijaldemokрaтski sojuz na Makedonija ....................... 172 Partija za celosna emancipacija na Romite ....................................................................Narodna demokratska partija . 210 Партија за демократска акција .................................... 191 Обнова на Либералната партија ..................................... 221 Demokratsko-progresivna partija na Romite od Makedonija ............................... 237 Македонски национален фронт................ 205 Vnater{na makedonska revolucionerna organizacija ................ 216 Demokratska partija na Сrbite vo Makedonija ....................

... 308 IV.................... 313 Aspekti na programskite dokumenti na politi~kite partii .................... 319 ZAKLU^NI SOGLEDUVAWA Summary .. ПРОГРАМСКИТЕ СПЕЦИФИЧНОСТИ НА ПОЛИТИЧКИТЕ ПАРТИИ Elementi za programskata struktura na politi~kite partii vo Republika Makedonija............................................................ 276 Демократски сојуз ................ 299 Karakteristiki na vnatrepartiskite odnosi .........249 Gra|ansko-liberalna partija na Makedonija .................... 255 Makedonska hristijanska partija . 355 IV .................. EЛЕМЕНТИ НА ОРГАНИЗАЦИОНИОТ МОДЕЛ НА ПОЛИТИЧКИТЕ ПАРТИИ Organizacijata na politi~kiite partii . 274 Демократска алтернатива ...............................................................Либерално-демократска партија ......... 267 Социјалистичка христијанска партија .................. 347 Koristena literatura ...................................................................................................................... 283 III................ 256 Партија за демокртаски просперитет на Aлбанците .......................................................... 262 Демократска партија на Aлбанците ......... 293 Polo`bata na ~lenot vo politi~kata partija .................................................... 305 Finansiraweto na politi~kite partii ..........

Ова мнозинство подеднакво е неприемчиво за иницијативите на опозиционите пратенички групи. парламентарното мнозинство да не покажува афинитет и кооперативност кон иницијативите на парламентарното малцинство. Парламентарното . По неуспешниот обид на пратеничката група од опозициониот СДСМ да постави на дневен ред прашања во врска со манифестациите на политичкото насислство за време на локалните избори. Тие како и секои избори. во Собранието на Република Македонија. што објективно ја доведува во прашање смислата на опозицијата и нејзиното дејствување. Таквиот днос на опозиционите патеници и пратенички групи е резултат на однесувањето на парламентарното мнозинство. Имено. беа проследени со мноштво активности. ДА и ДПА (таа официјално сеуште делува како коалиција ПДПАНДП). политички фолклор и содржини специфични за изборниот натпрвар. во суштина укажува на сложеноста и чувствителноста на политичкиот процес во Република Македонија. во Република Македонија привршуваа активностите од вториот изборен круг на годинешните локални избори.ПРЕДГОВОР Во периодот кога вредните печатари ја подготвуваа книгата „Летопис на македонската демократија“ за печат. претставувано од пратеничките групи на ВМРО-ДПМНЕ. парламентарната опозиција (вклучувајќи ја и пратеничкатa група на ВМРО и пратениците од СПМ и ЛДП) се опредли за бојктирање на работата на Собранието. настана процес на обединување на парламентраната опозиција преку заедничкиот бојкот на неговата работа. Во изминатите денови слични активности беа покренати и беше најавено неучеството во работата на Собранието и на пратеничката група на Партијата за демократски просперитет. манифестира некооперативност и надмоќност на мнозинството над малцинството. но и на воспоставената практика. Напуштањето на опозицијата на работата на Собранието (освен на пратенците од Либералната партија).

всушност се прогласуваат „антиреформски“ и антивладини структури чија задача е да ја сруши владината коалиција. како сила со нечесни намери и како субјект кој ја поткопува добрата политика на владата. Во овој период сe позачестени се изјавите и идеите за хармонизација на односите меѓу доминантните политички субјекти. доминантно се третира како „непријател на владта“. На сцена е процес на „ситничарење“ и “враќање на мило за драго“. Најновите случувања укажуваат дека такви „афинентети“ покажуваат и медиумите. Таквите идеи се условуваат со потребата од претходна лидерска промена во спротивниот табор. Всушност станува збор за рецидив од минатите системи (според кој „непријателот на мојот пријател е мој непријател“). само е индикатор за нивото на оствареноста на демократијата и демократските принции на живеењето во Република Македонија. VII . особено принципите на правната држава се најефикасниот механизам за сузбивањето на облиците на непотизам и кршењето на демократските механзми и правила. Значи станува збор за начин на практикување на власта и процес на манифестација на моќтта на власта. Присуството на таквите односи и состојби во политичкиот процес. во кои практикувањето на власта не зависеше од институционалната рамка и воспоставените принципи.Партискиот плурализам и принципите на парламентарната демократија во својата изворна основа. СДСМ и ВМРО-ДПМНЕ. Таа досега.мнозинство во досегашното функционирање на Собранието не покажува доволно чувство и подготвеност кон иницијативите на опозицијата. Тие според многу владини гласноговрници се субјекти што не ги разбираат реформските зафати и со отворањето на прашањата за непочитувањето на процедурата и правната држава. особено со пишувањето за разните манифестации на самоволие и волунтаризам во вршењето на власта. Таквото однесување е во прилог на нашата констатција дека во политичкиот процес. туку од положбата на носителот во партиската хиерархија и од нивото на семејните врски со партискиот шеф.

пак. а особено во нападите на противничкиот. Крајот на летото во 2000-та беше во знакот на жешката политичка есен. Отпочнаа активностите за вторите локални избори во Република Македонија. Почетокот на предизборната активност беше во сенка на првата позначајна трансформација на шест пратенцици од владината коалиција во нова пратеничка група на ВМРО. а особено нејзината приватност. Во политичката реторика доминираат категории кои деиректно ја загрозуваат автономијата на индивидуата. Но објективната анализа на политичкте процеси во Република Македонија ќе укаже дека и покрај бројноста на политичките субјекти во земјата во изминатите десетина години (вкупно 89 новосоздадени политички партии и учеството на 29 политички партии на последните локални избори) нема позначаен политички проект за развојот на Земјата од досега понудените. Тие.особено во меѓупартискиот натпревар доминира ривалитетот на политичките лидери. Тоа предизвика понагласено агресивно однесување на партиската струкура на ВМРО-ДПМНЕ и соодветна реакција на политичката структура. како резултат на незадоволството партиски мотивираното членство. силно подржан од епигоните на политичките елити. „самоиницијативно и спонтано“ ги каменува домовите на „непослушните“ VIII . Тоа е и период кога се подзасилија иницијативите и активностите за асоцијација на Земјата во Европската унија. покажуваат инвентивност во одбраната на „сопствениот“ водач. Можеби и тука треба да се бара одговорот за приемчивоста на политичките понуди меѓу граѓаните.вистинска македонска реформска опција. На внатрешно-политички план. во првата половина од месец август 2000 година отпочна предизборната активност за избор на советници и градоначалници. На политичката сцена се поизразени се барањата од напуштање на „црно-белата“ слика на политичките субјекти и свртувањето на граѓаните кон „новите“ политички опции. Имено. изразен низ подршката на политичките субјекти на последните избори.

приватност. особено на полицијата во заштитата на неприкосновените права на сопственост. спроведени избори. овој дел од јавноста смета дека овие органи. негативно ќе влијаат на демократскиот процес во Република Македонија. Токму заради то. Локалните избори во 2000-та на површина исфрлија однесувања. живот и лична и семејна безбедност. и покрај демократскиот исчекотр во 1998 година и успехот на парламентарните избори. се наметнува физичката присла како облик на дејствување и IX . Тоа е облик на манифестација на авторитарна свест и практика. На политичката сцена се врши „институционализација на насилството’. а и власта во целина. кај дел од јавноста се оценува дека не е проследено со соодветна реакцијата на органите на власта. Имено. а осбено на локалните избори го промовираа насилството како лост за добивање на граѓанска подршка. Таквите настани не го прекинаа процеот на партиските трансфери. се во сенката на манифестација на насилството. а особено на најдоминантните ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ. Изразувањето на таквото незадоволство. на индиректен начин преминува во субјект што ги подржува насилните средства како метод за расчистување со политичките разномисленици. кои набљудувано долгорочно. кои се склони да применат сила. на претседателските. каде наместо вредноста на дијалогот и толеранцијата. Имено. почитувањето на разликите и индивидуалноста.пратеници. Имено. партиски „полиции’. односно активисти. локалните избори во Република Македонија во 2000 година и покрај доминантно мирниот и во согласност со демократската традиција. што подеднакво им припаѓа на мноштвото политички субјекти. во текот. овие денови во медиумите е соопштено дека и тројца пратеници до пратеничката гупа на Партијата за демократски просперитет формираат пратеничка група на независни пратеници. а особено на денот на гласањето во изборниот процес се вклучени тнр. Имено. а во тие рамки и промоцијата на принципот дека изборниот резултат е основа за мирна смена на власта.

основна содржина на политичкиот процес. Во Републка Македонија. во услови кога на избирачките места се употребува огнено оружје и брутално насилство и кога згаснуваа човечки живот. а особено од партискиот шеф. која. како облик на „референдумско“ изјаснување и како основа за воведување во период на предверемени парламентарни избори. Јавно е манфестирано однесување кое е индикатор за нивото на пропулзивноста на индивидуалната волја во политичките партии. која ги минимизира погрешните потези на „сопственото “ партиско раководство и водач. Тоа е илустрација за преокупираноста на политичките елити не со потребата од изградба на општество на слободни индивидуи. Тоа исто така е и индикатор за вистинскиот домет на демократските процеси во внатрепертискиот живот. од друга страна беа пласирани. Последните избори се индикатор и за демократските односи во политичките партии. Локалните избори беа пласирани како облик за политичка делегитимизација на власта. Станува збор. како особено незначаен X . Тој несомнено е под силен притисок на извршните органи и доминантната положба на партиските шефови. што ги надминуваат локланите интереси.манифестиран е облик на строга и централизирана организација. се користи како “политички лост“ за освојување на власта.а ги глорификува грешките и пропустите на спротивната страна. за своевидна колективна амнезија и мимикрија. туку на општество и структура што ќе е зависна од партискиот орган. Имено. за методите и средствата применети во изборниот процес. им недостасува јасна концепција и стратегија. во јавноста изостанува отворената реакција на партиското членство. Тие. Предизборната и постизборната активност отворија мноштво прашања. Таквиот недостаок се манифестира преку отсуството на јасен концепт за развојот на Република Македонија. без докрај изнијансирана партиска концепција. во основа. Нив. Вкупното однесување го изразува општото согласување со потезите на партиската структура со однесувањето на партиските раководства и нивните водачи.

Токму поради тоа треба да се има во предвид однесувањето на доминантните политички сили кон изборите и изборниот резултат. како облик за подршка на владата и нејзината реформска политика. На крајот. а особено на изборниот процес треба да се развива дијалогот и соработката. на колаиционата структура која формира парламентрано мнозинство и влада. но пред се како облик на и зразување на подршката на граѓанството. Несомнео. Таквиот изборен резултат нијансира опредлен број на однесувања. за тоа најголема е одговорноста кај најмоќните. Можеби и поради тиа се повеќе приврзаници ќе добива идејата за хармонизирање на односите меѓу најдоминантните политички групации во Република Македонија. кршењето на изборната процесура само ја зголемуваат општата претстава за лошо организираните избори.процес на конституирањето на локалната власт. но и како облик за манифестирање на партиската дисциплина и цврстина. коалицијата ВМРО-ДПМНЕ и ДА особено како резултат на непсоредната работа со граѓаните и спосбноста да ги впрегне инстутитуциите во прдеизборната трка. а Република Македонија ќе ја сместуваат меѓу земјите со неизградеен демократски и систем уи процедура. во целината на политичкиот. Имено коалицијата „ЗА“. се прогласи себеси како апсолутен победник. а додека колицијата на власт. губењето на избирачкиот материјал. односно највлијателните политички субјекти. предводена од СДСМ. што на еден или друг начин ќе го детреминираат изборниот и демократскиот процес. најголемиот број на градоначалници претежно во руралнте населби. Губењето на човечките животи „полнењето“ на гласачките кутии. кои долгорочно набљудувано ќе бидат користени во изборнта трка. како резултат на бројата поддршка на граѓаните во првиот круг се прогласи себе си за победник на локалните избори. освои најголем број на гласови и советнички места во советите на општините. Наспроти тоа. Имено во првиот круг здружената коалиција „ЗА“. ЛП. СПМ и ЛД. XI . а во овој момент се СДСМ и ВМРО-ДПМНЕ.

Политичките процеси во иднина. брзината и динамизирањето на тие процеси зависи исклучиво од желбите и демократскиот формат на политичките елити и и нивните водачи. но времето. Политичкиот живот во Република Македонија. повеќе или помалку ќе бидат детерминирани од социјалните сили што влијаат на карактерот и однесувањето на политичките партии.X -2000 година XII Авторот .Тоа подразбира дека политичките субјекти ќе се доживуваат како еден од можните пристапи за политичкиот и економскиот рзвиток на општеството. Скопје 11. несомно е пред еден нов демократски предизвик.

„не покажуваше афинитет“ кон реформските трансформации што го заплискуваа реалсоцијалистичкиот свет. Таквата ориентација претпоставува определен број на задачи. каков е степенот и динамиката на формирањето на новите политички субјекти? Зошто Република Македонија не е приемчива за определени идеологии? Колку процесот на плурализацијата на општествените односи во земјата се под притисокот на политичките? Кои се новите субјекти на македонската плуралистичка сцена? и многу други прашања. Во почетокот на деведесеттите години. односно процеси во . Имено.Вовед Процесот на политичката плурализација на Република Македонија за граѓаните. ниту на прашањата што можат да се постават. туку и поради создадениот стереотип дека е „конзервативна средина“ во која доминира определен „комунистички архитип“ и дека таа е земја со најмали шанси за демократизација на односите во неа. Тоа не само поради тоа што таа беше на самото дно од економското скалило во поранешната федерација. Задачата е детерминирана од целите. на самиот почеток отвораше мноштво парашања и очекувања. а особено за политички ангажираните граѓани. Во истражувачкиот зафат што е пред нас не си поставивме задача да одговориме на сите поставени. Истражувањето на политичките партии. Една од целите што ја поставивме во овој истражувачки зафат и да извршиме научна дескрипција на процесот на политичката плурализација во Република Македонија и да ги прикажеме политичките субјекти. истражувањето на тнр. Описот на политичките процеси е насочен кон барањето одговор на мноштво прашања. што на еден или друг начин ја исполнуваа содржината на животот на граѓаните. Истражувањето на политичките процеси е сложена истражувачка постапка. Република Македонија беше земја која помалку или повеќе. особено. „живи“ случаи.

се особено комплексни и амбивалентни. Зошто е потребно да се прави деценески пресек? Еден од можните одговори би бил дека тоа е период во кој објективно би можеле да се увидат некои од тенденциите на развитокот на политичките партии. е 2 . може да нè упати на определени сознанија кои нецелосно ќе ја изразуваат суштината на самиот процес и ќе ги идентификуваат неговите вистински носители. Имено. б) политичка стабилизација и в ) политичка иновација. Индикаторските манифестации не секогаш и не целосно обезбедуваат можности за утврдување на содржината на процесот. особено нивната основна програмскска и организациона структура.текот на нивното настанување. Доколку се погледне бројот на политичките партии што се конституираа како нови политички субјекти или доживуваа определени метаморфози. Тоа. Имено. Свесни за таквата методолошка стапица. политичките процеси. да се укаже на основните специфичности на политичките субјекти. посебно низ хронолошка анализа да се прикаже дел од процесите во изминатите десетина години. бројот на новосоздадените политички партии. како дел од општествените. При тоа може да се констатира дека се издиференцирани три периоди. несомнено. Понудената дистрибуција укажува дека во фазата на политичката промоција. Периодот на: а) политичка промоција. тогаш би можеле да констатираме дека во Република Македонија присутен е процес на постојано создавање на нови политички субјекти. (2) со приказ на динамиката на формирањето на политичките партии што се појавуваа на политичката сцена во Република Македонија да се прикаже интензитетот на појавата и (3) преку претставувањето на субјектите. особено во првите четири години од политичката плурализација во Република Македонија. од методолошка гледна точка отвораат бројни прашања и дилеми. Вториот. преку (1) елементарна анализа. во истражувачкиот зафат се определивме за трислоен приказ на процесите. да се укаже на бројот и интензитетот на формирањето на новите политички субјекти.

И на крајот.84 1991 13 14. Тоа е резултат не само на зголемените инцијативи на граѓанити туку и на либерални услови за формирање на политичка партија кога во земјата беше присутен „иновацискиот“ синдром. всушност. Овде ќе укажеме и на стапиците што се јавуваат при истражувањето на политичките процеси. на планот на плурализацијата на општествените.11 1994 6 6. Прегелед бр.1.49 1998 2 2. Преглед на бројот на политичките партии формирани во периодот 1990-2000 година Периодот на политичката стабилизација значи и определено заситување на политичкиот простор со нови политички субјекти.74 Вкупно 89 100. Издвојувањето на политичките процеси е поради тоа што тие се јавуваат.10 1993 9 10.1.49 1996 4 4. особено на полтичките процеси.0 .49 1997 4 4.25 1999 1 1. што е резултат на релативно построгите нормативни услови. настанува во периодот кога се врши обновување или иновирање на определени програмски и идеолошки проекти од периодот на егзистирањето на определени политички субјекти кои се интегрирале или пак во практикувањето на истите политички гарнитури отстапиле од изворните концепти.особено интензивен. но и на почетното етаблирање на доминантните политички опции во земјата.74 1995 4 4. можен одговор е да се прикаже дел од искуството што е создадено во Република Македонија. повеќе или помалку се предмет на 3 Година Број на политички партии % 1990 23 25.61 1992 17 19.12 2000 6 6. Третиот. При истражувањето на актуелните политички сосотојби секогаш треба да се има предвид дека тие. поточно се наметнуваат како доминантни процеси во општественото живеење на граѓаните и што еден дел од граѓаните партиципира во вкупниот процес. фазата на политичката иновација.

Во личната диоптрија на настаните актерите ги набљудуваат онака како што тие ја проектирале сопствена улога или. онака како што тоа им го доловува индикаторскиот сноп што го набљудуваат. Таквото набљудување на појавите и процесите во земјата. Но дали тој развој е транспарентен и со принципи што ја гарантираат неговата демократичност? Не е лесно да се даде одговор. во изминатите десетина години. Во аналитичката диоптрија се нијансираат активности кои ја детерминираат истражуваачката постапка. што повеќе или помалку ќе се стандардни за времето и субјектите поради тоа што ја 4 . не е временски период што може да создаде претпоставки за дефинирање на определени тврдења или стојалишта. на еден или друг начин ќе создаде претпоставки да се „излезе од кругот на идолите“. туку и поради сложеноста на општествениот феномен и способноста да се воочат факторите што го детерминираат процесот. набљудувано од аспект на општествениот развој. што дел од нив се активни чинители на тие процеси. да се погледне во суштината на фактите и да се дооформи претставата за нив. мислење или уредување за определен процес. субјект или индивидуа во тој процес. Токму таквата позиција натаму ја усложнува истражувачката постапка и бара да се утврдат определени реални претпоставки за прикажувањето на податоците. Имено. Истражувањето на деценискиот интервал на политичкиот процес. македонското општествто се наоѓа во процес на „промена на световите“. Таквиот пристап. од светот на тоталитарноста влегува во светот на плуралноста и демоктарскиот развој. Тоа е општество што од светот на еднопартискиот монопол влегува во светот на политичкиот плурализам. И уште. пак. нужно ја усложнува истражувачката практика и ја зголемува одговорноста и истражувачкиот сенс за сложените појави. процесите и резултатите од нив. Не само поради тоа што постојат мноштво теоретски парадигми и контраверзи околу поставената дилема.индивидуално вреднување и доживување и дека секој набљудувач има определен став.

сфаќања. Сето тоа. Токму поради тоа и истражувачкиот зафат е позициониран така што ќе се ослободи од светот на ефемерните заблуди и повеќе или помалку. деценискиот интервал е период во кој можат да се согледаат основните тенденции и врз таа основа да се проектираат натамошните активности или да се проценуваат можните (излезните) решенија во политичкиот процес. што определени процеси можеби да се во фаза на настанување и се недоволно оформени. можеме со време да се ослободиме. наслагите на свеста не се менуваат со брзината на промената на политичките ориентации или владите во определен политички систем. Ј. Тие како вредносни ориентации. секако. 67). Во деценискиот интевал настануваат определени процеси кои се под притисок на „свеста на мртвите“. ќе до детеминира погледот. пак да мутираат околу основното решение. 1999. влијае на утврдувањето на вистинитоста на самиот процес. а понекогаш и како однесувања се присутни или доминантно влијаат врз мутацијата на определен процес. Имено. Некои понови истражувачки резултати на Институтот за социолошки и политичко-правни истражувања укажуваат дека во однос на 5 . Но. стојалиштетото или тврдењето за определен процес или појава. убедувања.немаат „потребната историска дистанца“. туку во заблуда од потраен тип “ (Корубин. Несомнено е дека при истражувањето на тие феномени секогаш треба да се има предвид сознанието дека ако „политичката вистина ја прогласиме за теоретска вистина тогаш изгледа дека не сме свесни оти сме запднале не во ефемерна заблуда од која. или. а особено политички феномени. процеси или настани и придонесот на определни субјекти во нив. со целосна убеденост дека тој како и сите општествени. стр. ќе се вреднува и превреднува во согласност со емпириската валоризација на одделни состојби. Истражувачкиот зафат има за задача да ги актуелизира расправите по одделните прашања и да пружи еден од можните пристапи на истражувањето на овој феномен.

41 2 33.04 1 16.37 38 8.85% и оние над 60 години 60.33 28 0. на прашањето: „Na{eto op{testvo ima potreba od edna izrazeno silna i organizirana politi~ka partija?“ добиени се следниве одговори.93 100.14 Ne se soglasuvam Osobeno ne se soglasuvam Neznam 70 Ne{to 19 drugo Bez odgovor 16 1045 Вкupno 6 18 30 6. Во едно истражување за мислењето на граѓаните во Република Македонија за процесот на политичката плурализација во 1992 година. (Политичката култура во Република Македонија.00 5 1.46 3 1.16 15 4. Таквото тврдење е прифатливо за генерациите од 30-39 години каде позитивно се изјасниле 54.9 0 7 245 23.2 94 25. 1999. од 40-49 години 53.15 1 16.7 4 3 33 3.74 2 33. 219 100.тврдењето дека “преголемата демократија е штетна“. а за 48.48% не се согласуваат.00 6 100. Имено.8 3 12 3.% 40 Vozrast 41 % 51 % 50 60 Nep ozan t 116 33.67 0 0.22 0 24 7.7 9 81 36.0 0 0 0 0 0.74 343 100.02 4 1.34% таквиот став е неприфатлив.6 3 3 1. стр.90%.33 3 2.67 37 7.9 9 43 19. за 51.01 6 1.70 23 17. 135 100. 0 0 31.1 Na{eto op{testvo ima potreba od edna izrazeno silna i organizirana politi~ka partija? Soglasnost Vku % pno Celosnono Delumno % 336 32. а 1. значителен број испитаници 43. за генерациите што не го „паметат социјализмот“.75 11 5.53 7 1.1 107 29.70 1.0 0 0. Овој истражувачки резултат укажува дека во перцепцијата на демократијата кај нас сè уште се присутни определени стереотипи и наслаги на авторитарната свест. Притоа посебно е карактеристична дистрибуцијата според возрасните групи.49% се согласуваат со таквиот став. од 18-29 години. од 50-59 години 54.66 1.14%. 7).5 5 6 326 31.00 6 1.4 104 28. 362 100.36%.82 29 8.37 1 0. Табела бр.03% не се изјасниле во врска со понуденото тврдење.8 2 112 32.6 5 68 19.00 .83 5 3.07% е прифалив. 45.50 74 33.

изборната коалиција на ВМРО-ДПМНЕ и ДА под мотото „промени“ и особено со потпишувањето на разните „договори“. неполни осум години после тоа е зголемен бројот на оние што сметаат дека има „премногу“ демократија и дека таа е штетна. Имено. но и резултат на преголемата желба да се добијат лостовите на политичката моќ како претпоставка не само за менување на општествената состојба. благопријатните проекции за брзиот скок од „проклетството“ на неразвиеноста до „царството на изобилието“ само ја подгрејаа надежта и ја зголемија мотивациската енергија кај еден број од граѓаните. Развивањето на надежта за брзите промени во општеството и во конципирањето на општествен развиток што не е во корелација со објективните можности само е потврда на недоволното искуство на политичките субјекти. Идеализацијата на општествените процеси. Тие претставуваат определен пресек на времето и разбирањето на опредлени вредности во него. Можеби тука треба да се бара еден од одговорите зошто кај нас е манифестирана свеста за „презаситеност“ од демократија. ја подзасили надежта дека промените во начинот наживеењето брзо ќе се случат. тие сепак се илустративни.Иако станува збор за прашања со различна содржина и за два различни временски периоди. Тоа несомнено е индикатор за степенот на разочарувањето од очекувањата што се наметнаа во изминатите десетина година. Пореална би била оценката дека тоа повеќе е резултат на неодговорноста во практикувањето на демократијата. Веројатно. а често пати и проблематични пароли кои мобилизраа нескротена енергија. лансирањето на примамливи. напади и јуришања на власта. сигурно е една од 7 . Таа посебно беше засилена во изборната кампања од парламентарните избори во 1998 година. митингувања. Веројатно тука би требало да се бараат оправдување за мноштвото политички дебати. Промената на состојбите. туку и во однос на користењето на благопријатностите што таа со себе ги носи.

повеќе или помалку ги практикуваа припадниците на партиските елити. Таа е обезбедена а) од документите објевени во дневниот печат. посебно употребата на нејзините лостови. Но. в) од соработниците и колегите и в) интернет презенациите. промоцијата на неодговорноста и арогантноста како облик на општење се елементарната и заедничката црта на експонентите на власта. како да не се потврда на таквата идеја и определба. Тие обележја во изминатите десет години. Таквото практикување на власта е пропратено со криминализација на општествените односи и со ерозија на моралот. За 8 . власта се доживува и прктикува како наследен имот. Имено. б) документи добиени од непосредните контакти со политичките субјекти. особено како резултат на отсуството на механизмите на политичката одговорност. а во определени периоди и како резултат на нивната неможност да се активираат и недоволната конституираност и влијание на јавното мислење.идеите водилки. практикувањето на власта. Потоа ќе направиме приказ на појавата и основните програмски и организациони карактеристики на политичките партии. *** Ќе се обидеме да прикажеме дел од настаните коишто имаа влијание во процесот на политичката плурализација во општеството. Нивото на „наследството“ е детерминирно од нивото на изборната поддршка. Како резултат на неразвиеноста на демократскиот модел. власта се третираше и прифаќаше како средство насочено кон интресите и потребите на одделни групи или поединци. Во истражувањето се вклучени само оние политички субјекти за кои може да се обезбеди документација. Притоа. Емпиријата во изминатите десет години укажува на можности и од поинакви тврдења. групниот пристап. Тоа се процеси на макивијализација на власта.

Временската диминзија на истражувањето е определена од појавата на првата политичка партија 1990 година. 9 . до крајот на месец мај 2000 година кога се навршија 10 години од регистрацијата на првата политичка партија. само го нотиравме појавувањето на политичката партија.оние политички субејкти за кои не можевме да обезбедиме документација. Таквата димензионираност на временската рамка ни обезбедува објективни претпоставки за набљудување на појавата и профилирањето на политичките партии во Република Македонија.

Имено. Доколку погледнеме низ аналите на настаните од тој период. Тогаш македонскиот народ ја оформи својата национална држава и ја вклучи во југословенската федерација. ДЕЦЕНИЈА НА МАКЕДОНСКАТА ДЕМОКРАТИЈА Деценијата и не е некој временски период за да се одбележи. Исто така. Нетков. што ја оконча ерата на еднопартискиот монопол и политичкиот облик на тоталитарното општество.I. се појавуваат иницијативи за рехабилитација на одделни политички противници на еднопартискиот монопол (Чокревски. изминатата деценија е период на борбата за идентитетиот на македонската држава. Таков е случајот со симболичното паѓање на Берлинскиот ѕид. Почетокот на 1990 година за Реублика Македонија не најавуваше период исполнет со турбулентни настани. има периоди од развитокот на одделни општества кои несомнено се клучни и се случуваат еднаш. во јануари месец. Во таа насока тој ќе се запраша за тајната на успехот на современите општества. Но деценијата е доволна временска рамка за да се направи осврт за некои од позначајните настани. во овој период отпочна процесот на мирното промовирање на македонската самостојнот. Во почетокот на деведесеттата година од дваесеттиот век отпочна процес на свртување кон самостоен и независен развој. ќе забележиме дека на самиот почеток од годината. кон изградба на независна држава. Децениите можат да се споредуваат и да им се бара заеднички именител. Тоа е развоен правец чии темели се во Заседанието на АСНОМ 1944 година. „Што е тајната на успехот на општеството во кои функционира демократската држава? Тајната е во тоа што тие изградиле отворени општества во кое демократи- . Милосавлевски и Марјановиќ). но. Изминатата деценија е специфична по многу нешта. Тогаш еден од македонските интелектуалци ќе најави „Среќна нова демократска држава“. Свртувањето кон независниот развој е пропратен и со напуштање на идеолошкиот монопол и политичкиот монизам како појавен облик.

јата се разбира како процес на перманентно приспособување на меѓусебните односи на поединци. на почетокот страмежливо. таа беше дел од крупните и по многу нешта историски настани и одлуки. Процесот на демократизација и политичка плурализација ја зафати и македонската средина. (Види: Малевски. 1. интереси. иако последна во дваесеттиот век. покажа дека одделни идеи тендираат кон својата цел. Тој процсес не се течеше непречено. туку напротив. и заедно со уште неколку беше категоризирана во „конзервативните“ средини и неприемчива за новите идеи за промени. „беше оспоруван и забавуван од актуелниот административен државен апарат и владеачката партија“. идеи. Деценијата што измина. групи.1990).Д.. За маkедонскиот народ и за македонските граѓани. кој во текот на 1989 година се колебаше да го прифати партискиот плурализам како императив на времето и 3 . „кампувања“ и други облици на револт и незадоволство од начинот на вршењето на власта. приемот во Обединетите нации и мноштвото манифестации на незадоволство изразено преку митинзи. „раздробени“ и „поделени“. Посебно за одбележување се референдумот за независност. класи. инцидентно и внимателно. во кои конфликтот и соработката се сметаат за нормални особини на катадневното политичко живеење се далеку постабилни општества. донесувањето на Уставот. Експлозија на новите политички субјекти Почетокот на деведесеттата за многумина оставаше впечаток дека Република Македонија е една од „уплашените републики“. Искуството покажа дека токму таквите општества. демонстрации. слободните демократски избори за пратеници и претсеадтел на државата. Имено тие ја поседуваат способноста да му се приспособуваат на животот и на неговиот основен законпромена“. институции.

да го забави започнатиот процес на државата и општеството“. во источноевропските земји се манифестираше и како акција за „бришење на минатото“ или преку агресивни потфати. Но новата структура на СКМ покажа дека е „решителна во врска со радикалните промени“ (Исто.15). стр. Таа ориентација беше победена на Десеттиот конгрес на СКМ каде „убедлива победа“ ќе однесе „проектот за натамошниот развиток на Македонија како демократска граѓанска и социјална држава“. пред сè преку рушењето на обележјата што ги потсетуваат на изминатиот 4 . процес на излегување од монистичката идеолошка и политичка структура..81).потребите на граѓаните. особено со развој на мешовитото стопанство. процесите во земјите на источна Европа добиваа драматичен развој. најблаго речено. Тоа беше период кога се лансираше идејата за „непартиски плурализам“. 1994. 1993.А. како директна опозиција на доминантната политичка и идеолошка политичка партија. Тој беше амалгам за егзистенција на монополската улога на партијата. V. Тој процес. Беше отпочнат бран на плурализација.146). Во такви услови особена доследност во следењето на таквата ориентација покажуваше македонското раководство на монополската политичката партија.. Европа. стр. кој што Lamentowicz го беше нарекол „куц“ плурализам. (Милосавлевски. пазарната економија и повеќепартиската демократија. Тој се доживуваше како процес на општа преродба. односно дека излезот од кризата е можен само со структурни реформи.. Карактеристично е дека овој вид плурализам го „прифаќа постоењето на легално организирани групи на притисок кои имаат свој идентитети и се независни од државната партија“. Имено. стр. С. па можеше. Во републиктие на југолсовенската федерација се појавија и веќе дејствуваа алтернативни облици.140). Тогаш се нудеа „сурогат решенија кои не ја доведуваа во прашање монополската позиција на државната партија“. Во тој период владеачката партија ги држеше „сите важни лостови. што значи дека не беше дозволено дејствувањето на опозиционите партии како „легитимна форма на политичкото преставување“ (Goati. стр. (Јовевска.

несомнено особено место има Десеттиот когрес на СКМ. во по~етокот на 1990 година. Во Македонија тој процес се одвиваше тивко. На таквите процеси особено позитивно влијае{е поттикот {то го ~ине{е тога{ владеа~ката полити~ка партија. (Милосавлевски. во Република Македонија дејствуваа {ест еколо{ки дру{тва. и како да се ослободи "заробениот# дух на македонската алтернтивна енергија. која иако има{е уставна поло`ба на доминантен и бе{е единствен полити~ки фактор. период и години на демократско чистилиште. За илустрација. со иницијативи што недоволно се пробиваа или ја немаа потребната гласност. Имено. Доколку се бараат настанани што особено влијаеле на политичкиот процес во Република Македонија. Со неговите одлуки. Таа бе{е една од "упла{ените републики#. или поедноставено.: Европа…1993. Таквата состојба трае{е до средината на 1990 година кога дојде до вистинска "поплава# од иницијативи. Тоа беше време на демократска ренесанса. Токму затоа се случуваше аналитичарите да ја сместуваат во конзервантивните средини. создава{е претпоставки за сопствената 5 . ќе се отвори процесот на „трансформацијата на СКМ од политичка партија од бољшевички тип во демократска политичка партија од социјалдемократска варијанта“. стр. своевидна идеолошка преродба. се одвива{е позабавено. особено со победата на реформистичката струја над „догматско-конзервативната“. Тој е „пресвртна точка во поновата (најновата) политичка историја на Македонија“. во по~етокот на деведесеттите. можеби најважна работа и за политичкиот живот во Републиката“ (Исто.период. 139).146). процесот на полити~ката плурализација во Република Македонија. неколку иницијативи. или преку процес на крвава пресметка со носителите на дотогашниот режим. стр. како една од републиките на поране{ната Југословенска федерација. С. Таквата нејзина трансформација во тој историски момент била „една многу важна. едно здру`ение за демократска алтернатива и напредок и најава за формираwе на две полити~ки партии. кој се одржа во декември 1989 година.

да се отка`е од монополската поло`ба и да се определи за развој на полити~ката демократија. Овие процеси ука`уваат дека во Република Македонија докрај е инсистирано на јакнеwе на свеста за законито оденсуваwе на полити~ките субјекти. Така. Oвa е време кога во Македонија се јавуваат одделни иницијативи кои своведино зборуваат за пројавената свест за промените што така брзо се случуваа во современиот свет. На општествената сцена дејствуваа на еколошките друштва „Опстанок“. во почетокот на 1990 е најавена идејата за македонско еколошко движење. Во тој период е најавено формирање на Лигата за демократија. а како плурални облици се јавуваат Сојуз на невработените во ОК ССММ Куманово и Лига за заштита на човековите права и за демократска обнова од Кратово. Во вој период. На полити~ки план бе{е формирана Комисијата за оп{тествени реформи. по распадот на југословенскиот Сојуз на комунистите.од Штип и еколошка група на РК ССРНМ. одло`уваwе на изборите со цел. а особено поради демократската провиниенција и анга`ираност на македонското раководство. на Социјалистичката партија. На полити~ката сцена во земјата. „Молика“ -Битола. во Република Македонија се намно`ија иницијативите и активностите за формираwе на нови полити~ки субјекти. „Виножито“ . одлуката на Сојузот на комунистите на Македонија. токму по иницијатива на полити~ката структура влу~ена во тога{ валдеа~ката пртија. полити~ка партија која на еден или друг на~ин дејствува{е како катализатор на активностите во земјата. да се создаде уставна и законска рамка за воведуваwето на плуралисти~ката концепција за развојот на Република Македонија. Tие се првите 6 . како своевиден "полити~ки и интелектуален детонатор# на процесот на полити~ката транзиција во Република Македонија. бе{е иницирано. Во таа смисла. „Вевчани“. така и во однос на на~инот на трансформацијата на македонското полити~ко оп{тество. посебно за афирмацијата на полити~киот плурализам има далекусе`но влијание. како во однос на брзината. како резултат на поволната оп{тествена клима.демисија.

Појавата на МААК беше детонаторот кој несомнено ќе влијае на ширината и брзината на политичката плурализација во Република Македонија. односно своевиден spiritus movens што ќе ги поттикнува и ќе влијае врз процесите на политичката трансформација на земјата. „Заробениот политички дух“ како да ги напушти децениските стеги и погледи кон модерниот развој. И нај елементарниот приказ на политичките партии ќе н£ укаже дека почетните години од плурализацијата во Република Македонија ги карактеризира масовно промовирање на политички опции и понуда. Демократскиот сојуз на земјоделците. Во таа смисла своевиден „интелектуален детонатор“ и „замаец“ на демократските политички процеси е формирањето на Комисијата за општествени реформи при тогашниот Сојуз на комунистите. оснивачко собрание одржа Лигата за демократија. Со дејствувањето на овој форум. На тој ден во Сачево. значи. полити~кото здру`ение "Обединети Македонци#. една од централните политички одлуки во овој период е онаа на тогашната владеачка политичка партија. кога на Филозофскиот факултет неколку стотици граѓани учествуваа на конститутивното собрание на Движењето за семакедонска акција МААК.плуралистички пројави се до основањето на МААК (4 Февруари 1990) и на Лигата за демократија (11 Февруари 1990). како полити~ка групација на етни~ките Албанци во Република Македонија. која според Уставот го имаше идеолошкиот и политичкиот монопол. Тоа беше почетокот на плуралистичката експлозија. иако оваа политичка партија е oбајавувана повеќе пати. струмичко формиран е иницијативен одбор за формирање на Сојузот на земјоделците. во 7 . Првиот облик на политичко организирање во Република Македонија. а не{то подоцна и Партијата за демократски просперитет. да се откаже од монополската положба и се траансформира во Партија за демократска преобразба. Но несомнено. е промовиран на 4-ти Февруари 1990 година. Следната седмица (на 11 Јануари 1990). како и најавеното формираwе на Социјалдемократската партија на Македонија.

особено бранот на демократизацијата на односите влијаеа во текот на 1990 година да се создадат поголем број на политички субјекти. Сојузот на комунистите на Македонија. но и го забрза процесот на идеолошкото дистанцирање на одделни кадри во нови политички формации. главно. Во одделни раководства поприсутно е учеството на поединци. беа изнедрени од СКЈ. стр. особено промотивниот настап беше тромав. Објаснувањето би требало да упатува на ставот дека тоа е. се определи за развој на општество што се засновува на слободниот развој на претприемништвото и приватната сопственост. содржината на политичкото.општеството е забрзан процесот на „идеолошката транзиција на СКМ во една класична социјалдемократска политичка формација“ (Исто. што поблиску тендираа до комунистичката матрица. посебно на политичките елити. на еден или друг начин. со исчекувања. кои од 8 . Втора значајна одлука промените во Уставот. од едноставна причина што во еднопартискиот монопол тој не постоеше. особено „практиката на апсолутна толеранција на сите можности (на организирање)“.146). пред сè. 147). ќе се воочи дека доминантната структура. кој се ослободи од идеолошките премиси. И не само тоа. посебно на иницијативното јадро. прегупирања. Тие во основа се јавуваа како алтернатива на дотогашниот еднопартиски монопол. го укина идеолошкиот и политичкиот монопол. факт е дека таа на политичката сцена се промовира во Февруари 1990 година). беа луѓе од таа средина. ја промовира слободата на политичкото здружување. Доколку се погледне структурата на раководствата на новосоздадените политички субјекти. но пред сè. што несомнено влијаеше врз автономијата на процесот на демократизирањето на односите. Новосоздадените услови. (Иако денес може да се прочита дека програмската декларација на Лигата за демократија е сочинета на 21 ноември 1989. резултат на објективната неможност да се учествува во друг политички облик. процес на забавена реакција. го промовира граѓанинот. стр. (Исто. И во случаите кога водачите се јавуваат вон таа структура. Самиот почеток.

беше дел на други државни заедници. Партија за македонско работни~ко обединуваwе Прилеп 4. И на крај. Во продолжение ќе погледнеме како се одвиваше тој процес. на еден или друг начин. Скопје Форми рана 4-ИИ1990 11-ИИ1990 4-ИИИ1990 18ИИИ1990 Регист рана 12-ВИ1990 8-ВИ1990 12ВИИ1990 25-В1990 9 . биле во судир со доминантната идеолошка матрица или со практикувањето на власта во Македонија. Дејствувањето на тие субјекти беше израз на тежнението на македонскиот народ национално да се ослободи и осамостои. 2. Преглед бр 1. Преглед на политичките партии според седиштетото и годината на основање или регистрација -1990 Седи{те Дви`еwе за семакедонска акција МААК Лига за демократија Скопје 3.разни причини. Затоа е тешко таквите облици на партиско организирање да се стават во контекст на новите општествени односи. не постои определена семејна традиција на партиско определување. историски гледано. Социјалдемократска парија на Македонија Скопје 1. Како резултат на новите односи во општеството. Македонија во периодите кога дејствуваа одделни политички партии како израз на македонскиот национален интерес. не поради тоа што македонските граѓани се посебен културен и идеолошки профил. тоа е резултат и на фактот дека меѓу македонското граѓанство. во почетокот на 1990 година во Македонија отпочна процесот на политичката плурализација. туку од проста причина што македонскиот народ и граѓани немаат подолго автентично искуство на повеќепартиско живеење и што облиците на партиското организирање биле практикувани во услови и системи кои не му обезбедувале тој да е во сопствена самостојна држава.

14. 10 Скопје Струмиц а Тетово Скопје Скопје Скопје Скопје Скопје Скопје Скопје 12-ИВ1990 15-ИВ1990 15-ИВ1990 23-ИВ1990 9-ВИ1990 17-ВИ1990 24-ВИ1990 12ВИИ1990 13ВИИ1990 20ВИИ1990 26-В1990 12ВИИИ1990 15-ИX1990 22-ИX1990 5-ИX1990 19-ВИ1990 25-В1990 8-ВИ1990 1ВИИИ1990 3ВИИИ1990 3ВИИИ1990 3-ВИИ1990 24ВИИИ1990 14-ИX1990 17ВИИ1990 29ВИИИ1990 12-ИX1990 16-X1990 16-X1990 . 10. 11. Странка на Југословените во Р. 21. Партија за ~овекови права Струмиц а 16. 8. 7. 13. 19. Партија за целосна еманципација на Ромите Скопје 18. Македонија Скопје 17. 9. 6. 20.Народна партија на Македонија Партија за демократски просперитет Демократски сојуз-партија на земјоделците Народна демократска партија Скопје Демохристијанска партија на Македонија ВМРО-партија за македонско национално единство Работни~ка партија Охрид СКМ-партија за демократска преобразба Млада демократскопрогресивна странка на Македонија Социјалисти~ка партија на Македонија Скопје 15. 12. Полити~ка партија на невработените Работни~ко-земјоделска партија Демократски сојуз на Турците Сојуз на реформските сили на Македонија Прилеп 5.

неопходни за формирање на политичка партија. Таквите состојби условија да се појават политички партии со идентични партиски ориентации. Тоа беше време на изразен романтизам и време на пласирани желби и очекувања. На тоа посебно им погодуваа либералните нормативни услови. Појавата на голем број политички субјекти или организирани политички групи не е непознат феномен за 11 . Ц.22. а и општата атмосфера во општеството создаваше претпоставки за промовирање на политичките разлики не само како став. но и такви чии програмски определби се својствени на синдикалниот облик на организирање. имаат нагласен критички однос кон дотогашното практикување на власта и извршија идеализирање на мноштво процеси и активности во општеството што влијаеше да се создава впечаток на брз скок од „царството на бедата“ во „царството на изобилството“ и демократијата. но и индикатор за определено помодарство во формирањето на политички партии. 23. Демократски сојуз на просветните работници Балканска федерација Балкан без граници Скопје Скопје 15-XИ1990 15-XII1990 Евиденцијaта упатува на заклучокот дека во 1990 година во Македонија сe формирани бројни политички партии со широка политичка лепеза. Формирањето на толкав број на нови политички субјекти за толку кус период е индикатор кој укажува дека во социјалното битие е присутна дисперзирана моќ која има потреба од соодветно политичко изразување. стр. а не време на сериозна анализа за она што не очекува. (Мојаноски.. доколку се анализира однесувањето на новосоздадените политички субјекти во Република Македонија на самиот почеток. туку и како определено групно однесување. 5-6). Затоа. 1996. ќе се констатира дека тие се свртени кон прифаќање на либералните начела на демократијата. Тој процес на политичко профилирање на новите субјекти ќе продолжи и во наредните години.

1996. Под транзиција се подразбираат "длабоките промени {то на глобален план се воо~уваат во структурата на оп{тествената репродукција. 1990.42). а под површината има значење на повеќегодишна нестабилност и дисперзираност. стр. транзицијата имплицира промени. Според тоа.. воена и медиумска. втемелена врз синергијата на трите фундаменти: знаеwето. 180). Д. во редефинираwето на принципите на мо}та. кога политичкиот систем е крајно нестабилен и слаб. време на транзиција. (Мирчев.н. (Лазаревски. во Република Македонија како да функционираат двете ситуации. премин од авторитарно во демократско оп{тество. кога парламентарната демократија се воведува. Тоа е време на премин од ав12 . Тоа е период на скок од командна во пазарна економија. неизвесни политички структури. Во случајов. односно кога почнува да дејствува т. така и во креираwето на политиката во целост. слободните избори.. стр. Во една на{а студија констатиравме дека полити~ките партии во Република Македонија се составен дел на процесот на конституираwе на гра|анското оп{тество. Периодот на појавата на полити~ките партии се определува како време на смена на епохите. од еднопартиска доминација во парламентарна демократија.8).современите парламентарни демократии. стр.. поточно тогаш кога во општествениот живот се појавуваат и дејствуваат нови непознати. правната др`ава. изразен низ парадигмата за полити~ка плурализација на оп{теството. и второ. 1992. па секоја група истомисленици се обидува да ја освои власта и да се потврди низ демократски избори. информациите и енергијата и проектирана како финансиска. „иновациски синдром“. како во структурираwето на односите во социјалниот бизнис и во моделираwето на по`елната културно-вредносна матрица.П. пред с¢. при што на површината бројноста на партиите има белези на „вистинска демократија“ и понуда на политичка алтернатива. како дел на современите процеси за изградба на оп{тество и институции согласно цивилизациските искуства и традиции.Ц. Најчесто тој се јавува во две ситуации: прво. (Мојаноски.

Како процес }е забеле`и и N. Тоа беше почетокот на институционализираната реформа во Република Македонија. тие ја намалуваат експлозивноста на полити~ките конфликти. и б) како да владее "`елезната условеност“ со те{кото наследство. (1991) str. Евидeнцијата упатува на констатaцијата дека во текот на 1990 година. 2. Во таа смисла е и старата англиската изрека: "Ние броиме глави за да не ги се~еме#. Несомнено дека појавата и дејствувањето на новите политички субјекти и распишувањето на изборите беа тест и потврда за нивото на интегрираноста на новата парадигма на македонската почва. а не се изразуваат разли~ните 13 . се создадени општи. Стартот на изборите беше закажан за 11 ноември 1990 година. како резултат на вкупните општествени процеси.. со "теророт на објективните околности“ (фактори) {то го стеснуваат изборот на мо`ните опции (Pe~ujli}.Luhman. алтернатива на демократијата е насилството.торитарно во демократско оп{тество. Вистинската природа на транзицијата ја карактеризира еден голем парадокс рака под рака одат два потполно разли~ни и на прв поглед непомирливи текови: а) тоа е време на големи неизвесности. како зна~аен оп{тествен процес. на 24 септември 1990 година беа распишани изборите за избор на пратеници за Собранието на Република Македонија и за одборници во собранијата на општините... во текот на септември 1990 година се донесе нормативниот модел за конституирањето на македонското еднодомно собрание и се распришаа првите слободни повеќепартиски избори. 7). на мирен на~ин го ре{аваат проблемот на полити~ката сукцесија. Инаку. i dr. Имено. Слободни избори и нов законодавен дом Со одлука на Претседателот на Собранието. Изборите. Според него. персонално се определуваат носителите на полити~ките улоги. M.. нормативни и политички услови за отпочнување на процесот на конституирањето на македонската демократија.

"Исклу~ителна зада~а на бира~ите не е да одлу~уваат {то }е работи владата#. Со нив се воспоставуваат основните претпоставки за вр{еwе на власта во заедницата.интереси на деловите на популацијата. Оттаму. Од тоа какви правила на игра }е се воспостават зависи и содр`ината на демократијата и на демократските процеси во одредена заедница. е условен од традицијата. и у~еството на полити~ките партии во конституираwето на органите на власта претставува демократски предизвик и предзнак на демократијата. Изборниот процес во Македонија се организира{е согласно искуствата на системите и земјите кои имаат 14 . На~инот на нивното конституираwе ја определува и содр`ината на полити~ките процеси во одредена заедница. На изборите влијаат мно{тво фактори. Нај~есто споменувани се културно-истриските специфики на оп{тествената заедница во која се одвиваат изборите и демократското искуство и традиција на земјата. Тие низ дијалог мо`ат да ги убла`уваат интересните разлики и на тој на~ин да придонесуваат да се намалуваат конфликтите. Појавата. истакнува A. Примената на изборниот систем во секоја земја која гради демократски полити~ки систем. "туку кој }е одлу~ува {то }е работи владата#. два системи на изборите: пропорционалниот и мнозинскиот изборен систем. во досега{ната демократска практика се воспоставени. полити~ката култура. Според на~инот на конституираwето на органите на власта. Изборите за највисоките и вооп{то за претставни~ките институции се првостепена полити~ка активност на гра|аните. појавата на полити~ките партии и нивното у~ество во конституираwето на власта во Република Македонија е нов цивилизациски скок во иднината и семејството на современите демократски системи. односно потребниот капацитет на доверба {то треба да ја имаат претставниците на избира~ите во претставни~кото тело. се разбира. глобално. дејствуваwето. големината на полити~ката организација и други фактори кои ја определуваат спецификата на односната заедница. Campbell и соработниците. Изборите се и простор во кој полити~ката елита ја проверува поддр{ката ме|у бира~ите.

Територијалната распространетост е така конституирана за да се обезбеди подеднакво и понепосредно у~ество на гра|аните на изборите..550 гласа~и. 51. 105. Вери15 . најбројните изборни единици со над 17000 регистрирани избира~и се распоредени во 32 и 80 изборна единица). 61.342 гласа~и. 104. во просек. не е екслузивност само за т. Ме{овитите изборни единици у~ествуваат со 31 или 25.428 или 45. во 70 или 58. 100.41% гласа~и. тие не мо`ат да се врзуваат само за регионалната структура. тие опфа}аат по 11.долгогоди{на парламентарна демократија. Всу{ност. 98. 91. Колку е погусто населена изборната единица. 41. секоја градска изборна единица има просе~но по 12. 106. Согласно искуствата на мнозинскиот изборен систем. 97. Од горенаведените податоци мо`е да се воо~и дека просе~ната големина на изборната единица изнесува 11. во секоја изборна единица по 10. 54. Просе~но. Структурата на изборните единици според местото на `ивееwе пока`ува дека 51 или 45. 70.446 гласа~и. Структурата на изборните единици во Македонија според регистрираните избира~и. Таканаре~ените бројни изборни единици се ре~иси во целата република. 21. (Пример најбројната дистибуција ме|у 10.573 гласа~и. пока`ува тенденција на воедна~еност и таа се дви`и во границата од 10-14.001-11.021). територијата на Македонија бе{е поделена во 120 изборни единици.000 ги опфа}а следните изборни единици 15. Споредено со вкупниот број на гласа~и (1. 40.3% изборни единици е обезбеден прибли`но еднаков број на гра|ани кои }е мо`ат да се определуваат ме|у кандидатите понудени од полити~ките партии.0% од бира~кото тело или. 67.6 од гласа~ите. Дистрибуцијата на големите.П. 94. 17. 88.000 регистрирани. во овој слу~ај бројните. толку е таа побројна. 92. Имено. 108 и 117 или. И во руралните средини беа концентрирани 38 изборни единици со 29. 107. 42.36. 85.н западен дел на Републиката. Податоците упатуваат и на заклу~окот дека големината на изборнта единица зависи од густината на населението. туку тие се присутни во целината на нејзината територија. (Цакирпалогу. пак.20% од нив се во урбаните целини со вкупно 629.339.

едно здру`ение (Сојузот на пензионерите на Битола) и 43 независни кандидати. СПМ-ПЦЕР.083. МДСМ. На избира~ките лив~иwа се нао|аа и заедни~ки кандидати на одреден број на полити~ки партии (СКМ-ПДП. vo 1 izborna edinica na 16-XII-1990 i vo 3 izborni edinici na 23-XII-1990 godina. На изборите во 120 изборни единици беа регистрирани 1. Првите пове}епатиски парламентарни избори во Македонија се одр`аа на 11-XI. или вкупно 375 кандидати..Д. На нив у~ествуваа 18 полити~ки партии со 1.1990 година. ДСПЗ.051 регистрирани избира~и.218 izbira~i ili 76. Специфи~носите на изборните резултати од првите пове}епариски избори во Република Македонија се прика`ани во Табела бр. РП.ги}. НПМ. 34-36).021 гра|ани со право на глас.728 или 84.728 избира~и или 84. Вака високиот процент на гра|ани кои излегле на изборите ука`ува дека избира~кото тело е особено заинтересирано за политиката и конституираwето на органите на власта и изразува висок степен на свест за обврските и сопствената гра|анска дол`ност. 1992. СРСМ. СЈ.МААК. Vo vtoriot krug glasale 831. стр. Во првиот круг гласале вкупно 1. ЛД.82%. Во првиот круг на изборите вкупно гласале 1. ВМРО .135. 16 .1. Изборите во вториот круг се завр{ени во 69 изборни единици na 25-XI-1990. Изборите во првиот круг се завр{ени во 24 изборни единици (13 изборни единици на 11-XI-1990 и во 11 изборни единици на 25-11-1990 година).339. Во вториот круг у~ествуваа 372 кандидати од 15 полити~ки партии и 3 независни кандидати. ПДП-НДП и ДСТ). М.ДПМНЕ.82 % избира~и.115 кандидати.75%.135. РЗПМ. Гласаwето продол`и во втор круг во 96 изборни единици со 1. Тоа зна~и и висок степен на партиципација на гра|аните во власта.

597 154. Според изборните резултати.105 238.961 13.748 13.384 18.101 31.796 Втор круг 1.591 1. седум помалку доби тогашниот СКМ-ПДП (31).628 5.157 428 1.757 62.123 3.806 220.359 77.097 42.972 13. ПДП -22.707 8.893 0 12.803 58.331 4.388 13.1 Пратеници во Собранието на Р.926 165.923 726 128.326 7.449 0 38.230 26.896 142.151 234.656 2.960 732 1.Македонија.072.689 32.564 2. според полити~ката партија и бројот на гласовите Полити~ка партија СДПМ ЛД МААК ПДП ДС-ПЗ НПМ СКМ-ПДП СЈ во СРМ НДП ВМРО-ДПМНЕ РПМ РЗПМ СРСМ ПЦЕР СПМ ДСТ Независни Сојуз на пензинери МААК-ВМРО-ДПМНЕ СРСМ-МДСМ СПМ-ПЦЕР ПДП-НДП СПМ-СРСМ-МДСМ СРСМ-МДСМ-СДПМ Прв круг 16.Табела бр.369 16.236 3.829 4. Сојузот на реформски сили и Младата демократска прогресивна 17 .367 2.742 Пратениц и 17 31 2 1 38 11 4 3 6 1 5 1 120 (Spored Biltenot br 20 na Republi~kata izborna komisija od 27-XII-1990 godina) На почетокот на наредната година Република Македонија доби еднодомен парламент во кој седнаа претставниците од девет политички партии и тројца независни кандидати.799 3.046 4. најмногу пратенички места (38) освои ВМРО-ДПМНЕ.061 0 796.898 4.769 0 0 31.

лекар во пензија од Титов Велес. Периодот од конституирањето на Собранието до донесувањето на Уставот на Република Македонија се оценува како период во кој доминираше етнопопулизмот. Спорот беше поставен како прашање дали да се изведе македонската или југословенската химна? Одговорот беше компромис: да се свират двете химни. а на дневен ред никогаш не стасаа ни други стотина точки. Имено. од кои неколку останаа и незавршени. Спорното прашање на конститутивната седница на Собранието беше изведувањето на химната. четири социјалистите. со потребното мнозинство Љубчо Георгиевски беше избран за Потпретседател. двајца пратеници беа избрани од редовите на Странката на Југословените.странка обезбедија 18 пратенички места. Политичката борба имаше сличен исход и со изборот на кандидатот за потпретседател. Тоа беше прв плурален амбиент во кој доминираа страстите и плуралитетот на пристапите. Тоа беше вовед во една долга четиригодишна дебата. „Во тој период во 18 . Изборот на Претседателот на Републиката беше на дневен ред на третата седница. но по еден неуспешен обид. Тито Петковски (СКМПДП) и Киро Поповски (СП). Во текот на својот четиригодишен пратенички мандат парламентарците одржаа 70-тина седници. Џеладин Мурати (ПДП). на 27 jануари единствениот кандидат Киро Глигоров со тајно гласање со 114 гласови од 119-те присутни пратеници беше избран за прв Претседател на Република Македонија. а за потпретседатели: Драги Арсов (ВМРО ДПМНЕ). Со првата седница раководеше најстариот избран пратеник Никола Стојановски. Конститутивната седница на првиот плуралистички состав на Собранието на Република Македонија се одржа на 8 Јануари 1991 година. по едeн од НДП и од ПЦЕРМ и тројца независни кандидати. пратеник од составот на СКМ-ПДП. За претседател на Собранието на Република Македонија беше избран Стојан Андов од СРСM. и по две гласања на седницата не беше обезбедено потребното мнозинство гласови. Љубчо Георгиевски. На 1 февруари.

1994. Имено. Оценките за дејствувањето на опозицијата во овој период се издиференцирани. Така.1994.). На демократкиот парламентаризам иманентнo му е делувањето на организираната опозиција. Китановски. Иако овој метод поретрко се користи во развиените земји. Во првиот период-период на конституционализам –демократскиот центар успеа да опстои на концептот на Република Македонија како граѓанска држава“. Славко Милосавлевски ќе оцени дека „ВМРО-ДПМНЕ. сепак тој е „извонреден и многу изострен облик на притисок на опозицијата врз намерите на владата да донесе или не донесе некоја одлука“ (Милосавлевски.1996. 70) и во него од првиот ден.71).235). Нејзината 19 . во историјата на парламентаризмот е потврдено дека „парламентот е легитимна константна трибина на партиско-политичката борба“ (Милосавлевски. Но. би рекле. во македонското собрание беа афирмирани искуствата на паламентарниот живот и дебатата. Линц ја нарекува „лојална опозиција“ (Линц. С. стр. (Л. беше значаен фактор на политичка рамнотежа во Република Македонија. С.. Токму како резултат на новите односи. и покрај минималното искуство за улогата на главна опозициона политичка партија во Собранието на една нова независна држава. Искуството од првиот парламентарен состав укажува дека пратенците од опозициониот блок во политичко-парламентарната борба многу често се служат со методот „напуштање на салата“. Можеме да констатиираме дека нема парламентарна демократија без парламентарна опозиција. 1994. всушност. дури и физички пресметки меѓу противниците..врска со некои законски решенија кои се однесуваат на изградбата на економскиот систем (дискусијата за трансформацијата на општествениот капитал и давањето гаранции за меѓународни кредити) –доминираше егалитаризмот. стр. во парламентите на традиционалните демократски земји се случуваат многу остри противставувања и блокади. фактор на побрзо созревање на владината политика“. започнува борбата за составот на идниот парламент. стр.

стр. „во овој исклучително важен период на развиток на македонската држава. Феноменот на вонпарламентарната опозиција е во присутноста во политичкиот живот.улога. вонпарламентарните партии се јавуваа како субјекти што го задвижуваа замаецот на де20 .1. тие како и политичките субјекти беа во потрага по својот идентитет). Вонпарламентарната опозиција Од аспект на моделирањето на демократијата во овој период се профилира и феноменот „вонпарламентарна опозиција“. поточно присутност. со недоволен број на електронски и печатени медиуми (иако во овој период имаше вистинска „ерупција“ на медуми. е повеќе израз на сложеноста на социјалните процеси во општеството.“ (Исто.72). при што „опозициијата (ВМРО-ДПМНЕ) подзабави некои иницијативи на Владата. што во годините што доаѓаат ќе претставува значаен фенеомен на македонскиот политички живот. 2. Но по завршувањето на изборите. но исто така одигра улога на извесен коректив – да не се “претрера“ во брзината на “ослободување“ од комунистичкото наследство“ (исто. Имаше и одделни слабости сврзани со претераната критика на надворешната политика на македонската влада. 73). посебно во политичкиот живот е маргинализирано. може да се означи како рамноправен чинител во создавањето основи на нејзината демократија. меѓу кои се и две партии на “демократската левица“ (СДСМ и СП). но и на влијанието на медумите како фактор во политичкиот процес. Можеби нивното дејствување. Во услови на недоволно развиен медиумски простор. а ВМРОДПМНЕ се покажуваше повеќе како поборник на “левичарски“ идеи“. стр. Вонпарламентарни партии постојат и во земји со подолга традиција. беа промотори на порадикално граѓански концепти. Односот на опозицијата кон социјалноекономските проекти и иницијативи има амбивалентно значење: партиите на владината коалиција. тие се третираат како губитнички партиии и нивното присуство во јавниот.

Процесот на плурализацијата. Треба да одбележиме дека процесот на изборите и изборните активности во земјите што произлегоа од поранешната федерација се одвиваа во различни услови што беше израз на нивната економска и национална специфичност. Во текот на една година. се одржаа повеќепартиските избори. само се еден од индикаторите за тоа дали во класификациите на одделни земји и народи им е својствен оваков или онаков вид на архитип. 21 . Но само како еден од можните показатели. на еден или друг начин. го афирмираа ставот за „прогресивните“ и „конзервативните“ народи и нивните републики. Емпириската сосотојба зборува дека огромен дел од населението е определено и дејствува реформски. во процес на потполно осамостојување на одделни републики. особено во текот на 1990 година. Тие. распределбата на изборниот резултат и влијанието на одделни политички структури во нив. И изборните резултати се индикатор за степенот на пробивот на одделни идеи и за оформеноста на одделни процеси што во тој период. На почетокот. се манифестираа меѓу народите и во земјите од поранешната социјалистичка федерација. особено со силата на „политичкиот ураган“. 3.мократскиот процес и влијаеа на политичкиот колорит во земјата. Македонија во семејството на демократските системи 1. Затоа сега ни се поставува прашањето: дали македонското искуство беше поразлично од земјите со чии народи македонскиот народ и нејзините граѓани скоро пет децении градеа и живееја во заедница? Дали низ примерот на изборите и изборните резултати може да се оформи став за вистинскиот однос кон новите идеи? Одговорот секако би бил во позитивна насока. новоотворените демократски процеси покажуваат дека во македонското општество беше присутна свест и се манифесртираше подготвеност за реформи.

8% независни кандидати и 13 или 5.2%). 5 или 3. потоа Српското движење за обнова со 19 или 7. 23 или 19. Во него од 240 пратенци коалицијата ДЕМОС има 80 или 33.3%) од Демократската социјалистичка странка и од други помали партии. Социјалистичката партија 13 или 5. 4 или 1.0%.5% на Социјалдемократскиот сојуз.8%). Сојузот на реформските сили 12 (2. 8 или 3. Во него доминира Социјалистичката партија на Србија со 196 или 78. а по 7 или 2.Парламентот на Босна и Херцеговина го сочинуваат 240 пратенци. Синдикатите.3% на претпријатија. Сојузот на комунистите 5 (2. 1 или 0.9% им припадна на Стопанската комора. 31 или 25.1%).1%.8% од СКМ-ПДП.5% независни кандидати. Во овој период во Република Словенија егзистира тродомна собраниска структура. исто толку има и Словенечкиот селански сојуз.6% на Сојузот на реформските сили. 7 или 2. СКС-ПДП има 24 или 10.9%.0% од други помали партии. 20 или 8.6% од пратениците.3% на Словенечкиот сојуз на занаетчии.8% на ПЦЕР и 3 или 2. 3 или 1.8%). Македонскиот парламент го сочинуваа 38 или 31. 18 или 15. Српската демократска странка 70 (29.0% пратеници.8%. Демократската заедница на војводинските Унгарци 5 или 2. 2 или 1. Хрватската демократска заедница со 45 (18.и 8 (3. Во Собранието на Република Србија се избрани 250 пратеници.3% од пратеничките места.8%).3% на Социјалистичката партија. друштва и ЈНА. Сојузот на комунистите на БиХ (СДП) со 14 (5.8%.2% од ПДП-НДП. Демократската партија со 7 или 2. Странката за демократскка акција обезбеди 86 (35.0% од СРСМ и МДСМ. 6 или 2.0% на други помали партии. Сојузот на социјалистите на Хрватска и колицијата „Народна спогодба“ со 17 или 4.7% од ВМРО-ДПМНЕ. Сојузот на комунистите на Хрватска доби 73 или 20.7% на Странката на југословените. и 5 или 2.6%. само 22 .9%.3% им пирпаднаа на Словенечкиот демократски сојуз и на Зелелните. Во законодавното тело на Република Хрватска доминира Хрватската демократска заедница со 205 или 58.5%.

4%.коaлицијата 11 или 3. 9495. С.4% £ припадна на коалицијата на Српската демократска странка и Демокртаската странка на Србите и 12 или 9. (Според Михајловски. 1993. Времето на првите повеќепартиски избори се одликуваше со нагласена свртеност кон системските промени. на македонскиот народ и сите нејзини граѓани.1%.6% на Народната странка.7% од другите помали партии. стр. Реформските сили 17 или 13. Овие изборни резултати „потврдуваат дека во повеќето републики изборите ги освоија опозиционите партии со антикомунистички ориентации “ (Михајловски.7% и 13 или 3. Повеќепартиските парламенти во овие земји се конституираат така што во поголемиот дел не е обезбедена стабилна и постојана опозиција или „ако е формирана таа е недоволно цврста и единствена за да може да понуди радикални алтернативи во однос на постојниот систем и системски прашања“ (исто.. Врз основа на изнесеното можеме да подвлечеме дека првите повеќепартиски избори во Република Македонија беа првиот демократски тест за македонското избирачко тело. И најелементарната анализа ќе покаже дека во републиките од поранешната југословенска федерација народите ги подржале бројните новосоздадени политички субјекти. независните пратенци со 13 или 3. 13 или 10.4%. С.9%.). Тоа беше време кога се напушташе парадигмата на еднопартискиот монопол 23 . Тоа е еден од индикаторите кои зборувбаат за степенот на прифатеноста на политичката плурализација и на подготвеноста на населението за прифаќање на новиот пристап во уредувањето на односите во сопствената средина.96) и дека во нив покрај бројните субјекти доминираат националните програми.96).9%.6%. стр. Сојузот на социјалистите 3 или 0.. Хрватската демократска странка 10 или 2. стр. Во Собранието на Црна Гора од 125 пратеници Сојузот на комунистите на Црна Гора доби 83 или 66. 1993. Српската демократска странка 5 или 1. во прифаќањето на новиот вредносен код на современите демократски системи.

1991 година ќе биде запаметена како година на историски одлуки за македонската држава. односно субјекти што се јавуваа како „единствени спасители на својата нација. да се зачекори во светот на промените.М.Д. Само еден ден по конституирањето на Собранието.воопшто.. ќе „падне" и првиот предлог за донесување на Декларација за сувереност на Македонија од страна на најбројната пратеничка група на ВМРОДПМНЕ.187). на 9 јануари. Официјалната смена на еднопартискииот систем со парламентарната демократија настапи тогаш кога практично беше конституиран првиот повеќепартиски парламент. Почетокот беше во знакот на донесување на значајни политички одлуки. кога ќе биде утврден и текстот на Платформата на Македонија за разговорите за иднината на земјата. Тогаш се распаѓаше југословенската федерација. време на големи очекувања и надежи.. тоа беше време и на промоција на политички субјекти што се експонираа како национални епигони. Но. односно етникумот“. 2. донесена на седницата на Собранието одржана на 25 јануари 1991 година. Веригиќ. изразен ентузијазам и енергија да се направи нешто ново. Со неа јасно се изразува волјата за суверено регулирање на односите преку донесување на „нов устав со кој покрај другото ќе се определи општественото уреду24 . стр. меѓутоа парламентот во тој момент ќе оцени дека нема потреба од донесување на избразани решенија. Македонија го доби својот прв плуралистички парламент кој се конституира на 8 јануари. С. од кои во голема мера зависеше иднината на Македонија како самостојна и суверена земја. Една од најзначаајните одлуки на Собранието на Република Македонија е „Декларацијата за сувереност на Социјлистичка Република Македонија’. кога практично се тестираше партиската толеранција и способноста за прифаќање на демократските вредности. (Михајловски. а донесувањето на Декларацијата ќе биде одложено за две седмици. „исполнети со национална еуфорија“. 1998. Два дена подоцна тие ќе достават и готов текст.

(исто. и по прашањето на референдумот. Носители на првата солуција беа политичките групации на СДСМ.. На 8 септември се одржа референдумот на кој македонскиот народ и националностите се изјаснија за суверена и самостојна држава Македонија. На 20 март 1991 година беше формирана и првата плуралистичка Влада на чело со премиерот Никола Кљусев. Како резултат на новонастанатите општествени односи. во согласност со своите интереси“ (Декларацијата. по долготрајната исцрпувачка дебата. СПМ и РСМ-ЛП.вање“ (член 3) и како „суверена држава самостојно ќе одлучува за идните односи со државите на другите народи на Југославија. На референдумското ливче беше побарано да се изјаснат на прашањето: „Дали сте за суверена и самостојна држава Македонија со право да стапи во иден сојуз на суверените 25 . по долги емотивни дискусии меѓу пратениците во опција беа две солуции: а) референдум и б) осамостојување со помош на уставен закон.. Сепак. а додека за вториот концепт најбројната пратеничка група ВМРОДПМНЕ. член7). а на 7 јуни од името на државата беше избришана одредницата „социјалистичка“. несогласувањата се истопија и се претворија во одлука за референдум. особено како резултат на изразената волја на народите на Словенија и Хрватска да се осамостојат во независни држави. на 6-ти август 1991 година беше донесена Одлука за референдумско изјаснување на граѓаните на Република Македонија. Исто така се утврдува дека Собранието „ќе донесе уставен закон со кој ќе ги утврди другите прашања од уставноправен карактер со кои СРМ како самостојна и независна држава ќе го преземе извршувањето на суверените права што ги остварувала преку органите на СФРЈ“. Имено како и мноштвото расправи во тој период. а во согласност со Декларацијата за сувереност на Република Македонија. член 4). Овој акт на Собранието е основа за одлучување и дејствување на органите на државата и во овластувањето „самостојно да преземаат мерки“ за заштита на интересите на македонскиот народ и граѓаните.

успешноста на референдумот за осамостојување е неспорна. на седницата одржана на 17 септември.658 граѓани со право на глас или 71. партиите на албанската националност во јавноста често повикуваа на бојкот на овој историски чин.држави на Југославија?" На гласањето. Во предреферендумските денови. 1991 член 1). од 1. Од вкупниот број на граѓани кои гласале на референдумот позитивно се изјасниле 95. Канада и Австралија гласањето беше завршено предвреме. Тоа резултираше со бојкот на референдумот од еден број граѓани од албанската националност. манипулирајќи со припадниците на националноста и сервирајќи им теза дека се обесправени граѓани. „самопотврдувајќи ја плебисцитарно државноста и сувереноста на Република Македонија“ (Декларација. македонскиот парламент. Така. По повод плебисцитарно изразената волја на граѓаните за суверена и самостојна држава Македонија.626 гласачи излегле 1. Гледајќи ги овие факти.09 отсто. донесе Декларација во која се истакнува дека „граѓаните на Република Македонија на демократски начин испишаа нова страница во македонската многувековна историја за заокружување на самостојноста и на сувереноста на Република Македонија како држава". Во официјалниот извештај на Комисијата за спроведување на референдумот се вели дека за начинот на кој беше спроведен рефередумот не беа поднесени приговори или жалби поради неправилности или повреди на одредбите на Законот за републички референдум. Во САД. тие ја испуштија историската шанса рамноправно да учествуваат во поставувањето на темелите на новата демократска држава.65%. според официјалните податоци.495. со одбивањето на демократски начин да се изрази волјата на Албанците во Македонија. наспроти повиците на сите политички лидери упатени до граѓаните да одат на референдум. Како самостојна и суверена држава почитувајќи ги меѓународните стандарди и нормни за односите меѓу 26 . а на повеќе места е констатирано дека сите гласачи се изјасниле позитивно.074. Масовен беше одзивот и на Македонците во дијаспората.

(Декларација за независност на Р. Тој е дезидеологизиран. На 17 ноември Собранието на Република Македонија донесе одлука со која беше усвоен Уставот на Република Македонија како највисок државен акт. в) е напуштен еднопартискиот монопол. затоа што се „темели врз традицијата на нововековниот европски конституционализам“. г) го прифаќа начелото на поделбата на власта. б) е устав на суверена држава конципирана врз начелата на граѓанскиот суверенитет. Тој според својата концепција спаѓа во групата на „либерално-демократските устрави“ и претставува а) дисконтинуитет на претходниот систем. и урамнотежен во воопштеноста и прецизноста на нормите. член 2). Тој е „релативно краток. 201). Тој „претставува наполно самостоен уставен акт кој. д) го реафирмира концептот на локална самоуправа (Исто. (1997). "својот меѓународно-правен субјективитет Република Македонија ќе го засновува врз почитување на меѓународните норми за односите меѓу државите и врз целосно почитување на принципите за територијалниот интегритет и суверенитет. 1991. Логичен след на вавите процеси беше донесувањето на Уставот на Република Македонија од 1991 година. Уставот на Република Македонија припаѓа на „новата генерација европски устави“. (член 2) „изградувајќи се како модерна демократска држава“ (член 6).С.Македонија.“ (Устав на РМ. стр. стр. јакнењето на меѓусебното почитување и доверба и јакнењето на сестрана соработка со сите земји и народи од взаемен интерес". немешањето во внатрешните работи. јасен. 54). стр. од27 .државите“. засновани на сувереноста и правата на граѓаните“ (Климовски. како независна во семејството на современите држави.. според својата концепција и основни карактеристики воведува нов уставен поредок во Република Македонија“ и како таков „ја изразува визијата и потребата на една современа држава и општество.204-206). Неговото донесување го означува почетокот на изградба на нов општествен и политички систем и нова политичка и економска стратегија за разојот на државата.

Тој ја определува Република Македонија како „суверена. чиј суверенитет е „неделив. визија и проекција на општеството“. во која „суверенитетот произлегува од гра|аните и им припа|а на гра|аните“. Турците. Во преамбулата на Уставот на Република Македонија се поа|а од „историското културно. Уставната визија на општеството е отвореноста. „идеолошки и идеен карактер или политичко-филозофска парадигма што би му се наметнале на општеството и на односите во него содржи определена концепциско . 54). стр. самостојна. автономијата и слободата. субјективност и граѓанска сувереност. гра|анските слободи и националната рамноправност”. (Исто.вредносна и целна рамка. како претпоставка да се “обезбеди мир и со`ителство на македонскиот народ со националностите кои `ивеат” во неа и “да се обезбеди социјална правда. и “се гарантираат ~овековите права. неоту|ив и непренослив“ (~лен 2). во која граѓаните „власта ја остваруваат преку демократски избрани претставници. Се констатира дека Република Македонија “се конституира како суверена и самостојна и како гра|анска и демократска др`ава#. во која се воспоставува и гради “владееwето на правото како темелен систем на власта”. економска благосостојба и напредок на 28 . како и од историскиот факт дека Македонија е конституирана како национална др`ава на македонскиот народ”. општество со развиени материјални политичко-демократски и културо-духовни структури. односно основа за целосна афирмација на човекот и граѓанинот со својата слобода. Власите.носно нема тнр. како и тоа дека во неа е обезбедена “целосна гра|анска рамноправност и трајно со`ителство на македонскиот народ со Албанците.1991. духовно и др`авно наследство на македонскиот народ# и “слободно изразената волја на гра|аните на Република Македонија на референдумот од 8 септември 1991 година. демократска и социјална др`ава“ (член 1). член 3). по пат на референдум и други облици на непосредно изјаснуваwе“ (Устав на РМ. Ромите и другите националности” кои `ивеат во неа.

Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија стана врховно законодавно тело на македонска држава. пак. кога заради неискуството. тоа беше период на интензивно „учење на демократија". македонскиот парламентарен дом ги прележуваше своите први „детски болести". На ова заседание Македонија де факто за првпат стана држава. Првата конкретизација по 1903 та беше АСНОМ на 2 август 1944 година во манастирот „Свети Прохор Пчињски“. Востанијата на македонскиот народ беа првиот сеопфатен чекор кон изборување самостојност. Наместо со примарната законодавна функција. a во тој контекст донесувањето на Уставот значеше финализирање на македонскиот сон и идеал.ли~ниот и заедни~киот `ивот” (Преамбула на Уставот на РМ од 1991). за „Автономна Македонија". Тоа е по~етокот на ме|ународното осамостојуваwе од една страна и период на забрзани процеси на внатре{на реформа на еконоскиот систем во земјата. Во историска смисла референдумското изјаснување на граѓаните. На внатрешен план. 3. воспоставен со Илинденското востание и Крушевската република 1903 година и АСНОМ 1944 година. Донесуваwето на Уставот на Република Македонија е вододелница во однос на правното и факти~кото осамостојуваwе на Македонија. Тој процес. од незнаење. од друга. амбициите за сопствено и партиско промовирање или. посебно правото на самоопределување и на сопствена држава. првата слободна македонска држава по повеќевековните борби на македонскиот народ за национална и социјална слобода. претставниците на народот многу повеќе се зани29 . каде беше изразена суверената волја на македонскиот народ. преголемите желби. своја финализација доби во Одлуката на повеќепартиското собрание на Република Македонија со прогласувањето на македонскиот Устав. Тоа беше реализација на дел од визиите и идеите на мноштвото македонски револуционери кои се бореа за македонска држава. речиси пет децении потоа.

Имено. исцрпувачки и емотивни собраниски сесии. Емпириската евиденција упатува дека во текот на 1991 година продолжи интензивното формирање на политичките партии. Јавноста беше сведок на долги. 29.маваа со меѓупартиски вербални пресметки. впрочем. 25. 34. 30 Партија Седи{те ВМРО-демократска партија Либерална партија Партија за напредок (максисти) Партија на обединети Македонци Партија на директна акција Македонско народно дви`еwе Социјалдемократски сојуз на Македонија Македонска демократска партија Македонска народна партија Многунационална народна партија Гра|анско-либерална партија на Македонија Партија "Зелени на Македонија# Партија за демократска акција исламски пат Охрид Октиси Скопје Скопје Скопје Гостивар Скопје Регистран а 4-II-1991 6-II-1991 15-II-1991 1-III-1991 5-III-1991 5-III-1991 21-IV-1991 Скопје Скопје Прилеп 7-V-1991 12-VI-1991 5-VII-1991 Скопје 10-VII-1991 Скопје Tetovo 11-VII-1991 1-VIII-1991 . 36. 33. 30. 35. кои во најголемиот број претставуваат субјекти кои се присутни на политичката сцена преку зачестени соопштенија за јавноста. 26. Нивното отсуство од политичкиот живот во земјата. 32. 28. зборува за нивната маргинализирана улога и за создавањето на блокот на вонпарламентарните партии. Преглед бр. во Република Македонија се институционализираа бројни политички субјекти. кога не се штедеа зборови за дисквалификација на политичкиот противник. 27. 2 Политички партии во Република Македонија формирани во текот на 1991 година 24. Тоа беше и време во кое беа донесени судбоносни и историски одлуки со кои се кроеше натамошната иднина на Република Македонија. 31.

