«Modern Times» (1936) 1

Anthony Giddens - Zygmunt Bauman περί Νεωτερικότητας

Δημήτρης Βαγιανός

1

Ο Charlie Chaplin (υποδυόμενος έναν αλήτη) πάνω στα γρανάζια των φορντικών
εργοστασίων στην ταινία Modern Times, που σκηνοθέτησε και πρωταγωνίστησε ο ίδιος.
(πηγή: http://www.imdb.com/title/tt0027977/)

1

3 Anthony Giddens και Νεωτερικότητα………………………………………. 16 2 . 3 Zygmunt Bauman και Μετανεωτερικότητα……………………………… 9 Αντί Επιλόγου…………………………………………………………………………….Περιεχόμενα Εισαγωγή…………………………………………………………………………………. 14 Βιβλιογραφία…………………………………………………………………………..

καθιστώντας την τελευταία ιδιαίτερη και διακριτή από τις παραδοσιακές κοινωνίες μέσα από καινοτομίες. Τόσο οι κοινωνικές δομές. Το υποκείμενο ορίζεται στο υποσυνείδητο επίπεδο ασφάλειας (το οποίο λειτουργεί σε καταστάσεις όπως πχ. όπως διατυπώθηκαν από δύο διανοούμενους της κοινωνικής επιστήμης που ενεπλάκησαν σε αυτή την θεωρητική συζήτηση. όπως είναι ο Anthony Giddens και ο Zygmunt Bauman. στη σχέση δηλαδή ανάμεσα στην κοινωνική δομή και τη δράση. όσο και η δράση των υποκειμένων λειτουργούν μέσα σε ένα πλαίσιο αλληλεξάρτησης (η δομή εμπεριέχεται στη δράση και την καθορίζει. Ο υποκειμενικός λοιπόν πυρήνας των κοινωνικών πρακτικών αναπαράγει αλλά και ανατρέπει πολλές φορές τη δομή. η διαχείριση μιας κρίσης). αλλά και η δράση αναπαράγει τη δομή). μορφές εμπειρίας του κόσμου και 3 . μια «δυαδικότητα της δομής» με την τελευταία να επηρεάζει αλλά και να επηρεάζεται από τη δράση των υποκειμένων.Εισαγωγή Οι ταγές της παρούσης εργασίας μας καλούν να εκθέσουμε κομβικά θέματα που αφορούν τη Νεωτερικότητα και τη Μετανεωτερικότητα. Anthony Giddens και Νεωτερικότητα Το θεωρητικό έργο του Giddens εστιάζει στη θεωρία της δομοποίησης. κοινωνικοοικονομικές διεργασίες. στην αναστοχαστική γνώση (τη γνώση εκείνη που προκύπτει μέσα από τη συνειδητή αναγνώριση κανόνων τους οποίους κατ’ επιλογή ακολουθεί ή όχι). Αντικείμενο μελέτης της κοινωνιολογίας πρέπει να είναι η δράση των υποκειμένων και κατά συνέπεια η αυτονομία τους που είναι έντονη στη νεωτερικότητα. στην πρακτική συνείδηση (την πρακτική δηλαδή ακολουθία κανόνων) και τέλος.

