2. Σπύρος Σκιαδαρέσης, "Εισαγωγή" στον τόμο: Tρουβαδούροι.

Οι προβηγκιανοί
ποιητές και τραγουδιστές του Μεσαίωνα, Μετάφραση-Σχόλια: Σπύρος Σκιαδαρέσης,
Επιμέλεια: Αλέξης Ζήρας, Αθήνα, εκδ. Πλέθρον, 1982 (ανατ. εκδ. Γαβριηλίδης, χ.χ.), σσ.
16-18, 22-31, 37, 43-44.
Κείμενο
[…]
Σε κάθε εποχή και σε κάθε χώρα, διάφοροι επαγγελματίες αφοσιώθηκαν στην τέχνη
του να διασκεδάζουν τους σύγχρονούς των. Έτσι, η Ρώμη είχε τους joculatores της,
κι ο Μεσαίωνας τους διάφορους σαλτιμπάγκους και θαυματοποιούς του, που
πήγαιναν από πόλη σε πόλη κι από πύργο σε πύργο, όπου εκτελούσαν τα επιδέξια
ακροβατικά τους γυμνάσματα και τα ταχυδακτυλουργικά τους παιχνίδια,
επέδειχναν ζώα γυμνασμένα ή έλεγαν τη μοίρα. Ανάμεσα σ' αυτούς υπήρχαν και
μερικοί που τραγουδούσαν κι έπαιζαν διάφορα όργανα. Τι τραγουδούσαν; Αυτό,
καθώς φαίνεται, δεν θα το μάθουμε ποτέ· ίσως εκκλησιαστικούς ύμνους, ίσως
τραγούδια καθιστά ή χορευτικά, που απετέλεσαν το πιο παλιό ρεπερτόριο του
ρομανικού φολκλόρ.
Απ' αυτή λοιπόν την αδελφότητατων θαυματοποιών βγήκαν οι ποιητές της λαϊκής
γλώσσας κι αυτοί οι τρουβαδούροι, που και τ' όνομά τους μονάχα φανερώνει ένα
νεωτερισμό. Πού έμαθαν αυτοί οι ποιητές να "βρίσκουν" (trobar, κατά το
προβηγκιανό γλωσσικό ιδίωμα), τραγούδια, πού έμαθαν την τέχνη να γράφουν
στίχους καθώς και τη μουσική τους; Δυστυχώς φαίνεται πως δεν θα δοθεί ποτέ η
σωστή απάντηση σ' αυτά τα ερωτήματα. Μάλλον φαίνεται πως ο πρώτος ποιητής
ήταν ένας εμπνευσμένος άνθρωπος, που συνέθετε από ένστικτο, χωρίς να έχει
μάθει κανένα ποιητικό ή μουσικό κανόνα. Μπορεί ακόμη να ήταν κάποιος μαθητής
μιας μοναστηριακής σχολής, ο οποίος διέκοψε κάθε σχέση με την τάξη των
κληρικών.Ή ο ένας λοιπόν ή ο άλλος μόρφωσαν μαθητές,κι έτσι ξεφύτρωσαν
καινούριοι ποιητές· και ήρθε μια μέρα που οι ποιητές αυτοί απετέλεσαν, στη
βόρεια και τη μεσημβρινή Γαλλία, μια κοινωνική ομάδα που, αφού οργανώθηκε
γερά, άρχισε να προσηλυτίζεικανονικά· και μια και είχε τις δικές της παραδόσεις,
δεν χρειάστηκε ξένη βοήθεια για να τραβήξει τους καινούριους οπαδούς της.
Η ποίηση της λαϊκής γλώσσας γεννήθηκε την ίδια εποχή, καθώς είπαμε, στη βόρεια
και τη μεσημβρινή Γαλλία.Κι αφού οι γενικές αιτίες που τη δημιούργησαν
παρουσιάζονται αισθητά οι ίδιες και στις δύο αυτές περιοχές, ήταν πολύ φυσικό να
έχουν τα ίδια αποτελέσματα και να προκαλέσουν τη γέννηση μιας καινούριας
φιλολογίας. Πάντως, αμέσως από την αρχή, διαπιστώνουμε πως οι ποιητές του
βόρειου γλωσσικού ιδιώματος όιλ, και οι ποιητές του μεσημβρινού γλωσσικού
ιδιώματος οκ, δεν έχουν σχεδόν παρά ένα μονάχα κοινό γνώρισμα, ότι: και οι μεν
και οι δε παράτησαν τη λατινική γλώσσα στους κληρικούς, κι έγραψαν στη λαϊκή

ώστε να μην είναι δυνατό να μισηθούν. δημιουργήθηκαν μεταξύ τους ορισμένες προστριβές. . όμως η κοινή πηγή τους δεν βρισκόταν ακόμη τόσο μακριά. ο λόγος αυτής της διαφοράς πρέπει να ζητηθεί αποκλειστικά στις συνθήκες της ζωής και στη νοοτροπία των κατοίκων της βόρειας και της μεσημβρινής Γαλλίας. από αντίθεση συμφερόντων. αν η γλώσσα του οκ και η γλώσσα τουόιλ παρουσίαζαν όλο και πιο σημαντικές διαφορές μεταξύ τους. η αριστοκρατία της Μεσημβρίας έτρεφε πραγματικό πάθος για μια λυρική ποίηση τρυφερή και ηδυπαθή.