значајно е да подвлечеме дека Република Македонија е своевиден плуралистички „елдорадо“ за политичките идеи и иницијативи. Неколку одлуки и изградба на институции ја сместија во земјите со самостојна положба. што повеќе или помалку ќе се применува и во годините што доаѓаат. д) се конституира првата политичка влада и парламентарна опозиција. несомнено е исполнета и со настани сврзани. Тоа е година кога Република Македонија и правно и фактички беше самостојна држава.83%.Понудениот преглед упатува на сознаието дека интензитетот на формирањето на новите политички субјекти во однос на 1990 опаднал за 49. 4. Во примената на овој облик особено предничеше ВМРОДПМНЕ. И покрај бројноста на политичките субјекти што учествуваа во политичкиот процес. 4. ѓ) отпочна макотрпна борба за меѓународно признавање. со масовното изразување на незадоволството на граѓаните кон одделни решенија и кон процесите на демократизација на општеството. Имено во овој период: а) на внатрешен план продолжи дебатата меѓу значајните политички субјекти во Република Македонија. што во извесна мера значи стагнирање на процесот на „иновацискиот синдром“. Освојувањето на политичката власт пат кон демократскиот пургаториум Во текот на 1992 година се среќаваат неколку слојни процеси. г) гради сопствена армија. Митинзите беа најинтензивни во периодот на донесувањето на Уставот поради незадоволството од начинот и брзината на регулирањето на односите во оваа сфера. перд сè. Беше применет методот на вонинституционален притисок. 31 . в) земјата монетарно се осамостојува. Митинзите беа централниот облик на изразување на незадоволство. Првата година од политичкото осамостојување на Република Македонија. б) се јавуваат нови политички субјекти.

Прв од системските закони кој го запази уставниот рок од шест месеци беше Законот за одбрана. целосно го обезбеди својот територијален простор со единиците на сопствената армија. како и законскиот текст за движење и престој на странците. Таа година македонскиот парламент ја воведе македонската валута денар. се зголеми на 103. со по~итуваwе на “принципот на доброволност и во согласност со оп{то прифатените ме|ународни норми” (Амандман I на Уставот. со кои се прави темелна реформа на одредени општествени односи во државата. од 97 законски акти колку што биле донесени во 1991 година. што беше донесен на 14 февруари 1992 година. Најголемиот дел од нив се измени и дополни. а во истиот месец е утврден и новиот пасошки режим.1. На собраниската седница од 15 декември 32 . а на истата седница и Законот за пријавување на живеалиштето на граѓаните. како и тоа дека ”таа нема да се ме{а во суверените права на други др`ави и во нивните внатре{ни работи# (Амандман II на Уставот на РМ). Во октомври пратениците му дадоа виза и на законскиот документ со кој се регулира државјанството на граѓаните на Република Македонија. Највисокиот државен акт постави и нови обврски пред Собранието.). Во однос на законодавната активност. Законот за матичниот број на граѓаните. во септември ја формира полити~ката влада на ~ело со Бранко Црвенковски. Годината 1992 отпочна со измени и дополни на Уставот на Република Македонија според кои таа „нема територијални претензии кон соседните др`ави“ и дека границата “мо`е да се менува само во согласност со Уставот”. Беа поставени уставни рокови за донесување на законската регулатива со која требаше да се овозможи брза трансформација на политичкиот и економскиот систем. Некаде кон крајот на петтиот месец од годината (28 мај). но некои се и системски закони. потоа. во „пакет" беа усвоени Законот за преминување на државната граница и за движење во граничниот појас. Крајот на годината помина во знакот на важни закони од областа на правосудството.

во согласност со новата уставна позиција на овој државен орган. појавата на воени конфликти меѓу народите и државите. и како резултат на концептот и сфаќањето дека албанската националност во Република Македонија. „Автономна република Илирида“.е донесен Законот за Републички судски совет. во пролетта 1992 година од страна на Партијата за демократски просперитет. вклучувајќи го и правото на отцепување. Како последица на таквата активност кај овој дел од населението. а особено во земјите на поранешната југословенска федерација имаат право на самоопределување. Меѓуетничките односи во овој период се осоебно заладени не само како резултат на зголеменото присуство на национализам во земјите на поранешната федерација. Впрочем. кога за прв пат се промовира овој независен и самостоен орган. појавите на масовен егзодус. толеранција и меѓусебно разбирање ќе можат да се градат новите односи меѓу 33 . 2. туку. што во клучните години на меѓународното етаблирање на државата имше особено негативни реперкусии. надлежен за гонење на сторителите на кривични дела. поточно од нејзиниот разгранок во Струга. беше промовирана автономијта на Албанците во Македонија тнр. Ден подоцна. Појавата на оваа политичка творба на Албанците во Република Македонија. во чија надлежност е предлагањето за избор. Во таа година. како прв чекор кон постојаното затегнување на меѓуетничките состојби во Република Македонија. само со умешност. се утврдени и темелите на Јавното обвинителство. долгорочно негативно влијае на градењето на сожителството како вредност на македонската демократија. разрешување и оценката на стручноста на носителите на судската власт. непосредно пред изјаснувањето на Бaдинтеровата комисија во Република Македонија. Нивото на недовербата го зголемуваше и неучеството на овој дел од популацијата во пописот на населението. од страна на Пртијата за демократски просперитет беше организиран „референдум“ за политичка и територијална автономија на Албанците во Република Македонија.

а и одделни политички групации беа производ на расколите што настанаа како последица на нетрпеливоста и личната суетност. Преглед бр. 42. Македонскиот плуралистички простор се зголемува со определен број политички субјекти. 3. 45. 3. би можело да се констатира дека тоа е време на нивно настанување како „печурки после дожд“. 44.Македонците и Албанците во Република Македонија. 41. Како составен дел на процесот на градењето на економските и политичките контури на македонското општество расте бројот на новите политички субјекти. 34 Partija Sedi{te Registriran a Partija za demokratsko dvi`ewe vo Makedonija Demokratska progresivna partija na Romite od Makedonija Organizirana politi~ka opozicija na Makedonija Demokratska partija na Srbite vo Makedonija Stranka za demokratska akcija Demokratska partija na Makedonija Demokratska partija na Makedonija -PRAVDA Albanski demokratski sojuz Liberalna partija VMRO-Goce Del~eva-Radikalna demokratska partija Komunisti~ka partija na Struga 3-II-1992 Skopje 11-II-1992 Skopje 2-II-1992 Skopje 18-III-1992 Skopje Tetovo 30-III-1992 1-IV-1992 Skopje 9-IV-1992 Skopje 13-IV-1992 [tip 25-IV-1992 Skopje 29-IV-1992 . И во текот на оваа година забележлиива е идејата за постојано зголемување на бројот на политичките субјекти. Тие се разултат на идеите што на еден или друг начин егзистираа во дотогашниот период. 38. Ако се суди според бројот на новонастанатите субјкети. 39. 40. 46. Политички партии во Република Македонија формирани во текот на 1992 година 37. 43. кои подолгорочно гледано не оставаат позначајно влијание.

50.43% помалку во однос на 1991 година. 4. Imeno. 51. 48. 52. Тоа беше период на своевиден пургаториум. 49.33% повеќе во однос на 1992 година и 30. otpo~na procesot na опструирањето на македонскиот пат кон иднината на земјата. кој отпочна кон крајот на 1991 година и траеше до средината на 1993 година. 3 укажува дека бројот и разновидноста на политичките субјекти расте во текот на 1992 година. 13. односно. po inicijativata na makedonskoto rakovodstvo vo dekemvri 1991 godina za priem na Republika Makedonija vo Организацијата на obedinetite nacii. 53. Makedonija Sojuz na komunistite na Makedonija Republikanska partija na Makedonija Rabotnika partija na Makedonija Ilinden-slobodni demokrati Politi~ka partija na Turcite vo Makedonija "\uven# Prerodbenska partija na Makedonija Zapadnata makedonska demokratska parija Skopje 29-V-1992 Skopje Skopje Skopje Gostiva r Ohrid 19-VI-1992 6-VII-1992 8-VIII-1992 4-XI-1992 14-XII-1992 Skopje 18-12-1992 Понудента евиденција во Прегледот бр. Едно од прашањата што предизвика особено внимание беше патот кон маѓународното етаблирање на Република Македонија. Бројноста на политичките субјекти само е одраз на нивото на нестабилноста на политичкиот систем во земјата. а за 7 помалку во однос на 1991 година.47. Овде може констатира изразена волја секоја поамбициозна група политички да се ангажира и да јуриша кон освојувањето на власта. Во оценката на специјално формираната комисија на Бадинтер беше констатирано дека Македонија ги испол35 . во кој на сметка на принципите доминираа политиката и политичката моќ и спротивно на демокртската традиција беа воспоставувани „нови правила на игра“. Tаа година се појавија 16 нови политички субјекти. четири повеќе во однос на претходната.

а граничните функции ги презема територијалната одбрана. Се воведува национална валута – денар. Словенија и Турција. Имено. И покрај разочарувањата. 5. Имено. а потоа следае признавањата од Хрватска . во рамките на Организацијата ќе и се обраќаат земјите членки. Prva zemja {to ja prizna samostojnosta na Republika Makedonija be{e Republika Bugarija. Во тој дух е и мнетарното осамостојување. од странана меѓународната заедница отпочнaa prvite priznavawa na nezavisnosta na Republika Makedonija. како резултат на компромисот што беше направен. Оваа година е специфична и по уште неколку настани што внесуваат особена драматика во политичкиот живот на Република Македонија. беа создаени услови Република Македонија да беде примена во Организацијата на обединетите нации како суверена држава. мирно се повлекува поранешната војска. иманентно на нејзината самостојна позиција. Поради наследените балкански околности и поради интересите на соседите. По извесен период. а подоцна се влучи и првиот контингент на регрутите со што почна да функционира македонската армија. Избрана е првата политичка влада. парламентот преставува местото каде што се водат расправите и се судира плуралитетот на политичките опции. Таквиот однос резултираше со неколку декларации за неможноста да се признае земја со име или изведеница на името Македонија. отпочна процес на негирање на правото земјата и народот да се ословуваат како што сакаат. но со приверемена референца FYRОМ со која. На Владата £ се изгласа недоверба. Од државата. Доколку се направи пресек на активностите во 1992 година тогаш тоа би била година во која Република Македонија на внатрешен план ги користи искуствата на парламентарната демократија. тоа е година со нагласени конфликти меѓу политичките групации со видливо применување на облиците на „улична 36 . особено на јужниот сосед.нува сите услови за прием во Обединетите нации.

Тоа беше крај на една долга. Нејзиното влегување во светската организација како полноправна членка беше и остана историски настан за Македонија. туку меѓународно призната држава. на 3 јуни 1993.демократија“. Ова е период на нејзино вклучување во меѓународните организации и асоцијации. Година на етаблирање во меѓународната структура 1. Со препорака на Советот за безбеднот. период на достапност до финансиска и слична поддршка. тешка. Во неа победи вистината. Честото митингување и „опсади“ на одделни институции. 5. Како резултат на таквата положба Собранието на Република Македонија со целосен консензус на сите политички субјекти во државата донесе одлука за стапување во НАТО структурата како конкретизација на определбите за имплементација на земјата во европските и евроатланските интеграции. Кина. со Указ за 37 . нејзина прва меѓународна легитимација и идентификација на независноста и таа веќе не беше некоја недефинирана и езотерична територија. исрпувачка и неизвесна политичка и дипломатска битка. јавни објекти и иницијативите и акциите на државните органи доведоа до употреба на полициските сили ( на Битпазар и во Ѓорче Петров). Нејзе во оваа средина £ се обраќаат со привремената референца „Поранешна Југословенска Република Македонија“. Меѓународното вклучување на Република Македонија го отвори процесот на меѓународен пробив преку воспоставување дипломатски односи со сите членки на Советот за безбедност. Во текот на 1993 година дојде до финализирање на меѓународното етаблирање на Република Македонија во Организацијата на обединетите нации. на 8 Април 1993 година Република Македонија постана 181 членка на Организацијата. Како резултат на новата позиција. меѓу кои и Русија. македонскиот претседател Киро Глигоров. САД.

Во историјата на парламентаризмот познати се и други облици на парламентарна борба како што се амандманската опструкција. а за Република Турција Трајан Петровски. 1994. На внатрешен план. напуштањето на салата. 71). да го измени правецот на гласање што го предлагале неговите противници“ (Милосавлевски.вонреден и ополномоштен амбасадор на Република Македонија во Република Словенија го назначи Димитар Мирчев.но секогаш во Парламентот. Законодавната активност. оневозможувања на различни начини на владата. односно „сведување на секојдневна рутина. „Во традиционалните демократски земји. и се разбира. Во овој период Собранието го донесе Законот за трансформација на претпријатијата со општествен капитал. На 1 јули истата година. држел многу долги говори со цел да го одложи моментот за гласање. но и користење на облиците на јавен протест и митингување. Во работата на македонското Собрание особено беа користени „амандманската поплава“ и методот „напуштање на седницата“. бескрајната борба преку процедурални барања. во Љубљана. го девалвира неговото значење како извонредно средство на парламентарен притисок и борба“ (Исто. кој требаше да го отвори клучното прашање за реформите во земјата. во парламентите се случуваат многу остри спротивставувања. Почестото напуштање на седницата. повторувања на гласањата преку лично изјаснување и слично. Претседателот на Република Словенија ги прими акредитивните писма од македонскиот амбасадор Димитар Мирчев. нарушувањето на дисциплината во парламентарната сала. како и во изминатите 38 . стр. Тоа беше почетокот на конституирањето на македонската дипломатска структура. капетанот Бојкот. стр.70). 2. Имено. каде што еден пратеник. во овој период опозицијата често ја користеше институцијата бојкот на седниците на Собранието. особено внимание се посветуваше на примена на средствата на парламентарната демократија. блокади. Познато е дека поимот „бојкот“ потекнува од најстариот парламент – британскиот.

Честото расправање за прашања од општ политички карактер објективно влијаеше на намалувањето на нивото на Парламентот како централна државна институција. ако бројот на бирачите се подели со бројот на политичките партии. На планот на политичката плурализација во земјата продолжува процесот на создавањето на новите политички субјекти. Политички партии во Република Македонија формирани во текот на 1993 година 39 . Имено.две години. туку и поради неможноста да се апсолвираат бројните новонастанати субјекти. главно беше свртена кон измени и дополни на одделни решенија. така што тој се доживуваше како институција со многу пародијални. 3. Тоа значи фрагментирано политичко тело и заситеност од мноштвото нови субјекти. Имено. а не кон Владата. Тоа е 43. тогаш на секоја од нив би £ припаднале нешто повеќе од 24. Во содржината на парламентарната дебата доминираа прашања кои. Партиската експанзија е намалена не само поради објективно намалениот интерес.75% помалку во однос на 1992 година. Емпириската евиденција упатува на заклучокот дека партиското тело покажува знаци на смирување. Тоа влијаеше да се создадат односи во кои основната вина за неуспехот се насочува кон оваа институција. а помалку ефективни настапи.86% помалку од 1990 година. 4. односно 30. Преглед бр. Стагнацијата на новите идеи за конституирање на политиички партии е и показател за заситеноста на политичкиот простор. иако бројот на политичките субјекти се доближува до цифра која објективно зборува за мноштвото идеи и програмски концепти за развојот на Република Македонија. во овој период се формираа 9 нови политички партии.000 избрачи. место во кое манифестното е централно наместо ефективното.76% помалку во однос на 1991 и дури 60. како објективно најодговорен субјект во општеството. на еден или друг начин претставуваа поопшти прашања.

4. 60. Комунистичка партија на Македонија ВМРО-обединета Седишт е Тетово Осова нана Регистир ана 28-И-1993 Скопје 14-II1993 8-VI-1993 Гостива р Прилеп 61. Практиката од првиот парламентарен состав на Собранието на Република Македонија афирмира неколку модалитети специфични за овој период. во чиј состав се приклучија политичките партии: Лига за демократија. 24-II-1993 28-ИИ1993 15-V-1993 Гостива р Скопје 9-III-1993 Прилеп 25-VI1993 29-VII1993 15-X-1993 Скопје 14-IV1993 27-VI1993 Од Прегледот бр. Наспроти таквата присутна е и тенденцијата на интегрирање на одделни субјекти како што беше случајот со конституирањето на Демократската парија. ВМРО-Татковинска партија Битола 56. „Илинден“ – слободни демократи. Партијата на зелените на Македонија. Имено. главно. 57. според бројот на новопројавените иницијативи доминираат активисти од ВМРО-ДПМНЕ кои. 55. 4 може да се согледа дека настануваат определeн број политички групации како резултат на судирите што се случуваат внатре во партиите.1993 Партија 54. формираат политички групации со користењето на основата „ВМРО“. Демократска партија на Југословените Македонски национален фронт Новокомунистичко движење Демократска партија за економско единство на Балканот Лига на демократи на Македонија Демократска партија 62. Овој феномен е специфика на повеќепартиското живеење во Република Македонија од самиот почеток. 58. 59. како обид за окрупнување на политичкиот центар. Беше забележано селењето или поточно „партиско конвертирање“ на 40 .

На дополнителниот тест. Со таков статус се здоби и Гоце Андоновски.ДПМНЕ беше Владимир Голубовски кој оформи партија со ист предзнак. Во периодот од 1990-1994. но од нивната средина отиде Ѓулистана Јумеровска . поради што имаше потреба од пополнување на испразнетите пратенички места. Четири од петте испразнети места порано им припаѓаа на сегашните „социјалдемократи".слободни демократи. покрај Чкатровски се приклучи и независниот пратеник Димитар Трпеновски. од кои Бранко Црвенковски стана премиер. но со додавката . а Туше Гошев и Аслан Селмани министри. Партиските турболенции беа специфични и за РСМЛП.ДПМНЕ си замина и Митко Атанасовски во ВМРО – Татковинска партија. ги зајакна редовите на својата пратеничка рупа. По нејзината интеграција со Демократската партија. а тројца преминаа во извршната власт. прв што го напушти таборот на најбројната ВМРО . Па така. Ристо Јованов и Благоја Чкатровски и формираа нова партија „Илинден“ . Пановски и Јованов преминаа во новоформираната партија. На внатрешен план се конституира моделот на 41 .Марковска. Изминатите четири години од партиската плурализација на Република Македонија се особено значеаен период од развојот на државата. откако го напушти СКМ-ПДП.одделни незадоволни членови. а додека. а од истата партија замина и Петар Гошев.Демократска партија. како независен пратеник. Двајца пратеници починаа. 5. Подоцна оваа политчка групација ја напуштија и Михаил Пановски. а едното место беше резервирано за ПДП. СКМ-ПДП успеа да врати три пратенички места. ВМРО-ДПМНЕ со изборот на Љубчо Георгиевски во Струмица. Од редовите на ВМРО . Во неа. Таа на мирен начин ја консолидираше власта и изврши трансформација на сопствениот статус. пет пати се одржаа дополнителни избори. едно-коалицијата ПДП-НДП. постана независна држава и се вклучи во семејството на независните нации. а Чкатровски реши да им се придружи на РС-ЛП.

в) воведувањето на ембарго на Република Грција спрема Република Македонија. состојбите говорат дека во полна мера се афирмира конструктивата улога на опозицијата како институција. На внатрешен план централно место заземаат претседателските и парламентарните избори спроведени во оваа година.На надворешно-политички план најзначани се признавањето на Република Македонија од страна на Соединетите американски држави и 42 . в) спроведениот попис на населението. б) за пратеници во Собранието на Република Македонија. Особено значајна активност е прифаќањето и организирањето на вонредниот попис на населението. г) првите облици на конфликт со северниот сосед околу запоседнувањето на од делови од северната граница. Во таа смисла особено е значајно и продуктивно искуството на коалицирање на партиите што доминантно политички ја мобилизираат албанската националност во Република Македонија. кој беше потпомогнат и надгледуван од меѓународната заедница. неразбирањето. 6. 1. неискуството. Тоа е првиот обид како што велеше Диверже да се намали екстремниот пристап на оваа групација во разрешувањето на конфликтните состојби. па дури и неукоста за одеделни процеси. стабилна влада. И покрај емоциите.парламентарната демократија. Македонија во текот на 1994 година Меѓу настанатите што особено влијаеја и ја карактеризираа македонската стварност во текот на петтата година од плурализацијата на македонското општество. но и разликите во владеачкото мнозинство. несомнено е спроведувањето на непосредните избори: а) за Претседател на Републиката. пред сè. Иако првиот состав не обезбеди цврста. македонското искуство ја афирмира позицијата и значењето на Собранието како централен државен орган во кој доминира плуралитетот на интересите. но и подготвеност на мнозинската страна да создава услови за интеграција на оваа групација во општеството.

1.44% од гласовите и доби поддршка од 713. беше донесен Законот за политички партии. Имено со него се опреационализира слободата на политичкото здружување. претседател на земјата.воведувањето на едностраното грчко трговско ембарго. Согласно Уставот на Република Македонија за Претседател може да биде кандидиран секој граѓанин кој до денот на изборите наполнил 40 години живот и е жител на Републиката најмалку десет години во последните петнаесет години. На листата на кандидатите беа Киро Глигоров (заеднички кандидат на „Сојузот за Македонија“) и Љубиша Георгиевски од ВМРОДПМНЕ. На неа учествуваа 6 кандидати. (Член 80 од Уставот на РМ). Ова право е третирано како индивидуално и како групно право. Тоа практично значеше дека уште во првиот круг Киро Глигоров 43 . особено преку допрецизирање на правото на формирање на политички партии. Тој е еден од актите кој има за цел да воспостави ред во профилирањето на политичките партии. однсоно да не се припаѓа на определена политичка опција и можноста за постоење и рeгистрирањe на политичка партија со 500 членови како неопходен услов.47% од избирачкото тело. Согласно условите утврдени во Уставот кандидатот Киро Глигоров.Карактеристики резултати во 1994 година на изборните 2. освои 52. 6. чија кандидатурата беше резултат на поддршката од мнозинството на Конвенцијата на оваа партија. а кандидатот Љубиша Георгиевски ја имаше поддршката од 196.529 избирачи. Во октомври 1994 година се одржаа изборите за Претседател на Република Македонија. Тие настани ќе остават белег на вкупните односи во Република Македонија во текот на оваа година. односно како однос преку слободно изразената волја да се припаѓа. непосредно пред распуштањето на првиот повеќепартиски парламент. Изборниот циклус се спроведе во еден круг.936 избирачи што претставуваше 14. Во средината на 1994 година.

беше избран за нов Претседател на Републиката. 3.29%.407 4.447 6.182 6.Makedonija spored politi~kata partija i brojot na glasovite Parija SM VMRO-DPMNE DP PDP PCER DPM LP NDP SDPM SDSM SPM DPT-PDA(ip) SDSM-LP Nezavisen Vkupno Drugi partii Vkupno glasale Prv krug 291.872 87.635 5.765 kandidati od koi 1. со мандат на пет години. dekemvri 1994 godina) Vo vo Op{tiot izbira~ki spisok.928 93.665 bira~i ili 77.511 862.695 141.362 25.364 679. Na ovie izbori se glasa{e za 1.530 14. vo 120 izborni edinici bea registrirani 1.681 5.729 izbira~i. Izborite vo prviot krug zavr{ija vo 13 izborni edinici (vo 10 izborni edinici na 16-X-1994 godina i vo 3 izborni edinici na 30-X-1994 godina).103 6.2 Pratenici vo Sobranieto na R.123 Vtor krug 329. Vo prviot krug glasale 1.067 989.482 predlo`eni od 38 politi~ki partii i 283 nezavisni kandidati.007 2.806 29.674 95.056 127.418 662.434 21.467 3.051.360.838 30.361 12.254 4.700 32.632 4.945 136. Tabela br. Vo vtoriot krug se glasa{e za 404 kandidati od koi 333 44 .055 4.423 15.417 17.612 3.781 Pratenici 87 10 1 1 5 4 1 1 1 1 1 7 120 - (Spored Biltenot na Republi~kata (dr`avna) komisija ”Kone~ni rezultati od izborite za pratenici vo Sobranieto na Republika Makedonija”.494 108. Vtorite pove}epartiski parlamentarni izbori se odr`aa na 16-X-1994 godina.

сепак. особено во однос на избирачките списоци. odnosno da ima t.83% izbira~i. (vo ovoj period vo registerot na politi~kite partii vo Makedonija bea registrirani 67 politi~ki partii).. избирачот не може да ја воочи вистинската.opozicijata.210 ili 57. str. Nesomneno deka vakvata ponuda e vo “izvesna pozitivna korelacija me|u stepenot na politi~kiot pluralizam i demokrati~nost so brojot na politi~kite partii.). Vo nego od 1.899 zapi{ani izbira~i glasale 707. Osobena karakteristika na izborite e {to vo vtoriot krug ne u~estvuvaa VMRO-DPMNE i DP.n efekt na supermarket” (Gaber. Тоа значи дека од мноштвото понуди.. Op{ta odlika na ovie izbori e {to na politi~kiot prostor vo Makedonija se formirani brojni politi~ki partii. Takviot niven odnos ima{e za posledica da se namali u~estvoto na gra|anite vo izborniot proces. апстиненцијата треба да се набљудува од аспект на релативно ниското ниво на поддршка што овие две поли45 . 1997.N. Vo 107 izborni edinici glasaweto zavr{i vo vtoriot krug (na 31-X-1994 godina. Тие сметаа дека резултатите од првиот круг беа производ на „бројни фалсификати“ и дека на тој начин„ владеачките структури извршија државен удар во Македонија“. a kandidatite na politi~kite partii koi bea seriozni konkurenti za dobivawe mnozinstvo vo oddelni izborni edinici da dobijat zna~itelno pomalku glasovi. no i vo konstituiraweto na eden silen demokratski institut na parlamentarnata demokratija . Apstinencijata na del od politi~kite partii od izbornata procedura nesomneno vlijae{e i na kone~niot raspored vo parlamentarnata struktura. Progresivna demokratska levica na Makedonija i dr.54). na 13-XI-1994 godina vo 1 izborna edinica i na 27-XI-1994 vo 1 izborna edinica). Иако на овој дел од забелешките има основа да се зборува за определен број на пропусти во организирањето на изборите. Sepak ne e isklu~eno ova da deluva kontraproduktivno. Jovevska.222. Sojuz na Makedonija. od koi golem del go najavija svoeto u~estvo na izborite i se formiraa pove}e izborni koalicii (Sojuz za Makedonija. особено од идентичните програмски опции.A.kandidati predlo`eni od 17 politi~ki parii i 71 nezavisen kandidat.

odnosno partiite na Albancite od Makedonija. Takvata pojava uka`uva deka vo socijalnoto. 4 nezavisni pratenici i po 1 pratenik od Demokratskata partija na Makedonija. по своја желба. 10 pratenici od Partijata za demokratski prosperitet. 5 pratenici od Liberalnata partija. Неколку месеци подоцна на седницата од 10 февруари. Isto taka. Тие беа навистана далеку под очекувањата на овие политички групации. поради несогласување со работата на 46 .demokratska partija za makedonsko nacionalno edinstvo. Dokolku se pogledne strukturata na makedonskiot parlament mo`e da se konstatira deka vo negoviot sostav dominiraat kandidatite od izbornata koalicija "Sojuz za Makedonija# so 87 pratenici. poka`uvaat odredena politi~ka disperziranost. Абдурахман Алити од ПДП и Киро Поповски од СПМ. kako i od Liberalnata partija i Socijal-demokratskiot sojuz na Makedonija. На собраниската седница од 24 ноември за потпретседатели се избрани: Тито Петковски од СДСМ. Socijal-demokratskata partija na Makedonija i Socijal-demokratskiot sojuz na Makedonija. Конститутивната седница на Собранието на Република Македонија се одржа на 19 ноември 1994 година. se koncentrira okolu politi~kite orientacii bliski do izbornata koalicija Sojuz za Makedonija i ne{to ponezna~itelno okolu politi~kite oponenti na ovaa koalicija . a osobeno vo politi~koto milje na ovaa etni~ka grupa nastanuvaat odredeni procesi na disperzija. toa. glavno. 4 pratenici od Narodnata demokratska partija.тички групации ја добија во првиот круг на гласање. osobeno na politi~koto telo. i po eden kandidat na zaedni~kite predlaga~i: Demokratska partija na Turcite i Partija za demokratska akcija-islamski pat. Novata politi~ka karta vo Makedonija poka`uva izvesen stepen na stabilizacija na izbornoto. Iako na gra|anite im se ponudeni mno{tvo na politi~ki orientacii i idei. Partijata za celosna emancipacija na Romite. za odbele`uvawe e i toa {to vo ramkite na politi~kite partii koi politi~ki gi mobiliziraat makedonskite gra|ani od albanskata etni~ka grupa. За претседател на Собранието е избран Стојан Андов.Demokratskata partija i VMRO.

Киро Поповски. а по смртта на лидерот на социјалистите. укажуваа на незаменливата улога на парламентот како средишна институција на демократскиот процес. како основна полуга во работењето на парламентот. на потпретседателското место е избран Благоја Филиповски. Новиот состав на Собранието немаше проблеми со обезбедувањето на потребниот кворум. 47 . Беше воспоставен определен облик на партиски монопол. Реткост беа мислењата на парламентарното мнозинство кое не кореспондираа со партските ставови.парламентот. вон парламентарната структура се наоѓаа политичките партии што имаа солидна поддршка меѓу граѓаните. често пати недоработени постануваа предмет на одлучување. но отсуството на опозицијата влијаеше за манифестирање на комоција и неодговоерност. Во овој период. Со отсуството на еден дел од политичките партии од парламентот значеше и хендикеп за демократијата и демократскиот процес во Република Македонија. Ваквиот метод на работа на Собранието беше чекор назад во однос на претходниот парламентарен состав. Извршната власт ги „сервираше" новите законски проекти. потпретседателската функција ја напушти Алити. Во овој период до израз дојде партиската дисциплина. Ова искуство на највидлив начин ја манифестираше благородната функција на опозицијата во парламентарниот облик на распраава. За разлика од првиот повеќепартиски парламент во кој имаше рамноправна застапеност на неколку партии. На политичката сцена доминираа процеси кои. новиот пратенички состав обезбеди доминантно мнозинство на партнерите од изборната коалиција „Сојуз за Македонија“. Мнозинството добиено на изборите обезбедуваше стабилна влада и беше претпоставка за успешно изведување на реформите во земјата. Тоа е период на парламентарниот „монизам“. на еден или друг начин.

Како и во другите случаи. така и поради фактот што финансискиот товар целосно го презема меѓународната заедница. во местата каде концентрацијата на Албанците е поголема. Лојални на своите лидери. Спорот околу државјанството и составот на попишувачите во национално мешовитите пописни кругови беа разрешени така што се попишувани и лицатата што поседуваа стари лични карти. Имено на стартот од оваа операција (21 јуни 1994 година). претседателот на 48 . а со цел да им се стави крај на манипулациите со бројките и оспорувањата на официјалните податоци од пописот во 1991 година. Специфично беше и тоа што пописот како масовна статистичка акција освен на македонски јазик. со што се задоволија барањата на националностите. Коментирајќи ги вкупно направенте отстапки. спроведе целосен вонреден попис. во интервјуто за „Нова Македонија". Ваквиот потег беше оценуван различно. но и поради намаллувањето на притисокот што беше вршен од политичките субјекти што обединуваа најголем дел од популацијата на албанската националност. Со вонреден попис до вистинска состојба на населението 3. Барањето за одлагање беше поврзувано со неможноста граѓаните да го регулираат државјанскиот статус. под патронат на меѓународната заедница. прашањето на пописот бше исполитизирано. се јавија барања од коалицијата ПДП-НДП да се одложи пописот поради „неподготвеноста на Владата да ја спроведе акцијата".2.6. државата. а попишувачите во мешовитите средини беа двајца Македонец и Албанец. Пописот започна во затегната меѓунационална атмосфера. како поради невообичаената периодика на планираниот зафат. вратите на просториите на општинските пописни комисии беа затворени или попишувачите не сакаа да ги примат формуларите. со можност да се приклучи уште еден од националноста која што е најмногу застапена. Поради нецелосните податоци за населението. се вршеше уште на пет други јазици.

1. Na drug jazik zboruvaat 22.481 ili 66.94% se Turci.28% se hristijani. vo Makedonija nastanuva odredeno politi~ko pregrupirawe i definirawe na osnovnite partiski konturi.10% se Srbi. 64. Vakvata etni~ka struktura sozdade i uslovi podolgoro~no da se namalat tenziite okolu prisutnosta na opredelen etnikum vo zemjata.935.684 ili 22.49% lica.332.983 ili 68.86% pripadnici na drugi nacionalnosti i 1.26% se Romi." So popisot se utvrdi deka vkupnoto naselenie e 1.87% lica zboruvaat makedonski jazik. тогаш е во ред.689 ili 66.29% ateisti. Во политичкиот живот прв пат се спроведоа непосредни избори за избор на Претседател на Републиката и повеќепартиски избори во земја која целосно го има сувренитетот. Spored religioznata pripadnost 1. 4. 7.107 ili 1.експертската група од Европскиот совет. 8.283.365 ili 3.405 ili 0.61% se Albanci.45% se Vlasi.09% nepoznato i 2. 5. 76. 36. Се работеше за единствена цел да се добие успешен попис и моравме да ги употребиме сите средства за да ја постигнеме таа цел.43% e nepoznato na koj jazik zboruvaat. дојде до недоразбирање околу тоа што значи да бидеш регистриран на попис и да имаш државјанство. Globalnite procesi na politi~kiot prostor vo Makedonija uka`uvaat na toa deka za vreme i po vtorite pove}epartiski izbori.63% se Makedonci. односно во услови на независна држава. Но. 431..036 ili 0.36% na vla{ki.800 ili 1.34% turski.38% se katolici. Ako se pogledne naselenieto spored toa koj mu e maj~iniot jazik mo`e da se konstatira deka 1. Ако употребата на повеќе јазици помага да се дојде до неа.120 ili 1.215 ili 0.02% se muslimani. 33.383. 7. 40. 437.665 ili 3.14% se so druga veroispovest. 1.33% se pravoslavni hristijani.325 ili 0. Na toj na~in e sozdaden etni~kiot.686 ili 2.798 ili 2.81% na romski.11% nacionalno ne se opredelile. a za 8..289.641 ili 0.72% na srpski jazik. 49 . jazi~en i religiski mozaik vo Republika Makedonija.203 ili 30. 581. od niv 1.363 ili 22.315 ili 1.38% protestanti.880 ili 0...227 ili 1. 35. 24. Вернер Хауг рече: „Воопшто не е нормално за време на попис да се бараат нови услови. 43. условите во РМ се мошне специфични и за жал.786 lica ili 0.29% zboruvaat na albanski.622 ili 0.804 ili 0.

На внатрешен план.југ и единствено развиената комуникација со друмски. а светската организација воведе економски санкции и ембарго кон северниот сoсед.I -1994 20. 64. Imeno. 7. карактеристична е работата на законодавниот дом сведен на „монистичка структура“ која не покажу50 . Во такви услови се изведени изборите и се продолжени реформите во македонското стопанство.I -1994 18-II-1994 Skopje 21-III-1994 Skopje 28-VII-1994 Tetovo 23-IX-1994 Politi~kata. voveduvaweto na dolnata granica na ~lenstvoto neophodno za egzistirawe na edna politi~ka partija (imeno spored zakonskite re{enija. Република Македонија од Февруари 1994 година е под трговско ембарго од соседна Република Грција. 65. 68. Години на економска блокада Оваа година ја карактеризираат неколку процеси. 66. 67. posebno partiskata konfiguracija vo Makedonija i natamu se stabilizira. а особено железнички врски е блокирана. potrebni se 500 gra|ani da registriraat politi~ka partija) i ogromniot pad na brojot na politi~kite partii (od 67 vo 1994 na 31 politi~ki partii vo 1995 godina) e indikator deka pozadi numeri~nosta na politi~kite opcii ne se nao|ale realni socijalni interesi koi imaat potreba od soodvetna politi~ka prezentacija na interesite.Преглед бр. 1994 Partija Panevropska unija na Makedonija Partija za socijalna pravda Demokratski sojuz na Srbite vo Makedonija Nova socijaldemokratska partija na Makedonija VMRO-Makedonski demokratski sojuz PDP-Partija na narodno edinstvo Sedi{te Skopje Skopje Skopje Registrana 17. 5 Политички партии во Република Македонија формирани во текот на 1994 година 63. Трансверзалата север .

или од јавното мислење. а уште помалку оние што доаѓаа од политичките противници. Во текот на полудецениското работење на законодавната власт добивме и две знамиња (по едно во секој пратенички состав).атентат врз Претседателот на Републиката. Политичката опозиција се наоѓаше надвор од парламентот. туку. и второто. Првото. идеите или критиките внатре во структурата. Таа се манифестира како во однос на практикувањето на власта. Во него доминира влијанието на владата. пред сè. како и „Денес над Македонија" за официална македонска химна на единаесетти август 1992 година. заедно со законите за матична евиденција и за личното име. остана без работа како економски или друг вишок или стечајни работници. Доминира вообразеноста како образец на однесување. Без посериозни расправи. 1. црвено знаме со златножолто шеснаесеткракото сонце. поради отсуството на парламентарната опозиција. Законот за судови кој беше усвоен и Законот за локална самоуправа. како што се Советот на Европа и ОБСЕ. Во оваа година се случи и терористички акт . меѓу првите беше и Законот за лична карта. Работата на македонскиот парламент во овој период е ефикасна. посебно со Република Грција. така и во однос на подготвеноста да се прифатат иницијативите. кога под влијание на економските реформи дел од населението непосредно ги „почувствува“ нивните последици односно. жолто-златно осумкрако сонце 51 . Овој период го караактеризираат процесите на нормализација на односите со соседите. Тоа е период кога на економски план се врши менување на сопсственичките односи во државата. се донесуваат закони и други решенија. Тоа не е резултат само на постигнатата коалиција и високиот изборен резултат. а мноштво стопански субјекти не работеа профитабилно. На подолгата листа на закони кои се најдоа пред парламентарците од новиот пратенички состав. и вклучувањето на Република Македонија во значајните европски асоцијации.ва афинитет кон различните концепти.

55% помалку во однос на 1994 . 6 Политички партии во Република Македонија формирани во текот на 1995 година 1995 Partija 69. што е за 55. 70. која во годините што доаѓаа ќе изврши мобилизација на населението од албанска националност.на шести октомври 1995 година. и за 82. за 33. 71. дел од стуктурата што не беше задоволен од решенијата и начинот на работата на конгресот на оваа политичка партија оформи Партија за демократски просперитет на Албанците.33% помалку во однос на 1994. Преглед бр. 72. во овој период во тетовската општина ученицте од некои средни училишта манифестираа симптоми на „труења“ и ги 52 . Најтипично е тоа што по одржувањето на редовниот конгрес на ПДП. Имено.gra|anski sojuz Demokratska partija za celosna emancioacija na Romite od Makedonija Sedi{te Skopje Tetovo Skopje Kumanov o Osnov anana 2-III1995 Registiir ana 18-IV1995 6-VI1995 6-VI1995 Од понудениот преглед може да се констатира дека доминираат политичките субјекти што настануваат како резултат на определени процеси на внатрешни делби или конфликти на политичките субјекти кои во изминатите години доминираа во Република Македонија. На планот на политичката плурализација во текот на 1995 година продолжи процесот на конституирање на нови политички субјети во Македонија.60% помалку во однос на 1990 година. Во текот на таа година се промовирани 4 нови политички субјекти. Monarhisti~ka partija na Makedonija Partija za demokratski prosperitet na Albancite Stranka za demokrtaska akcija .на црвена подлога . при што ќе анимира и некои меѓународни институции во случајот со „труења “ на учениците со „непознат гас“.

тоа беше настан вододелница во политичката. на површината всушност испливуваат неспособноста и алчноста.окупираа медицинските установи.самостојна независна држава. а подоцна и владина коалција. Прво. По овој настан. Тоа се манифестира низ напуштањето на „монолитноста“ во одлучувањето. но на површина исфрли и нескриени апетити. 3. позади манифестирањето на „вредности и статусни симболи“ и недопирливоста. тоа беше акт насочен против личноста која во изминатите години со мудрост и изоштрен политички сенс ја насочуваше македонската држава и политика кон нејзината стратешка цел . ништо повеќе не е како што било пред тоа. тој ги исфрли на површина скриените амбиции и политичките разлики на политичките стуктури што ја дефинираа тогашната политичка матрица во Република Македонија. Второ. Имено на 3-ти октомври 1995 година од автомобил бомба беше извршен атентат врз Претседателот на Републиката Киро Глигоров. Настан кој заслужува да биде посебно одбележан е потпишувањето на Привремената спогодба за 53 . Политичките процеси во Република Македонија. Со оглед на тоа што не беше изразена доверба кон македонските здравствени институции беа ангажирани и определени светски здравствени установи. после овој настан добиваат поинаков тек и содржина. 4. Имено. особено партиската конфигурација во земјата. особено во доминантната изборна. Бездруго. Во оваа година бвеше извршен брутален терористички акт врз Шефот на државата. Тие констираа дека труењата се резултат на психолошки фактори. што подоцна ќе резултитраат со однесувања кои непосредно ќе влијаат на изборните резултати во 1998 година. Трето. тој настан имаше повеќекратно влијае. скусени се основите за арогантноста и самобендисаноста на носителите на јавните функции. тоа беше акт насочен против институција во самостојната македонска држава и индикатор кој укажува дека Република некои сили не ја прифаќаат Македонија како самостојна држава.

5. со референцата FYROM.нормализација на односите меѓу Република Грција и Република Македонија. признавањето од страна на Република Албанија. Овој акт е потпишан во Њујорк на 13-IX1995 година. Во оваа година особено се клучни настаните наметнати од политичките партии што доминантно ги влучуваат претставници од албанската националност. И тоа не само поради правниот исклучок да се склучува договор без назначување на договорувачите. но не и нацијата и потоа. 6. Тоа е почетокот на настаните што. признавање на земјата од страна на Република Грција. туку со формулациите „првата“ и „втората“. Недостасуваше уште признавањето и воспоставувањето на добрососедски односи со Сојузна Република Југосалвија. повеќе лица беа повредени. без таксативно набројување на имињата на државите Македонија и Грција. Тој акт значеше откажување на Република Македонија од државниот симбол. Тој настан ќе придизвика особено бурни процеси во државата. Потпишувањето на актот за нормализирањето на односите меѓу двете држави ќе ја создаде претпоставката за заокружување на меѓусоседските односи. na 26-april 1993 godina. Настан од исклучително значење за Република Македонија е приемот во КЕБС (подоцна ОБСЕ). на еден или друг начин ќе ја подгреваат меѓунационалната затегнатост во Република Македонија. туку и поради отворањето на прашањето за „разговори околу разликите за името“ на нашата земја. укинување на трговското ембарго и почеток за воспоставување на меѓусоседски односи. Во судир на полицијата и демострантите за парауниверзитетот едно лице загина. Како и кај мноштвото иницијативи за прием во асоцијации и организации или при признавањето. Република Македонија се судираше со опструкцијата на грчките претставници и нивното инсистирање нашата земја да се именува со 54 . Тие отпочнаа со признавањето од страна на Република Бугарија во 1992 година и непријатностите околу ставот дека тие ја признаваат државате. Имено во почетокот на годината (на 17 февруари 1995) се случија настаните во „Мала Речица“.

Тоа не беше сторено лесно. Начинот на кој оваа земја ги решава проблемите со националните малцинства е исто така иднина на европското однесување и посветеност". демократија. Приемот во оваа асоцијација. туки и заради тоа што тоа на одреден начин претставува предворје за влез во Европската унија. (извршен на 12-X1995) претставува конечно разбивање на грчката блокада за влез на македонската држава како рамноправна во семејството на европските држави. Еден од значајните пробиви на Република Македонија е нејзиниот прием во Советот на Европа. за плурализам. 7. туку на цврст. а 33-та европска земја членка. (Мигуел Ангел Мартинез Претседател на Парламентарното собрание на Советот на Европа во ноември 1995 година во Стразбург при поздравот за приемот на Република Македонија). Македонија е 53-та полноправна членка на ОБСЕ. за што на 23-XII-1993 година во Собранието на Република Македонија беше донесена Одлука за зачленување во НАТО алијансата. Тоа укажува на строгите критериумите за прием во оваа асоцијација и за тоа дека Македонија ги исполнува европските стандарди за човековите права. без крв и без етнички чистења. како и дека покажува подготвеност за развој на пријателските односи со другите држави. поточно на 9-ноември. за слобода на говорот. Приемот во Советот на Европа е значаен не само поради тоа што има огромно влијание во водењето на европската политика. Потврда за тоа дајде и од високите европски дипломати кои во една прилика ќе речат: „Македонија помина многу тежок пат. Во текот на 1995 година. таа постанува 38 членка на оваа асоцијација.референцата прифатена во Организацијата на обединетите нации. Една од стратешките ориентации на Република Македонија е и зачленувањето во евроатланските одбранбени асоцијации. На 9ти ноември 1995 година. но и флексибилен начин кој се нарекува европски. од страна на Комитетот на политичките директори на НАТО Република Македонија 55 . иако таа беше единствена од државите од бивша Југославија која успеа да дојде до независност без војна.

Таа егзистираше до почетокот на 1999 година. туку превентивна. како четврта власт во земјата. особено на претставниците на албанската националност. 8. Тоа е прва превентивна мисија во светот. На 11 јули 1993 година кон овој контингент се приклучуваат и 300 војници. демонстрации и изразување на незадоволства. Распад на изборната и политичка коалиција Елементарниот приказ на активностите во 1996 година би можеле да се скицира низ неколку позначајни политички процеси. Таа беше 27-мата земја потписничка на овој акт. 56 . централен настан е раскинувањето на изборната и владина коалиција „Сојуз за Македонија“ и по тој повод повторното функционирање на опозицијата во парламетарната практика на македонскиот законодавен дом. Во врска со безбедносните аранжмани ќе укажеме дека во Република Македонија уште. а во јануари 1993 година пристигна првата превентивна мисија на меѓународните сили. Се смета дека оваа мисија е една од најуспешните превентивни мисии на Органзиацијата на обединетите нации во светот. Таа година беше година на бројни протести. како прв мировен контингент на американската армија. По петгодишно егзистирање на македонската уставно-правна рамка беше создадена нормативна претпоставка за конституирање на судската (третата) власт и на локалната самоуправа. со која светската организација испратила мисија не да спречува конфликт или да ги раздвојува завојуваните сили. На 1-ви февруари 1996 година оваа мисија е со статус на посебна и со називот УНПРЕДЕП.беше поканета да пристапи кон програмата „Партернерство за мир“. На внатрешно-политички план. во Ноември 1992 година на македонско-југословенската граница беа распоредени „сините шлемови“ од составот на мисијата на ООН УНПРОФОР.

Во меѓупартиската борба особено значење имаше иницијативата на ВМРО-ДПМНЕ и ДП за собирање на 150. Резултатот на расправата беше дека не може. И тука треба да се бара рационалноста на овој 57 . Таквата иницијатива несомнено може да биде политичка. кога се гласаше околу реконструкцијата на Владата. беше нејзинот сместување во редот на опозицијата. Тогаш. Практичното раскинување се случи по седницата на Собранието на Република Македонија од 23 Февруари 1996 година. Таквата уставна дефиниција ја отвори дебатата за тоа дали Собранието може или не да распише референдум за предверемени избори. 2. или не се за предвремени избори. отворено е прашањето дали во услови на поларизирано партиско тело не ќе е позачестена можноста граѓаните да се изјаснуваат за тоа дали се. „Собранието е должно да распише референдум кога предлог ќе поднесат најмалку 150. Несомнено дека изборите и изборната процедура се првенствено демократско.000 избирачи“ (Член 63 став 3 од Уставот).000 потписи за распишување на референдум за предвремени избори. но и политичко прашање.1. Тоа беше респективна и конструктивна опозиција чии предлози имаа влијание во донесувањето на законските проекти и на работатa на парламентот. Притоа. а за негов претседател беше избран Тито Петковски. Собраниските дебати добија поинаков тек. Она што уследи по излегувањето на Либералната партија од тројното партнерство. При крајот на 1995 година беа особено изразени несогласувањата меѓу коалиционите партнери од изборната коалиција. Значаен политички настан во таа година беше распадот на изборната коалиција. претседателот на Собранието Стојан Андов поднесе остаавка. Предвремените избори како институт на демократскиот процес треба да се предвидат во уставниот механизам на одговроноста на владата и парламентот. Парламентот повторно беше средишната политичка институција на земјата. особено меѓу СДСМ и ЛП. Имено според Уставот на Република Македонија.

С. особено германски и американски се решиле „да не го определуваата во апсолутни бројки туку во проценти“ (Шкариќ. Бројот на новоформираните политички групации во оваа година изнесува 4. Skopje Osnov ana 16-I1996 Registrir ana 22-III1996 12-III1996 26-VI1996 Skopje Од прегледот може да се констаира дека по згаснувањето на демохристијанската партија се профилира нова христијанска партија. 1995.67). што набљудувано во однос на претходните години значи значително опаѓање. 4.инструмент. во текот на 1996 се дооформи судската структура во Република Македонија. што во зависност од тоа дали се зголемува или намалува населението. По донесувањето на Законот за судовите (27-VII1995) е создадена нормативната претпоставка за конституирањето на третата гранка на власта судската. стр. 7 Политички партии во Република Македонија формирани во текот на 1996 година 1996 Partija Sedi{te 73. По изборот на судиите на Врховниот суд и апелационите судови. во 1996 година настанува процес на натамошно стабилизирање на партиското тело. Тој е премногу сложен за да го даде ефектот предвремени избори. Makedonska alijansa Skopje 74. 76.. како и тоа дека по оставката на 58 . Преглед бр. ја оленува или отежнува неговата положба. 3. Слабоста на ваквото решение произлегува и од „определувањето на цензусот во апсолутни бројки“. Makedonska hristijanska partija Makedonska obedinitelna partija Sojuz na Romite na Makedonija Skopje 75. На планот на партската плурализација во Република Македонија. Затоа некои искуства.

81 0. На тој ден се избираа советници и градоначалници. а градоначалниците според мнозинскиот модел на избори.81 100.44 1.13 11.38 4. Советниците се избираа според пропорционалниот. најголем број градоначалници се избрани од редовите на СДСМ. 5.Амди Бајрам од ПЦЕР настанува нов политички субјект кај Ромите во Македонија. Но доколку се направи детална анализа на територијалната распространетост на градоначалничките места ќе се утврди дека големите градски центри како што се Скопје. Во оваа група на новосоздаени политички партии доминираат иницијативите на поранешни членови на други партиски структури кои како резултат на различните партиски и други случувања се определуваат за промоција на нови политички субјекти.39 8.07 2.63 0. Едно од ценртралните политички прашања во 1996 година беа локалните избори кои се оджаа на 17-XI1996 година. 8 koalicii i 51 kandidat predlo`eni od strana na grupa izbira~i.00 Понудената табела покажува дека на локланите избори. Na lokalnite izbori 1996 godina. Охрид.81 0.72 24. Tie gi ostvarija slednite rezultati: Табела бр. za gradona~alnici u~estvuva 28 politi~iki partii. DP SPM PDP PDPA PDPA-NDP DPT PDP-NDP DPSM DPPRM Nezavisen kandidat Vkupno 55 30 10 14 5 3 2 1 1 1 1 123 % 44. 3 Pregled na izbrani za gradona~anici Gradona~alnici SDSM Kolicija VMRO-DPMNE. Прилеп.81 0. Стру59 . кој во тоа време ја контолираше државната власт во земјата. Штип.

949 59.73 1.312 0.92 0.66 1.25 1.027 7.12 1.23 7.678 6.99 6.30 0.46 0.37 0.06 6.15 0.15 9.08 5.84 18.18 15.429 0.16 0.361 4.4 Pregled na glasovite po listi za sovetite i sovetni~kite mesta Nositeli na listi SDSM SPM VMRO-DPMNE DP LP PDP RP GLP PDPA VMRO-DP SKM DPT DPS PDA-vp NDP DPM VMRO-MNDS DPCER SDA-gs SDA DPPRM VMRO-DPMNE.34 0.17 1.01 0.73 3.831 1.65 0.100 1. DP.мица и Кавадарци им припаднаа на кандидатите од опозиционите политички парии. Tabela br.11 1.176 39.327 1.628 4.98 610 0.589 10.352 139.74 8.833 2.06 19.00 9 20 24 3 18 2 30 1.03 7. MAAKkp SDSM-SPM NDP-PDP VMRO-DPMNE-MAAK-kp DPT-PDA-vp PDPA-NDP NDP-DPT Grupa izbira~i Vkupno 60 Glasovi 197.084 1.93 8.50 1.38 0.838 1.18 0.17 1.367 0.30 9.07 0.04 0.810 2.72 0.804 12.61 0.17 0.166 5.56 542 162 345 125 110 164 6 1 114 5 2 37 10 3 23 3 1 3 2 1 11 13 30.29 0.38 1.34 0.11 0. што индиректно значеше и намалување на поддршката на граѓанството кон актуелните политички групации во земjата.28 0.139 % mandati % man od 26.45 9.750 65.28 6.789 0.501 2.868 9.27 1.68 100.17 0.06 0.353 53.10 739.06 0.276 0.56 0.17 0.968 64.67 0.78 8.11 2.16 5.511 100.00 .385 4.

93% од бирачите.6% од советничките места.94% на седум партиските коалиции и на 13 групи на избирачи им припаднаа 30 или 1. Доминантното влијание во добивањето на поддршката за советничките листи остварил Социјалдемократскиот сојуз со 26. 1998.39% советнички мандати. особено на одредбите за распишување референдум со граѓанска иницијатива за предвремени избори. 7 коалиции и 20 листи предложени од група избирачи. Во текот на изборниот процес извршена е извесна редукција на тој начин што 23 политички партии успејаа да обезбедат 1683 или 93. која предизвика конкретни проблеми во правосудната сфера. Локални избори ’96.(Табелата е преземена од „Локални избори ’96“.66% советнички мандати. стр. 6. Во вкупниот број на избраните советници доминираат 7 политички партии кои имаат 88. (Види. проблемот со недоизграденоста на уставните одредби според кои Собранието на РМ може да £ изгласа недоверба на владата.147) На локалните избори ’96-та за 1802 советнички места партиски листи поднесоа 33 полтички партии.74%. 61 . а 89 или 4. Локалните избори беа вистински тест за поддршката на мноштвото политички субјекти и за способноста на бирачкото тело да ја апсорбира понудата на политичкиот пазар. како и барањата за вметнување на Србите во преамбулата на Уставот.146). а потоа со приближна силина следат три политички партии: ДП. Пет години по донесувањето на Уставот се најавија одделни измени. што објективно ќе преставува основа за натамошното политичко прегрупирање во Република Македонија. ЛП и ПДП. а потоа е ВМРО-ДПМНЕ со 18. уставната определба за укинување на смртната казна. стр. одредбата со која притворот се ограничува на 90 дена. Тоа укажува дека на политичкиот пазар сè уште доминираат две позначајни политички групации. Понудените резултати укажуваат дека политичкото тело се групира околу две стожерни политички групации и определен број воедначени следбеници.

Имено: (1) протести против намерата да се организираат студии за наставници на албански јзик на Педагошкиот факултет во Скопје. 1. што беше и правната основа за симнувањето на знамињата од зградите во општините Тетово и Гостивар. Само неколку дена потоа. се организира „митинг за одбрана на албанското знаме“. Таквиот однос услови. на 15 мај 1997 година во Скопје. Тоа беше поводот за судир на македонската полиција со демонстрантите. 2. Определбата на власта да изнајде решение за образование на идните наставници и воспитувачи ја 62 . во Гостивар. Тоа беше манифестација со која се изразуваше поддршка на однесувањето на одделни локални челници за непочитувањето на одлуката на Уставниот суд според која не е во согласност со Уставот на земјата да се истакнуваат и знамиња на други земји. Имено. односно знамињата на националностите не можат да бидат знамиња на суверени држави.Климент Охридски“ во Скопје. несомнено е дека во текот на таа годна се случија неколку настани. (4) специјалната полиција изведе акција за симнување на знамињата од зградата на Собранието на општината Гостивар. во организација на ВМРО-ДПМНЕ се оджа голем протестен митинг со барање за распуштање на Собранието на Република Македонија и за предвремени парламентарни избори. Во текот на месец мај во Скопје и Гостивар се одржаа бројни митинзи. Собранието на Република Македонија. Во духот на протестите беа и настаните сврзани со Законот за јазиците на кои се изведува наставата на Педагошкиот факултет „Св. (3) пропадна битолската пирамидална штедилница ТАТ.9. (2) се протестираше поради начинот на одбележувањето на 2 август и се изгази македонското знаме. во организација на ПДПА. на 8-ми јуни 1997 година да го донесе „Законот за употреба на знамињата преку кои националностите во Република Македонија го изразуваат својот идентитет и националните особености“. Година на протести и афери Ако се бара заедничкиот именител за 1997 година.

Токму поради тоа треба да се смета дека оваа финансиска афера. Тоа предизвика соодветна реакција и во Собранието. станува збор за политичка изјава која има намера едно правно и особено сложено прашање да го разреши со политички средства. а од 6-ти март 1997 година беше организиран повеќедневен штрајк со глад. и настап пред пратенициите имаше претседателот на Владата Бранко Црвенковски во кој ја изрази својата решененост да се справи со организираниот криминал. Тоа предизвика незадоволство кај дел од младите.како што го нарече. особено меѓу студентската и средношколската младина. Формирањето на комитети за подршка на демонстарациите во училиштата беше прв облик на директно противставување на законската определба дека политичкото организирање не е дозволено во установите и стопанските организации. 3. Тоа беше прв облик на рушење на пирамидална штедилница со негативни последици во однос на довербата кон банкарските институции и е првиот индикатор за нивото на криминализираноста на македонското општество.покрена иницијативата за донесување на овој Закон. Всушност. а подоцна и мноштвото други што се пласираа во јавноста влијаеа на создавањето свест и сфаќање дека носителите на власта 63 . Резултатот на тоа незадоволство беа повеќедневните улични демонстрации. Настан кој значително ќе го димензионира политичкиот живот во земјата и ќе го детронира СДСМ од власта е избувнувањето на „Аферата ТАТ“. односно „октоподот“. Значајно е што во оваа образовно-политичка манифестација се инволвираа и средношколците и се манифестираа првите облици на функционалното поврзување и дејствување на политичките подмладоци. Таквата определба на секоја власт и институција правно прашање да решава со политички средства лажно ги подгрева очекувањата за брзо разрешување и го мултиплицира разочарувањето од малите ефекти што се постигнуваат. Таквата изјава ги подгреа очекувањата дека брзо ќе се видат резултатите од акцијата. особено на Унијата на младите сили на ВМРО-ДПМНЕ.

настанува пресвртница во дејствувањето на ВМРО-ДПМНЕ. која исто така ги подгеваше надежите дека таа како политичка сила е способна да најде амалгам за оваа сложена финансиска и политичка ситуација. во организација на најголемата опозициона партија ВМРО-ДПМНЕ беше организирано кампување кај споменикот на Мечкин Камен. На полето на политичкото групирање во Република Македонија настанаа 4 политички партии. една партија го возобнови дејствувањето и основана е една нова партија. кое беше контра прослава. И не само тоа. Имено дојде до две интеграции.се вклучени во криминални активности. 64 . Таквите однесувања ја подгрејаа негативната енергија на населението кон оваа политичка структура. Еден од настаните што ја брануваше македонската јавност беше и однесувањето на дел од присутните граѓани на прославата на националниот празник на македонскиот народ и држава 2 Август на Мечкин Камен. кој во годините што следуваат значително ја измени стратегијата и тактиката на дејствувањето. 5. со негодување на говорите на носителите на јавната власт. 4. Непосредно по овој настан. Беа предизвикани неколку инциденти. И не само тоа од септември 1997 година настануваат и определени трансформации на целите на оваа политичка групација во Македонија. овој настан беше особено погодно средство за вонпарламентарното дејствување на опозицијата. што несомно влијаеше на детронизирањето на носителите на власта. но и натаму ја поларизираа македонската јавност. особено на ВМРО-ДПМНЕ. Имено. прскање со непозната течност врз Претседателот на државата и газење на државното знаме.

однoсно се јавуваат иницијативи за окрупнување на одделни политички субјекти. 8 Политички партии во Република Македонија формирани во текот на 1997 година 1977 Partija 77. Елементарното скицирање на 1998 година би било дека тоа е година кога е забрзан процесот на 65 . Како резултат на договорот на ПДПА и НДП се конституира Демократската партија на Албанците. Liberalno-demokratska partija na Makedonija Liga za demokratija Socijalisti~ka hristijanska partija Demokratska partija na Albancite Sedi{te Skopje Osnov ana 19-IV1997 Skopje Ohrid Tetovo Registrir ana 12-VI1997 3-VII1997 5-VII1997 Од понудениот преглед можеме да констатирааме дека во оваа година како резултат на идејата на Либералната и демократската партија се оформи Либерално-демократската партија на Македонија. Година на мирната сукцесија на власта 1. 10. 80.Преглед бр. Во текот на оваа година бројот на регистрираните политички партии се сведува на 35. која до средината на 2000 година се уште не е заведена во регистерот на политичките партии во Македонија. a од Демократската партија се издвои Лигата за демократија и го продолжи своето самостојно дејствување. Можеме да констатираме дека по осум годишно дејствување на политичките партии во Република Макeдонија. како претпоставка за позначително влијание меѓу бирачкото тело. 78. 79. и покрај намалувањето на новите политички субјекти. настапува процес на стабилизација на партиската мапа.

Преглед бр. направени се првите пробиви на странски инвестиции во земјата и се подготвува ново изборно законодавство со помош и на институтите на Републиканската и Демократската партија на САД и на други фондации и организации од странство. Партија на пензионерите на Македонија Demokratska alternativa Седиште Основан а Регис трина Скопје Скопје 21-III1998 Бројот на новоформираните политички партии упатува дека интересот за конститурање на нови политички партии е сведен на минимум. Сами Ибраими од член на пратеничката група на ПДП. настапува како независен. отпочнат е процес на приватизирање на стопански субјекти од страна на странски партнери. а потоа како пратеник на ПДПА-НДП. 3. Мерсел Биљали и Абдуладин Вејсели се декларираа за независни кандидати. нормативно се уредуваат основите за отстранување на неправдите направени со актите на национализација.реформирањето на стопанството. за потоа да пристапат кон пратеничката група на ПДП. тројца од независните кандидати се декларираат како членови на пратеничката група на ПДПА. По регистрацијата на ПДПА. 9 Политички партии во Република Македонија формирани во текот на 1998 година 1998 Партија 81 . Во однос на партиското организирање. всушност. 82 . На внатрешно-политички план доминираат мноштвото афери. Во парламентарниот живот на земјата се случуваа бројни активности. донесен е Законот за денационализација со кој. Хисен 66 . таа година се формирани две политички партии. Така пратениците од НДП. 2. И во овој период продолжи практиката на промена на пратеничките групи.

335 ili 72. Za mnozinskatite kandidati od 1.509 ili 72.360 119.572.14 19. Parlamentarnite izbori vo 1998 godina se odr`aa na 18.788 52.4% izbira~i.669 279.284 14. Табела бр. 4 koalicii i 1 grupa izbira~i.572.577 5. od koi 605 se predlo`eni od politi~kite partii.970 5.674 ili 69. a 9 od grupa izbira~i.1.04 0. t.1998 godina.Рамадани настапува како претставник на Демократскиот сојуз на Албанците .10 25. Трети парламернтарни избори 4. Во 1998 година централен политички настан се третите парламентарни избори. 5 Pregled na rezultatite spored proporcionalnata lista: Partija VMRO-DPMNE SDSM PDP-PDPA-NDP DA LDP-DPM SPM i koalicija DPSM VMRO-DOM PPM MAAK-kp-MA-DP Glasale 312.34 1.70 1. vo prviot krug glasale 1.930 11.976 izbira~i.Либерална партија. a dodeka vo vtoriot krug od 1.976 bira~i.99 4.26 10. што двајца пратенции умреа.596 % Pratenici 28.142. Tie predlo`ija 614 kandidati. od koi za proporcionalnata lista glasale 1.10. Gra|anite prv pat odlu~uvaa za kandidati spored kombiniraniot model. 10 koalicii i 1 grupa izbira~i.73 6.54 0. Kandidati na mnozinskite listi predlo`ija 22 politi~ki partii.9% izbira~i.146.926 izbira~i glasale 793. заснoванина новото законодавство.9% izbira~i. И во овој период се одржаа дополнителни избори поради тоа што Јорго Шундовски и Насер Зибери станаа министри.e za lista na kandidati za 35 prateni~ki mesta i za kandidati spored mnozinskiot izboren model vo 85 izborni edinici i za kandidati na proporcionalna lista podnesena od 12 politi~ki partii.799 214.146. Vo edinstveniot izbira~ki spisok se zapi{ani 1.50 11 10 8 4 2 - 67 . 10.352 77.

058 1. ДА и коалицијата на политичките партии на Албанците во Република Македонија. односно разлика од 2.393 2.756 2.528 1. што објективно не беше доволно за пратенички мандат во законодавното тело.VMRO-DP GLPM Grupa izbira~i SKM SHPM KPM RP Vkupno 3.20 0. Изборите од 1998 година се значајни по тоа што тие се најреалниот показател за сегментираноста на политичкото тело во Република Македонија.34 0.10% со 25.99% поддршка од бирачкото тело и се здоби со 2 пратенички мандати и коалицијата околу Социјалистичката партија која се појавува како политички чадор на еден број мали политички партии која доби поддршка од 4. коалицијата „За подобар живот“ на ЛДП-ДПМ која оствари 6. Тоа покажува дека тоа се групира околу четири моќни политички структури. ВМРО-ДПМНЕ. СДСМ.30 0.746 3. тогаш може да се констатира дека убедлива победа оствари коалицијата ВМРО-ДПМНЕ-ДА.14%. Определувањето на граѓаните според пропорционалната листа укажуваат дека е тесна разликата меѓу главните политички ривали ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ.762 2. На политичката сцена извесно влијание имаат и уште две коалции.754 0.25 0.25 0.00 35 (Spored Biltenot na Dr`avnata izborna koisija “Kone~ni rezultati od Parlamentarnite izbori 98”.186 2.70% од гласачкото тело. fevruari 1999 godina) Доколку се погледнат резултатите од третите повеќепартиски избори во Република Македонија. 68 .112. која целокупната изборна кампања ја водеше под мотото „Промени“.14 100.18 0.96% во корист на првата. односно таа е 28.

615 278. способна да го почитува изборниот резултат како основа за смена на политичката власт и дека парламентот е тежишното место на демократијата во кој дејствува силна и респективна опозиција. доведе до рапределба на мандатите според која убедлива победа однесе коалицијата „За промени“. 69 .361 5. според кој во вториот изборен круг се натпреваруваат политичките субјекти кои имаат најголем број на гласови.469 11.128 34. Затоа. Ваквиот изборен резултат услови во Република Македонија да се изврши.190 60.134 28. 6 Pregled na dobieni glasovi spored mnozinskata lista Partija VMRO-DPMNE-DA SDSM PDP LDP-DPM SPM PDPA-NDP DPSM Nezavisen Drugi Vkupno Vkupno pratenici Prv krug 369. изборите од 1994 година избори на политичка стабилизација. со право се констатира дека политичкиот модел.398 11.766 12. а особено политичката култура ја легитимираа Република Македонија како земја со демократски капацитет.389 - Vtor krug 373.766 132.542 53.447 779.153 34. Во политичкиот живот на земјата профункционира базичниот консензус.001 273. fevruari 1999 godina) И од прегледот на мнозинските листи може да се констатира дека новиот изборен модел.193 18. Ако изборите од 1990 година беа избори на политичката промоција.Табела бр.118.041 1.430 161. изборите од 1998 година се избори на политичка профилираност како на главните политички субјекти. како што би рекол Линц.183 - Pratenici 46 17 10 2 1 8 1 85 120 (Spored Biltenot na Dr`avnata izborna koisija “Kone~ni rezultati od Parlamentarnite izbori 98”. така и на персоналните решенија. мирна сукцесија на власта.938 39.

а не квалитативни. Победничката коалција формира влада во која партиципираа и кадри на изборната коалција ПДП-НДП со што е продолжена традицијата на учество на политички субјекти кои доминантно ги анимираат припадниците на албанската националност. На внатрешен план е значајно дека реформите се подзабавени.000 хуманитарно згрижени лица од Косово. 2. Таа е година кога се одржаа претседателските избори како независни. 1. Најтипично практикување на таквите „промени“ е во образованието и во некои јавни служби. како резултат на политичките разлики меѓу носителите на функциите Претседател на државата и Претседател на Владата. кои во знак на поддршка на настраданите го свртел светското јавно мислење јавно кон една балканска реалност.а не од способностите како перформанси за професионален напредок. Во овој период. повеќе или помалку. кога беше манифестирана политичка ароганција и 70 . Во Македонија влегуваат слите на НАТО во мисијата КФОР. Македонија е домаќин на над 350. Таквата состојба на човечката несреќа и егзодус на населението е причина да продефилираат мноштво естрадни и политички личности. 3. На пример. Силите на НАТО се на Косово. во царината. Коалицијата „за промени“ ги дефинира промените како персонални. Година на големи очекувања Непосредно по парламентарните избори во Република Македонија се одвиваа неколку значајни политички процеси. Во политичкиот живот се манифестира практикување на „политичко менгеме“. односно успехот на професионалната кариера е определен со времетраењето на партиската идентификација на индивидуата. Престана мисијата на УНПРЕДЕП. особено околу иницијативата за признавањето на Република Кина -Тајван. укажуваат дека во македонската практика повторно е на сцена и практиката „морално-политичката“ подобност како основа за алокација на вредностите во општеството. „Промените“ се остваруваа со кадровски решенија кои. Соседна СРЈ беше бомбардирана од страна на НАТО алијансата.11.

Покрај 71 .1999 година. што долгорочно набљудувано. Sedi{te Partija za dvi`ewe na Turcite vo Makedonija Registrirana Skopje Но на политичкиот пазар во Македонија се јавуваат и иницијативи за формирање на нови организации. 4. И во текот на 1999 година продолжи практиката на конституирањето на нови политички субјекти. како обид за здружување на разните фракции и обиди да се формираат паралени организациии. избори Претседателските како самостојни 5. а зад кандидатурата на Борис Трајковски 30 пратеници на ВМРО-ДПМНЕ. Тие се одржаа на 31. Имено. Треба да посочиме дека овие иницијативи главно се јавуваат кон крајот на 1999 година. Стојан Андов. Претседателските како самостојни избори ја покажаа целокупната сложеност на изборниот процес. Муарем Неџипи и Мухамед Халили застанаа најмалку 10.минимизирање на функциите на Шефот на државата. непосредно по одржувањето на претседателските избори. На нив учествуваа шест кандидати. Еден е предложен од 30 пратеници и 5 кандидати со подршка на 10. може да има штетни последици по функционирањето на двоглавата извршна власт. Васил Тупурковски. зад кандидатурите на Тито Петковски. Имено.000 граѓани. 11. на пример на ДППРМ. Преглед бр. 10 Политички партии во Република Македонија формирани во текот на 1999 година 1999 Partija 83.1. во овој период се јавуваат иницијативи за окрупнување на политичките партии како што е со формирањето на Обединетата партија на Ромите.000 граѓани.10.

На 31. а 11. од 1. soglasno odlukite na Dr`avnata izborna komisija a i na Vrhovniot sud na Makedonija.85% избирачи. На него. зад Стојан Андов ЛДП. за Мухамед Халили 45. поради што судските инстанци поништија околу 250 72 .120.087 или 69.18% glasovi.06%.153 ili 69.000 граѓани) . glasale 1.10. Во единствениот избирачки список имаше 1.340 избирачи.54%.614 ili 46.499 или 65.340 izbira~i zavedeni vo Edinstveniot izbira~ki spisok. odr`ani vo 2. Согласно Уставот. а за Борис Трајковски 591. за Тито Петковски 343.1999 година. за Васил Тупурковски 163. kone~nite rezultati se slednite:od vkupno 1.098 или 20. зад Муарем Неџипи ДПА (ПДПА-НДП) и зад Мухамед Халили ПДП. Специфика на овие избори е дека во вториот круг се констатирани недоследности и пропусти во изборниот процес.606 или 32. беа поништени изборите на 230 изборни места во 24 изборни единици и таму беше повторено гласањето.35 %. Според извештаите на државните органи за Муарем Неџипи гласале 157.46% od glasa~ite.40% glasovi.1999 година се одржа првиот круг на претседателските изборите.599 или 45.94% бирачи.66% и за Борис Трајковски гласале 219.610.978 или 14.973 glasa~ki mesta vo 85 izborni edinici i od preglasuvaweto vo 230 -te izborni mesta na 5 dekemvri. a Boris Trajkovski 582.206 или 15.izbira~i.05% биле неважечки ливчиња. Според извештаите на Државната изборна комисија за Тито Петковски гласале 514.23 % излегле на изборите.271 или 1. вториот круг на изборите беше организиран на 14.85% бирачи.71%.731 или 4.610. На начинот на спроведувањето на изборниот процес беа поднесени бројни приговори.11.56% избирачи.013 или1.подршката на граѓаните. Tito Petkovski dobil vkupno 513. Po sprovedenoto glasawe vo dvata izborni kruga.610. зад васил Тупурковски ДА. Како резултат на одлуките на државната изборна комисија и на Врховниот суд на Македонија.340 гласачи на изборите излегле 1. Од нив 17.808 ili 52.281 ili 1.972 или 52. Од нив 1. Brojot na neva`e~ki liv~iwa iznesuva{e 16.050.54% се неважечки ливчиња.112.983 или 10. за Стојан Андов 111. позади кандидатурата на Тито Петковски засатана СДСМ (зад чија кандидатура за неполни два дена застанаа оклу 20.86% бирачи.

Треба да се одбележи дека одделни дипломати. наметнаа сознание и свест дека изборите не беа фер избори. но и објективно ја намалуваат вербата во улогата на процедурата како средство на демократскиот процес и во вербата дека волјата на граѓаните е свето право. Во таа смисла e и изјавата на претставникот на набљудувачката мисија на ОБСЕ кој подвлече дека на „избирачки места имаше чести појави на полнење на гласачките кутии и повеќекратно гласање. Според мноштвото изјави и констатции на набљудувачите. Таквите сосотојби кај дел од бирачкото тело. претставникот на Евопската унија.12.1999 година). само се аргументи со кои го јакнат сомнежот кон искреноста на одделни институции. или со изјавите кого посакуваат да е избран на функцијата Претседател на Република Македонија. особено кај опозиционите политички структури. на пример. Во секој случај претседателските избори ја исфрлија на површина потребата од доградување на изборниот 73 . како што беше. или потпаролот на НАТО. со експлицитните ставови за признавање на изборниот резултат.избирачки места за што дојде до прегласување во 21 изборна единица каде доминираат бирачи од албанската националност. Однесувањето на одделни дипломати е надвор од практиката и кодексот на доброто однесување и е манифестација на моќта. На тоас се надоврзуваат и некои тонови од изјавите на странските мисии во Република Македонија. особено во средините во кои беше прегласувано го носат сомнежот на фалсикувани избори. граѓаните и политичките партии. што доведе до затегната атмосфера и најмалку два инциденти во Липково и Струга. Претседателските избори покажаа дека на целата територија на земјата изборниот процес не се одвива на транспарентен начин и дека се промовира принципот на „политички газди“ и „рибари на бирачите“. Сторените неправилности ја поткопуваат веродостојноста на изборниот процес на овие избирачки места“. (Според „Дневник“ од 7. се смета дека овие избори. но и на несукоста на власта во земјата. Околу избирачките места имаше големо присуство на партиски активисти.

се свртуваат кон минатото. на самото дно од земјите на европскиот континент. особено на практикувањето на политиката според сопствените. изразена на изборите. На крајот од милениумот со нови желби Почетокот на 2000 го означува еднодеценсиксо живеење на новите политички субјекти во плуралниот амбиент во Република Македонија. Деценијата. Таквото сознание ги подгреа надежите дек а влезот во новиот милениум ќе ја зголеми одговорноста за владеењето во земјата и дека довербата на граѓаните. главно. Новиот кадровски состав на владата и почетокот на годината се најава за новите очекувања и надежи во земјата. почетокот на годината што доаѓаше беше најавен за почеток на новиот милениум. ќе биде валоризирана. не придонесе да се подобри начинот на животот. И не само тоа. Многу параметри се во полоша состојба од оние од 1989 година. 6. И на почетокот од оваа година државата се наоѓа онаму каде што се наоѓаше пред десетина години. 12. Тоа е период на надежи и очекувања. најчесто. објективно набљудувано. како метод за позначајна реконструкција на постојната влада. волунтаризмот. Но тоа е и резултат на незнаењето. Тоа е резултат на мноштвото објективни фактори. или со аргументирање на сопствените неуспеси преку спореду74 . Крајот на годината беше одбележан со избор на нова влада. Носителите на политичките процеси. Специфика на почетокот од 2000 година е тоа што на внатрешно-политички план продолжуваат процесите на тапкањето во место реформите. 1.систем и јакнењето на довербата меѓу субјектите и граѓаните што учествуваат во изборниот процес. „тесно-партиски“ или лични интереси и потреби. преку работата на анкетните комисии во врска со работењето на носителите на власта од претходните влади.

убиства на полицајци. на еден 75 . Еден од најзначајните настани на почетокот 2000 година е почетокот на разговорите за асоцирање на Република Македонија во семејството на земјите на Европската унија. како по правило. да сме сведоци на експлицитни ставови на одделни дипломати да условуваат определено решение. таа поддршка не е еквивалентна на поддршката на бирачите. На почетокот од 2000 година. на пример. пропусти на власта. без јасна и реална перспектива. Наместо стратешки фокус кон реформите доминираат процеси на внатрекоалициски надмудрувања и влечење потези. Така во Република Македонија се отвори процес на живеење во минатото. И на самиот почеток на 2000 година присутни се бројни афери. кога е најнепопуларна меѓу бирачите се повикува на поддршката на меѓународните фактори. кои. особено преку обелоденување на ставови или писма на значајни претставници на меѓународните фактори. Во внатрепартискиот живот на земјата доминира централниот судир меѓу доминантните политички опции. Но.вање со претходните состојби или начини на практикување на политиката. Особено обележје е централната позиција на парламентот каде што низ парламентарната расправа се противставуваат политичките концепти за развојот на земјата и натаму се афирмира конструктивната улога на опозицијата како инструмент на парламентарнта демократија. реформите се најавени но не и динамизирани. по правило. Власта. повеќе или помалку. Во политичкиот живот исто така продолжува примената на облиците на масовни протести како израз на незадоволството од практикувањето на власта. се далеку од реформскиот курс и определби. особено во првиот нејзин квартал. Затоа се случува. инциденти на границата и однесувања кои зборуваат за деформациите во општеството и го зголемуваат степенот наразочараност на граѓаните поради нереализирањето на надежите и очекувањата. што.

87. Obedineta partija na Romite od Makedonija Demokratska alijansa na Albancite vo makedonija Partija za edinstvo na Romite vo Makedonija Demokratski sojuz Skopje ВМРО . 76 .или друг начин. Skopje Skopje Skopje Regist irana 3-II2000 22-II2000 15-III2000 22-III2000 5-IV2000 30-V2000 Во судскиот регистар бројот на политичките партии што ги исполнуваат условите за упис во него не е повисок од триесетина. Преглед бр. И во почетокот на оваа година се профилираа определен број нови политички субјекти. Но објективно. Таквата состојба укажува дека можеме да зборуваме за процес на стабилизација на партиското тело во Република Македонија. а понекагш и притисок. Очигледно е дека политичкиот интерес. Според Прегледот бр.Вистинска македонска реформска опција Skopje 86. не секогаш е во корелација со процедурата или со демократските начела. но објективно ја проблематизира искреноста во однос на почитувањето на демократската процесура и во јакнењето на вербата во неа. 88. 89. влијае на општиот впечаток за упорноста на институциите. 11 можеме да констатираме дека во текот на оваа година се формираа или возобновија вкупно 4 политички партии. Liberalna partija 85. 2. нивниот број е далеку под бројот на почетокот на политичката плурализација. 11 Политички партии во Република Македонија формирани во текот на 2000 година 2000 Parija Sedi{t e Skopje 84.

Ова е период на завршувањето на процедурата на европската експертиза на Законот за високо образование. ***** 77 . логично е да очекуваме да отпочне окрупнување на одделни политички субјекти што во досегашниот период се конституираа како одговор на несогласувањата во матичните организации. Спорот на пратеничките групи е (не)употребата на јазиците на националностите во работата на парламентарниот дом. Според јавно соопштените стојалишта во образованието покрај служебениот јазик се воведува и јазик на кој се изведува наставата. Непосредно пред локалните избори во Република Македонија. 4. што на еден или друг начин ќе ја надмине долгогодишната деловничка криза. Таквите процеси ќе се одвиваат меѓу политичките партии што доминантно ги мобилизираат граѓаните од македонскиот народ.Партиската мапа во Република Македонија во изминатите десетина години достигна релативно висок број. Тие во најголемиот дел се јавуваа како структури што манифестираа волја за менување на односите. Собранието на Република Македонија работи со Привремен деловник. несомнено е дека тие беа дел на општиот иновациски пристап. но и кај политичките партии што мобилизраат граѓани од албанската националност. Почетокот на 2000 година е отворен за создавање на новите политички субјекти. Најголемиот број политиччки партии настанаа на почетокот на политичката плурализација. Иако е тешко да се идентификуваат до крај вистинските мотиви за репрезентативниот број на политички партии во изминатата деценија. И по неполна деценија од конституирањето. Веројатно „јазичниот спор“ во Собранието ќе се решева во правец на јазик во службена употреба и работен јазик.