Γκίντενς και η Νεωτερικότητα». ειρωνεία κλπ. Σύμφωνα με τον Giddens η απουσία της οικειότητας δε συνεπάγεται την απροσωπία. 4-5. (2009). ΕΠΟ 41. αδιαφορία. η νεωτερικότητα «μετατοπίζει» με τον τόπο να γίνεται «φαντασμογορικός» αν φέρουμε στο νου μας τις αντιθέσεις ανάμεσα στο προμοντέρνο και στο μοντέρνο κόσμο. καθώς και της ανάδυσης νέων εννοιών υποκειμενικότητας. τη μετατόπιση και επανασύνδεση. την οικειότητα και απροσωπία. Η οικειότητα συνδέεται με την ειδημοσύνη όπως αυτό γίνεται σαφές από την πληθώρα ειδικής πληροφόρησης. τις ευκαιρίες δηλαδή που δημιουργούνται εκ νέου.του χωροχρόνου. την ειδημοσύνη και επανιδιοποίηση και την ιδιωτικότητα και δέσμευση. Η ενεργητική δράση συνδέεται με τη νεωτερική αναστοχαστικότητα και δημιουργεί ανάχωμα στην ιδιώτευση. Το αίσθημα οικειότητας που συνδέεται με εκφάνσεις της ζωής που συμβαίνουν σε τοπική κλίμακα μειώνεται εξαιτίας της χωροχρονικής αποστασιοποίησης αφού η μετατόπιση μας σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον αποσυνδέει την οικειότητα από τον τόπο. Τέλος. Οι εμπειρίες που συνδέονται με το χώρο αλλάζουν και ελάχιστη σχέση έχουν πλέον με το παρελθόν. οδηγούν το άτομο στην ιδιώτευση. Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Πιο συγκεκριμένα. εκπαιδευτικό CD (ΕΔΥ) Προσεγγίσεις για την Νεωτερικότητα κατά τον 20ο Αιώνα. [από εδώ και στο εξής: Μαυρίδης]. από τη στιγμή που το άτομο 2 Μαυρίδης Η. 2 Ο Giddens σε μια προσπάθεια να παρουσιάσει τη φαινομενολογία της νεωτερικότητας δημιουργεί τέσσερα διαλεκτικά πλαίσια εμπειρίας. όταν η ειδική πληροφόρηση γίνεται ανακόλουθη. «Ο Ά. 4 . παρά το μετασχηματισμό της. Πάτρα. στη λήψη δηλαδή αποφάσεων που αποφεύγουν την αγωνιστική δέσμευση και διακατέχονται από συναισθήματα πεσιμισμού ή ενεργητικής δέσμευσης στις περιπτώσεις εκείνες που οι συμπεριφορές διανθίζονται από κυνισμό. Η μετατόπιση έχει ως αντίθετο την επανασύνδεση. με το μοντέρνο τρόπο ζωής να χαρακτηρίζεται από πολυπλοκότητα και να επανιδιοποιείται από μη ειδικούς. σσ. στο πρώτο πλαίσιο.

Η εμπιστοσύνη απέναντι σε αφηρημένα συστήματα «οφείλει» πολλά στη σύνδεση της αξιόπιστης γνώσης με την επιστήμη. 47-54. ένα αίσθημα σεβασμού που έχει τις ρίζες του στη διδακτέα ύλη των εκπαιδευτικών συστημάτων. μετάφρ. μια υπερβολική και ραγδαία αλλαγή που μετασχηματίζει τα πάντα. Σε μια προσπάθεια να διακρίνει τις ασυνέχειες ανάμεσα στις παραδοσιακές και μοντέρνες κοινωνίες. στις «προσωποπαγείς δεσμεύεις» (αποδοχή της αξιοπιστίας ενός ή πολλών προσώπων) και στις «απρόσωπες δεσμεύσεις» (ένα «άρθρο πίστης» 5 που επιδεικνύουμε σε εξειδικευμένα συστήματα ότι λειτουργούν επαρκώς). 4 5 . (2001). 4 Σύμφωνα με το Βρετανό κοινωνιολόγο έχουμε δύο ειδών «δεσμεύσεων» που λαμβάνουν χώρα στη νεωτερικότητα. Αθήνα. Giddens A. αποτελώντας έναν «αντιπραγματολογικό προσανατολισμένο στο μέλλον» χαρακτήρα της νεωτερικότητας συμβάλλοντας στη χωροχρονική αποστασιοποίηση. 171-181. Ο Giddens κάνει αναφορά 3 Giddens.π. αλλά και στην ενσωμάτωση που λαμβάνει χώρα σε δραστηριότητες της καθημερινής ζωής. 6 Οι μοντέρνοι θεσμοί για τον Giddens. 3 Ο Giddens εστιάζει στη φύση της νεωτερικότητας αποκαλώντας την «ασυνεχική ερμηνεία της μοντέρνας κοινωνικής ανάπτυξης» διακρίνοντας τους μοντέρνους κοινωνικούς θεσμούς από εκείνους της προνεωτερικής περιόδου. Οι Συνέπειες της Νεωτερικότητας. καθώς και στη φύση των μοντέρνων θεσμών. 15-21.. από τη στιγμή που εγκαθιδρύονται αμοιβαίοι κοινωνικοί δεσμοί που χαρακτηρίζονται από στοιχεία έκτασης και έντασης. εκεί όπου ο άνθρωπος αποκτά όχι μόνο τεχνική γνώση αλλά και σεβασμό για αυτήν. συνδέονται με μηχανισμούς εμπιστοσύνης που δημιουργούν ένα αίσθημα ασφάλειας. Μερτίκας Γ.σσ.. ό. 6 Στο ίδιο. σ. κάνει αναφορά στην ταχύτητα αλλά και στο εύρος αλλαγής που λαμβάνει χώρα στη νεωτερική περίοδο. σσ. 46. εκδόσεις Κριτική. [από εδώ και στο εξής: Giddens]. 5 Στο ίδιο.έχει ευκαιρίες να δραστηριοποιηθεί συλλογικά μέσω αντίστοιχων συστημάτων που είναι διάσπαρτα στα έθνη-κράτη. σσ.

