You are on page 1of 15

Seminarski rad iz predmeta Informatika i informatike tehnologije

Naslov rada:

Elektroniko poslovanje pojam, nastanak, razvoj i modeli

www.BesplatniSeminarskiRadovi.com

Sadraj: 1) U !" # $%S&%$%' I (%) !* E+E'&(!$I,'!.!S+! %$*% /) E+E'&(!$I,'! .!S+! %$*E .!*%0
2.1. PRIMJENA E E!"R#NI$!#% P#S #&ANJA 2.1.1. %lo'alna in(rastr)kt)ra 2.1.2. +o'avl,a-i 2.1.3. !)pci 2.1.*. Posrednici 2. 3. 3. *. *. *. *. ..

1) 0!"E+I E+E'&(!$I,'!- .!S+! %$*%

3.1. M#+E I E E!"R#NI$!#% P#S #&ANJA PREMA !RI"ERIJ/ S/+I#NI!A 0S/BJE!A"A1 / E E!"#RNI$!#M P#S #&ANJ/ .. 3.1.1. Model poslovan,a tvrtke s kra,n,im potro2a-ima .. 3.1.2. Model elektroni-ko3 poslovan,a me4) tvrtkama .. 3.1.3. Model elektroni-ko3 poslovan,a ) ko,em posl),) po,edinci me4)so'no .. 3.1.*. Model elektroni-ko3 poslovan,a ) ko,em) se dr5ava i tvrtke i6 ,avno3 sektora ,avl,a,) kao pon)4a-i a privatne tvrtke kao k)pci 7. 3.2 M#+E I E E!"R#NI$!#% P#S #&ANJA PREMA !RI"ERIJ/ PRIR#+E #BA& JENI8 P#S #&A 7. 3.2.1. Model elektroni-ke proda,e vlastiti9 ro'a i )sl)3a 7. 3.2.2. Model elektroni-ko3 tr3ovan,a 7. 3.2.3. Model elektroni-ko3 marketin3a :. 3.2.*. Model elektroni-ke 6a'ave i rekreaci,e ;.

2) E+E'&(!$I,'! 3%$'%(S& ! I !$+I$E 4I$%$5I*S'E &(%$S%'5I*E


*.1. E E!"R#NI$!# BAN!ARS"&# *.2. #N INE =INAN>IJS!E "RANSA!>IJE *.2.1. #nline pla?an,e i naplata *.2.2. #nline k)povan,e *.2.3. #nline investiran,e 0elektroni-ko tr3ovan,e kapitalom1

1<. 1<. 11. 11. 11. 11. 12. 13.