Со прифаќањето на либералните начела на општествениот развиток. се создадени реалните претпоставки за конституи78 . а особено по Илинденското востание од 1903 година и по народното и антифашистичко востание во 1941 и неговата круна АСНОМ. преку развивањето на моделот на меѓусебно почитување и почитување на разликите што се резултат на етничката. на просперитет и меѓусебно почитување. Во овој период се одвиваа два паралелни процеси: а) процес на доконституирање на македонската државност преку процесот на осамостојувањето и меѓународното признавање и б) процес на плурализација и демократизација на македонското општество особено преку воспоставувањето на основите за конституирањето на граѓанското општесво. а особено конфликтите со дијалог и толеранција се искуство што. претпримеништвото и слободната конкуренција на стопанските субјекти. Македонија се стреми кон новата европска и евро-атланска структура. за сестран развој на приватната сопственост. т. Деценијата е временски интервал во кој се конституира институционалната рамка на Репубика Македонија. преку афирмација на неприкосновените слободи и права на човекот и граѓанинот и особено.е преку изградбата на моделот на слободно и отворено општество.Изминатата деценија е клучна во историјата на македонскиот народ и неговата држава. Македонскиот модел на политичкото осамостојување и способноста да се надминат разликите. особено европскиот вредносен систем афирмиран низ идејата за слободен проток на луѓе идеи и капитал. несомнено. Зад таквата ориентација застанаа грѓаните на земјата опредлеувајќи се за заедница на мир и сожителство. Како резултат на вековните стремежи на македонскиот народ за сопствена национална држава. не еден или друг начин ја детерминираат македонската историја и се извор на трајна демократска ориентација. како влог во европската цивилизација и култура. религиозната и политичка природа.

рањето на македонската држава. паралелно со тоа. Но. ја реализира својата вековна идеја за национална држава. Имено. тоа е процесот на зајакнување и етаблирање на националната самобитност преку постојано надоградување на институционалната рамка и на создавањето на услови за интеграција на разните социјални. се јавуваат и тенденции за федерализација или кантонизација на Република Македонија. Тоа е резултат не само на структурните промени. непосредно по паѓањето на Берлинскиот ѕид и паѓањето на реалсоцијализмот како систем и Република Македонија ја зафати процесот на доконституирањето на македонската држава. понекогаш јавно. на дел од територијата и дел од македонскиот народ. Измината деценија на планот на економскиот развој е една од најтешките и најпроблематичен период во развојот на земјата. туку и резултат на блокадите што беа воведувани како од стра79 . Притоа. а институционалната рамка се заокружи со донесувањето на Уставот на Република Македонија во 1991 година. Со процесите на плурализација на источноевропските земји. Таа е протканеа со мноштво активности на политичките субјекти и нивните концепти за уредувањето на македонската држава. Таквите тенденции се антиевропски и не се во согласност со принципот на неменување на границите по насилен пат. Со конституирањето на Македонија како дел на југословенската федерација. Од интензитетот на тие две тенденции во многу ќе зависи натамошниот развиток на Република Македонија. а повеќе прикриено. кои како по правило се оосбено сложени и проследени со опредлени стагнатни појави. Тој процес се заокружи со плебисцитот организиран на 8 септември 1991 година. Тоа е период на институционалното заокружување на македонската самостојност и сувереност. Таа се конституира како демократска држава која што се здружи во Демократска Југославија како нејзина федерална единка. Тоа е процес на јакнење на интегритетот на земјата и односите во неа. етнички и религиски групи и поеднци. присутни се два значајни процеси.

на еден или друг начин ја изразуваат различноста и самосвојноста на единките и групите. Во таа смисла и американската армија за прв пат учествува во превентивна мисија. всушност отстапува од принципот на доследност во примената на меѓународното право и посебно на принципот на еднаквост на субјектите при остварувањето на правата.на на јужниот сосед кон нашата земја. Токму таквата традиција и искуство кај нас го промовира моделот за специфична демократска култура и однесување во чии специфики се мирољубивоста. Македонија беше земја со наплив на население кое достигна 1/5 од нејзиниот контингент и непосредно ја усложни и загрози безбедноста. Таа е земја со високо развиено чувство за сожителство и заедништво со сите оние што.000 лица. Историското искуство од страдањата на македонскиот народ ја детерминира и неговата солидарност кон оние што се жртви на војната и воените дејствија. И не само тоа. така и на оние на меѓународната заедница кон северниот сосед. Како резултат на процесите на меѓународната акција против Сојузна Република Југославија. кога Советот за безбедност им препорача на Обединетите нации да извршат прием на новата членка со референца со која ќе и се обраќаат. Тука може да се бара 80 . во меѓународната заедница за прв пат беше применета и со успех реализирана превентивна меѓународната мисија на Обединетите нации позната под името УНПРЕДЕП. Последната деценија е значајна и по тоа што во меѓународната заедница беше манифестирана доминација на политиката над принципите. Таквиот пристап. Таквото искуство несомнено е придонес на македонската држава и граѓаните во јакнењето на мирот и безбедноста во светот. Република Македонија е колевка на националности што живеат во неа и е татковина на граѓани од различна вероисповест. На планот на меѓународната активност. кога таа згрижи околу 400. толеранцијата и способноста да се сфати и прифати различноста.

Најголемиот дел од нив се добро посетени (освен дел од политичките манифестации во текот на 1997 година. дали во Република Македонија созреваат општествените и други услови за промовирање на радикални политички опции? Одговорот би можел да сè позиционира во се поприсутното барање за конституирање на Македонија како земја на два конститутивни народи. Можеби во таа насока треба да се набљудуваат изјавите и однесувањата на определени политички субјекти за „кантонизацијата“ на земјата и за „институционализирање на рамноправноста“. Република Македонија постанува зона во која конфликтот меѓу етничките заедници може да постане и манифестен и тој повеќе или помалку. Деценијата што измина е и период кога поизострено. кои заради нивната фреквентност го намалија интрересот на граѓаните). паравојска. или прогласување на „автономии“. што. би ја следел логиката на балканското однесување во последните десетина години. Политичките манифестации во Република Македонија. На нив се манифестира високото ниво на незадоволство од практикувањето на власта. дефинирани низ барањето за конституирање на паралелни иституции и или преку организирањето на „пара институции“. покажуваат неколку специфики. Значителен дел од манифестациите беа со емотивен набој. со дводомен парламент и консезуална демократија. поточно отсуствува толеранцијата и дијалогот како метод за разрешување на политичките противставености. (парауниверзитет. Како резултат на тоа во 81 . долгорочно набљудувано ги продлабочуваат разликите меѓу етничките заедници и ги зголемуваат можностите за јакнење на дезинтеграционите процеси. манифестиран преку нетрпението кон определена политичка групација или етничка припадност. масовно труење од „непознат отров“). Но. Оттаму се присутни состојби на манифестирање на нетрпеливост.и отсуството на политички асоцијации со ултра идеолошка матрица. поотворено и понагласено се манифестираат барањата на определени националности за извесни облици на „осамостојување“.

тој ја поттикнувал послушноста и бил недоследен во однос на остварувањето на принципот на владеењето на правото. односно системот „на победникот му припаѓа пленот“во САД бил применуван од почетокот на деветнаесеттиот до дваесеттите години од дваесеттиот век. 1984. туку „имал низа пропратни негативни појави во вид на корупција. Таквата состојба неминовно води кон јакнење на авторитарноста. волунтаризмот и палијативноста. Развојот на современото општество познава два системи на обнова на државната структура: spoil system (систем на ограбување) и merit system (систем на заслуги) . Процесот на декомпонирање се манифестира преку промоцијата на „стручни кадри“ надвор од процедурата или стандардите. стр. овој систем имал слабости кои се манифестирале на полето на стручноста и ефикасноста. „Системот на заслуги“ е таков според кој победата на кандидатот за одделна политичка партија. 99). со манифестација на партиската идентификација.општеството под паролата за „демонтажа на режимот“ и отстранувањето на „еднопaртискиот монопол“. Овој облик на демонтажа најсилно е изразен во кадровското екипирање на образованието (основното и средното) и во институциите во кои државата има влијание. Spoil. „Овој систем не само што „оневозможувал било каква постојаност и стабилност на чиновничкиот кадар“. поточно во институциите ќе се извршат 82 . Ваквите состојби се всушност. создавање на атмосфера на недоверба и сл“. присутен е процес на персонална унија меѓу партијата и државата. што се одрази на процесот на функционирањето на самите институции. во нашето општество е присутен процес на декомпонирање на институциите.. нестручност во работата. (Јоvičić. Се менувало сè. Но. Тој систем обезбедувал структурата верна на „партиските принципи и политика“ да добие место во државната структура. Имено. значи дека во општеството.М. „атентат на државата“ против државата. Имено. според овој систем победата на одделна политичка партија значело и целосна смена на политичките функции и на сите вработени во државната администрација во земјата.

успехот е условен од „партиската 83 . доделувањето на хуманитарна помош со содржини од религиозен карактер. Во изминатите години едно мото порачуваше. Одделните потези на власта покажуваат дека нејзе како да £ е „омилен“ првиот принцип.е оние што се врзани за остварувањето на политиката. борејќи се против еден систем кој го „држеше затворен во идеолошкиот кафез“. да учествува во создавањето претпоставки за остварување на интересите и потребите. граѓанинот. Се јавува нов систем на дисциплинирање. Таа го преферира принципот на партијност. неможноста да се спротивстават на одлуките на надлежниот ресор дури и тогаш кога е очигледно дека не е почитувана процедурата).„со нас способните успеваат“. промовиран е општествен амбиент во кој се афирмираат однесувања кои се спротивни на автономноста и слободата на личноста. во училиштата е институционализиран модел на управување според кој улогата на родителите е сведена на облик на незначителна партиципација. а еден друг лидер изјави дека „со нас сите успеваат“. повикувањето на црковни лица во училиштата на почетокот на учебната година. Всушност. не можат да одлучат кој странски јазик ќе го изучува нивното дете. еден новоизбран претседател или градоначалник „од основа го менува тимот со кој ќе соработува. доведувајќи на опредлени места во државната управа „свои луѓе„“. Се воспоставува систем на „партиски менгемиња и сита“.промени на клучните позиции т. Taka. таа особено е ревносна во промената на кадрите кои доаѓаат од структурата на претходната власт. Партиската лојалност и послушноста се подигаат на пиедисталот на приоритените вредности на поединецот. 99). Имено. (Исто стр. влегува во нов во кој му е „недофатлива слободата“ и индивидуалниот интерес. тие иако формално учествуваат во управувањето со овие институции фактички немаат влијание во потезите и одлуките на владата (пример. Всушност. Така на пример. Последните година две во Република Македонија. а не принципот на стручност (како што е примерот со училиштата). Имено.

државни претпријатија. дури и полошо. Во постизборниот период во Република Македонија евидентен е процес на ерозија на принципите на кадровска возобнова на општеството. несомнено. директоруваат незавршени студенти. настава изведуваат незавршени студенти и слично. осо84 . не така одамна. криминалистичката техника -професор по основи на техниката и производството. Мотото „промени“ се доживуваше како „пронајдениот облик“ за успешно излегување од долгогодишната стагнација и отсуство на повидливи квалитативни промени кај населението. политичката плурализација во Република Македонија на голема врата го внесе волунтаризмот и неодговорноста. Тоа секогаш во општествениот живот се враќа како бумеранг. пекари. началник на полициска управа беше шумарски инженер и други такви бисери. кај нас е воспоставен принципот на „морано-политичката подобност“. Во одделни училишта директори се луѓе кои немаат ниту ден работно искуство во образованието. или поточно. управни органи. Им треба ли на спосбните „политички лост за успехот“. возачи или машинбравари. Како инаку да ја објасниме состојбата на непочитување на процедурата и востановените стандарди за заземање на одделни места во општествената структура. Имено. менаџери на државни претпријатија се среднисти. кај доминантните политички елити во земјата. професори по филозофија раководат со шумски стопанства. особено во оние области што значат претпоставка за подобар живот. Тоа е резултат на шематизираната претстава и практикување на процесот на промените. што во 1998 година беше поддржано од особено значаен дел на граѓанството на Република Македонија. Денес е слично. македонската полиција ја водеше хемиски инжињер. лимари.препорака“. Тогаш. Toa e само логично продолжение на неодговорноста што е присутна кај политичките елити. Тој принцип успешно функционираше во системот на еднопартискиот монопол. Во царински управи. Секако не. изборната кампања на сега владеачките структури беше во знакот на залагањата за промени. Интересно е што во концептите за промените. Сè на сè. Имено.

Во прилог на ваквото стојалиште може да упатува и мноштвото „незадоволници и разочарани“ од партиските ешалони. што во центарот на политичкиот живот во земјата е видливиот напртевар. на 85 . не толку на програмските. со селење во друг политички табор или со пасивизирање. се профилира како структура што во е имуна на резултатите од политичкиот натпревар. Имено. Тоа е процесот на биројкратизација на политичките партии во Република Македонија. е дека тие се сведуваат исклучиво на кадровските промени. само ја потврдува тезата дека новите демократски „епигони“ само го промениле вокабуларот. недоволната одлепеност од „багажот на минатото“. Имено. колку на лидерските позиции меѓу ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ. постојаното сомневање во „нечесните намери на критичарите“. укажувањето дека таквото стојалиште „им оди на рака на оние што не £ сакаат добро на партијата“. Политичките елити имаат потреба и ги засилуваат активностите за афирмирање на политички лидер со харизматски особини. .бено во владеачкото мислење кај најдоминантната политичка групација во коалицијата за промени – ВМРОДПМНЕ. Во изминатата деценија се присутни активности. но и отсуството на партиски фракции или опозициони групи во партиските структури. а политичката елита. но не и механизмите на политичката манипулација. Тој се јавува како spiritus agens на партиската политика. Секој од овие облици во изминатите години беше соодветно манифестиран. Таквата состојба е индикатор за една друга состојба. досегашната практика покажа дека партиските „незадоволници“ завршуваат со формирање на нова политичка партија. отсуството на политичка толеранција како израз на демократската атмосфера и почитувањето на индивидуалноста на единката во политичката партија. а можеби и судир. Во претставата на граѓанинот се промовира модел на персонална идентификација на политичкиот субјект. субјект што доминира во политичкиот процес. Измината деценија е значајна и по тоа. кои.

Тоа беше деценија на учење на демократијата. РСМ-ЛП. ПДПА и други помали политички групации. нови вредности и напор за градење на нов систем и облик на односи. проткаен со бројни активности. ја создаваат сликата на релативно присуство на плурални погледи за главните процеси во општеството. во измината деценија придонесе во неа да се развие богат политички живот. а посебно преку нивното присуство во јавноста. 86 . особено за вечноста и непроменливоста на определена политичка елита и нејзиниот лидер. Во клучните моменти. Во таа определба значаен е и придонесот на политичките партии како своевиден spiritus movens на политичките процеси во земјата. повеќе или помаклку. со манифестација на разноличието и на способноста на субјектите да ги изнајдат вистинските решенија. исполнет со емоции и акции. Годините на осамостојувањето на Република Македонија беа исполнети со интензивна парламентарна. На политичката сцена беа присутни институционалните и вонинституционалните облици. Деценијата зад нас е период на надежи. желби и акции кон нов свет. Либералната. СРСМ. ПДП. Индикаторската рамка илустрира дека политичкиот процес кај нас доминантно го детерминираат доминантните политички субјекти. но и вонпарламентарна активност.еден или друг начин. до полн израз доаѓа афирмирањето на принципите на парламентарната демократија и на моќта на дијалогот. во тој процес учествуваат уште неколку политички партии како што се Либерално-демократската партија (и организациите од кои таа настана. ја истакнуваат централната положба и неприкосновеност на партискиот лидер. Тоа несомнено укажува на рецидивите на „еднопартискиот монопол“. Тоа. Но. ја илустрира демократската матрица што се обликува во Република Македонија. особено во медиумите. Имено.оосбено при донесувањето на одлуките од далекусежен историски карактер беа исполнети со политички клорит. Тие преку поддршката на граѓаните на изборите. ДП). но и за начинот на практикувањето на определени процеси кај нас. Плурализацијата на Република Македонија. ЛП.

кои се и кои беа новите политички субјети? Во продолжение ќе прикажеме дел од новите политички субјекти. но постојат и политички субјекти кои во изминатата деценија се само регистрирани.Изминатава деценија во Република Македонија се појавија повеќе десетици политички субјекти. Дел од нив покажуваат континуиран интерес и учество во политичкиот живот. Некои од нив се дел од историјата. 87 . Но.

isto taka. a od druga dr`aven organ so javni ovlastuvawa" ([kari}. No. tie se "od edna strana privatno zdru`enie. politi~kite partii. ПРОФИЛОТ НА НОВИТЕ ПОЛИТИЧКИ СУБЈЕКТИ Vo sovremeniot politi~ki proces. Toa go potvrduva i razvojot na makedonskoto op{testvo. spored ova objasnuvawe politi~kata partija e zdru`enie na gra|ani zatoa {to vo nea gra|anite dobrovolno se zdru`uvaat za na poednostaven na~in da gi realiziraat svoite pogledi. Se nametnuva pra{aweto za egzistencijata na edna specifi~na sfera na ~ovekovoto dejstvuvawe. Imeno. odnosno dali tie presudno mo`at da vlijaat vrz brzinata na realizacijata na oddelni idei i inicijativi na oddelna politi~ka grupacija? Dokolku kako pojdovno stojali{te za pravnata priroda na politi~kite partii go zememe nivniot. politi~kite partii se institucii {to imaat funkcii vo izborniot proces. partosferata. Mitrovi} i dr.II. osobeno vo procesite na politi~kata tranzcija vo Republika Makedonija. Mir~ev. kako {to istaknuvaat nekoi avtori ([kari}. organiziraweto na izbornata kampawa i osobeno preku afirmacijata na sopstvenata izborna programa. osobeno preku istaknuvaweto na kandidati. se prezentiraat kako svoeviden spiritus movens. 1995. Zo{to e potrebno da se razgleduva pra{aweto na partiskite koncepti za razvojot na Republika Makedonija? Dali konceptite mo`at da go opredelat razvitokot na zemjata. se pove}e. Imeno konstituiraweto na Republika Makedonija kako zemja vrz principite na parlamentarnata demokratija ovozmo`i vo nea i vo partiskata dioptrija da se nao|aat mno{tvo koncepcii i koncepti za razvojot na op{testvoto i oddelni subjekti. str. interesi. 264). Skoro i da nema podra~je od op{testveniot `ivot vo koj neposredno ne participiraat ili projavuvaat interes za u~estvo.) dvoen karakter. Ulogata na politi~kite partii za razvojot na op{testvoto se do`ivua kako osobeno zna~ajno pra{awe. a osobeno {to taa mo`e da se pojavi kako efikasen lost za ostvaruvawe na opredeleni materijalni interesi. osvojuvaweto na parlamentarnoto mnozinstvo i so .

14-15). obi~no se nabrojuvaat i slednite: a) utvrduvawe i oformuvawe na voljata na izbira~koto telo. Tie imaat zada~a da posreduvaat vo realizacijata na partiskite interesi. politi~kite partii pretstavuvaat ne samo "su{tinski del na demokratskata politi~ka struktura na modernite op{testva.. i. da se vlijae vo vr{eweto na dr`avnata vlast (Mojanoski. osobeno u~estvoto vo izborniot proces zna~i deka politi~kata partija vr{i opredeleni dr`avni funkcii. Taa go opfa}a 89 .265). str.str. so vospostaveni odnosi i organiziran politi~ki `ivot definirani vo statutot. Tokmu takvata uloga. b) selekcija i disciplinirawe na izbranite pretstavnici i v) obu~uvawe na izbira~koto telo i negovoto informirawe za sostojbite. Tie vr{at posebno zna~ajno vlijanie.1998. kako mo`ebi najvlijatelni grupi. 1998. isto.. politi~kata partija ja opredelivme kako realtivno trajna dobrovolna organizacija na poedinci i grupi sozdadena za ostvaruvawe na op{tite celi i interesi definirani vo politi~kata programa. Vo taa smisla e vospitnata funkcija na politi~kite partii. so cel da se u~estvuva na izborite i so nivna pomo{ da se osvoi. osobeno vo implementacijata na partiskata programa kako dr`avna programa. no pred s¯. ([kari}. 1994.38). Tie se javuvaat kako "posreduva~i pome|u bira~koto telo i parlamentot i na toj na~in stanuvaat su{testvena faktor vo raspredelbata na politi~kata vlast# (Tozi. Vo toj pogled politi~kite partii se "i kako institucii i kako socijalni grupi. 1996. 438). No koga stanuva zbor za funkciite na politi~kite partii vo op{testvoto. politi~kite partii formiraat parlamentarni grupi. Vo odnos na opredeluvaweto na funkciite na politi~kite partii postojat mno{tvo podelbi. str. tuku i legitimira~ki element ("politi~ki pluralizam") na parlamentarnata demokratija i sistem". predlagaat to~ki na dneven red i u~estvuvaat vo utvrduvaweto i vodeweto na politikata na zemjata. (Mir~ev.. \. Zna~i. D. vo predlagaweto na ~lenovi na parlamentarnite komisii i anketnite odbori. 438). str. se najvlijatelnite u~esnici vo podelbata na politi~kata mo} vo op{testvoto#. Tie se povrzuvaat so politizacijata na bira~koto telo.pomo{ na polugite na dr`avnata vlast mo`nost da vlijaat na odnosite vo op{testvoto. Tokmu zatoa. C. Za da mo`at efikasno da ja ostvarat svojata funkcija na aktiven u~esnik. so pottiknuva~kata uloga vo procesot na donesuvaweto na odlukite i sli~ni opredelbi. (Mir~ev. D. str.

se ~ini aktuelno da se pozanimavame so nekoi od specifi~nostite na politi~kite partii kako op{t fenomen. Sekoja politika i sekoja programa pretpostavuvaat izbor. b) sozdavaat vladina programa za upravuvawe so op{testvoto. tie bi se svele na potrebata od obnovata na dr`avniot aparat so novi kadri "koi vo sebe nosat novi vizii za op{testveniot razvoj". e zna~ajno nabquduvaweto na rabotata i dejstvuvaweto na politi~kite partii. 267). vo prodol`enie }e ja prika`eme programskata profiliranost i statutarnata struktuiranost na 90 . 267). no isto taka takvata nivna funkcija im obezbeduva na "postojniot politi~ki sistem da pre`ivee i da se adaptira na novite potrebi" (isto. Ulogata na partijata e da gi potsetuva gra|anite na tie barawa" (Markovi}. Zatoa. g) vr{at kontrola i koordinacija na dr`avnite organi. isto. str. Poradi toa. Dokolku se obideme da gi obrazlo`ime funkciite na politi~kite partii. Imaj}i predvid deka politi~kata partija vr{i zna~ajni funkcii vo vr{eweto na dr`avnata vlast nivnoto nastojuvawe da ja implementiraat programskata orientacija. kako instrument za preobrazba na op{testvoto soglasno programskata proekcija. Izborite i izborniot rezultat kako osnova za legitimirawe na vlasta e pretpostavka za formiraweto na vladinata programa. ([kari}. str. d) globalizacija na poedine~nite barawa i interesi na izbira~koto telo vo opredelna ideologija. kako i poradi mo`nosta taa da gi disciplinira izbranite pratenici. |) socijalizacija i iop{testvena integracija na izbira~ite kako oddelni individui i e) osposobuvawe na postojniot i izgradba na nov sistem so demokratski metodi. R. 1995. No posebno vnimanie zaslu`uvaat onie istra`uvawa {to tvrdat deka politi~kite partii: a) vr{at regrutirawe i selektirawe na kadrovskiot sostav na dr`avniot aparat. Takvata funkcija na politi~kite partii @or` Lavo ja opredelil kako zamena na postojnata politika so nova politika.taka i poradi mo`nosta za odr`uvawe na vrski me|u izbranite funkcioneri i izbira~koto telo.pottiknuvaweto na bira~ite za "nadminuvawe na nivnite oddelni preokupacii i nivnoto svrtuvawe kon protrebite na celinata na op{testvoto na koe mu pripa|aat. zna~i i `rtvite koi moraat da gi prifat bira~ite.307). str.

Zatoa.politi~kite partii vo Republika Makedonija. postoe{e praktika na publikuvawe (vo dnevniot pe~at) na integralnite ili delovi od programskite dokumenti. Imeno po inicijativa na Координативниот совет. mo`ebi preku dnevniite listovi {to gi finansira vladata bi bilo edno od mo`nite re{enija za javna prezentacija na politi~kite platformi vo Republika Makedonija. 1996) za formirawe na institucionalna struktura koja postojano }e ja sledi rabotata i promenite vo politi~kite partii. Vo prikazot se opfateni samo onie politi~ki partii za koi vo dosega{nata istra`uva~ka praktika obezbedivme soodvetna dokumentacija. Podocna toa izostanuva. Шведска. Treba da zabele`ime deka vo fazata na nastanuvaweto na politi~kite partii. Vo na{ata zemja ne postoi organiziran na~in na sledewe i sobirawe na ovoj vid gra|a. Samite politi~ki partii izrazuvaat visok stepen na nedoverba kon molbata ili baraweto za dobivawe na dokumenti. }e sozdava baza na podatoci i }e vodi uredna dokumentacija. под претседателство на Драган Богдановски e формирана Демократската партија за македонското национално единство. ovde ja reafirmirame na{ata zalo`ba (iznesena vo prethodnata na{a studija naslovena "Socijalen i politi~ki profil na politi~kite partii vo Makedonija. Јавното презентирање 91 . Vo ovoj del }e izvr{ime prikaz na osnovnite karakteristiki na politi~ki subjekti i toa preku prikazot na (1) osnovnite programski sodr`ini i (2) organizacionite karakteristiki. Demokrtska partija za makedonsko nacionalno edinstvo (DPMNE) Vo Makedonskata politi~ka javnost predizvikuva vnimanie obelodenuvaweto na politi~kata platforma na Demokratskata partija za makedonsko nacionalno edinstvo. Objektivno. koja {to }e bide dostapna za stru~na i nau~nata javnost kaj nas. на 23 јануари 1990 година. во Стокхолм. mediumskata prezentacija. so izvesni isklu~oci. Vo sudskiot register postoi zapisnik od osnova~koto sobranie ili odluka za formirawe na politi~ka partija i (vo oddelni slu~ai) statut.

како борец за заштита на згазените права на македоискиот народ и како знаменосец на новите демократски мисли и акции". во текот на последните години се афирмирал "како вистинска национална трибина на македонскиот народ.МААК и Лигата за демократија) и трето. оваа политичка групација ќе се бори за остварување на основните принципи на 92 . второ. таа е обелоденета кога во Македонија две политички групации веќе имаа одржано конститутивни собранија (Движењето за семакедонска акција . прво. Обраќањето до Редакцијата е резултат на убедувањето на иницијаторите дека "Млад Борец". Тие се определуваат за "наполно слободни избори за народни пратеници". тоа е политички документ кој во новата констелација на односите се јавува како "иницијална каписла" за темите што наредните години ќе ја обележат содржината на политичкиот живот. Според тоа. како и од убедувањето дека со објавувањето на документите од оваа иницијатива ќе го зајакнат "убедувањето што го имаат чесните македонски патриоти за големата историска и патриотска улога што денеска во политичкиот живот на македонската нација ја игра Вашиот весник". станува збор за политичка платформа која изврши особено влијание кај дел од новоформираните политички субјети во Македонија. но и како одговор на создавањето на "партии со антимакедонски претензии кои го негираат нашето национално постоење и кои во своите политички програми се залагаат од Македонија пак да направат "Јужна Србија"". ("Млад Борец". 1990).на содржините на нејзината политичка платформа е извршено во неделникот "Млад Борец" (седми март 1990). Приказот на оваа политичка платформа е поради тоа што. како борец за истерување на историската вистина од мракот во кој таа беше задушувана. Програмската ориентација на оваа политичка партија поаѓа од стојалиштето дека таа со демократски средства ќе се бори "за победа на вистинската демократија во Македонија" и за сувереност на народот што ќе е "обезбедена преку парламентарната демократија".

демократијата како што се "секој граѓанин да има право да бира и да биде биран на изборите за претставителните тела и во друтите општествени форуми и организации. Бугарија и Грција". право на работа)". која ќе работи во рамките на демократскиот систем во Југославија.). здруженија итн. рамноправност на половите. сојузи. социјална правда (Слобода за создавање на профсојузи . Идејата на иницијативното тело е оваа политичка групација "не е создадена само да работи во емиграција. "во ваков случај. слобода на говор. Пиринска и Егејска Македонија како демократска партија. среде македонскиот народ. Партијата нема да се откаже од правото на обединување на македонскиот народ и остварувањето на тоа право… го гледа во продлабочувањето и проширувањето на процесот на демократизирањето на балканските држави" Но заслужуваат внимание и оние определби кои зборуваат дека доколку демократските методи не ги дадат резултатите. тогаш утре да не нè обвинуваат ако станеме револуционери со оружје во раце. слобода на организирање (партии. Бугарија и Грција и со демократски методи на борба ќе се бори за националните права на македонскиот народ и за неговата рамноправност во рамките на овие држави. сите граѓани пред судот се еднакви. Меѓутоа.синдикати. за нив. во сегашните историски услови". на нас Македонците не ни останува ништо друго освен револуционерниот метод на борбата од кој не се откажуваме. туку својата политичка дејност да ја пренесе внатре во Македонија. Бугарија и Грција) "да дозволат… Партијата да се легализира во Вардарска. да стане широка демократска партија на македонскиот народ" и ќе бара од парламентите и владите на (Југославија. Во тој контекст се определува дека "како демократска партија на македонскиот народ. оваа политичка партија "ќе го почитува интегритетот на Југославија. право на штрајк. слобода на печат. Ако балканските демократи нè одбијат да го земеме своето место во демократскиот живот. слобода на вероисповест. па дури и теро93 .

а Македонија од јаболко на раздор ќе се преобази во јаболко на зближување меѓу балканските народи. а спрема своите соседи еднакво ќе ги отвора своите граници." Интересно е настојувањето на оваа политичка гупација да се дефинира себе си како "изразувач на револуционерните стремежи на македонскиот народ. ќе се бори за извојување национална слобода и рамноправност за македонскиот народ во Југославија.оваа политичка иницијатива "во новите историски и политички услови во 94 . со чие остварување ќе се исправи големата историска неправда што му е направена на македонскиот народ од балканскиот империјализам. збратимени и обединети во една македонска демократска федерација. Бугарија и Грција. Таа обединета македонска демократска федерација ќе си го најде своето место во Европската заедница на народите. братството и соработката меѓу балканските народи води преку слободна и обединета Македонија.ристи!" Идејата на овааа политичка иницијатива е да се создадат организациони претпоставки за политичко живеење на Македонците. за воспоставување на братски односи и богата соработка меѓу нив и ќе укажува дека патот на балканското зближување. И токму "во духот на таа демократска револуционерна традиција"." Во таа смисла заслужуваат внимание и залагањата за иднината на Македонија. ќе работи за измирување на балканските народи. Токму затоа таа се определува дека "во услови на демократски живот во Југославија. демократска земја со полна слобода и рамноправност за сите националности кои живеат во неа. во чиј историски манифест било прогласено братството меѓу народите во Македонија". Бугарија и Грција со мирни парламентарни средства. кои дошле до израз уште во 1903 година кога била создадена правата република на Балканот во Крушево. кои како резултат на историските прилики се наоѓаат во повеќе средини. Според ДПМНЕ. во духот на Повелбата на Обединетите нации и Хелсиншката спогодба. идната обединета Македонија е замислена како “втора Швајцарија.

На тој начин. Посебна задача на оваа политичка иницијатива е "да го запознава надворешното јавно мислење со целите и работата" на партијата "внатре во Македонија и за поддршката што ја добива од демократските и патриотските сили на македонската емиграција".Македонија и во земјите што сега неа ја разделуваат и поробуваат. Токму зпоради тоа таа го промовира лозунгот: Обединети македонци за обединета Македонија!" Како демократска партија. всушност. Иако оваа тема е многу посуштинска и посодржајна. Оснивачите на оваа политичка групација се определуваат да реализираат определен број на задачи сврзани пред сè со морално и материјално помагање на делови од партијата во Македонија. Во оваа политичка платфома зе заговара идејата за национално помирување. ќе укажеме дека експлицитно е дефинирана обврската на Демократската партија за македонското национално единство "за измирување на сите Македонци кои досега биле скарани на било каков начин. Оваа политичка групација ја води еден координациоен совет предводен од Драган Богдановски. Бугарија и Грција ќе го применува важечкиот за демократијата принцип на толеранција. со демократски методи на борба . политичката групација се определува дека е "продлабочувач на илинденските борбени традиции на македонскиот народ". од аспект на влијанието на политичките концепти во Република Македонија. посебно да се популаризира идејата за партијата меѓу македонците во дијаспората и за придобивање на симпатизери и помагачи. како и со партиите на Србија (Југославија). Во 95 .преку парламентарната демократија ќе се бори за остварување во живот на илинденскиот идеал на македонскиот народ". затоа ќе работи и ќе се бори македонскиот народ да го реализира тој свој свет и заветен национален идеал". ДПМНЕ во своите односи сo другите македонски партии. најмногу поради немање на една вистинска национална политика". односно тие сметаат "дека македонскиот народ сè уште го нема реализирано својот национален идеал.

кога ќе има доволна дистанца и ќе бидат достапни повеќе документи и сознанија). Нашата задача не е да го определуваме местото и придонесот на одделни личности во определен општествен процес. zabrzan i seop{t stopanski napredok na SRM.MAAK#. Таа изобилува со евиденција за дејствувањето на еден од организационите облици на политичката партија со седиште во Република Македонија. Dvi`ewe za semakedonska akcija . па дури и во создавањето на одделни политички групации (таа задача ја оставаме за подоцна. Панко Стаматовски. Стојан Ковачев. a i vo celite i zada~ite na Partijata definirani vo Statutot se istaknuva deka MAAK e dvi`ewe za neodlo`en. Миле Илиевски. Борис Петков. Дане Попоски.). a na sednicata na Sobranieto od 11 mart 1990 godina donesen e i Statutot na Organizacijata. 2000). Upisot vo registerot na politi~kite partii e izvr{en na 12 juni 1990 godina vo Skopje. Овој состав го наведуваме затоа што во еден временски период во Република Македонија околу активноста на одделни личности и за придонесот на некои од нив се водеа полемики. (Ј.Томов. туку да ја упатиме љубопитната јавност кон основните информации во врска со овие настани.(MAAK) Dvi`eweto za semakedonska akcija (MAAK) na politi~kata scena vo Makedonija se javuva kako prva politi~ka organizacija nasproti ednopartiskiot model na organizacija na makedonskoto op{testveno milje. но и со активности кои се непосредна функција на изборите кај нас. Данчо Бојкоски. na 4 Fevruari 1990 godina 752 gra|ani donesuvaat Odluka da se formira "Dvi`ewe za semakedonska akcija . Vo Objavata. (Ови денови се појави автобиографското издание на Јанко Томов „Поткрепа од убавиот Перт" во која низ пишан текст и документи зборува за дејствувањето на оваа политичка партија меѓу нашите сонародници во Австралија.неговиот состав се наоѓале и Стархил Пеев. но и за нејзиното прераснување во организационен облик на ВМРО-ДПМНЕ. za 96 . Јонче Трајчески. Imeno.

со јасна цел: да ја вградува нивната национална и културно-историска посебност и традиција во светската култура и сè повеќе да се отвора за придобивките на современата цивилизација". Значајно е да се подвлече и определбата МААК го гледа "им се спротивстави на сите националистички и шовинистички тенденции. nezavisno od nacionalnite. особено "на сложените социјални. Затоа оваа политичка партија истакнува дека "решавањето на македонското прашање не го гледа низ милитантни 97 . а особено да се воспостави " демократски политички поредок" заснован "врз принципите на неприкосновен суверенитет на народот". на Македонците кои живеат во Албанија и во сите други земји и континенти". protiv sekakov vid na ideolo{ki ili ednopartiski monopol. политички. МААК се определува "за целосно духовно обединување на Македонците. економски и политички состојби" во кои тогаш се наоѓаше Македонија. верски и други права кои произлегуваат од Универзалната декларација за човековите права на ООН и документите на Хелсинки" и негова "трајна обврска" е "да ги одбрани интересите на македонскиот народ од Егејскиот и Пиринскиот дел на Македонија. тој самиот да се произнесе и да се бори за темелни промени". културни. праведно e решено". za ostvaruvawe na celosni gra|anski slobodi i prava. verskite i politi~kite uveruvawa na lu|eto.razdvi`ba na nejzinite ~ove~ki i prirodni bogatstva. свесен за историскиот пустош што можат да го остават тие во Македонија и на Балканот". ниту пак. Според МААК. "македонското национално прашање до сега не е доследно решавано. za sloboden protek na idei. Во програмската изјава прокламирана во македонската јавност се определува дека "Движењето за семакедонска акција произлегува од историските и сегашните потреби на македонскиот народ. независно од нивното место живеење. kako i protiv site oblici na diskriminacija (Objava za formirawe na Dvi`ewe za semakedonska akcija MAAK. znaewa i iskustva.1990). Оваа политичка партија се декларира како субјект кој "ги штити сите основни национални.

Само статус на самостојна и суверена држава Македонија ќе се здобие со атрибут на модерна нација од европски профил" (Манифест за слободна. Disiplinskata i materijalnata odgovornost vo MAAK e regulirana so poseben pavilnik. (~len 16). (Statut na MAAK. ~len 2 i 3). Statutarnite re{enija od 1991 godina MAAK go definiraat kako "tatkovinska i politi~ka partija organizirana vrz teritorijalen princip na op{tinite vo Republika Makedonija. (Програмска декларација на МААК. ^len na MAAK mo`e da postane sekoj polnoleten gra|anin na Makedonija i sekoj Makedonec nezavisno od negovoto mesto na `iveewe. 1990). на која "£ е потребна државноправна независност. самостојна и суверена држава Македонија". koj ja prifa}a Programskata deklaracija i Statutot i drugite dokumenti. 1990). MAAK se definira kako "politi~ka organizacija#. pri {to se dodava #o{tetuvaweto ili omalova`uvaweto na simbolite na MAAK pretstavuva atak na dostoinstvoto i ugledot na Partijata#.опции туку низ соработка со сите народи на Балканот и Европа. за МААК "низ сите институции на политичкиот систем". (Statut na MAAK. со прогресивните сили на своите соседи". Pravata i dol`nostite na ~lenot se definirani kako da bira i da bide biran i da gi izvr{uva doverenite zada~i spored dadenite upatstva od nadle`nite organi i tela na MAAK. ~len 21 i 22). ^lenuvaweto vo MAAK prestanuva so istapuvawe i isklu~uvawe. што несомнено е израз на демократскиот и цивилизацискиот карактер на оваа политичка групација. Остварувањето на ваквите програмски цели. а пред сè. 98 . Za~lenuvaweto se vr{i so pristapna izjava. kako i so otpovikuvawe. a von nejzinite granici soobrazno na konkretnite uslovi#. самостојна и суверена држава Македонија". поднесен на 2 август 1990 година МААК се определува за "самостојна и суверена Македонија". Vo Statutot. 1990. со сите "легални средства и отворен дијалог". Posebna obvrska na ~lenovite e "da gi po~ituvaat i za{tituvaat simbolite na Partijata#. Во "Манифестот за слободна.

Toa go utvrduva predlogot na Statutot. i 7. Op{tinski komiteti. toj ima pravo da proglasuva po~esni ~lenovi i da dodeluva po~esni funkcii. Organizacionata struktura na MAAK po odr`uvaweto na Prviot kongres e slednata: 1. a so odluka na Pretsedatelstvoto se svikuva zasedanie. Kongresot ima redovni zasedanija na 4 godini. (Isto. Kongres. Imeno nego go so~inuvaat delegati od sekoja op{tinska organizacija i po 5 ~lenovi od organizacijata von granicite na Republika Makedonija. ~len 23). Kongesot e najvisok organ na MAAK. Sekretarijat. 4. 6. Izvr{en odbor i 6. (Isto. Pretsedatelstvo. a vo negova nadle`nost se i donesuvaweto na Statutot i osnovnite programi. Ovoj organ broi 31 ~len. podgotvuva Programa spored odlukite {to gi donesuva Kongresot i Sobranieto i vo ramkite na dadenite ovlastuvawa ja razgleduva rabotata na organizacijata. ~len 22 i 23). Sobranieto se sostanuva dvapati godi{no. Pretsedatelot na MAAK i negoviot zamenik i potpretsedatelite. Postojani i povremeni komisii. Nacionalen komitet. 5. Sobranieto na MAAK e sostaveno od delegati od site op{tinski organizacii. Barawe za Vonreden kongres podnesuvaat Nacionalniot komitet ili 2/3 od op{tinskite organizacii. (Isto. Gi izbira: Sobranieto i Pretsedatelstvoto. Kongres. preporaki vo ramkite na utvrdenata politika na Kongresot. 4. 2. odlu~uva za promena na imeto i simbolite. Organi na MAAK se: 1. Nemu mu se dovereni izbornite funkcii. ~len 21 i 22). ja ocenuva rabotata na Pretsedatelstvoto i Sobranieto. Postojani i povremeni komisii. 3. 2. Toj ja utvrduva politikata. Pretsedatel. Pretsedatel na MAAK i negov zamenik.Osnovniot princip na organizirawe na MAAK e teritorijalniot. 3. zaklu~oci. Sobranie. no toj mo`e da se svika i vonredno. Vo re{enijata od 1991 godina brojot na funkciite na Kongresot se pro{ireni. Vo vrska so nadle`nostite na Kongresot pokraj pravoto da donesuva i vr{i izmeni na programskite dokumenti i statrtnite re{enija. Edna{ na dve godini ja razgleduva partiskata aktivnost. 99 . Vo negova nadle`nost se donesuvaweto na odluki. Pretsedatelstvoto e najvisoko telo na MAAK.

pogotovka i rakovodewe na sednici na Nacionalniot komitet. raspu{taweto na organi na op{tinskite organizacii i drugi pra{awa za {to go ovlastuva Kongresot. ~len 30). sekretarijatot. Toj se izbira so mandat od 4 godini. razgleduvawe i ocenka na rabotata na op{tinskite organizacii. MAAK za da ja unapredi i napravi rabotata poefikasna. gi povrzuva op{tinskite organizacii vo okruzi (MAAK gi organizira slednite okruzi: "skopski. Vo negova nadle`nost se sproveduvaweto na odlukite na Nacionalniot komitet. (Statutot na MAAK. Vo negova nadle`nost se podgotovka na Statut i Programa kako i nivnite izmeni i dopolnenija. Toj broi 75 ~lenovi. pravilnici i drugi akti. sproveduvawe na opredeleni kongresni odluki i odluki na Nacionalniot komitet. tetovski. 1991. Nacionalniot komitet formira postojani i povremeni komisii. Sobranieto i Pretsedatelstvoto. potpi{uvawe na materijalno-finansiskite dokumenti do limitot utvrden so odluka na Nacionalniot komitet i drugi obvrski preneseni od drugite organi na MAAK (Isto. Rabotata na generalniot sekretar na MAAK ja utvrduva Pretsedatelstvoto.Spored re{enijata od 1991 godina Nacionalniot komitet e izvr{no-politi~ki organ na Partijata so mandat od 4 godini. Sekretarijat e izvr{en organ na Nacionalniot komitet broi i 17 ~lenovi. bitolski vele{ki i {tipski#. Tie se ~lenovi na Nacionalniot komitet. ~len 28). kumanovski. 1991. donesuvawe na poedine~ni akti i upatstva. So niv rakovodat okru`ni instruktori. ~len 27). postojanite i povremenite komisii.). Pretsedatelot na MAAK go pretstavuva Dvi`eweto ja rakovodi i organizira rabota Pretsedatelstvoto i za svojata rabota odgovara pred Kongeresot. kako i "prezemaweto na dejstvija koi ne trpat odlagawe# (Statut na MAAK. 100 . Organizacionite na~ela se primeneti i na ova nivo na organizirawe. Vo organizacionata struktura na MAAK soodvetno mesto nao|aat i op{tinskite organizacii i i organizaciite von Republika Makedonija. Izvr{niot odbor e izvr{en organ na Pretsedatelstvoto koj gi sproveduva odlukite na organite na MAAK. podgotovkata na predlozi na programski i politi~ki dokumenti. Vo re{enijata od 1991 godina vo ~len 27 taksativno se nabroeni slednite dol`nosti: svikuvawe.

MAAK . Kako rezultat na toa. Imeno. Pretsedatelstvoto se obvrzuva vo rok od 6 meseci da gi utvrdi site potrebni akti koi {to }e mu gi predlo`i Statutarnata komisija. Pojavata na MAAK. Kao rezultat na razli~nite pristapi vo potrebata od politi~ko profilirawe na partijata e nejzinata orientacija kon konzervativnata ideolo{ka matrica. koj vo godinite potoa se anga`ira{e kako inicijator ili be{e del od strukturite na novoformiranite politi~ki partii. za Republika Makedonija. okolu sebe sobra osobeno zabele`itelen intelektualen i tvore~ki potencijal. na po~etokot. Vo re{enijata na Statutot od 1991 godina MAAK ima Statutarna i nadzorna komisija. na Kongresot vo Strumica MAAK se preobrazi vo MAAK-konzervativna partija. prihodi od aktivnosti na MAAK. pak. Ovaa politi~ka partija. nesomneno zna~e{e izleguvawe od krugot na "upla{enite republiki# i promocija na pluralniot pristap vo nejziniot razvoj. MAAK ima i Statutarna komisija. Tokmu zatoa mo`e da se ka`e deka MAAK be{e nikulecot i zamaecot na procesot na partsikoto dizajnirawe na makedonskiot partiski kolorit. prilozi. koja nema{e dovolno energija za nejzin natamo{en opstanok. podaroci i drugi mo`nosti. op{tinskite organizacii i okru`nite instruktori vo duhot na ispolnuvaweto na statutarnite obvrski od organizacionen i finansiski karakter. vo ~len 30. ima zada~a da ja sledi i analizira rabotata na Nacionalniot komitet. Sredstvata za finansirawe na MAAK se obezbeduvaat od ~lenarina. Statutarnata komisija ja so~inuvaat 5 ~lenovi i taa ima zada~a da se gri`i za pravilna primena na Statutot na MAAK vo rabotata na negovite organi i da podgotvuva negovi izmeni i dopolnuvawa.Koordiniraweto na rabotata na organizaciite von Makedonija se ostvaruva na soodveten na~in zavisno od konkretnite uslovi za dejstvuvawe na organizacijata. Prv pretsedatel na MAAK be{e Gane Todorovski. Nadzornata komisija. Sekretarijatot. Izvesno vreme postoe{e inicijativa i akcija za za~uvuvawe i obnova na MAAK.konzervativna partija (MAAK-kp) 101 .

одржан во Струмица на 14 мај 1995 година. Таа како политичка партија се определува да ги продолжи традициите на МААК и се декларира дека е "татковинска партија за возобнова на македонизмот како начело на духовното обединување на целиот македонски народ и на македонизмот како ситем на историски хуманистички принципи на здружување на народите". Исто така. каде што припаѓа МААK. таа "ќе се инкорпорира во семејството на конзервативните партии во Европа. односно со почитување на "прогресивните начела за постојан.На Вториот конгрес на МААК. отворен и непречен духовен натпревар меѓу народите". дотогашната партија "со општоприфатената кратенка МААК веќе има стекнато легитимитет во државата како десно ориентирана национална партија". како самостојна и независна национална држава на македонскиот народ" и преку остварувањето на "прогресивните начела за целосни слободи на националните малцинства и етнички групи. (Конгресен документ за името на партијата.1995). го освои ВМРО-ДПМНЕ и помалку значајните деривати изведени од него". во 102 . Определбата за променa на името е резултат на извршената анализата. оној десно од центарот. (Конгресна резолуција на МААК . Токму тоа. 1995). ќе воспостави блиски контакти со нив". Својата егзистенција оваа политичка партија ја темели на "легитимниот историски суверенитет на Република Македонија. конституирана е МААК – конзервативна партија. таквата нивна определба е поради тоа што "по една или повеќе партии го пополнија просторот на социјалдемократијата. либерализмот. социјализмот и демохристијанството" и што "десната страна од политичкиот простор. таа смета дека "единствен слободен простор. Таа "врз историската и духовна традиција ги надоградува начелата на неотуѓивите човекови слободи и права и демократски принципи за рамноправност меѓу луѓето и народите". според која. е просторот на конзервативизмот".кп. Се сметало дека со додавката "конзервативна партија".

културна и верска обесправеност на Македонците во Албанија. Грција и Србија". За неа "обединета Европа е идеал на Македонија". за поделба на васта и со силен претседателски систем. (Конгресна декларација на МААК-кп. 1995). силен економско-политички сојузник". со јасна цел да ја вгради својата дваесет и пет вековна национална и културно-историска посебност и традиција во светската култура и сè поголемо отворање за придобивките на светската цивилизација". Во политичките цели и задачи МААК се определува за "национална држава на македонскиот народ". Таа е против "тоталитаристичката идеологија на југословенството како антимакедонска тенденција" и е против тенденциите на "асимилација. кој ќе го признава нејзиниот суверенитет.1995). (Конгресна резолуција на МААК-кп. Таа е за слободен проток на идеи. за целосни граѓански права и слободи и за нивна заштита. политичка. односно за запирање на албанизацијата и муслиманизацијата на Македонија". за забрана за "формирање на политички партии на еднонационална основа на малцинствата" и за тоа во сите сфери на живеење "службен јазик да биде македонскиот 103 . независна. која ќе е "слободна.рамките на усогласените принципи на меѓународната заедница". Затоа е неопхоно Македонија да обезбеди "авторитететен. знаење и искуство. за правна држава со повеќепартиски систем. самостојна и суверена". социјална. На Конгресот е донесена и "Конгресна декларација" во која се констатира дека "македонската држава и народот се наоѓа под реална опасност на својот опстанок" и ги повикува повеќето групации во земјата да го "дигнат својот глас против демографската окупација од немакедонското население. Таквите состојби таа ги "смета како директно загрозување и повреда на основните начела на човековите слободи и права. Таа се определува за професионална војска. Во таа смисла МААК-кп се определува за "целосно духовно и национално обединување на Македонците независно од нивното место на живеење. загарантирани со документите на ООН и маѓународната заедница". Бугарија.

но и анализирањето и оценувањето на учеството и резултатите на изборите. е) Секретаријат. член 10-11). Членувањето во оваа политичка партија е на секој полнолетен граѓанин и секој Македонец што ги прифаќа нејзините статутарни и програмски определби. надзорната и статутарна комисија) и задачите за оценување на работата на неговите органите и организации. д) три потпретседатели. Претседателот на партијата. в) Национален комитет. член 14). член 7). Овој орган го сочинуваат. да ги утврдува начините и методите за нејзино спроведување. Месните и општинските организации избираат комитет. Комитетот избира претседател. (Статут на МААК-кп.јазик и кирилското писмо". потпретседател и секретаретаријат како извршен орган на комитетот. Негова должност е предлагањето и на претседателски кандидат. Огранизационата структура се темели на територијалниот принцип. з) Надзорна комисија. потпретседателите. б) Кооринационен одбор. (Исто. 104 . преку постоењето на месни и општински организации. генералниот секретар и два члена избрани од Националниот комитет. да предлага кандидатска листа за парламентарните избори и да дава согласност за кандидатските листи за одборници". г) Претседател. изборот на органите на МААК-кп (Претседателот. МААК-кп во организациската поставеност ги има следните органи и тела: а) Конгрес. Во неговата надлежност се прашањата околу утврдувањето на програмските. статутарните документи. ѓ) Генерален секретар. 1995. ѕ) постојани и повремени комисии. Организациите на овие нивоа имаат својсво на правно лице. ж) Статутарна комисија. Посебен политички орган на МААК-кп е Координациониот одбор со задача "да дава предлози и мислења по прашањата од стратешко значење" и да ја "предлага предизборната програма. Највисок орган на партијата е Конгресот. Националниот комитет. (Исто.

{to mu obezbeduva vladeewe na pravoto i za isklu~uvawe na bilo kakvo individualno ili grupno samovolie koe te`nee za sebe da go prigrabi nekontroliranoto vr{ewe na vlasta#. kako ~ovek i gra|anin. Filozofijata na Ligata za demokratija e iznesena vo "Politi~kata platforma" i "Nacrt programata na Ligata za demokratija". so lo{oto ureduvawe na nejziniot dr`aven mehanizam. Taka vo Politi~kata platforma na Ligata za demokratija se istaknuva deka osnovna cel na ovaa "op{testveno-politi~ka organizacija" na site onie "koi se nezadovolni od sostojbata vo zemjata. so celosno ~uvstvo na sigurnost.Националниот комитет е највисок орган на МААКкп. eden pisatel. Imeno toga{ e odr`ano osnova~koto sobranie na ovaa politi~aka partija. Претседател на МААК-кп е Страшо Ангелоски. застапување и потпишување на актите на Партијата. 2 pravnici. vrz osnova na po~ituvaweto na slobodite i pravata na gra|anite definirani so postojanta normativna regulativa i izrazuva mislewe deka "tie ne se gola bukva na hartija". Edna od centralnite celi na Ligata za demokratija e dr`avata da se "izgraduva kako pravna dr`ava vo koja ona {to e pravo za eden mora da bide pravo site" 105 . Во надлежностите на Претседателот се задачите за претставување. Ligata veruva vo mo`nostite za ostvaruvawe na svoite celi preku sproveduvawe na op{testvestveni reformi. Liga za demokratija (LD) Ligata za demokratija (LD) e politi~ka partija koja na makedonskata pluralisti~ka scena se pojavi na 11 fevruari 1990 godina. profesor i privatnik pretpriemnik. so katastrofalnite rezulteti od poluvekovnoto politi~ko ednoumie" da im pomogne da sozdadat "posovr{eno i popravedno op{testveno-politi~ko ureduvawe" i vo toj kontekst "da ja napravi na{ata zaedni~ka tatkovina pristojno mesto za `ivot vo koj gra|aninot }e gi u`iva blagodetite na osvoenite slobodi i na site svoi neotu|ivi prirodni prava. Partijata ja osnovale 10 gra|ani od koi 4 advokati. Тој ја контролира целокупната состојба во неа.

Site lu|e se ednakvi pred zakonot". kolektivna. ^ovekot e merka na site ne{ta vo dr`avata. Vo strukturata na osnovnite na~ela zna~ajno vnimanie i se posvetuva na ednakvosta na gra|anite pred zakonot. . da ja zatvora ustata pred mo}ta. Kako prioriteti od op{t karakter se zalagawata za razgradbata na mopolot na toga{nata vladea~ka partija. Mili}. 1990). str. Ne postoi ~ovekot poradi dr`avata. Tie se negovo jadro i kriterium za ocenuvawe na drugite ustavni odredbi". Imeno. Pritoa posebno na~elo e samostojnoto i odgovorno vr{ewe na sekoja funkcija na vlasta. Negovoto ~ove~ko dostoinstvo e neprikosnoveno. toga{106 . 207). Poa|aj}i od vakvte sojlali{ta vo Programata na Ligata za demokratija se istaknuvaat na~elata spored koi taa vr{i inkorporirawe na filozofijata na prirodno pravnata teorija i na pozitivnite me|unarodni iskustva i normi za ~ovekovite slobodi i prava. (Pe~uj li}. zadru`na).V. Toj "e najgolema i osnovna vrednost vo op{testvoto. tuku dr`avata poradi ~ovekot. Vo toj kontekst ja istaknuva neprikosnovenosta na ~ovekot. M. Vo programata na Ligata zna~ajno mesto zazemaat prioritetite. zakonska ili podzakonska norma ne smee da go tera da ja vedne glavata pred vlasta. op{testvena.i soglasno na toa ja istaknuva "prvenstvenata cel za izmena na zakonskite regulativi za politi~koto zdru`uvawe na gra|anite i za izborniot sistem na zemjata". (Програма на ЛД. Ni edna ustavna. Ovaa politi~ka organizacija se zalaga za ostvaruvaweto na na~eloto na podelbata na vlasta kako najefikasno sredstvo so koe "~ovekot se obezbeduva od zloupotrebata na vlasta. Во таа насока е и определбата за законско регулирање и спречување на "монополите врз кое и да е подрачје на општествено-економскиот живот". 1990. Osobeno zna~ajno i sodr`inski novo i eksplicitno istaknato e na~eloto na privatnata sopstvenost. na privatnata sopstvenost £ se garantira "ramnopravnost i se obezbeduva ednakva pravna za{tita so site drugi zate~eni vidovi na sopstvenost (dr`avna. Tie mo`at da se grupiraat bipolarno: (a) od op{t i (b) od konkreten (operativen) karakter. Spored ovaa Partija "ustavnite odredbi za pravata i slobodite na ~ovekot i gra|aninot se normi od povisok rang od site drugi normi na Ustavot.

simetri~no da se odgovori na onie koi so zakonska praktika go negiraat makedonskiot jazik. pred s¯. pred s¢. Imeno ovaa Partija vo 9 to~ki se opredeluva za reciprocitet vo me|udr`avnite odnosi so zemjite vo svetot.niot Sojuz na komunistite. proizvodstven princip. prestruktuirawe i razmestuvawe na industrijata i sli~ni zalagawa. posebna gri`a za za~uvuvawe na nacionalniot identitet na makedonskoto nacionalno malcinstvo vo sosednite zemji. a 107 . da se donese zakon za politi~kite partii i tie da se finansiraat soglasno nivnata brojna zastapenost vo narodnite sobranija. posebna gri`a za hendikepiranite lica i organizirawe na javni. so nivno pretvorawe vo akcionerski dru{tva. (koj spored Ustavot od 1974 godina ja ima{e vode~kata idejno-politi~ka uloga i ogovornosta za razvojot na op{testvenata zaednica i posebno na razvojot na "socijalisti~kata revolucija") i zabranata na organiziraweto vrz t. sloboden pooliti~ki natprevar na gra|anite preku politi~ki partii. neposredni i tajni izbori. privatizacijata na neuspe{nite pretprijatija i toa. narodnoto sobranie da ja imenuva i razre{uva izvr{nata vlast. zalagawe za slobodni. racionalizacija i poevtinuvawe na dr`avnata uprava. osobeno preku ukinuvaweto na paradr`avnite institucii. negiraweto na Makedonija e negirawe na Jugoslavija kako celina. na {umite vodite i vozduhot. Konkretni (ili operativni) prioriteti se zalo`bite: da se ukinat sudovite na zdru`eniot trud. trajno no ne podolgo od 70-ta godina od `ivotot. sojuzi i drugi oblici na interesno i politi~ko ogranizirawe. Vo progaramskata struktura na Ligata za demokratija posebno mesto e posveteno "za makedonskite raboti". na studentite od tie zemji da im se onevozmo`i studiraweto vo Jugoslavija s¢ dodeka ne gi priznaat makedonskite univerziteti.n. posebno vo odnos na vizite i drugite negatorski postapki. za zakonsko garantirawe na avtonomijata na univerzitetot. ekolo{ki motivirani raboti za da se ubla`i nevrabotenosta. sudiite da gi bira narodnoto sobranie. za reintegracijata na Jugoslavija preku izboren mehanizam. za{tita na zemjodelskoto zamji{te. da se konstituira ednodomno republi~ko sobranie. da se ukine mo`nosta sudiite za prekr{oci da izrekuvaat kazni li{uvawe od sloboda. zakonsko regulirawe na ednakviot pristap kon radioto i televizijata kako nacionalni institucii.

zavisno od karakterot na li~niot anga`man ~lenovite se delat na aktivisti i simpatizeri. kako i zalagawe za vra}awe na otu|enoto ili odzemenoto kulturno-umetni~ko i istorisko nasledstvo na Makedonija. no mo`nost za finansiska pomo{. Taka i Ligata za demokratija vo svojot prv ~len se deklarira kako politi~ka partija. Tie mo`at da ja pomagaat partijata materijalno. verskite ubeduvawa ili so drugite `ivotni aktivnosti. Tie mo`at da se sintetiziraat kako akcii koi }e obezbedat dvoumewata vo tolkuvaweto i primenata na pravnite normi da bidat vo korist na slobodata. ^lenuvaweto vo ovaa partija ne go obvrzuva ~lenot na dejnost koja {to bi bila vo sprotivnost so negoviot pogled na svetot. Vo programata na Ligata za demokratija se nabele`ani i pati{tata za ostvaruvawe na proklamiranite celi. Organizacionata struktura na sekoja politi~ka organizacija e definirana vo Statutot. Vo Ligata. Nejzinata cel e da pomogne vo prebrazbata na Jugoslavija kako pravna dr`ava od tipot na slobodnite parlamentarni demokratii i da u~estvuva ramnoporavno so drugite politi~ki subjekti poradi obezbeduvawe na sopstveno u~estvo vo instituciite na vlasta. Taka tie mo`at da se predlagaat i biraat za po~esni funkcii i da se nominiraat za kandidati na Ligata za izborite. finansiski. 108 . Vo vremeto na nastanuvaweto na Ligata za demokratija vo vladea~kiot Sojuz na komunistite postoe{e mnogu razvien i razraboten sistem na finansiski dava~ki izrazen niz % na zafa}awe od mese~nite primawa na ~lenovite).vo tie ramki i gri`a za nacionalniot identitet na na{eto iseleni{tvo i pe~albarstvo so sozdavawe na uslovi za nivno vra}awe vo zemjata. Rakovodnata struktura na Ligata se regrutira od redovite na aktivistite. a ne ograni~uvaweto Промоцијата на овие стојалишта несомнено го оцртуваа нејзиниот основен пристап кон општествените потреби и времето во кое беше настаната оваа партија. profesionalno so soveti ili na drug na~in. Vo nea mo`e da ~lenuva sekoj polnoleten gra|anin so pristapna izjava. Ligata se opredeluva i za poanga`iran odnos kon simpatizerite. ^lenuvaweto vo Ligata e dobrovolno i finansiski neobvrzuva~ko.

Nejzin pretsedatel kratko be{e Alaksandar Tortevski. sekretar i blagajnik. Eden del od nea. Izleguvaweto od partijata ne e definirano. (3) Otsustvoto na statutarni odredbi koi }e go reguliraat pra{aweto na vnatre{nite odnosi. Izbran e kandidatot koj dobil prosto mnozinstvo na glasovi od prisutnite. Ligata za demokratija se vozobnovi. Nego go so~inuvaat pretsedatelite na op{tinskite organizacii.Osnovniot princip na organizirawe na Ligata e teritorijalniot. so relativno poednostaveni obvrski na ~lenstvoto kon organizacijata. Po formiraweto na Liberalno-demokratskata partija. Najvisokiot organ na Ligata za demokratija e Kongresot koj se odr`uva edna{ na ~etiri godini. kako i za nominirawe na kandidati za narednite izbori. Vnatre postoi neregulirana no jasno diferencirana struktura. a najmalku tri meseci pred izborite. Niv gi obedinuva i koordinira op{tinska centrala. formiran kako Liga za demokrati prodol`i da dejstvuva vo Prilep. Od ponudenata organizaciona struktura mo`e da se sogleda deka Ligata za demokratija se javuva kako politi~ka partija koja ima brojni specifi~nosti. Ligata za demokratija na makedonskata pluralisti~ka scena se projavuva kako subjekt so izostren oset za op{testvenite zbidnuvawa i so refleks za principielniot na~in na nivnoto razre{uvawe. Organizaciona edinica na Ligata e klubot na demokratite. (1) Taa vo svojata osnova e {iroka ideolo{ka koalicija. ~lenot mo`e da ja napu{ti vo sekoj moment bez osobena procedura. Ligata za demokratija be{e eden od subjektite {to se priklu~ija na Demokratskata partija kako prilog kon okrupnuvaweto na politi~kiot centar. Site izbori za rakovodnite funkcii vo Ligata se tajni i so najmalku dva kandidati. Zada~ata na Kongresot e da ja utvrdi predizbornata programa i da gi izbere funkcionerite na Ligata: Pretsedatel. (2) Vo strukturata na partijata ne se definirani odnosite me|u organite. upatuva na soznaie deka tie se reguliraat so akti na organite. Centralnata Liga e organ koj gi obedinuva i koordinira aktivnostite na op{tinskite organizacii. Vo taa smisla taa e vistinski otvoren kriti~ar na 109 . potpretsedatel. Ovoj organ go so~inuvaat pretstavnici na klubovite.

Социјалдемократска партија на Македонија. Во својата визија за демократскиот развој на земјата оваа политичка партија јасно го дефинира залагањето за "укинување на политичката полицијата и за брзо преобразување на државната безбедност во ефикасен инструмент на државата во борба против тероризмот. слободни демократски и непосредни избори и парламентарен систем на владеење во Македонија и во Југославија. Registracijata e izvr{ena na 25 maj 1990 godina. за правна дожава и слободен натпревар на различни демократски политички опции. Во таа насока. уште во својата најава јасно се опредлеува "за јакнење на федеративното уредување на Југославија". socijalnata pravda. благосостојба и хуман социјализам преку систем на слободно натпреварување на сите облици на сопственост и нивeн рамноправен статус во правниот систем. се дефинираат и залагањата "за остварување слобода. особено преку афирмација и јакнење на рамноправноста "на народите врз принципот на самопределување. SDPM na preden plan od svojata politi~ka akcija gi stava humanizmot. дрогата и контрашпионажата". osnova~ko sobranie odr`a na 18 mart1990 godina vo Skopje. извршна и судска". Socijaldemokratska partija na Makedonija (SDPM) Socijaldemokratskata partija na Makedonija. Taa se zalaga za ostvaruvaweto na interesite na mnozinstvoto gra|anite vo Makedonija#. и 110 .neprincipelnite postapki na vlasta i subjekt koj reagira na odnesuvawata koi se sprotivni na demokratskite principi. Poa|aj}i od sfa}aweto na "svetot kako pole za kulturen natprevar me|u narodite". blagosostojbata na narodot. демократија. Nejzin pretsedatel e \or|i Marjanovi}. подразбирајќи и целосно прифаќање на принципот на поделба на власта на законодавна. ~ovekovoto dostoinstvo. во почетокот на деведесеттите. вклучувајќи го и правото на отцепување.

1990). Според оваа политичка партија. Во тој контекст се и залагањата за "помалубројна. а што се однесува до републичкото собрание дефиниран е ставот тоа да биле "организирано како еден дом и со битно помал број претставници". треба да биде основа за побрз стопански развиток на Македонија". Таа "би ги уважувала основните компаративни предимства на Македонија во Југославија. како нов политички субјект се определува во својата програмска ориентација за "плуралистичка и пазарна економија" во која "државната и јавната сопственост ќе се докажуваат во слободен и рамноправен натпревар со мешовитата. особено во областите "народна одбрана. во целата стопанска структура на Македонија и на Југoславија". со сите нејзини вариетети. Социјалдемократската партија на Македонија оценува дека "една комплексна и рационална програма. Социјалдемократската партија на Македонија. Имајќи го предвид појдовното стојалиште. која што би била надлежна за ограничен број должности. koj napolnil 18 godini `ivot i gi prifa}a nejzinite prog111 . (Programska izjava na SDPM. на идната државна заедница £ е потребна "ефикасна сојузна администрација". Токму затоа на овој сектор потребно е побрзо да се надминуваат "сите управно-правни и други нормативни пречки за рамноправно учество на приватната сопственост. задружната и приватната сопственост". Vo Socijaldemokratskata partija na Makedonija ~lenuvaweto e dobrovolno. Za~lenuvaweto mo`e da go izvr{i sekoj gra|anin. но компетентна и ефикасна републичка и општинска управа". која ќе тргнува од законите на пазарната економија. монетарна и основи на даночната политика и макроекономско насочување на стопанскиот живот на земјата". на Балканот и во Европа". заслужува внимание и определбата највисокиот законодавен дом во федерацијата да се конституира како тело со "два рамноправни дома: дом на граѓаните и дом на федералните единици". Dobrovolniot pristap se izrazuva so potpi{uvawe pristapnica. надворешна политика.соодветен статус на народностите".

Na teritoriajta na edna op{tina ako deluvaat pove}e od tri klubovi so vkupno ~lenstvo od preku 30 ~lenovi se izbira Op{tinski sovet. Socijaldemokratskata partija dejstvuva preku sekciite i svoe javno galsilo i so javni nasptapi na svoite ~lenovi. a me|u dve zasedanija e Centralniot sovet na SDPM. ^lenot e dol`en da go po~ituva Statutot i da gi zastapuva programskite celi i vo vid na dobrovolni prilozi. 1990. potoa Aleksandar Donev. a po potreba ili na barawe od 1/4 od ~lenstvoto mo`e da se svika vonredno sobranie (Isto ~len 24). Finansiraweto na SDPM e od dobrovolni prilozi na ~lenstvoto. Redovni sobranija na SDPM i na sekciite i klubovite se odr`uvaat edna{ godi{no. spored mo`nostite da u~estvuva vo finansiraweto na Partiajta (Statut na SDPM.ramski celi.Toj od svoite redovi bira pretsedatel i blagajnik. Nego go so~inuvaat najmalku devet ~lenovi. donacii i drugi sredstva. Za oblici na dejstvuvawe Socijaldemokratskata partija gi opredeluva sekcija. 112 . so soop{tenija na Sovetot. Osnoven princip na organizirawe na Partijata e teritorijalniot. Najvisoko upravno i rakovodno telo na Socijaldemokratskata partija na Makedonija e Sobranieto. ~len 25). Osnoven oblik na organizirawe na Partijata e klubot. Sekciite i klubovite ja zastapuvaat i samostojno ja sproveduvaat politikata utvrdena so programskite i statutarnite dokumenti i odlukite na nejzinite rakovodni organi. Vo funkcioniraweto na ovaa partija prisutna e povidliva smena na partiskite lideri. sopstvenoto javno glasilo i spisanie. Denes nejzin pretsedatel e @ivko Janevski. Nejzin prv pretsedatel be{e Slavko Milosavlevski. Toj izbira izvr{en i nadzoren odbor. Sobranijata se redovni i vonredni. Izvr{niot odbor ili drugi tela so politi~ki ili redovni predlozi {to se upatuvaat na organite na vlasta ili na javna rasprava (Isto. zada~i i sratutarni odluki i re{enija. Sobranieto edna{ godi{no ja ocenuva aktivnosta na organite i Partijata. ~len 11 i 13).

достоинството и имотот. 113 . Оваа политичка партија "се залага за федеративно државно уредување со дводомно Сојузно собрение. со формирањето на оваа политичка партија. до македонските состојби.partija na zemjodelcite (DS-PZ) Demokratskiot sojuz partijata na zemjodelcite na pluralisti~kata scena vo Makedonija se javuva na samiot po~etok. избрано по пат на слободни. со целосна правна гаранција на личноста." Во таквото општество. оваа политичка партија се определува за "еднодомно Републичко собрание (парламент). судската. плурално општествено-економско уредување. неотуѓивите права на човек и граѓанин. базирано врз територијален принцип. треба да им обезбедат претпоставки да можат "да ги уживаат благодетите на поднебјето. односно за "еднодомно општинско собрание". во кој е вградено и правото на самоопределување до отцепување и здружување со други".partija na zemjodelcite se definira kako politi~ka partija organizirana na dobrovolna osnova so cel preku svoite organi i tela da obezbedi sproveduvawe na programata za rabota. Во својата програмска декларација ДС-ПЗ ќе се залага за "демократско. особено во местата каде што живеат и творат". без разлика на пол. непосредни и тајни избори". Што се однесува. слободата. со целосен суверенитет на федералните единици. управната и извршната власт". "земјоделците и другите работни луѓе и граѓани. Demokratskiot sojuz. пак. како и за "целосно разграничување и одговорно извршување на законодавната. Taa посебно внимание пoсветува на укинувањето на државните органи што не го издржале тестот на времето.Demokratski sojuz . Osnova~koto sobranie e odr`ano na 15 april vo Novo selo Strumica. честа. вера и национална припадност".

Vo svojata organizaciona struktura Demokratskiot sojuzpartijata na zemjodelcite se potpira vrz slobno izrazenata volja na gra|anite. Mandatot na pretsedatelot trae 4 godini. sekretar i blagajnik.лични. Kongres. уметничкото изразување и сл". културното. слобода на патување. слобода на печат. Za pristapuvawe vo organizacijata e nophodno toj da popolni pristapnica. Komisii. Organi na Partijata se slednite 1. Imeno nejzin "~len mo`e da postane sekoj polnoleten gra|anin koj }e izrazi takva `elba. Toj e sostaven od po dva pretstavnika na sekoj op{tinski komitet. Taa po svojata struktura e otvorena partija. 2. Nadzoren odbor i 4. Во тој контекст се и неговите определби за "уставна гаранција на сите видови слободи . Komitet. слобода на говор. (Statut na DS-PZ. preku organizirawe na kulturno-zabavni i sportski i drugi natprevari i od buxetskite sredstva. политички. општествената. на писменото. Komitetot od svoite redovi bira: pretsedatel. verskata ili druga pripadnost#. Izvr{en orogan na Kongresot e Komitetot. задружната. 114 . мислење и изразување. верски заедници и други видови на сопственост". (Isto. сопственоста на здруженија на граѓани.bez razlika na nacionalnata. a edinstvenata obvrska na ~lenot e da gi prifati programskite. граѓански. Taka se ovlastuva Komitetot da donese posebni akti za na~inot na za~lenuvaweto. pomo{ i sl. a onie komiteti koi imaat nad 3000 ~lenovi }e imaat u{te eden pretstavnik vo Komitetot na DS-PZ.партија на земјоделците се залага "за целосна еднаквост и правна заштита на државната. избор на занимање и место на живеење. statutarnite i drugi akti na organizacijata. слобода на јавно собирање и организирање. Kongresot kako najvisok organ }e se sostanuva edna{ na ~etiri godini. 3. ~len 28). верски. сопственоста на здруженијата. istapuvaweto i isklu~uvaweto na ~lenovite. Karakteristi~no e {to vo organizacijata e predvidena mo`nosta rakovodstvoto da regulira odreden broj pra{awa od vnatrepartiskite odnosi. 1990).Демоктаскиот сојуз . potpretsedateli. Nego go ~inat site ~lenovi na DS-PZ. Finansiraweto na Partijata e vo vid na ~lenarina. приватната. Toj mo`e da bide razre{en so 1/3 od ~lenovite na Kogresot..

Edna od nejzinite zada~i e i "osloboduvaweto na site narodni sili preku sozdavawena celosni politi~ki i ekonomski slobodi#. Imeno partijata se zalaga imotot {to e vo op{testvena. a registrirana vo registerot na politi~kite partii na 25 maj 1990 vo Tetovo. Taa se deklarira deka ne e klasna tuku na "site narodni sloevi. kulturen nastap vo pred izborni kampawi i argumentiraniot toleranten dijalog vo legalnite institucii i formi#. 1990). Od aspekt na podocne`nite aktivnosti. 1992. na inteligencijata. Poseben partiski interes e izrazen i kon nedvi`nostite. tursko. vrabotenite i nevrabotenite. odnosno dr`avna sopstvenost. za aktivirawe na site prirodni i `ivi potencijali na zemjata i za sozdavawe na duhovna i materijalna blagosostojba na ~ovekot. Taa e partija na gra|anite od makedonsko. a ne nacionalna partija. bez razlika na nacionalna. Romite i drugite. (Programa na PDP. koja {to se zalaga za gra|anska demokratija i nacionalna ramnoparavnost (Statut na PDP. romsko i drugo poteklo koi `iveat vo Makedonija#. ~len 1). zanaet~iite. istoriskite i drugite specifi~nosti na poedinecot i narodot. Vo metodot na svoeto dejstvuvawe taa se otka`uva od nasilnite sredstva za borba. Turcite. Vlasite.Pretsedatel na DS-PZ be{e Dimitar Galev. zemjata za obrabotka. osobeno e zna~aen i stavot spored koj ovaa partija "go priznava teritorijalniot integritet na makedonskata dr`ava#. so "slobodno civilizirano nudewe na partiski programi. grade`no 115 . a vo svojata politi~ka rabota }e se koristi. doma}inkite i na rabotnicite koi rabotat vo strantvo bez razlika na nivnata imotna sostojba. Taa e za sozdavawe na atmosfera na me|usebno razbirawe na lu|eto po~ituvaj}i gi kulturnite. Albancite. Vo osnova~kite akti PDP e opredelena kako "gra|anska. verska i druga pripadnost#. selanite. pred s¯. albansko. Taa e definirana kako samostojna politi~ka partija na slobodni gra|ani. vla{ko. Partija za demokratski prosperitet (PDP) Partijata za demokratski prosperitet e formirana na 15 april. bez ogled nanacionalnata pripadnost i verska opredelenost. priznavaj}i ja "Makedonija kako dr`ava na Makedoncite. kvalifikacii i obrazovanie#.

Dokolku podogranokot ne go verifikuva ~lenuvaweto. du}anite. sorabotkata so drugi politi~ki i nepoliti~ki organizacii. zainteresiraniot ima pravo na `alba do Pretsedatelstvoto na ogranokot ~ija odluka e kone~na. 1990). Odgovor na krizata se bara preku pazarnata ekonomija i afirmacija na privatnata i me{ovitata sopstvenost. Taa se zalaga za celosna reforma na javnite finasii. da ~lenuva samo vo eden podogranok. Vo toj kontekst zaslu`uvaat vnimanie i opredelbite. redovno da bide informiran za aktivnosta i da ima kriti~ki odnos kon nejzinata aktivnost. ~len 6). ^lenot ima pravo i dol`nost aktivno da u~estvuva vo izgraduvaweto i ostvaruvaweto na politikata. aktivnosti na ~lenovite. da bide kandidat vo kandidatska lista na parlamentarnite izbori. (Programa na PDP. kako i za ustavna garancija za {koluvawe na svoj jazik i pravoto sekoj gra|anin da se {koluva i na drug stranski jazik. stanovite i ku}ite da se vratat. prometot so zemji{te od site vidovi da bide sloboden i neograni~en nezavisno dali delovite pretstavuvaat posebni grade`ni celi. Podogranokot go verifikuva ~lenuvaweto. Privatnata sopstvenost kako preduslov za podobar `ivot i pogolema produktivnost bara sloboden protok na sredstvata za nedvi`nostite. spored koi. odnosno da mu se predadat na narodot.neizgradenite zemji{ta. posebno za osloboduvawe na stopanstvoto. kako i so drugi formi imanentni za edna demokratska gra|anska partija. vra}aweto. samoinicijativno da prezema aktivnosti {to ne se vo sprotivnost so Statutot i Programata. (Statut na PDP. za privatni u~ili{ta. PDP dejstvuva preku svoite organi. 1992. a toa podrazbira stavawe von sila na site zakonski normi za esksproprijacija i nacionalizacija. da go izdvoi misleweto za predlozite i stavovite za koi pri donesuvaweto na odluki ostanal vo 116 . zanaet~iskite du}ani i privatnite pretprijatija od golemi dava~ki i pridonesi. "pokraj {koluvaweto na maj~in jazik". Vo vrska so obrazovanieto PDP se zalaga za negovo finansirawe od buxetot. Poradi praven kontinuitet. odnosno prodavaweto da se izvr{i so proda`ba pod povolni uslovi. ^len na Partijata mo`e da stane sekoj polnoleten gra|anin {to }e izrazi volja i }e potpi{e izjava deka ja prifa}a Programata i Statutot.