είναι υπερβολικά. εντελώς άσχετων μεταξύ τους. οι ποιητές δηλαδή της μεσημβρινής Γαλλίας. γραμμένη σε φόρμες περίτεχνες. όπου ο έρωτας κατέχει ξεχωριστή θέση. Λοιπόν. ώστε οι άνθρωποι της μιας περιοχής να μην καταλαβαίνουν τους ανθρώπους της άλλης. την ίδια εποχή που οι ποιητές υμνούσαν τα ανδραγαθήματα των ιπποτών και τις δοξασμένες μάχες. που ήταν ένας από τους αρχηγούς της σταυροφορίας αυτής. οι τρουβαδούροι. Έτσι. στην Πρώτη σταυροφορία. που οφείλονταν κυρίως στην αμφίβολη στάση του Κόμη της Τουλούζης Ραϋμόνδου Δ'.γλώσσα. και μάλιστα με περιπαιχτικά τραγούδια· όμως η διαμάχη τους δεν προχωρούσε πιο πέρα απ' αυτές τις ευτράπελες εκδηλώσεις. τραγουδούσαν τη γυναίκακαι τις χαρές του έρωτα. […] * ** Ενώ η αριστοκρατία του Βορρά δεν είχε άλλη πνευματική τροφή. Έτσι. Ενώ δηλαδή προς τα βόρεια του Λίγηρα ποταμού η ποίηση είναι επική. από την απειλή κι από το φόβο. το ένα στρατόπεδο κορόιδευε το άλλο. οι άνθρωποι του Βορρά και οι άνθρωποι της Μεσημβρίας είχαν ελάχιστες επαφές μεταξύ τους. Βέβαια. οι δε Προβηγκιανοί. οι μεν Γάλλοι. με την τραχιά και ηρωική έμπνευσή τους. η κάθε μια απ' αυτές τις δύο περιοχές δεν νοιαζόταν ποτέ για την άλλη. όπου βρέθηκαν ενωμένοι οι Βόρειοι με τους Μεσημβρινούς σταυροφόρους. Στην πραγματικότητα. Γιατί το μίσος γεννιέται από λογής λογής διαφωνίες. Όσα γράφτηκαν για το μίσος που έτρεφαν μεταξύ τους οι ποιητές αυτοί -που είχαν αυτονομαστεί. προς τα νότια είναι λυρική. Μα αν αυτές οι δύο περιοχές δεν μιλούσαν την ίδια γλώσσα. Η διαφορά λοιπόν μεταξύ των δύο γλωσσικών ιδιωμάτων δεν εξηγεί τη γέννηση στις περιοχές αυτές δύο ξεχωριστών φιλολογιών. Τουλάχιστον σε κανένα γραπτό ντοκουμέντο της εποχής εκείνης δεν αναφέρεται καμιά περίπτωση δυσκολίας στη συνεννόηση των Βορείων με τους Μεσημβρινούς ή για την ανάγκη ενός διερμηνέα στις επίσημες συζητήσεις μεταξύ τους. Έτσι. παρ' όλο που γειτόνευαν. παρά μερικά βιβλία θρησκευτικά και τα επικά τραγούδια. όμως η έμπνευσή τους είναι εντελώς διαφορετική.

που οι εκκεντρικότητές της σκανδάλιζαν τους ηθικολόγους της εποχής εκείνης και προκαλούσαν την αγανάκτησή τους. λόγω της ιστορικής εξέλιξης. για την εποχή εκείνη. Επαναλαβαίνουν αδιάκοπα. η τρανή καταγωγή της. ο έρωτας καταργεί κάθε κοινωνική διάκριση και προσεγγίζει τις τάξεις των ανθρώπων. που έφερνε σ' αντίθεση αυτές τις δύο περιοχές της Γαλλίας. όπως ήταν φυσικό. και παρουσίαζε επιδεικτικά στην εκλογή βαρύτιμων κουστουμιών και στην οργάνωση παραμυθένιων γιορτών και συμποσίων μια τέτοια πολυτέλεια. κάτω από περιστάσεις και σε μια εποχή που μας είναι σχεδόν άγνωστες.Αυτό το μοναδικό. Το χριστιανικό και φεουδαλικό πνεύμα. φαινόμενο εξηγείται ξεκάθαρα από τις διαφορές που παρουσίαζαν τότε τα γούστα και τα ήθη. που ήταν πολύ πιο βαθιά ριζωμένο στις ανώτερες κοινωνικές τάξεις. Στο Βορρά μια. όπου τα πιο υψηλά αισθήματα έβρισκαν την ιδεώδη εκδήλωσή τους. πως η ακαταδεξία της αυτή είναι πολύ δικαιολογημένη. διατήρησε για πολύν καιρό σ' αυτές τη διάθεση για τα ρωμαλέα και ηθικώς υγιή έργα. εκείνη του οφείλει. σημαντική θέση· και χάρη σ' αυτές δημιουργήθηκε. σχεδόν συνεχής. Έτσι. πιο ελεύθερη από τα φεουδαλικά δεσμά και πιο πλούσια λόγω μιας μακρόχρονης ειρηνικής ζωής. Αυτό που τρομάζει κυρίως τους πιστούς οπαδούς του Έρωτα. νιώθουν πως οι μόνες σχέσεις. Μπορεί"να τον πουλήσει ή να τον χαρίσει". που μπορούν να διατηρούν με την αρχόντισσα που αγαπούν είναι οι σχέσεις που συνδέουν τον υποτελή με