6) )%'+*U,%' +iterat7ra

1) UVOD - NASTANAK I RAZVOJ ELEKTRONIKOG POSLOVANJA


Ra6vo,) elektroni-ko3 poslovan,a pret9odio ,e nastanak Interneta 'e6 ko,e3 ne 'ismo mo3li 3ovoriti o elektroni-kom poslovan,). Internet ,e nastao ) SA+@) no ) E)ropi se po,avl,),e ) ranim 7<@im 3odinama 2<. stol,e?a. +evedeseti9 3odina ) n,e3ov) mre5) se pove6),e vi2e od mili,)n ve?i9 ra-)nala dil,em svi,eta te se sve vi2e ra6vi,a svi,est o n,e3ovo, va5nosti. Internet posta,e na,ve?e sv,etsko tr5i2te na ko,em se tr3),e ro'omA )sl)3amaA kapitalomA radom i in(ormaci,ama. 1;;.. 3odine po-in,) se ,avl,ati prva poslovna we' m,esta -i,a ,e osnovna svr9a 'ila poticati o'avl,an,e poslovni9 transakci,a p)tem InternetaA na dal,in) i 'e6 oso'ni9 kontakata me4) s)dionicima ) poslovima na neko, (i6i-ko, lokaci,iA kao ) sl)-a,) tradicionalno3 poslovan,a. /sp,esi poslovni9 we' m,esta doveli s) do stvaran,a novo3 koncepta poslovan,aA t,. koncepta elektroni-ko3 poslovan,a. / po-etk) se on ostvarivao samo ) o'lik) elektroni-ko3 katalo3a 3d,e s) tvrtke o',avl,ivale in(ormaci,e o proi6vodima i )sl)3ama ko,e s) n)dile potro2a-ima. S vremenom s) po-eli dodavati 'ro,ne nove )sl)3e kao 2to s) mo3)?nost ,ednostavno3 pretra5ivan,a pon)de 0navi3aci,a po we' m,est)1A do3ovaran,a )v,eta k)pn,e i ispor)keA nar)-ivan,a proi6voda ili )sl)3aA elektroni-ko3 pla?an,a te ispor)ke do'ara ko,e ,e mo3)?e di3itali6irati 03la6'aA i3reA kn,i3eA video 6apisA ra-)nalni so(tverABA1. Porastom 'ro,a poslovni9 we' m,esta ra6vi,a,) se internetska 0elektroni-ka1 tr5i2ta na ko,ima vlada sve ve?a konk)renci,a me4) tvrtkama ko,e se p)tem svo,i9 we' m,esta )kl,)-),) ) tr5i2ne tokove. /kratko opisan ra6vo, elektroni-ko3 poslovan,a odvi,ao se vrlo velikom 'r6inomA to-ni,e man,e od ,edno3 desetl,e?a. Elektroni-ko poslovan,e ,e do5iv,elo velik) pop)larnost. Pove?avao se 'ro, tvrtki ko,e s) svo,e poslovan,e 6asnivale na kori2ten,) internetske te9nolo3i,e. &ri,ednost ti9 kompani,a ,e na3lo rasla ali i 'ro, kli,enata 0pove?avalo se pov,eren,e ,avnosti o takvom poslovan,)1. /'r6o ,e do2lo i do prvi9 pote2ko?a ) elektroni-kom poslovan,). Mno3e tvrtke s) )2le ) elektroni-ko poslovan,e 'e6 do'ro ra6ra4eni9 modela i kli,entima s) n)dili o'e?an,a ko,a nis) mo3li isp)niti. !)pci s) postali ne6adovol,ni i os,e?ali se prevarenimaA a pov,eren,e ) elektroni-ko poslovan,e ,e na3lo opalo. Mno3e kompani,e s) propaleA a preko 3<< <<< l,)di s) ostali 'e6 posla. "o ,e na,avl,eno kao kra, il)6i,e ko,) ,e n)dio koncept elektroni-ko3 poslovan,a. No to se ni,e do3odiloA i6 po3re2aka s) i6v)-ene po)ke i lekci,e ko,e se vi2e ne smi,) ponoviti. "vrtke ko,e s) opstale prion)le s) anali6i svo,i9 post)paka i temel,ito s) ra6radile svo,e nove poslovne modele. #d tada elekroni-ko poslovan,e 'il,e5i )spi,e9eA a ono se mora voditi ) sklad) s op?im ekonomskim 6akonitostima. $a razvitak elektronikog poslovanja 7 87d79nosti 9e pozitivno 7tje:ati razni pro:esi kao ;to s7: "e9nolo2ki ra6vo, %lo'ali6aci,a Ekonomski ra6vo, #d3ovornost 6a dr)2tveno@ekonomski ra6vo,

2) ELEKTRONIKO POSLOVANJE POJAM


Elektroni-ko poslovan,e C en3l. e@')siness Elektroni-ko poslovan,e podra6)mi,eva s)vremeni o'lik or3ani6aci,e poslovan,a ko,i ovisi o prim,eni in(ormati-ke i internetske te9nolo3i,e te potpori in(ormaci,ski9 s)stava. #no predstavl,a na,s)vremeni,i o'lik or3ani6aci,e poslovan,a ko,em) te5i svaka tvrtka ko,a si 5eli osi3)rati 2to 'ol,) po6ici,) na tr5i2t) te osi3)rati konk)rentsk) prednost. RAD #DI DB#% !#JI8 +ANAENJE "&R"!E S&E &IEE !#RIS"E E E!"R#NI$!# P#S #&ANJEF te5n,a 6a 2to 'ol,im iskori2ten,em svi9 raspolo5ivi9 res)rsaA a naro-ito in(ormaci,a nasto,an,e da se ostvari 2to 'ol,a tr5i2na po6ici,a i konk)rentska prednost 5el,a 6a ostvaren,em 2to ve?e3 pro(ita 'ol,i radni )v,eti radnika te5n,a 6a odr5avan,em koraka s te9nolo2kim ra6vitkom 2.1. PRIMJENA ELEKTRONIKOG POSLOVANJA Elektroni-ko poslovan,e prakticira,) pod)6e?a -i,a ,e osnovna nakana )napri,editi poslovan,e i ostvariti 2to 'ol,e poslovne re6)ltate. !ra,n,i cil, takvo3 poslovan,a ,e maksimali6aci,a 6aradeA odnosno pro(ita pod)6e?a ko,i ta, koncept prim,en,),e. !snovni elementi okr7enja tvrtke koja primjenj7je elektroniko poslovanje s7: 11 3lo'alna in(rastr)kt)ra 21 ve6e s do'avl,a-ima 31 ve6e s k)pcima *1 ve6e s posrednicima