αλλά και της ρουτίνας. Από τη μια πλευρά έχουμε τη μεγέθυνση της ευμάρειας.και στην οντολογική ασφάλεια. ή ακόμη και η επίγνωση της ίδιας της διακινδύνευσης και των ορίων της. τη θεσπισμένη διακινδύνευση (ένα παράδειγμα αποτελούν οι επενδυτικές αγορές). 6 . να εντοπίσουν τις καταστροφικές επιδράσεις που επέφεραν οι παραγωγικές δυνάμεις στο φυσικό πλούτο). ένα δεσποτισμό που είχε πολλά κοινά σημεία με εκείνον που γνώρισε η ανθρωπότητα της προνεωτερικής περιόδου). ως καρπός της παγκοσμιοποίησης και της νέας εποχής και από την άλλη την εγκαθίδρυση μιας κοινωνίας που χαρακτηρίστηκε ως ζοφερή εξαιτίας της εκφυλιστικής μορφής της βιομηχανικής εργασίας (ένας τομέας που βρήκε σύμφωνους τους Marx. την καταστροφική επίδραση της μεγέθυνσης της στρατιωτικής ισχύος (με την ύπαρξη του πυρηνικού οπλοστασίου να αποτελεί το σημαντικότερο κίνδυνο για την ανθρωπότητα). μας αναφέρει ο Giddens. έναν υπαρξιακό προβληματισμό που κατευνάζει κυρίως η συνάφεια της παιδικής ηλικίας με τη συμβολή των γονιών (κυρίως της μητέρας) να είναι ιδιαιτέρως σημαντική. με τις ανθρώπινες απώλειες να 7 Στο ίδιο. Durkheim και Weber χωρίς να καταφέρουν. «κενά γνώσεων» που δε μπορούν να μετατραπούν σε βεβαιότητες όπως συνέβαινε στις προνεωτερικές κοινωνίες με τη συμβολή της θρησκείας. ο Giddens αναγνωρίζει το διπλό πρόσωπο συνυπάρχουν και του Ιανού. σύμφωνα με τον Giddens. υπήρξε ο αιώνας των πολέμων και της καταστροφής. της τήρησης δηλαδή ενός σταθερού προγράμματος που δημιουργεί ένα αίσθημα ασφάλειας και αξιοπιστίας. σσ. Ο νεωτερικός 20ος αιώνας. 7 Στο «χαρακτήρα» της νεωτερικότητας. τη συγκεντρωτική εξουσία (όπως έγινε σαφές στις περιπτώσεις εγκαθίδρυσης ολοκληρωτικών καθεστώτων. Ασφάλεια αλληλοσυνδέονται με και τον εμπιστοσύνη κίνδυνο και τη διακινδύνευση. 115-125. την εξάπλωση ενδεχομενικών συμβάντων που επηρεάζουν μεγάλες ανθρώπινες μάζες.