Podogranokot e organizacionen oblik vo koj se zdru`uvaat ~lenovite vo ramkite na edno ili del na naseleno mesto. odnosno aktivnosta na ~lenstvoto vo ramkite na ogranokot.malcinstvo i da insistira tie pra{awa povtorno da se razgledaat od nadle`niot organ. 2. {to e i minimum za formirawe na podogranok. dokolku na sednica u~estvuvaat pove}e od polovinata od vkupniot broj na ~lenovi. Odlukata za osnovawe na ogranok i negovo ukinuvawe donesuva Centralnoto sobranie na PDP. Zaednica na ogranocite na gradot i dr`avata i 5. Ogrnokot e organizacionen oblik vo ramkite na koj se obedinuva aktivnosta na podogranocite. Toj se osnova so odluka na Pretsedatelstvoto na ogranokot. Izbranite lica imaat mandat od 4 godini i istiot ne e ograni~en. sekretar i blagajnik. Partijata e organizirana na sledniot na~in: 1. b) u~estvuva vo aktivnosti {to se vo sprotivnost so negovite programski i statutarni opredelbi. Ogranokot gi ima slednite 117 . Odluka za isklu~uvawe donesuva Pretsedatelstvoto na ogranokot po predlog na Pretsedatelstvoto na podogranokot ili po predlog na edna tretina od ~lenovite podogranokot ili dokolku ~lenot dejstvuva sprotivno na statutarnite odredbi ili so odnesuvawe koe {teti na dostoinstvoto na PDP. ^lenovite gi ostvaruvaat site prava i obvrski vo ramkite na podogranokot. aktivnosti {to mu {tetat na dostoinstvoto na ovoj politi~ki subjekt se: a) ako ~lenot postane ~len na nekoja druga politi~ka partija. Ogranok. Podogranok. Spored statutarnite akti. Tie na izborno sobranie izbiraat Pretsedatelstvo. Centarot. Podra~jeto na dejstvuvaweto na podogranokot se opredeluva so odlukata za osnovawe. Vo ramkite na podogranokot se vr{i artikulacija na politi~kata volja i se gradi politikata na PDP. ^lenstvoto vo ovaa Partija prestanuva so denot koga ~lenot }e izjavi deka ne saka da bide ~len i so isklu~uvawe. Isklu~eniot ~len ima pravo na `alba do Centralnoto pretsedatelstvoto ~ija odluka e kone~na. Podra~jeto na dejstvuvaweto na ogranokt se sovpa|a so podra~jeto na op{tinata. 3. Osnoven princip na organizirawe na PDP e teritorijalniot. vo onie sredini koi imaat 10 ~lenovi. Toa mo`e da ima 7 do 15 ~lenovi. Podogranocite so pomalku od 20 ~lenovi izbiraat pretsedatel.

~len 11. Pretsedatelstvo na Ogranokot e organ na Sobranieto koe se sostoi od 7-15 ~lenovi so mandat od 4 godini i pravo na povtoren izbor.no zadol`itelno pred izborite za da predlo`i kandidati za pretstavnici vo op{tinskite i republi~kite organi. Imeno. Toa rakovodi so ogranokot me|u dve zasedanija. 2. potpretsedatel i sekretar. se gri`i za izvr{uvaweto na odlukite na povisokite organi. Zaednicata na ogranocite se organizira vo gradskite zaednici i vo dr`avata. Toa gi ima slednite prava i obvrski: da u~estvuva vo izgraduvaweto i ostvaruvaweto na politikata na PDP. Toa mo`e da se svika po barawe na Nadzorniot odbor ili Centralnoto pretsedatelstvo ili najmalku edna tretina od podogranocite. donesuva delovnik i razgleduva i drugi pra{awa. Zaednicata na ogranocite vo Skopje ima svoe Sobranie koe go so~inuvaat ~lenovi od pretsedatelstvata na ogranocite. 118 . Toa izbira pretsedatel. 3. Vo ramkite na Zaednicata se formira koordinacionen odbor kogo go so~inuvaat ist broj pretstavnici na podogranocite na pretsedatelstvata na ogranocite. postojani i povremeni komisii i vr{i drugi dol`nosti. za op{tinskite organi. Nadzoren odbor. Sekoj podogranok izbira najmalku eden delegat. Brojot na delegatite {to gi izbira podogranokot se odreduva so Odlukata za svikuvawe na Sobranieto (Isto. Sobranie. Sobranieto na ogranokot se svikuva po potreba. PDP organizaciono se prtega i vo drugi dr`avi. da izbira pretsedatel i ~lenovi na Pretsedatelstvoto na ogranokot. Sobranieto go so~inuvaat delegatite {to gi izbiraat podogranocite so neposredno i tajno glasawe. Pretsedatelstvo. 13 i 24). Organizaciite tamu formiraat Zaednica na ogranoci vo soodvetnata dr`ava. Toj ja ocenuva usoglasenosta na odlukite i drugite akti so Statutot i ja nadlgeduva finansiskata rabota na Ogranokot i za toa go informira Sobranieto na Ogranokot. da predlaga kandidati za pretstavnici vo republi~kiot parlament.organi: 1. Nadzorniot odbor e pet~leno telo na ogranokot so mandat od ~etiri godini. zazema politi~ki stavovi. Sobranieto e najvisok organ vo ramkite na pravata i dol`nostite na ogranokot.

usvojuva Delovnik za rabota i razgleduva drugi pra{awa. Toj ja nadgleduva fi119 . 2. po potreba formira rabotni grupi i gi vr{i site raboti od oblasta na rabotnite odnosi i vr{i drugi raboti od nadle`nost dovereni od drugite organi. potpretsedateli i sekretar. (Isto. rakovodi so PDP i se gri`i za izvr{uvawe na odlukite na Kongresot. da go informira istoto.Toj e najvisok organ me|u dva kongresi. Kongresot gi usvojuva Programata i Statutot. odlu~uva za visinata na ~lenarinata i za site drugi pra{awa. gradi politi~ki ocenki i zazema politi~ki stavovi. zaklu~ocite i stavovite na Sobranieto.Centarot na PDP go so~inuvaat slednite organi: 1. no e dol`no za toa. Nadzorniot odbor ima 9 ~lenovi. Centralno sobranie. kadrovskite pra{awa i e odgovorno za efikasno izvr{uvawe na finansiskite. utvrduva lista na kandidatite za pretstavnici na republi~kiot parlamentot. stru~nite i materijalnite raboti i za toa donesuva soodvetni odluki. gi razgleduva pra{awata svrzani so vnatre{noto organizirawe na organite. Kongres. Centralnoto pretsedatelstvo e politi~ko-izvr{en organ koj gi izvr{uva odlukite. odlu~uva i prezema merki vo vrska so finansiskata i delovnata rabota i se gri`i za imotot na PDP. ~len 40). Centralnoto sobranie go so~inuvaat 55 ~lenovi {to gi izbiraat sobranijata na ogranocite od svoite redovi (bazata) so mandat od 4 godini so pravo na reizbor. Nadzoren odbor. odlu~uva za izmeni i dopolnuvawa na programskite i statutarnite akti. Vo slu~aj na osobeni potrebi. Centralno pretsedatelstvo i 4. Centralnoto pretsedatelstvo mo`e da donesuva odluki od nadle`nost na Centralnoto sobranie. go soop{tuva sostavot na Centralnoto Sobranie. odlu~uva po `albite na ~lenovite. Ogranocite vo stranstvo mo`at da delegiraat vo Centralnoto sobranie po eden ~len. se gri`i partiskite izbori da se izvr{at vo sogalasnost so statutarnite opredelbi i opredelenite kriteriumi. 3. gi usvojuva izve{taite na organite na PDP me|u dva kongresi. na narednata sednica odlukite da gi postavi na usvojuvawe. u~estvuva vo gradeweto i izrazuvaweto na politi~kata volja na PDP. pod uslov nivnoto otsustvo da ne vlijae vo donesuvaweto na odlukite. gi izbira pretsedatelot.

Dokolku nekoj ne be{e izbran se organiziraat dopolnitelni izbori za onolku kandidati kolku {to e potrebno da se popolni organot za koj se vr{i izbor. spisanija i drugo. Odredbite za parlamentarnata gurpa se odnesuvaat i za rabotata na odborni~kite (odnosno sovetni~kite) grupi. se utvrduva deka na ~lenot mu prestanuva funkcijata vo momentot na podnesuvaweto na ostavkata. ^lenovite na organite i nositelite na funkciite se biraat so tajno glasawe od pove}e kandidati. vr{eweto na ekonomski. Partijata mo`e da obavuva i stopanska i drug vid na dejnost. publicisti~ki i drugi dejnosti. PDP organizira izdava~ka dejnost i toa pe~atewe na knigi. odnosno vo momentot na izglasuvaweto na odlukata za otpovikuvawe od funkcijata. Organite. Vo Statutot posebno e regulirano pra{aweto na odgovornosta. 120 .nansiskata i delovnata rabota. taa mo`e da osnova pretprijatija ili da bide soosnova~. vesnici. Izborite vo Partijata se regulirani so odluka na Centralnoto Sobranie. imaat obvrska iniciranite pra{awa da gi postavat na dneven red i da gi razgledaat. Imeno. Parlamentarnata grupa e oblik na organizirawe i dejstvuvawe na PDP. Vo toj kontekst posebno e regulirana obvrskata na Pretsedatelot na parlamentarnata grupa da go informira Centralnoto Sobranie i Centralnoto pretsedatelstvo. pri toa za izbrani se smetaat onie koi dobile mnozinstvo na glasovi. pak. Finansiraweto na Partijata se ostvaruva od sredstvata {to se sobiraat od ~lenarina i dobrovolni prilozi od ~lenstvoto i simpatizerite. no pod uslov brojot na dobienite glasovi da e pove}e od polovinata na glasovite od vkupniot broj na izbira~koto telo. Taka. Taa se organizira so cel da se koordinira i usoglasuva aktivnosta na pratenicite vo ramkite na pravata i nadle`nostite i se gri`i celokupnata aktivnost na parlamentarnata grupa da e vo sogalsnost so stavovite na organite na PDP. Mo`e da osnova radio-televizija ili institucija za nau~ni istra`uvawa. ja ocenuva usoglasenosta na aktite so odredbite na Statutot i za svojata rabota mu podgotvuva izve{taj na Centralnoto sobranie. od buxetot.

Токму затоа ова здружение се определува за „вклучување на СРМ и на СФРЈ во процесот на обединување на Европа и бришење на границите меѓу државите". во Солун". Taa e me|u retkite politi~ki organiazii vo koi se nastanati nekolku liderski smeni. vo izminatite deset godini ova pra{awe vo nekolku navrati pretstavuva kamen na soppnuvawe i pri~ina za konfliktnite sostojbi vo nea.Dejstvuvaweto na PDP vo izminatite godini be{e protkaeno so diferenciraweto na liderskata funkacija. (Nevzat Halili. младината.1990). студентите. домаќинките. посебно за „формирање на Балканска конфедерација". во март 1990 година беше прокламирано создавањето на здружението „Обединети Македонци". a vo registerot na politi~kite partii e registrirana na 2 juni1990 godina. со цел да се помогне во „создавањето на економски.основана во 1909 год. научните и културно-просветните работници. малостопанствениците. земјоделците. пензионерите. Имено. Imeno. што подразбира и признавање на неговото постоење во соседните земји и добивање на правата предвидени со меѓународните конвенции". за “целосна сувереност на држава121 . Формирањето на Народната партија на Македонија. Narodna partija na Makedonija (NPM) Na 12 april 1990 godina e osnovana Narodnata partija na Makedonija. Таа „се залага за остварување на интересите на сите опшествени слоеви и класи: непосредните производители. "Народната федеративна Партија" под водство на Јане Сандански . политички и цивилизациски услови за обединување на македонскиот народ. подоцна на Македонслката народна партија. Na prviot Kongres na 21 juni 1991 godina taa go promeni imeto vo Makedonska narodna partija. е продолжение на „традициите на единствената македонска партија. учениците и др“. сопствениците на приватните фирми. Abduraman Aliti i Imer Imeri). Pretsedatel na Partijata za demokratski prosperitet e Imer Imeri. (Програмски цели на „Обединети Македонци". невработените.

za ostvaruvawe na interesite na site op{testveni klasi. ^lenuvaweto vo partijata e dobrovolno. и е „против секаков вид политички или економски монопол". kako i sekade vo svetot kade {to `iveat Makedonci.1990). како и за „конституирање на Југославија врз конфедеративна основа". за домашни и странски вложувања. Како новосоздадена партија таа се залага за „демократско. 1991). Таа го оспорува „Букурешкиот и другите мировни договори. ^lenot e dol`en da pla}a ~lenarina i so svoi prilozi ili na drug na~in da ja pomaga partiskata aktivnost. за побрз развој на малото стопанство. so izjava za otka`uvawe i so izrekuvawe na disiplinska merka. 1990). Displinskite merki se izre122 . со кои Македонија е разделена без согласност на македонскиот народ". (Програма на НПМ. bri{erwe na granicite me|u dr`avite. Za~lenuvaweto se vr{i po pat na davawe pristapna izjava. повеќепартиско општество". за „еднаков третман на приватната и државната сопственост". Grcija i NR Albanija. za ostvaruvawe na pravata na Makedoncite vo NR Bugarija. Narodnata partija na Makedonija vo Statutot gi proklamira slednite celi: narodot po pat na neposredno izjasnuvawe (referendum) da odlu~uva za site op{testveni pra{awa. sorabotka so progresivnite sili od sosednite zemji i bilo kade vo svetot. Vo pravata i dol`nostite na ~lenot se istaaknuvaat onie spored koi toj ima pravo da bira i da bide biran. ^len na Partijata mo`e da postane sekoj polnoleten gra|anin koj gi prifa}a programskite celi. vklu~uvawe na SRM i SFRJ vo procesot na obedinuvawe na Evropa. ^lenstvoto prestanuva so smrt. formirawe na balkanska konfederacija. za edno demokratsko pove}epartisko op{testvo. R. da se sozdavaat ekonomski i politi~ki i civilizaciski uslovi za obedinuvawe na makedonskiot narod. за минимална социјална сигурност на секој граѓанин. целосна реорганизација на образовните институции (Програма на Македонската народна партија.та -Република Македонија". (Statut na NPM. za pobrz ekonomski razvoj na SRM i SFRJ i drugo.kako i aktivno da u~estvuva vo partiskata rabota.

19 i 11). 2. Sobranieto e najvisok organ na MNP. Narodnata demokratska partija "e forma na politi~ko i pluralisti~ko edinstvo i organizirawe na izraz na prifatenosta na kolektivnite i individualnite interesi na site gra|ani {to `iveat vo zemjata i nadvor od zemjata#. Narodna demokratska partija (NDP) Narodnata demokratska partija (Partisë demokratike popullore) e formirana na 23 april 1990 godina. (Programi dhe Statuti Partisë demokratike popullore. 3. Sobranie. Za storenite prekr{oci se izrekuvaat slednite disiplinski merki: opomena pred isklu~uvawe i prestanok na ~lenuvawe vo Partijata. Taa e vo nadle`nost na Centralnata disiplinska komisija sostavena od 5 ~lena. So Partijata upravuva Upraven odbor od 7 (sedum) ~lena. Vo soglasnost so vakvata opredelba se voveduva i stepenost na `albenata postapka.kuvaat na ~lenovite koi ne gi po~ituvaat odlukite i go naru{uvaat partiskiot ugled. Pretsedatel na MNP e Vladimir Stefanovski. (Isto ~len 11). Po konstituiraweto na Pretsedatelstvoto Upravniot odbor ima funkcija na izvr{en organ. Реализирањето на 123 . Osnoven princip na organizirawe na Partijata e teritorijalniot. Imeno prvostepen organ vo vodeweto na disciplinskata postapka e bide upravniot odbor. Pretsedatelstvo. (Isto. Najzna~ajnite odluki gi donesuva Pretsedatelstvoto i pretsedatelite na op{tinskite organizacii. 1990). „Народната демократска партија како мото на своите програмски определби го има реализирањето на колективните и индивидуалните права и слободи на албанскиот народ во Југославија. a vtorostepenosta e na Pretsedatelstvoto na NPM. Organizacionata struktura ja ~inat: 1. Upraven odbor. a registrirana na 1 avgust 1990 godina vo Tetovo. ~len 17. Vo izmenite na Statutot na Kongresot na MNP razrabotena e `albenata postapka i e predviden poseben organ nadle`en za `albenata postapka.

Албанците и други национални и етнички заедници кои живеат во неа" и нејзината решеност да „им се спротивстави на сите сили и тенденции на изградба на унитарна еднонационална македонска држава. автономија и национални права на Албанците во Прешево. Таа смета дека „решение на албанското прашање во просторите на бивша Југославија е признавање на Косово како самостојна и неутрална држава. со што го осиромаши неговото национално битие и ова битие 45 години го насочуваше кон панславизмот". рамноправните народи . несигурност и дестабилизација во Републиката и регионот".Македонците.ленинистичката филозофија и идеологија која албанскиот народ го отуѓи од верската компонента. Бујановац и Медвеѓе и во Црна Гора". Таа не се согласува со „уставно . Според неа „парламентот и владата се 124 . Таа се определува за тоа Република Македонија да се гради како независна. со партиски плурализам. пред сè.правната положба на Албанците" и „актуелниот Устав е главниот извор на националната и граѓанската нерамноправност. правна држава ослободена од оковите на болшевичко.глобалните национални права ќе биде сигурна платформа за реализирање на индивидуалните права на граѓанинот". суверена и демократска држава. спротивни на многунационалната реалност. (Политичка декларација на Собранието на НДП. 1990). донесен спротивно на волјата на албанскиот народ и неговите претставници". гарантирање на статусот на државотворен народ на Албанците во Република Македонија. Во конгресната резолуција од 1995 година . „без национална мајоризација и. кои тенденции секогаш ќе произведуваат криза. таа ја реафирмира програмска определба „Македонија да се дефинира како демократска и суверена држава на граѓаните. а не како граѓанин".марксистичко. со слободни демократски и парламентарни избори. Според неа „носител на државниот суверенитет во Република Македонија" треба "да биде албанскиот народ што живее во Македонија и тоа определен и именуван како национален колективитет.

rasna i verska omraza. економските. (Statut na NDP. protiv sozdavaweto na nacionalna. 125 . politi~kata. сакајќи на внатрешната и надворешната јавност да ги прикаже Албанците како опасен и дестабилизационен елемент за Македонија". ~len 9). za nau~en i tehnolo{ki razvitok.1995). za obrazovanie i {koluvawe na maj~in jazik na site nivoa spored evropskite normi i standardi.главни генератори на кризата и меѓунационалните тензии". Albanci i nacionalni i etni~ki grupi {to `iveat vo nejze. so pove}epartiski politi~ki sistem i so slobodni parlamentarni izbori. во која „и Председателот на Републиката. za navremeno i objektivno informirawe. za zabrzuvawe na integrativnite procesi vo ekonomskata. за да ја скријат својата неспособност и поразот во решавањето на политичките. инсценира конфликтни состојби. slobodna i ednakva upotreba na nacionalnite simboli pokraj dr`avnite. (Резолуција на Конгресот на НДП. }e se prevedat i na drugi jazici (~len 9). dr`avnata i me{ovitata sopstvenost. Taa e za pluralizam na privatnata. za nepovredivosta na teritorijalniot integritet protiv tendenciite za nasilno ru{ewe na pravniot poredok. za vra}awe na na{ite rabotnici privremeno vraboteni vo stranstvo i nivno integrirawe vo tatkovinata. potpolna ednakvost na jazicite na narodite. stavovite i zaklu~oci. po potreba. NDP javno ja propagira svojata Programa vnatre i nadvor od zemjata preku postojnite sredstva i preku tie {to samata }e gi osnova (~len 9). социалните. evropski i svetski ramki i za potpolna ednakvost na gra|anite vo pravata i dol`nostite. kulturnite i socijalni oblasti vo balkanski. za slobodna komunikacija na lu|eto i slobodno dvi`ewe na ideite i kapitalot. bez da se zemat predvid dr`avnite granici. монтира политички процеси против Албанците и го попречува развојот на демократските процеси. slobodno versko u~ewe i ispovest. Donesenite re{enijata. Celite i zada~ite na NDP se realizacija na pravoto na samoopredeluvawe na albanskiot narod vo prostorot na biv{a Jugoslavija. za pazarna ekonomija. образовните и други прашања. za Makedonija kako demokratska i suverena gra|anska dr`ava na ednakvi narodi: Makedonci. za sorabotka so site progresivni politi~ki partii i drugi asocijacii itn.

go verifikuva mandatot na ~lenovite na rakovodstvoto. Kongresot go svikuva Rakovodstvoto na NDP. a vo nego po funkcija se i ~lenovite na Rakovodstvoto. Kongresot gi ima slednite funkcii: razgleduva i usvojuva izve{taj za rabotata na partiskata struktura. se i ~lenovi na rakovodstvoto.Toa broi 80 ~lenovi. a verifikacijata na nivniot izbor e vo nadle`nost na Kongresot. Nego go so~inuvaat u~esnici. gi verifikuva partiskiot simbol i spisokot na kandidatite za pratenici. Kongresot e definiran kako najvisok organ na NDP. gi razgleduva i gi ocenuva partiskata aktivnost i razvitok. Vo strukturata na NDP prisutni se slednite partiski organi: a) Kongres b) Sobranie (bira pretsedatel. ^len se stanuva so popolnuvawe i potpi{uvawe na listot za za~lenuvawe (~len 12 st.Partijata se opredeluva deka e "otvorena za site gra|ani vnatre i nadvor od zemjata (~len 12). Spored ~l. razgleduva i drugi pra{awa. isto taka e sostaven proporcionalno na u~estvoto na ~lenstvoto vo organizacijata. ako toa dejstvuvawe e sprotivno na programskite opredelbi. potpretsedatel i sekretar. Kongresot odlu~uva so 1/2 od celokupniot broj na ~lenovite. po funkcija. so tajno glasawe izbira Pretsedatel. ~ij broj go utvrduva Rakovodstvoto so posebna odluka. 19 vo nadle`nosta na Sobranieto e dadena mo`nosta da svika vonreden kongres. ^lenot ima pravo da bira i da bide biran i "slobodno da go izrazuva misleweto okolu sekoe pra{awe. kako i nivnite izmeni i dopolnuvawa.14 i 15). Sobranieto se svikuva edna{ godi{no. ja razgleduva i donesuva Programskata platforma. koj se odr`uva edna{ na ~etiri godini (~len 16). potpretsedatel i sekretar) i v) Rakovodstvo od 13 ~lenovi. Sobranieto me|u dve zasedanija na Kongresot e najvisok organ na NDP. ^lenovite na Sobranieto.2). ~len 13. a osobeno. usvojuva izve{tai za finansiskoto rabo126 . Ovoj organ. ^lenstvoto prestanuva i so napu{tawe (Isto. proporcionalno vrz osnova na brojot na ~lenovite na organocite. nego go izbiraat ogranocite. Toj e "li~no odgovoren za svoeto javno eksponirawe. Toa gi razgleduva re{enijata i opredelbite na Kongresot. ^lenovite na Kongresot gi biraat razgranocite. donesuva Statut i Programa. go verifikuva mandatot na ~lenovite na Sobranieto.

obavuva odredni finansiski i administrativni dejstvija (~l. imenuva i drugi komisii. 28). Potpretsedtalot e definiran kako funkcija koja mu pomaga i vo otsustvo go zamenuva pretsedatelot (~l. Mandatot na ovoj organ e ~etiri godini. se gri`i i e odgovoren za sproveduvaweto na statutarnite i programskite zada~i i vo sorabotka so sekretarort i drugite ~lenovi go podgotvuva. go organizira sproveduvaweto na odlukite na organite i dr. inicira razgleduvawe na aktuelnite pra{awa od politi~kiot. svikuva i rakovodi so Sobranieto. mu pomaga na pretsedatelot za harmonizacija na rabotata na site sektori. ja sledi rabotata na pratenicite i dava upatstva za nivnata rabota vo Parlamentot. Toj ja pretstavuva i zastapuva NDP. Spored Statutarnite odredbi zada~ite na ovoj organ mo`at da se definiraat na sledniot na~in: gri`a za osnovnata realizacija na programskite i statutarnite opredelbi. izbira upraven sovet. vr{i anga`irawe na ~lenovi za partiski obvrski.tewe i vr{i drugi raboti utvrdeni so statutarnite dokumenti na organizacijata. Upravniot sovet e operativen organ na Rakovodstvoto 127 . 27). Sekretarot na organizacijata e lice koe raboti profesionalna i pravna rabota. ja ocenuva rabotata na ogranocite i nivnoto anga`irawe vo sproveduvaweto na partiskata politika. re{ava za sorabotka so drugite partii vo zemjata i stranstvo. da gi o`ivee ideolo{kite opredelbi i sprovede re{enijata na Sobranieto. Vo sostavot na ovoj organ se i pretsedatelot. re{ava za otstranuvawe na negativnite pojavi vo ogranocite i im dava upatstva za natamo{na aktivnost. ekonomskiot i dr`avniot `ivot vo vnatre{ni i me|unarodni ramki. Razgaranocite se zastapeni vo rakovodstvoto proporcionalno na brojnosta. Vo Statutot posebno se utvrdeni zada~ite na Pretsedatelot na Partijata. donesuva normativni akti. potpresedatelot i sekretarot koi so tajno glasawe se biraat na sednica na Sobranieto. Tie se biraat na sednici na Sobranijata na ogranocite i pretsedatelite na ogranocite. ja razgleduva i usvojuva periodi~nata i zavr{nata smetka. Rakovodstvoto e najvisok organ me|u dve zasedanija na Sobranieto i se sostoi od 13 ~lenovi ~ij mandat go verifikuva Sobranieto. imenuva statutarna i nadzorna komisija od po 7 ~lenovi.

donesuva normativni akti i drugi pra{awa. Upravniot sovet e peto~len operativen organ na rakovodstvoto Podogranokot. Podogrnokot na organiziran na~in razviva direktni kontakti so naselenieto za doizgradba i artikulacija na nogovata politi~ka volja kako i fakti~ka realizacija na programskite i statutarnite opredelbi na Partijata. Sobranieto i Kongresot. predlaga i verifikuva kandidat za op{tinski sovetnik. izbira privremeno rakovodstvo od 7 ~lenovi. Ogranokoot se formira na konstitutivno sobranie. Zada~ite na ogranokot se definirani na sledniot na~in: go verifikuva mandatot na ~lenovite na Sobranieto. koi gi imenuva i otstranuva rakovodstvoto na Partijata (~l. Ovoj organ rakovodi so ogranokot. predlaga kandidati za pratenik. imenuva soveti i komisii ~ii zada~i gi definira so formiraweto. gi izbira ~lenovite na Rakovodstvoto. predlaga ~lenovi za rakovodstvoto na NDP. Toa se sostoi od 60 ~lenovi koi se izbiraat od strana na podogranocite. Tie so neposredni tajni izbori izbiraat Rakovodstvo od 7 ~lenovi. dodeka podogranokot se organizira vo selata ili nekolku naselbi na gradot. Na sednicite na Rakovodstvoto sekoga{ prisustvuva pretstavnik na Rakovodstvoto na NDP. so prethodna soglasnost na Rakovodstvoto na ogtranokot. izbira rakovodstvo. Ogranokot se organizira vo ramkite na gradot. Osnoven oblik na organizacija se ogranocite i podogranocite.sostaven od 7 ~lenovi. 128 . Rakovodstvoto na ogranokot broi 7 ~lena i se bira so tajno glasawe. so ednogodi{en mandat. kandidira ~lenovi za Kongresot i Sobranieto na Partijata. Podogranokot predlaga ~len na Sobranieto na ogranokot. u~estvuva vo nadgardbata na partiskata politika.30). Narodnata demokratska partija se organizira vrz osnova na teritorijalniot princip i formira organizacii vo zemjata ili von nea. so najmalku 30 ~lenovi. imenuva upraven sovet od 5 ~lenovi. Konstitutivnoto sobranie so javno glasawe. se konstituira na Sobranie na koe u~estvuvaat najmalku 15 ~lenovi. sovetnik. Sobranieto na ogranokot e najvisok organ na ogranokot. donesuva politi~ki odluki. sproveduva re{enija na sopstvenite i povisokite organi. donesuva normativni i drugi akti. Za osnovaweto na ogranokot e potrebna prethodna soglasnost na Rakovodstvoto.

Pozicijata na partiskite organi. sproveduvaweto na re{enijata na Sobranieto. posebno od aspekt na sproveduvaweto na programskite i statutarnite opredelbi. Visinata na~lenarinata se opredeluva od Rakovodstvoto na NDP. osobeno na centralnite. dobrovolni prilozi. Pri toa za partiskata i disiplinskata odgovornost ne stanuva zbor. Pretsedatel na Narodnata demokratska partija be{e Ilijaz Halimi. ja koncentriraat mo}ta vo Rakovodstvoto i negovata obvrska da ja "ocenuva aktivnosta na ogarnocite i podogranocite. Rakovodstvoto i upravniot sovet im davaat "upatstva na ogranocite za realizacija na politikata na NDP". Vo toj pogled se ostava prostor za slobodno politi~ko dejstvuvawe i procenka na rakovodnite organi. Nerazraboteniot mehanizam na disiplinska i partiska odgovrnost ja profilira ovaa partija vo organizacija od otvoren tip so pretpostavki za realizacija na na~elnoto stanovi{te spored koe ~lenot "slobodno go izrazuva misleweto okolu sekoe pra{awe". So ogled na toa {to vo partiskata struktura postoi visok stepen na reducirana samostojnost na poniskite organi.Sredstvata Partijata gi obezbeduva od ~lenarina. Partijata sorabotuva so drugi progresivni i demokratski partii od zemjata i stranstvo i }e se za~leni vo site asocijacii koi imaat streme` za demokratizacija na dr`avata i politi~ki pluralizam. Stranka na Jugoslovenite vo Makedonija (SJM) 129 . Statutarno pra{aweto na odgovornosta se re{ava na toj na~in {to se utvrduva eden na~elen stav spored koj ~lenot "li~no odgovara za svoeto javno nastapuvawe" osobeno ako taa e "vo sprotivnost so programskite opredelbi#. Vo 1997 godina so odluka na Kongresot Narodnata demokratska partija se zdru`i so Partijata za demokratski prosperitet na Albancite vo nov politi~ki subjekt Demokratska partija na Albancite. ekonomski dejnosti i od drugi izvori. a osobeno na podogranocite poka`uva deka se raboti za organizacija koja ima visok stepen na centralizacija koja nu`no ja ograni~uva inicijativnosta i samostojnosta na ~lenstvoto vo niv.

економекото и културното разединување на Југославија. економските и културните интереси и погледи на граѓаните кои. порастот на меѓунационалната нетрпеливост и опасноста од граѓанската војна која. Taa e "politi~ka organizacija koja dejstvuva samostojno na politi~kata scena vo Makedonija i Jugoslavija i e podgotvena da gi koristi site mo`ni sredstva vo politi~kata borba za ostvaruvawe na sopstvenata programa# (Stranke u Jugoslaviji. Странката ги обединува припадниците на сите југословенски народи и народности кои остварувањето и заштитата на своите лични и заеднички права ги гледаат во рамките на правната држава Југославија како федеративна заедница. без оглед на националната и верската припадност. од причина што таквите делби се . истовремено £ прилаѓаат на Југославија и кои сметаат дека е тоа едно природно и неразделно единство.невозможни. 191). Просторот во кој живееме е до тој степен измешан и дислоциран. 1990. И во таа смисла порачува: "оние кои се залагаат за такви делби работат против историските интереси на сопствениот народ или народност. националистичките страсти и нивните закани.Strankata na Jugoslovenite na Makedonija e osnovana na 25 maj 1990 vo Skopje. Таа не е наднационална. од ден на ден. а сето 130 . Во својата изборна прокламација оваа организација се дефинира како "политичка организација која ги обединува сите граѓани коишто се изјасниле или се чувствуваат како Југословени. str. Имено. Основните мотиви на промоторите на оваа политичка опција се спречување на "политичкото. сите оние кои имаат чувство дека му припаѓаат на југословенското општество. туку повеќенационална партија која ги обединува политичките. постанува сè пореална. Најрадикалното решение на секое одделно национално прашање е возможно само во рамките ка Југославија". што никакви територијални и етнички делби не се возможни". припаѓајќи £ на својата нација. претставниците на оваа партија оценуваат дека "во Југославија со никакви нови делби и распределби не може да се решава националното прашање.

Taa e za izgraduvawe na op{testvo na socijalnata pravda i humanizmot. писмо. Osnovnite celi i zada~i na Partijata se definirani kako "politi~ka borba za reintegracija na Jugoslavija vo moderna federativna pravna dr`ava". potoa zalagaweto za demokratski socijalizam. "почитување на внатрешните граници на Југославија и на нејзините конститутивни делови". При тоа тие се определуваат за следните начела од кои ќе се раководат во своето дејствување. (Stranke u Jugoslaviji .тоа е во целосна спротивност со интеграционите процеси во Европа и потребата за цивилизирано и толерантно меѓусебно живеење". што. да се вклучи во Европските интеграциони процеси како федеративна Југославија". ќе значи "придонес и залагање територијално единствена Југославија. str. 191). pazarna ekonomija i ramnopravni oblici na sopstvenost. za pogolema op{testvena gri`a kon mladite i za iskorenuvawe na narkomanijata. потоа. негува и заштитува своето културно и традиционално наследство и да го развива сопствениот јазик. kako i za pluralisti~ka Makedonija i Jugoslavija. според постојните геополитички граници и уставни решенија врз одлуките и принципите на АВНОЈ. култура и уметност. без оглед на нивниот број или територијална распространетост и за заедница во која човекот како припадник на еден народ или народност има природно и суверено право да го почитува. според нив. Идната државна заедница ја проектираат како средина "во која нема место за исфорсирани парцијални интереси на одделни народи или народности. во која никој нема право да ја загрозува автономноста и идентитетот на другиот граѓанин и човек" (Изборна програма на СЈ. 191). Vo nea ~lenuvaat "site onie koi se izjasnile kako Jugosloveni vo nacionalna smisla ili koi se ~uvstvuvaat kako Jugosloveni bez razlika na nivnata nacionalna verska ili druga pripadnost#. Како најприоритетно е почитувањето "на територијалната целосност на меѓународно признатите граници на Југославија". Taa se zalaga za soodvet131 . za op{testvo vo koe `enata }e bide potpolno emancipirana i ramnopravno }e u~estvuva vo politi~kiot i javniot `ivot.isto. (Isto str. 1990).

Mo`ebi. СКМ . SKM -Partija za demokratski promeni (SKM-PDP) Sojuzot na komunistite Partija za demokratska preobrazba programskata koncepcija ja temeli na Platformata donesena na 10 Kongres na SKM: "SKM vo borbata za demokratski i socijalisti~ki razvoj i za pobogat `ivot" (Dokumenti od 10 Kongres na SKM. tuka bi mo`elo da se baraat del od pri~inite za nejzinoto zamirawe i gubewe od politi~kata scena vo Republika Makedonija. za parlamentaren pove}epartiski sistem. a negovata Izborna programa e dokument koj. 1990). Partijata na Jugoslovenite vo Republika Makedonija e me|u retkite politi~ki partii koja vo osnova~kiot akt nema{e ekspliciten stav za prifa}aweto na novata vrednosna matrica.na populaciona politika i e za nezavisen pravosuden sistem. poradi {to }e vleguva vo koalicii so partiite od centarot i leva orientacija. самостојна политичка партија. kako i za denacionalizacija na obrabotlivoto zemji{te i za negovo vra}awe na porane{nite sopstvenici. како организација која припаѓа на европската левица. односно како "партија што ја започна демократската преобразба на македонското општество". Притоа таа се декларира дека извршила радикален раскин со "комунистичко-болшевичкиот модел на партија. Својата програмска ориентација ја темели "врз потв132 . za dezideologizacija na op{testvoto.Партија за демократска преобразба. str 192). vo osnova . go izrazi noviot partiski identit. no ne na onie koi so sudska odluka se proglaseni za voeni zlostornici ili sorabotnici na neprijatelot vo NOB. Pretsedatel na Strankata na Jugoslovenite vo Makedonija be{e Milan \ur~inov. za slobodata na pe~atot. Partijata na Jugoslovenite se smeta za partija od levata orientacija neposredno bliska do centarot. radioto i televizijata. во изборната програма се дефинира како модерна. (Isto. доктринерската затвореност и монополската позиција во општеството".

укажува дека "принципите на доброволност. дека членувањето е доброволно. "соработка и дејствување со демократските партии во земјата. ovaa politi~ka partija destvuva pod ova ime. a e registriran na 5 juli 1990 godina kako politi~kata partija koja dejstvuva na podra~jeto na Makedonija. od 11 juni 1990 godina. СКМ-ПДП целосно се отвора кон младите. Оваа политчка групација им се обраќа на "сите што ја прифаќаат" нејзината "програма. со кои програмски" е близок "врз определбите за демократски социјализам. 1990). туку да мисли слободно и да работи во интерес на остварувањето" на програмата и за доброто на сите. 133 . целосна национална рамноправност и модерна сојузна држава. (Изборна програма на СКМ-ПДП. националната и верската припадност". Таа се декларира дека е организирана врз демократски начела. нивните иницијативи и мислења што има намера да ги анимира и низ Младинскиот форум.рдените вредности на науката и културата и врз искуствата на македонското револуционерно и прогресивно движење и современото европско социјалистичко движење". независно од класно-социјалната. при што е загарантирано правото на малцинско мислење. SKM-PDP e formiran so odluka na Pretsedtalstvo na SKM. S¢ do Kongresot od 20 april 1991 godina. Na ovoj sobir ~lenstvoto na SKM-PDP re{i da go promeni imeto na partijata vo Socijaldemokratski sojuz na Makedonija. Претседател на СКМ-ПДП беше Петар Гошев. со политика што се потпира врз осведочените и општоприфатените демократски принципи. Специфичен е ставот според кој членство во оваа организација "не постои за да се дисциплинира. Како партија на демократската преобразба. организациона самостојност и рамноправност" се претпоставка за отвореност.

kako i na drug na~in {to mu se primereni na demokratskoto ureduvawe kaj nas. razvivawe na Makedonija kako suverena. razvivawe na pluralisti~ko. obezbeduvawe na site ~ovekovi prava na Makedoncite vo sosednite zemji i razvivawe na postojana kulturna i duhovna komunikacija so niv i so iselenicite. demokratska i pravna dr`ava. preku sorabotkata so drugi politi~ki i nepoliti~ki organizacii. 1991). социјалната правда и достоинството на човекот". Socijaldemokratskiot sojuz dejstvuva preku svoite organizacii. Vo programskata deklaracija usvoena na Vtoriot kongres na SDSM toj se definira kako "политичка партија која ги прифаќа современите начела на социјалдемократијата засновани врз економската и општествената ефикасност и врз етичките принципи на европскиот хуманизам. razvivawe na ekonomska demokratija i ostvaruvawe na pravata na rabotnicite. pravedno i solidarno op{testvo na demokratski socijalizam.preku poedine~nata aktivnost na svoite ~lenovi. Народноослободителната борба. Неговата програмската ориентација "се темели врз потврдените вредности и позитивните традиции и искуства на македонскиот народ стекнати во неговата вековна борба за национална и социјална слобода. (Statut na SDSM. organi i tela. документите на АСНОМ. na negovoto dostoinstvo i na negovite osnovni prava i slobodi.Социјалдемократски сојуз на Македонија (СДСМ) Socijaldemokratskiot sojuz na Makedonija vo Statutot se definira kako "samostojana politi~ka partija na slobodni i odgovorni ~lenovi koi dejstvuaat poradi ostvaruvawe na slednite politi~ki na~ela i celi: celosno po~ituvawe na ~ovekot. preku razni vidovi vlijanie na javnoto mislewe. ostvaruvawe na nacionalna i socijalna emancipacija na gra|anite. уставно-правниот континуитет на македонската држава како суверена и независна Република Македонија 134 . razvivawe na evropska orientacija na Makedonija i na Jugoslavija i neposredno vklu~uvawe vo evropskite integracioni procesi. крунисани со Крушевската Република и Крушевскиот манифест. Антифашистичкото движење.

националната. Во таковото општество е обезбедена слободата. otvorenost kon svetot. самоиницијативност. Како современа политичка партија тој се определува за слободно. односно изградба на систем што ќе создава услови за социјална сигурност и достоинство на човекот. Тој како партија е отворен кон сите луѓе што мислат. политичкиот и културниот живот. pravna i zakonska ednakvost vo dr`avata. На Третиот конгрес (6-Февруари 1999 година) СДСМ утврдува Платформа за дејствување во која.од 8 септември 1991 година". nacionalniot identitet na makedonskiot narod. бидејќи без неопходната солидарност нема хумано општество. (Programska deklaracija na SDSM. определбата за општество во кое ќе владеат правото и еднаквоста пред законот и свеста дека без тоа нема правна држава и демократија. 1995). Оттаму. Слободата значи целосно изразување на човековата личност и одговорно учество во стопанскиот. со неговата индивидуалност. правдата и солидарноста. И солидарноста значи развиена социјална држава. самостојно избираат и демократски се определуваат. независно од социјалната. Правдата значи еднакви животни услови и можности на луѓето. верската и друга припадност. dobrite me|uetni~ki odnosi i razvivaweto na identitetot na nacionalnostite. ги реафирмира темелните вредности и ориентации за: demokratija. sloboda i ~ovekovi prava. солидарно и општество втемелено врз принципите на социјалдемократијата. пак. заснована врз правата и слободите на човекот". nezavisnosta i suverenosta na Makedonija. socijalna funkcija na dr`avata. праведно. 135 . како и за "целосно ослободување на човекот како единка. Врз основа на тоа се определува дека "партијата е отворена за соработка и заедничко дејствување со сите демократки партии за остварување на заедничките цели". Основна цел на Социјалдемократскиот сојуз на Македонија е "да ја гради Република Македонија како демократска и развиена правна држава. творештво и одговорност". solidarnost vo op{testvoto. nezamenliva uloga na pazarniot mehanizam.

za za~uvawe na mirot i stabilnosta na dr`avata i op{testvoto i za harmonizacija na me|uetni~kite odnosi. tuku. Vo toj kontekst e zna~ewto na kulturata kako "eden od klu~nite elementi vo za~uvuvaweto i razvojot na na{iot kulturen i nacionalen identitet# i kako "eden od stolbovite na makedonskoto op{testvo#.Ovie vrednosti treba da se razrabotuvaat vo praktikata i za niv da se bara poddr{ka kaj po{irokata struktura na naselenieto. Za ostvaruvawe na vakvata op{ta vizija Socijaldemokratskiot sojuz na Makedonija e za dovr{uvawe na "procesot na izgradba na pluralnata demokratija i striktnoto po~ituvawe na individualnite ~ovekovi prava" za dovr{uvawe na "reformata na politi~kiot sistem i ekonomskata stvarnost". 136 . za {to se neophodni "u{te pokoreniti i podlaboki reformi vo obrazovniot i zdravstveniot sistem#. nivno harmonizirawe vo vakviot op{testven model. zdravstvenata sostojba i pristapot do lekuvaweto na gra|anite i podigaweto na op{toto nivo na znaewe kaj naselenieto#. preku otvorawe na proces na zabrzuvawe na "stapkata na rast na makedonskata ekonomija i namaluvawe na visokata nevrabotenost#. naprotiv. prosledena so edna nova socijalna demokratija za site#. zdravstvoto. Me|u prioritetite na SDSM se i "obrazovanieto. osobeno vo oblasta na penziskiot sistem. mora da se pro{iruva i diversificira i po etni~ka osnova. urbanizacija i izgradbata na stopanska. preku zgolemeno investirawe i odr`liv porast na `ivotniot standard za makroekonomskata stabilnost. kaj niskite i srednite socijalni sloevi i nezavisnite profesii {to ne podrazbira isklu~uvawe od poddr{kata na povisokite socijalni sloevi. Posebno e akcentirana gri`ata i za{titnata funkcija na dr`avata. a pred s¢. za da se vospostavi "edna nova socijalna ramnote`a vo Makedonija. Periodot na tranzicijata e prosleden so socijalni raslojuvawa i vlo{ena ekonomska sostojba na naselenieto i na sekoj poedinec za{to e istaknata uloga terba da ima dr`avata i nejzinata socijalna funkcija. soobra}ajna i druga infrastruktura. Ovaa poddr{ka. isto taka. Vo prioritetite na ovaa Partija se ekonomskite i socijalnite problemi. Vo taa smisla razvojeot e necelosen bez efikasna ekolo{ka za{tita.

Odlukata na op{tinskoto pretsedatelstvo e kone~na. dogradba na nezavisnosta i efikasnosta na sudstvoto. da bide kandidat na partiskite listi. Pravata i obvrskite na ~lenot se definirani kako pravo da u~estvuva vo gradeweto i ostvaruvaweto na partiskata politika. ^lenuvaweto vo SDSM prestanuva: a) so istapuvawe. zacvrstuvawe na bezbednosnata i odbranbenata sposobnost na Makedonija i se pogolemo integrirawe vo Evropskata unija i NATO#. osobeno vo slu~aj na povreda na negovite prava poradi ~lenuvaweto vo nea. a vo funkcija na vra}aweto "na ugledot vo dr`avata kako najvlijatelna politi~ka partija. da izbira i da bide izbran vo site partiski organi. Podnositelot na pristapnicata ima pravo na `alba dokolku ne bide verifikuvano negovoto pristapuvawe. da prima solidarna pomo{ vo soglasnost so nejzinite posebni akti.Ostvaruvaweto na prioritetite vo razvojot e nemo`no bez natamo{en razvoj na ~ovekovite prava. organizaciono i kadrovski da se konsolidira#. redovno da bide informiran za nejzinite aktivnosti i kriti~ki da se osvrnuva kon niv. b) od denot koga }e podnese ostavka ili v) so isklu~uvawe. predlozi i stavovi so koi ostanuva vo malcinstvo pri raspravata i da insistira na nivno povtorno razgleduvawe koga }e oceni deka se sozdale uslovi za toa. i implemantacijata na evropskite standardi na ova pole. so najgolema doverba me|u glasa~ite#. da go izdvoi sopstvenoto mislewe. Posebno vnimanie zaslu`uvaat opredelbite na SDSM za negovata podgotovenost za narednite predizvici i "soodvetno na toa programski. kako i redovno da dava materijalna poddr{ka vo vid na ~lenarina. da ~lenuva samo vo edna od mesnite organizacii i samostojno da prezema inicijativi koi ne se sprotivni na statutarnite i programski dokumenti. ^lenot mo`e da bide isklu~en dokolku istovremeno ~lenuva vo drugi 137 . Mesnata organizacija na prviot sostanok go verifikuva pristapuvaweto. prilozi i drugi oblici na pomo{. bez "celosna reforma na dr`avnata uprava. ^len na SDSM mo`e da bide sekoj polnoleten gra|anin koj dobrovolno }e potpi{e pristapna izjava i koj gi prifa}a odredbite na Statutot i Programskata deklaracija. svojata aktivnost da ja izvr{uva soglasno Statutot.

vo soglasnost so polo`bata na ~lenot vo niv. klubovi) i akcioni oblici na dejstvuvawe na mesnite organizacii. sekretarijat od 5 ~lena i blagajnik. Mesnite organizacii koi imaat pomalku od 20 ~lenovi izbiraat samo pretsedatel i blagajnik na organizacijata. Mesnata organizacija e oblik na povrzuvawe na site ~lenovi na opredelena mesna zaednica. ^lenot ima pravo da se `ali do Centralniot odbor. Mesni organizacii. Vo ramkite na teritorijalnata organiziranost na Partijata na op{tinsko i republi~ko nivo. Republi~ka organizacija. sekcii. Konstatiraweto na prestanokot na ~lenstvoto e vo nadle`nost na organizaciite i organite.politi~ki partii i dokolku kako pratenik vo Sobranieto R. Odluka za osnovawe na mesna organizacija donesuva pretsedatelstvoto na op{tinskata organizacija na SDSM po barawe na najmalku 5 ~lenovi. Negovata odluka e kone~na. Op{tinski organizacii. Na izboren sostanok ~lenovite na mesnata organizacija biraat pretsedatel. I so ovie izmeni `albenata postapka zavr{uva vo Centralniot odbor. so odluka na nadle`nite organi. 3. Na Tretiot kongres na SDSM e utvrdeno deka ~lenuvaweto vo organizacijata prestanuva so istapnica ili so konstairawe na prestanokot na ~lenstvoto. Odluka za isklu~uvawe od ~lenstvo donesuva pretsedatelstvoto na op{tinskata organizacija ili Centralniot odbor. Osnoven princip na organizirawe na SDSM e teritorijalniot. {to e istovremeno i minimalniot broj ~lenovi za osnovawe na mesna organizacija. ^lenstvoto na SDSM e organizirano vo slednite oblici na dejstvuvawe: 1. Vo akciite na SDSM mo`at da sorabotuvaat i partiskite simpatizeri. mo`at da se organiziraat interesni oblici na organizirawe na ~lenstvoto (aktivi. Makedonija ili odbornik (sovetnik) vo op{tinskoto sobranie ja kr{i programskata orientacija. Organizaciona struktura i organi SDSM. no bez pravo na odlu~uvawe. koi po povik mo`at da u~estvuvaat i na sednicite na partiskite organi i tela. 138 . Mesnata organizacija e oblik na gradewe na politi~kata volja na SDSM i na ostvaruvawe na pravata i obvrskite na ~lenovite utvrdeni so statutarnite akti. Podra~jeto na dejstvuvaweto na mesnata organizacija se opredeluva so odlukata na nejzinoto osnovawe. 2. naselba ili naseleno mesto.

Taa se svikuva najmalku edna{ godi{no.. Organi na op{tinskata organizacija se: 1. Zadol`itelno se svikuva pred lokalnite izbori so cel da se utvrdat kandidati za u~estvo na niv. ~lenovi na nadzorniot odbor i delegati za konferencijata na SDSM. Op{tinskite organizacii se oblik na povrzuvawe na mesnite organizacii odsnosno na ~lenstvoto od podra~jeto na op{tinata. Pretsedatelstvo.На Третиот конгрес на СДСМ е определно месната организација да се формира во секое изборно место. понагласено ја свртува оваа политичка организација кон граѓаните и нивното вклучување во изборниот процес. donesuva odluki za osnovawe na interesnite oblici na dejstvuvawe i rasprava za drugi pra{awa utvrdeni so delovnik za rabota (Statut na SDSM. Pretsedatel i 4. Ваквата определба. Konferencijata e najvisok organ na op{tinskata organizacija. Odluka za osnovawe i prestanok na dejstvuvawe na op{tinskata organizacija donesuva Centralniot odbor. 3. gi svikuva i rakovodi so sednicite na op{tinskata konferencija i u~estvuva vo gradeweto na politiktata na SDSM. kako i po izborite poradi analiza na izbornite rezultati. Pretsedatelot ja pretstavuva i zastapuva op{tinskata organizacija. izbira pretsedatel. Ovoj organ rakovodi so op{tinskata organizacija me|u dve konferencii i se gri`i za izvr{uvawe na na odlukite na Konferencijata i na povisokite organi. ~lenovite na pretsedatelstvoto i nadzorniot odbor i odreden broj na delegati od mesnite organizacii. Pretsedatelstvoto na op{tinskkata organizacija go so~inuvaat Pretsedatelot na konferencijata i 11-17 ~lenovi. Nea ja ~inat odbornicite (sovetnicite) na SDSM vo op{tinskoto sobranie. 139 . 1991. 2. Nadzoren odbor. Во такви услови. Toa od svoite redovi bira sekretar. таа се профилира како политичка партија со нагласени изборни функции. So negova odluka op{tinskite organizacii mo`at da se povrzuvaat vo gradski i regionalni zaednici. dava politi~ki ocenki i potvrduva politi~ki stavovi. utvrduva kandidati za organite na lokalnata samouprava i razgleuva drugi pra{awa. несомнено. Konferencija. pretsedatelstvo. Konferencijata u~estvuva vo gradeweto na politikata i ostvaruvaweto na programskite opredelbi i statutarnite principi.

предвиден е институтот Вонреден конгрес. да го менува и утврдува организациониот модел преку донесувањето на Статутот. (3) Gradski odbor. Konferencijata e najvisok forum na SDSM.~len 9 i 26). Pretsedatel. (4) Pretsedatelstvo i (5) Nadzoren odbor. Organi na republi~kata organizacija se: 1. Na Tretiot kongres na SDSM vo strukturata e vklu~ena i Gradskata organizacija.Toj ja ocenuva staturtarnosta na aktite i odlukite. Извесни измени во организационата структура настануваат на Вториот конгрес на СДСМ. г) Надзорен одбор. Во статутарните решенија од Третиот конгрес. Nadzorniot odbor na op{tinskata organizacija se sostoi od 5 ~lena. Centralen odbor i 4. Konferencija (forum). б) Конференција. Taa se svikuva najmalku edna{ godi{no so odluka na Centalniot odbor. да ја оценува работата на органите и организациите преку разгледувањето на извештајот за нивната работа. (2) Pretsedatel. се одржува еднаш на четири години. На Третиот конгрес на СДСМ во органите на републичката организација се дефинирани следните органи: а) Конгрес – конвенција. в) Пртетседател на Партијата. a sekoja ~etvrta godina se sostanuva na izborna sednica (Isto. да избира раководство. (а на Вториот конгрес и потпретседатели). ja kontolira finansiskata i delovnata aktivnost na organizacijata i podnesuva izve{taj za svojata rabota. Taa e "oblik na organizirawe i dejstvuvawe na ~lenovite na SDSM na teritorijata na grad Skopje#. г) Секретар на Партијата. Nadzoren odbor. 2. кога во органите на партијата се дефинираат следните органи: а) Конгрес. Секретар и Надзорен одбор. Пртетседател. б) Централен одбор. Конгресот е дефиниран како највисок орган на Партијата кој. д) Претседател и потпретседател на Партијата и ѓ) Секретар на Партијата. по правило. Негова задача е да ја утврдува физиономијта на политичкото дејствување на Партијата за наредниот мандат преку донесување на програма за работа. в) Централен одбор. 140 . 3. Nejzini organi se (1) Konferencija.

institutot Konferencija e napu{ten. (Statut na SDSM. rakovodi so nea me|u sednicite na nejzinite organi. izbira ~lenovi na Pretsedatelstvoto izbira pretsedatel i ~lenovi na Sovetot. so ogled na izbornite rezultati. bira Pretsedatel na SDSM. Konvencijata se svikuva "zadol`itelno pred parlamentarnite i po pretsedatelskite izbori poradi utvrduvawe na kandidati za izborite i po parlamentarnite. pretsedatelskite i lokalnite izbori poradi analiza na izbornite rezultati i izjasnuvawe za doverba vo organite na SDSM. Na Tretiot kongres. ~lenovite na Centralniot odbor. Toga{ toj zasedava kako Konvencija. utvrduva izborna Programa. Vo negova nadle`not se i pra{awata svrzani so donesuvawe na "odluki za osnovawe na interesni oblici na organizirawe na republi~ko nivo". Isto taka. Konferencijata donesuva i vr{i izmeni i dopolni na Programata i Statutot. utvrduva kandidati za u~estvo na parlamentarnite izbori. re{ava po odlukite na pretsedatelstvata na op{tinskite organizacii. pretsedatelite na op{tinskite organizacii i po eden delegat na opredelen broj ~lenovi na op{tinski organizacii i interesovni oblici na organizirawe utvrdeni so odlukata za svikuvawe na konferencijata. Centralniot odbor na SDSM go so~inuvaat 50 ~lenovi {to gi izbira Konferencijata i Pretsedatelot. odobruva izve{taj za rabotata na organite me|u dve sednici.~len 34). za 141 . Taa zada~a mu e doverena na Kogresot. (odnosno me|u dva kongresi) i se gri`i za izvr{uvaweto na odlukite na Konferencijata (na Kongresot). Pretsedatelot ja pretstavuva i zastapuva Partijata. ~lenovi na Centralniot i Nadzoren odbor i rasprava za drugi pra{awa. izbornata funkcija na ovoj organ mu e doverena na Kongresot. donesuva odluki za osnovawe na interesni oblici na organizirawe i drugi pra{awa od negova nadle`nost. toj im predlaga kandidati na Kongresot-Konvencija za izbor na pratenici vo Sobranieto na Republika Makedonija. dava politi~ki ocenki i utvrduva politi~ki stavovi. Toj e najvisok organ. Konfrencijata ja so~inuvaat pratenicite vo Sobranieto na Republika Makedonija. Po Vtoriot kongres. rakovodi so nea me|u dve konferencii. gi svikuva sednicite na Centralniot odbor i na Pretsedatelstvoto. Po Tretiot kongres. 1999. Centralniot odbor izbira i funkcija potpretsedatel na Partijata. ~len 46).

SDSM organizira izdava~ka dejnost koja opfa}a: izdavawe knigi. Pretsedatelstvoto na Centralniot odbor e politi~ko-izvr{en organ koj u~estvuva vo gradeweto i izrazuvaweto na politkata na SDSM. Parlamentarnata grupa ja ~inat pratenicite izbrani za Sobranieto na Republika Makedonija. (Isto. Osnovna zada~a na Sovetot e na Konferencijata (Kongresot) i na Centralniot odbor da im pomogne vo zazemaweto na stavovi za pra{awa od strate{ka va`nost za rabotata i partiskoto dejstvuvawe. kako i nau~no-istra`uva~ki organizacii (Isto. ~len 58). ^lenovite na Sovetot ne mora da bidat ~lenovi na SDSM. Vo nego mo`at da ~lenuvaat i ~lenovi i simpatizeri. Centralniot odbor mo`e da donese odluka za raspu{tawe na oblik na organizirawe na SDSM poradi celosno prestanuvawe na negovata rabota ili smaluvawe na obemot na dejnosta so {to ne se ostvaruvaat programskite statutarnite i politi~kite celi na Partijata. kulturni i javni rabotnici. sostaveno od 30-40 istaknati nau~ni.pretsedatel na dr`avata i kandidati za vnatre{no-partiskite izbori (^len 51). dava tolkuvawe na Statutot me|u dve sednici na Konferencijata (Kongresot) i podonesuva izve{taj. a mo`e da osnova radio i televizija. Taa dejstvuva vo soglasnost so pravilata za rabota. gi obrabotuva pra{awata na vnatre{nata organizacija i kadrovskite pra{awa i e odgovorno za sproveduvaweto na profesionalnite raboti i drugi obvrski od ostanatite oblasti na dejstvuvawe. vesnici. a toj e dol`en da gi razgleda site pra{awa koi pred nego gi postavuva Parlamentanata grupa (Isto. gi realizira zaklu~ocite i stavovite na povisokite organi. ~len 50 i 51). Pretsedatelot (koordinatorot) na parlamentarnata grupa go izvestuva Centralniot odbor. 142 . Nadzorniot odbor se sostoi od 9 ~lenovi. Toj ja nadgleduva finansiskata i delovnata aktivnost na Partijata i na site nejzini oblici na organizirawe. ~len 41). ja ocenuva statutarnosta na aktite i odlukite. Mladinskiot demokratski forum (podocna Socijaldemokratska mladina na Makedonija)e samostojna organizacija na mladite koja gi prifa}a i ostvaruva programskite dokumenti na SDSM. Sovetot na Partijata e sovetodavno telo na SDSM. spisanija i drugi javni glasila.

{to zaedno so emotivniot pristap. Taa vo strukturata na partijata ima obezbedeno statutarna obvrska za zadol`itelno 20% prisustvo vo organite. mladinskata organizacija e pogodno sidro vo vnatrepartiskite odmeruvawa. na~inot na promocijata na kadrite vnatre vo mladinskata organizacija. isto taka. Vo slu~aj na otpovikuvawe. Socijalisti~ka partija na Makedonija (SPM) Socijalisti~kata partija na Makedonija e politi~ka partija koja e direkten naslednik na Socijalisti~kiot sojuz na rabotniot narod na Makedonija. Osnovnite programski opredelbi 143 . neposredno se bori za osvojuvawe na vlasta. ja pottiknuva praktikata na interesno promovirawe. Finasiraweto na SDSM se ostvaruva od partiska ~lenarina. odnosno preku svoi pretstavnici }e vr{i demokratska kontrola vrz nea i }e vlijae vrz formiraweto na javnoto mislewe. a na 14 septemvri 1990. funkcijata prestanuva vo momentot na objavuvaweto na rezultatite od glasaweto za otpovikuvawe. SPM e registrirana. Taa se definira kako "samostojna politi~ka organizacija so demokratska socijalisti~ka orientacija" koja samostojno ili vo koalicija so drugi politi~ki organizacii. Takviot imperativ gi zajaknuva politi~kite ambicii na ovaa struktura. Podnositelot na ostavkata ima pravo i dol`nost pismeno ili usmeno da ja obrazlo`i. sozdavaat slika za "neskrotliva politi~ka arena#. {to nesomneno vlijae i na sostojbite i slu~uvawata vo ovoj del od organizacijata. republi~ki buxet i sopstvena stopanska dejnost. Na 13 juli 1990 godina Republi~kata konferencija na SSRNM donese Odluka za formirawe. drugi prihodi od fizi~ki i pravni lica. preku legalni i demokratski sredstva. Pretsedatel na Socijaldemokratrskiot sojuz e Branko Crvenkovski. I vo ovoj slu~aj. Funkciite vo SDSM prestanuvaat so otpovikuvawe ili podnesuvawe ostavka. donatorstvo i prilozi od ~lenovi i smpatizeri. No.Podocna ovoj oblik e definiran kako posebna politi~ka organizacija na mladite so cel da vlijae na {ireweto na socijaldemokratskata ideja me|u mladite. Ostavka za prestanok na funkcijata se podnesuva do soodvetniot organ.

u~estvoto vo upravuvaweto i odlu~uvaweto. ramnopravnost i zaedni{tvo na makedonskiot narod so drugite narodi i etni~ki grupi. Posebna vrednost e "duhovnoto i kulturno obedinuvawe po miren pat na Makedoncite. pravata i dol`nostite na gra|aninot. 1990). pravna dr`ava. bogato op{testvo so celosna politi~ka i ekonomska demokratija. Opredelbata za demokratski socijalizam podrazbira "humano i bogato op{testvo so razviena demokratija. izgraduvawe na Jugoslavija kako sovremena i demokratska zaednica na ramnopravni narodi i republiki. slobodata i ramnopravnosta gi prifa}aat kako civilizaciska vrednost. ekonomskiot prosperitet i zdravata sredina. i socijalen subjekt#. osobeno preku ostvaruvaweto na slobodite. postojana gri`a za makedonskite iselenici. razvoj na pazarnoto stopanstvo i ekonomski prosperitet i zdrava `ivotna celina. Posebno se naglaseni temelnite oredelbi na ovaa politi~ka partija za 144 . a Makedonija se definira kako zaedni~ka dr`ava na makedonskiot narod i drugite nacionalnosti {to `iveat vo nea. pravna dr`ava. Vo temelnite opredelbi taa se opredeluva za "suverena. politi~ki.# Posebno vnimanie im e posveteno na slobodata na polit~koto zdru`uvawe i politi~kiot pluralizam. Za zaedni{tvoto na makedonskiot narod so nacionalnostite kako bogatsvo.na ovaa Partija se: sestran razvoj na Makedonaija kako suverena dr`ava. socijalna pravda i sigurnost. izgradba na demokratski socijalizam. preku "{irewe na ~ovekovite slobodi i gra|anskite prava# i razvojot na "pazarnoto stopanstvo. samostojna i demokratska dr`ava kako ramnopraven ekonomski. kulturni. posebno na pravoto na veroispovest i ramnopravnosta i zaedni~kiot `ivot na makedonskiot narod i nacionalnostite vo Makedonija. politi~ki. nau~ni i obrazovni i drugi vrski so site zemji vo svetot koi mirot. bez ogled kade `iveat#. slobodnoto organizirawe i zdru`uvawe na gra|anite. {titewe na slobodite i pravata na ~ovekot i gra|aninot. Taa vizija e naso~ena kon "obedineta Evropa i svet bez granici# preku razvojot na "ekonomski. a razvojot na demokratijata da se "ostvaruva so vlijanie na gra|aninot vrz politikata#. socijalna pravda i sigurnost#. Programskite celina Socijlaisti~kata partija se deklarirani kako (1) temelni opredelbi i (2) za demokratski socijalizam. Statut na SPM.

posebno za realizacija na sopstveniot proekt i za ostvaruvawe na interesite na ~lenstvoto. (Programska deklaracija na SPM. socijalna sigurnost i solidarnost#. Socijalnata energija ovaa partija ja crpi od "naj{irokite sloevi na narodot-site gra|ani. za demokratska javnost. Na Vtoriot konges na Partijata odr`an na 1 juli 1995 godina se opredeleluva deka "Socijalisti~kata partija e demokratska politi~ka partija so jasno izrazena socijalisti~ka orientacija koja se stremi da gi obedini site gra|ani koi gi vrzuva idejata za politi~ki slobodno. 1991). nezavisnata i miroqubiva nadvore{na politika i za trajni vrski so iselenicite . Na Prviot kongres odr`an na 8 juni 1991 godina . ekonomski bogato i socijalno pravedno op{testvo#. Taa e za sorabotka so site politi~ki partii so "progresivna i socijalisti~ka i demokratska orientacija#. za pravnata dr`ava. Gocevata i Karevata socijalisti~ka napredna misla vo Makedonija#. kako izraz na suverenosta na narodot#. socijalen status i obrazovanie#.demokratska i efikasna vlast. socijalno pravedno op{testvo. bez ogled na nivnite nacionalni i verski opredeluvawa. kako organizacija prodol`itelka na "tradiciite na Glavinovata. 1990). (Politi~ka programa na SPM. Socijalisti~kata partija svoite osnovni programski opredelbi gi definira kako: a) "sestran razvoj i progres na Makedonija kako unitarna i gra|anski opredelna suverena dr`ava#. sloboda na pe~atot i izdava{tvoto. lokalnata samouprava. ekonomski efikasno. b) izgraduva145 . zasnovano vrz ekonomska i politi~ka sloboda i demokratija. 1995). Vo taa nasoka taa e otvorena za site gra|ani. (Kongresna deklaracija. Poa|aj}i od takvata svoja polo`ba taa se definira kako "partija otvorena za site gra|ani i organizacii {to se podgotveni da gradat politi~ki slobodno. Na Tretiot kongres. Vo nejzinata borba za osvojuvawe na vlasta taa }e se "koristi so site legalni sredstva"#. ekolo{ki odgovorno. nacionalna ramnopravnost. kako i za dobrososedski odnosi. odr`an na 25 mart 2000 godina. za odbranata na zemjata. Taa e "opredelena za demokratski socijalizam kako vizija na socijalistite vo razviena Evropa#. Socijalisti~kata partija "vo svojata akcija poa|a od slobodno izrazenata volja na gra|anite i na svoeto ~lenstvo. za kontrola vrz nea.

особено кај средните и посиромашните слоеви (работниците. socijalna pravda i sigurnost. Таа „не е елитистичка партија. туку партија која ги застапува интересите на најшироките слоеви на општеството. Statut na SPM. kulturata. ekonomski prosperitetna i zdrava `ivotna sredina. Таа е отворена за соработка со сите политички партии и невладини организации кои ги прифаќаат нејзините заложби и се 146 . kulturna. социјален статус и образование“. str. g) za{tita i unapreduvawe na osnovnite slobodi. e) prostorno planirawe koe }e vodi smetka za pravilen regionalen razvoj. {to na sekoj ~ovek mu pripa|aat bez ogled na nacionalnata. (Politi~ka platforma na SPM. polovata pripadnost ili politi~ko ubeduvawe. verskata. (Osnovni programski opredelbi. Vo politi~kata platforma na Tretiot kongres Socijalisti~kata partija se opredeluva kakao "partija na cvrsti i jasni politi~ki opredelbi. ekonomska i politi~ka emancipacija i pridobivka.8). zdravstvoto. pravna dr`ava. 2000) str. а сразмерно на тоа и нивниот материјален статус.we demokratski socijalizam. d) {titewe na slobodite i pravata na ~ovekot i gra|aninot. kako i zdravstvenata za{tita i penziskoto osiguruvawe i z) gri`a za razvoj na slobodnoto i nezavisno novinarstvo i informirawe#. kako izraz na ~ovekovata prirodna. v) razvoj na pazarnoto stopanstvo. socijalnata. rasnata. humano i bogato op{testvo so celosna ekonomska i politi~ka demokratija.2). го почитува само трудот и креативноста на поединецот. земјоделците. |) ostvaruvawe na pravata na delovite na makedoncite {to `iveat vo sosednite zemji. односно наградување“. a ne alternativi vo pogled na makedonskite nacionalni interesi#. `) gri`a za razvoj na obrazovanieto. 2000. Taa smeta daka na "makedonskiot narod mu se tu|i izmamite od tipot na petokolona{tvo zavitkano vo politi~ko i kulturnoto ruvo na takanare~enata pozitivna energija bez razlika od koja strana doa|aat#. „Својата политичка и социјална основа Социјалистичката партија на Македонија ја наоѓа кај сите граѓани. postojana gri`a za makedonskite iselenici i za privremeno vrabotenite od Republika Makedonija vo stranstvo. интелегинцијата и сл) без оглед на нивната национална и верска определеност.

osobeno onie nad 10 ~lenovi. mo`at da formiraat podru`nici. Toj gi razgleduva site pra{awa svrzani so sproveduvaweto na partiskata politika. Statutot ne gi definira podru`nicite. Za~lenuvaweto i evidencijata na ~lenstvoto se vr{i vo mesnite i op{tinskite organizacii. zdru`enija i dvi`ewa. Vo brojnite organizaciii. Nadzoren odbor i Izvr{en odbor. стр. (Statut na SPM. ~len 10 i 23). nadzoren odbor. dodeka sekretarot go bira op{tinskiot odbor (Isto. 1990. Najvisok organ na mesnata organizacija e Sobirot na ~lenovite. a odnosite me|u niv se utvrduvaat so akti na najvisokiot organ na SPM.борат за нивно остварување. koj izbira Odbor na Mesnata organizacija. ^lenstvoto vo ovaa Partija e individualno i kolektivno. predlaga kandidati i kandidatski listi za nositeli na funkcii vo vlasta. vr{i izmeni i dopolnuvawa vo niv. Republi~kiot odbor e najvisok organ na SPM me|u dva kongresa. Ovoj organ izbira Pretsedatel i sekretar i Nadzoren odbor. 48). ^len na ovaa Partija mo`e da bide sekoj gra|anin i onie organizacii i zdru`enija koi ja prifa}aat nejzinata programska orieentacija i statutarni re{enija. dru{tva. formira svoi oblici i 147 . Taa mo`e da se formira tamu kade {to ima najmalku 10 ~lenovi. edna ili pove}e mesni zaednici. Vo op{tinata i Gradot. a mo`e da dejstvuva na podra~jeto na del. Organizaciite i zdru`enijata se za~lenuvaat otkako }e donesat takov akt. go usvojuva izve{tajot za rabotata na organizacijata vo me|ukongresniot period. izbira izvr{en odbor. ~len 1). Odbor. Osnoven oblik na organizirawe na ovaa partija e mesnata organizacija. toa e oblik na dejstvuvawe na ~lenstvoto na terenot. Kako organi na Partijata definirani se slednite: Kongres. 2000. najvisoki organi se Izbornoto sobranie sostaveno od pretstavnicite na mesnite organizacii. gi utvrduva uslovite za sorabotka so drugite politi~ki organizacii. pretsedatel i sekretar. Toj donesuva Statut i Programa. Kongresot e definiran kako najvisok organ na Partijata koj po pravilo se odr`uva na sekoi ~etiri godini. no od dikcijata na tekstot. Nego go svikuva Republi~kiot odbor na SPM. (Политичка програма на СПМ. odnosno op{tinite od Skopje. sojuzi. Ovoj organ bira op{tinski i nadzoren odbor i pretsedatel.

Izborite za nositeli na individualni funkcii vo SPM se vr{at so tajno glasawe. ~len 21-24). 2000.kadrovskite i koordinativnite funkcii. 148 . Potpretsedatelot. donesuva finansiski plan i zavr{na smetka. (Statut na SPM. Partijata izgraduva "sistem na me|usebno komunicirawe i informirawe. vo soglasnost i konsultacija so Pretsedatelot na Partijata ostvaruva opredeleni obvrski od negova nadle`nost. Organot odlu~uva ako prisustvuvaat pove}eto od polovinata ~lenovi na organot koj vr{i izbor. da razgleduva pra{awa od interes za sproveduvawe na programskata platforma i drugite akti. Pretsedatelot na Partijata e organ koj ima ograni~eni funkcii: gi svikuva sednicite. rakovodi so nivnata rabota i se gri`i za sproveduvaweto na nivnite odluki. pak. rekovoden od pretsedatel. a mo`e i da osnova svoe informativno javno glasilo#. dokolku organot {to vr{i izbor ne odlu~i poinaku. izvr{en sekretar i portparol. ocenkite i gledawata na SPM vo mediumite. utvrdeni se i funkciite potpretsedatel. pokrenuva rasprava za opredeleni pra{awa od delokrugot na Republi~kiot i izvr{niot odbor. Toj ima zada~a da organizira i svikuva sednici na Republi~kiot odbor. Izvr{niot sekretar. Izvr{niot odbor e definiran kako organ odgovoren za ostvaruvawe an aktivnostite na Republi~kiot odbor. (Statut na SPM. sledeweto i unapreduvaweto na rabotata. finansiskite. 1990.tela za dejstvuvawe. da razgleduva inicijativi i predlozi upateni do Republi~kiot odbor. kako i da se gri`i za materijalnoto rabotewe. ~len 29 i 30). ima zada~a da podgotvuva materijali i da ja sledi i dinamizira rabotata na Partijata. Generalniot sekretar ima zada~a da se gri`i za imotnopravnite. genrealen sekretar. Portparolot ima zada~a da gi prezentira stavovite. Vo vrska so informiraweto na javnosta. Vo organizacionata struktura na Socijalisti~kata partija utvrdena na Tretiot kongres vo mart 2000 godina. Nadzorot nad finansiskoto rabotewe mu e dovereno na Nadzorniot odbor.

prihodi od sopstvena stopanska i druga dejnost i drugi izvori. Na Vtoriot vonreden kongres. Vo ovoj forum mo`at da ~lenuvaat op{testveni organizacii. prilozi od fizi~ki i pravni lica. e definiran kako telo za "zaedni~ko ostvaruvawe na osnovnite programski opredelbi za demokratski socijalizam. (Isto. pak.SPM se finansira od ~lenarina. organizacii na `eni.mladinci i mladinski organizacii {to gi prifa}aat Statutot i Programata na SPM. Demokratskiot forum. Osnova~koto sobranie e odr`no na 17 juni1990 godina vo Skopje. ~len 30) Prv pretsedatel na Partijata be{e Kiro Popovski. македонскиот народ и македонската држава". op{testveni i ekolo{ki dvi`ewa i sl. odnosno za ekonomski. buxetot. a potoa na Tretiot redoven kongres na Socijalisti~kata partija za pretsedatel e izbran Qubisav Ivanov-Yingo. VMRO-Demokratska partija za makedonsko nacionalno edinstvo (VMRO-DPMNE) Vnatre{nata makedonska revolucionerana organizacija partija za demokratsko nacionalno edinstvo (VMRO-DPMNE) na pluralisti~kata scena se javuva vo juni 1990 godina. како и за насоченост на политичкатa акција кон 149 . Mladinskiot forum e podmladokot na ovaa Partija. Za ~lenuvaweto vo ovoj forum odlu~uva odborot na soodvetnata organizacija na SPM. Vo strukturata na SPM posebno mesto zazemaat i Mladinskiot forum i Demokratskiot forum na Socijalisti~kata partija. Имено во нив се поаѓа од тоа дека на преден план е борбата "за враќање на гордоста и достоинството на макeдонскиот човек. dru{tva. ako nivnite programi i nivnoto konkretno dejstvuvawe ne se vo sprotivnost so nejzinite programskite celi. sojuzi. kulturen i op{t razvoj" na Makedonija. ^lenovite na Demokratskiot forum ja zadr`uvaat svojata samostojnost {to proizleguva od nivnite programi i akti. Nego go so~inuvaat ~lenovi . Во Објавата за формирање на ВМРО-ДПМНЕ се навестуваат и дефинираат основните програмски цели. zdru`enija na gra|ani.

за потполно нов однос кон македонската економска и политичка емиграција. Во својата програмска најава ВМРО-ДПМНЕ се определува "за самостојна македонска надворешна политика која ќе тргнува од интересите на Македонија."потполно духовно. економско и етничко обединување на распарчениот македонски народ и држава во идниот обединет Балкан (Балканска конфедерација) и обединета Европа". како носител на новата економска политика" Треба да се истакне и "културниот протекционизам" на ВМРО-ДПМНЕ. кои во минатото беа претставувани во македонската јавност како непријатели и за национално измирување на сите Македонци кои остануваат во духот на бесмртниот илинденски идеал". оваа политичка партија "е за протекционизам на македонскиот културен 150 . Во овој контекст е индикативна политичката определба за "суверена македонска државна економија" и тоа "во услови на пазарна економија и приватна сопственост. Имено. Тука би можеле да го вклучиме и залагањето дека носител на одбраната на македонската држава треба да е "македонска народна војска во склоп на заедничката братска југословенска армија". Една од идеите која во втората половина на деведестеттата и наредната година постануваат основа за зголемена конфронтација е и ставот за "конфедеративен статус на македонската држава во рамките на СФРЈ. политичко. Определбата кон либералните начела на демоктратскиот развој на општеството се дефинираат преку определбата "против секое тоталитаристичко владеење и властување по македонската држава" и со залагање за "целосни граѓански слободи и права на граѓаните. како и грижата кон разните народности и етнички групи кои живеат на територијата на македонската држава". Во таа насока се изразува и "грижата за македонскиот народ во незаконски присвоените делови на Грција. Србија и Албанија. како единствена гаранција за целосниот македонски суверенитет и како основен предуслов за преговори со соседните земји за обединување на Македонија". според основната определба. Бугарија.

Celite na Partijata pokoncizno se definiraat vo ~lenot 6 od Statutot na VMRO-DPMNE. културата како најсилно оружје на новата македонска држава". parlamentarna demokratija. ослободени од какви било предрасуди и цензури. makedonskiot narod i makedonskata dr`ava". Nejzinata opredelba e za izgradba na "suverena makedonska dr`ava. Ревизионистичкиот и реформаторски пристап на новата политичка партија е најавен преку залагањето "за целосно преиспитувње на постарата и поновата македонска историја. potoa za "duhovno.134). ovaa politi~ka partija }e se bori za: "vra}awe na gordosta i dostoinstvoto na makedonskiot ~ovek.простор. за пишуање и учење на заедничката историја од трите дела на Македонија" и секако "за реформа на македонскиот литературен јазик и неговата заштита" (Синадиновски. vklu~uvaj}i i konfederativen status vo ramkite na SFRJ kako edinstvena garancija za celosen makedonski suverenitet i kako osnoven preduslov za pregovorite so sosednite zemji za obedinuvawe na Makedonija". преиспитување како на личности. во кој ќе владеат подеднакво пазарната економија. стр. za "sloboda na govorot. Imeno. odr`an vo Prilep na 6 april 1991 godina izvr{ena e redefinicija na celite i zada~ite. politi~ko i ekonomsko obedinuvawe na makedonskiot narod vo idniot obedinet Balkan i obedineta Evropa". така и на настани. но и законот на естетската вредност. koja gi prifa}a vospostavenite normi vo odnosite me|u narodite vo dene{na Evropa. Vo Statutot donesen na Prviot kongres na VMRO-DPMNE. ("Izbori 90". 1990). Za nea ilindenskiot ideal na makedonskiot narod e zada~a {to }e ja ostvaruva so demokratski i parlamentarni metodi na politi~ka borba. Spored ovoj dokument celite na Partijata proizleguvaat od "idejno-politi~kata osnova sodr`ana 151 . str. 1993. VMRO-DPMNE se definira kako moderna politi~ka partija na makedonskiot narod.Б. edinstven ekonomski i etni~ki prostor na makedonskata dr`ava" i na krajot "za odbrana na makedonskata dr`ava preku makedonska narodna armija vo sostav na zaedni~kata jugoslovenska armija" (Statut na VMRO-DPMNE. 385).

Kako demokratski orientirana politi~ka partija se "zastapuva isklu~ivo za demokratski. pred s¢. Во тој контекст се и залагањата за "суверена македонска држава на економски и политички план и нејзин побрз развој во услови на пазарна економија и приватна сопственост". 1991).vo Programata na Partijata" i vrz taa osnova "se zalaga za konfederativen status na makedonskata dr`ava. vo vrska so politi~kite celi. Оттука. partijata se pretstavuva na podra~jeto na SRM" (^len 7. како и залагањата "за почитување на правата и должностите на малцинствата и етничките групи кои живеат 152 . kadrovski i drugi uslovi za masovno prifa}awe. Opredeleni potrajni i pospecifi~ni celi se izrazeni i vo izbornite dokumenti. нашиот најголем предизвик ќе биде од Македонија да создадеме респектирана централна држава на Балканот" (Изборна програма на ВМРО-ДПМНЕ. На Конгресот одржан на 6 и 7 мај 1995 година во Кичево. Според тоа останува борбата за "воздигнување на гордоста и достоинството на македонскиот народ и македонската држава".DPNE se opredeluva deka "сувереноста и независноста на нашата држава се централни и појдовни основи околу кои нема компромис или алтернатива" и "се највисок дострел што македонската нација го има остварено благодарение токму на оваа генерација. Taka. VMRO . isto taka. 1994). во членот 8 од Статутот се дефинирани целите и задачите. vo izbornata programa za u~estvo na izborite vo 1994 godina. економско и етничко обединување на македонскиот народ во обединета Европа". Na o voj sobir. odnosno sojuz na suvereni dr`avi kako etapno re{enie i kako garancija za celosniot makedonski suverenitet i osnoven preduslov za pregovori so sosednite zemji za obedinuvawe na Makedonija". na mladi lu|e i za formirawe na podmladok za da se obezbedi nejzin {to pouspe{en nejzin razvoj. кој беше определен како Десетти. jasno se definira opredelbata spored koja ovaa politi~ka partija "}e sozdava postorni. Statutot na VMRO-DPMNE. nenasilni i pravno dozvoleni sredstva. Во политичката проекција на ВМРО-ДПМНЕ останува активноста за "целосно духовно. materijalni.