% #BA NA IN=RAS"R/!"/RA

+#BA& JA$I

/PRA& JANJE "&R"!#M

P#SRE+NI>I

!/P>I

Slika 1. #kr)5en,e tvrtke ) )v,etima elektroni-ko3 poslovan,a 0Mladen &ar3aA !atarina G)rko i ostaliA 2<<7.1 2.1.1. Globalna n!"a#$"%&$%"a %lo'alna in(rastr)kt)ra okr)5en,a tvrtke ko,a prim,en,),e koncept elektroni-ko3 poslovan,a o')9va?a sl,ede?e elementeF si3)rnosn) in(rastr)kt)r) s)stavi di3italno3 pla?an,a i naplate elektroni-ko 'ankarstvo 6akonska re3)lativa potpor) elektroni-kim tr5i2tima kom)nikaci,sk) in(rastr)kt)r) 3lo'aln) in(ormaci,sk) in(rastr)kt)r) 2.1.2. Doba'l(a) Elektroni-kim poslovan,em se )spostavl,a ve6a tvrtke s n,e6inim do'avl,a-ima i ostalim poslovnim partnerima i toF pronala5en,e i6vora sirovina i materi,ala pronala5en,e novi9 partnerski9 tvrtki i ,a-an,e s)radn,e s posto,e?im tvrtkama )pravl,an,em procesom na'ave )pravl,an,e )la6nim ra-)nima i pla?an,em 2.1.*. K%+, +a 'i ostvarili 2to 'ol,i odnos s k)pcima i korisnicima )sl)3a potre'na ,e 2to kvalitetni,a prim,ena koncepata elektroni-ko3 poslovan,a. "o ,e mo3)?e ostvariti kvalitetnom or3ani6aci,om i proved'omF online marketin3a .

elektroni-ke naplate potra5ivan,a od k)paca pravovremeno3 pr)5an,a online )sl)3a pon)de 6a 6a'avne aktivnosti aktivnosti na elektroni-kim tr5i2tima )pravl,an,a )sl)3ama i proda,om o'av,e2tavan,a o tr5i2tima i prik)pl,an,a in(ormaci,a o k)pcima

2.1.-. Po#"./n , Potre'a 6a posrednicima ) e@poslovan,) se mi,en,a 6a ra6lik) od tradicionalno3 poslovan,a. Posrednici ne pre)6ima,) na se'e od3ovornost ni 6a kvalitet) reali6aci,e nar)d5'i niti 6a naplat) potra5ivan,a od k)paca. Me4)so'ni odnosi i6me4) proi6vo4a-a i posrednika mora,) 'iti de(inirani.

*)MODELI ELEKTRONIKOG POSLOVANJA

/ kratkom ra6do'l,)A od nastanka koncepta elektroni-ko3 poslovan,a 1;;.. 3odine do danas ra6vi,en ,e velik 'ro, poslovni9 modela )temel,eni9 na na-elima e@poslovan,a. "i9 ,e modela ra6vi,eno ,ako p)no sto3a ?emo navesti samo na,va5ni,e modele elektroni-ko3 poslovan,a ko,i s) 3r)pirani prema dva kl,)-na kriteri,aA a to s)F prema kriteri,) s)dionika 0s)',ekata1 ) elektroni-ki o'avl,anim poslovima prema kriteri,) prirode o'avl,eni9 poslova

*.1. MODELI ELEKTRONIKOG POSLOVANJA PREMA KRITERIJU SUDIONIKA 0SU1JEKATA) U ELEKTORNIKOM POSLOVANJU / elektroni-kom poslovan,) mo3) s)d,elovati tri tipa s)',ekataF tvrtke kra,n,i potro2a-i or3ani dr5avne )prave Na temel,) s)',ekata ko,i mo3) s)d,elovati ) elektroni-kom poslovan,) mo3) se ra6likovati sl,ede?i poslovni modeliF model poslovan,a tvrtke s kra,n,im potro2a-ima model elektroni-ko3 poslovan,a me4) tvrtkama model elektroni-ko3 poslovan,a ) ko,em) posl),) po,edinci me4)so'no