τον αφέντη του. ακόμη και να τον σκοτώσει αν της κάνει κέφι. οι οποίες κρίνουν σαν διαιτητές τις φιλονικίες που προκαλεί η εφαρμογή των διαφόρων θεωριών της ερωτικής συμπεριφοράς. πως ανάμεσα σ' αυτόν που αγαπάεικαι στο αγαπημένο πρόσωπο υπάρχει τεράστια απόσταση. στη δημιουργία κοινωνικών σχέσεων κι εξάντλησε όλες τις πηγές του πλούτου. βοήθεια και προστασία. η αριστοκρατία της Μεσημβρίας. όπου μας παρουσιάζει κοσμικές συγκεντρώσεις που οργανώνουν αρχόντισσες. Γι' ανταμοιβή αυτής του της αφοσίωσης.Όσο για τη φύση της αμοιβής που περιμένουν από την κυρά που αγαπούν. Κι αυτό το βλέπουμε ξεκάθαρα στις περιγραφές του χρονικογράφου της εποχής εκείνης Αντρέλε Σαπλαίν. όπως ο καλός αφέντης στον υποτελή του. Ο ευνοημένος εραστής γίνεται ο τυφλά αφοσιωμένος άνθρωπος της κυράς του· της ανήκει ολοκληρωτικά. Μονάχα ο κακός αφέντης αρνιέται να πληρώσει στον πιστό του υπηρέτη την αμοιβή που του αξίζει. έδειχνε μεγαλύτερη απληστία για χαροκοπήματα και ηδονικές απολαύσεις παρά για κατακτητικές πολεμικές περιπέτειες. είναι η υψηλή κοινωνική θέση της δέσποινας που αγαπούν. οι περισσότεροι τρουβαδούροι δεν φροντίζουν να την κρύψουν και μάλιστα οι πιο . Η εξομοίωση της ερωτικής αφοσίωσης με τη φεουδαλική υποτέλεια είναι ένα από τα θέματα που εκμεταλλεύτηκαν όλοι σχεδόν οι τρουβαδούροι. Σ' αυτή την κοινωνία οι γυναίκες κατείχαν. καθώς είπαμε. ως το τέλος του 12ου αιώνα. τη βόρεια με τη μεσημβρινή. η ακαταδεξία της. μια αντίληψη για τον έρωτα τόσο πρωτότυπη όσο και συμβατική. και δεν χωράει στο νου τους ότι τόλμησαν να στρέψουν τα μάτια τους μ' ελπίδα τόσο ψηλά και δικαιολογούνται λέγοντας πως μια μονάχα σκέψη τους έδωσε τέτοιο θάρρος: ότι. δηλαδή. εμπόλεμη κατάσταση είχε σταθεί εμπόδιο. Αντίθετα. Στις θεωρίες λοιπόν αυτές κυριαρχεί το αξίωμα.

αυτός δεν έπρεπε να λυπάται για τα ερωτικά μαρτύρια που υποφέρει. αλλά που ανανεώνονται συνεχώς με τις πιο παράδοξες συρροές μελών στα τυχοδιωκτικά σωματεία που τα εξασκούσαν. Μα κι αν ακόμη αυτή η νόμιμη "αμοιβή" δεν παρεχωρείτο από την κυρά στον εραστή. το ερωτικό αίσθημα προκαλεί στις ευγενικές ψυχές μιαν έξαρση. Πολλοί λοιπόν απ' αυτούς είχαν πάρει κάποια στοιχειώδη φιλολογική και μουσική μόρφωση. ακόλουθοι. Εκεί σκανδάλιζαν τους σοβαρούς ανθρώπους με τις άσεμνες ιστορίες (fabulae inances) και τα αισχρόλογα τραγούδια. τυχοδιώκτες από ευγενική γενιά που έψαχναν να βρουν καμιά έμμισθη θέση κ. που τους επέτρεπε να υπηρετούν τον κύριό τους τόσο με το τραγούδι τους όσο και με το σπαθί τους.ά. Έτσι. Τα επαγγέλματα αυτά δεν ήσαν από κείνα που μεταβιβάζονται σαν κληρονομιά από πατέρα σε γιο. * ** Η διάδοση της αυλικής ποίησης ήταν έργο των τρουβαδούρων (troubadours) και των ζovγκλέρ (jongleurs). τυχοδιώκτες.παλιοί την καθορίζουν με αρκετά ωμές σκαμπρόζικες εκφράσεις. τον φιλάργυρο ανοιχτοχέρη. τον πιο βαρύ κατσούφη γλεντζέ και χαροκόπο…" κτλ. Φαίνεται όμως πως αυτές τις θεωρίες. γιατί ο έρωτας θα τον κάνει να φαίνεται πιο γενναιόψυχος. Η καρτερική υποταγή σ' έναν πλατωνικό έρωτα φανερώνεται πολύ αργότερα· και σ' αυτόν πρέπει να διακρίνουμε ένα μέσο για να καταπραΰνεται η δυσπιστία που έδειχναν οι άνθρωποι της Εκκλησίας γι' αυτή την αισθηματικά φιλοφρονητική αυλική τέχνη. που συνωστιζόταν μέσα σ' αυτές τις αυλές. δεν μπορούσε να τις νιώσει η δίκαια περιφρονημένη φάρα τωνjongleurs (όπως λέγονταν οι περιπλανώμενοι αγύρτες θαυματοποιοί). στρατιώτες. αγαλλίαση) και περιγράφουν τις θαυμαστές εκδηλώσεις της με ατέλειωτα κατεβατά: "ο έρωτας κάνει τον σοφό τρελό. φαίνεται πως τέτοιας λογής άνθρωποι. Οι μελετητές λοιπόν της . Αυτή είναι η ψυχική κατάσταση. τον δειλό γενναίο. υπήρχαν και άνθρωποι ανώτερης κοινωνικής τάξης: δευτερότοκοι ευγενείς χωρίς ελπίδα κληρονομιάς. που τις εξυψώνει πάνω από τα ταπεινά αισθήματακαι γεννάει σ' αυτές κάθε ευγενική σκέψη. Και πραγματικά. μαζί με μερικές γυναίκες με τολμηρό κι ανεξάρτητο πνεύμα. ιππότες χωρίς φέουδο. και που αφθονούσαν στις γεμάτες παραμυθένια χλιδή αρχοντικές αυλές της μεσημβρινής Γαλλίας. μισθοφόροι. στάθηκαν οι δημιουργοί και οι προπαγανδιστές αυτών των αισθηματικών θεωριών. Πρέπει λοιπόν να καθορίσουμε τα επαγγέλματα τα οποία προσδιόριζαν αυτές οι δύο λέξεις. που οι τρουβαδούροι την ονομάζουνjoy (ευφροσύνη. Όμως ανάμεσα στο παρδαλό πλήθος. που απάγγελαν ή τραγουδούσαν με πληρωμή. που ήσαν οι διάδοχοι των mimi ή histriones της ρωμαϊκής εποχής. τις τόσο λεπτές κι ευγενικές. που έμελλαν να κάνουν σ' όλο τον πολιτισμένο κόσμο της εποχής εκείνης μια τόσο λαμπρή τύχη.

κανόνων στιχουργικής. Έτσι λοιπόν ο χαρακτηρισμός trobador προέρχεται από το ρήμα trobar και χαρακτηρίζει το συνθέτη-ποιητή. για πολλούς απ' αυτούς ξέρουμε πως είχαν φοιτήσει σε σχολές. Ύστερα λοιπόν απ' αυτή την ταξινόμηση. Το ρήμα trobar σημαίνει βρίσκω. από το πνεύμα της περιπέτειαςμα πιο πολύ από την ελπίδα μιας λαμπρής τύχης.ιστορίας τους σκέφτηκαν να ταξινομήσουν. Κι αυτών των τελευταίων μονάχα την καταγωγή είναι πιο ενδιαφέρον να γνωρίσουμε. Αν καμιά δεκαπενταριά απ' αυτούς ήσαν γιοι αστών. Με λίγα λόγια. Αντίθετα. είτε με τη φωνή του είτε με το όργανο. με την πείρα που αποκτούσαν εκτελώντας . σύμφωνα με την καταγωγή τους. Αυτή η σημασία αγκαλιάζει τόσο την ποιητική όσο και τη μουσική έμπνευση των τρουβαδούρων γιατί τα ποιητικά τους κείμενα ήσαν πάντα ζευγαρωμένα με τη μουσική τους. δηλαδήεμπνέομαι. επινοώ στη μουσική της σημασία. Και οι μεν και οι δε θα φοίτησαν σίγουρα σε σχολές. που ήρθαν απ' όλα τα σημεία του ορίζοντα. δηλαδή τον ζονγκλέρ. Πολλοί μάλιστα απ' αυτούς είχαν διακόψει τις σπουδές τους. ό. που χρησιμοποιούσαν το ταλέντο τους για να κερδίζουν το ψωμί τους. Μάλιστα πολλοί ζονγκλέρ. που ήταν τότε εξαιρετικά πολυάριθμη στη μεσημβρινή Γαλλία. Και πραγματικά. από τους επαγγελματίες. είτε. Πραγματικά. είτε γιατί δεν έλπιζαν να έχουν απ' αυτές αξιόλογη ωφέλεια. που έγραφαν τραγούδια από ποιητική διάθεση ή από σνομπισμό. οι περισσότεροι απ' αυτούς ήσαν άνθρωποι ξεπεσμένοι από την κοινωνική τους θέση. Όμως αυτό το αποτέλεσμα είναι παράξενο περισσότερο φαινομενικά παρά πραγματικά· γι' αυτό πρέπει να ξεχωριστούν οι ερασιτέχνες. και κυρίως από την αχτήμονα εκείνη αρχοντιά. αφού και η εξάσκηση της τέχνης τους απαιτούσε ορισμένες τεχνικές γνώσεις· προπάντων γνώσεις μουσικής. τα δύο επαγγέλματα του τρουβαδούρου και του ζονγκλέρ ήσαν εντελώς διαφορετικά· όμως έμοιαζαν σ' αυτό μονάχα το σημείο: ότι δηλαδή κι ο ένας κι ο άλλος τραγουδούσαν συνοδεύοντας τα τραγούδια τους μ' ένα όργανο. Συχνά βλέπουμε στις Vidas -όπως ονομάζονται στο προβηγκιανό γλωσσικό ιδίωμα. για την αγάπη μιας γυναίκας ή γιατί είχαν μια απαισιόδοξη προκατάληψη για τη ματαιότητα του αιώνα τους.