(Програмска резолуција на Х-от Конгрес на ВМРО-ДПМНЕ. Таа се декларира дека "моралното поимање на човекот е појдовна точка и духовен фундамент на ВМРО-ДПМНЕ". 1995). се дефинира "како народна и државотворна партија со христијанско-демократска ориентација" и "им се обраќа на сите Македонци и на македонските државјани што Република Македонија ја чувствуваат за своја татковина и своја држава". солидарноста и праведноста". со што би се зголемил "етички мотивираниот отпор против комунистичкиот интернационализам како антинационална идеологија". како и развојот на "социјалната етика за македонската солидарност". засновано на традиционалните човечки вредности". потпрена врз "економско-територијална традиција на соработка и опстанок". а согласно на тоа и нејзиниот однос кон традициите. Во тие основи се вредностите од општочовечка природа.на територијата на македонската држава" (Статут на ВМРО-ДПМНЕ. ВМРО-ДПМНЕ. Во тој контекст се определува дека како политичка партија "е отворена за секого кој ги почитува достоинството и слободата на другите луѓе". Во овој програмски документ се дефинираат духовните основи кои треба ВМРО-ДПМНЕ да ја определат "како народна партија". Во тој контекст е залагањето за "враќање кон религиозните корени и афирмација на духовните христијански вредности". како основа "за заедничкото дејствување на христијаните и припадниците на другите конфесии". „за ефикасно економско функционирање. 1995). особено почитувањето на достоинството на човекот. како што се "слободата. Во Програмската резолуција. Во текот на 1997 година кога на Десеттата седница на Централниот комитет се извршени промени и е усвоен пречистен текст на Статутот. При тоа основата "за дејствувње на ВМРО-ДПМНЕ претставуваат традиционалните религиозни и културни вредности и современите демократски убедувања". усвоена на Конгресот во Кичево. Според овој документ целите и задачите на Партијата се дефинираат како "борба за воз153 .

(Статут на ВМРО-ДПМНЕ. Партијата во исто време е отворена кон секого кој ги почитува достоинството и слободата на другите луѓе. Според Статутот од 1997 година ВМРО-ДПМНЕ се определува како "народна партија со демохристијанска ориентација која им се обраќа на сите луѓе во сите слоеви и групи во земјата. Имено.дигнување на гордоста и достоинството на македонскиот народ и македонската држава". потоа заложбата за постојана насоченост кон "целосно духовно. Статут на ВМРО-ДПМНЕ. како и од нив изведените темелни вредности на партиската политика. пречистен текст. Според Статутот усвоен на Кoнгресот во Струмица во 1999 година оваа политичка партија се определува за цели и задачи кои во однос на дотогашиот редослед и дикција имаат поспецифичен пристап. Potoa sleduvaat zalagawata za "pravna dr`ava. економско и етничко обединување на македонскиот народ во обединета Европа". 1997). политичко. ВМРОДПМНЕ во овој документ истакнува дека основна цел е неговата определба "za razvoj i prosperitet na nezavisna i suverena Republika Makedonija". "vozdignuvawe na dostoinstvoto i duhovnite vrednosti na makedonskiot narod. (Член 7. dosledno sproveduvawe na zakonite i pravnite proceduri i samostojnost vo odlu~uvaweto na sudovite#. Политиката на партијата се заснова врз христијанско поимање за човекот и дава етичка основа за одговорна политика. Тоа е основа на заедничкото дејствување на христијаните и нехристијаните во ВМРОДПМНЕ". opredelbata za "pazarno stopanstvo i 154 . преку изразената грижа "за правата на македонскиот народ во деловите на Македонија кои по Букурешкиот договор од 1913 година им беа доделени на соседните земји. 1997). Политичките цели на ВМРО-ДПМНЕ се изразени преку залагање "за суверена македонска држава на економски и политички план и нејзин брз развој во услови на пазарна економија и приватна сопственост". gra|anite na Makedonija i makedonskata dr`ava#. како и на Македонците во туѓина" и преку залагањата "за почитување на правата и должностите на малцинствата и етничките групи кои живеат на територијата на македонската држава. odnosno.

privatnata sopstvenost kako temeli na ekonomskiot sistem#. jazi~na ili verska osnova#. Vo toj kontekst. vo koja sve{tenstvoto i verite se avtonomni su{tini#. se opredeluva za "mir. kako i za "gradewe na prijatelstvo i dobrososedstvo so site sosedni dr`avi kako osnova za nov balkanski poredok i vklu~uvawe na Republika Makedonija vo Evropskata unija i NATO". Poa|aj}i od toa deka taa vo ovoj period e "dominantna vladea~ka partija# i deka "nosi najgolema odgovornost za idninata#. dr`avnoto edinstvo. posebno "na site koi gi po~ituvaat slobodata i dostoinstvoto na drugite lu|e#. cenzurata i intervencionizmot vo novinarskite prilozi# go izrazuvaat noviot pristap na ovaa politi~ka organizacija kon sovremenite procesi. zalagawata za jaknewe i po~ituvawe na "sloboda na govorot i pe~atot. (Statut na VMRO-DPMNE. vladeewe na pravoto i po~ituvawe na ~ovekovite prava#. a vo vrska so pripadnicite na makedonskiot narod nadvor od Republika Makedonija se opredeluva za "garantirawe na pravata na Makedoncite koi `iveat nadvor od granicite na Republika Makedonija soglasno so Ustavot i me|unarodnite dokumenti#. deka "dejstvuva vo najte{kiot period od sovremenata makedonska istorija# i zatoa {to "za VMRO-DPMNE ne postoi drug izbor. kako "osnova za zaedni~ko dejstvuvawe na hristijanite i 155 . sprotivstavuvawe na sekakov vid politi~ko tutorstvo vrz novinarstvoto. sloboda. Vo Pogramskata rezolucija usvoena na XI Kongres. Taa se opredelluva za "po~ituvawe na pravata na etni~kite malcinstva i sprotivstavuvawe na kakvi bilo izrazi na netolerancija. Tokmu so vakvite stojali{ta ovaa politi~ka partija ja reafirmira opredelbata deka e "narodna partija so demohristijanska orientacija# i kako takva im "se obra}a na site sloevi i grupi vo dr`avata#. primarna cel mu e so~uvuvaweto na nezavisna i slobodna Republika Makedonija#. kako i opredelbata za "slobodno zdru`uvawe na gra|anite vo partiski ili nepartiski organizacii i zdru`enija i za sloboda na veroispovedanieto. VMRO-DPMNE povikuvaj}i se na "kontinuitetot na istoriskoto VMRO i politi~kite celi i idei na sovremenoto VMRO-DPMNE#. a pretpostavka za opstojuvaweto e "vnatre{nata stabilnost sodr`ana vo nacionalnoto. 1999). {ovinizam ili segregacija po etni~ka. demokratija. harmonizacijata na me|uetni~kite odnosi i ekonomskiot prosperitet#.

Kako osnovni vrednosti na ovaa partija se afirmiraat: "sloboda na pravata na ~ovekot. od policiska tortura#. zagarantirani prava na etni~kite malcinstva. osobeno. sloboda na zdru`uvaweto. osobeno kon izgradba na "odnosi na vzamena kontrola i odgovornost na nositelite na vlasta#. torturata i kr{eweto na ~ovekovite prava#. solidarnosta i pravednosta. Vo taa smisla se i zalo`bite na VMRO-DPMNE "za vospostavuawe na nov sistem na vrednosti# izrazen preku razvoj i primena na instrumentite na pravnata dr`ava. Edna od politi~kite celi na ovaa partija e i utvrduvaweto na "odgovornosta za masovniot teror. preku nivnoto otvorawe i uni{tuvawe. Toj se skicira niz zalagawata za afirmacija na osnovnite ~ovekovi slobodi i prava. pazarno stopanstvo so elementi na socijalna dr`ava#. Toa sekako e zada~a e pretpostavena od gri`ata na dr`avnite institucii "za poredokot vo zemjata# i nivnata obvrska "da mu zastanat na pat na kriminalot. nezavisno sudstvo. kako i da se sprotivstavat na sekoe zagrozuvawe na ~ovekovite prava i slobodi#. za vra}aweto na verbata na gra|anite vo instituciite i vo toj kontekst "preku instituciite na sistemot individuata da se oslobodi od stravot od represija. vra}aweto kon religioznite koreni i afirmacijata na duhovnite hristijanski vrednosti#. funkcionirawe na pravna dr`ava. organiziraniot kriminal. edinstvo na dr`avata vo me|uetni~ka i verska tolerancija. sloboda na veroispoveduvaweto. so {to }e gi uveri "gra|anite i me|unarodnata javnost deka se sproveduvaat vistinski reformi#. neprikosnovenost na sopstvenosta. sloboda na govorot i pe~atot. drogata. Vakvite vrednosni orienrtacii go determiniraat identitetot na politi~kata partija. Kako prioritet taa si gi postavuva zada~ite za izgotvuvawe na zakonskata regulativa so koja }e "se stavi to~ka na policiskite dosiea na politi~kite neistomislenici#. ramnopravnost na polovite. za razvoj na demokratijata. Tokmu nejzinata svrtenost kon "hristijanskoto pomagawe na ~ovekot# kako eti~ka osnova. Zatoa taa }e se opredeli "prioritet vo politi~koto dejstvuvawe# (kako vladea~ka 156 . od koja proizleguvaat duhovnite osnovi i vrednosti na VMRO-DPMNE taa gi definira celite kao {to se "slobodata.nehristijanite#. za{tita na semejstvoto kako temel na zaednicata.

se svrtuva kon celi koi na eden ili drug na~in se apsolviraat vo politi~kata ponuda na drugite subjekti. programski. vsu{nost.partija) da se izedna~i "zakonskata regulativa so standardite na Evropskata unija#. Imeno "prviot del od imeto. (Programska rezolucija na XI Kongres na VMRO-DPMNE. ideolo{ki i organizacionen profil. a deklariraj}i se samo na tradicijata na hristijanskite vrednosti. ja izrazuva tradicijata na makedonskiot narod vrz ~ija idejno-politi~ka borba kako kontinuitet se izgradeni programskite celi i zada~i na partijata#. kako pretpostavka za asocirawe na Republika Makedonija "kon evropskoto semejstvo# i kako pretpostavka za "afirmacija na principite na gra|anskoto op{testvo#. Insistiraweto na nekoi od vrednostite {to se temelna opredelba na sovremenoto op{testvo. Insitiraweto za "vra}aweto kon religioznite koreni i afirmacijata na duhovnite hristijanski vrednosti#. ne zna~i i otsustvo i prifa}awe na nekoi od vrednostite {to vo civilizaciskata riznica gi vnesuvaat politi~kite partii na rabotni{tvoto. Vakvata struktuiranost na politi~kite celi i zada~i uka`uva deka vo politi~kata orientacija na ovoj subjekt nastanale divergentni promeni. Toj od subjekt so naglasen "revolucioneren# pristap. Opredelbata deka i pripa|a na semejstvoto na hristijanskite partii taa skoro i da gi zanemaruva nekoi od politi~kite orientacii svrteni kon makedonskiot narod i makedonskata dr`ava. dodeka "vtoriot del od imeto. stanuva zbor za vidlivata metamorfoza od politi~ki subjekt so naglasena nacionalna duhovna matrica. Od politi~ka partija so naglasena svrtenost kon pra{awata od nacionalnata taa se dvi`i kon konturite na gra|anskata proviniencija. 1999). DPMNE (Demokratska partija za makedonsko nacionalno edinstvo). Verojatno zatoa na posledniot politi~ki sobir pretstavnicite na ovaa politi~ka partija imale poreba da go definiraat sopstvenoto ime. kon svetot na gra|anskite partii. Ponudeniot pregled na osnovnite politi~ki celi i orientacii na VMRO-DPMNE vo izminata decenija uka`uva deka nastanuvaat opredeleni pridvi`uvawa vo odnos na definiraweto na nejziniot politi~ki. nabquduvano barem niz programskata orientacija. VMRO (Vnatre{na makedonska revolucionerna organizacija). so insistirawe na kolektivnite i mitskite temi. go ozna~uva na~inot na de157 .

svrtenost kon minatoto. Ne se dokraj jasni i silni tvrdewata deka eden zna~aen del od makedonskoto gra|anstvo ja poddr`uva{e ovaa politi~ka partija poradi vozobnovuvawe na idejata za samostojnost na makedonska dr`ava. pojavi na nacionalna netrpelivost. glorifikacija na voda~ot. No vo politi~koto dejstvuvawe ne se zna~ajni samo vrednosnite orientacii. Toa ne zna~i deka vo praktikuvaweto na politikata i posebno vo realizacijata na programskata opentacija. a mnogu pomal del za vtoriot del od imeto. vo zna~itelna mera se izbegnuvat ili se namaluva prostorot za nejzino kvalifikuvawe vo grupata na "nacionalisti~ki#. pridonesuva{e taa da se do`ivuva kako "mesija# koj }e gi razre{i gordievite jazli na poleto na me|unacionalnite odnosi. ekonomskiot razvoj. ~len 2). pripa|aweto kon ovaa politi~ka partija go vrzuva{e prviot del od imeto. Dosega{noto sledewe na aktivnostite na ovaa politi~ka partija upatuvaat na op{tata pretstava deka pozadi vakvata programska orientacija. Zatoa nejzinite aktivnosti bea prosledeni so osbeni emocii. vo politi~kata pragma. nema da se manifestiraat oblici i sodr`ini {to bea prisutni i od prethodniot programski ambient. "netolerantni# politi~ki partii. Relativno kratkoto postoewe na Partijata vo Republika Makedonija i nejzinoto otsustvo od vladea~koto kormilo na makedonskata dr`ava. Istorijata poka`uva deka za taa ideja pove}e od sto peeset godini kopneat i ja vozobnovuvaat mno{tvo ge158 . Na toj na~in. {to sozdavaa uslovi za gradewe na stav i mislewe deka se profilira politi~ka partija so neizgradeni principi i odnesuvawe. no toa vo osnova treba da go izrazi nastojuvaweto na politi~kata struktura vo VMRO-DPMNE kon sodr`ini {to se soodvetni so sovremenite evropski orientacii. Tokmu takvata redefinicija na politi~kata partija go izrazuva i noviot identitet na politi~kata partija. tuku i vlijanieto na socijalnata energija koja stoi zad takvite orientacii. vrabotuvaweto i osobeno vo borbata protiv kriminalot i drogata.luvaweto i politi~kite streme`i na partijata# (Statut na VMRODPMNE. Za del od gra|anstvoto. do oddelni incidenti i ispadi. te{ko mo`e da se identivikuva konkretizirano socijalno mnozinstvo. 1999. kako genska specifika na makedonskiot ~ovek.

послушност и додворување. за неговата опкруженост со неспособни кадри и слични однесувања. Tie mo`at da bidat katalizator za eventualnite retrogradni procesi vo samata partija. Na vakvite procesi treba da im se dodade i pojavata na "partiskoto disidenstvo# i pojavata na "nervozata i nezadovolstvoto# na oddelni politi~ki strukturi ili poedinci. Vo izminatata decenija VMRO-DPMNE e medimski najprisutnata politi~ka partija. Taa od samiot po~etok se opredeluva kako politi~ki konkurent na vladea~kiot SKM-PDP. a podocna SDSM. tokmu vo takvata koncepcija mo`at se nayiraat osnovite za gradeweto na eden mo}en centraliziran sistem. {to od osnovaweto do denes ja sledi ovaa politi~ka partija. Aktivni ~lenovi mo`at da bidat site gra|ani na Makedonija i Makedonci nadvor od nea koi navr{ile 18 godini. Кон таквите однесувања можат да се додадат и некои манифестации за непогрешливоста на водачот. Iako organizacionata struktura i organiziraniot na~in na `iveewe vo izvesna smisla e amortizer na takvite procesi. ^lenstvoto go so~inuvaat a) aktivni ~lenovi i b) simpatizeri. . Tokmu poradi toa.izjava na koordinator na Komitet. Понудената илустрација укажува дека сe манифестира лојалност кон водачот. ^len mo`e da postane sekoj polnoleten gra|anin koj }e potpi{e pristapnica i koj gi prifa}a Programata i Statutot.neracii. Sekoj ~len ima 159 . vo "Utrinski vesnik# od 7 Fevruari 2000). mo`ebi e i zna~ajno da se uka`e deka novata politi~ka filozofija na ovaa politi~ka partija vo opredelen vremenski period }e vlijae na namaluvaweto na energijata i entuzijazmot kaj del od pripadnicite i simpatizerite na ovaa politi~ka organizacija. ^lenuvaweto vo VMRO-DPMENE e na dobrovolna osnova. Тоа е дел од индикаторската рамка за карактерот на односите во политичката партија. so naglasena polo`ba na {efot i so avtoritaren kod. Niz celokupnoto politi~ko dejstvuvawe provejuva takva ni{ka. No. dodeka simpatizeri mo`at da bidat i ~lenovi na drugi partii i neutralni koi se soglasuvaat so programata i rabotata na VMRO-DPMNE. koj mo`e da se pro~ita niz mno{tvoto izjavi na nomenlaturata ("Za mene opcija e samo Qup~o Georgievski i VMRO-DPMNE#. Vo nacionalniot kod na makedonskiot narod e streme`ot kon sopstvena dr`ava.

Sekciite svojata rabota ja odvivaat "spored odnapred odobrenata Programa na VMRO . Toa bira upraven odbor kako izvr{en organ. Toj e dol`en li~no da gi izvr{uva svoite obvrski. Nego go so~inuvaat delegati so mandat od dve godini. Taa e organizaciona edinica konstituirana vrz teritorijalen princip. ^lenuvaweto vo VMRO-DPMNE prestanuva: a) po `elba. Na Prviot kongres na VMRO-DPMNE odr`an na 6 april 1991 godina donesen e nov Statut (Statut na VMRO-DPMNE. Kongresot e najvisok organ na upravuvawe na Partijata. 2.DPMNE i programata na sekcijata# (Isto. da ja odr`uva i jakne disciplinata i da postapuva po upatstvata na organite. Sekcijata ima Sobir na sekcijata. Sobranieto e izvr{no-operativen organ na Kongresot. spored statutarnite re{enija od 1990 godina.pravo da bira i da bide biran. da izbira rakovodstvo i sli~no. Sekcijata bira pretsedatel koj e i pretsedatel na Sekretarijatot. da se pridr`uva kon odlukite na organite. ~len 13 i16. Osnoven oblik na dejstvuvawe na VMRO-DPMNE.1990. e sekcijata. Vo negova nadle`nost e formiraweto na sekciite i pra{awata utvrdeni so odlukite na organite. da bide zapoznat so rabotata i da bara da mu se odgovori na postavenite pra{awa vo vrska so rabotata na partiskite organi i tela. Kongres. Organi na upravuvawe vo VMRO-DPMNE se 1. redovno i spored svoite sposobnosti i da uka`e pomo{ na partiskite ~lenovi. Vo niv mo`at da bidat izbrani samo aktivnite ~lenovi. Toj se odr`uva na ~etiri godini. ~len 21). Organite na VMRO-DPMNE se konstituiraat na delegatski princip. Negova zada~a e da ja donese ili da izvr{i izmeni i dopolni vo Programa. kako i da gi izvr{uva svoite obvrski navreme. Sekciite se formiraat so odluka na Upravniot odbor na VMRODPMNE. Zada~ite na Sobranieto proizleguvaat od odlukite na Kongresot. Upraven odbor. 160 . b) so bri{ewe i v) so isklu~uvawe za nepo~ituvawe na programskite opredelbi i statutarnite re{enija (Statut na VMRODPMNE.). Sobranie i 3. Sobirot bira Sekretarijat na sekcijata kako izvr{no-operativen organ. Nego go so~inuavaat site ~lenovi na Sekcijata.

). Partijata vo ostvaruvaweto na svoite programski celi i zada~i deluva vo i von Makedonija. Centralen komitet. izbrani od ~lenstvoto po princip eden delegat na odreden broj ~lenovi na mesnite organizacii i prstenicite na VMRO-DPMNE vo Makedonskiot parlament i pretsedatelite na komitetite vo zemjata i stranstvo. ^lenstvoto prestanuva so izjava za istapuvawe i so izrekuvawe na disiplinska merka. "^lenot nosi politi~ka odgovornost vo slu~ai koga negovata aktivnost e sprotivana na programskite opredelbi. Organizacija i organi na VMRO-DPMNE. koj }e potpi{e prispapnica. Izvr{niot komitet. Odborni~ka (sovetni~ka) grupa. (Isto. kako i rabotata na Centralniot komitet i negoviot izvr{en komitet. Centralniot komitet samostojno ja utvrduva Programata i Statutot. Na~inot na za~lenuvaweto. {to `ivee vo i von Makedonija i gi prifa}a programskite celi. Toj e sostaven od Pretsedatelot. Kongresot go so~inuvaat 238 delegati. koj ne e ~len ili simpatizer na druga politi~ka partija i koj gi prifa}a programskite i statutarnite opredelbi mo`e da bide ~len na VMRO-DPMNE. 3. Vo re{enijata se zadr`uvaat pravata na ~lenot da bira i da bide biran. pravata i obvrskite na ~lenovite i na po~esnite ~lenovi se ureduva so poseben Pravilnik. i 7. 4. statutarna.1991 god. razgleduva i odlu~uva za drugi pra{awa od interes za partiskata rabota. Centralen komitet. Pretsedatel na Partijata. ~len 11 i 17). a na predlog na Pretsedatelot na VMRO161 . Centralniot komitet e definiran kako najvisok organ me|u dva kongresa. Na~inot na izrekuvaweto na merkite se utvrduva so poseben akt. Kogresot donesuva Programa i Statut. Prateni~ka grupa. 6. da go iznesuva svoeto mislewe po site pra{awa vo vrska so kreiraweto i utvrduvaweto na politikata i vo nejzinoto ostvaruvawe. izbira Pretsedatel. Izvr{en komitet. nadzorna i drugi komisii i ja analizira i ocenuva vkupnata partiska aktivnost. Generalen sekretar. 5. pretsedatelite na op{tinskite komiteti i odreden broj na izbrani ~lenovi. ^lenstvoto e redovno i po~esno. Kongresot e najvisok organ na Partijata. ^lenuvaweto vo nea e dobrovolno i sekoj koj e polnoleten. 2. Kongres. celite i zada~ite na Partijata#.spored dokumentite od 1991 godina se: 1.

(Statut na VMRO-DPMNE. Toj go organizira i sledi izvr{uvaweto na operativno-politi~kite stavovi. Generalniot sekretar (po izmenite izvr{eni vo 1997 i osobeno po Kongresot od 1999 godina ovaa funkcija e svedena na funkcija sekretar na Izvr{niot komitet) po predlog na Pretsedatelot. utvrduva kandidati za izbor na pratenici. so tajno glasawe go bira i Centralniot komitet. Izvr{niot komitet prezema aktivnosti za razre{uvawe na tekovnite pra{awa vo smisla na donesuvawe na odluki i drugi akti. sklu~uva dogovori. go imenuva glavniot i odgovoren urednik na vesnikot i na izdava~kiot sovet. Negovata rabota ja koordinira Pretsedatelot i potpretsedatelite. donesuva politi~ki odluki {to ne se vo nadle`nost na drugite organi. zada~ite i aktite na Centralniot komitet. Toj formira i komisii. utvrduvaweto na politi~kite nasoki za dejstvuvawe na komitetite. stava veto na odlukite na site komiteti ako istite ne odgovaraat na politi~kite interesi na VMRO-DPMNE i za toa go izvestuva Centralniot komitet. 162 . Toj ja pretstavuva i zastapuva Partijata. go razgleduva finansiskoto rabotewe i vr{i drugi zada~i. se gri`i za sproveduvawe na Statutot. Programata i drugite akti. potpi{uva akti i u~estvuva vo kreiraweto na partiskata politika. inicijativite za razgleduvawe na opredeleni kongresni pra{awa. 1991 ~len 25. Izvr{en komitet e politi~ko-izvr{en organ na Centralniot komitet ~ij broj se utvrduva so odlukata za negoviot izbor. Potpretsedatelot e organ {to na predlog na Pretsedatelot go izbira Centralniot komitet. Toj vr{i raboti od delokrug na Pretsedatelot koi gi dobiva so posebno ovlastuvawe od nego. Vo nadle`nost na Centralniot komitet e gri`ata za realiziraweto na kongresnite zada~i. zaklu~oci i zada~i na Centralniot komitet.Toj dejstvuva vrz osnova na politi~kite nasoki.). Toj gi potvrduva izborite na komitetite i ja naso~uva i koordinira nivnata rabota . utvrduvaweto na idejno-politi~ki zada~i. odlu~uva za sorabotka ili zaedni~ki nastapi so drugi politi~ki organizacii.DPMNE izbira potpretsedateli i generalen sekretar i Izvr{en komitet. Tie po funkcija se ~lenovi na Izvr{niot komitet. Pretsedatelot na VMRO-DPMNE go izbira Kongresot so tajno glasawe i so 2/3 mnozinstvo. odgovara za izvr{uvaweto na stavovite. razgleduvawe na izve{tajot za rabota.

Na~inot na konstituiraweto e vrz osnova na neposredni izbori na partiskoto ~lenstvo. a po 1996 godina sovetni~ka) grupa go predlaga Pretsedatelot. od utvrdenite kandidati se izbira pretsedatel na komitetot na izbornata edinica. Imeno.odluki i zaklu~oci na Partiajta. So neposredni izbori na ~lenstvoto. ima uloga na sito i opredluva koi kandidati }e bidat nominirani za funkcijata pretsedatel na komitetot. pak. Vo praktikuvaweto na kadrovskata politika vo politi~kata patrija prisutni se dopolnitelni uslo`nuvawa. so tajno glasawe. Taa. So nego se ureduva vidot. Komitetite mo`at da bidat op{tniski. Po odr`uvaweto na Kongresot vo Ki~evo vo 1995 godina. Vo sekoja mesna organizacija rakovodi i upravuva komitet. pretsedatelot na komitetot na soodvetnata organizacija) (Statut na VMRO-DPMNE. organizira podgotovka i u~estvuva vo rabotata na Izvr{niot i Centralniot komitet. Voda~ot i zamenikot na prateni~kata (odborni~kata. Takvata procedura vo izborniot proces ja naglasuva polo`bata na cent163 . Mesni organizacii. 1991. Mesnite komiteti se povrzuvaat vo komiteti na izbornata edinica. mesni i zemski. Potoa kadrovskata komisija vo lokalniot komitet predlaga mo`ni kandidati na kadrovskata komisija na VMRO-DPMNE. Za taa cel prateni~kata grupa e dol`na da vr{i konsultacii so organite na VMRO-DPMNE. (a vo op{tinata. ~len 31). na Kongresot i ja rakovodi komisijata za kadrovski pra{awa. So poseben akt na Centralniot komitet se utvrduvaat kriteriumite za formirawe na mesni organizacii. sostavot i na~inot na izbor na komitetite i dugite organi i tela na mesnite organizacii. VMRO-DPMNE izv{i reorganizacija. Spored kriteriumite se bara kandidatot za lider na lokalnata struktura da e ~len najmalku dve godini i da sobral potpisi od najmalku 30 ~lenovi. Prateni~ka grupa (sovetni~kata grupa vo op{tinata) e organ vo VMRO-DPMNE koj e dol`en svoeto nastapuvawe vo Parlamentot da go usoglasuva so interesite na makedonskiot narod.Tie se organizacioni edinici organizirani vrz teritorijalen princip. spored kadrovskiot pravilnik se utvrduvaat kriteriumi i postapka za izbor na funkcii i ogani. Svojata dejnost i aktivnost Partijata gi ostvaruva preku mesni organizacii. partiskite programski celi i opredelbi i spored sopstvenata sovest.

Pretsedatel na VMRO-DPMNE e Qub~o Georgievski. Комунално-политичка асоцијација. sredstva preneseni od pravni i fizi~ki lica. Dokolku se ima predvid deka vo komisiite osobeno e naglasena ulogata na oddelni funkcioneri. izrazeni kako lobi grupi. Името на младинската организација е Унија на млади сили на ВМРО-ДПМНЕ. toga{ logi~no se nametnuva deka kandadite se ~uvstvuvaat pove}e odgovorni kon niv otkolku kon ~lenstvoto. Посебните асоцијации се организации со цел да ја афирмираат Партијата во круговите на своето дејствување. Партијата формира младинска организација. sostojbi koi vodat kon nepo~ituvawe na principite i sposobnosta kako kriterium za napredok. 1999.ralnite organi. Унија на лицата судени и прогонувани за идеите на ВМРО. ВМРО-ДПМНЕ организира посебни асоцијации: Унија на жени. УМС делува врз основа на политичките насоки определени од Програмата и Статутот на партијата. како облик да ги остварат интересите на групите. што од нив се претставувани во ВМРО-ДПМНЕ. se forsira principot na grupnite interesi. за својата работа одговара пред Централниот комитет кој го донесува деловникот и други акти со кои се уредува организационата поставеност и начинот на делување на овој политички субјект. Академија за политика и современост и други асоцијации.podaroci od sredstva od sopstveni aktivnosti i organizirawe na manifestacii. Асоцијациите предлагаат деловник за работа кој го донесува Централниот комитет. ( Статут на ВМРО-ДПМНЕ. 164 . Vakvata polo`ba gi jakne procesite na biroktizacija na odnosite i gi podgreva tendenciite na poslu{nost i servilnost. Taa mo`e da formira pretprijatija kako i da vlo`uva finansiski sredstva vo dugi pretprijatija kade }e bide u~esnik vo deleweto na dobivkata vo soglasnost so zakon. член 43-46). odnosno strukturi {to }e imaat vlijanie i preku koi }e ostvarat opredeleni interesi. Одлука за нејзино основање донесува Kонгресот на партијата. Finansiraweto na Partijata se ostvaruva od ~lenarina.

neminovna potreba da ja kontroliraat vlasta i site nejzini postapki. Taa ima za cel da u~estvuva vo politi~kata borba za vlast i da 165 . vo najsovremena smisla na nejzinoto zna~ewe . Vo osnova~kite akti taa se definira kako edinstvena i dobrovolna politi~ka partija na rabotni~kata klasa. (Nacrt-programa na RP. no so istovremena kontrola na dr`avata vrz site oblici na eksploatacija {to mo`at da proizlezat od borbata za ostvaruvawe na najrazli~nite interesi#. naprotiv. 1990). za sloboda. Taa preku dozvolenite vidovi politi~ka borba }e se bori za "za~uvuvawe na nedelivosta na rabortni~kata klasa (trudbenicite). pri {to }e obezbeduva materijalnata i op{testvena polo`ba na gra|aninot da se zasnova vrz trudot i rezultatite od nego. ~len 1. osobeno dali tie se naso~eni protiv pravata i slobodite na lu|eto. po~ituvaj}i go ekonomsko-politi~kiot pluralizam. Op{testvenata i politi~kata aktivnost na Rabotni~kata partija }e se ostvaruva vrz principite na klasnite i socijalnite interesi. Vo registarot na politi~kite partii e vnesena na 3 avgust 1990 godina. Osnova~i se 9 ma`i i edna `ena. Pojavuvaweto na Rabotni~kata partija e posledica na "neizvesnosta na ekonomsko-politi~kite sostojbi vo Makedonija i Jugoslavija koi posebno ja zagrozuvaat rabotni~kata klasa. 4 i 5).site trudbenici koi `iveat isklu~ivo od svojot trud. demokratija i human socijalizam. bratstvoto i edinstvoto i ramnopravnosta na site narodi. (Statut na RP.Rabotni~ka partija (RP) Rabotni~kata partija (RP) e osnovana na 24 juni 1990 godina vo Skopje. kako i da obezbedi materijalnata i op{testvenata polo`ba na rabotnicite da se zasnovuva vrz trudot i rezultatite od trudot (Statut na RPM. vo site dejnosti na proizvodstvoto i vo site potrebni vonstopanski dejnosti. Taa ne e odraz na `elbata na rabotnicite za klasi~na vlast i vladea~ki interesi i privilegii. narodnosti i etni~ki grupi# i }e dava "prednost na sekoe u~ewe i ideja koi propovedaat humanizam. ~ija cel e ramnopravno da u~estvuva vo politi~kata borba za vlast i da obezbedi vlasta da gi ostvaruva interesite na rabotni~kata klasa. socijalna pravda i ~ove~ko dostoinstvo#. 1990. 1990).

kako dr`ava koja se gri`i za svoite gra|ani vo svetot i odr`uva vrski so niv. bez ogled na dejnosta vo koja raboti i na koe rabotno mesto. Izvr{en organ na Partijata e Izvr{niot odbor. ^lenovite i pretsedatelot se izbiraat na 4 godini. studira ili e penzioner mo`e da bide nejzin ~len. Isto taka. Negov organ e Rabotni~kiot sovet Toj izbira izvr{en organ e Izvr{niot odbor. Za negovoto ~uvawe se zadol`eni i odgovorni site gra|ani na Makedonija. za Rabotni~kata partija e neprikosnoven. Makedonija. Teritorijalniot suverinitet na R.obezbedi vlasta da gi ostvaruva interesite na rabotni~kata klasa. Osnovniot princip na organizacija e teritorijalniot. Najvisok organ na RP e Zasedanieto. Za~lenuvaweto se vr{i so potpi{uvawe na pristapnica izjava za prifa}awe na Stautot na Rabotni~kata partija. i sekoj gra|anin koj se osposobuva ili pak u~i. Finansiraweto e od ~lenarina. So rabotata na izvr{nite odbori rakovodi pretsedatel. Poa|aj}i od principot na nedelivost na rabotni~kata klasa Rabotni~kata partija se opredeluva da sorabotuva i se zdru`uva 166 . bez ogled dali `iveat vo nea ili nekade vo svetot. ^lenstvoto prestanuva koga: a) ~lenot dobrovolno }e izjavi deka saka da ja napu{ti i b) koga Rabotni~kata partija }e utvrdi deka ~lenot pote{ko gi povredil odredbite na nejziniot Statut i programski celi. ^len na RP mo`e da bide sekoj polnoleten gra|anin koj `ivee isklu~ivo od svojot trud i rezultatite od trudot. ednakvi i ramnopravni pred Ustavot i zakonite. Toj ima pravo da izbira i da bide biran vo site organi. dobrovolni prilozi i drugi izvori utvrdeni so zakon. aktivno da u~estvuva vo rabotata i da ima ~lenska karta. Osnovna edinica na dejstvuvawe e mesniot rabotni~ki aktiv (MRA) koj se organizira na podra~jeto na mesnata zaednica. ^lenovite na izvr{nite organi se izbiraat so tajno glasawe me|u pove}e kandidati. Tie mo`at i da se otpovikaat. ^lenuvaweto vo nea e dobrovolno. Osnoven oblik na organizirawe e mesniot rabotni~ki aktiv. Taa se zalaga za Makedonija kako zaedni~ka tatkovina na ramnopravni gra|ani i dr`avjani.

vrz dobrovolna osnova so site rabotni~ki partii vo me|unarodnoto rabotni~ko dvi`ewe. ~len 26). Demokratski sojuz na Turcite (DST) Организираното дејствување на граѓаните Турци започна на 1 јули1990 година. ~len 22). кога на Основачкото собрание е формиран Демократскиот сојуз на Турците. Demokratska partija na Turcite (DPT) Demokratskata partija na Turcite kako politi~ka organizacija se formira na Vtoriot (vonreden) kongres na Demokratskiot sojuz na Turcite odr`an na 27 juni1992 godina. (Statut na RP. (isto. Demokratskiot sojuz na Turcite (DST) ima za zada~a da gi unapreduva op{testvenite i politi~kite procesi vo Makedonija. (Registracionata postapka e izvr{ena na 16 oktomvri1992 godina). Всушност донесена е одлука за формирање на Демократската партија на Турците во Македонија. Demokratskata partija na Turcite se definira kako samostojna politi~ka partija na slobodno zdru`eni ~lenovi koi 167 . Rabotni~kata partija "za svoj den i praznik go prezema Me|unarodniot den na trudot . како здружение на граѓани со програмска ориентација соодветна на нивните национални и други интереси. Pretsedatel na Rabotni~kata partija e Krste Jankovski. so orientacija kon za{titata na kulurniot identitet na turskata nacionalnost vo Makedonija. се утврдило дека во современите услови остварувањето на националните и другите права и слободи на Турците во Република Македонија политички подобро ќе можат да се ефектуира доколку здружението се преобрази во политичка партија од граѓански карактер.Prvi maj#. По двегодишна политичка и по мноштвото други активности на Сојузот.

za unapreduvawe i za{tita na istoriskite i kulturno-umetni~kite vrednosti #. informativnite dejnosti i upotrebata na turskiot jazik i pismo#. za {to }e ostvaruva "sorabotka so politi~ki partii i dr`avni organi i }e se gri`i za sozdavawe na pravni i drugi uslovi za soodvetna zastapenost na kadrite od Turcite vo izbornite organi i tela i na odredeni javni i op{testveni funkcii#. Zatoa. суверена. osnovni celi se opredeluvaat zalo`bite na organiziran na ~in da u~estvuva vo op{testveno-politi~kiot `ivot i vo ostvaruvaweto na pravata i slobodite na Turcite i drugite gra|ani vo Republika Makedonija. Taa e za sorabotka so organizacii i institucii na Turcite vo zemjata i vo "balkanskite zemji. Posebna cel na DPT e nastojuvaweto "soodvetno da se tretiraat pra{awata {to se od interes za op{testveno-ekonomskata polo`ba na Turcite vo Republikata educirawe na kvalifikuvani kadri i nivno vrabotuvawe#. kulturata. (Statut na DPT. за унапредување на воспоставениот демократски парламентарен систем и за активно учество во управувањето со државните работи. izdava~kata dejnost. Vo programskite opredelbi ovaa politi~ka partija se opredeluva za "слободна. Taa e "za pravna dr`ava i vladeewe na pravoto. единствена и независна Република Македонија и за заштита на нејзиниот територијален интегритет. 1992. Efikasnosta na svojata akcija ovaa politi~ka grupacija ja sogleduva "vo ostvaruvaweto na programskite aktivnosti# preku potesna "sorabotka so politi~kite partii i zdru`enija.dejstvuvaat poradi ostvaruvawe na osnovnite celi i zada~i na partijata. so klubovi i organizacii na iselenici ili vremeno vraboteni vo stranstvo i so dr`avnite organi. institucii i poedinci od Republika Turcija#. vo koja ednakvosta na gra|anite pred Ustavot i zakonite }e bidat osnova za dejstvuvaweto na dr`avnite i javnite institucii#. за 168 . dr`avni organi i drugite institucii vo Republikata#. Kako. ~len 1 i 2). osobeno preku iskoristuvawe na "site mo`nosti na demokratskite institucii i parlamentarniot sistem#. "posebno }e se gri`i za unapreduvawe na funkcioniraweto na op{testvenite dejnosti i ostvaruvaweto na pravata i slobodite na Turcite vo oblasta na obrazovanieto. kako i "za soodvetno vrednuvawe na istoriskoto minato na Turcite.

со почитување на општо прифатените демократски правила на однесување. непосредни и тајни избори. Затоа е потребно во општествено-економскиот и во поли169 . задолжително да се извршуваат консултации и соработка и да се почитува мислењето и на Демократската партија на Турците. а се од витален интерес за заштита и унапредување на националниот идентитет на Трците. Конфликтите. независно од неговата национална. Таа е за "правна држава. а со примена на правни и политички средства да се оневозможи постојаната мајоризација при одлучувањето по тие прашања. како и сите политички и општествени спорови. извршни и управни) и институции на правната држава со кои ќе се обезбеди независноста во нивното функционирање и нужната политичка контрола од страна на Собранието на Република Македонија". со прифаќање на позитивните придобивки на либералните и демократските општества и држави. во случаите. во собранискиот систем. треба да се разрешуваат во рамките на демократските традиции и со правниот систем утврдените институции. Таа предлага. ДПТ посебно инсистира на "еднаквоста на граѓаните пред Уставот и законите и владеењето на правото" со определба тие "да бидат морална и професионална цел и обврска на државните органи и на јавните институции". верска или политичка припадност". Во таа насока е и залагањето за изборен систем кој ќе овозможи избор на припадници на турската националност во општинските собранија и во Собранието на Република Македонија. При претресувањето на прашањата од меѓунационалните односи да се воспостави механизам. според Демократската партија на Турците. за воспоставување државни органи (судски.политички плурализам и за слободни. за Турците со своето учество во општествениот и во политичкиот живот да бидат елемент на стабилноста во меѓунационалните односи. како нивна политичка партија. кога Владата на Република Македонија или други органи донесуваат одлуки или се наоѓаат во подготовка. во кој ќе се гарантира учеството и мислењето на националностите. во која непречено ќе се остваруваат правата и слободите на секој граѓанин.

2. (Isto. Podru`nica. Nejzin ~len mo`e da bide sekoj polnoleten gra|anin koj gi prifa}a programskite opredelbi i Statutot. da go izvesti i da bara poddr{ka od ~lenstvoto tie povtorno da bidat razgledani od strana na organizacijata ili organot vo koi ne dobile mnozinstvo. ~ija odluka e kone~na. 3. ^lenot ima pravo da u~estvuva vo gradeweto i ostvaruvaweto na partiskata politika. ^lenuvaweto vo DPT prestanuva so: a) podnesuvawe na ostavka ili b) so isklu~uvawe. da prima solidarna i pravna pomo{. mislewa i stavovi so koi ostanuva vo malcinstvo pri raspravata i vo donesuvaweto na odluki i da insistira na nivno povtorno razgleduvawe koga }e oceni deka se sozdale uslovi za toa. vo nejzinata struktura se slednite organi i organizacii: 1. ^lenot ima pravo na `alba do Sobranieto na DTP. Odluka za isklu~uvawe donesuva Upravniot odbor na Sobranieto na soodvetnata organizaciona edinica. Osnoven princip na organizirawe na Partijata e teritorijalniot. 1992). ^lenot mo`e da bide isklu~en poradi istovremeno ~lenuvawe vo drugi politi~ki partii i dokolku so svojata aktivnost ili naeaktivnost dejstvuva sprotivno na Programata ili Statutot. Regionalna organizacija. redovno da pla}a ~lenarina. Republi~ka organizacija. (Програма на ДПТ. ~len 11). osobeno vo slu~aj na povreda na negovite prava poradi ~lenuvaweto vo nea. 4. ^lenuvaweto vo DPT e dobrovolno. како и практичните искуства на овој план што ги стекнале развиените и демократски земји. da gi izdvoi sopstvenite predlozi. samostojno da prezema inicijativi koi ne se sprotivni na nejzinite statutarni i osnovni politi~ki i programski osnovi. Za onie koi se pod taa starosna granica taa e otvorena za aktivnost preku nejzinite kulturni i mladinski aktivnosti. naselba ili naseleno 170 . Podru`nicite se osnovniot oblik na povrzuvawe na site ~lenovi od opredelena mesna zaednica. содржани во меѓународните акти и документи. da bide kandidat na partiskite listi za parlamentarnite izbori.тичкиот систем на Републиката да се вградат принципите за заштита на етничките колективитети. Soglasno toj princip na organizirawe. Op{tinski centar. prilozi ili nekoj drug oblik na pomo{. da bide redovno informiran za nejzinata aktivnost i kriti~ki da se se osvrnuva vrz niv.

2. Vo zavisnost od toa kolkav e brojot na podru`nicata taa sama nosi odluka dali }e bira sobranie. utvrduva nasoki za ostvaruvawe na aktivnosta na Partijata i vr{i raboti {to se od statutaren karakter i od zna~ewe na po{irokoto ~lenstvo. Upraven odbor i 5. Pretsedatel. Toj se konstituira od slobodno i demokratski izbrani delegati ~ij broj go utvrduva Sobranieto so posebna odluka. Sobranieto pretstavuva najvisok organ na rakovodewe 171 . Upravniot odbor mo`e da donese odluka op{tinskiot centar da bide osnoven organizacionen oblik na povrzuvawe i dejstvuvawe na site ~lenovi. ^lenovite na podru`nicata na izboren sostanok izbiraat pretsedatel i upraven odbor od 5-9 ~lena i blagajnik. Kongresot polnova`no raboti ako se prisutni 2/3 od izbranite delgati.Pretsedatel. Op{tinskiot centar ne mora da se poklopuva so administrativno-teritorijalnata podelba na Republika Makedonija. Odluka za osnovawe na podru`nicata donesuva Upravniot odbor na inicijativa na najmalku pet ~lenovi {to e istovremeno minimalniot broj za nejzino osnovawe. ~len 35 i 36). odnosno op{tinskiot centar. Nadzoren odbor. Op{tinskiot centar e oblik na povrzuvawe na podru`nicite i ~lenovite vo ramkite na op{tinata. tie }e se priklu~at vo najbliskiot op{tinski cerntar. 3. Kongresot e najvisok organ na DTP. Mandatot na izbranite lica trae ~etiri godini.Kongres. Organi na Republi~kata organizacija se: 1. bira Sobranie. Podra~jeto na dejstvuvawe na podru`nicata se opredeluva so odlukata za osnovawe. a odlukite se usvojuvaat ako za niv glasaat pove}e od polovinata prisutni.mesto. Upraven odbor i Nadzoren odbor. po dobienoto mislewe od podru`nicite. (Isto. Sobranie. Republi~ka organizacija. Dokolku vo odredeni op{tini nema uslovi za organizirawe na podru`nicite vo op{tinski centar. Nadzoren odbor. Kongresot gi donesuva i menuva Programata i Statutot. Regionalna organizacija se formira so posebana odluka i soglasnost na Upravniot odbor na DTP. Podru`nicite so pomalku ~lenovi biraat samo pretsedatel i blagajnik. Odluka za osnovawe ili prestanok donesuva Upravniot odbor na DPT. Oragni na Op{tinskiot centar se: Sobranie. 4.

a odlukite se donesuvaat so mnozinstvo od prisutnite. molbite. mu predlaga na Sobranieto kandidati za pratenici i nositeli na funkcii i ja vodi vnatre{nata i nadvore{nata politika na Partijata. osnova postojani i povremeni rabotni tela i drugi dol`nosti opredeleni so odlukite na paartiskite organi. Toa se sostoi od 39 ~lena. se gri`i za ostvaruvawe na nejzinata Programa i Statut. Ogranizacii. Nadzorniot odbor se sostoi od tri ~lena. Od svojot sostav bira Pretsedatel i Upraven odbor. Pretsedatelot na DPT ja pretstavuva. zastapuva i rakovodi so nea. gi svikuva i rakovodi sednicite na Sobranieto i Upravniot odbor. (Isto. obezbeduva povratna informacija na Sobranieto i op{tinskite centri za rabotata na Upravniot odbor me|u dve zasedanija na Sobranieto. utvrduva kandidati za u~estvo na parlamentarnite izbori i drugi aktivnosti utvrdeni so aktite i odlukite na organite. obrabotuva vnatre{no. donesuva akt za visinata i na~inot na pla}awe na ~lenarinata. Toj ja razgleduva finansiskata i delovnata aktivnost. Toj od svojot sostav izbira Generalen sekretar.so DPT me|u dva kongresa. ja ocenuva statutarnosta na odlukite i aktite i go tolkuva Statutot. koj vo otsustvo go zamenuva Pretsedatelot. ~len 46). Sobranieto se gri`i za realizacija na Programata i Statutot. Pratenicite se ~lenovi na Sobranieto na DPT i slu`at kako koordinatori me|u ovoj organ i Sobranieto na Republika Makedonija. gi razgleduva inicijativite. Se svikuva najmalku edna{ godi{no. Vo nego ~lenu172 . se gri`i za izvr{uvawe i realizacija na Programata i Statutot i obavuva drugi zada~i {to mu gi doveruvaat organite. gi realizira zaklu~ocite i stavovite na Sobranieto. Upravniot odbor e politi~ko-izvr{en organ koj u~estvuva vo gradeweto na politi~kata volja na DPT. Upravniot odbor go so~inuvaat Pretsedatelot na DPT i deset ~lena {to gi izbira Sobranieto. nazna~uva blagajnik. DPT ima Mladinski demokratski forum kako organizacija na mladite vo nejzini ramki. Odlukite vo DPT se donesuvaat ako na sednicite prisustvuvaat pove}e od polovinata od ~lenovite {to go so~inuvaat organot. Za izbran se smeta onoj koj dobil mnozinstvo glasovi. Izborite se vr{at so tajno glasawe. predlozite i mislewata upateni do nego.organizacioni i kadrovski pra{awa. Mandatot na Pretsedatelot e ~etiri godini.

a koi gi prifa}aat Programata i Statutot#. ~len 1). partiska ~lenarina. (Isto ~len 48). vi{i i visoki u~ili{ta#. 173 . Finansiraweto na DPT se ostvaruva preku: republi~kiot buxet. zdru`enija i sili#. (Statut na PCER. Vo nejziniot sostav dejstvuva i Aktiv na `enite. drugi prihodi od fizi~ki i pravni lica. Pretsedatel na Demokratskata partija na Turcite e Erdogan Sara~. za "organizirawe na redakcii za romski jazik no RTV Skopje i vo drugite op{tini vo Makedonija. 1990. PCER se definira kako "samostojna politi~ka partija vo koja ~lenuvaat gra|ani Romi. Osnova~i se 14 gra|ani. kako i za neguvawe na kulturnite vrednosti na romite od Makedonija#. za informativen pe~at i spisanie na romski jazik.`eni koi gi prifa}aat i ostvaruvaat programskite celi i zada~i. a osbeno za nivna "kulturna. politi~ka i obrazovno-vospitna emancipacija i ednakvost vo Makedonija i Jugoslavija#. (Programa na PCER. donatorstvo i prilozi od ~lenovi i simpatizeri. koja ramnopravno }e se bori za vlast samostojno ili vo koallicija so site progresivni partii. Osnovaweto na PCER e "od dlaboko human i demokratsko makedonski i jugoslovenski karakter. 1990). vr{ewe stopanska dejnost i drugo. Vo nego mo`at da ~lenuvaat ~lenovi i simpatizeri. no i od drugi nacionalnosti koi ne se Romi. za pazarna ekonomija#. Vo regstarot na politi~ite partii na Makedonija e zavedena na 29 avgust 1990 godina. ustavno -pravna. Taa se zalaga za "paralelno u~ewe na romskiot jazik#. Toj e organizacija na `enite vo ramkite na DPT. Taa }e se bori "za pobrzo vklopuvawe na Romite vo podednakvi uslovi vo industriskite pretprijatija.vaat ~lenovi i simpatizeri koi gi prifa}aat nejzinite dokumenti. Partija za celosna emancipacija na Romite (PCER) Partijata za celosna emancipacija na Romite (PCER) e osnovana na 12 avgust1990 godina vo Skopje. za "orientirawe na generaciite kon sredni.

posebno ~lenarinata ~ija visina ja utvrduva Sovetot. (Isto. Takvata mo`nost im e ostavena na "organizaciite. ne mo`at da zazemaat rakovodi funkcii vo PCER. ~len 2). ~len 11).Taa e Partija koja na organiziran na~in u~estvuva vo op{testveniot `ivot po pra{awata od vitalen interes za unapreduvaweto i za{titata na nacionalniot identitet i integritet na suverena Republika Makedonija. kako {to se opredeluva vo Statutot. zdru`enijata i sojuzite#. posebno ne mo`at da zazemat najvisoki funkcii. informativnata dejnost i upotrebata na romskiot jazik. Vo aktivnosta na ovaa organizacija se vklu~uva i lice koe e ~len na "odredena politi~ka partija koja gai slobodarski duh i zaedni{tvo ili nekoj sojuz levo orientiran po svojata programa#. da bidat birani vo site nejzini organi i tela. da pokrenuvaat i iznesuvaat pra{awa za nejzinata rabota i da predlagaat na~ini za nivno razre{uvawe. Obvrski na ~lenovite: da se zalagaat za realizacija na statutarnite i programskite celi. Ovie ~lenovi. (Isto. Vo nea mo`e da ~lenuva "sekoj pripadnik na romskata pripadnost#. ^len mo`e da postane sekoj gra|anin. ako popolni pristapnica ili se vpi{i vo nea. 174 . ^lenstvoto prestanuva so otpi{uvawe i prestanok na postoeweto na PCER. dokolku se ~lenovi na izvr{nite organi na politi~kite partii i dr`avni organi. da bidat izvestuvani za rabotata na nejzinite organi. vospituvaweto. kako i na nacionalniot identitet na romskata nacionalnost i drugite nacionalnosti {to `iveat vo nea. redovno da gi ispolnuvaat finansiskite i drugi obvrski. (Statut na PCER. ^lenuvaweto vo nea mo`e da bide i kolektivno. ~len 7). ^lenuvaweto vo PCER e dobrovolno. ~len 9-10). ^lenovite se redovni i po~esni. Prava i dol`nosti na ~lenovite se opredelni: slobodno i i ramnopravno da u~estvuvaat vo rabotata na Partijata i na site nejzini organi. kako {to se Pretsedatel ili ~len Pretsedatelstvoto. koi. kulturata. kako i "pripadnicite na drugite narodi i narodnosti# koi }e go prifatat nejziniot Statut. Taa se gri`i za unapreduvaweto i funkcioniraweto na op{testvenite odnosi vo oblasta na obrazovanieto. (Isto. izdava~kata dejnost. ustavno-pravnata polo`ba. ja prifatat Programata na PCER.

10-11). Sovetot na PCER e najvisok organ me|u dva Kongresa. 1990. Tie od sopstvenite redovi biraat svoj pretsedatel i sekretar. Pretsedatelstvo. (Dokumenti na 13-ti Kongres na SSMM. Toa e organizator i predlaga~ na celokupnata partiska aktivnost. Sovetot. Toj gi donesuva i izmenuva Statutot i Programata i bira organi na Partijata. Pretsedatelstvoto i komisiite. podaroci i drugi izvori na sopstveni prihodi (Isto. Kongres. 4. 5. Osnoven oblik na organizirawe na PCER e podru`nicata. Nejzinite osnovnite celi i zada~i se mirna transformacija vo sistem na parlamentarna 175 . Nejzin prv pretsedatel be{e Faik Abdi. Nadzoren odbor. Pretsedatelstvoto e izvr{en organ na Sovet. Kongresot e najvisok organ koj se odr`uva na dve godini. Toj bira Pretsedatel i Pretsedatelstvo. Vo izminatiot period bea prisutni tendencii kon pojasno definirawe na nejziniot identitet. otvorena i samostojna politi~ka organizacija i bi dejstvuvala vo kontinuitet so dosega{nite politi~ki stavovi i opredelbi. Finansiraweto na PCER se obezbeduva od ~lenarinata dobrovolni prilozi. Podru`nicite se organiziraat vo gradovite i naselenite mesta. Izvr{no biro i 6. 2.Organi na Partijata se: 1. 3. Toa izbira Izvr{no biro. Poa|aj}i od takvite opredelbi na 1 juli 1990 godina vo Skopje e odr`ano Osnova~ko sobranie na Mladata demokratsko-progresivna stranka. ~len 29). Pretsedatel. Podru`nicite mo`at da imaat i blagajnik. Mladata demokratsko-progresivna stranka na Makedonija (MDSM) Na XIII Kongresot na Sojuzot na socijalisti~kata mladina na Makedonija (SSMM) koi se istakuva deka politi~kiot interes {to mladite go ostvaruvaa preku SSMM i natamu }e go ostvaruvaat vo del od ovaa organizacija koja bi se konstituirala vo nova politi~ka stranka (ili pove}e takvi) i bi bila transgeneraciska. Toj go izbira Sovet. str. Sovet.

}e gi ureduva uslovite za stopanisuvawe vrz principot na konkurencija. (Odluka za osnovawe na Mladata demokratsko-progresivna stranka na Makedonija. }e vodi aktivna ekonomska i politika na socijalen i kulturen razvoj. slobodata i ednakvosta na gra|anite. politi~ki i socijalni) normativno ednakvi za site. za Ustav na Makedonija. so cel za~uvuvawe i prosperitet na nacionalniot i kulturniot identitet na sekoja od niv poedine~no. zona na direktni akcii na gr|anite. albnskata i turskata narodnost. Za MDSM gra|aninot e osnoven subjekt na demokratsko i dr`avno ureduvawe na Makedonija. Za nea gri`ata za klu~nite sektori na stopanstvoto se 'rbet na nacionalnata ekonomija. 176 . neusloven od Ustavot na jugoslovenskata zaednica. MDSM se zalaga za legitimna vlast vo Republikata koja proizleguva od voljata na gra|aninot izrazena na op{ti. za Makedonija kako dr`ava na ramnopravni gra|ani vo koja makedonskiot narod go ostvari svojot istoriski streme` za sopstvena dr`avnost. individualno i kolektivno pretpriema{tvo. to~ka 1. Gra|anskiot status podrazbira kapacitet na prava i slobodi (ekonomski. za Jugoslavija kako zaednica na slobodna i suvereni narodi i ramnopravni republiki koi vrz principite na ramnopravnost i dogovor gi opredeluvaat uslovite na zaedni~koto `iveewe. zaedno so makedonskiot narod.demokratija so institucionalna podelba na vlasta. neposredni i tajni izbori. etni~kite grupi i pripadnicite na drugite narodi koi `ivat vo nea gi ostvaruvaat site slobodi i prava i na toj na~in. a narodnostite. na Kru{evskiot manifest i odlukite na ASNOM. Vo toj kontekst taa se opredeluva za dr`ava koja }e gi {titi polo`bata. ). slobodni. neposredni i tajni izbori. za Makedonija koja }e ovozmo`uva ramnopravnost na makedonskiot narod. se gri`at za zaedni~kata tatkovina-Makedonija. ednodomno sobranie vrz principite na gra|anskiot status na ~ovekot. slobodna inicijativa. Vo Odlukata za osnovawe posebno mesto nao|aat zalo`bite za slobodna prosperitetna i demoktratska Makedonija na tradiciite. etni~kite grupi i pripadnicite na drugite narodi koi `iveat vo Makedonija. Pretsedatel na Republikata izbran neposredno od gra|anite na Makedonija.1990. slobodni.

~len 5). Osnovni prava na ~lenovite se definirani kako: pravo na u~estvo vo aktivnostite i vo donesuvaweto na partiskite odluki. MDSM ne go isklu~uva ~lenuvaweto i dejstvuvaweto na svoite ~lenovi vo drugi stranki i op{testveni organi. dotirawe. (Isto. nacija i poinakvo politi~ko mislewe. gi prifa}a Programskata deklaracija i Statutot i }e popolni pristapnica postanuva nejzin ~len. Istapuvaweto kako i za~lenuvaweto e dobrovolno i ne e usloveno od ni{to. rasa. Postoi edinstveno ograduvawe od postapki ili akcii za koi mnozinstvoto ~lenovi ili povisokiot organ smetaat deka ne e vo soglanost so principite. Osnoven organizacionen princip e teritorijalniot. Za~lenuvaweto ovozmo`uva steknuvawe na prava i prifa}awe na odgovornost. kako i zalagawe protiv sekoj vid nasilstvo vrz ~ovekot ili prirodata. postar od 18 godini. rasa. ^lenstvoto ne e usloveno od nikakvi posebni kvalifikacii vrz osnova na pol. pravo da se bide informiran i da se u~estvuva vo aktivnostite i inicijativite na oddelni organizacioni delovi na MDSM. veroispovest. pomo{ ili samofinansirawe na Partijata.^lenuvaweto vo MDSM e slobodno. organizacii ili organi. nacija. tie imaat pravo na kritika na partiskite organi i nivnoto politi~ko dejstvuvawe. obrazovanie. (Statut na MDSM. pravo da se bide izbran vo partiskite ograni kako i da bide kandidat za strukturata na parlamentot i organite na vlasta. porane{en politi~ki anga`man i sl. vo pravo na izrazuvawe na svoite idei i motivacii vo nejzinite organi. 1990. Obvrskite na ~lenovite se opredeluvaat kako: sprotivstavuvawe na sekoja forma na diskriminacija vrz osnova na pol. isklu~uvawa ili bojkotirawe na oddelni ~lenovi. ^lenovite imaat obvrska za zgolemuvawe na potencijalot na MDSM preku privlekuvawe na simpatizeri i novi ~lenovi vo nea i zalagawe za nejzinio priznavawe i po~ituvawe vo sopstvenata sredina i po{iroko. Isto taka. ~len 14). Posebna e obvrskata da se u~estvuva vo inicijativite za finansirawe. osven vo slu~ai na rakovodni funkcii ili ~lenuvawe vo stranki so vidlivo razli~iti pozicii od nejzinite. Sekoj koj ima politi~ka volja da ~lenuva vo nea. Vo MDSM nema kazni. Osnoven oblik na organizirawe e komunalna organizacija i nea 177 . temelnite politi~ki dokumenti i partiskite interesi.

Najvisok organ na komunalnata organizacija e komunalnoto sobranie. sostavot i na~inot na izbor na ~lenovite na komunalnoto sobranie. Toj donesuva izborni programi. donesuva finansiski plan.ja ~inat najmalku 10 ~lenovi. Najmalku edna{ godi{no Komunalnoto sobranie razgleduva izve{taj za rabotata. Negovite nadle`nosti se regulirani na sledniot na~in: donesuvawe na Pravila za organizirawe. donesuva Programa za rabotata i drugi politi~ki dokumenti. Sobranieto e najvisok organ MDSM. naso~uvawe i koordinirawe na raboteweto vo komunalnite organizacii. Vrz osnova na temelnite politi~ki do178 . Komunalnoto sobranie donesuva pravila za organizirawe na komunalnata organizacija i drugi akti vo soglasnost so Statutot i programskata deklaracija. Nego go so~inuvaat site ~lenovi na tertorijata na komunata. Brojot. Toj ja utvrduva strate{kata programa donesuva nov ili go menuva postojniot Statut. Izvr{niot odbor mo`e od redot na negovite ~lenovi da izbere sekretarijat. a dokoku komunalnata organizacija ja so~inuvaat pove}e od 100 ~lenovi Sobranieto mo`e da donese odluka za formirawe na reonski klubovi i pri toa da go utvrdi brojot. Najvisok organ na MDSM e Kongresot koj se svikuva po potreba. usvojuva zaedni~ka postapka za kandidatskite listi i vospostavuva vrska so pretstavnicite od organite na vlasta. sostavot i na~inot na izbor na pretstavnicite na komunalnite sobranija vo Republi~koto sobranie se regulira so posebna odluka. utvrduvawe na statutarnosta vo posledna instanca. rasprava po izve{taite za rabotata na Republi~koto sobranie i Izvr{niot odbor vo me|ukongresniot period i donesuva odluki i dokumenti soglasno potrebata. Toa e sostaveno od pretstavnici na gradskoto i komunalnoto sobranie. finansiski plan i zavr{na smetka i drugi aktivnosti soglasno odlukite na organite. Vo nadle`nost na Sobranieto e izbor na pretsedatel. dejstvuva na izborno-politi~ki plan. usvojuvawe izve{taj za rabotata. sekretar i blagajnik. dvajca potpretsedateli i Izvr{en odbor. Izvr{niot odbor vrz osnova na op{tata politi~ka naso~enost i partiskite dokumenti. izbira nadle`en organ koj }e go nadgleduva nejzinoto finansisko i materijalno rabotewe. izbira pretstavnici za Republi~koto sobranie na MDSM. odluka za svikuvawe Kongres.

Prvobitnata inicijativa. na sednica na Sobranieto donese odluka da se integrira so Sojuzot na reformskite sili na Makedonija. (Isto. a vo registerot na politi~kite partii e voveden na 16 oktomvri 1990 godina. e pokrenata na 31 juli 1990 godina. nau~ni i stopanski rabotnici od Makedonija. so pravcite na 179 . Toj se sostanuva povremeno i po inicijativa na Izvr{niot odbor i dava sugestii za partiskata politika. dr`avni i drugi dotacii. Sobranieto izbira nadzorna komisija koja go kontrolira materijalnoto i finansiskoto rabotewe na MDSM i za toa edna{ godi{no mu podnesuva izva{taj. Celite i osnovnite nasoki na negovoto dejstvuvawe se "ekonomskite i politi~kite reformi na jugoslovenskoto op{testvo. partii i stranki i za za~lenuvawe vo me|unarodni organizacii#. sobrani vrz programite za natamo{ni reformi na jugoslovenskoto op{testvo. kako politi~ka organizacija i op{tojugoslovensko dvi`ewe za reforma na gra|anite i nivnite zdru`enija. Sojuzot na reformskite sili na Makedonija (SRSM) Sojuzot na reformskite sili na Makedonija e formiran na 5 oktomvri 1990 godina. drugite republiki i od stranstvo koi gi poddr`uvaat nejzinite temelni programski principi. so formirawe na Inicijativen-koordinativen sovet na Sojuzot na reformskite sili na Jugoslavija. op{testvenite i politi~kite organizacii.kumenti Izvr{niot odbor ja vodi politikata na me|usebni komkunikacii vo Partijata i so bliskite partii "vo Jugoslavija i Republikata# i odlu~uva "za zdru`uvawe i sorabotka so sli~ni ili srodni organizacii. SRSM e definiran kako del na edinstveniot Sojuz na reformski sili na Jugoslavija. MDSM se finansira od prilozi na ~lenovite. kulturni. Mladata demokratsko-progresivna starnka na 28 juni 1991 godina. Partijata izbira Konsultativen sovet od redot na ugledni javni. sponzorstvo. ~len 19). Nejzin pretsedatl be{e Risto Ivanov. donatorstvo i od profitot ostvaren od stopanska i druga dejnost soglasno zakonskite propisi.

Kako nov politi~ki subjet se zalaga za "nov. (Programska deklaracija na SRSM. stru~na i sposobna vrz Ustav i Zakon da obezbedi sloboda i sigurnost na pravniot i ekonomskiot sistem. ~len 1 i 2). policija. Vo taa smisla e i zalagaweto deka "ne e dobro sopstvenosta da bide vo racete na mal broj poedinci#. za "Jugoslavija i Makedonija vo nejzinite ramki da izbori svoe mesto#. za parlamentarna demokratija. 1990. za {to }e se pottiknat "site vidovi na sopstvenost i sekoja aktivnost {to vodi kon novi vlo`uvawa (investicii).izgradba na novo ekonomski efikasno. pazarna ekonomija. sekoja nacija i sekoja Republika }e mo`e potpolno politi~ki. humano i otvoreno op{estvo kon svetot#. za pretpriemni{tvo i visokoproduktiven trud.1990). (Statut na SRSM. vtemelen vrz osnovnite ekonomski i politi~ki reformi. istra`uvawa i pronao|awa#. Zatoa e potrebno da se obezbedi rabotnicite da "stanat akcioneri-sopstvenici vo pretprijatijata vo koi rabotat i vo ~ie sozdavawe u~estvuvale#. demokratsko i socijalno pravedno. za nepre~eno dvi`ewe na stoki. vladeewe na pravoto. Sojuzot na reformskite sili ja gleda idninata na Makedonija "kako dr`ava na ramnopravni gra|ani vo koja makedonskiot narod go izrazi svojot istoriski streme` za sopstvena dr`avnost. depolitizirana vojska. za slobodni i ~esni izbori. za ~ovekovi prava i slobodi kako sr` na Ustavot. Vo ekonomskata sfera ovaa partija se zalaga za "stopanstvo i op{testvo vo koe sekoj poedinec kako sloboden gra|anin }e gi izrazi svoite sposobnosti i da gi ostvaruva svoite ekonomski i drugi interesi#. a narodnostite i etni~kite grupi. dr`ava {to ne se me{a vo samostojnosta 180 . Toj se zalaga za "dr`avno ureduvawe vo koe sekoj gra|anin. podelbata na vlasta. Sojuzot na reformskite sili se opredeluva za "slobodni lu|e vo slobodno op{tetsvo#. idei. uprava i sudstvo. kapital. za pove}epartski parlament. ekonomski i op{testveno da se samopotvrdat#. za po~ituvawe na pravata na malcinstvata. demokratski dogovor na site gra|ani i nivnite suvereni dr`avi vo postoe~kite granici. za verska i nacionalna tolerancija i sli~no. Za niv "slobodnoto pazarno stopanstvo bara efikasna i evtina dr`ava. kako i pripadnicite na drugite narodi {to `iveat vo nea gi u`ivaat site slobodi i prava#.

Taa bira pretsedatel i 3 potpretsedateli i sekretarijat. Za~lenuvaweto vo ovaa organizacija e vrz dobrovolna osnova i neophodno prifa}awe na negoviot Statutot i Programa. Kolektivni ~lenovi na Sojuzot mo`at da postanat zdru`enija na gra|ani. Finansiraweto na SRSM e od dobrovolni prilozi na ~lenovite. Osnoven princip na organizacija na Sojuzot e teritorijalniot. kako i na me|unarodnata zaednica e taa da bide nezavisna. ~len 13 i 15). se vo op{tinskiot odbor. edinstvena dr`ava.na pretprijatijata i nivnoto avtonomno odlu~uvawe# (Programska deklaracija na SRSM). soglasno sopstvenoto ubeduvawe mu pristapi i ja prifa}a negovata Programa i Statut. ^lenstvoto e individualno i kolektivno. ^lenstvoto na ovie organizacii prestanuva so istapuvawe ili isklu~uvawe. Toj vo isklu~itelni situacii mo`e da go poni{ti za~lenuvaweto. (Statut na SRSM. aktiven faktor na me|unarodniot mir. 1990. Vo mesnite zaednici se formiraat mesni organizacii. slobodno da gi izrazuva kriti~kite stavovi. od podaroci i od ~lenarina. po pravilo. Pretstavnicite na kolektivnite ~lenovi se kooptiraat vo organite na Sojuzot kako polnopravni ~lenovi. No toj mo`e da koristi i sred181 . Vo odnos na opstojuvaweto na toga{nata federacija Sojuzot se izjasnuva za toa deka "interes na narodite na Jugoslavija. (Isto). Dvojnoto ~lenstvo vo Sojuzot se zadr`uva samo dokolku programskite orpedelbi na nivnata organizacija ili dru{tvo se isti ili sosema bliski na programskite opredelbi na Sojuzot. sorabotka i stabilnost#. ~len 19). Istapuvaweto kako i za~lenuvaweto vo Sojuzot e dobrovolno. da dava predlozi i mislewa. Za~lenuvaweto so prijava. Osnoven oblik na organizirawe e op{tinskata organizacija. Pravata na ~lenstvoto se definirani: da u~estvuva. Takva odluka donesuva Republi~kiot odbor na na~in i postapka utvrdeni so aktite za organizirawe. da bide informiran za aktivnosta na Sojuzot. ^len na Sojuzot mo`e da stane sekoj koj slobodno. op{testveni i politi~ki organizacii koi gi prifa}aat programskite celi na Sojuzot i se dol`ni vo svoeto ime da ja dodadat kratenkata SRSM. da bide biran i da bira. (Isto.

Reformski sili na Makedonija -Liberalna partija (RS. istrajuvawe na slobodata. politi~ki opredeleni za reformsko te`neewe i dejstvuvawe da gi {iri politi~kite i ekonomskite slobodi i niz demokratski promeni . dotacii i od profit ostvaren od stopanska i druga dejnost. Pretsedatel na SRSM be{e Stojan Andov. isto taka.LP) Vrz osnova na odluka na Mladata demokratsko-progresivna stranka od 28 juni 1991 godina i odlukata na Sojuzot na reformskite sili na Makedonija. Opredelbata za formiraweto na novata politi~ka organizacija. 1991). ~len 23). vklu~uvaj}i se na toj na~in ramnopravno so zaednicata na jugoslovenskite narodi i nivnite republiki vo evropskite i me|unarodnite integraciski tekovi. (Statut na RSM-LP. (Isto. za zdru`uvawe. Taa se definira kako otvorena partija na gra|anite na Makedonija.Liberalna partija. vo toga{nite uslovi trebalo "da obezbedi pobrza realizacija na zacrtanite zada~i#. koja vrz osnova na sli~nite programi#. vsu{nost.makedonskiot ekonomski i kulturen potencijal pozitivno da se preobrazi i modrnizira. Tie podrazbiraat. negovoto dostoinstvo i human identitet. (Odluka za obedinuvawe.stva dobieni po pat na sponzorstvo. a podrazbiraat "osobeno zalagawe za ekonomski efikasno i materijalno razvieno op{testvo. 1991). e "poradi sozdavawe na edna silna politi~ka partija. suverenosta i integritetot na makedonskata republika i na pravoto i dostoinstvoto da se bide Makedonec vo siot makedonski i etni~ki i kulturen prostor#. na 29 juni 1991 godina se formira Reformskite sili na Makedonija . za demokratska i pravna dr`ava {to gi {titi i unapreduva slobodata i ~ovekovite prava na gra|aninot. Programskite celi i osnovnite principi na dejstvuvaweto na RSM-LP se utvrduvaat vo programa. 182 . Sobranieto na SRSM od 29 juni 1991 godina donese odluka da se obedini so Mladata demokratsko-progresivna stranka na Makedonija.

zanimawe. nastana. vsu{nost. социјална и политичка демократија. новите технологии и поттикнување на знаењето". осбено е значајно воспоставувањето на единствен "македонски културно . пазарните механизми. Во таа насока е и определбата за "воспоставување општествен поредок заснован на граѓанскиот статус на човекот. но и решавање на прашањето на националните права и статус на македонското население во соседните земји. Таа своите суштински политички и акциони настојувања ги насочува кон "создавање Република на слободни. Imeno ~lenuvaweto vo RSM-LP e li~no pravo na gra|anite koi se opredeluvaat dobrovolno da i pristapat gi prifa}aat programskite celi i statutarnite normi. кое низ приватното и колективното претприемаштво. Za~lenuvaweto e dobrovolno. вклучувајќи ја и интернационализацијата на тоа прашање".демократски развиток на Републиката". Osnova na organizirawe e ~lenot. стопански. Oranizaciskiot identitet Reformskite sili . сопственост и творештво и затемелен врз прниципите на економска. pol. ^len mo`e da stane sekoj polnoleten gra|anin bez razlika na svojata nacionalna. низ отворање на границите и демократизација на односите на Балканот. 1991). (Партиска програма на РСМ-ЛП. социјални и културно-духовни обрасци и животни текови". високо продуктивно и ефикасно стопанство. На внатрешен план. економски и политички моќни граѓани и поединци".Во својата програмска ориентација Реформските сили на Македонија. За таквиот развиток е особено значајно создавањето на едно "силно. veroispovest. еднакви. So toa se steknuva so site prava i obvrski koi pro183 .liberalna partija go gradat na tradicijata na dvete politi~ki partii od koi i. etni~ka pripadnost. so pismena prijava ili pristapnica.етнички простор. Principi na organiziranost. на слободата на неговиот труд.либерална партија поаѓаaт "од веќе создадените претпоставки на македонската државност и сувереност но и од дадените услови за натамошен материјален. рамноправно ќе ја вклучи Македонија во светскиот пазар и европските интеграции. културно-духовен и политичко. европеизација и глобално модернизирање на македонските продукциони.

Obvrskite na ~lenot se odredeni na sledniot na~in: vo politi~kiot i op{testveniot `ivot da raboti na ostvaruvawe na Programata. Dokolku nekoe zdru`enie. Teritorijalnata osnova vklu~uva mesni organizacii vo mesnite zaednici ili naselbi. negovite ~lenovi stanuvaat polnopravni ~lenovi vo soodvetnite mesni. slobodno da gi izrazuva kriti~kite stavovi sprema bilo koj ~len. Sekoj ~len ima pravo da u~estvuva vo nejzinata rabota. Izjavata za za~lenuvawe ili pristapnicata ~lenot ja dostavuva . Statutot i odlukite i stavovite na organite na Partijata. ^lenot ima pravo na `alba na osloboduvaweto od ~lenstvoto do Republi~kiot odbor. da bira i da bide biran i da bide informiran za partiskite aktivnosti. dava predlozi i mislewa. Organizaciite na site nivoa izbiraat svoi sobranijaodbori kako vode~ki organi. Strukovo-interesnata osnova vklu~uva i sekcii i forumi na Partijata za razli~ni oblasti od javniot `ivot. Odluka za toa donesuva odborot na partijata na soodvetno nivo. Negova zada~a e da go ~uva ugledot i 184 .izleguvaat od programskite i statutarnite akti. ^lenstvoto se organizira teritorijalno. Op{tinskiot odbor mo`e da go oslobodi ~lenot od ~lenstvo dokolku toj so svoeto odnesuvawe go naru{uva ugledot i u~estvuva vo aktivnosti koi se sprotivni na Statutot i Programata na Partijata. za razli~ni profesii i zanimawa ili za posebni iteresi na ~lenstvoto. op{tinski i po potreba me|uop{tiski organizacii kako i republi~ka organizacija. ^lenot ima pravo da prima solidarna pomo{ na povreda na negovite prava poradi ~lenstvo vo RSM-LP.po pravilo. op{tinski i drugi organizacii. strukovo-intereseno i parlamentarno-sobraniski. politi~ka ili op{testvena organizacija kolektivno £ pristapi na Partijata. Op{tinskiot odbor e dol`en da dostavuva evidencija na ~lenstvoto do Republi~kiot odbor. Odbornicite vo op{tinskite sobranija od redovite na RSM-LP kako i pratenicite na republi~kiot parlament se organiziraat vo odborni~ko-prateni~ki grupi. do op{tinskiot odbor koj vodi evidencija za ~lenstvoto. Sekciite biraat svoi reakovodstva koi se pretstaveni vo odborite na soodvetnite organizacii na teritorijalna osnova.

Mesen odbor. Vo mesnata zaednica se formira mesen odbor. Nadzoren odbor. izbira organi i tela. Organi na RSM-LP se: 1. 3. platformi i izborno-kandidatski listi. Sobranieto e najvisok organ na RSM-LP. izbira Republi~ki odbor. Toj go organizira i naso~uva ~lenstvoto. a preku odbornicite i vo Sobranieto na op{tinata. Sobranieto izbira i Programski sovet kako stru~no sovetodavno telo na Republi~kiot odbor. Statut i odluki od konstitutiven karakter.Toj od svoite redovi bira pretsedatel i sekretar. potpretsedatel. planovi i nasoki za rabotata. Vo slu~aj op{tinskiot odbor vo svojata dejnost da ne se pridr`uva do Programata ili Statutot ili poradi neaktivnost mo`e da se raspu{ti od strana na Republi~kiot odbor. Republi~ki odbor. edna{ godi{no go razgleduva izve{tajot za rabotata. usvojuva politi~ki izve{tai. odlu~uva za imeto na Partijata. Op{tinskiot odbor bira pretsedatel. programski sovet i drugi aktivnosti. Sobranie. (Isto. izbira nadle`en organ za nadgleduvawe na finansiskoto rabotewe. 5. Nego go so~inuvaat delegati {to gi izbira sobranieto. Pretsedatel na Partijata. profesii itn. ^lenovite na Republi~kiot odbor i pratenicite vo Sobranieto na Republika Makedonija se polnopravni ~lenovi na Sobranieto. odnosno Odborot na op{tinskata organizacija.Op{tinski odbor. Prateni~ka (odborni~ka) grupa. delegati od Sobranieto na gradskata zaednica kako i delegati od sekciite od razli~iti oblasti na javniot `ivot. Vo op{tinata mesnite odbori izbiraat svoi pretstavnici za Sobranieto na op{tinskata partiska organizacija.identitetot na Partijata vo javnosta i da dava prilozi spored svoite mo`nosti. Sobranieto na op{tinskata organizacija gi razgleduva osnovnite politi~ki pra{awa. ostvaruva neposredna politi~ka dejnost vo op{tinata. 4. 7. 2. 185 . Sobranieto donesuva Programa. Redovnite sobranija na op{tinskite sojuzi se odr`uvaat edna{ godi{no. ~len 10). sekretar i sekretarijat. 6. izbira nadzoren odbor. dokumenti i dejnost na Partijata i izbira op{tinski odbor. Po potreba mo`at da se organiziraat me|umesni ili me|uop{tinski odbori. Ovoj organ donesuva Pravila za organizirawe na op{tinskata organizacija.