model elektroni-ko3 poslovan,a ) ko,em) se dr5ava i tvrtke i6 ,avno3 sektora ,avl,a,) kao pon)4a-i privatne tvrtke kao k)pci model elektroni-ko3 poslovan,a ) ko,em) se dr5ava i tvrtke i6 ,avno3 sektora ,avl,a,) kao k)pci do'ara i )sl)3a n)4eni9 od strane privatni9 tvrtki *.1.1. Mo/.l +o#lo'an(a $'"$&. # &"a(n( 2 +o$"o3a) 2a en3l. B)siness@to@>)stomerA B2> @ preko svo3 we' m,esta tvrtka ne2to n)di na proda,) (i6i-kim oso'ama. Nemo3)?e ,e predvid,eti reakci,e k)paca. Bro, o'avl,eni9 transakci,a ,e ,ako velik ali ,e vri,ednost po,edina-ni9 transakci,a ,ako mala. *.1.2. Mo/.l .l.&$"on )&o4 +o#lo'an(a 2.5% $'"$&a2a en3l. B)siness@to@B)sinessA B2B @ s)',ekti s) pravne oso'e t,. tvrtke ko,e ima,) o'i,e )lo3e 0n)ditel, i tra5itel,1. "i se poslovi sklapa,) planski ko,i s) ) sklad) s )napri,ed )3ovorenim pravilima i time se pove?ava predvidl,ivost pona2an,a s)dionika. Bro, poslovni9 transakci,a ,e mali ali s) vri,ednosti o'avl,eni9 transakci,a velike. *.1.*. Mo/.l .l.&$"on )&o4 +o#lo'an(a % &o(.2 +o#l%(% +o(./ n, 2.5%#obno en3l. >)stomer@to@>)stomerA >2> @ s)dionici ovakvo3 elektroni-ko3 poslovan,a s) po,edinci t,. (i6i-ke oso'e dok se odre4ene tvrtke ,avl,a,) kao posrednici ko,i n)de in(rastr)kt)rne i aplikaci,ske )sl)3e. Prim,er takvo3 poslovan,a s) elektroni-ke dra5'e. Na takvim elektroni-kim dra5'ama )m,esto stvarne ro'e n)de se i k)p),) in(ormaci,e i6a ko,i9 sto,i ro'a ili )sl)3a. ,)di ko,i 5ele ne2to prodati ili k)piti na a)kci,i mora,) se pri,aviti na a)kci,). !ako 'i se pri,avili na a)kci,) mora,) poslati svo,) adres) elektroni-ke po2te i neke oso'ne podatke. Re3istraci,a ,e )3lavnom 'esplatna. Prodava- pri,avl,),e ro') ko,) 5eli prodati. Pri,ava sadr5i opis artiklaA na,ni5) ci,en)A (oto3ra(i,e artikla te se navode neki komerci,alni )v,eti 0npr. tko ?e snositi tro2kove ispor)ke1. Da o',avl,ivan,e pon)de pon)4a- pla?a sim'oli-n) naknad) i dra5'a tako po-in,e. Ako netko 5eli ne2to k)piti 2al,e svo,) c,enovn) pon)d). S)dionici mo3) pratiti kako te-e dra5'a. Prim,er takve a)kci,e ,e po6nata internetska a)kci,ska k)?a eBaI 0www.e'aI.com1.

Slika 2. Internetska a)kci,ska k)?a eBaI 09ttpFJJwww.e'aI.comA <H.<3.2<<:.1

*.1.-. Mo/.l .l.&$"on )&o4 +o#lo'an(a % &o(.2% #. /"6a'a $'"$&. 7 (a'no4 #.&$o"a (a'l(a(% &ao +on%5a) a +" 'a$n. $'"$&. &ao &%+, en3l. %overment@to@B)sinessA %2B @ ova, model se po,avl,),e kada dr5avne instit)ci,e or3ani6ira,) proda,) do'ara ili kada n)de privatnim tvrtkama koncesi,e 6a )pora') neki9 do'ara ) vlasni2tv) dr5ave. Proda,a se or3ani6ira p)tem ,avni9 nat,e-a,a i dra5'i ko,e se provode na elektroni-ki na-in. *.1.8. Mo/.l .l.&$"on )&o4 +o#lo'an(a % &o(.2% #. /"6a'a $'"$&. 7 (a'no4 #.&$o"a (a'l(a(% &ao &o+, /oba"a %#l%4a n%5.n 9 o/ #$"an. +" 'a$n 9 $'"$& en3l. B)siness@to@%overmentA B2%

@ dr5ava i n,e6ine instit)ci,e s) veliki potro2a-i ro'a i )sl)3a te kako 'i do2li do na,povol,ni,i9 pon)da privatni9 tvrtki or3ani6ira,) ,avne nat,e-a,e p)tem elektroni-ko3 poslovan,a te na ta, na-in )2ted,eti ne2to prora-)nski9 sredstava. *.2 MODELI ELEKTRONIKOG POSLOVANJA PREMA KRITERIJU PRIRODE O1AVLJENI: POSLOVA model elektroni-ke proda,e vlastiti9 ro'a i )sl)3a model elektroni-ko3 tr3ovan,a model elektroni-ko3 marketin3a model elektroni-ke 6a'ave i rekreaci,e