να χαρακτηρίζεται το ίδιο πρόσωπο πότε με την Ιδιότητα του "ζονγκλέρ" και πότε με την ιδιότητα του "τρουβαδούρου". προέρχεται από το ρήμαjocare ή joculare (διασκεδάζω) και ονομάζει αυτόν που κάνει διάφορα ακροβατικά ή ταχυδακτυλουργικά παιχνίδια για να διασκεδάζει το κοινό.τι συνέθεταν οι τρουβαδούροι. Κι όμως τα δύο αυτά ονόματα δεν καθορίζουν καθόλου την ίδια ιδιότητα. Αυτή η καταγωγή τους δεν παρουσιάζει συνήθως τίποτε το εξαιρετικό. ο χαρακτηρισμός joglar υπονοούσε αυτόν που εκτελούσε. δύο πρίγκιπες. τα εκατόν τόσα μέλη που τ' αποτελούσαν και που κατέχουμε τις βιογραφίες τους. οι βιογραφίες των τρουβαδούρων. ανάγνωσηςκαι γραφής. σπρωγμένοι από τη φτώχεια. σαν τον Πεîρ Καρντενάλ. Καθώς βλέπουμε λοιπόν. βρήκαν πως ανάμεσασ' αυτά τα μέλη υπήρχαν πέντε βασιλιάδες. υπάρχουν όμως περί τους είκοσι που κατάγονται από αριστοκρατική γενιά. έμποροι ή βιοτέχνες. η λέξη joglar. πολλοί κόμητες και δύο επίσκοποι.

μευθύστακες. που απηύθυνε ο τρουβαδούρος Γκιρώ Ρικιέ. Μάλιστα μερικοί τρουβαδούροι που τους είχαν στην υπηρεσία τους τούς βοηθούσαν σ' αυτό. πως "παραδίνονται στις μάταιες απολαύσεις του αιώνα. κακομαθημένοι. κουβαλώντας μέσα στο . γιατί τα δύο αυτά επαγγέλματα δεν μπορούσαν να θρέψουν πια αυτόν που τα εξασκούσε. αλλά και στο αξίωμα του έμπιστου συμπολεμιστή του. Είναι κακόγλωσσοι. που έφταναν σε τέτοιο σημείο υπόληψης. άρχισαν να νιώθουν πως μπορούσαν να συνθέσουν και οι ίδιοι δικά τους έργα. είχαν πετύχει να πάρουν ζηλευτή θέση στην υψηλή αριστοκρατία.χ. υψώθηκε από τον αφέντη του όχι μονάχα στην τάξη του ιππότη. που γράφτηκε την ίδια εποχή. που δεν συμφωνούσαν με τις νέες κοινωνικές συνθήκες. λέει για τους ζονγκλέρ. λίγα χρόνια αργότερα. Ο άγνωστος συγγραφέας ενός εγχειριδίου ρητορικής. όταν τους δινόταν ευκαιρία. Έτσι μαθαίνουμε πως σπάνια εκτελούσαν οι ίδιοι οι δημιουργοί αυτών των τραγουδιών τις συνθέσεις τους. χάρη στο ταλέντο τους. Όπως είπαμε πιο πάνω. Αντίθετα. Ο Ρεμπώ ντε Βακέιρας. γραμμένο σύμφωνα μ' όλους τους νόμιμους τύπους. πράγμα που έκαναν με μεγάλη επιτυχία. δόλιοι.όπως ονομάζονταν αυτοί οι λυρικοί ποιητές και συνθέτες στο βορειογαλλικό γλωσσικό ιδίωμα. οι οποίοι δεν κατάφεραν να παρατείνουν τη ζωή αυτών των ποιητικών και των μουσικών παραδόσεων. την εκτέλεση αυτή την εμπιστεύονταν στην τέχνη των ζονγκλέρ. Μα οι τρουβαδούροι. π. των πλανόδιων αυτών μουσικών και τραγουδιστών. Αλφόνσο Ι΄.τα τραγούδια των τρουβαδούρων. τοποθετεί τους ζονγκλέρ ανάκατα με τους ζητιάνους. τους έκφυλους και τις πόρνες της έσχατης υποστάθμης. η αίτησή του αυτή θα ήταν άσκοπη. γιος ενός φτωχού ιππότη της Προβηγκίας. επικρατούσε μεταξύ των χαρακτηρισμών του ανυπόληπτου ζονγκλέρ και του τιμημένου τρουβαδούρου. ως ιπποκόμος και ζονγκλέρ. που γύριζαν από πύργο σε πύργο με τη βιέλα[1]τους κρεμασμένη στην πλάτη. παρακαλώντας τον να καθορίσει μ' ένα του διάταγμα. ο Ματφρέ Ερμανγκώ. ψεύτες. και γι' αυτό σιγά-σιγά εξαφανίστηκαν. Όμως αυτός ο κακομοίρης τρουβαδούρος. έκφυλοι. αφού υπηρέτησε πιστά τον Βονιφάτιο τον Μομφερατικό. τη σωστή χρησιμοποίηση αυτών των δύο επαγγελματικών χαρακτηρισμών. την αξιοπρεπή ζωή τους και τις έντιμες υπηρεσίες που προσέφεραν σε διάφορους ισχυρούς άρχοντες. Έτσι εξηγείται η περίεργη κι απλοϊκή αίτηση. οι χρονικογράφοι της εποχής εκείνης μας δίνουν άφθονες και λεπτομερείς