με την παράδοση να διαδραματίζει ένα πληροφόρηση μικρότερης που αναδιαμορφώνει αναθεωρώντας λαμβάνει και και σημασίας χώρα μεταβάλλει ρόλο. σσ. 11 Στο ίδιο. 11 Οι πηγές δυναμισμού της νεωτερικότητας συνδέονται με το παραγωγικό σύστημα που βασίζεται στην ατομική ιδιοκτησία κεφαλαίου και στη μισθωτή εργασία (δημιουργώντας το βασικό άξονα του ταξικού συστήματος).. σσ. 9 7 . 10 Giddens. 58. το οποίο ονομάζουμε καπιταλισμό· το βιομηχανισμό. Σε αυτή τη χωροχρονική αποστασιοποίηση ενεργό ρόλο διαδραματίζει η χρηματική οικονομία που ξεπερνά τη στερεή μορφή μέσω της πληροφορικής της ιδιότητας (με την ανάμειξη του κράτους ως «εγγυητή») ταγές που αποτελούν καπιταλιστικές και κατά συνέπεια σημαντικό οι μηχανισμό αποσύνδεσης. σσ. που θέτει σε λειτουργία την παραγωγή αγαθών με 8 Giddens. Giddens. ό.. σ.25.. 8 Οι νεωτερικές κοινωνίες χαρακτηρίζονται από την αποσύνδεση χώρου και χρόνου. 21. 9 Η αναστοχαστικότητα αποτελεί την ικανότητα των ατόμων να «αποθηκεύουν» στη μνήμη τους τις αιτίες των πράξεων τους με την ανθρώπινη δράση να εποπτεύει τη συμπεριφορά και τα πλαίσια που την αποτελούν.π. 10 η μακροημέρευση της οποίας τίθεται υπό αμφιβόλου. 37-43. έγιναν αιτία απώλειας της πίστης στην πρόοδο και αποσάθρωσαν τις μεγάλες αφηγήσεις. Η αναστοχαστικότητα της νεωτερικότητας έχει ένα διαφορετικό χαρακτήρα μια και οι συνήθειες της καθημερινότητας αποβάλλουν τους εσωτερικούς δεσμούς με το παρελθόν.π. στη τις ριζοσπαστικοποιώντας Η έντονη νεωτερική κοινωνικές τις εποχή δράσεις συμβάσεις που επικρατούσαν μέχρι την έλευση της νέας εποχής. μια άποψη που εξέφρασε πρώτος ο Erving Goffman. Τα ανωτέρω.π. ό.είναι πολύ μεγαλύτερες από εκείνες των δύο αιώνων που προηγήθηκαν. 58-64. ό. Η νεωτερικότητα συντίθεται αποκλειστικά από «αναστοχαστικά εφαρμοσμένη γνώση».

12 Ο Giddens. 97-100. Τρίτον. μια σχέση αλληλεξάρτησης – ιδίως μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο . εστιάζει σε τέσσερις διαστάσεις της νεωτερικότητας σε συνάρτηση με την παγκοσμιοποίηση. στο ίδιο το έθνος-κράτος που επιτάχυνε τη διαμόρφωση και επέκταση των σύγχρονων θεσμών. 14 12 13 14 Στο ίδιο. σσ. 13 Η σύνδεση της τεχνολογίας της επικοινωνίας με την παγκοσμιοποίηση συντελεί στη δημιουργία μιας παγκόσμια κοινωνίας της πληροφορίας. 8 . δεύτερον. Giddens.75-84.που διαφοροποιείται ανάλογα με το βαθμό εκβιομηχάνισης της κάθε χώρας. η αναστοχαστικότητα του οποίου χαρακτηρίζει τη νεωτερικότητα..π.χ. 91-97. σσ. αποτελώντας τον επιταχυντή διάφορων εξελίξεων με τους θεσμούς της νεωτερικής εποχής να συμπεριλαμβάνονται ανάμεσα τους.τη χρήση άψυχων παραγωγικών δυνάμεων όπως είναι οι μηχανές· την επιτήρηση. Και τέταρτον. στην παγκόσμια στρατιωτική τάξη πραγμάτων που βασίζεται σε ένα παγκόσμιο σύστημα στρατιωτικής συμμαχίας. τη διοικητική δηλαδή λειτουργία που τελείται από το κράτος με σκοπό την άμεση και – κυρίως . Η ριζοσπαστικοποίηση της νεωτερικότητας μέσα σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον «εξαιτίας» της αναστοχαστικότητας θα οδηγήσει σε μια υπέρβαση των σύγχρονων κοινωνιών με τη δημιουργία νέων αριστερών πολιτικών και κοινωνικών κινημάτων. ό. Στο ίδιο. οι επιχειρήσεις που λόγω παγκοσμιοποίησης ξεπερνούν τα γεωγραφικά σύνορα ενός έθνουςκράτους). Πρώτον στο διαχωρισμό του οικονομικού από το πολιτικό (π. σσ. στη βιομηχανική ανάπτυξη. που σήμανε την παγκόσμια επέκταση της τεχνολογίας των μηχανών και την επέκταση του καταμερισμού εργασίας σε παγκόσμια κλίμακα.έμμεση επίβλεψη του πληθυσμού· με βασικό εργαλείο τον έλεγχο της πληροφόρησης· και το μονοπώλιο της πρόσβασης στα μέσα άσκησης βίας από το σύγχρονο κράτος.