*.2.1. Mo/.l .l.&$"on )&. +"o/a(. 'la#$ $ 9 "oba %#l%4a Ne 6na se to-no tko ,e i kada do2ao na ide,) da se ro'e i )sl)3e proda,) p)tem InternetaA ali 'itno ,e da se ta proda,a preko Interneta odvi,a vi2e od deset 3odina. Model ,e ,ednostavanA on omo3)?ava da 'ilo ko,i korisnik mo5e st)piti ) kontakt s dr)3im korisnikomA ) 'ilo ko,e vri,eme i s 'ilo ko,e3 m,esta. "vrtke s) s9vatile va5nost pon)de svo,i9 proi6voda i )sl)3a p)tem Interneta ,er ?e time 'iti dost)pni ve?em 'ro,) potenci,alni9 k)paca. Prvi ra6vi,eni internetski servisA ko,im ,e omo3)?eno elektroni-ko tr3ovan,eA ,e servis dal,insko3 pri,enosa datoteka. "akvim na-inom poslovan,a do2lo ,e do spo6na,e da se prvo mo3) prodati in(ormaci,e o proi6vod)A a tek onda sam proi6vod. "o ,e re6)ltiralo -in,enicom da se p)tem Interneta mo5e prodati sve i sva2ta. Prvi o'lik proda,e na dal,in) 'ila ,e proda,a meki9 0nemateri,alni91 do'ara 0en3l. So(t %oodsA So(tware1. Prim,er takvi9 do'ra s) sve in(ormaci,e iska6ane ) ra6li-itim o'licima 0tekstA slika i 6v)k1A ra-)nalni pro3ramiA ra-)nalne i video i3re itd. Datim dola6i do proda,e tvrdi9 0materi,alni91 do'ara 0en3l. 8ard %oodsA 8ardware1. Dadn,i ,e ra6vo,ni korak 'ila proda,a )sl)3a ko,e se di,ele na intelekt)alne i d,elatne. Proda,a preko Interneta se mo5e o'aviti )spostavom Ke' m,esta ) vlastito, re5i,i ili postavl,an,em Ke' m,esta )na,ml,ivan,em t)4i9 )sl)3a. *.2.2. Mo/.l .l.&$"on )&o4 $"4o'an(a Internetski pod)6etnik posred),e i6me4) proi6vo4a-a i potro2a-aA n,e3ova ,e 3lavna )lo3a pove6ivan,e pon)de i potra5n,eA olak2ava,)?i proi6vo4a-ima plasman svo,i9 proi6voda a k)pcima pronala5en,e proi6voda ko,i im tre'a,). Posto,e dva modela elektroni-ko3 tr3ovan,aF s (i6i-kim oso'ama 0B2> modelA elektroni-ka maloproda,a1 me4) tvrtkama 0B2B modelA elektroni-ka veleproda,a1 *.2.*. Mo/.l .l.&$"on )&o4 2a"&.$ n4a "vrtka ko,a 5eli 'iti )sp,e2na ) elektroni-kom tr3ovan,) mora osmisliti 2to 'ol,) strate3i,) elektroni-ko3 marketin3a. +a 'i ta strate3i,a 'ila 2to 'ol,e ostvarena mora se )sredoto-iti na kl,)-ne to-keA a to s)F prepo6natl,ivost prom,ena sa5etost sadr5a, dinami-nost Ke' m,esta

(inanci,sko )pravl,an,e 'esplatni )6orci i pri3odne pon)de svi,est o 3lo'alnom karakter) tr5i2ta do3a4an,a )5ivo pronala5en,e tr5i2no3 )to-i2ta promoci,a s)radn,a )pora'a na,s)vremeni,e te9nolo3i,e