политички определени за реформи со кои македонскиот економски. Liberalna partija (LP) Liberalnata partija e prodol`enie na Reformskite sili na Makedonija . po pravilo. како претпоставка за "вклучување во европските и меѓународните интеграциски текови и цивилизациски придобивки". Republi~kiot odbor od svoite redovi bira potpretsedatel i sekretar i Izvr{en odbor. Sobranieto na RSM-LP izbira Republi~ki odbor. Во Статутот Либералната партија се определува како "политичка 186 .Pretsedatelot na RSM-LP se izbira za period od 4 godini. kako i izborot na organite Sobranieto go vr{i po prethodna rasprava i so konsultacija na organizacijata. Taa ne se finansira od izvori od stranstvo. одржано на 24 јуни 1995 година. (Партиска програма на ЛП. 1995).Liberalna partija. Либералната партија на Македонија. социјален и културен амбиент ќе се преобрази и модернизира". во партиската програма утвредена на нејзиното Трето собрание. Pratenicite vo Makednskiot parlament se po funkcija ~lenovi na ova telo. Vo nego se £ pretsedatelite na op{tinskite i gradskiot odbor. donatorstvo i od profit ostvaren od stopanska i druga dejnost ostvaren soglasno zakonskite propisi. Toj ja pretstavuva. Finansirawe. se formira Liberalnata partija. се определува дека "е организација на граѓаните на Републиката. Odlukite od svojata nadle`nost. od podaroci i ~lenarina. Taa mo`e da se finansira od dr`avata i drugi izvori kako {to se -sponzorstvo. политички. Imeno. na sednica na Sobranieto na ovaa organizacija odr`ana na 3 juli 1993 godina. zastapuva i dejstvuva na op{to unapreduvawe i promovirawe na nejzinite programsko-politi~ki celi vo javnosta i rakovodi so rabotata na Republi~kiot odbor. Partijata se finansira od dobrovolni prilozi na ~lenovite. javno i so mnozinstvo glasovi na prisutnite ~lenovi. Pretsedatel na RSM-LP be{e Stojan Andov.

интереси и уверувања на своите членови. толерантна и плурално-мислечка партија.правда. туку за власт поради остварување на структурни реформи и преобразби во македонското општество". пратеници и одборници и освојување на власта. Либералната партија на Македонија своите политички погледи ги определува како "развојни промени во заедницата во насока на богато и просперитетно општество. Таквиот "социјален и политички идентитет". интелигенцијата. Во врска со својата социјална основа и активниот членски состав. Таквата социјална основа ќе и обезбеди да истрае во поддршката на секој граѓанин кон напредок низ реформи. За неа особено се значајни и приврзаниците што им припаѓаат на групациите младина и жени. таа ќе "го профилира во разрешувањето на виталните проблеми на македонското општество низ постепени и енергични реформи." (Статут на ЛП. силна и продуктивна. во македонската политичка практика и сцена се определува дека цврсто ќе "се профилира и изгради како партија што има вкоренет и неспорен македонски демократски и реформски идентитет".организација во која слободно се здружуваат граѓаните поради ширење на политичките и економските слободи на граѓаните.1995). земјоделците и синдикалното членство". според своите внатрешни односи и организациски начела "е демократска. економските. партиципација во постапката за избор на Претседател на Републиката. таа јасно се определува дека ќе го засновува преку регрутирање "меѓу стопанствениците. просперитет и демократија". Значајна е декларацијата на Либералната партија која смета дека таа. ширење и заштита на политичките. приватно и колективно уредена економија. прогрес. Тоа е идентитет и идеологија на развој. социјалните. Тоа не е идентитет на левица или десница. Либералната партија. партија која својата акција ја 187 . Таа ќе се профилира како "партија која не се бори по секоја цена за власт или за власт поради тесни партиски интереси. и квалификуваното работништво. благосостојба и солидарност . културните и другите права.

Таа смета дека општествениот развој на Македонија е преку "мир и сожителство на македокскиот народ со националностите". "унапредување на слободите и правата на човекот и граѓанинот и воспоставувањето на владеењето на правото како владеачки принцип. Како политички субјект на македонската политичка сцена. (Партиска програма на ЛП. социјална правда и просперитет на личниот и заедничкиот живот и слобода на пазарот и претприемништвото". општински и по потреба меѓуопштински организации и Републичка организација. самостојна.1995. Тоа се организира на територијална. 1995). Либералната партија на Македонија се определува за "афирмација на Република Македонија како суверена. а особено преку "децентрализација на државата и развој на локалната самоуправа". Струково-интересната основа на ЛП вклучува секции и форуми за различни области од јавниот живот.базира исклучиво на високи морални и идејно-мотивациски фактори". демократска и социјална држава. за различни професии и занимања или за посебни 188 . Тоа му е овозможено на секој полнолетен граѓанин кој ќе потпише "изјава за зачленување или пристапница" што ќе ја достави до општинскиот одбор кој води евиденција за членството. Територијалната основа на ЛП вклучува месни организации во месните заедници или населби.член 8). особено преку "демократизација на севкупните процеси. Припадноста и пристапувањето во Либералната партија е лично право на граѓаните определени за нејзината програмска определба и за статутарните решенија.интересна и парламентарно собраниска основа. струково . за "поттикнување на демократските процеси на Балканот и водење политика на соработка и добрососедство" и за "влегување во Европските и светски асоцијации и структури". преку заштита. односи и институции" во земјата "и изградба на цивилно општество". Организациите на сите нивоа избираат свои собранија и одбори. (Статут на ЛП. обезбедување на економска благосостојба. Основа на организирањето на Партијата е членот.

Значајно е дека во оваа организација се заоструваат мерките кон членот. Одборниците во општинските собранија и пратениците во Собранието на Република Македонија. (Исто. г) учествување во активности што се спротивни на нејзиниот Статут и Програма. в) однесување кое што го нарушува партискиот углед. Членувањето во Либералната партија престанува врз повеќе основи. се организираат во одборничко . да бира и да биде биран во партиските органи и тела. Меѓу правата и должностите на членот се и тие тој да учествува во активностите на сите нивоа на организирање. според своите можности. член 10). д) и поради зачленување во друга политичка партија. Тој е должен. тој е должен да ги образложи причините за престанок на членувањето во организацијата и во согласност со тоа е предвидена и жалбена процедура. Во тој случај нивните членови стануваат нејзини полноправни членови. активно да учествува во остварувањето на партиските цели. меѓу кои се а) "губење на правниот статус на Партијата. да дава прилози за непречена работа на партиските органи и тела. Имено. б) по сопствена определба на членот за истапување. избрани од редовите на Либералната партија. член 12).интереси на членството. да дава предлози. политичка или општествена организација. Организациониот модел на Либералната партија е детерминиран од определбата дека тој се темели на 189 . мислења и свои ставови. слободно да ги изразува политичките ставови спрема било кој партиски член. Во таа смисла се и неговите права да биде информиран за партиските активности и органи и тела. (Исто. задачи и активности. член 13).пратенички групи. Секциите избираат свои раководства кои се претставени во одборите на соодветните организации на територијална основа. Либералната партија признава и колективно зачленување и пристапување на здружение. да прима солидарна помош во случај на повреда на нивните права поради членство во Партијата и да го чува партискиот углед и идентитет во јавноста. (Исто.

документи и избира општински одбор. на собир на членовите оваа политичка партија формираат месен одбор. Собранието е дефинирано како највисок орган на Либералната партија на Македонија. може да биде распуштен од страна на Републичкиот одбор. Во овој орган учествуваат и членовите на Републичкиот одбор и пратениците од оваа политичка партија во Собранието на Република Македонија. како политички орган ги разгледува основните политички прашања. претседателите на собранијата на општините. пак. Општинската организација со посебна одлука на Републичкиот одбор се јавува како основен облик на организирање. Имено. (Исто. Собранието на Градската организација избира градски одбор. б) републички одбор.). Како матичен политички орган тој има право да донесува правила за организирање на општинската организација. секретар и секретаријат.. а преку одборниците конкретно и во Собранието на општината да избира органи и тела и врши други надлежности. Собранието на општинската организација. На ниво на градот Скопје Либералната партија формира Градска организација.територијалниот принцип на дејствување. да остварува непосредна политичка дејност во општината. од сопствените редови избира претседател. Органите на Либералната партија се а) собрание. професиите.. Тој. секретар и свои претставници во партиско собранието во општината. член 16). потпретседател. потпретседател. со посебна одлука. итн. избира претседател. г) претседател и г) одбор за внатрешна контрола. в) извршен одбор. а тој пак. претседателите на извршните одбори и министрите и замениците министри од Либералната партија на Македонија.Скопје и од секциите (од најразлични области од јавниот живот. планови и насоки за работа. секретар и секретаријат. Тој избира претседател. 190 . Градската организација . Општинскиот одбор. на ниво на месни заедници или населби. Него го сочинуваат членови избрани од општинските организации.

член 23). да утврдува кандидати за места што ги избира Собранието на Република Македонија. утврдувањето нацрти на Статутот и другите документи. донесува одлуки од конститутивен карактер. материјално-финансиското работење. координација и насочување на нивната активност и други права. да формира комисии и повремени работни тела и ја координира и насочува нивната активност и други права. избор на Извршен одбор. (Исто. Во негова надлежност е утврдување на Предлог-извештајот за активноста на Организацијата. Претседател и врши и други работи што произлегуваат од програмските и други активности утврдени со прописите. а особено предлагањето ставови и заклучоци до Републичкиот одбор. Републичкиот одбор го избира Собранието. а најмалку еднаш во две години. одлуките и 191 . обврски и одговорности што ќе му ги довери Собранието. формирањето комисии и повремени работни тела. Тоа ги донесува своите одлуки со мнозинство гласови од присутните членови на седницата. потпретседатели и секретар на Либералната партија. разгледува и усвојува принципи и критериуми за изборно-кандидатски листи. Тој е дефиниран како највисок политички орган меѓу две заседанија. избира Републичкиот одбор. Претседателот ја претставува и застапува Либералната партија. Тој има обврска да предлага мерки за унапредување на методот на работа и облиците на дејствување. одлучува за промена на името и знакот на Партијата. усвојување на финансиски план и завршна сметка. обврски и одговорности доверени од Републичкиот одбор. Одбор за внатрешна контрола.Собранието се одржува по потреба. го донесува Статутот и врши негови измени и дополнувања. £ во негова надлежност е и обврската да ги свикува седниците на партиските органи. Тој како орган ја утврдува програмската ориентација и насоки за работа. Извршниот одбор е дефиниран како извршен орган на Републичкиот одбор во чија надлежност се оперативнополитичките работи. Тој се грижи за спроведувањето на заклучоците.

Во негова надлежност.другите акти што ги утврдуваат надлежните органи и остварува и други права. со задолжителна консултација со Претседателот се обврските операционализација и следење на реализацијата на програмските документи. ги координира активностите за спроведување на ставовите. контролата на спроведувањето на одлуките на органите. Републичкиот и Извршниот одбор и се грижи за нивно непречено организирање. Одборот за внатрешна контрола го избира Собранието. ги води кадровските постапки и остварува и други права. како и контролата за прибавувањето. г) соодветни фондови. Во негова надлежност се контролата врз спроведувањето на Статутот и другите акти. користењето и располагањето со средствата. Функцијата на Претседателот може да му престане: а) по негово барање и б) со разрешување доколку е неактивен или несоодветно ги врши доверените права и обврски. в) стопанска дејност. б) спонзорство и донаторство. Потпретседателот на Либералната партија го избира Извршниот одбор. одлуките и заклучоците на органите. Поради обезбедување на средства со кои би се создала подобра материјална основа за поуспешно извршување на целите.. обврски и одговорности што ќе му ги доверат органите. Финансирањето на Либералната партија е од а) доброволни прилози на членовите. се грижи за организација на работата. д) средства од Министерството за финансии на Република Македонија предвидени за финансирање на политичките партии. обврски и одговорности доверени со посебни одлуки. задачите и активностите утврдени 192 . Секретарот на Либералната партијата го избира Републичкиот одбор. Тој во договор со претседателот и потпретседателите ги подготвува седниците на Собранието.

но ефикасен и економичен државен апарат". се вршат измени и дополни на Статутот и се избра ново раководство. беше возобновена Либералната партија. Претседател на Либералната партија беше Стојан Андов. За тоа на „Македонија и е потребен мал.со Статутот Либералната партијата може да врши стопанска или друга дејност. регионални и други автономии". Во таков случај средствата што остануваат по намирувањето на нејзините обврски. одржан на 15 април 2000 година. б) бројот на нејзините членови се намали под бројот определен со Законот. Во „Визијата за Македонија“ се проектира земјата како „независна. оваа политичка партија се здружи со Демократската партија. формирајќи нов субјект Либерално-демократска партија. в) Собранието утврди дека Партијата не ги извршува своите цели и задачи и г) ако настапи било која од причините утврдени со Законот. Партијата може да престане со работа ако а) за тоа со двотретинско мнозинство одлучи Собранието. како и „функционирање на јавна. Обнова на Либералната партија Непосредно по завршувањето на претседателските избори во 1999 година беше обновена идејата. 193 . правна и непартиска држава". „изградба на државата и нејзиниот правен поредок". Во документите усвоени на овој конгрес се врши интервенција во програмскиот документ преку документот насловен „Визија за Македонија". со самостојна политика „без поделба на суверенитетот. Со одлука на Собранието на Либералната партија од 19-април 1997 година. суверена и унитарна држава". а во јануари 2000 година на нејзиниот Шести конгрес. се пренесуваат на некоја од хуманитарните организации. негово смалување или врзување за колективитети и заедници" и без „никакви сепаратни.

социјални. знаењето. Таа е за модерно образование. како партија на разумот. како и за тоа меѓуетничките односи да бидат основа за стабилноста на државата. углед и претстава. творештвото. дури и со државни интервенции или со таканаречена позитивна дискриминација. за востановување на посебно (дополнително) монополско и корпорациско оданочување и за „воведување силни механизми за оневозможување и легализирање на сивата економија. Таа смета дека „истрајува на својата изворна физиономија. Ангажирањето на сите етнички групи и националности во главните стопански и нестопански сектори и во државните ресори е. Тоа е основен услов за поволни меѓуетнички односи.Во економската сфера ќе „извршат влијание на процесот на приватизација на стопанството и посебно ќе го издвојат сиот стопански сектор од надлежностите на државата". сопственоста и бизнисот. Во тој контекст таа е за донесување на „антимонополско законодавство". „Либералите сметаат дека со забрзаниот економски развој и со почитувањето на начелото на пазарната економија ќе дојде до поусогласен развој и рамнотежа на сите социоетнички груги и до вистинска социјална еднаквост. културни и економски агрегати според европските. Во овој документ. како 194 . исто така. засега. лојалност кон државата и активен однос на сите кон нејзиниот развој. современа здравствена и социјална заштита. Политиката на еднакви социјални можности и шанси на сите е темелна определба на Либералната партија и основа за изградба на Македонија како модерно граѓанско општество. за чувство на граѓанска еднаквост. за спречување на стопанскиот криминал и корупција и посебно затајување на даноците. Либералната партија инсистира на вистинска европска ориентација на државата и преобразување на нејзините внатрешни политички. стабилност. односно до еднакви социјални можности. просперитет. значаен развоен ресурс од кој Македонија не смее да се откаже или да го игнорира.

на нивниот ум и разум. на слободното изразување на мислата. оваа Партија се залага да го насочи човештвото кон подобро утре. врз принцпите што ги афирмираат љубовта. кон вистината. Таа се темели на „совеста и разумот на човекот. во Божјите заповеди. Демохристијанска партија на Македонија (ДХПМ) Демохристијанската партија на Македонија е регистрирана на 6 октомври 1990 година.вистинското политичко и духовно средиште на државата и граѓанството. На Конгресот се донесени Статут. туку за власт поради остварување на структурни реформи и преобразби во македонското општество“. по патот на демократијата и 195 . Тоа е Партија што произлегува од и го изразува . односно во Светото писмо". Програма и е формирана Либералната академија. перспективи". „меѓучовечките односи треба да се градат врз принципите на рамноправноста. За претседател на Либералната партија е избран Ристо Гуштеров. критика. Таа е „организација на граѓаните на Републиката политички определени за реформи со кои македонскиот економски. политички. односно дека е „партија на модерност. внатрешна демократија и високи морални и мотивациски фактори во својата дејност". барања. односно визија. во Охрид. за да може секој човек да се чувствува слободен и среќен на секој простор и во секое време. За остварување на нашите идеали. отвореност. Според неа. чекориме по патот на разумот и совеста. Партија што има вкоренет и неспорен демократски и реформски идентитет. демократичноста и толерантноста. Раководејќи се од таквата идеологија. социјален и културен амбиент ќе се преобрази и модернизира". односно идејата.партија на обичниот македонски граѓанин. „која не се бори за власт поради тесни партиски интереси. ефикасност. кон посветла иднина. слогата и разбирањето меѓу луѓето. толерантност.

низ отворена јавна борба на идеи. односно дестимулативна популациона политика (никако репресивна). да се „обезбеди пристоен живот само на лицата кои не се во состојба сами да се издржуваат"." Таа смета дека „граѓаните од албанската. „држава на македонскиот народ и на другите граѓани" во која „македонскиот јазик е единствениот службен јазик. 1990). како и „за утврдување на точни критериуми врз основа на кои може да се добие нејзино државјанство". таа „ќе се залага за меѓународно признавање. слободно ќе ја афирмираат својата култура и обичаите. по своја волја се определи за самостојна држава надвор од Југославија". пред сè. поради нерамнoмерниот наталитет“. Посебни се залагањата за заштитата на идентитетот. турската. на сите граѓани на Македонија да им обезбеди социјална и материјална сигурност". односно за меѓународна заштита на територијалниот интегритет на Македонија. ромската и другите националности – слободно ќе ги изразуваат своите верски и национални чувства. за да се избере најдоброто решение". слободно ќе го говорат и ќе го изучуваат својот јазик преку семинари. а и Европа од неа". (Програмска декларација на ДПХМ. Така. Во социјалната политика „се залага врз принципите на солидарност и хуманост. пак. суверенитетот и субјективитетот на Македонија преку водењето на „стимулативна. Македонија ќе има повеќекратна корист. секции и други форми на организирање во согласност со правно релевантните законски прописи што ќе бидат утврдени". демократска и парламентарна држава". Во визијата на оваа Партија Македонија „е суверена. Оваа полититичка партија „се определува за слободна и суверена Република Македонија во меѓусебно рамноправни односи со другите републики во Југославија". со „претседател и еднодомен парламент".дипломатијата. како и да се обезбедат „исти права на здравствена заштита и права од 196 . сметајќи дека „ако македонскиот народ изнудено или. Македонија не ќе има потреба и обврска да има своја армија.

da go po197 . Nejzini osnovni na~ela se moral. da gi ispolnuva obvrskite sprema Partijata. Demokratsko-hristijanskata partija (DHPM) e definirana kako "dobrovolna politi~ka organizacija. da bide informiran za nejzinata rabota i dejnost. Таа смета дека на невработените треба „да им се признава времето на чекање во посебен пензиски стаж и да им се исплатува пристоен паричен надомест".1990). odnosno legitimna politi~ka partija na Makedonija#. da bira i bide biran. за стимулативно наградување на вложениот труд како основна претпоставка за ефикасно стопанисување. da raboti na ostvaruvawe na partiskite celi i zada~i. Во однос на лицата што остануваат без работа поради структурните реформи смета дека треба да се „обезбеди соодветна материјална заштита". Vo nea. Тоа претпоставува вистинска пазарна економија и афирмација на приватната и мешовитата сопственост. Основата на идниот економски развој во Македонија ја гледа во човечкиот и природниот потенцијал. односно дека „поголемите индустриски капацитети. со што државата би обезбедила уште еден извор на егзистенција и би обезбедила извесен број работни места". Во економската сфера ДХПМ се залага за прилив на странски капитал. kako izraz na prifa}aweto na programskata deklaracija i Statutot. sloboda i blagosostojba. треба да бидат трансформирани во државни. mo`e da se za~leni sekoj gra|anin so potpi{uvawe na pristapnica. da pokrenuva inicijativi. за развој на индустријата и електротехниката во чекор со најновите научно .здравствено осигурување во случај на болест и породување". ^lenuvaweto vo ovaa politi~ka partijata gi nosi slednite prava i obvrski: da u~estvuva vo nejzinata rabota i aktivnost. Таа смета дека големите индустриски капацитети треба да бидат во државна сопственост со цел да се заштитат „од брзата и нереална распродажба". за стимулативна даночна политика утврдена како во западните земји и за забрзан економски развој и еднаков третман на сите видови сопственост.технички достигнувања. pravda. (Програмска деларација на ДПХМ.1990). (Програмска деларација на ДПХМ. засега.

Donesuva i vr{i izmeni i dopolnenija na Statutot. Organi na Partijata se definirani: 1. ~lenot mo`e da bide isklu~en. 2. Prestanokot na ~lenstvoto se vpi{uva vo nejziniot registar. kako i odlu~uva za za~lenuvawe vo me|unarodnite organizacii i sli~no (~len 19). 6. Pretsedatelot ja zastapuva i pretstavuva DPHM. Imeno. ^lenstvoto vo DPHM mo`e da prestane dokolku: a) slobodno ja napu{ti i za toa dostavi pismeno izvestuvawe. Imeno.Slu`ba za koordinacija i sorabotka i 6. Sud na ~esta. v) ne pla}awe ~lenarina podlgo od {est meseci i g) vo slu~aj na nejzin prestanok. Go izbira i razre{uva Sudot na ~esta i Upravno-nadzorniot i stru~no-izvr{eniot odbor koi se vo negov sostav. a po istekot na ~as. 5.~ituva Statutot i Deklaracijata i da gi izvr{uva odlukite na organite. ( Statut na DPHM. naselenite mesta i mesnite zaednici. mo`e da donesuva polnova`ni odluki so najmalku edna tretina od vkupniot broj ~lenovi na Centralniot upravno-izvr{en odbor. Toj se bira od sostavot od Centralniot upravno-izvr{en odbor. ovoj organ donesuva odluki so prosto ili dvotretinsko mnozinstvo. Izbira i razre{uva pretsedatel. Gi osnova. Posebno vnimanie zaslu`uva potrebnoto mnozinstvo za odlu~uvawe vo ovoj organ. Organizacijata se temeli na teritorijalniot princip. Me|utoa. Pretsedatel. blagajnik i rakovoditelite na drugite partiski organi. Negoviot 198 . soglasno delovnikot za rabota. Oblik na organizacija e podru`nicata vo op{tinata i sekciite vo selata. Centralen upravno-izvr{en organ. b) vo slu~aj na smrt. 1990. Toj raboti na redovni i vonredni sednici. toga{ pretsedatelot ja odlo`uva sednicata za eden ~as. generalen sekretar. a vtorostepenata nadle`nost mu e doverena na Centralniot upravno-izvr{en odbor. so odluka na Upravniot odbor. organizira i ukinuva partiskite okruzi i ogranoci. Go vr{i izborot i utvrduvaweto na kandidatite za pratenici i kandidati za funkcii na vlasta vo dr`avata. ~len 13).Slu`ba za ONO i OSZ (Isto. 3. Sekretarijat. Vo vnatrepartiskite odnosi prisutno e i isklu~uvaweto. Ako e nezadovolen od odlukata ima pravo na `alba do Sudot na ~esta. Informativno biro. (Isto ~len 15 i 16). ako nema dovolno kvorum. ~len 17) Najvisok organ na DPHM e Centralniot upravno-izvr{en odbor. 4.

So nea rakovodi Glaven koordinator koj po funkcija e ~len na Upravno-nadzorniot odbor. finansiskite i drugi pra{awa. Slu`bata za koordinacija i sorabotka gi vr{i aktivnosti za omasovuvawe na DPHM. Informativnoto biro e operativno telo koe pribira podatoci vo interes na DPHM. obezbeduva stru~na pomo{ na ~lenovite na organite i drugi zada~i. kako i pretsedatelite na okruzite. gi {titi pravata i ugledot na DPHM i sprere~uva neprijatelski aktivnosti i drugi {tetni vlijanija vrz nejzinata rabota. gi podgotvuva sednicite na Centralniot upravno-izvr{en odbor. ~len 23). gi utvrduva pravata i dol`nostite na svoite ~lenovi vo funkcija na odbranata na sopstvenata zemja. ja vodi politi~ko-marketin{kata aktivnost. Negova nadle`nost e i razvivaweto na moralot vrz osnovite i principite na DHPM. ~len 20). soglasno Ustavot i zakonite na RM. So nego rakovodi {ef. da ja organizira i koordinira rabotata na partiskite organi i tela i me|u okruzite. ogranoci i sekcii.delokrugot e utvrden kako pravo da gi svikuva i rakovodi sednicite. Obvrskite na Generalniot sekretar ja zastapuva DPHM po imotnite. Sudot na ~esta e sostaven od Pretsedatelot i generalniot sekretar na DPHM. So nego rakovodi Generalniot sekretar. Centralniot izvr{no-upraven odbor e sostaven od Upravno-nadzoren i Stru~no-izvr{en odbor. So ovaa slu`ba rakovodi {ef koj po funkcijata e ~len na Upravno-nadzorniot odbor. Ovoj organ ostvaruva kontakti so nadle`nite organi vo ostvaruvaweto na svoite zada~i.koj po funkcija e ~len na Upravno-nadzorniot odbor. (Isto. Rasprava po `albi od ~lenovite i predlaga raspu{tawe na ogranoci i sekcii. Negoviot mandat trae ~etiri godini. dogovara aktivnosti so pravni i fizi~ki lica. organizirawe i osnovawe na okruzi. Toj se gri`i za realizacija na Statutot i Deklaracijata i za afirmacija na DPHM vo i nadvor od Republikata. Slu`bata za ONO i OSZ gi obezbeduva pravata i slobodite na ~lenovite na DPHM. ogranocite i sekciite. so pravo na povtoren izbor i po vtor pat ili po potreba i pove}e pati. Upravno-izvr{niot od199 . Sekretarijatot e sostaven od sekretarite na okruzite i ogranocite. Toj raboti po akt utvrden na sednica na Upravno-nadzorniot odbor. (Isto.

Pretsedatel na DHPM be{e Vasil Ristevski. Taa e registrirana na 16 oktomvri 1990. RZPM se opredeluva da 200 . Taa }e se zalaga za razvoj na agrarot. od buxetskite sredstva.. pravni i fizi~ki lica.. RZPM e definirana kako samostojna politi~ka organizacija... (Isto. gi zastapuva pretsedatelot.. Stru~no-izvr{niot odbor go so~inuvaat {efovite na stru~nite komisii koj se vo negov sostav.. So ovie dva organi rakovodat izvr{ni sekretari koi se po funkcija i potpretsedateli na DHPM. Tie biraat sekretar i blagajnik. |) za vklu~uvawe vo evropskata i svetskata podelba na trudot i na drugite vidovi integracii. Osnovnite celi i zada~i na RZPM se definirani kako: a) razvitok na agrarot.. (Odluka za formirawe na Rabotni~ko-zemjodelskata partija na Makedonija).bor go so~inuvaat pretsedatelite na okruizite i ogranocite. DPHM se finansira od dobrovolni prilozi. za celosna odgovornost na site subjekti za ekologijata vo zemjata i individualna odgovornost za naru{uvaweto na ekolo{kata ramnote`a. Rabotni~ko-zemjodelska partija (RZPM) Na 15 septemvri 1990 godina e odr`ano osnova~koto sobranie na Rabotni~ko-zemjodelskata Partija (RZPM). b) ekonomsko-socijalna pravda. od podaroci i zave{tanija.. od vr{ewe stopanska dejnost. Niv gi rakovodi Upravno-izvr{niot odbor. proizvodstvo na zdrava i prirodna hrana. g) za Makedonija kako suverena dr`ava vo ramkite na novata demokratska i paritetna jugoslovenska federacija. Okruzite. ogranocite i sekciite se osnovaat i rabotat soglasno partiskiot statut i deklaracija. sponzori. kako i podobruvawe na socijalniot status na ovie proizvoditeli... v) ~ovekovi slobodi i prava. od ~lenarina. (Isto ~len 30).. d) za nezavisno i efikasno sudstvo. .. ~len 27).

Pretsedatelstvo. Sobranie. статусно неопределена. politi~kiot i sopstveni~ki pluralizam i se ekolo{ki odgovorni. Pretsedatel na RZPM be{e Boris Stoj~evski. Organi na RZPM: 1. izjava deka se otka`uva od ~lenstvoto i so izrekuvawe disiplinski merki. kako i ostvaruvaweto na negovite egzistencijalni prava vo slu~aj na otpu{tawe od rabota.sorabotuva so site organizacii i dvi`ewa koi gi po~ituvaat ~ovekovite prava. Upraven odbor i 3. ^len na RZPM mo`e da postane sekoj polnoleten gra|anin koj gi prifa}a nejzinite programskite celi. Prestanokot na ~lenstvoto e so smrt. партија за сите граѓани на 201 . Statutot i Programata. (Statut na RZPM. ^lenuvaweto e dobrovolno. Partijata se organizira na teritorijalen princip. ~len 18). pravo na razli~nost i sloboda na politi~ko i javno dejstvuvawe i zdru`uvawe na site gra|ani. Vnater{na makedonska revolucionerna organizacija . ~lenovite pla}aat ~lenarina. Pretsedatelstvoto. Za onie koi nema da gi po~ituvaat odlukite na Upravniot odbor. a sekoja godina redovno zasedanie. kako i onie koi }e go naru{uvaat nejziniot ugled im se izrekuvaat disiplinski merki: opomena pred isklu~uvawe i prestanok na ~lenstvoto vo Partijata (isklu~uvawe). dobrovolni prilozi i vr{ewe na stopanska dejnost. Sekoi ~etiri godini se odr`uva Izborno sobranie. }e ostvaruva aktivnost samo vo demokratsko-pluralisti~ka i pravna dr`ava koja gi po~ituva i gi brani ~ovekovite prava. (Isto. 1990). Finansiraweto na RZPM se ostvaruva od ~lenarina. 2. Za da obezbedat funkcionirawe na partiskite organi. Zato. Nejzina zalo`ba e vrednuvaweto na trudot na rabotnikot vo materijalnoto proizvodstvo i uslu`nite dejnosti. a registrirana na 4 fevruari 1991 godina. pravata na nacionalnite malcinstva.Demokratska partija (VMRO-DP) Внатрешната македонска револуционерна организација – демократска партија (ВМРО-ДП) e osnovana e na 26 januari 1991 godina. Taa se definira kako "современа политичка партија.

Оваа партија "преку своите програмски определби сака да го охрабри македонскиот народ во самодовербата сам да ги решава своите проблеми. Таа "смета дека за заштита и развој на толку малуброен народ како што е македонскиот. Составен дел на таквите залагања се заштитата на еднаквите права и слободи на секој граѓанин.ДП се определува за реализација на своите политички и програмски цели со демократски средства. ~len 6). неговата политичка самостојност е од првостепено значење". (Програма на ВМРО-ДП. VMRO-Demokratska partija vo svoite celi se opredeluva za "vra}awe na gordosta i dostoinstvoto na makedonskiot narod. односно да го ослободи од историското повторување на заблудата дека тоа за него треба некој друг да го направи". 1991. туку и за предизвик за нова етапа на развој". Постоењето на "сопствената држава е гаранција не само за самоодржување. Во однос на положбата на македонската држава како оптимално решение го смета сојузот на суверени држави. makedonskiot ~ovek i makedonskata dr`ava# (Statut na VMRO-DP.Македонија. таа го предвидува "нејзиното егзистирање поаѓајќи од борбените традиции на Македонецот". Како организација таа "програмски го формулира политичкиот интерес на македонскиот народ за изградба на сопствен национален систем. како свој слободен избор и интерес. За неа парламентарната власт заснована на принципот на поделбата на власта е модел на власта за кој се залага. за политички плурализам и доследна примена на сите човекови права. 1991). Во програмската декларација ВМРО . додека во однос на територијалната одбрана. која се залага за современ политичко економски систем развиен во Европската економска заедница". На полето на одбраната е ставот за "македонска армија во состав на заедничка југословенска армија". 202 . односно воспоставување на суверена македонска држава како прeдуслов за нејзино вклучување во европските интеграциони процеси".

Покрај ова. социјалната и фискалната политика". ВМРО . "популационата политика треба да се остварува во согласност со настојувањата демографските движења да не доведат до национални и социјални судири".ДП се залага за ревидирање на "сите видови национализација". а додека "на сите малцинства кои живеат на територијата на Македонија ќе им бидат признати сите граѓански права според важечките меѓународни конвенции". Во однос на планирањето на семејството. оваа партија смета дека "идеален модел претставува семејство до 3 деца. Затоа. ВМРО – ДП како современа партија "се залага за воведување европски програми во процесот на образованието". пак. слободни синдикати.Економската сфера се детерминира преку залагањето за "економски систем заснован врз пазарни законитости. ВМРО – ДП "се залага за изградба на држава на благосостојба што значи секој човек да има можност за личен развој. хумано решавање на технолошкиот вишок на работници. Во тој контекст се залагањата "за развој на семејното стопанисување како најефикасен и најрационален облик на стопанисување во земјоделството". рамноправност на сите видови сопственост. создавање семејство и квалитетни услови за живот". односно се одредува за трансформирање на сопственоста од општествена во државна и приватна". образование. Таа се залага за разрешување "на проблемот на неконтролирано доселување во Македонија". за развој на националниот културен идентитет преку "грижата за обновување и заштита на автентичните македонски традиции и обичаи"и за "уставна заштита на македонскиот јазик како единствен службен јазик на терито203 . За поддршка на овој модел предвидува изградба на законска регулатива во доменот на здравствена заштита. особено на земјоделското земјиште. особено во "однос на механичкиот прилив". "предвидува реформа на целокупниот систем на образование и воспитание без приоритетни идеологии". како и за единствена монетарна и фискална политика" за "отстранување на сопственоста без сопственик.

ријата на Република Македонија". како и тоа одлуките да ги извршува навреме. Симпатизер на оваа политичка партијата може да е член на друга политичка партија или неутрален. Таа е за "зајакнување на врските меѓу македонските иселеници со татковината. член 13). Посебно се укаажува дека во случај на потреба. ќе се грижи и за "Македонците во соседните земји (Бугарија. (Исто. Исклучувањето може да настане поради "непочитување на програмските определби" и статутарните решенија. член 14). б) со бришење и в) со исклучување. се определува "лично да ги извршува партиските обврски. (Исто. ќе ги помага културните манифестации на македонските иселеници и ќе води посебна грижа за образование на македонски јазик на децата на иселениците". (Исто. член16). Членувањето во ВМРО-ДП може да престане: а) по желба. Основниот организационен 204 . (Програма на ВМРО-ДП). да ја одржува и јакне работната дисциплина и да постапува по упатствата на партиските органи. Албанија и Република Србија)" да ги уживаат "сите човечки и граѓански права предвидени со меѓународните конвенции за правата на малцинствата". Организационата структура на партијата се темели на територијалниот принцип. членот е должен да му укаже помош на другите членови на Партијата. да се придржува кон одлуките на партиските органи. член 10). редовно и според своите лични способности. со инсистирање кај владите на соседните земји да ја напуштат политиката на дискриминација и непризнавање на македонскиот национален субјективитет. ќе се грижи за нивен побогат национален живот. кој се согласува и ја поддржува политичката партија. (Исто. Во врска со правата и должностите на членот. Член е "секој кој ќе потпише пристапница и кој ќе ја прифати Програмата". Активен член може да постане "секој граѓанин на Република Македонија и Македонец надвор од неа кој навршил 18 години старост и кој не е член на друга политичка партија. Грција. Членството на ВМРО-ДП го сочинуваат: а) членовите и б) симпатизерите.

обврските. сопствени активности и организирање манифестации. Специфични се облиците на учеството на членовите. Тоа се состанува повремено. Тој е највисока форма на непосредно управување и одлучување на членовите на комитетот. Конгресот "е највисок орган на управување". задачите и функционирањето на основниот облик на функционирање на ВМРО – Демократска партија ги регулираат со посебени правилници. односно Претседатлот на ВМРО-Демократска партија. како и од другите приходи. Со изборното собрание раководи работно пртетседателство. 205 . Во негово отсуство таа задача им припаѓа на потпретседателот на Централниот комитет. средствата од подароците. Собранието и Централниот комитет. потпретседатели и генерален секретар. Активностите на ВМРО . (Исто. Претседател на ВМРО-ДП е Владимир Голубовски. а тој од својот состав избира претседател. секој комитет има Собир. Секој комитет има свој оперативен орган.облик е комитетот. Него го сочинуваат делегати на комитетите. Хиерахиската структура ја надополнува Централниот комитет. Како органи на управување во ВМРО – Демократска партија се определуваат: Конгесот. Тој е дефиниран како оперативно извршен орган на Собранието. Собирот го сочинуваат сите членови кои ги исполнуваат правата и обврските со зачленувањето во Партијата. Правата. Со седниците раководи Претседателот на Централниот комитет. Тој се дефинира како извршен одбор. Имено.Демократска партија се финансираат од членарината.оперативен орган е Собранието. Составот и бројот на членовите на Централниот комитет го утврдува Собранието. односно некој член на овој орган. а негов извршно . а најмалку еднаш на четири години. како изборно. член 28-35). Неговата работа е определена од претходно одобрена програма.

na sostanok so site ~lenovi. ~len 16). (Isto. dodeka vo "Skopje kako grad so pove}e op{tini# se formira gradski odbor. socijalna sigurnost i solidarnost kako preduslov za zabrzan ekonomski i demokratski op{testven razvitok#. od sopstvenite redovi. Vo ovaa politi~ka partija mo`e da se za~leni sekoj "polnoleten gra|anin na R. (Statut na DPM. ^lenstvoto mu prestanuva vrz osnova na: a) istapuvawe i b) so isklu~uvawe. ^lenot mo`e da bide isklu~en dokolku "deluva sprotivno na programskite opredelbi i na~ela. Taa se definira kako "politi~ka partija koja go obedinuva ~lenstvoto poradi ostvaruvawe na politi~ki interesi i celi sodr`ani vo partiskata programa. Mesnta orgnizacija koja se narekuva ogranok. odnosno so svoeto povedenie nanesuva {teta na ugledot na Partijata#. 1992. ~len. Toj se organizira vo mesnite zaednici kade ima najmalku 30 ~lenovi. Organizacionata struktura na demokratskata partija na Makedonija ja so~inuvaat mesnite. op{tinskite i gradskiot odbor. (Isto.(Isto. rakuva so blagajnata. izbiraat pretsedatel. izbira mesen odbor. se gri`i za pro{iruvawe na ~lenstvoto i vr{i drugi partiski raboti (isto. se: a) Sobranie. gradskata i republi~kata organizacija.Demokratska partija na Makedonija (DPM) Demokratskata partija na Makedonija (DPM) e formirana na 2 mart 1992 godina vo Tetovo. Vo op{tinskite centri se formira op{tinski odbor. Mesnite. 13 i 14). sekretar i blagajnik. ~len1). za ostvaruvawe na demokratsko op{testvo zasnovano na ekonomska i politi~ka sloboda. g) Nadzoren odbor i g) Stru~en sovet. Nego go imenuva izvr{niot odbor ili najbliskiot op{tinski odbor. Organi na DPM. v) Glaven odbor. ~len 12). Mesniot odbor gi svikuva sostanocite na ~lenstvoto. ~len 4). demokratija nacionalna ramnopravnost. op{tinskite. Vo organizacii pod utvrdeniot minimum se imenuvaat poverenici. a pred s¯. Makedonija# koj potpi{al "pristapna izjava#. b) Pretsedatel. 206 . eden ili pove}e potpretsedateli.

kako i pretsedatelite na op{tinskite ogranoci i ogranokot na grad Skopje. Toa polnova`no odlu~uva so mnozinstvo od ~lenovite. Ovoj organ go so~inuvaat od 15-20 ~lenovi izbrani na Sobranieto. rasprava za principielni pra{awa na partiskata politika. so mnozinstvo glasovi. gi razgleduva listite i gi utvrduva kandidatite za nositeli na javni funkcii. Vo Statutot na DPM e ovozmo`eno Sobranieto. Glavniot odbor e najvisok organ na DPM pome|u dve zasedanija na Sobranieto. Vo negova nadle`nost e donesuvaweto na Statutot i Programata. 207 .Sobranieto e najvisok organ na DPM. na predlog na Izvr{niot odbor. Toj so posebno ovlastuvawe mo`e da go zastapuva Glavniot odbor. da donese odluka za imenuvawe na privremen pretsedatel. a odlukite se doneseni dokolku za niv glasa mnozinstvo od prisutnite. Izvr{no-politi~kata funkcija vo partijata e doverena na Izvr{niot odbor. ~len 7). ~len 5). (Isto. Nego go so~inuvaat pretsedatel. smetkovodstvenite i drugi tekovni raboti (Isto. Vo negova nadle`nost se organizacionite. Toj odlu~uva ako na negovata sedica prisustvuvaat mnozinstvo od ~lenovite. na sednica. administrativnite. Sobranieto. formira rabotni tela i vr{i drugi nadle`nosti imanentni za najvisok organ na partija. predlaga donesuvawe na odluki na Glavniot odbor i gi izvr{uva negovite odluki. Partijata ima i sekretar. Stru~niot sovet go rakovodi pretsedatelot na Izv{niot odbor. Toj gi izvr{uva zaklu~ocite na sobranieto. (Isto. odlu~uva za u~estvo na izborite. a godi{no i na Sobranieto. Pretsedatelot na DPM ja pretstavuva i zastapuva Partijata i za svojata rabota mu podnesuva izve{taj na Glavniot odbor. Ovoj organ u~estvuva vo sozdavaweto na politikata na partijata. sekretar i ~etiri ~lena od sostavot na Glavniot odbor. gi izbira i otpovikuva Pretsedatelot i Glavniot odbor. ~len 11). Toj se imenuva so odluka na Izvr{niot odbor. a odlukite se doneseni dokolku za niv se opredeli mnozinstvoto od prisutnite. razgleduva pra{awa od interes na organizacijata i za svoite gledi{ta go informira Glavniot odbor. potpretsedatel. Stru~niot sovet go so~inuvaat eksperti za oddelni pra{awa i toj.

со учество на изборите и со учество во работата на претставничките тела и органи на власта сразмерно на својот успех на слободните избори". Партијата за демократска акција се дефинира како политичка организација на граѓаните од Македонија "кои припаѓаат на муслиманскиот културно историски kруг. како и на другите граѓани кои ги прифаќаат прогармата и целите на Партијата". Finansiraweto na DPM se obezbeduva preku ~lenarina.вистински пат (ПДА-вп).Vo vrska so na~inot na komunicirawe so javnosta. (ПДА-ип). Demokratskata partija na Makedonija mo`e da prestane ako: a) za toa odlu~at ~lenovite. кој за оваа политичка групација значи "владеење на народот. b) se namali brojot na ~lenovite pod zakonskiot minimum. Во својата програмска ориентација се обидува да го дефинира поимот демократија. Dosega se pojavi "Demokrat# kako podlistok na vesnikot "Nova Makedonija#. Во текот на 1995 година оваа политичка партија изврши промени во името и се деклараше како Партија за демокраска акција . (Програма на ПДА. Pretsedatel na Demokratskata partija na Makedonija e Tomislav Stojanovski Bombaj. Партија за демократска акција исламски пат Партијата за демократска акција -исламски пат. Za prestanokot na organizacijata e potrebno 2/3 mnozinstvo od ~lenovite. е регистрирана на 11 jуни 1992 година. стр. Таа се определува за остварување на сопствената програма и цели "преку придобивање на избирачите. Додека под праведни 208 . Вo врска со нејзината регистрација е поведен спор кој е разрешен со регистрирање на пoлитичката партија со додавката -исламски пат. prilozi i od stopanska dejnost.1). ova politi~ka partija se opredeluva toa da go ~ini so pomo{ na soop{tenija i informacii vo masmediumite i so izdavawe na sopstveno glasilo. регулирано со владеење на праведни закони". 1990 .

Изразена е потребата од изградба на еднодомно собрание. се определува за "демократска власт". а "одлуките да се донесуваат со двотретинско мнозинство". за потребата од организација на федералните органи. Посебно е нагласена заложбата за "одржување на Македонија како суверена. јазикот. за независно судство и слично. за тоа таа да е "конститутивен дел на југословенската заедница на рамноправни народи". нацијата. општествената положба и политичко убедување".закони се подразбираат оние во "чие средиште се наоѓа човекот како слободна личност и која без било какви резерви и оградувања ги потврдува слободите и еднаквоста на луѓето и граѓаните без оглед на верата. односно Партијата се определува за општи непосредни. расата. Во програмската ориентација на оваа политичка партија присутни се определбите за иднината на федеративната заедница. полот. Албанци и Турци)". 1990).вистински пат. слободни и тајни избори. а во тие рамки и за положбата на Република Македонија. за општи непосредни и слободни избори. а за да "биде таква. ПДА оценува дека проблемот на Косово е "судир кој не може да се реши со репресија" и дека излезот од него е во дијалогот. Во сфаќањето на човековите слободи и права. (Програма на ПДА. таа мора да биде сменлива". оваа политичка партија ги подразбира онака како што се дефинирани во меѓународните документи усвоени во Организацијата на обединетите нации. "а успешен дијалог може да се поведе само 209 . Во таа насока оваа политичка партија се заллага за "укинување на LVI-от амандман на Уставот на СРМ со кој се дискриминира државноста на македонското население". слободна заедница на рамноправни народи (Македонци. Партијата за демократска акција. односно како организација "ќе ја уважува националната самобитност на македонскиот народ со сите правни и политички консеквенци". со учество на претставници на политичките партии согласно изборниот резултат.

затворите и други места" да биде во "согласност со верските прописи". (Програма на ПДА. Затоа се основа политичката партија.). за целосно почитување на уставно загарантираните права (следење на настава на мајчин јазик на сите нивоа. (Програма на ПДА. без оглед на националната припадност на наставникот и сл. како и за слободна изградба на верски објекти". како резултат на неповолните историски прилики. Таа е за почитување на верските обичаи и традиции. 1990). за враќање на имотите на верските заедници. Специфичен е ставот на оваа политичка партија според која "игнорирањето на националните посебности на босанско-херцеговските муслимани и на таа основа нивно присвојување" ги отфрла "како спротивни не само на историските факти. за што оваа политичка партија ќе бара "ревизија на урбанистичките планови".со вистински претставници на народот". таа се определува за "целосна слобода на сите религии" со "потполна автономија на нивните верски заедници" и "доследно почитување на таа автономија". 210 . на нејзината поделба и присвојување. Имено. "за признавање на главните верски празници за слободни денови". Во таа насока и нејзиното спротивставување "на дестабилизацијата на Б и Х. во дотогашниот развој. туку и на јасно изразената волја на овој народ". како и настава за која се поседуваат соодветни квалификации. која што се определи за "радикални реформи на школскиот систем и ревизија на школската програма. а "исхраната во армијата. Тоа ја мотивира оваа партија да бара "демократија за сите граѓани на Косово". без оглед од која страна таквите и слични претензии доаѓаат". Посебно значајно прашање е и оценката "дека муслиманските средини". се со цел да се отстранат идеолошките догми и предрасуди настанати во периодот на политичкиот и духовниот монопол".1990). Посебно внимание оваа политичка партија посветува на остварувањето на слободата на вероисповеста. болниците. го губеле чекорот во развојот и просветата.

Токму затоа оваа партија се залага за "посебна заштита на жената мајка" воведување на диференцирано работно време за вработените жени. Собранието е дефинирано како највисок орган. според нив.вистински пат. а меѓу две негови заседанија таа улога му е препуштена на Главниот одбор. Собранието 211 .член 10). да дава иницијативи. (Статут на ПДА . во зависност од бројот на децата". Собранието го сочинуваат сите членови.вп. подигнува и воспитува деца. за рационализацијата на државната управа и укинување на земјишниот максимум. да дава учествува во политичките акции. на нејзините форуми се употребуваат македонскиот. Членувањето во неа е доброволно. албанскиот и турскиот јазик. Доколку членот не се придржува на своите права и обврски може да биде исклучен од Партијата. При тоа особено е значајна функцијата на жената. 1992. да ги извршува обврските и слични залагања. оваа политичка партија се определува за поддршка на програмата за стопански реформи со која се предлага укинување на општествената сопственост. ПДА посебно внимание му посветува на семејството како "огниште на морално-етичките вредности" и дека неговото разорување е "една од темните страни на прогресот". врши "важна општествена функција". (Програма на ПДА). биде биран. особено обезбедување на минимум бесплатна здравствена заштита и за егзистенцијален минимум за невработените. Во Партијата за демократска акција . Таа која раѓа. се додека не се достигне бројката од 100. Како и кај останатите политички партии.Во економската сфера.000. за широка денационализација на стопанските претпријатија со гарнатирање на приватната сопственост. помал број на часови работно време и работни денови како и обезбедување на "пократок пензионерски стаж за жените. старите и болните лица. Притоа таа смета дека не треба да се загрозат стекнатите права и позитивните функции на социјалната држава. со потпишување на изјава. положбата на членот е дефинирана како основен носител на политичката акција кој има можност да бира.

(Член 16-20 од Стутут). Републиканска партија на Македонија (РПМ) Републиканската партија на Македонија се појавува кон крајот на 1991 година. како претпоставка за „активното вклучување во политичкиот живот на Република Македонија". кое со коренитите промени во сите сфери. На Извршниот одбор му се доверени извршните функции. Ограноците се организираат на територијален принцип. пред реализацијата на „својата историска шанса за создавање суверена држава" (Програма на РПМ. 212 . „Нејзината водилка во акционото дејствување е демократската трансформација на македонското општество. а во поголемите градови се организираат градски одбори. Pretsedatel na PDA-vp e Kenan Mazlami. Таа „својата потпора ја има во сите граѓани на Македонија". ќе живее и работи според современите европски стандарди". Републиканската партија на Македонија е демократска и плуралномислечка. кое од 1972 година ја ширеше илинденската идеја". од организирање на приредби и сопствена стопанска дејност. Делови на партијата на теренот се организраат како ограноци и клубови. по правило по општини. За одбележување е дека плаќањето на членарината е автономно право на членот и таа зависи од неговата волја дали и колку ќе плаќа членарина. Клубовите се организраат по функционален принцип во области во кои партијата оценува дека треба поуспешно да се остваруваат програмските цели.избира Главен одбор и Надзорен одбор. Според внатрешните односи и организациони начела.1991). Таа се дефинира како „продолжение на изворната дејност на Движењето за ослободување и обединување на Македонија (ДООМ). Финансирањето на ПДА-вп е од членарина и доброволни прилози.

независна. доколку 213 . како единствена одбрана пред опасноста од заемно уништување. в) создавање предуслови за конфедерација на балканските држави. зацврстувањето и афирмирањето на македонската држава". б) подеднаква блискост со сите соседни држави. како модел за ублажување на последиците од поделеноста на македонскиот етнички простор. Република Македонија мора да воспостави односи на меѓусебна доверба со соседите и да покрене иницијатива за демилитаризација на Балканот. јадро на сите Македонци во светот" (Програма на РПМ. Републиканската партија на Македонија се определува за создавање слободна. За неа „државата мора да биде потпора и гарант на граѓаните". без оглед каде се наоѓа. ѓ) дејствување во правец на признавање на македонската држава како обврска на секој Македонец и граѓанин на Македонија.Во подоцнежната програмска ориентација се оценува дека „појавата на Републиканската партија на Македонија на политичката сцена беше неминвна во новосоздадените услови на суверена и независна Република Македонија поради активно вклучување на нејзините членови во демократизацијата. д) дејствување во правец на признавање на самостојноста на Светиклиментовата Македонска православна црква. Таа се залага за реформа на управата. г) вклучување во европските интеграциони процеси. 1995). Републиканската партија на Македонија се залага за постигнување политички консензус околу државниот интерес на Македонија со а) заштита и почитување на човековите права на македонците во соседните држави. богата и демократска македонска држава. демократска и модерна македонска држава. туку „во интерес на сите е да се создаде југословенски пазар во кој под еднакви услови ќе настапуваат субјектите од некогашната СФРЈ". Таа од осамостојувањето „ангажирано работи и се залага за стабилна. Таа „не е за целосно раскинување на односите со другите југословенски држави".

Во неa може да се зачлени секој полнолетен граѓанин. за развој на македонското општество во правец на создавање суверена држава гарант на сите нејзини граѓани. без оглед на својата национална и конфесионална определеност.превладее политиката на трупање оружје. член 2). Партиските организации на сите нивоа. богата. Пристапувањето во партијата се врши со пристапница или со писмена изјава. формирани поради унапредување на односите и состојбите во различни области од јавниот живот. Тие избираат раководен орган кој со свој прстставник е застапен во организациите врз територијална основа. Струковото организирање се остварува низ дејствувањето на секциите. државјанин на Република Македонија. демократска држава. како највисоки водечки органи. (Статут на РПМ. Членството се организира врз територијална. Во 214 . без оглед на националноста и вероисповеста. општински и градска организација. од разни професии и занимања. Во програмските цели Републиканската партија се определува за богато граѓанско општество. која води сметка и обезбедува еднакви шанси за секој свој граѓанин„“ Таа се залага „за создавање атмосфера во која во Македонија ниту една немакедонска националност не ќе се чувствува потисната и затоа е и нејзината широка отвореност кон сите. Таа се залага за социјална правда. Секој член има право и обврска да придонесува во успешното работење на партиските организации. Во таа насока Македонија „може да верува во сопствената ефикасна одбрана доколку се реформира во модерна. Членувањето во оваа партија е доброволно. за гарантирање на човековите права. Републиканската партија е составена од месни.1991.1991). економска благосостојба и напредок. граѓанските слободи и националната рамноправност на сите државјани на Македонија. струкова и собраниска основа. избираат одбори. при што основно поаѓалиште е изградувањето односи на сожителство (Програма на РПМ. без оглед низ кој принцип се тие организирани.

(Исто.Комисија која се грижи за остварувањето на правата . чест и идентитет и. член 10). да ги извршува одлуките и ставовите на партиските органи. критички да ја анализира нејзината работа или на било кој нејзин член. согласно програмските определби таа. по барање на организациониот облик што ја избрал. Тој има право да биде информиран за сите партиски активности. Во однос на обврските. низ лични прилози да ја помага Партијата. Секоја организација на Републиканската партија на Македонија формира посебсн орган . член 9). Во однос на правата и обврските е предвидено дека членот има право да учествува во нејзините активности со предлози и ставови. односно. може да остварува соработка со останати прогресивни партии. организации и движења. членот има задача перманентно да придонесува кон остварувањето на програмските и статутарните цели и определби. да го штити партискиот углед. Комисијата се грижи за остварување на правата 215 . Притоа. Комисијата работи во состав од три члена и одлучува со мнозинство гласови по барање на член.општинските и републичкото собрание. нејзините советници и пратенцици се организираат во клуб на Републиканската партија. организации и движења на балканскиот. европскиот и светскиот политички простор. со цел партиското работење да биде поуспешно. Клубот на Републисканската партија организира свое раководство кое преку свој прстставник соработува со Прстседателството на државниот одбор. Доколку интересите на Македонија го налагаат тоа.обврските на членството. Републиканската партија на Македонија може да остварува соработка со други прогресивни партии. да бира и да биде биран во партиските органи и да прима солидарна помош доколку поради партискиот ангажман бидат нарушени неговите права во било која сфера на животот. (Исто. во рамките на своите материјално-финансиски можности. таа исклучува членување во било која друга партија. Со одлуката на своите органи определени со Статутот.

Општинските одбори одржуваат Собранија најмалку еднаш годишно. како и за обврските што ги прифатил. утврдување на кандидатска листа за локалните избори. Комисијата има право да го исклучи од членство во Партијата. Овој орган се состанува по потреба. како освен облик на организирање може да се конституира општински одбор. Органи на партијата. Тој е составен од по два претставници што ги избираат општинските одбори. Во негова надлежност се утврдувањето на правила за организирање на општинскиот одбор. финансиското работење и завршна сметка. Зависно од бројноста на членството во одделни општини по одлука на Државниот одбор.што членот ги ужива според Статутот.е. Државниот одбор е орган на републичката организација. Неговата задача е да ја организира и насочува работата на членството и е одговорно за ефикасноста на месниот одбор. Тој избира Претседателство од пет до петнаесет члена и избира претседател. а најмалку еднаш годишно. Од составот на претседателството се избира претседател. член 19). Тоа може да биде распуштено со одлука на Државниот одбор. Во месна заедница т. Од своите редови избира Претседателство 216 . три претставници од секциите. изборот на надлежен орган за надгледување на финансиско-материјалното работење. како и разгледување на извештаите за сопственото работење. населба на посебен собир. Општинскиот одбор ги разгледува основните политички прашања и документи. шест претставници избрани од Градскиот одбор. (Исто. планови и насоки за работа. потпретседател и секретар. (Исто член 15). Месните одбори. членството формира месен одбор и негово претседателство од три до седум члена. доколку не се придржува кон партиската Програма и Статут или пак покажува неактивност. на посебна седница избираат свои претставници во општинскиот одбор. Доколку членот со своето однесување го нарушува партискиот углед или учествува во активности спротивни на партискиот Статут и Програма. потпретседател и секретар.

спонзорство на стопански организации. Конгресот заседава еднаш во пет години. донаторство на поедиици. изборно политички документи. Со седниците на Претседателството и на Државниот одбор раководи Претседателството. Претседател на Републиканската партија на Македонија е Иван Петревски . Финансирањето на РПМ се остварува од членарина. усвојување на политички извештај. Тој се свикува на вонредно заседание по барање на најмалку две третини од членовите на Државниот одбр. избира претседател. Тој е составен од по пет члена од одборите на сите нивоа на партиското организирање и нивните претседатели. Во негова надлежност е утврдувањето на стратешката програмска ориенрација на РПМ.Џо. преку јавни собри. пак. Таа користи средства од државата според правилата што важат за сите останати партии. Највисок орган на РПМ е Конгресот. е јавна. и критериуми. доброволни прилози и подароци. Државниот одбор на Републиканската партија на Македонија врши повеќе функции. сопствени информативни гласила и слично. по правило. Известувањето на членството и јавноста се врши преку средствата за јавно информирање. потпретседател и секретар. профит остварeн од стопанска и друга дејност. особено: предлагање на Програма. согласно законските норми. Неговиот мандат е пет години без ограничување на бројот на мандатите. утврдување изборнокандидатски листи. Тој ја претставува и застапува и дејствува во превец на сеопшто промовирање и унапредување на програмско-политичките цели на РПМ. Тој го донесува Статутот и ги потврдува неговите измени. Претседателот на Републиканската партија на Македонија го бира Државниот одбор. платформи. Претседателството. Работата на Партијата. 217 . како и одлучување за стапување во сојузи со останатите организации.од десет до петнаесет члена. Статут и одлуки од конститутивен карактер.

Vo duhot na sovremenite politi~ki grupacii i Demokratskata partija na Srbite vo Makedonija se opredeluva za "dosledno sproveduvawe na principot na pazarnoto stopanstvo#. ~len 10). (Statut na DPSM. ~len 8). kako i na site oblici na nedvi`nost. Vo toj kontekst e postojanata "gri`a za zadovoluvawe i ponatamo{no unapreduvawe na socijalnite prava i slobodi na gra|anite#. a osobeno "za ukinuvawe na sopstvenosta bez titular. za reafirmacija na slogata i zaedni{tvoto na site gra|ani na Republika Makedonija#. Posebno e akcentirana zalo`bata za "afirmacija na srpskiot narod i negoviot nepre~en materijalen. privilegii i dispariteti vo prometot#. (Isto. a osobeno za nivna "revalorizacija po demokratski pat vo duhot na Ha{kata deklaracija i Pariskata povelba. Zakonot i Ustavot na Republika Makedonija#. i ako "potpi{e pristapnica i }e bide primen#. (Isto. nau~en i sekoj drug progresiven razvoj. da bide biran. so polno po~ituvawe na kulturnite. ~len 8). ~len 9). ^len na Demokratskata partija na Srbite vo Makedonija mo`e da bide "sekoj polnoleten gra|anin na SFRJ koj ja prifa}a Programata#. Pravata na ~lenot se naveduvaat kako mo`nost da "bira. (Isto. kulturen. tradicionalnite i drugi progresivni vrednosti na site drugi narodi i nacionalnosti na podra~jeto na Republika Makedonija#. kako i za celosnoto "po~ituvawe na demokratskite civilizirani pravila vo politi~kite izbori i drugi aktivnosti na Partijata#.1992. Demokratskata partija na Srbite vo Makedonija se formira so cel da gi afirmira ~ovekovite slobodi i prava. Vo odnos na dol`nostite se spomenuvaat obvrskite "da ja pomaga i da go 218 . da dava predlozi. Taa e "protiv sekoj obid za verski. da bide za{titen i da dobie pomo{ od Partijata#. Vo registerot na politi~kite partii na Makedonija e zavedena na 20 fevruari 1992 godina. nacionalni i rasni diskriminacii omraza me|u lu|eto i protiv ekstremizam vo sopstvenite redovi#.Demokratska partija na Srbite vo Makedonija (DPSM) Demokratskata partija na Srbite vo Makedonija e osnovana na 14 dekemvri 1991 godina. za "principielna sorabotka so site. da e informiran.

Organizacionata struktura na ovaa politi~ka partija e mesna organizacija kako osnoven oblik na organizirawe (vo mesnite zaednici se formiraat podru`nici ~ii nadle`nosti se reguliraat so posebni pravila). Za nesproveduvaweto na politi~kata programa ~lenot mo`e da snosi odgovornost. Pretsedatelot e pretsedatel i na Glavniot odbor. Glaven odbor i Nadzoren odbor. so odluka na mesnata organizacija. ~len 11). }e bide isklu~en. Glaven odbor i Nadzoren odbor. Nadzornata funkcija mu e doverena na Nadzorniot odbor. Pretsedatel na Demokratskata partija na Srbite vo Makedonija e Dragi{a Mileti}. Vo nadle`nosta na ovoj organ e donesuvaweto na Statut i Programa na DPSM i izbornata funkcija. Za isklu~enite ~lenovi predvidena e cela postapka na za{tita pred Glavniot odbor ^lenuvaweto vo ovaa politi~ka partija e redovno i po~esno. zamenik. Brojot na delegaatite e proporcionalen na ~lenstvoto. koj go ~inat. Nego go so~inuvaat delegati od mesnite organizacii. Imeno. pak. Pretsedatelot.Za po~esnoto ~lenstvo odlu~uva Glavniot odbor na DPSM. Sobranie.~uva nejziniot ugled. dokolku toj "neodgovorno se donesuva ili ja izneveruva Programata# ili. Od redovite na Glavniot odbor se izbira Izvr{en odbor. Finansiraweto na DPSM se ostvaruva od ~lenarina. Sobranieto e najvisok organ na DPSM. kako i drugi dejnosti {to }e mu gi doveri Sobranieto. Toj na svoja izborna sednica izbira: Pretsedatel na DPSM. prihodi ostvareni od sopstvena aktivnost. donacii. prilozi i pokloni. "ne gi po~ituva i ne gi izvr{uva donesenite odluki#. 219 . "da se zalaga za uspeh na izborite. Toa zasedava kako redovno ili vonredno. da pla}a ~lenarina. sekretar i tri ~lena. da gi objasnuva i prakticira programata i programskite na~ela# (Isto. Toj vr{i kontrola na materijalno-finansiskata rabota.

^lenuvaweto prestanuva so istapuvawe. no kako prioritet se postavuva organizacijata na "romskata inteligencija# i zalo`bata "da raboti na nejzino kulturno. ^lenuvaweto vo DPPRM e dobrovolno. ~lenot koj istapuva protiv. Vo zada~ite na DPPRM e i zalo`bata da se "omasovi ~lenstvoto#. Vo taa nasoka nejzina posebna zada~a e vodeweto gri`a za "izdavawe na knigi. isklu~uvawe ili so smrt. koj propagira sprotivno na nejzinite op{ti na~ela ili na drug na~in otvoreno £ {teti na nejzinata aktivnost mo`e da se isklu~i. 1991). za organizirawe i pru`awe na medicinska pomo{ i u~estvo vo pomagaweto i zgri`uvaweto na decata. Osnova~ite se opredelile deka }e se zalagaat za "celosni politi~ki i demokratski odnosi odnosi# vo op{tesvoto vo koe }e se obezbedat "uslovi za zaedni~ko `iveewe bez ogled na rasa. 1991. bide biran e i obvrskata da pla}a ~lenarina. pol. ^lenot gi ima standardnite prava da bira. soglasno so uslovite i ustavnite odredbi vo Republika Makedonija#. ~len 10).Demokratsko-progresivna partija na Romite od Makedonija (DPPRM) Demokratsko-progresivnata partija na Romite od Makedonija (DPPRM) e osnovana na 27 dekemvri 1991 godina. ~len 8 i 9). (Isto. romska literatura#. kako i da "odredat metodi i formi so koi romskata inteligencija i mladina najdobro }e se razvivaat. Vo ~lenstvo se stapuva so potpi{uvawe na izjava. za sozdavawe na fondovi za stipendirawe na odli~ni u~enici. (Odluka za osnovawe na DPPRM. Imeno. Taa posebno. prosvetno vozdignuvawe#.(Statut na DPPRM. Konfe220 . preku Centralniot sovet. Specifika e {to ovaa politi~ka partija opredeluva posebni celi i zada~i vo oblasta na "humanitarnosta i dobrotvornosta# i se opredeluva za razvoj na humanitarna svest kaj ~lenstvoto. gi izdvojuva celite od oblasta na kulturata koi se fokusiraat na razvojot i "gaeweto na starata izvorna kultura na Romite# i "neguvaweto na romskite tradicii#. nacionalna pripadnost#. Za isklu~enite ~lenovi predvidena e `albena postapka. Taa se zalaga za obezbeduvawe na materijalna pomo{.

Nadzoren odbor.rencijata do Kongresot. Pretsedatelstvo. spored koja e potrebno prisustvo na mnozinstvo od organot za da mo`at da bidat doneseni odluki od op{ta va`nost. Kako i kaj drugite najvisoki organi. Sobranieto na op{tinskata sekcija izbira prtetsedatel. Imeno. So sednicite na Izvr{niot odbor rakovodi generalniot sekretar. i v ) republi~kata organizacija. Toj ja ocenuva nejzinata rabota preku razgleduvawe na izve{trajot za rabotata. Pri odlu~uvaweto e opredelena op{ta klauzula. Imeno toj izbira Pretsedatel. (Isto. se razbira. Pretsedatel na Demokratsko-progresivnata partija na Romite od Makedonija e Nexet Mustafa. b) gradskata organizacija. 221 . sekretar. Specifi~no e {to vo statutarnite akti (barem onie {to nam ni bea dostapni). blagajnik i {est ~lenovi na Izvr{niot odbor. ~len15). Organizacionata struktura e operacionalizirana preku postoeweto na a) op{tinskata sekcija. ~len 32-45). Specifi~no za ovaa Partija e toa {to taa dozvoluva dvojno ~lenstvo. Vo nadle`nostite na Pretsedatelot se dadeni ovlastuvawata da ja pretstavuva i zastapuva Partijata. Vo negova nadle`nost e dodnesuvaweto na Statutot i Programata za naredniot period na dejstvuvawe na politi~kata partija. kaj ovaa politi~ka partija ne e opredelen osnovniot oblik na dejstvuvawe na ~lenstvoto i po{iroko ne se razraboteni odnosite me|u organite. Organi vo op{tinskite sekcii se Sobranie. Najvisok oorgan na DPPRM e Kongresot. ~lenot mo`e vo isto vreme da ~lenuva i vo druga politi~ka partija. ~lenovi na Centralniot sovet i Nadzoren odbor. Centralniot sovet bira Izvr{en odbor so Generalen sekretar i deset ~lenovi. Kongresot ima izborni funkcii. (Isto. Izvr{niot odbor e definiran kako politi~ki i izvr{en organ vo ~ija nadle`nost e realizacijata na zaklu~ocite i stavovite na Centralniot sovet. kako i obvrskata da formira komisii za izvr{uvawe na rabotite od negoviot delokrug. Vo dejstvuvaweto na politi~kata partija mo`at da se vklu~uvaat i "partiski neopredelini lica# (Isto ~len 16). dvajca potpretsedateli. Izvr{en odbor. "dokolku taa ne e sprotivna na programskite celi na DPPRM#. i ovde.

во рамките на кој. интелигенцијата и младината“. односно од сите „оние кои не располагаат со средства за производство и кои во рамките на повeќепартискиот систем. одржана на 12 септември 1993 година. Токму затоа таа се определува дека „го прифаќа повеќепартискиот систем. „Својот идентитет партијата го засновува врз трајните историски вредности на македонскиот народ и на граѓаните кои живеат во Република Македонија како и врз трајните вредности на работничкото и комунистичкото движење во Македонија. воопшто. Во својата програмска декларација таа се дефинира како „партија на сите грѓани на Република Македонија кои својата егзистенција ја остваруваат со свој личен труд и на сите оние кои ја прифаќаат нејзината основна определба за изградба на такви општествени односи што ќе го гарантираат достоинството на човекот. Својата социјална енергија оваа партија ја црпи од „работништвото. селанството. Во политичкото дејствување таа „ги прифаќа основните постулати на граѓанската демократија“ и се определува. комунистичките и социјалистичките идеи и напредната цивилизациска општествена практика“.Комунистичка партија на Македонија (КПМ) Демократската комунистичка партија на Македонија е основана на 29 април 1992 година. 222 . На седницата на Републичката конференција на оваа организација. неговата социјална и политичка сигурност и ќе претставуваат солидна основа за развој. заснован на рамноправниот третман на сите видови сопственост. сe најзагрозени и кои само преку организирана политичка борба можат да се борат за својот економски и. е усвоено името Комунистичка партија на Македонија. „во рамките на повеќепартискиот систем“ да обезбеди општествена и „политичка позиција“ за реализација на програмската ориентација. квалитетот на животот и човековото достоинство ќе се издигни на највисоко ниво“. социјален статус“.

а посебно со соседите. Основните внатрепартиски цели се следењето. изучувањето и решавањето на прашањата и „проблемите од внатрешните односи “. економски и социјален напредок на Република Македонија како држава“ „како мирна оаза“ и за „пријателски односи со сите држави во свстот“. „членувањето во друга политичка партија“ е неспоиво со членувањето во неа. Во КПМ може да членува секој граѓанин кој доброволно ќе £ пристапи и „доколку го прифаќа Статутот и програмските начела и се бори за нивно доследно спроведување во секојдневната практика“. За неа е од интерес „создавање на сè пошироки асоцијации во рамките на кои ќе надвладее заедничкиот (пред сè економскиот) интерес“. Посебна цел е и онаа „на сите нивоа на организирање и дејствување“ да ги „заштитува своите членови од сите видови на репресија. Во програмските определби се и ориентациите за „сестран политички. социјална и политичка позиција на онаа социјална основа чиј репрезент е КПМ“.1993). така и во КПМ. нивниот равноправен третман и пазарната ориентација на македонското стопанство“. Оваа политичка партија се „определува за ненасилни средства и методи во својата политичка борба и тоа го очекува и од сите други политички субјекти во Републиката“.постоењето на повеќето видови сопственост. (Програма на КПМ. 223 . Како и кај мноштвото политички партии. особено определбата таа „да прерасне во општонародно движење“. Таа се залага за јакнење „на општествениот (јавниот) сектор како основен гарант за саканата општествена. Таа „нема ништо против развојот на приватната сопственост. Таа во статутарните определби се дефинира како „партија на слободни граѓани со социјалистичка ориентација која ги продолжува традициите на Комунистичката партија на Македонија. доколку таа ги почитува правилата на „фер плеј“ и се залага „да се изгради соодветен систем на партиципација на работните луѓе во создавањето на сите материјални или културни вредности на македонското општество“. 1993).“ (Член 1 од Стаутот на КПМ.

посебно. Организациското структуирање на КПМ се засновува врз повеќе. расна или верска омраза и нетрпеливост“. иницирањето на прашања и активности.насилство и притисоци“. бира и може да биде биран во сите органи и тела“. Тој има право да информира и да биде информиран за односите и за работата на партиските органи и тела. како и од здравствени и други лични причини. преиспитување на одлуките на мно224 . Таква одлука донесува основната организација во која членува членот. Значајна определба е и таа според која „програмата на Партијата ќе го почитува духот на Уставот и не може да биде насочена кон насилно уривање на уставниот поредок на Републиката и кон поттикнување на воена агресија или разгорување ка национална. Тој учестува во креирањето на ставовите и одлуките. б) толеранција и уважување на поинакво мислење. заклучоците и одлуките. г) малцинството има право да бара. без оглед на сопственичките односи на организацијата каде што се вработени “. Во правата на членот се оние да може да „предлага. врз основа на аргументи. (2) рамноправност и (3) одговорност. Посебно нагласени се начелата: а) на слободна иницијатива и креативност на членот. Но тој може слободно да истапи од неа без никакво образложение. Членот на оваа организација кој дејствува спротивно на статутарните и програмските определби му престанува членувањето во Партијата. (Исто. в) спроведување на демократски усвоените одлуки на мнозинството. кој ќе изрази волја да членува во неа. не може да ја преземе врз себе одговорноста за извршување на договорените задачи. Член на оваа политичка партија може да е секој полнолетен државјанин. во спроведувањето на ставовите. а основната организација тоа го констатира и го брише од својата евиденција. како и борбата „за остварување на синдикалните права и правата од работен однос на работниците. Член 5). Членот на органот може да поднесе оставка ако не се согласува со политиката на органот. а особено врз начелата на (1) доброволност.

Во надлежноста на овие органи се прашањата сврзани со донесувањето на едногодишна и четиригодишна програма за работа на Партијата. Тие се дефинираат како највисоки органи помеѓу две конференции. по своја оценка. може да избере и секретаријат. секретар и секретаријат. Тие се конституираат од делегати на основните организации и од делегати на општинските конференции.зинството во демократска процедура. в) градска и г) републичка организација. Изборот. секој член на КПМ е организационо поврзан во една од основните организации и во неа ги остварува сите свои права. (2) Републички одбор и (3) Комисија за заштита на демократските права на 225 . без попречување на нивното спроведување. секретар и благајник. При тоа. Органи на општинските и градската конференција се (1) општински. Највисок орган на Партијата во општините и градот Скопје се конференциите. Во општината и градот со партијата раководат одбори. вршат избор на претседател на Комисијата за заштита на демократските права на членовите и организациите и расправаат по извештаите и даваат насоки за натамошно дејствување. б) општинска. основната организација. односно градски одбор и (2) комисија за заштита на демократските права на членовите и организациите. Основната организација ја раководат претседател. Тие од својот состав избираат претседател. Во исклучителни ситуации. се врши со тајно гласање. Организационата пирамида ја сочинуваат а) основна организација. Положбата на основниот облик на организирање е определн преку активното учество во креирањето и реализирањето на политиката. по правило. Органи на КПМ се: (1) Конференција. избираат членови на Комисијата за заштита на демократските права и формираат основни организации и постојани и повремени работни тела. односно Градскиот одбор. (Член 11). финансискиот план и завршна сметка. Тие вршат избор на членови на општинскиот.

образовната и истражувачката дејност. Републичката конференција во својство на највисок орган донесува Статут и врши негови измени и дополнувања. Тој одлучува за учество на парламентарните избори и за стапување во изборни коалиции со други партии од траен или привремен карактер.членството и организациите. насилство и притисоци во Партијата и надвор од неа. Во нејзина надлежност е распишувањето на изборите во неа и избирот на членови на Републичкиот одбор. Тој избира секретар и членови на секретаријатот. 226 . располага со имотот. Комисијата за заштита на демократските права на членовите и организациите на сите нивоа на организирање е задолжена да го следи и контролира спроведувањето на Статутот. се грижи за спроведување на ставовите. Во негова надлежност е организирањето на работите на политичкиот маркетинг. ја определува висината на членарината и ја утврдува нејзината распределба. Републичкиот одбор е највисок орган помеѓу две седници на Републичката конференција. ги подготвува седниците. да презема конкретни мерки за заштита на членовите на КПМ од сите видови на репресија. заклучоците и одлуките на Конференцијата и донесува одлуки за соработка и се здружува со други прогресивни партии. здруженија и движења во земјата и надвор од неа. новинарската. изборна и оперативна програма за работа на Партијата. Во надлежност на овој орган е контролирањето на собирањето и користењето на членарината и другите материјални средства и избирот на секретар на комисијата. издавачката. Партијата во Републиката и надвор од неа ја застапува и претставува Претседателот на Републичкиот одбор. на Претседателот и на Комисијата за заштита на демократските права на членовите на организациите. Партијата може да издава свој весник. донесува Програма. да дава предлози и да покренува иницијативи за негово доследно спроведување.

Оваа политичка партија се залага за „Југославија како заедничка татковина на сите југословенски народи и народности". како претпоставка за остварувањето на определбата „за социјализам" без „експлоатација на туѓ труд и искористување на луѓе". приходи од пропаганда и од партискиот имот. слободна. Во случај на нејзин престанок. (сè повеќе и во практиката на развиеното граѓанско општество)". Сојуз на комунистите-движење за Југославија (СК-ДЈ) Сојузот на комунистите-движење за Југославија е регистриран на 29 мај1992 година. нејзината независност.Финансирањето на Партијата се врши од членарина. приходи од маркетинг. додека приватната сопственост се сфаќа како алтернатива на државната затоа што „приватизацијата на сопственоста на ниво за југословенското општество во целост не само што повторно би воспоставила односи на експлоатација кои се во спротивност со идејата на социјализмот. независна и единствена држава и како држава на „рамноправни народи и луѓе". но и мирот на нејзините народи и граѓани". со одлука на нејзиниот одбор за правен наследник на имотот е се определува субјект кој ќе ја продолжи традицијата и програмската ориентација. Претседател на Комунистичката партија на Македонија е Тодор Пеливанов. „за општествена. задружна и друга врз нив заснована државна сопственост". доброволни прилози. туку приватизација на сопственоста на „ниво на југословенското општество во целост беше 227 . „како мирна. Тој се појави непосредно по процесот на распаѓањето на Сојузот на комунистите на Југославија со цел „да ја сочува земјата нејзината слобода. Во економската сфера оваа партија се залага за „промени во стопанскиот систем и стопанската структура" со комбинирани сопственички форми. затоа што „многу политички сили во Југославија не кријат дека не се за мир".

за социјализам како богато и справедливо општество.историски грабеж на материјалните вредности кои од војната до денеска ги создаваа. филозофските. за Југославија како повеќнационална заедница. за почитување на сите позитивни историски придобивки во животот на сите југословенски народи. Се дефинира како „единствена партија".член 1). за држава која ќе биде не само правна. политичките. тешко и совесно работејќи. за социјалистички општествени односи. за општонародна одбрана и Југословенска народна армија како столбови на одбраната. Сојузот на комунисти . врз хуманистичките и цивилизациските достигања на човештвото". како и придобивките од науката коишто ја сочинуваат теориската основа на ослободувањето на човекот од експлоатација и духовно сиромаштво. економските. (Статут на СК-СЈ. 1991). (Политичка платформа на СК-ДЈ. за неврзаната политика. за економската и социјалната политика како единствена политика. за радикална економска реформа за бесплатен систем на школување. идеите на социјализмот и марксизмот како отворен систем.Движење за Југоставија се дефинира како „партија на слободни луѓе со социјалистичка ориентација". Таа е партија која „се определува и се бори за социјализам". Сојузот на комунисти . Таа се залага за „мешовитото стопанство и постоењето на пазар". за подеднаква достапност на културните блага со кои располага. нивните резултати. научните теории. врз историски потврдените комунистички и социјалистички идеи. повеќе генерации". која „ги продолжува традициите на КПЈ/СКЈ.Движење за Југославија се залага за сите елементарни граѓански слободи со кои стартуваше граѓанското општество. чии „теориски основи на дејствување се прогресивните и хуманистичките учења за општеството и човекот. 228 . туку и справедлива. социјалните. за рамноправност во социјалната и здравствената заштита. а својот нов програмски идентитет го заснова врз трајните вредности на југословенското работничко и комунистичко движење. од понижување и од сите други форми на неслобода".

предлага ставови и заклучоци.член 7). Во неа малцинството има право да бара преиспитување на одлуките на мнозинството. Тие дејствуваат самостојно во остварувањето на програмските цели. политичка култура." (Исто. Тие се „организираат во селски. информира и е информиран за односите во неа и за содржината на работата на органите. Членот на оваа политичка партија учествува во создавањето и реализацијата на политиката и одлуките. слободно истапува во јавност. Член на СК-ДЈ се станува со доброволно пристапување. слободно се определува при утврдувањето на ставовите на Партијата. Тој има 229 . Односите во неа се засноваат врз начелата: самостојност на организирањето и дејствувањето на секоја организација. спроведување на демократски усвоените одлуки на мнозинството. форумите и организациите на политичката партија. По одделни заеднички прашања граѓаните и здруженијата „можат да учествуваат без прифаќање на колективно членство". со потпишување на заедничка изјава. толеранција. начинот на меѓусебното комуницирање во остварувањето на целите на соработката. полна рамноправност. член2). Со заедничка изјава се утврдува областа и содржината на соработката. доброволност и одговорност. органите и форумите на СК-ДЈ се одговорни за демократско утврдување на политиката и за нејзиното остварување. слободна иницијатива и креативност на членството. со евидентирање на членска книшка на СКЈ или со потпишување на пристапница.Оваа политичка партија ја „сочинуваат членови и нивните организации кои доброволно се обединети". како и колективни членови". општински и регионални организации врз територијален и интересен принцип. Членовите. месни. (Исто. На оваа организација можат и пристапат „политички организации и здруженија на граѓани. не попречувајќи го спроведувањето на истите. поведува иницијативи во организациите и органите на партијата.Членството во него е неспоиво со истовремено членство во друга политичка партија. принципите на одлучувањето и прашањата за кои се вршат задолжителни консултации. реонски.