π. 16 Zygmunt Bauman και Μετανεωτερικότητα Ο Zygmund Bauman χρησιμοποιεί τους όρους μετανεωτερικότητα ή «ρευστή νεωτερικότητα» για να καταδείξει τους μετασχηματισμούς. σσ. Η μετανεωτερική εποχή χαρακτηρίζεται από συνεχή κίνηση και μετασχηματισμούς. 15 δηλαδή ως ένα όχημα που παρόλο που είναι τεραστίων διαστάσεων κατασκευή. ό. 17 Δεμερτζής Ν. μια διαδικασία που αποσαθρώνει τη συλλογικότητα και ενισχύει την εξατομίκευση. Σύμφωνα με το μύθο. πάραυτα δύναται να κινηθεί απρόβλεπτα και καταστροφικά για όσους την κινούν. εκπαιδευτικό CD (ΕΔΥ) Προσεγγίσεις για την Νεωτερικότητα κατά τον 20ο Αιώνα. 17 Η νεωτερικότητα χαρακτηρίζεται ως κοινωνία της παραγωγής και η μετανεωτερικότητα ως κοινωνία της κατανάλωσης. η νεωτερικότητα παρομοιάζεται από τον Giddens ως ένα «Τζαγγερνώτ».. (Οι θέσεις του Bauman για την νεωτερικότητα). με το παραγωγικό δυναμικό να έχει διοχετευθεί πλέον στη συλλογή αισθήσεων και εμπειριών μέσω της άκρατης κατανάλωσης. αφού τα κυρίαρχα συναισθήματα είναι 15 Η προέλευση του όρου βρίσκεται σε ένα τίτλο του Κρίνα και πιο συγκεκριμένα στην Ινδική λέξη Jagannath που σημαίνει «άρχοντας του κόσμου». (2009). 170. «δεσμά» της αποδεσμεύοντας παράδοσης. ΕΠΟ 41. Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. τις συνέχειες και ασυνέχειες ανάμεσα στις δύο διαφορετικές περιόδους. Πάτρα. [από εδώ και στο εξής: Δεμερτζής]. τους απεμπολώντας ανθρώπους κάθε από ιδιότητα τα που προσομοιάζει με «ταυτότητα». το τζαγγερνώτ είναι ένα πελώριο όχημα που καθοδηγείται από ένα είδωλο μιας Ινδικής Θεότητας το οποίο περιφέρεται στους δρόμους και κάτω από τους τροχούς του έπεφταν οι οπαδοί της Θεότητας ώστε να συντριβούν. θέλοντας να εστιάσει στο νεωτερικό πρόσωπο της ευκαιρίας. της πρόκλησης αλλά και της διακινδύνευσης όσον αφορά το μέλλον των ανθρώπων.Τέλος. 9 . «Ο Zygmunt Bauman και η Nεωτερικότητα». σσ. Στο έργο του Bauman η νεωτερικότητα αντιμετωπίζεται σε συνάφεια με την μετανεωτερικότητα και πιο συγκεκριμένα ως μια «νεωτερικότητα χωρίς αυταπάτες». 16 Μαυρίδης. 23-27. Στο ίδιο. 16-19.

176 .. 159. καθιστώντας την ευδοκίμηση του δεύτερου ένα τόπο «όπου δε μπορείς να δραπετεύσεις». Bauman Z. Σε ένα κόσμο όπως είναι ο σημερινός. μια δραπέτευση που ενώ αποτελεί το ακριβές αντίθετο της ουτοπίας λειτουργεί ως υποκατάστατο της. η λησμονιά αλλά και η αποφυγή δεσμεύσεων που μπορεί να υποθηκεύσουν μέλλον. Αθήνα. δημιουργώντας μια ζοφερή εικόνα για τον κόσμο αφού δε δύναται πλέον να τον βελτιώσεις.π. 22. υλικά και πνευματικά «ανοικτό». μτφ. ό. 166 . την πληροφόρηση και την επιτήρηση. 18 το Μια διαδικασία που αποσάθρωσε και το όραμα της ουτοπίας από τη στιγμή που η προοπτική δημιουργίας ενός καλύτερου κόσμου μετασχηματίστηκε σε έναν αγώνα για ατομική επιβίωση. 10 .177. [από εδώ και στο εξής: Bauman]. Bauman. Αυτές οι κοινωνίες αποτελούν κομιστές μιας διαστροφής που αποτελεί γενεσιουργό αιτία αδικίας και ανισότητας. Η αδικία που λαμβάνει χώρα σε ένα τόπο πλέον συνδέεται ανοικτά με την ευημερία σε κάποιο άλλο γεωγραφικό στίγμα.. 170 172. 19 20 Λόγια που ανήκουν στον Kuntera. που η πληροφόρηση μεταφέρει εικόνες από κάθε σημείο του πλανήτη. 20 Η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας δημιουργεί μια ανομία όπου επικρατεί η αταξία και η βία 18 Στο ίδιο. τους φόβους. «Η ρευστότητα». με αποτέλεσμα την ανάδυση του ατομικισμού. σ.167. (2009). το φαινόμενο της αδικίας ξεπερνά τα στενά όρια του «τοπικού» και λαμβάνει ένα παγκόσμιο χαρακτήρα. Ρευστοί Καιροί: Η ζωή στην εποχή της αβεβαιότητας. το μαρασμό της αλληλεγγύης και των ανθρώπινων δεσμών. την πρόσβαση στα μέσα άσκησης βίας. σσ. Γεωρμά Κ. 19 Ο Bauman αντιπαραθέτει την παγκοσμιοποίηση με την «ανοικτή κοινωνία» του Karl Popper κάνοντας λόγο για μια «αρνητική παγκοσμιοποίηση» που έχει ως «αιχμή του δόρατος» το κεφάλαιο. ούτε να απαλείψεις τις ανασφάλειες. εκδόσεις Μεταίχμιο. τις υπαρξιακές αγωνίες κλπ. Σε ένα αγώνα διαφυγής από πράγματα που καταναλωτικές εναρμονισμένα νόρμες πλήρως οφείλουν να με τι σύγχρονες εγκαταλειφθούν.η δραπέτευση.