LElektroniki marketing 0e@marketin3A online marketin31 ,e na-in ostvarivan,a marketin2ki9 aktivnosti tvrtke )6 inten6ivn) prim,en) in(ormaci,ske i kom)nikaci,ske te9nolo3i,e. L 0Mladen &ar3aA !atarina G)rko i ostaliA In(ormatika ) poslovan,)A Senat Sve)-ili2ta ) Da3re')A 2<<7.1. In(ormaci,ske i kom)nikaci,ske te9nolo3i,e se prim,en,),) pri ostvarivan,) svi9 marketin2ki9 ()nkci,aA a to s)F o'av,e2tavan,e o tr5i2t) istra5ivan,e tr5i2ta ra6vo,na politika proi6voda politika proda,e promid5'a i ,avno o3la2avan,e Oba'(.3$a'an(. o $"6 3$% @ ,e marketin2ka ()nkci,a ko,a se 'avi s)stavnim prik)pl,an,em in(ormaci,a o tr5i2t)A n,e3ovim karakteristikama i 6'ivan,ima. I#$"a6 'an(. $"6 3$a @ ,e sk)p aktivnosti ,e cil,ano prik)pl,an,e in(ormaci,a radi dono2en,a konkretni9 marketin2ki9 i poslovni9 odl)ka. Ra7'o(na +ol $ &a +"o 7'o/a @ sk)p marketin2ki9 aktivnosti )sm,ereni9 planiran,) asortimana proi6voda. Pol $ &a +"o/a(. @ dono2en,e odl)ka ve6ani9 6a i6'or na-ina proda,eA kanala distri')ci,eA na-ina skladi2ten,a ro'e i provo4en,e ra6li-iti9 tr5i2ni9 anali6a. P"o2 /6ba (a'no o4la3a'an(. @ predstavl,an,e novi9 proi6voda ili )sl)3a i pods,e?an,e potro2a-a na stare proi6vode i )sl)3e. Internet ,e 'ol,i na-in o3la2avan,a od televi6i,e i radi,a ,er on istovremeno mo5e sl)5iti 6a svr9e masovno3 ali i po,edina-no3 priop?avan,a. N,e3ovi na,6animl,ivi,i servisi s) Korld Kide Ke' i dostavne liste. *.2.-. Mo/.l .l.&$"on )&. 7aba'. ".&".a, (. Jedna od rast)?i9 i na,pro(ita'ilni,i9 3ospodarski9 d,elatnosti ,e ind)stri,a 6a'ave i rekreaci,e. Mo5e se )o-iti da Internet i KKK ima,) velik) prim,en) ) ind)stri,i 6a'ave ko,a se kasni,e trans(ormira ) ind)stri,) online 6a'ave i rekreaci,e. Na we'@) se danas koristi 2iroka lepe6a mo3)?nosti 6a'ave i rekreaci,e. Internet ,e postao novi distri')ci,ski kanal 6a (ilmoveA 3la6')A kn,i3e te ostale o'like 6a'ave i rekreaci,e. %la6'aA t,. n,e6ina online distri')ci,a i proda,a se o'avl,a preko modi(icirano3 standardno3 internetsko3 servisa a to ,e t6v. MP3 te9nolo3i,a. #na omo3)?ava visok st)pan, sa5iman,a di3italno3 6v)-no3 6apisa )6 istovremeno 6adr5avan,e n,e3ove visoke kvaliteteA te se tako omo3)?ava 'r6A po)6dan i kvalitetan pri,enos 3la6'eni9 i ostali9 6v)-ni9 6apisa preko Interneta. "vrtka Apple >omp)ters ,e )o-ila prednosti ovakvo3 pri,enosa 3la6'e i 6v)-ni9 6apisa te ,e ) 2<<3.3odini

1<

pokren)la vlastiti Internetski servis i")nes 0www.it)nes.com1. #n ,e )'r6o postao na,pos,e?eni,e odredi2te 6a distri')ci,) 3la6'eA video spotovaA "& seri,aA ra-)nalni9 i3ara i sl. Da distri')ci,) 3la6'e i ostali9 6v)-ni9 6apisa ra6vi,en ,e i t6v. P2P 0Peer@to@Peer1 te9nolo3i,a ko,a omo3)?ava korisnicima da st)pe ) i6ravan kontakt s dr)3im korisnicima ali i da 2al,) ,edan dr)3ome ili pre)6ima,) melodi,e ko,e mo3) po9raniti na svo,im ra-)nalima. "vrtka >ost)mer Empowerment ,e 'ila )temel,itel, prvo3 P2P servisa na6vano3 !aDaA 2<<1. 3odine. E@6a'ava i e@rekreaci,a prerasta,) ) 3ospodarski sektor) ko,em se ostvar),) o3romne 6arade.

Slika 3. Internetski servis 6a 6a'av) i rekreaci,) i")nes

-) ELEKTRONIKO 1ANKARSTVO I ONLINE ;INAN<IJSKE TRANSAK<IJE


-.1. ELEKTRONIKO 1ANKARSTVO Po,ava elektroni-ko3 poslovan,a ,e imala ,ak )t,eca, na ra6vo, 'ankarstva.

11

Posto,e -etiri ra6vo,ne ()nkci,e ko,e s) pod )t,eca,em s)vremeni9 te9nolo3i,a )t,ecale na ra6vo, ()nkcionalnosti 'ankarstvaF 1. !a7a - n , (a$ 'a @ mand5ment spo6na,e da ra6vo, te9nolo3i,e ) 'ankarstv) otvara nove perspektive 0pove?ava prod)ktivnost rada 6aposleni9A kvalitet) )sl)3e te se osva,a,) novi kli,enti i tr5i2ta1. 2. !a7a- n$."a&$ 'no#$ @ kli,eti se vi2e ne po6iva,) ) 'ank)A ve? se 'anka dovodi ) n,i9ov) k)?)A )red i sl. 0p)tem Interneta1. "o kli,entima omo3)?ava da dio posla o'avl,a,) sami p)tem te9nolo3i,e ko,) im 'anka stavl,a na raspola3an,e. *.!a7a +."#onal 7a, (a @ online )sl)3e i6me4) kli,enata i 'anke posta,) dominantan o'lik poslovan,aA no 5el,e i potre'e korisnika nis) )vi,ek ) sklad) s )sl)3ama ko,e pr)5a takav na-in 'ankarstva sto3a se ) ovo, (a6i )vi4a potre'a personali6aci,e )sl)3a kako 'i se 6adovol,ile te potre'e. -. !a7a ' "$%al 7a, (a @ s ra6vitkom Iterneta do2lo ,e do ra6vo,a novi9 vrsta 'anaka a to s) t6v. virt)alne 'anke. "o )nosi velike prom,ene ) poslovan,) 'anakaA ali donosi i nepov,eren,e kli,enata kao i stra9 od pri,evare ili pl,a-ke. @i6 ove -etiri (a6e se vidi evol)ci,a i6 taradicionalno3 'ankarstva preko dal,insko3A ) i6ravnoA pa sve do virt)alno3 'ankarstva. Dal( n#&o ban&a"#$'o omo3)?),e o'avla,n,e (inanci,ski9 transakci,a nadal,in)A t,. 'e6 (i6i-ke pris)tnosti 'anke 0pr.'ankomat1. !orisnici se na ra-)nala 'anke pove6),) preko modemske ve6e 6a 2to im 'anka omo3)?ava potre'an so(tver. !valiteta )sl)3e
IDRA&N# BAN!ARS"&# +A JINS!# BAN!ARS"&# "RA+I>I#NA N# BAN!ARS"&# &IR"/A N# BAN!ARS"&#

-.2. ONLINE ;INAN<IJSKE TRANSAK<IJE

&ri,eme

-.2.1. Onl n. +la=an(. na+la$a #nline pal?an,e i naplata mo5e se o'aviti na -etiri na-inaF 11 p)tem de'itni9 i kreditni9 kartica M to ,e na,pop)larni,i i na,prikladni,i o'lik i6vr2avan,a (inanci,ski9 transakci,a ) elektroni-kom poslovan,). 21 elektroni-kim 0di3italnim1 novce M omo3)?),e korisnicima slan,e di3italni9 por)ka ko,e d,el),) kao nalo6i 6a isplat) ili )plat) na 'ankovni ra-)n. 12

31 pomo?) t6v. pametni9 kartica i t6v. elektroni-ki9 nov-anika M omo3)?),e korisnicima po9ran,ivan,e elektroni-ko3 novca ) memori,sko Jprocesorskim -ipovima na samim karticama. Po ()nkcionalnosti sli-no ali ) i6ved'i dosta ra6li-ita te9nolo3i,a online pla?an,a s) elektroni-ki nov-anici. *1 kao mikropla?an,a M pri pla?an,) odre4eni9 naknadaA 6a svak) transakci,) o'avl,en) pomo?) kreditne ili de'itne karticeA mo5e se do3oditi da ,e naknada ve?a od samo3 i6nosaA kada s) ) pitan,) mali i6nosi. +a 'i se i6',e3li 3)'itci e@tr3ovci mo3) k)pcima pon)diti s)stav mikropla?an,a. -.2.2. Onl n. &%+o'an(. Na,pop)larni,i dio elektroni-ko3 poslovan,e ,e online k)povan,e. Je(( Be6osA vlasnik na,ve?e kn,i5are na svi,et) Ama6on.comA ,e osmislio i o5ivio click@on princip elektroni-ko3 nar)-ivan,a. Princip click@on elektroni-ko3 nar)-ivan,a sv)3d,e ,e isti. !)pc) se pre6entira pon)4eni proi6vod a on 3a nar)-),e pritiskom mi2a na ,edn) od ikona to3 proi6voda. Datim se po,avl,),e nar)d5'enica ko,) k)pac mora pop)niti te ,) 2al,e pritiskom mi2a. Nakon to3a m) se na 6aslon) po,avl,),e potvrda o slan,) nar)d5'enice i k)pc) ,edino preosta,e pri-ekati da ro'a sti3ne na odredi2te. -.2.*. Onl n. n'.#$ "an(. 0.l.&$"on )&o $"4o'an(. &a+ $alo2) "r3ovan,e kapitalom se o'avl,a na ')r6i. S po,avom Interneta dola6i do velike prom,ene ')r6e ) )spored'i s konvencionalnom. M,en,a,) se (i6i-ke i ()nkcionalne karakteristike. B)r6e posta,) virt)alne a ne (i6i-ke instit)ci,eA 'rokeri se ne ok)pl,a,) na ,ednom m,est) ve? posl),) i6 svo,i9 )dal,eni9 )redaA kom)nicira,) p)tem ra-)nalne mre5e a )-inci man,e ovise o tradicionalini tr3ova-kim 6nan,ima i sposo'onostima a vi2e o v,e2tini rada s ra-)nalima. / ')r6ovnom poslovan,) dola6i do veliki9 prom,ena ko,e se odra5ava,) ) tri trendaF 1. 'rokeri na ')r6i posl),) prema ')r6ovnim pravilima p)tem elektroni-ko3 poslovan,a 2. komitent i 'roker ne kom)nicira,) vi2e i6ravno ve? p)tem mre5e 3. ')r6e se 3lo'ali6ira,) i posl),) 2* sata na dan +o pove6ivan,a na,ve?i9 sv,etski9 ')r6i p)tem Interneta do2lo ,e 6'o3 potre'e 6a rekonstr)iran,em svetsko3 3ospodarsko3 s)stava i 'ol,im 3ospodaren,em prirodnim i stvorenim 3ospodarskim res)rsima.

8) ZAKLJUAK Elektroni-ko poslovan,e se na3lo ra6vi,a i danas ,e ) 2iroko, )potre'iA kako ,avnosti tako i mno3i9 tvrtki. #no pr)5a 'e6'ro, po3odnosti kao 2to s) 'r6inaA ve?a i kvalitetni,a in(ormiranost o proi6vodimaA dost)pnost svima i 'e6'ro, dr)3i9 prednosti.

13

Elektroni-ko poslovan,eA ko,e se predstavl,a kao na,perspektivni,i o'lik poslovan,a ) ')d)?nostiA ima kao i sve ostalo neke prop)steA me4) ko,ima ,e prvo in(ormaci,ska si3)rnost. Pro'lemi se ,avl,a,) 6'o3 'r6o3 ra6vo,a takvo3 na-ina poslovan,a te se nemo3) prov,eriti svi si3)rnosni aspekti n,i9ove prim,ene. Sve -e2?a ,e po,ava in(ormati-ko3 kriminala ko,i se sl)5i in(ormaci,skom te9nolo3i,om kao sredstvom napada. Posto,e ra6ne vrste kriminalni9 aktivnosti ko,e s) mo3) svrstati ) -etiri osnovne sk)pineF Na+a/ na ".#%"#. $'"$&.-to ,e neovla2teno prist)pan,e in(ormaci,skim re)rsima tvrtkeA t,. n,enom 9ardver) i so(tver) da 'i ostvario nek) korist na ko,) nema pravo ili pro)6ro-io nek) 2tet) ) tvrtci. Na+a/ na +" 'a$no#$ &"a5. /.n$ $.$a @to ,e la5no predstavl,an,eA neovla2teno -itan,e ili kopiran,e t)4i9 podataka pomo?) ko,i9 se mo5e ostvariti neka nepripada,)?a koristA )6rokovan,e 2tete ) tvrtci ili )3ro5avan,e privatnosti identiteta -i,i ,e ot)4io. U4"o6a'an(. /.n$ $.$a 0'(."o/o#$o(no#$ ) +o/a$a&a-do ovi9 pro'lema dola6i kad in(ormaci,e ko,e tvrtka koristi i por)ke ko,e dostavl,a nekom dr)3om 3)'e na po)6danosti i vri,ednosti i 6'o3 to3a posta,) 'eskorisni. O2.$an(. no"2alno4 "a/a +o#lo'an(a-to ,e pro'lem ) ko,em dola6i do sman,en,a kvalitete )sl)3e ko,) 'i tvrtka tre'ala pr)5iti kli,entimaA ,er nemo5e o'avl,ati posao na normalan kvalitetan na-in. %lavni prim,er to3a ,e NN6asipan,eNN posl)5itel,sko3 ra-)nala 0servera1 te tvrtke s p)no 'eskorisni9 por)ka ko,e )6rok),) n,e3ov slomA pa on ni,e ) mo3)?nosti o'avl,an,a svo,e primarne 6ada?e.

+I&E(%&U(%:
1. &ar3a M.A G)rko !.A Panian O.A $eri? &.A Bosil, &)k)2i &.A Sri?a &.A Po53a, O.A Str)3ar I.A Spremi? M.A Pe,i? Bac9 M.A &la9ovi? N.A Jakovi? B.A In(ormatika ) poslovan,)A Senat Sve)-ili2ta ) Da3re')A Da3re'A 2<<7. 2. Rai- !.A Ra-)nalstvo 1A &inkovci 2<<1. 1*

3. www.e'aI.com *. www.it)nes.com

www.BesplatniSeminarskiRadovi.com

1.