град. За дејствување спротивно на програмските и статутарните определби се определува престанок на членството. бира и да биде биран во сите органи и форуми. бира £ извршен секретаријат. месна заедница и село. (Исто. советодавно тело или сл. Секоја организција има органи. студиски и аналитички групи. Одборите. Форуми се конгрес и конференција. член 12-13). Нивните одлуки и ставови имаат координативна функција. селска и друга населба.). Конференциите во регионалните. Организацијата е основната форма на организирање на СК-ДЈ. градските и општинските организации.право да предлага. Во републиките можат да се формираат координациони совети (одбори). да гласа по слободно определување. може да бара преиспитување на одлуката на мнозинството. реон. Тој е редовен или вонреден На Конгресот се поднесува извештај по работата и финансиски извештај на Југословенскиот одбор. Одборите за извршен орган имаат претседател и извршен секретаријат (совет. или врз интересен принцип. општина. Органи се одборите. се одржуваат еднаш годишно или по потреба. а ако останал во малцинство. кој од сопствените редови бира претседател. Претседателот го бира одборот од својот состав. по потреба. комисии за соработка со други партии и движења и сл. органите и форумите е можно доколку се присутни повеќе од половина од 230 . со цел да ја координираат работата на организациите во републиките и регионите. по правило. (Исто. Тие дејствуваат единствено во организационен и акционен поглед. формираат свои работни тела (совети.). Со организацијата раководи Југословенскиот одбор. форуми и работни тела. Членовите на СК-ДЈ се организираат во регион. исто така. Тој. Таа се формира на територијата на месна заедница. Конгресот е највисок форум. Одлучувањето во организациите. Овие органи ги сочинуваат членовите и претседателите општинските или регионалните одбори. член 15). градски реон.

Во оваа партија постои и Комисијата за заштита на демократските права на членовите и организациите на СК-ДЈ. (Исто. (Исто. Претседател на СК-ДЈ за Македонија е Марјан Митески. член 29). а одлуките се донесуваат со мнозинство на гласовите од присутните членови. за разрешените конфликти и нивните последици врз ефикасноста и работата на Партијата. подобар живот. поплаки или иницијативи и редовно го известува Одборот за односите во организацијата. ја контролира работата во партиските установи. согласно одлуките на органите организира политички маркетинг. го контролира користењето на материјалните и други средства. Оваа Партија. маркетиншките и други институции. органите и организациите. Програмската физиономија е редефинирана на 19 март 1994 година кога го донесува документот насловен како „Основните програмски погледи на СКМ". Во нив се поаѓа од „исконскиот стремеж и борба на човекот за слобода. го контролира спроведувањето на Статутот. образовна и истражувачка дејност и издава свој весник и списание. г) приходи од маркетинг. в) подароци.член 26). б) доброволни парични прилози. Таа донесува одлуки за жалбите и поплаките на членовите. како и од „идеите и потврдените вредности на социјализмот како општество на 231 . новинска. Сојуз на комунистите на Македонија (СКМ) Сојузот на комунистите на Македонија е регистриран на 29-мај 1992 година. Финансирањето на СК-ДЈ се врши од а) членарина. дава предлози и поведува иницијативи за негово доследно остварување. го известува секој член и организација за своите одлуки и за нивните поднесени барања. хуманост и социјална правда во општеството".нивните членови. од пропаганда и д) од партискиот имот. издавачка.

а особено на Социјалистичката работничка партија". работничките. поаѓајќи „од историската генеза и континуитетот на постоењето на работничките. демократска и хуманистичка партија. хуманизација на меѓучовечките и општествените односи врз принципите на правда. се дефинира себе си како „партија којашто ги продолжува основните и во животот потврдени традиции и политичко програмски определби и основните белези на национално ослободителните. Својата социјална втемеленост Сојузот на комунистите на Македонија ја бара меѓу „работниците. ослободување на вкупната творечка енергија на човекот.слобода. обезбедување на приближно еднакви услови за развој на децата и младите луѓе и обезбедување на основни и достојни услови за живот и работа на секој човек во општеството. градењето на демократски односи кои ќе поаѓаат од човекот и граѓанинот и ќе ја оневозможуваат отуѓеноста и наметнувањето на политичката власт над луѓето и општеството. Негова програмска платформа „претставува одговор и насока за политичка акција и за новите и крајно тешки проблеми во македонското општество. демократија. прогрес и правда" Тој се определува како „движење кое овозможува најшироко и најцелосно изразување на творечкиот и прогресивниот дух на секој човек и остварување на виталните интереси на најшироките слоеви на народот". (Основи на политичката програма на СКМ. карактерот на сопственичките односи во услови на пазарно стопанство. како што се надминувањето и ублажувањето на експлоатацијата на човекот и работникот. хуманост. 232 . партија на демократски социјализам и социјален прогрес". Оваа политичка партија. солидарност. социјалистичките и комунистичките партии во Македонија. социјалистичките и комунистичките партии на тлото на Македонија".1994). остварувањето на човековите и граѓанските слободи и права. Таа е „модерна. позицијата и улогата на трудот и капиталот во општественоекономските и производните односи. но и „насоки за разрешување на глобалните општествени проблеми и противречности.

против создавање нови монополи на политичката моќ и власт. за развивање и продлабочување на добрососедските односи и неповредливоста на границите. Како современа партија. односно за мир и рамноправни политички и економски односи на Балканот и во светот.земјоделците. независна. организации и асоцијации од регионална. за целосно почитување и зачувување на независноста. 233 . односно држава на демократија и социјална правда. за нејзино вклучување во разни економски и политички сојузи. самостојна и меѓународно призната држава. Таа целосно ќе се „ангажира и за остварување на вкупните интереси на таканаречениот среден слој во општеството. од страна на други државни и крајно независни органи. од својот физички и умствен труд". политизација на државните органи и нивна злоупотреба за теснопартиски интереси. главно. занаетчиите. Таа е за слободите и правата на човекот и граѓанинот. волјата и владеењето на народот и правото. носителите на производни. спротивно на Уставот и законите. закани и притисоци врз политички партии. против политичко полициските хајки. заедници. негирање и омаловажување на улогата на парламентарната и вонпарламентарната опозција. мајоризација и привилегирање на одредени политички сили и партии. услужни и други дејности кои живеат. за оценување на програмите и делувањето на политичките партии. кој доминантно го сочинуваат интелигенцијата од природните и општествените науки и која објективно претставува една од најзначајните движечки сили во општеството". Сојузот се залага Република Македонија да се изразува и афирмира како суверена. односно систем на демократски социјализам. интелигенцијата. суверенитетот и интегритетот на Република Македонија. изградба и функционирање на демократски и политички систем. Сојузот на комунистите на Македонија се залага за политички плурализам и демократско општество. за елиминирање на било каква улога и влијание на полицијата. европска и поширока светска природа.

со кои се разграбува и приватизира општествената сопственост се нелегитимни. вградувањето на екологијата во вкупниот економски и материјален развој. во целите на оваа партија е демократски и многупартиски систем. а посебно "развој на Македонија како мултинацио234 . за поголем интерес и вложување на странскиот капитал. со нејзина помош да се обезбеди граѓаните да постанат субјект на општественото уредување. политичката партија се определува за името: „Демократски сојуз на Албанците Либерална партија“ (ДСА-ЛП). акции. да се придонесе за "потполна национална и конфесионална рамноправност" во Република Македонија. а регистиран на 10 мај 1995 година. социјалната правда во стекнувањето и распоредувањето на општественото богатство. затоа што тоа име асоцира на странска држава. Демократски сојуз на Албанците Либерална партија Албанскиот демократски сојуз . За неа „пазарното стопанство претставува една од битните основи за динамичен развој на материјалните сили и зголемување на производството. противуставни и спротивни на основните интереси на работниците и на сите граѓани на Македонија".либерална партија е основан на 8 март 1992 година. закони и слично. постапки. Побарано е да го променат името на политичката партија. Претседател на Сојузот на комунистите на Македонија е Марјан Митевски. „СКМ најенергично се противставува на присилното и неекономско приватизирање на општествената сопственост" и смета дека „сите досегашни процеси. Исто така. стандардот и слично.Оваа партија е за плурализам на сопственоста. Иницијатори на оваа политичка партија водат спор со надлежниот државен орган (Министерството за внатрешни работи). Токму поради тоа. современо пазарно стопанство. Мотивите кои ги воделе основачите на ДСА-ЛП биле.

Појдовна основа и метод на дејствување на оваа политичка партија е "дијалогот. во која ќе се обезбедува "едукација и афирмација за меѓусебна толеранција и солидарност. дотациите од буџетот. Партијата е организирана на месно. со почитување на постојните култури и нивно третирање како заедничко богатство". (Член 25. согласно на законските прописи. толеранцијата и солидарноста". Надзорен одбор и Суд на честа. 1992). општинско и републичко ниво. Демократскиот сојуз на Албанците . мултикултурно и мултиконфесионално општество".и за тоа Македонија да се развива како демилитаризирана држава. од стопанските активности. демократска и хумана политичка партија".нално. Со работата на месната единица раководи месниот совет. од кредити и позајмици. Во сите општински центри се формираат општински единици. Со Демократскиот сојуз на Албанците-либерална партија раководат следните органи: а) Собрание. в) Надзорна комисија. и г) Суд на честа (Член 15). од организирањето на разните манифестации. За тоа кој ќе го добие статусот на почесен член на политичката партија одлучува нејзиниот Центарлен совет. Членувањето во оваа партија е доброволно. меѓусебната доверба.либерална партија се дефинира како "граѓанска. нивните доброволни прилози. б) Централен совет. Престанокот на членувањето во ДСА-ЛП претстанува на сопствено барање или со "делување коешто е во спротивност со Програмата и Статутот“. Собранието е дефинирано како највисок орган во чија надлежност е изборот на Претседател и еден до двајца копретседатели. Членството во неа е а) редовно и почесно. Реализацијата на средствата во оваа политичка 235 . кој го избира собирот на членовите во месната единица. Финасирањето на оваа политичка партија се реализира со доходи од квотите на членството. од Статутот). Во градските и селските населби се формираат месни единици како основни форми на партиското организирање. (Статут на ДСА-ЛП.

Во вториот парламентарен состав еден од независните пратеници се идентификуваше како припадник на оваа политичка партија во Република Македонија. Во неговата ориентација централно место заземаат определбите за "целосно остварување на националните идеали на македонскиот народ. Неговото оснивање е мотивирано и со цел да "работи за сожиттелство и братско разбирање на македонскиот народ со сите национални малцинства и етнички групи кои живеат во Република Македонија". за јакнење на Република Македонија како национална држава на македонскиот народ и на националностите што живеат во неа. како самобитна нација. Тој се дефинира како "широка демократска партија".партија се вршат во домашна валута. (Програма на МНФ. како и за "целосна победа на демократијата во македонската држава. Посебно е интересно залагањето "за протекционизам на македонскиот 236 .1993). како и за демократизација на сиот општествен и државен живот". Во досегашната практика оваа политичка партија нема позначително учество. Нејзиното појавување "на македонската плуралистичка сцена" е "во времето на засилените негаторства на македонското национално постоење и организираната империјалистичка борба за непризнавање на македонската држава". недвижен имот и во други форми. за јакнење на македонската држава и на нејзината економска моќ. за демократија во институциите и на сите сегменти на животот". пак Македонскиот национален фронт се конституирал со задача да "работи за целосно остварување на македонскиот национален идеал. за меѓународно признавање на Република Македонија. Македонски национален фронт (МНФ) Македонскиот национален фронт (МНФ) е основан на 28 февруари 1993 година во Прилеп. како и за заштита на индивидуалните права и слободи на секој граѓанин на македонската држава". Затоа.

Во тој контекст. член 6-11).правен континуитет. 1993. па како таква. таа е плод на историскиот државно . (Програма на МНФ. Посебно внимание заслужува ставот за "борба против сите видови на предавничките врховизми“ и обрска да ги „разобличува како орудија на туѓи држави и нации“. Денешната независна македонска држава е само надградба на Крушевската Република и на АСНОМ-ска Македонија. За неа Република Македонија е "национална држава на македонскиот народ во која се вткаени илинденските идеали на нашите дедовци и татковци. Посебна програмска определба е "остварување на правата на деловите од македонската нација кои се наоѓаат под грчка. „партиите кои постојат во Република 237 . независно од нивната националност и вера". како и идеалите на борците од Народноослободителната борба. Оваа политичка партија се залага за еквидистанца во односите со соседите и за "демократизирање на нституциите и на сиот општествен живот". Заслужува внимание односот на оваа политичка групација кон историското минато на македонскиот народ. Само македонскиот народ е носител на државноста на Република Македонија и таа не може да биде предмет на никаква федерализација и кантонизација". поради тоа што тој "е загрозен од туѓиско јазично и културно влијание". 1993). со што ќе се придонесе за изградба на "мирно и хармонично сожителство меѓу граѓаните на Македонија. таа е единствена и неразделива. бугарска и албанска власт". односно "македонскиот јазик и македонската кулутура треба да станат најсилно оружје на македонската нација и држава. како во државата така и во дијаспората". МНФ се залага за политика кон националните мацинства што ќе им обезбеди тие да "ги уживаат сите национални права што се гарантирани со европските и со другите меѓународни конвенции".јазичен и културен простор". (Статут на МНФ. како и јасно дефинираната солидарност со ОМО "Илинден" во Пиринска и со организациите на Македонците во Егејска Македонија.

Специфично е и залагањето на МНФ "Македонците од дијаспората да имаат свои претставници во македонскиот парламент и да имаат право да се кандидираат за народни пратеници и во изборните реони внатре во Републиката". но е "за нејзина независност од властите и од партиите".Македонија. и оценува “се додека србоманскиот врховизам е институционизиран во Република Македонија нема да може да се води решителна борба против бугарскиот и другите врховизми". за што се неопходни кадровски промени во судството. како и за автономија на универзитетите во Македонија. со назнака дека нема да се мешаат во духовната сфера. Таа како политичка партија со "еднаква решителност ќе се бори против јавниот и прикриениот бугаромански врховизам кој проникнал како тројански коњ во некои македонски партии. Во таа насока е залагањето за воведување на веронауката како наставен предмет во основните училиштата. еквивалентна на онаа "што ја имаат универзитетите во земјите со долгогодишна академска традиција". МНФ смета дека е неопходно да се одделуваат "поголеми средства за македонската наука" и за нејзино поврзување со стопанството. Оваа политичка партија има став и за автокефалноста на Македонска православна црква. за забрзано трансформирање на општествениот во приватен капитал. Таа се залага за независно судство и за "полна независност на судските органи од режимот или од власта". 238 . Во врска со економските односи. нејзината ориентација е "за либерална пазарна економија. МНФ ќе бара да бидат забранети како антиуставни и петоколонашки партии". но притоа будно ќе варди трансформацијата на капиталот да не стане грабеж кој ќе ги збогати комунистичките директори и други управници". а кои имаат програмски цели за влегување на Македонија во која било од соседните држави. а кој за македонското национално дело е исто толку опасен колку што е опасен и србоманскиот врховизам".

б) со бришење од евиденција. на возраст од 16 години и не членува во други партии. старите. хендикепираните и за другите социјално загрозени лица. Зачленувањето е доброволно. да ја одржува и јакне работната дисциплина и да постапува по упатствата на органите“. ќе ги прифати Програмата и Статутот“. член 15с).член 17). Според статутарните решенија "член на МНФ може да биде секој граѓанин на Република Македонија кој ќе потпише пристапница. Организационата пирамида на МНФ се темели на орга239 . во врска со работата на партиските органи и тела. (Член 16). Како и кај останатите политички партии членот има право да учествува во надградбата и утврдувањето на програмските основи и да расправа по извештајот за работата на партијата. е должен да им укаже помош" на сопартијците. за поголема грижа за невработените. Тој може да бира и да биде биран. а "во случај на потреба. пензионерите. (Програма на МНФ. Организационата основа на МНФ како политичка партија ја чинат: а) активните членови и б) симпатизерите. в) со исклучување поради непочитување на програмските определби и Статутот. да биде запознат со партиската работа "и да бара да му се одговори на поставените прашања“. (Статут на МНФ. член 18-20). (Исто.1993. Како симпатизерите се прифаќаат и оние граѓани кои се неопределени или членуваат во други партии. редовно и според своите лични способности".оаза на мир". како и "своите задачи да ги извршува навреме. 1993). ( Исто. Членувањето во оваа политичка партија може да престане во следните случаи: а) по желба на членот. Во врска со должностите тој треба "лично да ги извршува своите обврски" и е должен "да се придржува кон одлуките на органите на Партијата и статутарните одредби. МНФ се определува Република Македонија да се прогласи "за неутрална држава под протекторат на Обединетите нации и на Европската заедница и на тој начин да стане Швајцарија на Балканот .Во опциите на оваа политичка партија е залагањето за социјална правда. болните.

Таа се формира со одлука на Главниот одбор на МНФ. а во зависност од условите може да се формираат и други форми на организирање. Овој орган донесува Статут и врши негови измени и дополнувања. како извршно оперативен орган. Негов извршно-оперативен орган е Главниот управен одбор. Управувањето на Партијата е доверно на членовите и тоа непосредно преку собирите на секциите и преку делегати во органите. Собирот на секцијата е "највисока форма на непосредно управување и одлучување на членовите". (Член 33). Собранието на МНФ е највисок орган во меѓуконгресниот период. Основниот организационен облик е секцијата.низационите единици организрани врз територијален принцип. член 28-30). (Исто. а мандатот му е две години. б) Собрание и в) Главен управен одбор. Членството во овој орган е ограничено два пати едно подруго. Бројот на членовите го утврдува Собранието. Во негова надлежност е донесување на "Програма за работа на Партијата". Тој се одржува еднаш на четири години. Конгресот е дефинаран како "највисок орган на управување". Органи на управување на МНФ се: а) Конгрес. Со него раководи претседателот на Главниот управен одбор. Главниот управен одбор на МНФ е дефинаиран како оперативно извршен орган на Собранието. Тие се дефинирани како Контролна комисија на секцијата (која се состои од три члена и се 240 . Тој ги анализира и ги "оценува активноста и развојот на Партијата. член 23). разгледувањето на извештајот и утврдувањето на политиката за наредниот период. Тоа се состанува по потреба. ( Исто. Него го сочинуваат делегати на секциите со мандат од две години. ги утврдува ставовите и задачите за сите значајни прашања". Посебен вид на органи на оваа политичка партија се контролните органи. а додека со изборното собрание раководи работно претседателство. го утврдува бројот и избира членови на Собранието. потпретседател и генерален секретар. Од сопствените редови избира претседател. Собирот на секцијата избира претседател и секретраријат.

средства од подароци. партија со широка платформа од граѓанско-либерална провиниенција. Демократската партија би била „политички субјект што ќе обедини најширок слој од граѓанството како во градските така и во селските средини". Главната контролна комисија е составена од 5 члена и ја избира Конгресот. во студентските домови". институти.5). Статутарно тој тоа ќе го чини од членарина. што час поскоро ќе ги обедини раздробените демократски сили.избира од страна на Собранието) и Главна контролна комисија (највисок контролен орган задолжен да ја контролира работата на Главниот управен одбор). западнати во интелектуална и творечка апатија. Македонскиот национален фронт се финансира од повеќе извори. Нивната проценка е дека на „Македонија £ е потребен политички субјект што ќе им понуди животна можност на сите креативни сили во земјата. верската и друга припадност. Демократската партија се определува дека е „политичка партија на граѓанскиот центар. Според тоа. која врз најширока основа ќе понуди обединување на сите демократски сили. Таа се конституира како политички субјект на политичкиот центар. желни за вистински општествени реформи и распрснати во едно чудо минијатурни партии". во приватните и општествени претпријатија. Таа се определува како партија за 241 . 1993. (Програмска декларација на ДП. "добро организиран. во бирократизираниот управен апарат. независно од националната. раштркани по кабинети. Претседател на МНФ беше Драган Богдановски. Демократска партија (ДП) Демократската партија на политичката сцена се појави на 28-09-1993 година. средства од сопствени активности и организирање на манифестации и други приходи. со јасно дефинирани цели и средства за нивното остварување. сили на кои пред сè и над сè им лежи на срце интересот на народот на оваа земја и неговата благосостојба“. стр.

како и дека ќе ја врати „довербата на граѓаните во институциите на власта". а односот спрема уставните одредби го сметаат за „најважен критериум за оценување на лојалноста на секој државјанин на Република Македонија. Сфаќајќи го значењето на јавните претпријатија за водењето на развојната и економската политика на Републиката. внатрешната и меѓународната афирмација на Република Македонија како суверена. на демократијата како неделив елемент од владеењето на правото.1993). Основните цели и задачи на оваа политичка партија се развитокот на демократските институции. правна и социјална држава.одбрана на државниот суверенитет и самостојност на Македонија. Во програмските ориентации. таа се определува за обезбедување „на институционална рамка која ќе овозможи зголемување на ефикасноста на нивното работење". за отворени границите како услов за слободен протек на луѓе. (Програмска декларација на ДП. член 2). Таа се определува дека ќе обезбеди вистинска и оптимална поделба на власта. процеси и односи. како основни раководни начела и приоритетни заложби Демократската партија ги определува. но и на секоја партија и здружение. идеи. како право и должност кон татковината". (Статут на ДП. заштита и унапредупање на основните права и слободи. „Искуството покажува дека во развиените земји основна задача на државата е ре242 . Во овие приоритети е и штитењето на „достинството на човекот како вредност над сите вредности". одбраната на суверенитетот и територијалниот интегритет на Република Македонија. Економскиот развој не е можен без забрзување на процесот на изградба на институциите на пазарот преку воведување пазар на хартии од вредност (краткорочни и долгорочни). Затоа „проблемот на сиромашните" ќе го решаваат „преку развојно динамички ориентирана економија". 1993. стоки и капитал и културно и духовно поврзување и соработка на Македонците во светот. нејзиниот просперитет и нејзино рамноправно вклучување во светската заедница на државите и народите.

1993. Неговите права и обврски се: да учествува во работата и остварувањето на нејзината програма. помош за хендикепираните лица. член 14). Во приоритетите на оваа партија се и развојот на образованието. Таа со помош на буџетските средства ги обезбедува минималните права на образование. особено преку инсталирање на елементарен мониторинг систем. (Исто. да избира и да биде избиран во органите. член 13). да има и поинаков став од партиското мнозинството и да се бори преку легалните партиски органи за афирмација на таквиот свој став кој. додека кај неразвиените. в) со одлука на Судот на честа на општинската организација и тоа (1) ако се утврди дека членот станал член на друга политичка партија. Демократската парија се организира на територијалниот принцип. Таа е организирана во форма на општинска 243 . сугестии и критики за текот на работата. да дејствува индивидуално врз афирмирањето на партиската програма. да биде кандидиран на партиските листи за одборник односно пратеник. б) со смрт. (4) ако со правосилна пресуда биде осуден за кривично дело што го прави недостоен за нејзин член. Но тој е должен да го почитува и спроведува мнозинскиот став. да дава свои мислења. како составен дел. Членството во Демократската партија престанува со: а) писмена изјава за истапување. Република Македонија е дефинирана и како социјална држава. пензиско и инвалидско осигурување. мора да биде содржан во ставовите на органот. тоа е развој на пазарот на капитал". здравствената заштита и еколошката заштита. 1993). здравствена заштита. (Статут на ДП. (Програмска декларација на ДП. Нејзин член може да постане секој полнолетен граѓанин кој ќе потпише пристапна изјава и кој е државјанин на Република Македонија. Членувањето во демократската партија е доброволно. парична помош за време на безработица.гулирање и надзор над капиталот. (3) ако подолго време не плаќа членарина. (2) ако дејствува спротивно на програмата и £ нанесува штета на угледот на Партијата.

г) надзорен одбор и д) суд на честа. ѓ) Републички суд на честа. Во надлежност на Собранието е донесувањето на Политичката програма и Статутот. раководи и застапува Демократската партија. Извршниот одбор е извршно-политички орган на партијата. комисии. (Исто. членови на Републичкиот одбор. Органи на Демократката партија се: а) Собрание. в) претседател на извршниот одбор. Таа се формира со одлука на Републичкиот одбор и. ја спроведува и ја контролира изборната активност за органите. како и поради утврдување на партиската кандидатска листа. Собранието е дефинирано како највисок орган на Партијата. б) извршен одбор. Опшгинската организација е форма на организирање на членовите на Демократската партија од подрачјето на една општина. утврдувањето на кандидатската листа за парламентарните избори. г) Извршен одбор. демократски клубови и сл. а по изборите. Претседателот ја претставува. ги избира членовите на Извршниот одбор. проектни групи и сл. ја пропишува висината на членарината и начинот на нејзиното прибирање. б) Претседател. поради анализа на изборните резултати. Тој има задача да ги изградува. одлучува за формирање партиски тела и ги избира нивните членови.и републичка организација. изборот на Претседател. именува директор на Партијата и по потрсба основа работни тела (одбори. Органи на општинската организација се: а) собрание. д) Надзорен одбор. презентира и да 244 . по потреба. Републичкиот одбор раководи со ДП меѓу две собранија. решава по жалби на одлуките на извршните органи на општинските организации.).). на Надзорниот одбор и Судот на честа. а секоја четврта година заседава како Конгрес на Демократската партија. може да основа и други потесни организации (месни одбори. Тоа се свикува најмалку еднаш годишно. Пред и по парламентарните избори Собранието задолжително се свикува поради утврдување на изборната програма и стратегијата за нејзино реализирање. член 31). в) Републички одбор.

да ја води кадровската политика. работни групи и други тела поради проучување и решавање на определени прашања значајни за животот и дејноста на Партијата. правници. уметници. што од определени.се бори за реализирање на политичките цели на Демократската партија. спортски и сл. да ги реализира ставовите и заклучоците на Републичкиот одбор што се однесуваат на организацијата. сменување од функцијата. економисти. Програмата. главно образовни. причини изречно сакаат да членуваат во неа. Извршниот и Надзорниот одбор и да му предлага на Собранието нивно партиско казнување. Членот на Советот не мора да биде член на Демократската партија. Со работата на Советот раководи претседател. стручни. и решава по жалбите на одлуките на општинските судови на честа. Членувањето во Советот е доброволно. вклучувајќи го и исклучувањето од Партијата. Во подмладокот на ДП може да членуваат и лица што не се формално членови. научници. Тој е надлежен да решава за евентуалната одговорност на претседателот на Демократската партија. на членовите на Републичкиот. Во негова надлежност е контролата на финансиското и деловното работење на Партијата. внатрешниот живот и дејноста на Партијата. Тој е советодавно тело на ДП. Подмладокот е самостојна организација на членови на Демократската партија помлади од 27 години. интереси и задачи. туку само 245 . Тој за својата работа поднесува извештај на Собранието. стопанственици и др. да формира комисии. Основна задача на Советот е на органите на Демократската партија да им дава мислења и да утврдува ставови по прашања од стратешко значење за програмските цели. Собранието избира Суд на честа од пет члена. Надзорниот одбор брои 5-7 членови кои од својот состав избираат претседател. Советот е составен од истакнати филозофи. Со одлука на Републичкиот одбор се формира Совет. Статутот и другите акти на партијата се задолжителни за членовите на подмладокот.

По обединувањето на Демократската партија со Либералната во Либерално-демократската партија. формираат пратеничка група поради координирање на сопственото дејствување во парламентот.симпатизери на ДП. За претседател беше избран Патар Гошев. Кандидатите избрани за пратеници во Собранието на Република Македонија. По иницијатива на органите на оваа Партија. член 46-47). во Скопје се одржа Конгрес за зачувување на Демократската партија. За нејзин приверемен претседател беше избран Денко Скаловски. Либерално-демократска партија (ЛДП) 246 . (Исто. Демократската партија поради афирмација на своите политички ставови и погледи организира сопствена издавачка дејност и издава свој весник под наслов „Демократски форум". на Конгресот одржан на 19 април 1997 година е донесена одлука за здружување со Либералната партија во нова политичка партија Либерално-демократска. При формирањето на Демократската партија цел окрупнување на политичкиот центар. како "автентична артикулација и израз на интересите на сите демократски определени граѓани". в) други приходи од физички и правни лица. како и оние пратеници кои со согласност на Демократската партија ќе преминат во нејзините редови. „Илинден“ –слободни демократи и Партијата на зелените во Македонија. се приклучија и Лигата за демократија. б) прилози и донации од членовите и симпатизерите. г) буџетот на Република Македонија во сообразност со законот за финансирање на политичките партии. д) сопствена стопанска дејност во сообразност со условите и начините утврдени со закон. Финансирањето на Демократската партија се остварува преку: а) партиската членарина.

Како резултат на иницијативата на Демократската и Либералната партија. социјална и културна припадност. загрижено гледаат на она што се случува во сегашноста. неговата блатосостојба. Како современа европска партија таа се стреми кон достигнување на европските стандарди во сите сфери на живеењето. 1997). и над сè. им е интересот на народот. како и за компетеннтно водење на државата и нејзина подготовка за целосна интеграција во европските и 247 . луѓе со граѓански и либерален дух. Затоа им се обраќа на сите граѓани на Македонија "кои со висока почит се однесуваат кон нејзиното минато. која врз најширока основа нуди обединување на сите демократски определени граѓани независно од нивната етничка. Таа воедно е и "партија на слободни и одговорни индивидуи. демократското и реформското движење и одбрана на основните вредности на либералната демократија. Во основните цели на оваа партија се и развојот на демократските процеси на македонското општество и држава и одбрана на нејзиниот суверенитет и интеритет. напуштањето на еднопартискиот систем и целосно спроведување на политичките и економските реформи. граѓани на кои пред сè. јакнењето и обединувањето на либералното. со одлука на нивните највисоки органи е формирана Либерално-демократската партија на Македонија. Основачкиот конгрес се одржа на 19 април 1997 година во Скопје. конфесионална. одбраната на државниот суверенитет и самостојноста на Република Македонија. длабоко верувајќи во можноста за нејзина подобра иднина". заснована врз принципите на либералната демократија. (Програмска декларација на ЛДП. нејзиниот просперитет и нејзиното натамошно интегрирање во светската заедница на државите и народите". заштита и унапредување на индивидуалните слободи и права на граѓанинот. Либерално-демократската партија на Македонија во Програмската декларација се дефинира како "политичка партија на граѓанскиот центар. длабоко свесни за должноста што ја презеле пред својот народ и пред сопствената совест".

како еден од основните уставни и политички принципи. "за исправање на сите неправди и отстранување на последиците од истите. Либерално-демократската партија оценува дека "услов за опстанок и просперитет на секое модерно демократско и одговорно општество е слободната.1997). во периодот од 1945 година до одржувањето на првите повеќепартиски парламен248 . за сестран развој на добрососедски односи во регионот врз принципите на заемна доверба и почитување". се "залага за исправање на сите неправди од морален и материјален карактер нанесени со идеологизираните закони на стариот режим". (Статут на ЛДП.евроатланските економски. според оваа партија. трудољубивост. нанесени на оние граѓани и членови на нивните семејства кои. еманципирана. во основниот програмски документ. Таа е застапник на "концептот на држава со ограничени и прецизно дефинирани надлежности". туку повеќе за она што не го прави". што е претпоставка за декларирањето дека "најважен критериум за вреднување на човекот и определување на неговото место во општеството е личната способност. 1977. Во политичката визија на оваа Партија иднината на Република Македонија се позиционира "во европските и евро-атлантските интеграциони процеси. личната сигурност и сигурноста на имотот на секој граѓанин". етичност и сè што произлегува од овие базични вредности" (Програмсака декларација на ЛДП.член 6). Либерално-демократската партија. Тоа. политички и безбедносни системи. преку изградба на граѓанско општество и либерална демократија заснована врз европски стандарди за индивидуалните права и слободи на граѓанинот. солидарна и правдољубива личност". за ограничена власт одговорна пред граѓанинот. со што се доведува во прашање "безбедноста на животот. ќе се обезбеди преку доследна поделба на власта. Таа оценува дека "алармантното зголемување на криминалот" во земјата е "последица од лошата економска ситуација и лошата употреба на државната власт" и дека за таквата состојба "државата е виновна не само за она што го прави.

со акти на кривично гонење и други видови репресија се прогонувани и осудувани за идеите за самостојна и суверена македонска држава и за граѓанско општество. кои се осудувани без основ или без докази. Либерално-демократската партија поаѓа од стојалиштето за "условеноста на политичката стабилност на Република Македонија од нејзината економска стабилност и економски просперитет" и од свеста "за значењето на економскиот раст и развој за афирмација на системот на парламентарна демократија и неговата внатрешна прифатливост". со еколошки одговорно стопанство и еколошка јавност втемелена на едуцирани и одговорни граѓани". насочени кон заедничките цели на просперитет и благосостојба на сите граѓани". Притоа е неопходно да се "гради еколошки одговорна држава. Во нејзиниот концепт посебно место заземаат залагањата за корективите на пазарното стопанство. "во запирање на иселувањето на Македонците од тие средини и целосното почитување на правата на човекот". Во либерално-демократската визија. без репресија и наметнување".тарни избори во 1990 година. што се основа за истакнувањето на приматот на економијата и за прифаќањето на логиката дека "стопанските успеси" се врвен кртериум за оценка на успешноста на политиката. поставувајќи ги едни наспроти други малкуте богати и огромниот дел крајно 249 . посебно. "Тие корективи почиваат врз принципите на социјална одговорност и солидарност. сограѓанство и заедништво. без правна постапка или со нејзино кршење или кршење на нивните елементарни права". меѓуетничката рамнотежа во Република Македонија треба да се темели на "меѓусебно разбирање. уредени "со дијалог и меѓусебна толеранција. Унапредувањето на меѓуетничките односи се гледа и "во урамнотежување на демографските движења и во економско-културниот развој на средините со побројни националности". како базични принципи на една современа демократска заедница" и како одговор на "екстремното социјално раслојување.

За неа "образованието не е потрошувачка. Членувањето во Либерално-демократската партија може да е колективно. член 14). (Програмска декларација на ЛДП. член 12). Членувањето престанува со писмена изјава и со пристапување во друга политичка партија. политичка или општествена организација £ пристапи" на оваа политичка партија. да го зголемува бројот на членовите и симпатизерите. туку инвестиција во функција на идниот развој". Пристапниците се доставуваат во општинската организација или седиштето на Партијата. Тој. да им обезбеди социјална сигурност на своите граѓани" и соодветна здравствена заштита. Според тоа. според кои тој учествува во нејзините активности на сите нивоа. (Исто. (Исто. дијалогот. може да бира и да биде биран. слободно ги изразува сопствените ставови и мислења во однос на органите и телата. "нивните членови стануваат полноправни членови на Партијата со потпишување на изјава за пристапување или пристапница".1997. 1997). (Статут на ЛДП. Затоа оваа партија смета дека средната класа е "темелот на секоја современа демократска држава" и таа "мора да се врати на социјалната карта на Македонија и да го заземе своето место“. Членувањето во Либерално-демократската партија е "лично право на граѓанинот кој ги прифаќа нејзините програмски цели и статутарни норми" и потпише пристапница или писмена изјава. да учествува во остварувањето на целите и политиката. исто така. член 9). Имено.со јакнење на воспитната компонента во образованието и особено со "целосно и темелно инкорпорирање на основните цивилизациски вредности – толеранцијата. "државата има обврска. Во правата и должностите на членот се и оние. дава предлози и мислења и изнесува свои ставови. да има и поинаков став од мнозинството во Партијата и да се 250 . да е информиран за партиските активности. доколку "некое здружение. почитувањето на разликите во образовниот и воспитниот процес на сите нивоа". преку "менување на запуштениот образовен систем". во рамките на своите можности.осиромашени граѓани".

како политичко-извршен орган. ги утврдува принципите и критериумите за изборно-кандидатски листи. Неговата функција е изборна и политичко. Централниот одбор е највисок орган меѓу две заседанија на Собранието. органите и начинот на работење на месните одбори. донесува Програма. Тоа врши измена и дополнување на Статутот. Тој избира општински и надзорен одбор. Органи на Либерално-демократската партија се а) Собрание. Од својот состав одборот избира носители на функции (претседател. Тој избира Извршен одбор и ја 251 . Собранието е дефинирано како највисок орган на општинската организација. потпретседатели. Таа е организирана во месни. претседатели на Партијата и Советот и други надлежности како највисок орган. и секретар) и извршен одбор. Општинската организација е дефинирана како основна форма на организирање.насочувачка. б) Централен одбор. Либерално-демократската партија организационата структура ја темели врз територијалниот принцип. в) извршен одбор. утврдува насоки. општински (градска организација на Скопје) и државна организација. избира. б) општински одбор. со своја одлука ги определува надлежностите. ги усвојува извештаите. г) претседател на општинскиот одбор и д) надзорен одбор. Централен и Надзорен одбор. Општинскиот одбор е политички орган на партијата на подрачјето на општината. Овој орган. Месните одбори се формираат по потреба. Органи на општинската организација се: а) собрание. д) Надзорен одбор и ѓ) Претседател на Советот. Собранието е највисок орган и се свикува најмалку еднаш на две години. одлучува за промената на името и знакот на ЛДП. в) Извршен одбор. Таа се формира со одлука на Централниот одбор. г) Претседател.залага преку нејзините органи за афирмација на таквиот став.

општеството и државата. Тој го контролира спроведувањето на одлуките и. Покрај тоа. расправа за актуелни состојби и движења сврзани со општествениот. (Исто. по потреба. ја претставува и застапува Партијата. користењето и располагањето со средствата на Партијата. член 58-65). тој учествува во работата на партиските органи и тела. Претаниците во Собранието на Република Македонија формираат пратеничка група. Претседателот на ЛДП е политичко-извршен орган. предлага платформа за негово дејствување и мерки од стратешко значење за развојот на организацијата.води целокупната партиска политика. Негова задача е да врши контрола врз спроведувањето на Статутот. формира работни тела и избира секретар. висината на членарината. Извршниот одбор е дефиниран како политичкоизвршен орган.Тој ги гради и реализира политичките ставови на ЛДП. предлага изборна кампања. поднесува извештај за прибирањето. политичкиот и економскиот развој на државата и утврдува ставови и заклучоци. предлага секретар на извршниот одбор и кандидати за потпретседатели на Централниот одбор. ставови и предлози за прашања од стратешко значење за развој на Партијата. (Исто. 252 . утврдува кандидатски листи. предлага кандидати и потпретседатели на Советот. Тој ја спроведува политиката. ја следи реализацијата на програмата и ставовите. го координира функционирањето на ЛДП. Во рамките на Партијата. ја воспоставува интерната комуникација. Со Советот раководи претседател. член 55). ја предлага кадровската политика. Надзорниот одбор е составен од 5 члена. Советот на Либерално-демократската партија го избира Централниот одбор. начини и форми на финасирање. како политички подмладок дејствува Либерално-демократската младина. Тој е советодавно тело кое дава мислење.

ѓ) подароци. е) дотации. "za besplatni vidovi na zdravstvena za{tita#. а претседател на Советот Стојан Андов. Pojavuvaweto na politi~kata scena go motivira so potrebata od "besplatno obrazovanie#. kako suverena dr`ava vo ramkite na sojuzot na jugoslovenskite dr`avi# i za ostvaruvawe na "neprikosnovenoto pravo na rabota i sozdavawe na preduslovi za se~ie vrabotuvawe#. (Programska izjava na GLPM. za razvoj na "pravnata dr`ava. за претседател е избран Ристо Пенов. Во изминатите години беше присутен пристапот на двоглаво водство на Партијата. Vo ovaa politi~ka partija obezbeden e (barem statutarno) najvisok stepen na manifestirawe na avtonomnata odluka na ~lenot za prestanok na ~lenstvoto. з) буџетот на Република Македонија и ѕ) дивиденди. ~len 11). кој беше и претседателски кандидат. 1994). odnosno samoisklu~uvaweto e samo oblik na napu{taweto na politi~kata partija. д) кредити. г) сопствен имот. в) приходи. Vo sudskiot register e zavedena na 10 juli 1994 godina. Vo statutarnite do253 . Gra|ansko-liberalna partija na Makedonija (GLPM) Gra|ansko . (Isto. ж) легати. Stapuvaweto vo ~lenstvo vo Gra|ansko-liberalnata partija na polnoletnite gra|ani na Makedonija e dobrovolno so potpi{uvawe na soglasnica i so evidentirawe vo Glavnata kniga (Statut na GLPM. покрена иницијатива за обнова на Либералната партија. б) доброволни прилози. za "vzaemno uva`uvawe. 1994. Imeno "ako ~lenot na Partijata po~uvstvuva deka ne mu e blisko dejstvuvaweto. po~ituvawe i `iveewe na site gra|ani vo Makedonija.liberalnata partija na Makedonija se pojavi na 23 mart 1994 godina.~len 9). По претседателските избори во 1999 година. Нејзин претседател беше Петар Гошев. bez nikakvo objasnenie samiot se isklu~uva#. По парламентарните избори 1998 година. Претседателот на Советот.Финансирањето на ЛДП се остварува од: а) членарина.

Toj od svojot sostav izbira sekretar i blagajnik. ~len. Vo gra|anskata edinica se vodi evidencijata za ~lenovite. gi izvestuva za nivnite barawa i go kontrolira koristeweto na materijalnite i drugi sredstva na Partijata. Kongresot (i konferenciite vo potesnite regionalni oblici na organizrawe) odlu~uva dokolku na negovata sednica prisustvuvaat pove}e od polovinata ~lenovi. Toj ja bira Gra|anskata matica na GLPM so mandat od ~etiri godini. Inicijativata za formiraweto na gra|anskata edinca im e doverena na ~lenovite. ~len 12). Osnoven princip na organizrawe e teritorijalniot. Najvisok forum na Gra|ansko-liberalnata partija e Kongresot. Sobirot na gra|anskite edinici go so~inuvaat najvisokoto telo gra|anskata matica. Pretsedatel na Gra|ansko-liberlnata partija na Makedonija e Boris Gegaj. Vo sekoja gra|anska edinica se izbira pretsedatel. Objektivno toj e najvisok oblik na dogovarawe i vo negova nadle`nost se izbornite funkcii. Toj e operacionaliziran preku konstituiraweto na gra|anskite edinici. Nemu mu se dovereni izvr{nite funkcii vo Partijata. (Isto. Najvisok forum na ovoj organizacionen oblik e Konferencijata. Taa ima pretsedatel. sekretar i blagajnik. Odlukata za nejzinoto formirawe ja donesuva gra|anskata matica. Negovite funkcii ne se razrabotuvaat podetalno. (Isto. Toj odlu~uva po `albenite postapki na ~lenovite i organizaciite. Negovata zada~a e da gi {titi pravata na ~lenovite i organizaciite. Makedonska hristijanska partija (MHP) 254 . (Isto. Vo gra|ansko liberalnata partija za sledeweto na statutarnoto rabotewe na organizacijata se formira Gra|ansko liberalen sovet. ~len 13). koja po pravilo se svikuva edna{ godi{no ili po potreba. 14 i 16).kumenti na ovaa politi~ka partija e opredeleno deka dokolku "~lenot na Partijata dejstvuva sprotivno na programskite i statutarnite odredbi mu prestanuva ~lenstvoto#. Od redovite na Gra|anskata matica se izbira Izvr{en sekretarijat od sedum ~lenovi.

1994. Македонската христијанска партија се определува 255 . ќе ја насочат во тој правец". Таа "ги прифаќа христијанските кодекси на однесување како основна идеја и најисправен модел за градење демократско општество. за правично решавање на сите спорови преку непосреден. отворен и рамноправен дијалог". длабоко вкоренети во човековото живеење и однесување". (Статут на МНХ. (Програма на МНХ. правдољубиви и демократски ориентирани луѓе. за целосно остварување на човековите слободи и права за сите луѓе. Како и мноштвото политички групации. рамноправен дијалог. таа се злага за "развој на парламентарната демократија и за слободни и демократски избори". особено со балканските земји". член 6).мир.). правда. Таа "е легална политичка организација kоја што го прокламира христијанскиот поглед на светот . Оваа политичка партија "своето однесување и дејствување во политичката средина ќе го заснова и гради врз основните христијански постулати: љубов и добра волја меѓу луѓето. Се определува и како политичка групација "отворена за сите граѓани кои ја прифаќаат нејзината Програмска декларација. во функција на "зачувување на мирот во регионот". (Програма на МНХ. кои својата и политичката борба на партијата. слобода и демократија". љубов. но нема посебно верско ниту црковно значење и дејствува независно од верските заедници". Во таа смисла се и залагањата за "активна соработка и дијалог со сите земји и народи во Европа и светот. 16).Makedonskata hristijanska partija (MHP) e osnovana na 6 oktomvri 1994 godina vo Skopje. Таа "се декларира како Партија на мирољубиви. стр. 1994 год. Статутот и правилата". за демократизација на сите институтции на власта. разбирање. толеранција и мир меѓу народите и слободен и демократски развој на државта". Во својата политичка орентација таа се "определува за изградба на слободно и демократско општество. Посебно заслужуваат внимание залагањата за "изнаоѓање излезни патишта од општата морална криза која што е резултат на лажни вредности и учења.

Членувањето во Македонската христијанска партија се врши со прием и "со потпишување на пристапница". во случаи кога настанува згаснување на партијата. или пак.државјани на Македонија“ кои ги прифаќаат нејзините статутарни и програмски определби. избира и да биде избиран во нејзините органи и тела. Членот кој не сака да членува поднесува барање "во писмена форма од организацијата на Партијата во која моментално членува". 256 . Партијата. Таа се организира "врз принципот на слободно и доброволно пристапување и политичко активирање“ и "слободно истапување“ од неа. има обврска да обезбеди тој да биде благовремено и адекватно информиран за работата и активностите на нејзините органи и тела. Бришењето од членството настанува во случаите на смрт. како и честа и достоинството на секој член на Партијата. Но членувањето може да престане и врз осова на ислклчување. (вршењето на политички и други јавни функции). Членот има обврска да се придржува секаде и во секое време кон Статутот и другите акти. доколку таква одлука донесе некој од нејзините органи или организации. б) со бришење од членството и в) со исклучување. Членарината како обврска на членовите политички партии и во Македонската христијанска партија е определена како доброволна обврска. Таа може да е задолжителна. да покренува иницијативи и предлага активнсти кои се во согласност со нејзините статутарни и програмските определби. за што таа "води регистер на членството". Престанокот на членувањето во партијата престанува со: а) сопствено барање. како и во случаите кога ќе настапат ситуации во кои новата положба на членот не е во согласност со партиската припадност. да го застапува партискиот интерес и го чува нејзиниот углед и достоинство. да предлага. пак.како "отворена политичка организација за сите полнолетни граѓани . доколку за тоа "одлучи надлежниот орган на партијата". Правата и обврските на членот се дефинирани како право да учествува во работата и партиските активности.

и д) Комисија за кадровски и материјално-финансиски прашања. (Член 10-14 од Статутот). а потоа и до Централниот совет на МХП. б) Централен совет. Конгресот врши "избор и разрешување на органите и телата". в) Информативно биро. населено место. Него го сочинуваат делегати од сите нејзини организациони единици. а ги набележува следните: а) Секретаријат на МХП. најдоцна 3 месеци пред неговото одржување. в) извршен одбор и г) Претседател. Во врска со начинот на одлучувањето на Конгресот утврдено е дека "може полноважно да работи и да решава" ако на него присуствува најмалку 257 . Македонската христијанска партија се организира врз територијален принцип. односно укинување“ нанејзините организациони единици. го усвојува извештајот за нивната работа „во периодот меѓу двата конгреса" и "врши измени и дополнување на Статутот. г) Надзорен одбор. програмската декларација“ и другите нејзини акти. комисии и слично). Тој се состанува секоја четврта година. при што одлуката на овој орган е конечна и извршна. во градот Скопје. Покрај тоа таа организира и помошни тела (одбори. "на чие чело се наоѓа Претседателот ".За исклучувањата. во рок од 30 дена. (Исто. Според статутарните решенија во Македонската христијанска партија се конституираат следните органи:а) Конгрес. б) Суд на честа. Конгресот е највисок орган на МХП. во пртијата предвидена жалбена постапка до Судот на честа. член 21). Организациони единици (одбори) се конституираат во секоја месна заедница. Бројот и начинот на избирање на делегатите за Конгресот се утврдува со посебна одлука. Конгресот на Македонската христијанска партија одлучува за мноштво прашања особено "глобалната политика и стратегија на Партијата". општина. за "зголемување или намалување. Него го подготвува и со него раководи посебен одбор формиран од највисоките органи на партијата. како и за нејзин престанок.а се свикува со одлука на Централниот совет. како и на подрачјето на Република Македонија.

со мандат од 4 години и со можност за повторен из258 . претставници на Македонската православна црква. како и делегати на основачите на Партијата" (Член 24 од Статутот). програмската декларација и другите акти и одлуки на другите надлежни органи. Претседател на МХП се избира од редот на членството. Доколку Когресот носи одлука за престанок на оваа политичка партија. Овој орган е овластен и да "донесува одлуки за статусни промени“. предлага кандидати за пратеници и одборници и кандидати за носители на јавни и државни функции. Извршниот одбор има функција на подготвиетелен орган. формира нови или укинува општински одбори. угледни граѓани и симпатизери од посебен интерес за Партијата. Него го "сочинуваат членовите на Извршниот одбор. тогаш е неопходно двотретинско мнозинство од делегатите. Овој орган може да работи доколку на неговите седници присуствуваат две третини од составот. а додека одлуките се донесуваат со мнозинство од присутните. Како орган е задолжен да се грижи за доследна реализација на Статутот. Овој орган предлага можни коалиции со други партии и асоцијации. а со него раковиди тричлено работно претседателство. претседателите на општинските и градскиот одбор. членовите на иницијативниот одбор за формирање на Партијата.двотретинско мнозинство. Извршниот одбор "го сочинуваат Претседателот и потпретседателите на МХП. освен „за симболот и знамето на Партијата“ (Исто. Тој предлага нацрт измени и дополнувања на актите. член 24). Одлуките на овој орган се донесуваат со мнозинство од присутните. Конгресот заседава како редовен и вонреден. Него го свикува и со него раководи Претседателот на МХП. како и соработка со партии и здруженија надвор од државата. сите раководители на партиските органи и тела и 3 члена избрани од редот на членството. Него го свикува Претседателот. Централениот совет е дефиниран како највисок орган на МХП во меѓуконгресниот период и ги има сите права и обврски на Конгресот.

Секретаријатот на партијата е непосредно сврзан со задачите и работите на Извршниот одбор и на претседателот на партијата и работи според нивни барања и упатства. Тие му "помагаат на Претседателот околу водењето на политиката на организација и развој на Партијата. Со него раководи Генерален секретар. Тој "ги подготвува седниците на Извршниот одбор и се грижи за обезбедување и нормална работа на седниците". за благовремено и законито работење на службите на Партијата и врши други работи и задачи" утврдени со актите на организацијата. (Исто. во согласност со Деловникот за работа на органите и телата на Партијата". член 30). Овој орган има претседател и четири членови. Судот на честа е орган што води дисциплинска постапка и изрекува дисциплински мерки на членовите на МХП. Тој се грижи за навремено извршување на законските обврски. Секретаријатот на МХП го сочинуваат секретарите на сите општински одбори и секретарот на скопскиот одбор. член 31). (Исто. односно. 259 . Негова надлежност е координинација на "работата на организационите единици и на органите и телата" и грижата за нивно целосно функционирање "доследно извршување на програмските и статутарни определби". со мандат од 4 години. Програмската декларација и деловникот. Македонската христијанска партија може да избире и најмногу двајца потпретседатели. Секретаријатот „дава стручна помош на членовите на Извршниот одбор поради правилно и благовремено извршување на нивните партиски задачи и обврски.бор. но и за "благовремено извршување на одлуките" на партиските органи и тела. Во надлежност на Претседателот се и предлозите за измени и дополнувања на Статутот. со мандат од 4 години. Него го бира и разрешува Конгресот. како и предлагањето на кадровските промени и потпишувањето на актите на партијата. околу идејно политичките аспекти на нејзиното дејствување".

со претставниците на други политички партии. со мандат од 4 години. членарина и др. Македонската христијанска партија може да престане само по одлука на Конгресот. Тој "врши контрола и надзор над материјално финансиското работење на партијата". како и во случаите утврдени со Законот. Тоа ги "подготвува партиските соопштенија за јавноста и ги подготвува и организира конференциите за печатот и другите средби на Претседателот со јавните гласила и со претставниците на власта. член 34). Надзорниот одбор е составен од 5 члена.) д) и од други извори согласно Законот. организации. секретар. Во месните одбори се избира Претседателство како највисок орган. благајник и тројца членови. Финасиарњето на МХП се остварува од следните извори на приходи: а) доброволни прилози и подароци. член 37). Тие имаат претседател. Овој орган го раководи шеф на бирото-портпарол. дотации. Тоа "ја води информативно-пропагандната предизборна кампања“ и врши други работи.". пак. (Исто. (Исто. легати. в) буџетски средства. Одбори се формираат и во градските и селските месни заедници (месни одбори). давањето стручни совети и сугестии за стопанисувањето и кадровското екипирање. "При престанокот на работата на 260 . благајник и двајца членови. Во надлежност. составено од претседател. здруженија на граѓани и сл.Информативното биро е оперативно тело на МХП кое прибира податоци и информации од интерес за Партијата. како и грижата за правилното водење на евиденцијата на членството. потпретседател. г) сопствени приходи (вршење дејност. б) позајмици-кредити. на комисијата за кадровски и материјално финансиски прашања е грижата за обезбедување материјалнофинансиски средства. а во градот градски одбор. помагањето за правилното материјално финансиско работење. Во општинските и скопскиот одбор се формира извршен совет. секретар. Во општините се формира општински .

која се ангажира за граѓанска демократија. Во својата програмска ориентација ПДПА се дефинира дека е партија на политичкиот центар и како таква "ќе се спротивставува на секаков вид на екстремизам било лев или десен.). 1996. со политички ангажман насочен кон тоа во Република Македонија да се изгради правна држава и механизми што ја контролираат власта". 1996. еднаквоста и просперитетот на колективитетот" е "неотуѓиво право". Таа е "формирана за да ги продолжи непрекинатите настојувања на албанскиот народ од овие краеви за политички субјективитет. Оваа групација покрена иницијатива и ја формира Партијата за демократски просперитет на Албанците. (Програма на ПДПА. Во програмската концепција таа се определува за тоа дека "слободата. Претседател на Македонската христијанска партија е Мирослав Тодоровски. едно крило на оваа организација дејствуваше како нејзина фракција. национална еднаквост и пазарна економија" (Стаут на ПДПА. имотот се предава на користење и управување на Македонската православна црква". Партијата за демократски просперитет на Албанците се дефинира како "самостојна политичка партија на слободни граѓани.член 1). Определена како "граѓанска политичка партија" која ќе се "ангажира за демократски просперитет во Република Македонија".МХП. Партија за демокртаски просперитет на Албанците (ПДПА) Партијата за демокраски просперитет на Албанците е политички субјект што се појави на политичката сцена во Република Македонија во мај 1996 година. Таа својата активност ќе ја остварува јавно и во соработка со останатите партии и субјекти. потполна еднаквост во системот ". Како резултат на несогласувањата на Конгресот на ПДП. за што таа како ак261 .

Притоа. да се развива образовен систем на мајчин јазик. на информирањето "еднакво и исто за сите граѓани и посебни заедници" и "динамичен и хармоничен развој на општеството во 262 . а особено на можноста за отворање на приватни образовни установи. мултиконфесионална заедница како што е Република Македонија" е неопходно да се создат услови за "пропорционален начин" на учество на "националните колективитети". Партијата за демократски просперитет на Албанците се определува за развој на "колективните слободи и права комплементарни со граѓанските и во согласност со европските перспективи и стандарди". определбата за "примена на концептот на консензуална демократија со дводомен парламентарен систем" и изградбата на "еден мултикултурен општесвен систем со перспектива". (Програма на ПДПА). Во таа смисла заслужува залагањето "албанскиот јазик во Република Македонија да се третира на законски начин како службен јазик". Во проекциите за Република Македонија оваа политичка партија поаѓа од тоа дека таа да е заедничка за сите граѓани. Внатрешниот развиток на Република Македонија го проектира преку потрабата од "децентрализација на власта" и преку формирањето на реални услови за функционирање на локалната самоуправа. Партијата се залага за непречен развиток на "културните посебности и формирањето на услови за функционирање на националната културна област на сите колективитети". мултикултурна.тивен политички субјект ќе се "ангажира да се создадат системски услови. за што треба "со закон да се регулира слободната употреба на симболите и важните историски настани на конкретниот колективитет". механизми и институции во функција на еднаквоста". ќе бидат претпоставка да се ангажираат "Албанците во Република Македонија да го добијат статусот на државотворен народ". Таа како партија се определува за начелата за поделбата на власта. За неа "во една мултиетничка. за тоа Претседателот на Републиката да нема извршна власт.

Имено.сите сфери" како што се "политичката. да се биде кандидат за функција во општеството и материјално да се помага Партијата. Партијата за демократски просперитет на Албанците се конституира врз начелата на организација заснова на 263 . член 12). Во условите за исклучување се членувањето во друга политичка партија и учество "во активност што е во спротивност со партиските и програмските определби". Посебно ќе го одбележиме залагањето за создавање на "економски услови за ослободување на жената од патријахалните и другите дестимулациони концепти". информирањето и еконимијата" што ќе овозможи "севкупниот развој на општеството и на еден колективитет во неа". за плуралитет на сопственоста и за "култивација на демократскиот дух во економијата". според неа. Членувањето престанува на денот кога членот "усмено или писмено ќе се декларира дека не сака да биде партиски член и со исклучување". (Статут на ПДПА. член 14). Во правата и должностите на членовите се активното учество во изградбата на партиската политика. Во таа насока се заложбите за развој на здравствената и социјалната дејност на државата. Приемот на членот го верификува подогранокот на својот прв состанок. образовната. Членувањето во Партијата за демократски просперитет на Албанците е за "секој граѓанин со наполнети 18 години што доброволно ја потпишува декларацијата дека ја прифаќа Програмата" и Статутот. ПДПА се определува за развојот на пазарната економија. културната.1996. "здравствената заштита и превенцијата да бидат гарантирани и исти за сите сфери и популација и за сите региони во Република Македонија". можноста да се бира и да се биде биран. Исклучениот член има право на жалба до Централното раководство чија одлука е конечна. Одлука за исклучување на членот донесува подогранокот. како претпоставка за остварување на констатацијата "дека без еманципација на жената нема еманципирано општество". (Исто.

в) Централно раководство (Управа) и г) Надзорен совет. б) огранок. Тоа е политичко-извршен орган со задача да ги извршува одлуките. Подогранокот е форма на организирање на членовите во рамките на една или дел од населба. Организациите што имаат помалку од 20 членови избираат претседател. Органокот е форма на организирање во која се поврзува активноста на подограноците. органи и тела. Организационите облици се определуваат како а) подогранок. и да го усвојува извештајот за работата на партиските организации. потпретседатели. Огранокот ги има следните органи: а) собрание. Централното собране е највисок орган меѓу два конгреси. секретар. Во негова надлежност се и останатите обврски што им припаѓаат на извршно-политичките органи.територијалниот принцип. г) централа на ПДПА.Територијално тој е во рамките на просторот на општината. 264 . секретар и благајник. б) Централно собрание. да учествува во изградбата на политичката волја на ПДПА. одлучува за промена и дополнување на програмата и Статутот. в) заедница на ограноците. секретар и 11 членови што ги избира Централното собрание. Ограноци се формираат и во странство. Конгресот е дефиниран како највисок орган. б) раководство. Тој е место каде членовите ги реализираат сите права и задачи. да предлага носители за функции во организацијата и државата. Раководство и Надзорен совет. кој има задача да го верификува мандатот на Централното собрание. и в) надзорен совет. Раководството го сочинуваат претседателот. Него го формираат најмалку 10 членови.три потпретседатели. да донесе Програма и Статут. Тоа раководи со организацијата и се грижи за извршување на одлуките на Конгресот. заклучоците и ставовите на органите на политичката партија. избира претседател. Централата на ПДПА ја сочинуваат централните органи дефинирани како: а) Конгрес. Тој формира Раководство.

(Исто. управува со органите и врши други задачи утврдени со партиските акти. Потпретседателот и Секретарот се функции во чиј опсег се обврски што произлегуваат од структурата на задачите на органите. весници. да учествува во изградбата на политиката. Надзорниот совет ја надгледува финансиската и деловната работа. може да оснива радио-телевизија или научна институција". списанија итн. в) од буџетот. Оваа политичка партија за да ги рализира своите програмски идеи "организира печатарски дејности и тоа: печатење книги. Партијата за демократски просперитет на Албанците се здружи со Народната демократска партија и формираа нов политички субјект: Демократска партија на Албанците. печатарски дејности и друго. член 63). (Исто. Финансирањето на Партијата за демократски просперитет на Албанците се остварува од: а) средствата што се собираат од членството.Претседател на Централното собрание (Претседател на Партијата) е носител на функција кој има задача да ја претставува Партијата. Претседател на Партијата за демократски просперитет на Албанците беше Арбен Џафери. г) од врешење на економски. ја оценува усогласноста на актите со одредбите на Статутот. член 51). Демократска партија на Албанците (ДПА) Демократската партија на Албанците (ДПА) се дефинира како "oblik na politi~ko pluralno soedinuvawe i organizirawe" odnosno kako oblik na izrazuvawe i pretstavuvawe "na ko265 . врши интерпретација на одредбите на Статутот и за својата работа поднесува извештај. Пратениците на оваа партија во Собранието на Република Македонија формираат пратеничка група. Како резултат на заедничките интереси. б) помошта што ја даваат членовите и симпатизерите.

Vo op{tite programski opredelbi. Spored toa. taa se deklarira za "realizirawe na pravoto na samoopredeluvawe na narodite. po~ituvaj}i ja binacionalnata i multikulturna realnost". religijata. mnogupartiska. Taa e formirana kako rezultat na integracijata na Partijata za demokratski prosperitet na Albancite i na Narodnata demokratska partija. za dvodomen parlamentaren sistem. Taa se zalaga da se vospostavi "modelot na konsenzusna demokratija. vo soglasnost so me|unarodnite pravni normi" i za izgradba na Republika Makedonija "kako suverena. 1997). konfesionalni i polovi razliki". decentralizirana dr`ava. bez bilo kakov vid na segregacija e edna od glavnite orientacii. Ottamu e neophodno da se donese "Ustav koj }e garantira celosna nacionalna i gra|anska ednakvost vo site `ivotni poliwa.lektivnite i individualnite interesi na site gra|ani {to `iveat vo zemjata i nadvor#. obrazovanieto. Taa e "otvorena za site gra|ani vo zemjata" i "se anga`ira za sestrana sorabotka so site drugi partii {to demokratijata i ednakvosta ja smetaat kako milje na gra|anskoto sodejstvuvawe". onoj na gra|anite i onoj na narodite kade {to za pra{awa od nacionalen interes se nosat odluki so konsenzus". kulturni i religiski 266 . informativnoto pole. naukata. jazikot. Nejzinoto registrirawe se u{te ne e zavr{eno pred nadle`nite sudski organi. demokratska. kulturni. bez nacionalni. "vo rakovodnata hierarhija na Republika Makedonija se instalira i institutot na albanski potpretsedatel koj }e se gri`i za nacionalna. a posebno vo politikata. socijalnoto pole. kulturata. ekonomijata. Albancite i na drugite nacionalni i etni~ki grupi koi `iveat vo nea". Takvata orientacija za ovaa politi~ka partija e osnova za re{enosta "Makedonija da se izgradi kako dr`ava na ramnopravni gra|ani i narodi. upotrebata na simbolite i dr". na Makedoncite. (Programa na DPA. Za nea evropskite standardi i ednakvosta pred zakonot vo pravata i obvrskite. kulturna i konfesionalna sistemska ednakvost". Nejzinata cel e "realizirawe na {to povisok stepen na ednakvost na gra|anite i nacionalnite zaednici. Za obezbeduvaweto na posebniot identitet potrebno e "osnovawe na nezavisni i avtonomni institucii {to }e bidat vo funkcija na razvivawe na nacionalnite.

kulturnoto pole. Vo taa smisla definirana cel pretstavuva "demaskiraweto na site oblici na zloupotreba na sistemot kako od nacionalen. Za DPA e potrebno "slobodno unapreduvawe i kultivaci267 . Taa e opredelena za formirawe na informativna agencija na albanski jazik i za proporcionalnost spored "nacionalnata struktura na narodite. tehnolo{ko i dr. nacionalno. Posebno vnimanie zaslu`uvat zalagawata na DPA "za celosno obrazovanie i u~ewe na maj~in jazik na site nivoa" i posebno za legalizacija na "Tetovskiot univerzitet#. zatoa {to spored DPA "neodlo`en e procesot na izdignuvawe na avtonomnosta na lokalnata vlast i sorabotka na op{tinite vrz osnova na regionalen interes". izvr{na i sudska e dopolneta i so lokalna. "Slobodnoto dvi`ewe i komunikacija na lu|eto. kultura. Poseben interes na ovaa politi~ka partija se regionalnite i globalni. taka i na socijalnoto pole zasnovani vrz zaedni~ki objektivni potrebi i interesi. Taa se zalaga za "izgradba na obrazovni. etni~kite i nacionalni grupi" na programite na radioto i televizijata.posebnosti". kulturno. umetni~ka kni`evnost i istorija na drugiot. ekonomskite i op{testvenite interesi i otstranuvawe na site mnozinski nametnuvawa za u~ewe jazik. Klasi~nata opredelba za podelba na dr`avnata vlast na zakonodavna. taka i od politi~ki. kako i upotrebata na toponimite vrz jazi~na i nau~na osnova. posebno na albanskite prostori" e cel {to treba da obezbedi "nacionalno. nau~nite. harmoni~no razvivawe. Vo taa smisla se i zalagawata za "potpolna ednakvost na jazicite na narodite i nacionalnite i etni~ki grupi vo site sferi na javniot i privatniot `ivot". bez razlika na dr`avnite granici". evropski i svetski procesi na integrirawe kako na ekonomsko. balkanski. Posebna grupa na celi na DPA e vklu~uvaweto na Republika Makedonija vo severoatlantskite i evropskite strukturi. kulturni i nau~ni institucii". grupen i individualen aspekt". na ideite i na kapitalot. za promena i dopolnuvawe na nastavnite programi vo pravec na nivna harmonizacija so nacionalnite. politi~ko. so {to "}e ja otslika nacionalnata struktura na naselenieto". Za DPA zna~ajna e za{titata na kulturno istoriskite spomenici. za profesionalen voen potencial na site nivoa. nau~no.

~len 9). obrazovni.1997. Posebno vnimanie se posvetuva na obvrskite na ~lenot. Taa se zastapuva za sozdavwe "uslovi za nepre~eno investirawe na stranskiot kapital. ~len 11). Vo taa smisla e i negovoto pravo "slobodno da go izrazi svoeto mislewe vo ramkite na Partijata#. Vo statutarnite dokumenti ~lenot ima pove}e prava i dol`nosti me|u koi i onie da bira i da bide izbran vo site partiski organi. egzistiraweto na gra|aninot i na negovite ekonomski. Za nea dinami~niot. slobodno u~ewe na veronaukata i institucionalizirano versko u~ewe". odnosno "bez emancipirana `ena nema emancipirano op{testvo". (Isto. Toj mo`e "da se kandidira za izbori vo partiskite organi#. kako i za po~ituvawe na ekolo{kite standardi. podobruvaweto na privatniot kapital. intenziven i harmoni~en razvoj i pottiknuvawe na proizvodstvoto i investiciite. Ovaa politi~ka partija se definira kako "otvorena za site gra|ani od zemjata i nadvor od nea#. posebno celosnata emancipacija na `enata. kako i za "slobodno ispoveduvawe i manifestirawe na verskite rituali i tradicii. ^lenuvaweto vo ovaa organizacija e dobrovolno i vo nea ~len "mo`e da stane sekoj vozrasen gra|anin#. za~lenuvaweto se vr{i vo podogranocite ili ogranocite (grankite i podgrankite) so "potpi{uvawe na deklaracijata za za~lenuvawe#. I vo nea ne mo`at da ~lenuvaat onie gra|ani koi ve}e se ~lenovi na druga organizacija. Vo oblasta na socijalnata politika. (Programa na DPA. 1997). kulturni i zdravstveni potrebi". da u~estvuva vo aktivnosta na Partijata i da se informira za nejzinite aktivnosti. Kako i kaj mno{tvoto partii vo Republika Makedonija. kako i da podnesuva "inicijativi i da dava predlozi#. (Statut na DPA. Posebna gri`a na ovaa partija e sevkupnata emancipacija.ja na kulturnite i istoriskite tradicii i za slobodno slavewe na nacionalnite i verskite praznici". a na ~lenot mu se izdava ~lenska kni{ka. Tie se opredeluvaat kako obvrska za pro{uvawe i propagirawe na 268 . opredelen za nejzinata programska orientacija. za {to se vodi centralna evidencija. vnimanie se posvetuva na "semejstvoto. za vrabotuvawe na rabotnata sila". razvojot na pazarnata ekonomija i nau~nite i tehnolo{kite dostignuvawa se orientacii {to go izrazuvaat duhot na novoto vreme.

dodeka onie organizacii koi imaat pomalku od 20 ~lenovi ne izbiraat rakovodstvo. kako i anga`iraweto vo izborna kampawa. sekretar i blagajnik. Mandatot na izbranite lica e ~etiri godini. ~len 12). a osobeno "ako negovoto eksponirawe e vo sprotivnost so programskite opredelbi#. (Isto. Rakovodstvoto od svoite redovi izbira pretsedatel.Toj se organizira vo del ili naselba so odluka na rakovodstvoto na grankata ako toa go baraat najmalku 10 ~lenovi. Organizaciono Partijata se temeli "glavno na teritorijalniot princip vo zemjata i nadvor od nea#. Kako pri~ini za isklu~uvaweto se naveduvaat te{koto "prekr{uvawe na obvrskite# utvrdeni so Statutot. ~len 18). Nezaobikolna obvrska na ~lenot e i pla}aweto na ~lenarinata.programskite opredelbi i politi~kite stavovi na Partijata. Podogranokot e koncipiran kako oblik vo koj ~lenovite "na organiziran na~in u~estvuvaat vo gradeweto i artikuliraweto na nivnata politi~ka 269 . Prestanokot na ~lenstvoto vo ovaa politi~ka partija e na dva na~ini: a) so ostavka i b) so isklu~uvawe. Vo zavisnost od brojot na ~lenovite i od drugite okolnosti. pomagawe vo rabotata. a osobeno ~uvawe i avansirawe vo presti`ot na Organizacijata. kako i toa deka toj "ne mo`e da se povika na odgovornost poradi prezentirawe na stav vo ramkite na organot na Partijata#. Organizacionite oblici na DPA i nejzinoto ~lenstvo se: a) podgranok. Posebna obvrska se po~ituvaweto na "Statutot i odlukite na organite na Partijata#. Podgranokot e osnovniot oblik na dejstvuvawe na Demokratskata partija na Albancite. b) granka. No toj "li~no odgovara za negovoto javno eksponirawe#. Posebno e za{titeno malcinskoto mislewe preku pravoto "i ponatamu go branat svoeto mislewe vo ramkite na organot na Partijata#. so pravo na reizbor. Centralnoto Sobranie mo`e da donese odluka osnovnata forma na organizirawe da bide granka. {to }e funkcionira vrz osnova na konsultativniot karakter. (Isto. Isklu~uvaweto e vo nadle`nost na "rakovodstvata na grankite vrz osnova na sobrani fakti i dokazi i na centralnoto rakovodstvo#. bez pravo za zemawe stav. Na izborno Sobranie podogranokot izbira rakovodstvo od 7 do 15 ~lenovi. i v) zaednica (sojuz) na grankite na gradot. i g) centrala.

razgleduvawe na Izve{tajot za rabotata na organite na DPA me|u dva kongresa i izborot na rakovod270 . Ovoj oblik gi ima slednite organi: a) sobranie. a po potrebata mo`e da se svika i vonreden kongres (isto. Vo nadle`nost na Kongresot e verifikuvawe na mandatot na Centralnoto sobranie. b) Centralno sobranie. e) izbor na nadzoren sovet. v) Centralno rakovodstvo i g) Nadzoren sovet. ~len 37). Nego go so~inuvaat: pretstavnici od podogranocite spored principot sekoj podogranok najmalku eden pretstavnik. (Isto. g) odreduvawe na kandidat za nositel na funkciite vo op{tinskoto sobranie. pretsedatelite na grankite. no najmalku edna{ godi{no. Sobranieto zadol`itelno se svikuva pred izbori za da predlo`i kandidati i po izborite za da gi analizira rezultatite.volja i doizgradba na politikata na Demokratskata parija na Albancite# (Isto. Vo nadle`nost na sobranieto na grankata se i slednite prava i obvrski: a) u~estvo vo izgradbata na politikata na partijata. ~len 20). ~len 21-25). `) donesuvawe pravilnik za rabota na sobranieto. (Isto. z) izbor na postojani i privremeni komisii. Nego go so~inuvaat delegatite izbrani proporcionalno so brojot na partiskite ~lenovi. Toj e definiran kako najvisok organ. donesuvaweto na Programata i Statut na DPA. Vo negovata rabota u~estvuvaat i pratenicite. b) rakovodstvo i v) nadzoren sovet. Grankata (ogranokot) e forma na organizirawe vo koja se povrzuva aktivnosta na podgranocite. Najvisok organ na grankata e Sobranieto. Kongresot so odluka na Centralnoto sobranie se svikuva sekoi ~etiri godini. i y) razgleduvawe na drugi pra{awa vo vrska so rabotata na partijata.Taa dejstvuva na podra~jeto na op{tinata. Toa se sostanuva po potreba. v) predlagawe na kandidat za pretstavnik vo republi~koto sobranie. bez pravo na odlu~uvawe. |) izbor na ~lenovi na rakovodstvoto. Nea so odluka ja osnova Centralnoto Sobranie na DPA. ~lenovite na rakovodstvoto i sovetot za kontrola na grankata i op{tinskite sovetnici. ~lenovite na centralnoto sobranie. ~len 29) Demokratskata partija na Albancite e rakovodena od a) Kongres. b) izbor na kandidat za organite na partijata. u~esnicite vo vlasta i drugi u~esnici.

Pretsedatelot na Centralnoto sobranie ima zada~a da ja zastapuva i pretstavuva Partijata. 271 . da u~estvuva vo gradeweto na politikata i da vr{i drugi raboti utvrdeni so op{tite partiski akti. ~len. se gri`i za izvr{uvawe na odlukite. Mandatot na Pretsedatelot na Centralnoto sobranie trae 4 godini. Potpretsedatelot na Centralnoto sobranie ima zada~a da gi izvr{uva zada~ite opredeleni so ovlastuvaweto dobieno od Pretsedatelot. da ja ocenuva soglasnosta na aktite so normite na Statutot. Nadzorniot sovet ima zada~a da ja nadgleduva finansiskata i delovnata rabota. Centralnoto rakovodstvo e definirano kako politi~koizvr{en organ vo ~ija nadle`nost e izvr{uvaweto na odlukite. odlu~uva za promena i dopolnuvawe na Programata i Statutot. Negoviot mandat e ~etiri godini so pravo na reizbor. vo soglasnost so normite na Statutot i odredenitre kriteriumi. pretsedatelite na grankite i po eden pretstavnik od grankite nadvor od zemjata. so mo`nost za reizbor. razgleduvawe na pra{awata vo vrska so vnatre{noto organizirawe na partiskite organi. kadrovskite pra{awa i e odgovorno za efikasno izvr{uvawe na profesionalnite raboti za potrebite na Partijata. (Isto. predlagawe na kandidati za nositeli na funkciite vo izvr{nite republi~ki organi. Centralnoto sobranie go so~inuvaat 73 ~lenovi. utvrduva politi~ki ocenki i zazema politi~ki stavovi. formirawe na rabotni grupi i drugi obvrski opredeleni so odlukite na organizacijata. ~len 39). Generalniot sekretar na Centralnoto sobranie ja organizira vnatre{nata partiska rabota. Potpretsedatel i Generalniot sekretar.stvoto: Pretsedatel. da rakovodi so organite. da vr{i interpretacija na normite i za svojata rabota da podnesuva izve{taj do Centralnoto sobranine. Toa rakovodi so organizacijata i se gri`i za sproveduvawe na odlukite. odlu~uva po `albite i odlukite na odgovornite organi na grankata. (Isto. kako i izbor na Nadzorniot sovet. stavovite i zaklu~ocite na organite i gi podgotvuva sostanocite na partiskite organi. zaklu~ocite i stavovite na Centralnoto sobranie. go verifikuva spisokot na kandidatite pretstavnici vo Republi~koto sobranie. Centralnoto sobranie e najvisok organ na DPA pome|u dva kongresa. 43-44).

kulturni. imaat obvrska da gi razgleduvaat pra{awata i. Ovaa politi~ka organizacija e eden od koalicionite partneri vo Vladata na Republika Makedonija i vo sekojdnevnata komunikacija se koristi nejzinoto ime. koi gi izbira Kongresot so mandat od 4 godini. Prv pretsedatel na Demokratskata partija na Albancite e Arben Xaferi. poradi spornost na oznakite na Partijata. Tokmu zatoa e izvr{en prikaz na ovaa politi~ka partija vo ramkite na pregledot na politi~kite subjekti vo Zemjata. spisanija. pak. dejnosti.televizija ili nau~na institucija. Iako Demokratskata partija na Albancite. od buxetot na Republikata. vr{ewe ekonomski. za realizirawe na svoite politi~ki. kako koalicija na PDPA-NDP u~estvuva vo vlasta. preku mo`nosta da formira pretprijatija ili druga forma na organizacija za vr{ewe na ekonomska dejnost. bro{uri i mo`e da osnova radio . pretenicite od ovaa partija formiraat prateni~ka grupa. Organite. Finasiraweto na DPA e od ~lenarinata i pomo{ta dadena od ~lenovite i simpatizerite. Odnosno. So nego rakovodi pretsedatel. do proletta 2000 godina taa ne e oficijalizirana. DPA. Za sledewe na aktivnostite od ovaa sfera Partijata formira ekonomskata komisija. Vo Sobranieto na Republika Makedonija. So nea raakovodi koordinator. obrazovni. so pravo na reizbor. ^lenovite na partijata pomladi od 30 godini. mo`e da se svika sostanok na Centralnoto rakovodstvo.Nego go so~inuvaat 9 ~lenovi. Za da gi realizira programskite opredelbi i stavovite "DPA organizira izdava~ka dejnost# (izdavawe na knigi. 272 . nadle`nite sudski organi nemaat izvr{eno oficijalna registracija na politi~kata partija. vo soglasnost so zakonskite normi ostvaruva ekonomska dejnost. po nejzino barawe. izdava~ki i dr. Toj ima zada~a da gi informira organite za rabotata i aktivnosta na prateni~kata grupa. sportski i profesionalni interesi vo ramkite na Partijata se organiziraat vo svoite organizacii pod imeto Albanska demokratska mladina (ADM).

со слаба материјална состојба. сака да го преобрази општеството". за обединетаслободна Европа.Социјалистичка христијанска партија (СХПМ) Социјалистичката христијанска партија е регистрирана на 3 јуни1997 година Како основен „мотив за регистрација на нова (континуитет на старата ДХПМ) политичка партија која легитимно и рамноправно ќе се вклучи во трката за власт e нејзината подготвеност да биде реализатор и носител на држава во функција на народот". Социјалистичка Христијанска партија на Македонија се дефинира себеси како „легитимна политичка организација (партија) која на основа христијанските кодекси на однесување. суверена. Таа се дефинира како „христијанска". за либерализација на границите. но „нема изричито црковно значење. правна помош 273 . СХПМ се залага за постоење одредени олеснувања за граѓаните. за решавање на евентуалните проблеми на мирен и демократски пат. додека изразот „социјалистичка" е резултат на прифаќањето на само позитивните вредности на демократскиот социјализам". Меѓу основните цели и вредности на оваа Партија се изградбата на „Република Македонија како демократска. ниту зависи од верските заедници. Таа се јавува како „радикална реална алтернатива". односно извори на позитивните хуманистички вредности на социјалистичката мисла. за да се стави „во фунција на потребите на човекот како највисока општествена вредност". правна. „како држава на рамноправни граѓани. за гарантирање на сите човекови права (и политички и социјално-економски) и за нужен минимум на социјална сигурност. како на пример бесплатни правни советувалишта. како корени. социјална и парламентарна држава". Таа изразува волја мотивирана „со висок степен на христијански морал и хуманистички вредности на демократската социјалистичка мисла".

po~ituvaj}i gi intersite i slobodite na gra|anite i zalagajki se za postojan rast na `ivotniot kvalitet. економски. натамошното време на чекање за вработување да им се признае во пензиски стаж и до денот на вработување да им се исплаќа пристоен паричен надомест. социјални. сите облици на сопственост терба да бидат рамноправни пред законот и во меѓусебна конкуренција да уживаат еднакви пазарни и други услови. исклучителен придонес може да даде и слободата на вероисповеста. која за своја првенствена цел го има претворањето на Република Македонија во демократска. заснована врз слободите и правата на човекот и владеењето на правото". односно факултативно изучување веронаука во сите степени на образование. правна заштита на работниците и потрошувачите. Таквата можност е претпоставка за високо морална еманципација па индивидуата. За обезбедување хармонично општествено живеење. по истекот на три години чекање за вработување. но не помал од минимумот за социјална сигурност". а идниот економски развој да се базира врз човековиот и природен потенцијал. развиена и просперитетна држава. Таа е "e demokratska partija koja.).1998). според СХПМ.1996. (Програма на СХПМ. Таа се залага на „невработените. Демократска алтернатива (ДА) Демократската алтернатива како политичка партија се појави на 21 март 1998 година. ширење и заштита на политички. Во сферата на економските односи. Таа се дефинира како "политичка партија.на социјално оправдани случаи. nudi {iroko obedinuvawe na site demokratski opredeleni gra|ani bez razlika na nivnata etni~ka i religiska pripadnost. Претседател на СХПМ е Васил Ристевски. културни и 274 . (Програма на ДА. pol ili socijalen status". Во неа "граѓаните слободно се здружуваат поради продлабочување и ширење на човековите права и слободи.