οι οποίοι βρίσκονται σε μια συνεχή κίνηση προς ανακούφιση των δεινών τους.89. μια «ψυχαναγκαστική ανησυχία» για την ασφάλεια. σσ. 65.. 11 . 56-59. 70-71. ψέγοντας για αυτό τις σύγχρονες κοινωνίες που εφαρμόζουν ποινικές πρακτικές μετατοπίζοντας το ρόλο του κράτους από την πρόνοια στην τιμωρία.51. 62-63. έχουν αντικαταστήσει το φόβο απέναντι στις μάγισσες. έχουν κονιορτοποιηθεί από τη μετανεωτερικότητα. Οι «αφάνταστοι». όλες με λίγα λόγια τις λαϊκές προκαταλήψεις που διακατείχαν τις συνειδήσεις των ανθρώπων των παραδοσιακών κοινωνιών επειδή «θυμίζουν» πόλεμο.σε πλανητικό επίπεδο. 86. θέλοντας να κάνει ένα λογοπαίγνιο με ένα κόσμο που αποτελείται από φαντασιακές κοινότητες. είναι και μια έμμεση παραδοχή της ανικανότητας των κοινωνιών να δημιουργήσουν ένα 21 22 Στο ίδιο. ένα φαινόμενο το οποίο πρόκειται να αυξηθεί τα επόμενα χρόνια αποτελώντας «βόμβα στα θεμέλια» της πολιτικής και κοινωνικής ισορροπίας καθιστώντας επισφαλή τη συνύπαρξη των ανθρώπων σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον. στις διαβολικές υπάρξεις. ό. 22 Ο Bauman κάνει αναφορά στην εξέλιξη και στο μετασχηματισμό του φόβου στις σύγχρονες κοινωνίες. 78-80. ένα συναίσθημα που κατακλύζει την καθημερινότητα μας και που αποκτά μια ανεξάρτητη υπόσταση από τη στιγμή που δύναται να αυτοδιαιωνίζεται και να αυτοενισχύεται. ενώ «τρέφεται από τη δύναμη την οποία απομυζά από τα σώματα των εθνικών κρατών και των υποκειμένων τους». 73. σσ. 21 Tα «ανθρώπινα απόβλητα». πράγματα που απειλούν να καταρρίψουν το θεωρητικό περίβλημα προστασίας των κοινωνικά ενταγμένων.π. όπως τους αποκαλεί. Ο υπαρξιακός φόβος που αποτελεί συνοδό του ανθρώπου σε όλες τις στιγμές της ιστορίας. στα ξωτικά. με το κράτος να αδυνατεί να προστατεύσει τους πολίτες του οι οποίοι βρίσκονται στη διάθεση δυνάμεων που δεν ελέγχει κανείς. Bauman. 84. 24-25. οι «περιττοί άνθρωποι» όπως αποκαλεί τα θύματα της παγκόσμιας ένδειας. καταστροφή.

προτάσσοντας ως μόνη λύση το δόγμα της ατομικής επιβίωσης με κάθε κόστος. οι θεσμοί κλπ βρίσκονται στα χέρια των λίγων και προνομιούχων αποκλείοντας από την πολιτική συμμετοχή τους «αδύναμους» για τους οποίους μάλιστα διακυβεύεται η ίδια τους η προσωπική ελευθερία. Η πολιτική εξουσία δίνει «βήμα» στους έχοντες. όπως χαρακτηρίζει ο Bauman το φόβο. τα οποία με τη σειρά τους εξαρτώνται από την οικονομική ευμάρεια του ατόμου. η δημοκρατία.π. καθιστώντας την ιδιωτικοποίηση πιο ισχυρή. επαφίεται στους ανθρώπους να αναζητήσουν ατομικές λύσεις σε πολλά ζητήματα κοινωνικής – κυρίως – φύσεως. ενώ χαρακτηρίζει τον τρομοκράτη «φίλο της εξουσίας»).πλαίσιο που να μπορεί να προσφέρει ασφάλεια. ό. ενισχύοντας όμως κατά αυτόν τον τρόπο την ανασφάλεια. η πολιτική της ιδιώτευσης και του «τοπικού» έναντι της κοινοτικής πολιτικής μια διαδικασία που έδωσε το έναυσμα για τη δυναμική εμφάνιση του φαινομένου των 23 Bauman. την αβεβαιότητα και τις υπαρξιακές αγωνίες. 12 . 49-50.. Ο μετασχηματισμός του πολιτικού παιχνιδιού συντάραξε τις κοινωνικές ισορροπίες δημιουργώντας νέες αβεβαιότητες και φόβους. Σε ένα κόσμο που επικρατούν οι παγκόσμιες νόρμες της αγοράς. έναν «συνταγματικό πατριωτισμό» όμως αναφέρει ο Χάμπερμας. Η «σκοτεινή ψευδαίσθηση». αφού ενεργοποιήθηκε πλέον η «βιοπολιτική». ανακαλύπτοντας την πηγή της στη νεοφιλελεύθερη επίθεση στο κοινωνικό κράτος. 23 Ο Bauman θεωρεί ότι τα προσωπικά και πολιτικά δικαιώματα είναι αδιαχώριστα από τη στιγμή που τα πρώτα μπορούν επιτευχθούν εφόσον μπορούν να ασκηθούν τα δεύτερα. Ο Bauman κάνει λόγο για «στρατηγική κεφαλαιοποίησης στο φόβο». έχει αντικαταστήσει πλέον τις μεγάλες αφηγήσεις και αποτελεί ένα βασικό όπλο στα χέρια των κυβερνήσεων ώστε να χειραγωγήσουν τους πολίτες τους και να διατηρήσουν την εξουσία (προς επίρρωση του λόγου του αναφέρει ότι «πανικοί ασφαλείας» έλαβαν χώρα σε περιοχές όπου ωχριούσαν οι κοινωνικές υπηρεσίες. Κατά συνέπεια η εξουσία. σσ. 44. 37-40.

Στο ίδιο.π. 141. δημιουργώντας τη «ρευστή νεωτερική πόλη» που χαρακτηρίζεται από πολιτισμική ποικιλία που επωάζει τη «μεικτοφοβία». ό. 100-102. ως αντίδοτο στη ρουτίνα της ομοιότητας. ό. Bauman. σ. 146-151. κάνοντας ειδική μνεία σε μια σύγχρονη μάστιγα. σσ. με τα «θύματα» της να αποτελούν δυνητικά μελλοντικά μέλη της τάξης των «παριών». Η πολιτική αναγάγεται σε καθαρά τοπικό ζήτημα. 120.«επικίνδυνων τάξεων».π. φέροντας ένα σπέρμα ελπίδας αρμονικής συμβίωσης σε τοπικό επίπεδο αλλά και μείωσης των εντάσεων σε παγκόσμιο. 115.. 24 των σύγχρονων αθλίων όπως είδαμε προηγουμένως. μέσω της «μεικτοφιλίας». 27 24 25 26 27 Πρόταση που ανήκει στον Καστέλ. σ.123-126. 25 Οι περιοχές που εδράζεται η ανασφάλεια είναι οι αστικές σύμφωνα με τον Bauman. 118.από χώροι που προσφέρουν ασφάλεια . 132. με τις πόλεις να μετασχηματίζονται . το γεγονός δηλαδή πως ο τοπικός κόσμος καλείται να αντιμετωπίσει προβλήματα που έχουν παγκόσμιες νόρμες. 111. 118. σσ. Bauman. 128-129. 26 Απόρροια όλων αυτών είναι η ενίσχυση της ατομικότητας. 154-155. Στο ίδιο. 98. η «υπερφόρτωση» των τοπικών πολιτικών με ζητήματα που ξεπερνούν τη δυνατότητα τους να ανταπεξέλθουν. μια αναμφίβολη παραδοξότητα. εμποδίζοντας την κοινωνική ενσωμάτωση. Ο Bauman υποδεικνύει τις σύγχρονες πόλεις ως το πεδίο σύγκρουσης του τοπικού με το παγκόσμιο. 13 . 139-143. 107.σε πηγές κινδύνου.με τις οικίες να μετατρέπονται σε «φρούρια» προστασίας.. το φόβο δηλαδή απέναντι στο διαφορετικό. με τις πόλεις να «έχουν καταστεί χωματερές για παγκόσμια δημιουργημένα και κυοφορούμενα προβλήματα». Η πόλη βέβαια δεν αποστρέφει μόνο αλλά και έλκει.

με κεντρικούς άξονες τις έννοιες της αναστοχαστικότητας. η παραγωγή ανθρώπινων αποβλήτων. την απόκτηση ταυτότητας κλπ. δείχνοντας εμπιστοσύνη στους τεχνοκράτες και σε φορείς κοινωνικής πρακτικής βασισμένης στο ρεαλισμό. κοινοτήτων και θεσμών. ανασφαλειών κλπ επιρρίπτοντας ευθύνες σε μια «ελίτ». εμμένει σε μια ατομιστική προσέγγιση της σύγχρονης εποχής. δημιουργό υπαγορεύει και παράγωγο αρνητικές νόρμες της για παγκοσμιοποίησης. η συνεχής κίνηση. της διακινδύνευσης. η ανισότητα. αποτέλεσαν την απαρχή μιας διανοητικής συζήτησης που αφορούσε το τέλος των μεγάλων αφηγήσεων της νεωτερικότητας και της ανάδειξης της μετανεωτερικής εποχής. ο καταναλωτισμός. την αλληλεγγύη. κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο που έλαβαν χώρα στα μέσα του 20ου αιώνα. 14 θεσμών) διαδικασιών σε . η εξατομίκευση. ο κατακερματισμός των πόλεων κλπ με επακόλουθο το τέλος του κοινωνικού κράτους. Ο Bauman προτείνει ως «αντίδοτο» την επανένωση της πολιτικής με την εξουσία δημιουργώντας όμως μια ισχυρή αντίφαση καθώς οι «λύσεις» που προτείνει μπορούν να προκύψουν μόνο μέσω έμψυχων (συνεργασία ανθρώπων) και άψυχων (λειτουργία παγκόσμιο επίπεδο. την ανάδυση υπαρξιακών φόβων. καθώς και της ανάπτυξης της θεωρίας της δομοποίησης. προσφέρει μια εναλλακτική θεώρηση της οντολογίας των σύγχρονων κοινωνιών εστιάζοντας στις επιπτώσεις ενός κόσμου που τον χαρακτηρίζει η ρευστότητα. που τη συλλογικότητα. Από την άλλη μεριά ο Bauman. Ο Anthony Giddens. η αποσάθρωση κρατών. προτείνοντας την αγαστή συνεργασία των φορέων της κοινωνικής πρακτικής με «όχημα» την εγγενή αναστοχαστικότητα ως αντίδοτο στους υπαρξιακούς φόβους που δημιουργεί το «τζαγγερνώτ».Αντί επιλόγου Οι ραγδαίες εξελίξεις στο οικονομικό. του ρίσκου και της εμπειρίας του χώρου και του χρόνου.

Αθήνα. 15 . (2009). ΕΠΟ 41. εκδόσεις Μεταίχμιο. ΕΠΟ 41. Γεωρμά Κ. Οι Συνέπειες της Νεωτερικότητας. μετάφρ. Πάτρα. Αθήνα. μτφ. «Ο Ά. Ρευστοί Καιροί: Η ζωή στην εποχή της αβεβαιότητας. εκδόσεις Κριτική. εκπαιδευτικό CD (ΕΔΥ) Προσεγγίσεις για την Νεωτερικότητα κατά τον 20ο Αιώνα.Βιβλιογραφία – Μαυρίδης Η. Γκίντενς και η Νεωτερικότητα». – Giddens A. (2001).. – Δεμερτζής Ν. Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. (2009). – Bauman Z.. «Ο Zygmunt Bauman και η Nεωτερικότητα». (2009). Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Μερτίκας Γ. εκπαιδευτικό CD (ΕΔΥ) Προσεγγίσεις για την Νεωτερικότητα κατά τον 20ο Αιώνα. Πάτρα.