πληροφορίες. μερικοί τρουβαδούροι. Σχετικά με τη μουσική εκτέλεση των τραγουδιών των τρουβαδούρων και των τρουβέρων (trouveres). Πάντως. σε κάθε ντροπή και σε κάθε αμαρτία. Ένας φραγκισκανός καλόγερος της εποχής εκείνης. το επάγγελμα του ζονγκλέρ ήταν σε κάθε εποχή δυσφημιστικό. καθώς είπαμε. πραγματικοί ταβερνόβιοι". έναν από τους αρχηγούς της Τέταρτης σταυροφορίας.. στο βασιλιά της Καστίλλης. υπόφεραν από τη σύγχυση που. το 1274. που διεκδικούσε για τον εαυτό του τον ανώτερο τίτλο του Δασκάλου Τρουβαδούρου(doctor de Trobar) δεν φανταζόταν πως. Έτσι οι επαγγελματίες της ποιητικής και της μουσικής τέχνης αντικαταστάθηκαν από ερασιτέχνες.

και που το αγαπώμενο πρόσωπο είναι κάποτε πολύ αόριστο. * ** Η πρώτη γενιάτων τρουβαδούρων. που περιγράφουν με πολύ ωμές εκφράσεις . για το σκοτεινό νόημα των περισσοτέρων απ' αυτά. Ανάμεσα σ' αυτούς τους τρουβαδούρους διακρίνουμε εύκολα δύο σχολές: αυτοί που ανήκουν στην πρώτη. τόσο με τους στίχους των τραγουδιών που περιείχαν. που μαζευόταν γύρωθέ τους για να τους ακούσει και για να χορέψει με τους χορευτικούς σκοπούς που έπαιζαν με τη βιέλα τους ή με το φλάουτό τους. ή απλώς νότες κρατημένες. Όμως.χ. που τον βοηθούσαν να μένει σταθερός στον τόνο του. Συνένωση. Ύστερα άρχιζε να τραγουδάει συνοδεύοντας το τραγούδι του με τη βιέλα. με την οποία έπαιζε την ίδια μελωδία. Έτσι βλέπουμε πως ο λυρισμός του Μεσαίωνα παρουσιάζεται σαν μια άρρηκτη συνένωση των δύο τεχνών: της ποίησης και της μουσικής. όσο και στην τραγωδία ή στην κωμωδία.. όπου τραγουδούσαν για το λαό. Αν λοιπόν οι τρουβαδούροι κατέχουν μια από τις πιο εξέχουσες θέσεις στην ιστορία της γαλλικής λογοτεχνίας. αν όχι απαλλαγμένο από κάθε βλέψη αισθησιακής ικανοποίησής του. η μελέτη των τραγουδιών αυτής της γενιάς στάθηκε εξαιρετικά δύσκολη. όσο και με την ιδιότυπη μουσική σημειογραφία των μελωδιών τους. σαν είδος ισοκράτη. είναι η πιο ενδιαφέρουσα· γιατί και τα ταλέντα παρουσιάζουν μια σημαντική ποικιλία και μένουν ακόμη ελεύθερα από την τυραννία της συμβατικότητας που τόσο θα ζημίωνε αργότερα τον αυθορμητισμό της έμπνευσής τους. οιζονγκλέρ δεν απελπίζονταν αλλά γύριζαν στους δρόμους και στις δημόσιες πλατείες. Τα χειρόγραφα αυτά προορίζονταν στο να βοηθάνε τη μνήμη των μουσικών αυτών. Όταν καμιά φορά οι πυργοδεσπότες τους έκλειναν κατάμουτρα την πύλη του πύργου τους. που απευθύνονται σε μια κυρά τόσο "μακρινή". όχι μονάχα για τη σπανιότητα των ποιητικών κειμένων. όμως πολύ συγκρατημένο στην έκφρασή του.δισάκι τους τα χειρόγραφα τετράδια των τραγουδιών που αποτελούσαν το ρεπερτόριό τους. ώστε να φαίνεται ανύπαρκτη. είτε στους αρχοντικούς πύργους είτε στους δρόμους ή στις πλατείες. κυρίως. π. αλλά. παίρνουν παράλληλα μια παρόμοια θέση και στην ιστορία όχι μονάχα της γαλλικής αλλά γενικά της παγκόσμιας μουσικής. που άκμασε από τις αρχές του 11ου αιώνα ως τα τέλη του 13ου. ο ζονγκλέρ άρχιζε το τραγούδι του αφού έπαιζε πρώτα με τη βιέλα του μια οργανική εισαγωγή. Στην άλλη σχολή ανήκουν οι τολμηροί ρεαλιστές. που χρησίμευε για να του δώσει το ρυθμό και την τονικότητα της μελωδίας που θα τραγουδούσε. τραγουδάνε έναν έρωτα. Πάντως. που πρώτη η ελληνική αρχαιότητα την εμπνεύστηκε και την πραγματοποίησε τόσο στη λυρική και στην επική της ποίηση. συμβαίνει σε δύο τραγούδια του Ζωφρέ Ρυντέλ (μέσα του 12ου αιώνα). όπως.