за намалување на разликите во социјалната структура. со целосна афирмација на Република Македонија како самостојна и независна држава на македонскиот народ и сите нејзини граѓани. јакнење на принципот на владеење на правото" Меѓу целите на партијата се определбите за "prodlabo~uvawe i pro{iruvawe na ~ovekovite prava i slobodi. за "негување на демократска политичка култура и за целосно спроведување на политичките и економските реформи инспирирани од духот 275 . Во политичките цели се и определбите за целосна и доследна примена на парламентарната демократија како облик на политичкиот систем. за поттикнување и развој на демократските процеси. kulturnite i drugite ~ovekovi prava i interesi. 1998. a osobeno za ekonomska blagosostojba na site makedonski gra|ani. слободен и сигурен живот на сите граѓани.други права. ekonomskite. Статут на ДА. socijalnite. Демократската алтернатива се определува за развој на македонското општество и држава и одбрана на нејзиниот суверенитет и интегритет. интереси и уверувања на граѓаните. za razvivawe na me|uetni~kite i me|ureligiskite odnosi vrz baza za me|usebno po~ituvawe i zaedni~ki interesi i vrednosti#. со цел да се создадат услови за безбеден. како посебно поглавје се "Основните цели и задачи". како и другите социјално – патолошки појави. како и за поттикнување на хуманизмот во општеството каде што слободата на секој поединец ќе биде услов за слободата на сите. Посебна грижа е социјалната сигурност. (Види. za nau~na. со доследна правна заштита на сопственоста. Посебно внимание заслужуваат залагањата за "обликување и развој на процесите на цивилно општество". pro{iruvawe i za{tita na politi~kite. ефикасната заштита на слобoдите и правата и сузбивањето на криминалот. Во Статутот. Во таа насока и залагањето за почитување на принципите на социјалната правда и солидарност на граѓаните и за развивање на добрососедски односи и интеграција во Европската унија. за афирмација на слободата на пазарот и претприемништвото. член 1). obrazovna i tehnolo{ka podgotvenost na Makedonija za vlez vo 21viot vek .

(Исто. таа ги "обединува луѓето со докажани вредности и искуства. за доследната поделба на власта. како и доследно почитување на сите прокламирани права и слободи на поединецот". Како и другите организации. и за "афирмирање на човекот и граѓанинот. како неотуѓиво право на граѓаните" и за држава со "ограничени и прецизно дефинирани надлежности". Во програмската декларација. солидарност и почитување на темелните морални вредности на едно модерно и просперитетно општество". Во таа смисла е нејзиното залагање за "децентрализацијата на власта. политичката. што подразбира и нејзина подготвеност за целосна интеграција во европските и евроатланските економски. социјалната. но и оние кои се полни со идеи. а особено преку економската. Демократска алтернатива се определува дека човековите слободи и права се највисоката вредност чие што остварување се гарантира преку севкупниот систем на земјата. Како "партија на слободни. политички и безбедносни системи". неговата еманципација од доминација на апстрактните колективитети. член 6). на луѓе со граѓански и слободарски дух. правен и политички поредок".на припадност со европскиот економски. со строго почитување на автономијата на здруженијата на граѓаните 276 . за заштита на човековите права и за афирмација на граѓанинот како извор на суверенитетот и легитимноста и контрола на власта. како и за "изградба на стабилни морални вредности во општеството". така и оваа партија се определува за "систем на парламентарна демократија". елан и знаење за да можат да се достигнат европските стандарди на живеење". Во таа смисла се и залагањата за "јакнење на правната контрола над власта со целосна правна сигурност на граѓаните и почитување на достоинството на човековата личност". но и со чувство на хуманост. граѓанската и културната сфера. одговорни и компетентни индивидуи. за "компетентно и одговорно владеење на државата кое сè повеќе ќе го намалува расчекорот меѓу демократските форми на политичките институции и неразвиената политичка култура.

на цивилното општество. Демократска алтернатива се определува за ефикасен и целосен систем на пазарна економија. развојните и технолошките потреби на општеството". динамичен и постојан економски развој. но и за надворешна политика која во целост ги прифаќа меѓународно . како и развиената локална самоуправа. модерно и оптимално организирана. Социјалната кохезија на општеството. капитал и работна сила. оваа Партија смета дека "може да се обезбеди само преку работна перспектива. (Програма на ДА. 277 . развивање на социјалните аспекти на државата и меѓусебната солидарност на сите граѓани". Таа е за армија која ќе биде ефикасно. За неа. Демократска алтернатива ја гледа Република Македонија како заедница во која граѓаните се чувствуваат социјално сигурни.правните принципи на рамноправност. како и дефинирани економски функции на државата. суверенитетот и немешање во внатрешните работи на државите. односно "нејзините институции и органи треба да бидат организирани на начин што ќе обезбедува постојано и ефикасно оневозможување и гонење на криминалот". за квалитетна. 1998). постојаното подигање на квалитетот на образованието на сите нивоа е од приоритетна важност и нужност за влез во XXI -от век "со образовен систем што е комплементарен со европскиот и со стопанските. со порамномерна регионална развиеност. заснована на различни облици на сопственост. почитување на територијалниот интегритет. заснована врз мешовита сопственост и со функционирање на пазарот на стоки. особено со социјална сигурност на корисниците на пензиското и инвалидското осигурување.и невладините организации. достапна и економична здравствена заштита. Демократска алтернатива се залага за држава во која "нејзините граѓани ќе бидат ослободени од притисоците и кршењето на нивните права и во која ќе можат ефикасно да ги заштитат". со законски регулирана непречена конкуренција.

Со одлука на Извршната канцеларија. Активната улога на членот е обезбедена преку самоиницијативата за предлози за непречена работа на органите и телата на организацијата. Преку пристапување на определено здружение или организација и членовите на здруженијата стануваат полноправни членови. особено да дава предлози. Основниот принцип на организирање е територијалниот. (Исто. задачите и активностите на организацијата. Тој се зачленува со "потпишување пристапница или писмена изјава". 1998. мислења. Основна форма на организирање на членовите од те278 . член 11). да изнесува свои ставови. преку месни и општински клубови. Членот на Партијата има права. но и за афирмација. за зголемување на бројот на членови и симпатизери на ДА и за чување на угледот и интегритетот на Партијата. на малцинскиот став наспроти обврзувачкиот. член 8). Градски клуб Скопје и организација на ниво на Републиката. (Статут на ДА. за што се води евиденција на членовите. мнозинскиот. како и да избира и да биде избиран во партиските тела и да биде предложен за носител на јавни функции. должности и одговорности за учество во активностите на организацијата на сите нивоа на организирање. Во правата се акцентирани и оние за активно учество во остварувањето на целите. се признава колективното членство. како и "да биде информиран за партиските активности и нејзините тела. (Исто. во рамките на Партијата.Основа на организирањето на Демоктатската алтернатива е членот. Пристапувањето и членувањето е лично право на секој полнолетен граѓанин кој е државјанин и со постојано живеалиште во Земјата. Оваа партијата е организирана врз територијална основа. член 13). Престанокот на членувањето е со: а) писмена изјава за истапување или б) со пристапување во друга политичка партија. Пристапницата или писмената изјава за членување се поднесува до општинскиот клуб или седиштетото на Партијата. слободно нив да ги изразува.

(Исто.Тој брои од 7 -15 членови и е со мандат од 4 години. се и "избраните пратеници. Органи на општинскиот клуб се: а) конвенција. должностите и одговорностите утврдени како дејствување "за остварување на Програмата на Партијата во општината". врз основа на посебна одлука на извршната канцеларија. претседател. тогаш се избираат определен број избрани членови. документи и дејности. Надлежностите. 279 . заземањето ставови. член 22). советници и градоначалникот од редовите на ДА од територијата на соодветната општина". разгледување на основните политички прашања. Таа се свикува најмалку еднаш годишно. Највисок орган на општинскиот клуб е конвенцијата. Неговата конвенција ја сочинуваат избрани претставници од општинските клубови. Нејзини членови. Според потребите и со сопствена одлука општинскиот клуб формира месни клубови. Во Скопје се фирмира Градски клуб. Овој орган ги усвојува годишните извештаи и води расправи за материјално-финансиската состојба и извештаите на надзорниот одбор. потпретседатели и членови на надзорниот одбор. органите и начинот на работење на месните клубови се определуваат со одлука на Извршната канцеларија. Извршен орган на општинскиот клуб е извршната канцеларија. исто така. член 14-16). Тој се се формира и распушта со одлука на Извршната канцеларија на ДА. како и водењето расправи. б) извршна канцеларија. утврдување на насоки за работа на клубот. Неа ја сочинуваат сите членови од територијата на општината. в) претседател на општинскиот клуб и г) надзорен одбор. Тој избира членови на извршната канцеларија. Во негова надлежност е и формирањето на работни тела и комисии.риторијата на една општина е општинскиот клуб. а доколку нивниот број е поголем од 200. (Исто. а во тој контекст и донесувањето на заклучоци. Во надлежност на конвенцијата на општинскиот клуб се и правата.

в) утврдување на нацрт-извештај за работата на 280 . избира Извршна канцеларија и Претседател на ДА. Највисок орган е Конвенцијата. пратениците во Собранието на Република Македонија. Неа ја свикува Претседателот на Партијата. Таа брои од 45-65 членови. Во надлежност на Конвенцијата се и донесувањето на Програмата и Статутот. членовите на извршната канцеларија. политичкиот и економскиот развој на државата и утврдува ставови и заклучоци. градоначалниците во единиците на локалната самоуправа и избраните членови на советите на единиците на локалната самоуправа од редовите на Демократската алтернатива. Како највисок орган на партијата. Извршната канцеларија е извршно . решава по жалбите и приговорите на членовите. должности и одговорности: а) расправа за актуелни состојби и движења сврзани со општествениот. б) Извршна канцеларија. Извршната канцеларија избира секретар од својот состав.политички орган на Конвенцијата. а најмалку еднаш на две години. в) Претседател и г) Надзорен одбор. членовите на надзорниот одбор. ги утврдува принципите и критериумите за изборите. Конвенцијата. Составот на Конвенцијата се утврдува со одлука на извршната канцеларија. како и нивната измена и дополнување. б) грижа за реализација на програмските цели на Партијата и за усвоените ставови и заклучоци.Органи на Демократската алтернатива се: а) Конвенција. потоа претсeдатeлот. Неа ја сочинуваат претставниците од општинските клубови според принципот на број на жители на општината. врз основа на одлука на извршната канцеларија. се одржува по потреба. Конвенцијата ги усвојува извештаите за работата на органите и телата. членовите на Владата. Во нејзиниот состав по функција се и претседателот на ДА и потпретседателите. како и по барањата што се упатени до Конвенцијата. Во надлежност на овој орган се следните права. утврдувањето на насоките за работата на организацијата во целина.

за спроведувањето на политиката. ѓ) утврдување на мерките и активностите за интерна комуникација. нацрт-статут и други документи што ги донесува Конвенцијата. со задача да врши контрола врз спроведувањето на Статутот 281 . мислења. а во тој контекст и разгледување на правилата за работа на пратеничката група. Функцијата на претседателот престанува: а) по негово барање. (Исто. член 40-41). и б) со разрешување од Конвенцијата. к) разгледување на претставки.ДА. љ) решавање за изборни договори или коалиции со други партии и други прашања од нејзината надлежност. ж) како и донесување на одлуки во врска со водењето на изборна кампања. Претседателот на Демократска алтернатива е дефиниран како политичко . д) утврдување на начинот на евиденција на членството. предлагање на кандидати за членови на Извршната канцеларија и за нејзин секретар и други должности. за спроведувањето на одлуките. (Исто. г) усвојување на финансиски план и завршна сметка и утврдување на начинот на финансиското работење. Надзорниот обор се избира на Конвенцијата. посебно за свикувањето на седници на Конвенцијата и на Извршната канцеларија. градоначалници и советници. член 37). ѕ) формирање на работни тела. како и за предлагањето на програми за развој на Партијата и за начините и формите за дејствување на партиските претставниците во законодавната и извршната власт. и) организирање на советувања и други облици на консултации и договарања. заклучоците и другите акти. л) утврдување на предлог-кандидатска листа за избор на пратеници.извршен орган што го избира Конвенцијата. е) донесување на програма за развој на организацијата и ширење на членството. ј) решавање по жалби на одлуките на извршните канцеларии на општинските клубови. Тој има права. за координирањето на функционирањето на организацијата. должности и одговорности во врска со претставувањето и застапувањето на Партијта во земјата и во странство. иницијативи и барања од членството и организациите.

ж) буџетот и з) дивиденди.и другите акти на Партијата. На Oсновачкото собрание одржано на 25 март 2000 година тој се определи да се конститиуира како политичка партија. неможноста граѓаните да ја креираат сопствената иднина и иднината 282 . ж) непосредно настапување на овластени партиски претставници преку средствата за информирање и други начини што овозможуваат навремено и вистинско известување на јавноста за работа на Партијата. в) нивно доставување до јавноста. правата на сопственост. г) издавање свој партиски весник. Претседател на Демократската алтернатива е Васил Тупурковски. Демократски сојуз (ДС) Демократскиот сојуз како политички субјект на македонската политичка сцена се појави во март 2000 година. е) издавање соопштенија за јавноста. член 56-57). в) сопствен имот. Демократската алтернатива обезбедува јавност преку: а) непречено присуство на членовите и на други лица на седниците на органите. д) издавање билтени и други публикации. ѓ) дотации. распродажбата и грабежот на имотот што граѓаните го создавале со векови. да врши вонредна контрола и да остварува и други права. да го контролира спроведувањето на одлуките на Конвенцијата и на Извршната канцеларија. е) легати. узурпацијата на власта од страна на мал круг на луѓе. ѓ) организирање пресконференции. "поради загрозеноста на основните човекови права и слободи. предмети и материјални добра) што се обезбедуваат од: а) членарина и доброволни прилози. г) кредити. б) приходи. должности и одговорности што се утврдени со Закон. Финансирањето на ова политичка органзиација ќе се остварува со средства и определени права врз средства (парични средства. б) достапноста на извештаите и другите материјали. по потреба да остварува контрола на располагањето со средствата на Партијата. (Исто. д) подароци.

политички. градоначалници и пратеници" се програмски цели што ќе обезбедат поинаков концепт за равитокот на Република Македонија. Еден од основните приоритети на Демократскиот сојуз "е создавањето услови за економски развој на земјата". особено надминувањето на "состојбата во која државата интервенира таму каде што не треба. Затоа негова "стратешка цел е слободната јавност. за заштита и унапредување на основните човекови права и слободи и за заштита на националните и државните интереси. Составен дел на таквиот приоритет е заложбата за демократија која според оваа партија е неможна "во услови на целосна партизација на државата. 2000. културни и други права и уверувања на граѓаните". суверенитетот и територијалниот интегритет на Република Македонија". стр. особено преку "елиминацијата на партискиот интервенционизам во економијата". како и "учество во постапката за избор на претставници во органите на власта: советници. слободата на информирањето и воспоставување на јавноста како коректор на извршната. неводењето сметка за основните национални и државни интереси и атрофијата на институциите на системот". а целосно се повлекува од сферите во кои државната интервенција е неопходна". како коректив на режимот. притисоци врз медиумите и формализирање на невладините организации".3). особено "ефикасна борба против организираниот криминал. Во основни програмски цели и задачи Демократскиот сојуз се определува за "поттикнување и развој на демократските процеси и владеење на правото. Слободна 283 . (Програма на ДС. законо-давната и судската власт". како своевидна четврта власт и како поле за непречена артикулација на интересите и потребите на слободниот граѓанин.на државата. За овој политички субјект вклучувањето на "граѓаните во креирањето и решавањето на актуелните животни прашања. Негова приоритетна задача е "остварување на економски. социјални. преку остварувањето на економски пресврт. корупцијата и наркоманијата". зависност на судството.

корупцијата и наркоманијата"и ќе "подготви законска регулатива за контрола на финансиските трансакции"." што ќе обезбеди пристоен живот за секое семејство". невработеноста. специјализација. Според Демократскиот сојуз. на Македонија и е потребен "модел за решавање на меѓуетничките односи". бесплатно задолжително образование. како и за "бесплатна здравствена заштита за примарниот пакет здравствени услуги и бесплатни лекови..10). за "похумано и социјално пазарно стопанство". почитувањето на "националниот. квалитетот на живеењето. за "воведување на институцијата "гарантирана најниска плата. доквалификација и преквалификација. со нагласен акцент на трансформација и изградба на единствен систем за одбрана и безбедност". "традицијата на мултикултурно живеење". покрај прашањата од сферата на надворешната политика.Тој би поаѓал од "единството на државата". образованието. (Исто. во која. стечајните работници. инвалидите. Демократскиот Сојуз се определува за "востановување на принципот на социјална солидарност кон сите загрозени лица. луѓето од третата возраст." 284 .јавност која народот секојдневно и прецизно ќе го известува за тоа како се вршат јавните овластувања од страна на сите оние на кои им се доверени. стр. Таа ќе воспостави и ќе развие контролни системи и ќе "формира Национален комитет за борба против организираниот криминал. за "гарантирање на принципот на праведност на пензиите". Демократскиот Сојуз се определува за подготовка на "Платформа за национална безбедност. ќе се разработи и доктрината за одбрана. особено невработените. од придонесот "за јакнењето на инегративните процеси". за што е неопходно "донесување на посебна програма за постепено решавање на наталожените проблеми на малцинствата. домувањето. културниот. ниско платените лица. хендикепираните" за "да се постигне еден социјален баланс во државата". внатрешната политика и безбедност.. конфесионалниот и друг вид идентитет на малцинските етнички групи". намалувањето на работното време". самохраните мајки.

должности и одговорности. избира и отповикува членови на Општинскиот совет и избира Претседател на општинската организација. да дава предлози. д) потпретседател ѓ) секретар и е) надзорен одбор. член 13). Нејзини органи се: а) собрание. Тоа учествува во градењето и остварувањето на партиската програма и утврдува насоки за нејзината работа. мислења и да изнесува свои ставови. Овој орган води расправи. б) општински организации. според кои. слободно да ги изразува сопствените ставови и мислења во однос на партиските органи и тела и за партиските заклучоци и ставови. б) општински совет. член 25). г) претседател. Општинската организација е облик за поврзување на месните организации во општината. да биде информиран за партиските активности на нејзините органи и тела и да се ангажира за зголемување на бројот на членовите и симпатизери на Партијата. Демократскиот Сојуз е организиран врз територијалниот принцип и во својот состав опфаќа: а) месни организации. Тој избира потпретседател. тој има право да учествува во партиските активности на сите нивоа на организирање и дејствување. (Исто.2000. усвојува годишни извештаи. (Статут на ДС. в) претседателство. како израз на слободна волја на граѓанинот кој ги прифаќа нејзините програмски цели и статутарни норми. избира членови за републич285 . Месната организација се формира со одлука на општинскиот совет. Членот има права.Членувањето во Демократскиот Сојуз се стекнува со потпишување пристапница или писмена изјава. Членството може да престане: а) со доброволно истапување. Неа ја сочинуваат сите членови. да избира и да биде избран во органите и телата на Партијата и во државата. претседателство и секретар. со поднесок на писмен акт и б) со исклучување од членство. донесува заклучоци. Собранието е највисок орган на Општинската организација. в) меѓуопштински регионални организации и г) организација на ниво на Република Македонија. Таа избира претседател и секретар. зазема ставови.

в) Претседател. Централниот совет е извршно . Повеќе општински организации конституираат совет на чие чело е претседател. избира и отповикува членови на Претседателството. ги утврдува предлог – извештаите за работата на Партијата. утврдувањето кандидатска листа за избор на пратеници и верификацијата на кандидатската листа за градоначалници и советници во единиците на локалната самоуправа. Тоа ја донесува и Програмата и Статутот и врши измени и дополнувања во нив. Тој се грижи за реализација на програмските и статутарните цели.кандидатските листи. б) Централен совет.кото собрание. Согласно таквата улога во изборниот процес. д) Секретар и ѓ) Надзорен одбор. б) совет на Град Скопје. како и изборните функции сврзани со избор на Претседател. донесува одлуки за основање на месни организации и врши други работи определени со партиските акти. Централни органи на Демократскиот сојуз се: а) Собрание. а најмалку еднаш на четири години. Во Демократскиот сојуз се формираат и меѓуопштински – регионални ооргани. Надзорен одбор. решавање по жалби и приговори на членови и други работи. Централен совет. 286 . расправа за актуелни состојби и движења сврзани со општествениот. Овој орган усвојува финансиски план и завршна сметка. Задачите на меѓуопштинскиот . Таа има: а) собрание.регионален совет се да ги разгледува прашањата од заеднички интерес на општинските организации што го формирале.политички орган на Собранието. политичкиот и економскиот развој на државата и утврдува ставови и заклучоци. Собранието е највисок орган на Демократскиот сојуз. в) претседателство. Негова задача е водењето на изборна кампања. потпретседатели и секретар и го утврдува начинот на водењето на евиденцијата на членството. утврдува насоки за работа. г) Претседателство. Во надлежност на Собранието е и усвојувањето на извештаите и критериумите за изборно . Се одржува по потреба. г) претседател и д) надзорен одбор. Како посебна организациона целина е неговата градската организација.

ја организира и контролира стручната служба. и б) со разрешување од Собранието. заклучоците и другите акти и кадровската политика. Секретарот има функција да ги подготвува седниците на Собранието и на Централниот совет. во изнаоѓањето начини за финансирање и во предлагањето одлуки за спроведување на изборната кампања. да ги координира 287 . на кандидати за членови на Централниот совет и за анжирањето стручни лица неопходни за извршувањето на неговата функција. Претседателот е извршно . Претседателството е извршно . иницијативите и барањата што им се доставуваат на највисоките органи. ја пропишува висината на членарината и начинот на прибирање и извршува и други работи што ќе му ги довери Собранието. 1/3 од општинските организации или 1/3 од членовите на Собранието. Тоа ги реализира политичките ставови. Разрешување на Претседателот можат да покренат Централниот совет. Посебни овластувања има во однос на предлагањето на начини за дејствување на претставниците на организацијата во законодавната и извршната власт. секретар и членови на Претседателството.тој решава за изборни договори и коалиции со други партии.политички орган. Него го избира Собранието со мнозинство гласови. го следи спроведувањето и начинот на кој се води евиденцијата на членството. Функцијата Претседател на Демократскиот сојуз престанува: а) по лично барање. (Исто. координирање и функционирање на органите. утврдува документите на организацијата. Негова надлежност е предлагањето на двајца потпретседатели. ја утврдува и води кадровската политика и извршува и други работи што ќе му ги довери Централниот совет. спроведување на политиката. ги разгледува претставките.политички орган на Централниот совет. член 57). да контактира со општинските и градските организации. Во неговата надлежност се претставувањето и застапувањето на Демократскиот сојуз во земјата и во странство. грижата за спроведување на одлуките. и на крајот. мислењата. формира работни тела.

288 . Во рамките на Демократскиот сојуз. Во рамките на оваа партија. се формира Демократски сојуз на младите. меѓуопштинска-регионална и градска организација. (Исто. „за изразување и остварување на одделни интереси" се организираат и дејствуваат жените. подготвува програми и проекти и ги промовира пред органите и тела на Демократскиот сојуз и пред јавноста. со одлука на Централниот совет. Финансирањето на партијата се врши од а) членарина. ж) легати. општинска. заклучоците на органите. Надзорниот одбор врши контрола врз спроведувањето на Статутот и другите акти.активностите за спроведување на одлуките. Програмата или другите акти на Демократскиот сојуз. д) кредити. со одлука на Централниот совет може да биде укината одлука на месна организација. со одлука на Централниот совет. Исто така. Тој се формира со одлука на Претседателството. Централниот совет може да избере "Влада во сенка" која ја анализира работата на владата. Поради поцелосно анализирање и следење на актуелните. Во него се вклучуваат членови и симпатизери. На предлог на претседателот. економски и правни прашања се формира Економско-правен совет со кој раководи еден од партиските потпретседатели. в) приходи.материјалното работење и на спроведувањето на одлуките на органите . е) дотации. ѓ) подароци. на финансиско . Органите и телата на оваа политичка партија работат и полноправно одлучуваат ако на седниците присуствуваат повеќе од половината членови на соодветниот орган или тело. доколку е таа донесена спротивно на Статутот. член 74). б) доброволни прилози. Секој од органите може да се распушти доколку мнозинството од неговите членови така гласаат. да предлага мерки и активности за унапредување на работата и врши други работи што ќе му ги доверат органите. з) буџетот и ѕ) дивиденди. како и научни и стручни работници од овие области. г) сопствен имот.

**** Понудениот преглед на новосоздадените политички субјекти упатува на неколку констатции. Тие доминантно се јавуваа како израз на иницијативноста на граѓаните. настанати во текот на последната деценија. изразуваат визија за развојот на земјата. доминираат промоциите на новите субјекти. несомнено се движи кон период на политичка идентификација (обележана со потребата од дефинирањето на политичкиот идентитет на политичката партија). Имено. Претседател на Демократскиот сојуз е Павле Трајанов. на еден или друг начин. евидентно е фреквентна појавата на политички субјекти кај нас. што се присутни во изминатата деценија и имаат забележителна подршка меѓу граѓаните) и. манифестираат интерес и трошат енергија во мобилизирањето на јавноста. Демократскиот сојуз може да формира трговски друштва. ја проектираат иднината. особено граѓаните околу демократскиот проект за развојот на Република Македонија. несомнено. Тоа е израз на плуралитетот на инција289 . Политичките субјекти. но и на потребата од интеграција на одделни политички субјекти со иста или слична програмска провиниенција. но.Поради обезбедување средства со чија помош се обезбедуваат материјални основи за поуспешно остварување на целите. Во структурата на глобалниот политички процес. задачите и активностите со одлука на Централниот совет. Од понудената евиденција. Таа од периодот на политичката промоција (обележана со појавата на мноштво на политички субјекти) премина во период на политичка стабилизација (обележана со стабилизирањето на извесен број на политички партии. несомнено е евидентен и бројот на политичките иницијативи што се резултат на партиските разидувања. голем е бројот на новосоздадените политички субјекти што.

Република Македонија во изминатата деценија беше податлива на тој план. Во тој контекст. 290 . туку и на неискуството. може да се воочи дека диспропорциите во гледањата не се изразени. го илустрираат мноштвото на иницијативи и енергија што е вклучена во политичкиот процес. Таквата состојба е резултат на пренагласената желба на определени политички елити. Под овој израз подразбираме политички партии што немаат доволно усет или концепциска јаснотија кон која социјална групација доминантно се упатени. во одделни периоди и политички активни. тие постануваат омнибус партии. од друга. Така. Токму поради тоа. но и на заедничките карактеристики на новите политички субјекти. несомнено е дека појавата на мноштвото политички субјекти. програмската и статутарната конципираност укажуваат на слоевитоста на идеите и носителите на тие активности од една страна. Но. Структурата на програмската содржина. ентузијазам и политичка реторика ќе понуди излез од наталожените проблеми. За некои специфики на организациониот и програмски профил на политичките партии ќе укажеме во продолжение на нашиот истражувачки зафат. Таквите визии не се приемчиви за мнозинство граѓани во Република Македонија. која е несомнена. особено на организациониот модел покажуваат висок ниво на идентичност. но се присутни и се во центарот на политичката диоптрија. Тие обично ја имаат улогата на „месија“ кој нуди решенија за сите проблеми. Од досегашното излагање можеме да констаираме дека политичките партии што настанаа во измината деценија (посебно оние што претходно се претставени). со „месијанска надмоќност“. освен кај дел од политичлките субјекти кои Македонија ја проектираат како заедница на поделени етнички енклави. за „политички демијург“. ја изразуваа личната или групната идеја и потреба.Тие се резултат не само на бројноста. во политичкиот живот на земјата во изминатата деценија беа присутни. организации кои повеќе или помалку. кој низ лавиринтот на сложените процеси.тивите но и на визиите за македонскиот развиток.

.

ЕЛЕМЕНТИ НА ОРГАНИЗАЦИОНИОТ МОДЕЛ НА ПОЛИТИЧКИТЕ ПАРТИИ Организацијата на политичкиите партии Политичката партија е сложен систем. Според него “демократијата не може да се замисли без организацијата”. исто така. 21). вели и тенденција кон олигархија. Тие. “кој вели организација. за овој автор. цврстата организација на политичките партии води кон олигархизација на односите во неа. Тој го претвора односот на водачот спрема масата во негова спротивност“. (Исто. пак. органи- . Класичар во тој поглед е Роберт Михелс (Robert Michels). Длабоко во битието на организацијата е автократската црта. Постојат бројни студии за тоа. стр. Затоа е значајно третирањето на организациониот модел на политичката партија. Таа е претпоставка за остварување на демократијата.III. Неопходен услов за нејзината егзистенција е организацијата. Таквото тврдење се аргументира со ставот според кој внатрепартиските односи влијаат на политичкото однесување и на примената на политички средства. со харизматско водство и. кон воспоставување систем со тоталитаристички предзнаци. Дури тогаш кога таа нема формализирана структура. Системот на организација. во организираната маса предизвикува сериозни промени. И не само тоа. во крајна линија. односно на анархијата. претпоставката за нејзинаото егзистирање е организацијата. односно "организационото прашање“. со лично владеење на шефот на организацијата. Но. претпоставка за содржината на животот во неа. кој создава солидно устројство. Но според Михелс. пред с¢. Организацијата е пандан на неорганизираноста. се. со силно изразено водство.

зацијата влијае на секоја политичка партија.од чии редови се профилираа ВМРО-ДП. а од интеграцијата на ЛП и ПП во ЛДП. потоа ДП. во дефинирањето на организациониот модел на политичките партии во Македонија сретнуваме релативно неизграден систем на организација. главно. дури и во услови кога личната 293 . ВМРОтатковинска. а во определена мерка и Републиканската партија за национално единство (РПНЕ). Таквата состојба објективно ја зајакнува позицијата на извршните органи и централната позиција на одделни функции или. Тие не се занимаваат со тоа кои им се основните облици на организација. На пример . Шефот на политичките партии. состојбите во ПДП и конституирањето на ПДПА. Тоа е резултат и на една противречност. носи поширок легитимитет во однос на другите членови на органот. Тој доаѓа во него од друга структура. пак. потоа. се издвои Лигата на демократите. во најголемиот број организации. Таквата негова можност да има изворни функции. Таа посредно го условува степенот на идентичност на програмските и акционите содржини на политичките партии. само на шефот на организацијата. на фракција и подоцна на нова политичка партија. ВМРО и МНФ. Истоветната насоченост и содржина на дејствувањето и на политичките партии во Македонија е резултат на несоодветното искуство и политичка традиција во организирањето на повеќепартискиот систем. Поаѓајќи од изложените ставови за организационата структура на политичката партија. се свртени кон тоа да ги определат функциите на органите да ја назначат почетната позиција на членот на политичката партија. така што внатрешните судири условуваат таа да се дели на водечко мнозинство и малцинсто. за дел од политичките партии прашањето на организација не е предмет на интерес. во ВМРО-ДПМНЕ. Имено. Тие. ВМРО-ДОМ. и во последно време Либералната партија. Досегашните искуства укажуваат дека организационата структура на политичките партии во Македонија е диференцирана го изразува плуралитетот на политичките форми и односите што се воспоставуваат во нив.

немаа време за посериозно занимавање со ова значајно прашање за работата и дејствувањето на политичките партии. Имено. статутарните модели на политичките партии се одликуваат со мноштво дискрециони права на централните органи. од друга што нужно ја намалува кохезијата и единството на политичката партија. Тенденциите на централизација и затворање на демократскиот процес во тесни рамки е резултат и на концептот и положбата на органите во политичката партија.харизма и авторитетот им се многу послаби од одделни членови на органот. Веројатно во координатите на таквиот распон на овластувањата се крие моќта и евидентната персонализација на политичките партии во Република Македонија. така што дел од новонастанатите политички субјекти. па дури и да го моделира ставот на органот. Тоа е најгрубиот облик на инструментализација на индивидуата и најманифестниот облик на макијавелизацијата на власта. Во нив членот е сведен на структура која ги подржува и учествува во политичките процеси. да наметнува ставови. недоволното искуство и недоволното познавање на практиката на организациониот модел на современите политички субјекти во светот влијаеа тие да се профилираат како цврсти политички партии 294 . со определно учество на центраалните органи. Таквата нивна позиција ја јакне нивната одговорност за организациониот развој на политичката партија од една страна. И уште една специфика за Македонија е дека мноштвото политички партии настанаа во еден краток период. или пак се резултат на овластувањето да регулираат определлен број прашања. му овозможува. За централизираните партии постои опасност односите во неа да се сведат на строга субординација и потчинетост. Исто така. Практиката на таквото уредување на односите во политичките партии ни покажуваат дека целокупната политичка активност се исцрпува во активноста на извршните органи. Тие се непосредно соопштени. но преголемата автономија може да доведе до тоа секој нејзин дел да дејствува како самостоен политички субјект. по правило. објективно. одлуки. поточно на слепа послушност.

како и од положбата на политичката партија во политичкиот систем. Ширината на активноста на политичката партија е во тесна врска и со идеолошкиот профил. посебно во системот на власта (позиција. 295 . има свој живот. Во партијата. Формалната структура (организација) означува статутарно поставен (нормиран. Имено. развиеноста на организационата структура. е динамички сплет на иницијативи и акции што обезбедуваат да се раѓаат и струјат мноштво идеи. политичката култура. решавање на конфликтите. формулирање на целите. Организацијата. меѓу нејзините органи се воспоставуваат трајни односи. особено традицијата. Нивната содржина е мобилизирање на членството. донесување на нормите за устројството и начинот на работата.со силно изразена позиција на извршните органи и позицијата на шефот на партијата. Децениското искуство на организационото реструктуирање на политичките партии покажува дека во ВМРО -ДПМНЕ е направено целосно адаптирање на партијата на изборната улога. во основа. Активностите имаат големо влијание врз самата природа на политичките партии. Тие се изразуваат како врски меѓу потесни и пошироки делови. како и сите други организации. без разлика дали е цврсто или лабаво организирана. опозиција и сл. од местото и положбата на членот во неа. Таа е детерминирана од ширината на социјалната основа што ја сочинува организацијата. Слични процеси се среќаваат и во СДСМ. Во нив се одвиваат активности. Таквите процеси потврдуваат дека централниот интерес на политичките партии во Република Македонија се позиционира кон изборите и освојувањето на власта. Партиската организација. носителите на главните процеси во партијата и мноштво други фактори. да се преземаат мноштво активности и се развиваат мноштво односи. Таа се конципира како структура согласно изборните услови. определбата основниот облик на организација да се врзе за избирачкото место само упатува на заклучокот дека организациската структура се прилагодува на изборните потреби.). Искуството укажува дека егзистираат фактички и формални облици.

ќелија и кај фашистичките .31). Во стварноста.секција. без било какви огради. дава и Михелс. односно. Основните единици на политичките партии традиционално носат различни називи: кај либералните и конзервативните партии тоа е одбор. Основниот облик на политичката партија е индикатор за односите во самата организација. овластувања) и како однос меѓу вишите и нижите партиски органи. потесните извршно-политички органи (често само нивни делови или поединци) пресудно влијаат на содржината на партиските одлуки. поточно на нивните елити. од тоа каков е 296 . Тие односи често се условени и од позицијата на основните (базичните) организациони единици на политичката партија. кај демократските екипа или (и) секција. Дистрибуцијата на моќта во партиите.проектиран) механизам на дејствување на организациите. Неформалната (фактичката) структура ја изразува моќта во политичката партија и таа говори за вистинскиот однос меѓу партиските нивоа. додека улогата на формално повисоките форуми се сведува на ратификација. отстапува од формалната структура на власта. Организацијата како конституента на политичките партии се јавува како простор преку кој се артикулира мноштвото интереси на членството. Врз основа на изнесените искуства. Овој автор особено го нагласува хиерархискиот аспект на организацијата и посебно ги анализира процесите на олигархизација и бирократизација на партијата.милиција. по правило. Најчесто не е еднаква со фактичката. Таа се изразува како систем на односи (права. Приоритет на елементот на организацијата. Како таква има да се подведе на законите на тактиката# (исто. стр. може да се констатира дека во теоријата и практиката егзистираат неколку модели на базично организирање на политичките партии. должности. кај комунистичките . За него “модерната партија е како воена организација. кај социјалистичките и социјалдемократските партии . Во таа смисла политичката партија се повеќе се прифаќа како медијатор меѓу членот и органите на партијата и другите субјекти во заедницата.

Но. 297 . а и на политичкиот живот.видот на основниот облик на политичката партија. или сите нејзини припадници по положба се членови на највисоките партиски органи. таква е и содржината на односите во неа. Но. туку и многу повеќе: нивно единствено дејствување. Имено. Пратеничката група. структурата на партиите се заснова како и мноштво поврзани облици на општествената организација. ја следат територијалната организација. Политичките партии во Македонија. но и за олигархизација на партискиот. дело стр. Функцијата на воспоставувањето хиерархија во парламентарната група е да обезбеди не само единство во гласањето на пратениците од таа партија. Таквите состојби се и поволна почва за јакнењето на авторитарната свест и центризмот во внатрепертиските односи. така и парламентарните групи имаат своја интерна структура. тоа значи и дека во партиската структура не се обезбедени (или ќе се создаваат) механизми и услови преку кои членот ќе се изразува како креативна единка. Тие најчесто имаат координатор и заменик. а во одделни случаи и да манипулира со масата. како организационен облик не припаѓа на партиската организација во потесна смисла. Како и партиите.56). (Jo vi~i}.н “камшици” кои имаат функција да го контролираат однесувањето на пратениците во процесот на одлучувањето. главно. или регионално организирање како огранизациона рамка за обединување на политичката волја на членовите и оргаинизациите. Најтипичен облик е партиската организација на подрачјето на Скопје. Политичките партии во Македонија покажуваат интерес за конституирање врз поцврсти облици на организирање. цит. Постојат и одредени облици на меѓуопштинско. Врската меѓу парламентарната група и раководството на партијата најчесто се воспоставува на тој начин што претседателот на парламентарната група е член на најтесното раководство. Така во Англискиот парламент партиите организираат т. Тоа значи дека политичките елити во нив имаат потреба од силна организација која ќе биде способна да ангажира.

Моделите на организацијата упатуваат на тоа дека партиите. 298 . Тоа може да се оправда со ставот што тие доминантно. покажуваат тенденција кон институционализирање на работата и подведување на одредени активности по примерот на функциите во одредени државни органи. мора да осигура такви органиозациони претпоставки со кои ќе му овозможи на поединецот дејствена функција во самата организација. пак . против пратениците се преземаат санкции во широк распон од укор до исклучување од пратеничката група. до односи во кои по барање на координаторот на пратеничката група раководството е должно да расправа и да заземе ставови. односно “да се врши прибирање податоци во интерес на партијата” и слични задачи. чија задача е да ја следат работа на државните органи и да се “грижат за правата и слободите на своите членови” или. а некои и исклучиво. барем оние што се предмет на непосредна анализа. Политичката организација. Формулациите во статутите се движат на релација дека поаѓаат од утврдената политика и совеста на пратеникот. ниту £ е дозволено да се придружува на иницијативите и предлозите на другите пратеници. влада во сенка.без согласност на раководството парламентарната група не смее да покренува иницијатива и да дава предлози. Затоа како метод на дејствување се јавуваат разни комисии. но и повисок степен на протек на идеи и иницијативи. форуми. или “служби”. Во случај на кршење на обврските (формулирани во интерниот деловник).нивна задача е “одредување на правата и должноста на своите членови во функција на одбрана”. несомнено. совети. и слични односи. се насочени кон освојувањето на власта. За каков организационен модел можеме да зборуваме.

ДА. 198). ДППРМ. Политичките партии во Македонија практикуваат индивидуално. тогаш тие се класифицираат како кадровски и масовни. Тоа се состои во колективно изразената волја на поединечниот субјект за вклучување во одредена политичка групација. Политичките партии во Македонија познаваат: а) активни членови и симпатизери. (Puli{eli}. Симпатизерите се оние кои учествуваат во дел од политичките активности. Активните членови се оној дел кој непосредно со писмена изјава се вклучува во политчките активности и во креирањето на партиско-политичкиот живот. врз основа на личната определба и слободно изразената волја да учествува во политичкиот процес. ВМРО-ДП. дека со него се прикрива променливата стварност како во самата партија. ПЦЕР. ЛП. МААК) членство. На тоа укажувал Jean-Louis Senrin. . Самиот поим “член на партија” е нејасен. Индивидуалното членство е личен интерес на поедницеот да стапи во одредени врски и односи со политичкатата партија и согласно воспоставениот систем на односи. некои од нив имаат колективно (СРСМ. 1971. ЛДП. Колективното членство е специфичен вид. но не се директно вклучени во политичките активности на партијата.Положбата на членот во политичката партија Членството во политичката партија го изразува степенот на поврзаност на поединецеот со политичката партија. Кадровски партии се оние во кои постои соодветна (строга) процедура на прием. Познато е дека ако како основ за класификација на политичките партии се земе начинот на зачленување во неа. СПМ. Тоа е определено со Статутот на политичката партија или со некој нејзин акт врз основа на овластувањата дадени од страна на пошироките органи. Типичен пример беа комунистичките партии кога беше инс299 . стр. S. така и во реалноста.) и почесно (ВМРО-ДПМНЕ. МНФ.

Во одделни партии предвидена е постапката на верификација на пристапувањето. подносителот на пристапницата има право на жалба до општинското или друго раководство чија одлука е конечна. е присутно во почетокот на конституирањето на политичките партии. потсетуваат на начинот на прием во политичката партија. Но. Тие имаат повеќе силни и авторитетни раководства. како институција. да потпише пристапница. Таквата улога обично им припаѓа на основните организациони облици. пријава. членот треба да е полнолетен. кој изразува желба за работа во партија и за тоа поднесува соодветно барање (овој документ се нарекива најчесто пристапница. Основна карактеристика на зачленувањето во политичките партии во Македонија е дека тие не предвидуваат посебна постапка за прием. одредени решенија за посебни постапки на одобрување или одлука на основниот облик. одредени партии имаат и некои постапки кои личат на прием во политичката партија.) станува нејзин член. За разлика од нив масовните партии имаат недефинирано членство.титуционализирана формата -кандидат за партија. согласно сопственото убедување ги прифаќа програмските и статутарните акти. Тој институт е замислен и реализиран како своевидно чистилиште и подготовка за прифаќање на “новата религија”. Двојното членство. согласница. Каква е состојбата со политичките партии во Република Македонија? Како се станува член на политичката партија? Одговорот се сведува на тоа дека секој кој слободно. или вон Македонија. Таквите појави тендираат кон 300 . Само одредени постапки на верификација и жалбена постапка за негативната одлука имаат елементи на постапка за прием. Од изложената евиденција на основните статутарни решенија за начинот на зачленување во политичка партија е доста поедноставен. Сепак. објективно. да живее во. да ги прифаќа програмските цели. но да не е член или симпатизер на друга политичка партија. да ги прифаќа програмските и статутарните определби. или одделни општински органи. Така. За појавата на неверификација.

може да се зборува дека политичките партии во Македонија се организации од затворен тип или со тенденција на затворање. Во историјата најтипични облици на такви партии се фашистичките организации и комунистичките партии од сталинистички тип. всушност. со сведеност на членот на бројка и “даночен обврзник” односно уплатувач на членарина. Да напоменеме дека подготвеноста на политичката елита да гради демократија во сопствените редови е претпоставка за да гради демократија во општествената заедница. неговиот комитет ја претвора во партиска иницијатива. односите што се воспоставуваат во неа се индикатор за тоа дали таа припаѓа на демократските или на тоталитарните партии. затвореност на мас-медиумите и јавноста за изразување на мислата и низа “специјалитети” од тоталитаристичката кујна. организациите ја прифаќаат како директива и го ангажираат членот во нејзината реализација. Во целина. Неспроведувањето на таа одлука носи последици: политичка одговорност. односно водачот кој ја пласира идејата.изградба на модел на лабава кадровска партија. Втор елемент на политичката партија се правата и должностите на членството. Искуството од современите партии упатува на многубројни решенија. 301 . Таквите тенденции ќе водат кон бирократизација на политичките елити и кон зголемувањето на фракциските борби и делбите во самите политички партии. со строги правила и институционализиран демократски централизам. Односот на членот кон овие обврски. изминатата деценија околу доминантните политички структури се форсира судирот не толку на политичките концепции колку меѓу лидерите. со дефинирање на неговото време и ангажирање од страна на партиските органи и зависната позиција на партиските органи од повисоките истанци. Во нив централна улога има генералниот секретар. Впрочем. е партиска задача број еден. Тој процес е стимулиран од облиците на персонализација на политичките партии. Имено. Типични тоталитарни партии се оние во кои е пренагласена улогата на шефот на партијата. морална дискредитација.

Според овој индикатор политичките партии 302 . Тие се сведуваат на тоа дека секој член има право да бира и да биде биран. прилози и други облици на помош. согласно карактерот на политичката партија повеќе внимание посветуваат на органите. понагласено се истакнати неговите обврски во однос на спроведувањето на утврдената политика. Анализираните решенија за положбата на членот во системот на партиската структура укажуваат дека тој во неа е сведен на субјект кој учествува во создавањето на политиката. Тогаш кога со своите предлози и ставови останува во малцинство како при расправата.Слободата и самостојноста на членот се огледа и преку можноста. Тој треба да ги извести и да бара поддршка за своите ставови од членовите на организацијата. Општа констатација е дека политичките партии прашањето на членството го маргинализираат и. да презема иницијативи што не се спротивни на статутарните и програмските акти и да прима солидарна помош од партијата во случај на повреда на неговите права поради членувањето во неа. Членот може да учествува во градењето и остварувањето на политиката на партијата самостојно (самоиницијативно). идентитетот на поединецот и подготвеност да дејствуваат за негово активно вклучување во општествениот живот. со цел повторно да бидат разгледани од страна на организацијата или од органот на партијата во кои не добиле мнозинска поддршка. така и при донесувањето на одлуките. да се бори за сопствените ставови. Тие можат да се скицираат како обврска да членува само во една од месните организации и редовно да дава материјална поддршка на партијата во вид на членарина. да биде запознат со работата и да бара да му се одговори на поставените прашања во врска со работата на партиските органи и тела. Членот има право да го издвои сопственото мислење. недоволно е изразено почитувањето на слободата на мислата. доколку остане во малцинство. Но. должен е да инсистира на нивно повторно разгледување кога ќе оцени дека се создале услови за тоа. Во нив изостанува демократскиот дијалог.

Таквата одлука е во надлежност на највисоките органи на партиите. 303 . изјава за откажување. со поднесување оставка. Обично престаконот на членувањето во политичката партија е резултат на слободно изразената волја и доставеното известување. во основа. а во вториот за присутноста. со отпишување. односно отсуството на таквите односи во политичкиот живот. со изрекување на дисциплинска мерка. изјава за истапување. со поништување на пријавата од страна на општинскиот или некој друг орган. Во првиот случај станува збор за статутарна или друга нормативна рамка. Престанокот на членството на колективните членови е со истапување или со исклучување. Тој е институт. Тоа укажува дека тие. Имено. со смрт и престанок на постоењето на партијата. доминантно. се партии со построг пристап кон членот.во Македонија се доминантни политички организации со изразени тенденции кон монополизирање на односите и затворање на активностите во партиските органи.Тие се цврсти организации. Елементарната анализа на овој институт покажува дека политичките партии во Македонија ги применуваат речиси сите облици за престанок на членството. Основите за престанокот на членството се различни. со напуштање. Еден од елементите што најпластично го открива карактерот на односите во политичката партија е и начинот на утврдувањето на одговорноста. со отповикување. Престанокот на членството е институт и индикатор кој влијае на карактерот на односите во политичката партија. иако партиите се доброволни организации. со исклучување. особено во животот и работата на политичките партии. Во нив. со неплаќање членарина. Во македонските политички партии престанокот на членството во нив е резултат на: писмено барање. Тој процес има два аспекти: а) политичката одговорност како утврдена рамка и б) политичката диференцијација како процес во политчката партија. кој најчесто е утврден во статутите на политичките партии. членот е субјект кој е неоходен лост во материјализацијата на партиската политика.

во основа. Затоа утврдуваат правила според кои членот носи политичка одговорност во случаи кога неговата активност е спротивна на програмските определби и не е во согласнот партиските цели и задачи. впрочем. не го регулираат. разни судови на честа или централни дисциплински комисии.тие не ги прифаќаат недисиплинираните во сопствените редови. Имено. практиката укажува дека тој институт се применува. Статутарните решенија во врска со тоа прашање. Иако кај одделни политички субјекти ова прашање не е статутарна материја. а се предвидени и посебни органи надлежни за таквата постапка. Овој сегмент од внатрепартискиот живот. Процесот на идејно-политичка диференцијација станува обележје на внатрешниот идентитет на одделни политички партии. Прашањето на политичката одговорност политичките партии во Македонија. Во практикувањето на одговорноста во политичките партии се проектирани и други форми на одговорност. Станува збор за некои од превентивните облици како што се на пример. Истапувањето како и зачленувањето е доброволно скоро во сите политички партии. Можеби тука се наоѓаат можностите за дешифрирање на манифестираните методи на диференцирање и дисквалификација на непослушните членови. не само поради тоа што партиските органи се затворени за јавноста. обично ги определуваат највисоките партиски органи. туку и се почестите тврдења на поединци дека во партиите не постои борба на мислења. Таквите решенија водат кон степеност на жалбената постапка. дисциплинските мерки: опомена и опомена пред исклучување. Десетгодишното искуство укажува дека во животот и работата на политичките партии во Македонија е недоволно видливо практикувањето на дијалогот и толеранцијата. притоа се инсистира на 304 . Тоа е автономна сфера на органите. зборува за отвореноста на политичката партија и положбата на членот во неа. за непослушноста се предвидени казни. а до некаде и мерката престанок на членување во партијата.

тоа зависи од мноштво фактори. а особено поради дејствување што се оценува дека е спротивно на програмските или статутарните акти. Одлука за исклучување е на организациите. поради својата својата активност. или неактивност. без разлика на нивото на карактеристиките на поединецот и нивото на организацијата.писмено известување наполитичката партија. Тоа несомнено укажува дека тие се политички субјекти што тендираат кон организации од отворен карактер. тие треба да имаат исти права и должности и да биде воспоставен механизам со кој ќе се гарантира слободата на индивидуата. Тие можат да се од организациона природа. Еден од најчесто применуваните институти е исклучувањето. Карактеристики на внатрепартиските односи Содржината на внатрепартиските односи зависи од тоа колку позади нормативната егзистира реалната. но најчесто тоа е надлежност на органите. Членот има право на жалбена постапка. Но. според облиците на престанувањето на членството. Членот се екскомуницира од политичката партија поради истовремено членување во друга. доминантните тенденции во нив укажуваат дека тие повеќе инклинираат кон затворени системи со извесен степен на централизација на односите во нив. Во одделни партии е применет институтот самоисклучување. Тоа значи дека. со особено нагласена улога на раководствата во нив. вистинската еднаквост и рамноправност. Тоа се чини во случаите на природно (смрт) заминување на човекот или кога организацијата не се согласува со дејствувањето на членот. Понудената евиденција укажува дека политичките партии во Македонија. Сепак. идеолошка и да зависат од нивото на политичката 305 . познаваат голем број можности. Како облик на дифренцијација е и констатирањето на престанокот на членството.

па и наспроти ставовите запишани во официјалните документи. жени и сл). работилници за водење изборна кампања и избори. Каква ќе биде организацијата на политичките партии зависи од природата на партијата. вистинскиот политички живот често се одвива покрај. декларациите итн. Во нив го вбројуваат и нивото на политичкото образование. Определени индикатори упатуваат на присуството и отсуството на активности.). Автономијата се сведува на задолжителното предлагање на функционерите од пониските нивоа. односно децентрализацијата на политичките партии. зборува за степенот на самостојноста на пониските нивоа во однос на повисоките. моќ и организираност на партијата. 306 . Макар што односот меѓу ниските и повисоките партиски нивоа најчесто е дефиниран во статутите (програмите. И најшироката политичка автономија на пониските партиски нивоа во практиката добива рестриктивно толкување. од бројот на нејзините членови. а најчесто оние за финансиска автономија. Вкупноста на организационите облици и односите кои се воспоставуваат ја чинат организацијата. зборува за нивното отсуство или присуство. Централизацијата. од што зависи и степенот на манипулацијата со него. Сложената организација. големината и сложеноста на организацијата на политичкиот систем. односно политичкиот живот да практикуваат определени облици на политичко образование. Следењето на оваа група фактори е неможно. доминантно присутни во јавниот. што од своја страна. преку семинари. Внатрепертиските односи се детерминирани и од сложеноста на организацијата. Посебен фактор е и развиеноста на критичкиот однос и дистанца во самата партија. од земјата во која партијата дејствува.култура на членството. главно. на давање согласност за нивниот избор. доведува или може да доведе до соодветна централизација. дебати или разни кампови (во земјата и странство) на определени групации во партиите (млади. средби. Тие би можеле да ги скицираме како интерес на одделни политички субјекти. посебно карактерот на врските кои се воспоставуваат внатре во партијата. можност за расправа за одредени прашања. повелбите.

да има обврска да ги извршува одлуките на органите. преку создавањето на атмосфера на тајност. пртеку затвореност на изворите на информации. Таквата состојба укажува на можноста за изразување на тенденции на централизација и центризам во вкупните односи. особено на членови што обавувале високи фунции или биле пратеници. Тој. Тоа ќе го илустрираме низ практиката јавноста да се обезбедува преку соопштенија. Во измината деценија таквите случаеви беа бројни. а ако дејствува спротивно на политиката да му се изрекуваат 307 . Во тој контекст може да се толкува појавата “бегство” од политичката партија. Бидејќи политичките партии во Р. Македонија се затворени системи и не е можен попрецизен увид во вистинските димензии на ширината на внатрепартиската демократија треба да подвлежеме дека индикаторската рамка укажува на некои такви состојби и тенденции. Имено. Евиденцијата укажува дека тие воспоставуваат односи блиски до демократскиот централизам. Таквите манифестации се индикатор за арбитрарноста и централизираноста на внатрепартиските односи во целина. ако основна задача на членот е да ја јакне дисциплината. пак објективно ги засилува процесите на внатрепартиските судири кои доведуваат до делби и раслојувања. на затвореност на сопствените субјекти и во презентирањето на вистината само преку конференции за печат и соопштенија или преку настапи на на шефот или некој друг истакнат член на партијата. правила или правилници. Во тесна врска со внатрепартиските односи е и одговорот на прашањето: каков е односот на политичките партии кон демократскиот централизам? Низ едноставна анализа на статутарните решенија може да се увиди дека: во партиските односи на македонските политички партии демократскиот централизам не е присутен и вграден како explicite став.Структурата на македонските политички партии покажува дека внатре во неа не се поцелосно разработени односите и на органите им се оставени “дискрециони права” материјализирани преку посебни акти. Тоа укажува дека постои степен на централизација на политичките партии.

За евидентираните партиски несогласувања карактеристично е што покрај партискиот кариеризам. во деценијата зад нас. објективно е неопходна цврста организација. се различни. Финансирањето на политичките партии Акционата самостојност на политичките партии е во тесна врска со финансиската. особено е значајно располагањето со пари и тоа од неколку причини: прво. во изминатите десет години. доколку е особено изразена позицијата на централните органи. Во внатрепартиските судири се случуваат битки за прераспределба на моќта и влијанието во нив. со нив се обезбедуваат атрактивни 308 .тоа според наше убедување е само евиденција во прилог на претходното стојалиште. Манифестните облици се постоењето на паралелни раководства или две раководства. присутни се и елементи кои укажуваат на потпреноста на организацијата на одредни центри вон државата. Моќта на една политичка партија зависи од повеќе фактори. Како позначајни се наведуваат политичката програма. а во тие рамки и на шефот на партијата.дисциплински мерки. Состојбата во статутарните решенија и особено во политичкото однесување на новите политички субјекти укажува дека тие применуваат мерки со кои се дисциплинираат членовите и се обезбедува идејно и акционо единство. При тоа. При прераспределбата на општествената моќ во земјата. доколку е доминантно мислењето на повисоките органи за кадровските решенија во основните и други облици на организирање. се профилираа во организации со добри и стабилни потпори со чија помош можат да ја менуваат гравитационата сила. а линиите на расцеп во партиските редови. атрактивноста на политичките лидери и богатството со кое располага. или со еден збор. Тие. доколку одлуките на нижите органи ги потврдуваат повисоките.

второ. од доброволни месечни прилози. Во врска со начинот на финансирањето на политичките партии постојат повеќе искуства. од сопствена активност. легати и друг вид спонзорство организирање на културно-забавни и спортски манифестации. може да се истакне дека во профилот на политичките партии во Македонија има услови поединци и организации од други земји да бидат учесници во финансирањето и да покренуваат одредени иницијативи во политичките партии. б) финансирање по принцип на донаторство (спонзорирање). Оттаму. како и квалитетен маркетинг и успешна пропаганда. несомнено. атрактивни програми. како и од профит од претпријатијата што ги формираат согласно позитивните прописи. доброволни прилози. Овде се отвора прашањето: како се третира уплататата на членовите на партиите кои имаат организациони единици во странство? Како се третираат сознанијата и искуствата дека иселениците. трето истакнати и потврдени стручњаци. Партиите не можат да се финансираат од странство. туку партиска обврска.лидери. средства и придонеси од правни и физички лица. Набљудувани од аспект на начинот на финансирање македонските политички партии имаат недоволно изграден систем. Политичките партии во Македонија во однос на посебно во изворите на нивното финансирање ги наведуваат следните: членарината. прилози од членови. а и партиските организации собираат средства за водењето на политичка кампања на определена политичка партија во Република Македонија. донации. Но тие не се израз на добра волја. Комплексот на овие прашања. Тие објективно добиваат пари од странство. Тие можат да се сведат на неколку: а) финансирање од државата. влијае на остварувањето на целта на политичката партија освојувањето на власта. в) со помош на членарина и г) облик на комбинација од претходно наведеното. Таквата состојба не обезбедува доволна евиденција за градење на тврдења за богати и сиромашни 309 .

пред с¯. како ја водат пропагандата и кои средства на пропаганда ги користат. само го докопмплетира ставот дека тоа се организации со нагласени авторитарни односи. бројот на вработени и сл. како и оние (кои се од понов датум) што учествуваат во власта. Тоа е последица.. Тој може да е демократски или авторитарен. а демократскиот централизам и идејно-политичката диференцијација што се гледа од изрекувањето мерки за непослушните членови. ќе констатираме дека политичките партии кои настанаа како продолженија на општественополитичките организации. се строги и затворени системи со пренагласена улога на шефот на партијата и централните органи. пред с¯. Доколку се погледне како одредни политички партии го решаваат просторното прашање. внатре во партиската структура се уште е недоволно застапен и развиен. правото на формирање фракции. доколку го има. но и во фактот што политичките партии се конституираат како “лостови“ со чија помош се јуриша на власта. правата на членовите. Можеби е упатно причините за таквите состојби да се бараат. со каков имот располагаат. начинот на исклучувањето. Карактерот на односите во политичката партија се утврдува преку низа индикатори како што се отвореноста за прием. Политичките партии во Македонија во целина гледано. дали издаваат списание (партиски печат). вистинското учество во кадровската селекција и односот кон други организации. Но. спаѓаат во групата на побогатите партии. одредени индикатори упатуваат на тоа. според погоре изнесените индикатори.партии. Понудената анализа укажува и на тоа дека плуралитетот на идеите. на социјалните групи кои ја поддржуваат таквата политичка опција (но има и други причини). ** * Внатрешните односи во политичката партија се амалгам за нејзиниот карактер. во неискуството и непознавањето на организацискиот проблем на политичката партија. во годините по 310 . И организациониот модел упатува на констатација дека политичките партии во Македонија.

постојан конфликт меѓу пониските и повисоките органи. појава на “општински случаи“. Можат да се идентификуваат неколку глобални модели: а) модел на менаџерска структура.основањето се во процес на дефинирање на сопствениот идентитет. односно комбиниран модел. односно. е модел кој ги обединува елелементите од претходните три. или формирање на нови политички организации. Во првиот доминираат раководно управните структури. Таквите организации ги карактеризира отсуство на политички живот. но и за тоа дека тие се организации со недоволно јасно 311 . за отсуството на толеранцијата и дијалогот како претпоставка за дејствување на организираниот субјект. в) модел на отворена демократска трибина и г) “коктел# модел. б) модел на класична структура. всушност. креативните и активистички позиции на поединецот. во основа. При анализата на организациониот модел на политичките партии треба секогаш да се има предвид тврдењето на Михелс според кое со “јакнењето на организацијата престанува демократијата“ (Michels. со јакнењето на олигархиските и централистичките тенденции во организацијата се намалуваат. дело стр. цит. Кај политичките партии во Република Македонија присутни се сите решенија. Во третиот модел е политичка структура која се изразува на прифаќање на поедницот без посебни обврски кон структурата и последниот. Тоа се индикатори кои укажуваат дека политичкиот живот во политичките партии е слаб. Понудената организациона структура на политичките партии во Република Македонија (набљудувана низ организационите модели понудени во статутарните решенија). се работи за релативно цврсти организации. Во вториот егзистира организациона шема со хиерархија и положба на членот. 21). а некаде и незабележителен. Таквите состојби укажуваат на нестабилноста на организационите модели на политичките партии. Но доминантен е класичниот модел. потврдува дека. односно појави на селење на поедници (посебно од потесното раководоство) во други партии.

а во последно време и во Куманово околу кадровските решенија. туку и до појава на персонализација. Таквите состоjби би можеле да се доведат во врска со пренагласената персонализираност на претседателската функција. Битола. Најзабележителни се во ВМРОДПМНЕ. таа се повеќе се профилира како лидерска политичка партија.изграден идеолошки концепт. ** * Врз основа на досегашното излагање можеме да констатираме дека: а) организацискиот модел на сите партии во Македонија е нормативно (статутарно) утврден и тоа на релативно сличен начин. Прилеп. забележливи беа превирањата во комитетите во Штип. Охрид. б) партиите се. Имено. Во организационата структура на политичките партии во изминатите десет години се забележуваат определени трансформации. што. кои имаат „апсолутна власт“ и ги доведуваат овие органи во зависна позиција. Положбата. Персонализацијата на партијата е добра почва за реинкарнација на култот на водачот. со изразена улога на водството и 312 . Кичево. особено на централните пргани. Имено. главно. со елементи на менаџерска структура. Претседателот на оваа политичкa партија е орган во чија надлежност се работите кои со статутарните акти не се во надлежност на другите органи. Струмица. Можеби тука се наоѓа една од причините за забележителните разидувања во одделни комитети. Гевгелија. Таквите случувања се и резултат на недоволната автономност на организационите облици на ВМРО-ДПМНЕ во однос на повисоките. Имено во изминатите десетина години. функциите и начинот на конституирањето на партиските органи имаат обележја на структура која има особено издиференцирана улога на инокосните носители на функциите. несомнено се манифестира кон идентификација на политичката партија со определни персоналитети. од затворен и кадровски тип. Таквата положба овозможи во оваа политичка организација да се врши не само концентрација на политичките функции.

а исто толку се слаби и комуникациите со симпатизерите и јавноста. г) во партискиот механизам. в) внатрепартискиот живот кај нас е релативно слаб.со мошне мала улога на членството. главно. 313 . оформување на партиски платформи. стратегии итн.образование и оспособување на членството и активистите. меѓународна соработка. недостигаат некои редовни и вообичаени функции .

појдовните позиции и визиите за изградбата на земјата. тие се определуваат за начелата на либералната демократија. Таквата позиција беше израз на потребата да се изрази јасен став кон периодот кој. едноставно како политички програми. Тие се дефинираат како програмски документи. ПРОГРАМСКИТЕ СПЕЦИФИЧНОСТИ НА ПОЛИТИЧКИТЕ ПАРТИИ Елементи на програмската структура на политичките партии во Република Македонија Конституирањето на мноштвото политички партии во Република Македонија. резолуции или. но и во општествената комуникација се нарекува со поимот транзиција. односно за начинот на уредувањето на општествените односи во 314 . Токму поради тоа како што укажавме во една наша претходна студија (Социјален и политички профил на политичките партии во Македонија). Нивната содржина би требало да ги опфати основните преокупации. На почетокот на плураизацијата на Земјата. за организацијата на државната власт. за начинот на уредувањето на политичките и економските односи. луѓето и капиталот. во изминатата деценија е проследено со донесување на основачките акти. манифести. односно против што се. особено во периодот до целосното осамостојување на Република Македонија како независна држава. идеите. за слобода на претприемништвото.IV. Но во овој период беа присутни и залагањата за положбата на Република Македонија во составот на бившата федерација. приватна сопственост. со залагање за развој на човековите слободи и права. политичките партии изразуваа ставови со кои се изјаснуваат за што не се. за слободно движење на стоките. во науката. за правна држава и слични залагања околу основната вредносна матрица на општествениот развиток.

3. за плурализација на општестевните односи и слични залагања... Obrazovanie. urdev Politi~ka Pa rtija VMRODPMNE SDSM PDP RSM-LP MDSM SPM SJ PCER MAAK MNP DHPM LD SDPM RZPM DS-PZ RP da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da Da da da da Da da Da da Da da da da da Da da Во Прегледот бр. Infomirawe. Socijalna za{t Ekonomski........ Kultuura ra Iseleni{tvo i{to Nadvore{na. Од понудената дистрибуција може да се воочи дека 315 .. Odn. односно ПДП. u reduv Op{testveno. е прикажана дистрибуцијата на тематската фреквенција кај политичките партии што учествуваа на првите повеќепартиски избори... da da da da da da da da Ekolologija da da @ena i semejtv Populaaciona. da da da da da da da Da Da Da Da Da Da Da Da Evropa i dr... Притоа. Bezbednost i . Verska polit.1 Pregled na pra{awa (temi) vo programite na politi~kite partii vo 1990 godina da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da Me|unar. НДП. Преглед бр. ПДПА и ДПА кои се залагаа за колективен шеф на државата)....1. 3. речиси и да не постои политички субјект кој не се изјаснува за тоа дека земјата треба да е уредена како унитарна држава со инокосен шеф на државата (освен залагањата на политичките групации на граѓаните од албанско етничко потекло.. .земјата.

2 Pregled na pra{awa (temi) vo programite na politi~kite partii vo 1994 i 1995 godina Evropa i dr. екологијата... Ekonomski.. Ekolologija @ena i semej Populaaci. Socijalna. главно. областите што понепосредно можат да се дефинираат во докумените што ќе бидат основа за дефинирање на државната политика.. На изборите во 1994 година појавија определен број на субјекти кои учествуваа на изборите..политичките партии... отколку документи со кои ќе се дефинира што се може. Диференцијациите настануваат во однос на прашањата поврзани со семејството. Најголемиот дел од нив јавно не ги обелоденија изборните документи. 3.... Me|unarod. односно. меѓународните односи... Во 1990 година политичките партии... polt Infomirawe da da da da da Obrazovanie da da da da Verska pol. da da da da Kultuura da da Da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da da Iseleni{tvo Nadvore{na. Врз основа на јавно достапните докумети објавни во 1994 и 1995 година може да се оцени дека ја имаа следната дистибуција: Преглед бр. Политичките програми од овој период повеќе личат на документи во кои се соопштува што се сака. посебно прашањата на политичкиот систем и економските односи. Bezbednost. главно.. Politi~ka Partija SDSM LP SPM PDP DPM VMRODPMNE DP NDP da da da da da da da da da da da da da da da da . се определуваат за прашањата од областа на развојот на општествените односи. . беа определени да се дистанцираат од комунистичката парадигма и се определуваа за либаралниот концепт на развојот на општествените односи. 316 Op{testv.

Тоа е документ што изобилува со решенија и искуста кои би биле во функција на јакнењето на политичките и општестените односи во Република Македонија. Таквата програмска концепција. Значително порадикализиран концепт се среќава во програмските ориентации на НДП која наспроти доминантните политички сили во земјата се определува за идејата за двонационална држава.MAAK da da da da Врз основа на понудената дистрибуција можеме да констатираме дека бројот на прашањата за кои се определуваат политичките партии во Република Македонија во 1994 година значително е помал во однос на 1990 година. Изборите од 1994 година ја афирмираа и во практика ја потврдија вредноста на предизборната коалиција. повеќе или помалку. беше претпоставка за концентрацијата на политичката поддршка на бирачите на коалицијата "Сојуз за Македонија#. Определен број на политички партии во овој изборен циклус настапија со истакнување на политички иницијативи далеку од целосна политичка програма. Општа оценка е дека политичките партии и во 1994 година се определуваат за релативно воопштен пристап. во годините што следуваат. интересно е што доминантните политички субјекти. на македонскиот и "албанскиот# народ. Исклучок од тоа е Демократската партија која на бирачите им понуди детализирана програма која. Групирањето на политичките сили. се темелат 317 . би значела и соодветна владина програма. На планот на програмската профилација. ќе се пренесува и кон определени новонастанати политички субјекти. за дводомно собрание и за одлучување по прашањата од витален интерес врз принципот на консензус. главно. Притоа треба да се напомене дека бројот на политичките партии што не учествуваа во практицирањето на власта во изминатите четири години се јавуваат со програмските концепти од почетокот на политичката плуралиазција и редефинирање на некои од стојалиштата сврзани со положбата на земјата во поранешната федерација. всушност.

с¢ уште. Првиот обилуваше со понуда на решенија за сите прашања. специфичност на политичките проекти во 1998 година би можеле да ги поделилме на две групи: а) проект на континуитетот и б) проект на полиитчка обнова. кои би можеле да ги определиме како: а)концепт за целосна визија и б) проектна задача. се замислен проект за развојот на Република Македонија. Таков е случајот со изборната коалиција "Сојуз за Македонија# и можеби тука треба да се бара една од причините за распадот на оваа изборна колиција. целокупниот процес на кампања за всушност. Во овој контекст се значајни и две проекции претставени од коалицијата на Либерално-демократската и Демоктратската партија на Македонија како и проектанта понуда на Демократската алтернатива. Имено. Работата на Владата беше под силна критика на опозиционите партии. Во 1996 година се одржаа локалните избори за ибор на градоначалници и членови на совети на единиците на локалната самоуправа. Првиот беше застапуван во политичките проекции на дотогашната доминантна политичка опција. претставена од СДСМ и во вториот се политичките проекции на ВМРО-ДПМНЕ. додека локалните проблеми како да беа потиснати на втор план. Тие својата политичка промоција ја насочуваат кон главните општестевни процеси во Земјата. Програмските документи од овој период се дефинираат на определени програмски декларации или избор на прашања како општ ориентир на политичката парија. Специфично е што во програмските шеми и во водењето на политичката кампања доминираа темите специфични за парламентарните избори. беше оптоварен со општи. национални прашања. Во1998 година политичките партии што учествуваа на изборите се појавија со релативно заокружени проекти за политичкиот и економскиот развој на Република Македонија. но и на политичките групации од самата влада. повеќе или помалку. отколку конзистентна програмска ориентација. а 318 . Но тие. И не само тоа.врз постулатите дефинирани во оснивачките програмски ориентации.

. Verska politika Kultuura Iseleni{tvo Nadvore{na politi Bezbednost i armija Socijalna za{tita Ekonomski ureduva Op{testveno urdev Politi~ka Partija VMRODPMNE SDSM DA LDP da da da da da da da da da da da da da da da da da da да да da da да da да да da да да da да да da da da da да да да да да 319 да .113). Документот на оваа политчка организација. А него (посткомунизмот) го определуваат "како еден систем на перманентна социо-економска криза#.. според структурата на понудата. осиромашени слоеви во Република Македонија. 1999. 3. Тој предзвика разочарувања кај мноштвото. временски периоди.. Infomirawe Obrazovana polit. беше нешто поразлично во периодот на посткомунизмот. затвореноста и вообразеноста на партијата#. со декларирањето на одговорноста. 113). стр. односно програмски содржини што нудат "историски скокови#. За програмската структура на политичките субјекти.. во "царството на изобилството#.Н. Нивната зачинетост со квантификации. стр. од особено значење е промоцијата на документи со "решенија за сите прилики#.3 Pregled na pra{awa (temi) vo programite na politi~kite partii vo 1998 i 1999 godina Me|unarodni odn Evropa i dr integr. која "му се наметна на македонскиот граѓанин и избирач со својата целокупна тежина# (Ружин. (Исто. а особено кај средните слоеви "кон СДСМ произлегуваа од финансиските афери. Преглед бр.. од "царството на бедата#. главно. Ekolologija @ena i semejstvo Populaaciona pol. еден дел од гарѓанството да ја изрази значајната поддршка на овие политички субјекти. Разочарувањата кај работничките.вториот беше проект за “убавата иднина#. објективно влијаеа.

14. 3. Политика спрема семејството и жената.Политика кон медиумите. Економско уредување. односно имаа недоволно влијание во реализирањето на државаната власт. ќе прикажеме дел од програмските специфичности на определен број политички партии што на еден учествуваа во политичките процеси во измината деценија. утврдивме модел со следните основни теми: 1. 7. Поаѓајќи од таквите претпоставки. 6.Политички систем. Овде се прикажани дел од програмските содржини. 12. 8. Еколошка политика. нудат поцелосни проекти за политичкиот и економскиот развиток на Република Македонија. кои повеќе или помалку. кои фо форма на изборни и други документи беа достапни до јавноста. Надворешна политика. 4. Во продолжение ќе укажеме на дел од програмските ориентации. Верска политика. 5. Аспекти од програмските документи на политичките партии Во продолжение. Одност кон другите асоцијации 15. 11. 13. Политиката спрема дијаспората. Меѓунационални односи.Културна политика. 9. Приказот е извршен само на определен број на политички партии за кои авторот имаше интегрални текстови од програмските документи. Во 320 . 2. Безбедност и армија. Образовна политика. а единица на содржината ја одредивме темата. Социјална политика. го илустрираат општиот програмски профил. 10.VMRODP MNK да да да да да да да да да да да да да да да да да Понудената дистрибуција укажува дека политичките субјекти што не учествуваа. Самата анализа на партиските програми бара еластичен методолошки пристап. Популациона политика. Овој приказ н£ овозможува да согледаме некои од активностите што постануваа секојденвие во политичкото однесување. Во анализирањето на партиските програми како единица на анализа на содржината е партиската програма.

и тоа а) како општа определба дака тие се темелни вредности на државното уредување (ДП). се реафирмирани политичките ставови присутни во документите од изминатите години. од причина што кај мнозинството субјекти. во основа.1. 1. еманципација на оние кои заостануваат во развојот и слични залагања. Во програмските документи се изнесени и залагања за слобода на вероисповест. за почитувањето на топонимијата (ПДП).2. Politi~ko ureduvawe 1. Третата група залагања се однесуваат на потребата од почитувањето на начелото на еднаквост на граѓаните (СПМ и НДП). 1. национално определување. ДП) како и за донесување на Закон за омбудсман (СДСМ).неа не се прикажани изборните документи на политичките партии што учествуваа на парламентарните избори во 1998 година. Втората група залагања се за уставни гаранции (ДПМ) и соодветна законска заштита со примена на меѓународните акти (СПМ. Човековите слободи и права Проблемот на човековите права и слободи се третира низ неколку групи залагања. Демократијата и институциите на политичкиот систем Политичките поартии во Македонија изразуваат ставови за потребата од а) решавање на проблемите во институции и за транспарентност во работата на институциите изразена како залож321 . б) залагање за разграничување на надлежностите на државата во оваа област (ДП и ДПМ). односно народите (НДП. во зависност од партиската припадност (ВМРО-ДПМНЕ). Во оваа група го вклучивме и прашањето за јазикот. Во тој контекст се залагањата за човековите слободи и права да се на повисоко ниво од европските стандарди (НДП). а во таа насока и противењето на воведувањето на систем на квоти (ДП) и постоењето на двоен аршин во судските постапки кон граѓаните. Имено ПДП и НДП зборуваат за рамноправност на јазиците на националните колективитети (ПДП).

в) за реа322 . Интересни се залагањата за утврдување на критериумот лојалност на граѓанинот во зависност од тоа колку ќе ги почитува уставните одредби (ДП). в) за конзистентен правен систем (СПМ) и г) за деполитизација на судските. 1. 1. ВМРО-ДПМНЕ е за развој на демократијата. б) против антимакедонизмот (МААК) и в) за организирано решавање на проблемите на Македонците со исламска вероисповест (ВМРО-ДПМНЕ).Makedonija kako tema Во програмските документи Македонија се третира а) против поделбата на суверенитетот на Македонија (ДП) и неделивоста на Македонија (МААК). б) за ефикасна извршна власт (СПМ). отворање на досијеата и нивно уништување. Албанците и другите национални групи што живеат во неа (НДП). за индивидуата да се ослободи од стравот од репресија и полициска тортура.2. Посебна група на залагања се оние на НДП за дефинирање на на Македонија "како демократска и суверена држава на граѓаните. еднаквите народи . ПДП и НДП).Парламентот и неговиот развој Во врска со парламентарниот развој присутни се заложбите а) за класичен (ДП) парламентарен систем (ДПМ). б) за ефикасен и одговорен парламент и одговорнни пратеници (СДСМ). Правната држава Неколку политички партии непосредно се изјаснуваат за потребата од изградба на правната држава и тоа како залагања за а) оптимална (ДП) поделба на власта (ЛП.Македонците. истражните и административните органи (НДП). 1.4.ба за отвореност за јавна критика (СДСМ) односно за враќање на моралот во вршењето на функциите на власта (ДП) и во таа смисла за соодветно регулирање на односите со цел да се надмине арбитрерноста во остварувањето на правата на граѓаните (ЛП). односно за начелото на правна држава (ДПМ). да се стави точка на полициските досијеа на политичките неистомисленици.3.1.

СДСМ). СПМ) и за јасно разграничување на надлежностите меѓу локалната самоупрва и органите на власта (СПМ).7. ПДП) и д) положбата на актите на Уставниот суд во заштитата на уставноста и законитоста (ДП).фирмација на собраниските механизми за контрола над работата на државните органи. рационална и стручна управа која ќе е одговорна за трошењето на буџетските средства (СПМ). Локалната самоуправа Залагањата за локалната самоуправа можат да се групираат како залагања за донесување на Закон за локална самоуправа согласно Европската повелба за локална самоуправа (СДСМ. г) за реформа на собраниските служби (СПМ). ДП. в) нормативно доконституирање на независноста (ЛП и ДП). 1. комуникацијата и образовните потреби на 323 . в) за почитување на принципот на двостепеност во одлучувањето на управата (ЛП) и в) закон за целосна реформа на владата (СДСМ) или на одделни минестерства (ДП).СПМ и СДСМ). Судството Проблемот на судството и судскиот систем се изразени како залагања за зокружување на нормативната дејност со а) нови решенија во областа на материјално. 1.процесното право (ДП). д) за дефинирање на функцијата Претседател на Собранието (ДП). г) деполитизација на судовите (НДП. Управата Во вој дел залагањата на политичките партии би можеле да се групираат како општи залагања за а) деполитизирана (НДП) ефикасна.6. ЛП. б) разрешувањето на статусот на судиите во врска со нивната положба избор и разрешување (ДП. каде што "важните национални прашања треба да се решат со консензус (НДП). Втората група прашања и определби се однесуваат на употребата на јазиците. ѓ) за дефинирање на функцијата Претседател на Републиката (ДП) и е) за “моделот на парламентарен систем". б) реформа на државната управа од страна на експерти (ЛП).5. 1.

Положбата на младите Проблемот на младината непосредно е третиран как