Αυτό το βλέπουμε π. μα ύστερα από σκληρές προσπάθειες. Είναι όμως κι άλλοι που δεν επιδιώκουν το σκοτεινό νόημα από πρόθεση. που θα μπορούσε να ονομαστεί οκλασικισμός των τρουβαδούρων. δημιουργούσαν ανάμεσα στους τρουβαδούρους διάφορους επαγγελματικούς καυγάδες. Είναι αυτό που ονόμαζαν τότε trobar clus. αλλά το νόημα αυτό πηγάζει μόνο του από τη χρησιμοποίηση ορισμένων εκφραστικών μέσων. Αυτοί είναι οι οπαδοί του trobar ric. Εκείνοι. Και τότε. δηλαδή τηςλαγαρής έμπνευσης. γιατί. κι έτσι μπορεί να την ταιριάξει σε δύο αντικείμενα. χάρη σ' αυτή τους την προσπάθεια. Αυτό το παραδέχτηκαν τελικά ακόμη και οι πιο φανατικοί υποστηρικτές των ιδεών τους τρουβαδούροι. Τα δύο κύρια σημεία αυτού του κλασικισμού είναι ο αυστηρός διαχωρισμός των ποιητικών ειδών και η παραδοχή για καθένα απ' αυτά ενός στυλ. που δηλώνει πως πολύ λίγοι άνθρωποι καταλαβαίνουν τους στίχους του. έγιναν έκδηλες μεταστροφές στις αντιλήψεις τους. που προσπαθούσαν να εκφράσουν απλές και μάλιστα συχνά κοινότοπες ιδέες. Για να τις πετύχουν λοιπόν δεν δίσταζαν να φτιάχνουν δικές τους λέξεις ή ν' αλλοιώνουν τις φόρμες. σε τρόπο που η ποίηση γινόταν γι' αυτούς ένα κοπιαστικό παιχνίδι ομοιοκαταληξιών. Χάρη σ' αυτές λοιπόν τις συγκρούσεις των θεωριών και τις αναζητήσεις για να βρεθούν καινούριες ποιητικές φόρμες δημιουργήθηκε ένα φιλολογικό δόγμα. αν και ενδιέφεραν αυτούς που τους προκαλούσαν. ή περιγραφή των . ο Καλόγερος του Μοντωντόν (τέλη του 12ου αιώνα) ή ο Μπερνάρ Μαρτί (β' τρίτο του 12ου αιώνα). "λιμάρει και πλανίζει" αδιάκοπα τους στίχους που γράφει. αν δηλαδή πρέπει να είναι δυσκολονόητη ή ευκολονόητη. στον Ρεμπώ ντ' Οράνζ. πως κάθε έκφραση μπορεί να την πάρει κανείς ή κατά γράμμα ή στη μεταφορική της έννοια. Αυτές oι διαφορές των αντιλήψεων για την ποίηση. για τον οποίο ο έρωτας δεν είναι παρά "ψέμα και ασέλγεια". που έφτασε στο σημείο να περιορίσει τις φιλοδοξίες του μονάχα στην ευχαρίστησην' ακούει τους στίχους του να τραγουδιούνται "από τις γυναίκες του λαού. σίγουρα θα είχαν μάθει στις σχολές. Έτσι κι αυτοί. καθώς λέει κι ο ίδιος. γιατί οι εκφράσεις αυτές τους πρόσφεραν σπάνιες ομοιοκαταληξίες. Ο δάσκαλος αυτού του είδους της ποίησης είναι ο τρουβαδούρος Μαρκαμπρέν. χρησιμοποιώντας τις πιο αναπάντεχες εκφράσεις.βρωμερές πραγματικότητες. φαίνονται. Η υψηλή ποίηση είχε για όργανό της την canzo ή canso (τραγούδι). που να ταιριάζει στο ανάλογο θέμα. που δεν ζητούσε παρά πώς να διασκεδάζει χωρίς να πονοκεφαλάει. Αυτό που προσεγγίζει τις δύο σχολές που αναφέραμε είναι η προτίμηση που δείχνουν για το σκοτεινό νόημα. όπως ο Μαρκαμπρέν (1130-1148). που αντλούν νερό από την πηγή". σαν κι αυτή του Ζιρώ ντε Μπορνέγι. μα που παρ' όλα αυτά. χωρίς να το καταλαβαίνουν. που. και πως κι αυτός ο ίδιος δεν καταφέρνει πάντα να τους καταλάβει. σαν οπαδοί του trobar clus. φανταιζίστα ποιητή που ζητάει το πνεύμα και συχνά το βρίσκει. δεν βλέπει κανένα λόγο για να στερείται κανείς τις χαρές του. που σκεπάζουν τη σκέψη τους κάτω από διφορούμενες εκφράσεις. όμως άφηναν αδιάφορο το κοινό. δηλαδή κλειστή έμπνευση.χ.

Τις πιο πολλές φορές τα τραγούδια αυτά μας μεταφέρουν σ' έναν κόσμο παραμυθένιο. χαρακτηρίζονται κυρίως από την απλότητα της φόρμας τους. εκθειάζονται οι χαρές της ζωής και του έρωτα.ηθών και η σάτιρα το sirventes. απαλλαγμένο από κάθε λογής στενοχώρια. si cum n' ai greu cossire. Θα σας πω γιατί άλλον άντρα εγώ ποθώ: Είμαι όμορφη… Κοπέλα είμαι δροσάτη με κορμί κρουστό Είμαι όμορφη… Κι έπρεπε να 'χω γι' άντρα ένα λεβέντη νιο. Οι σημαντικότερες ποιητικές φόρμες των Τρουβαδούρων Balada ή Dansa (Χορευτικό τραγούδι) Τα τραγούδια αυτά. Είμαι όμορφη. Σ' αυτά δίνεται πλατιά θέση σε επωδούς που παρεμβάλλονται ανάμεσα στις στροφές και τελειώνουν το κάθε τραγούδι. κι απ' όπου κατά κανόνα διώχνεται κακήν κακώς ο "ζηλιάρης". Οι επωδοί αυτές τραγουδιούνται ομαδικά από τους υπόλοιπους χορευτές ή χορεύτριες. αν τον συμπαθώ . μέσα στο μεθύσι του χορού. και τα διάφορα καπρίτσια της φαντασίας τα διαλογικά είδη tenzo ήtenso και το partimen ή joc partit. quar ne'l voil ne'l desire. Per mon marit. όπου. δηλαδή ο καχύποπτος και γκρινιάρης σύζυγος. που δεν τον αγαπάω. που τραγουδιούνταν συνήθως από μία γυναίκα. καθώς και μερικά άλλα δευτερεύοντα είδη. Που ολημερίς μ' αυτόν να παίζω να γελάω. […] Άγνωστου Τρουβαδούρου Balada Coindeta sui. μα αλί μου η δόλια τι τραβάω Από τον άντρα μου. την κορυφαία του χορού. Ο διάολος να με πάρει.

Είμαι όμορφη… Κι αν τόσο δα μονάχα τον ποθώ! Είμαι όμορφη… Και τόση ντροπή νιώθω όποτε τύχει και τον δω. τι τραβάω Από τον άντρα μου. Είμαι όμορφη. μα αλί μου η δόλια. Γι' αυτό έχω πάρει την απόφασή μου εγώ: Είμαι όμορφη… Μια κι ο καλός μου με κορτάρει από καιρό Είμαι όμορφη… Μ' όλη μου την καρδιά κι εγώ θα του δοθώ. μα αλί μου η δόλια. Σαν δεν τον βλέπω κλαίω. στενάζω και πονάω. τι τραβάω Από τον άντρα μου. Είμαι όμορφη. που δεν τον αγαπάω. Που κακό θάνατο να βρει παρακαλάω. . Είμαι όμορφη. Είμαι όμορφη… Μ' αυτή μονάχα την ελπίδα ακόμα ζω. Αυτό μονάχα μπορώ σίγουρα να πω: Είμαι όμορφη… Πως μ' αγαπά ο καλός μου μ' έρωτα τρελό. που δεν τον αγαπάω. μα αλί μου η δόλια τι τραβάω Από τον άντρα μου. Αφού μονάχα αυτόν ποθώ και λαχταράω. που δεν τον αγαπάω.

γι' αυτόν το νιο. ΣΗΜΕΙΩΣΗ 1 Με τον τεχνικό αυτόν όρο ονόμαζαν στο Μεσαίωνα όλα τα έγχορδα που παίζονταν με δοξάρι. Είμαι όμορφη… Κι εσείς κυράδες μου καλές . Είμαι όμορφη. που δεν τον αγαπάω.τραγουδάτε την παντού. οι βιέλες είχαν σχήμα αρκετά πρωτόγονο και είναι οι πραγματικοί πρόγονοι της βιόλας και του βιολιού. τι τραβάω Από τον άντρα μου. Γενικά. μα αλί μου η δόλια. άσχετα με το σχήμα τους ή με τον αριθμό των χορδών τους.Φτιάχνω μιαν όμορφη μπαλάντα στο σκοπό Του: Είμαι όμορφη… Ναι . . Που φλογερά τον αγαπώ και αναζητάω. παρακαλώ.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful