Biljartschool: Dirk van der Veen

“Het Siepmannetje”

De belevenissen van een beginnend biljarter
De missstoten, frustraties, masochisme, de passie, en de ultieme verslaving

Hoofdstuk !

eerste stukje

De geschiedenis van het biljarten
“ Triomf van de hand !!! Het biljartspel is een spel van hersenen en spiergevoeligheid, van koele daad en de rijke fantasie, van effen beheersing en zich uitlevende emotie, van tactiek en strategie en van vlugheid en bedachtzaamheid; een gracieus spel, dat leeft en bekoort, een schone trits van verstand, gevoel en wil, een samenvloeiing van spel, sport, kunst en wetenschap en een synthese van lichamelijke en geestelijke inspanning. En daarnaast en bovendien een triomf van de hand, de volmaakte gave van de volmaakte Schepper aan de onvolmaakte mens; een interessant studieprobleem, een rustpunt in het moeilijke bestaan onzer dagen, een nobele en harmonische ontspanning en een heerlijke, artistieke en esthetische uiting der persoonlijkheid tegenover klemmende overdaad aan techniek en zakelijkheid van onze tijd ! ".#.H. van Haren "dministrateur $.%.%. &$ederlandse %iljart %ond. '()(* Zo begint het “ +eerboek van het %iljartspel , van oorsprong door E. D. van der Vijver geschreven in 1925. Van der Vijver was een bekend biljartleraar in de twintigerjaren van de vorige eeuw in otterda!. "et boek is opnieuw bewerkt en aangevuld in 19#9 door $.%. van de $ol& oud wereldka!pioen 19#'(19#9 biljart) *adre #+(2. Dit leerboek was de “ %ijbel ! voor de biljarters vana, 1925. Elke biljarter& die een beetje verder wou ko!en had dit boek in huis. Voor de clubbiljarters was dit leerboek& een absolute !ust-.en eerste& wie is eigenlijk $.%. van de $ol/ 0p de website van $eter van 1o!!el website2biljarten2 staat een pagina geheel gewijd aan de “ oude meesters “ van het groene laken. Zie hier. .rouwens de 3.1.1. hee,t in 2411 een boek uitgegeven over haar geschiedenis van de a,gelopen 144 jaar. Zie hier "5lke Da!& die het bovengenoe!de boek op de bar 6ag liggen bij biljartschool Dirk van der Veen vertelde !ij dat hij ooit op ongeveer 12 jarige lee,tijd dit boek cadeau had gekregen voor 6ijn prestaties in de biljartsport. 7k 6ei& 8 tjonge Hylke, we worden oud, dat is al meer als -. jaar geleden, dat is een stukje geschiedenis man8.

9elijk rees bij !ij de vraag) Hoe oud is de biljartsport eigenlijk, wanneer is dit ontstaan, en waar/ 7k stelde de6e vraag gelijk aan de andere personen aan de bar. Dirk vertelde dat het snookeren ver!oedelijk ontstaan was in 7ndia& als vervanging van het cro:uetspel als het regende& en er buiten niet gespeeld kon worden. En het biljart wat wij kennen !et drie ballen 6al wel uit ;rankrijk ko!en. 7k was niet hele!aal tevreden !et het antwoord& eigenlijk nie!and aan de bar wist precies de vraag te beantwoorden. Dat leek !e het goede !o!ent o! bij thuisko!st achter de co!puter te kruipen en eens te gaan googelen& oude boeken op6oeken etc.& en laten we eens kijken wat we uiteindelijk kunnen vinden. "et is toch wel leuk en interessant o! iets te weten over haar eeuwenoude lange& rijke !aar turbulente geschiedenis. Zeker als aanvulling voor) de belevenissen van een beginnend biljarter. 9oogelen naar in,or!atie over de geschiedenis van het biljarten& ging niet 6o snel en ge!akkelijk als ik dacht. Er waren 6oveel versies van het ontstaan& daarnaast was de !eeste in,or!atie Engelstalig& en ging daarbij hoo,d6akelijk over het ontstaan en de geschiedenis van snooker en het poolbiljart. 3ederlandstalige in,or!atie& was nauwelijks te vinden. 7n het oude boekje “%iljartspel8 van %. van Do!!ering en $. de 9oede stond wat in,or!atie. 1ijna alle 3ederlandstalige biljartboeken hebben de6el,de in,or!atie over de biljartgeschiedenis beschreven. En auto!atisch !et het 6oeken naar in,or!atie kwa! ik ook weer op de site van $eter van 1o!!el. *as %u,,er!ans is <<n van de vaste gastschrijvers op $eter 6ijn website& $eter en *as hebben beiden een stuk aan de geschiedenis van de biljartsport gewijd. "et artikel van *as %u,,er!ans over de geschiedenis van de biljartsport onderscheidt 6ich duidelijk van andere artikelen die in het 3ederlands 6ijn geschreven. =ees op de website van www.bo!!eltje.nl Van beide stukken& 6al ik een beetje als leidraad gebruiken& alsook het boek “Het %iljartspel8 van de heren Do!!ering en de 9oede. Verder 6al ik het aanvullen !et bevindingen van derden en wat ik kan vinden op het internet. >lles voor 1444 jaar na de christelijke jaartelling is een beetje giswerk& daarna 6ijn er enige docu!enten gevonden die het bestaan van& en het spelen van het biljarten bevestigd. ?o!!igen 6eggen dat het biljarten uit het bowlen& gol, en het cro:uetspel is ontstaan. En dat het groene laken op het biljart& een kopie van& en vergeleken !oet worden !et het grasveld buiten& aange6ien biljart binnenshuis wordt gespeeld. Daar kan ik !e iets bij bedenken. En dat het een be6igheid was van de elite& dat kan ik ook begrijpen. De gewone werk!an had geen tijd o, ,inanci@le draagkracht o! 6ich be6ig te houden !et sport o, spel in die dagen.

?port en spel werden hoo,d6akelijk beoe,end door de gewone !an& tijdens niet religieu6e ,eestdagen en jaar!arkten in de !iddeleeuwen. De vrije 6ondag die door Aei6er *onstantijn wettelijk werd ingesteld& gold 7n het begin alleen in de grote steden. Aarel de 9rote stelde later de vrije 6ondag in voor het hele rijk. Baar& de vrije 6ondag dur,de !en toen nog niet te gebruiken voor openbaar sport en spel& dit uit angst voor de kerk. C"ier ko!en we later op terugD. De vrije 6aterdagochtend werd in 1919 ingesteld en de vrije 6aterdag!iddag werd in 3ederland pas op 2E dece!ber 19F4 ingesteld. 7n de G? bestaat de vrije 6aterdag sinds 1924. ?port en spel was in de antieke tijd en in de vroege !iddeleeuwen ook een politiek wapen. 3ee! bijvoorbeeld Aei6er 3ero. 3ero wist al) 9ee, het volk brood en spelen& en 6e eten uit je hand. B.a.w. 6o voorko! je eventuele opstanden en je houdt de bevolking in too!. 7k denk dat er al balspelen waren sinds de uitvinding van het wiel& en dat !en er toen al achter kwa!& dat iets wat rond is rolt. *o!paratieve spelen& sporten waren naast !ilitaire opleiding en licha!elijke training& in de antieke tijd veelal verbonden aan religieu6e cere!onies& dat is bekend uit de oude geschri,ten van o.a. Eg5ptenaren& de 9rieken& "ellenen& de ?partanen& diverse religieu6e sekten in 7ndia& *hina& %apan en 6el,s de Ba5aHs. En allen hadden ook een <<n o, ander soort balspel. Baar niet alle balsporten uit de oudheid waren aan een religie gelinieerd. "et bekendst is bij de Ba5aHs en >6teken& dat 6ij een balsport “0lla!ali6tli8 genoe!d kenden& wat tevens een cere!oni@le religieu6e uiting was. "et was ook een 6eer bloeddorstige aangelegenheid& de ongelukkige verlie6ers werden aan de goden geo,,erd volgens de !5the. =uister en kijk hier naar de achtergrond.

0lla!ali6tli ook wel $elota genoe!d kende twee variaties& de ene werd !et de heupen gespeeld en de ander variatie werd !et de ellebogen gespeeld. 1ij de ene hing de steen !et het gat in het !idden waar de bal doorheen gespeeld !oet worden o! te scoren hoog& en bij de andere versie& waarbij !et de heupen werd gespeeld hing de6e vlak boven de grond.

1ij een opgraving in de deelstaat 0aIaca CBeIicoD is een 1144 jaar oud gra,co!pleI ontdekt. De vondst is vooral interessant vanwege een aantal !ooie !uurschilderingen. 0p so!!ige daarvan staat een balspel dat het indianenvolk de Zapoteken speelde o! con,licten op te lossen.

De Zapoteken 6agen het als een ritueel spel en lieten so!s potenti@le !enseno,,ers tegen elkaar spelen. De winnaars !ochten blijven leven& terwijl de verlie6ers aan de goden werden geo,,erd volgens de !5the.

"ijdslijn van landen, civilisaties, en balsporten in de antieke oudheid
#ereld$ijde %oektocht naar de oorsprong van het biljarten "et woord “sport8 werd voor het eerst gebruikt net voor 1'44 in de Engelstalige C>ngelsaksischeD landen. $as in 1'2' werd het woord JsportH gebruikt in Duitsland& en in 3ederland werd het woord Jsport0 later bekend en werd het gebruikt vana, rond 1'#F C1ron) ?tichting de ?portwereldD. Kat sport precies betekende was toen nog niet echt duidelijk& !aar wanneer ie!and aan het sporten was& voerde de6e persoon een bepaalde activiteit uit !et veel hartstocht. 0ok werd het woord sport geassocieerd !et weddenschappen en een bepaald gedrag& het was in het begin dus nog erg vaag wat sport nou werkelijk was. 0!dat de 3ederlanders in die tijd de Engelsen na probeerden te doen en sport een uit Engeland overgevlogen ter! was& werden al die !et beweging gerelateerde activiteiten die uit Engeland kwa!en sport genoe!d. "ierdoor begon sport een betekenis te krijgen dat leek op) alle !oderne activiteiten voor ver!aak. De al bekende ver!aaksvor!en C6oals toneelD was dus geen sport. 7n de periode van 1'54 tot 1914 begon sport de vor! aan te ne!en 6oals we die nu kennen. Daarvoor waren er soortgelijke activiteiten !aar dan 6onder& o, !et eigen regels. 7n de hogere kringen was er behoe,te aan activiteiten !et regle!ent& 6odat er wedstrijden gespeeld konden worden tussen verschillende regioHs o, landen. Er 6ijn ook spellen die op sport lijken achtergebleven& de6e activiteiten hadden vaak geen standaardregels en er werden geen wedstrijden georganiseerd. 0ok waren de activiteiten2spellen vaak gebonden aan de streek en dus aan de lokale gewoonten. De6e ongeorganiseerde activiteiten werden vaak gespeeld door de lagere klassen. 7n de negentiende eeuw waren er verschillende ,actoren die het !ogelijk !aakten o! voor de hogere klassen een sport in te voeren !et standaardregels en een standaardvor!. De6e ,actoren waren) een betere in,rastructuur& opko!st van de CnationaleD !edia& beter en snellere co!!unicatie Co.a. de tele,oonD. "et opko!ende nationalis!e speelde ook een grote rol. 7!!ers) de sportprestatie ga, glans aan de staat. Boderne sport 6ou je dus kunnen beschrijven als) een georganiseerde2gestandaardiseerde vor! van een spel o, activiteit. Een sport kan o!schreven worden als een ,5sieke kracht!eting Cbijvoorbeeld KorstelenD& ,5siek spel Cbijvoorbeeld voetbalD o, denkspel Cbijvoorbeeld

?chakenD o, een sa!enspel van ,5siek( en denkspel Cbijvoorbeeld 1iljartenD dat op regle!entaire wij6e in co!petitieverband o, recreatie, gespeeld kan worden. "et hee,t als doel het lichaa! o, de hersenen te sti!uleren naar !eer& het6ij d.!.v. licha!elijke bewegingen en2o, denkoe,eningen.

Het verre &osten: 'hina, (apan en )orea
Het antieke 'hina 7n de 3eolithicu! periode '444 L 2444 v.*hr. veranderde *hina van een jacht voor overleving& naar een !eer gesettelde& georganiseerde en een gecultiveerde civilisatie. Er 6ijn a,beeldingen gevonden dat de chine6en 6ich al be6ig hielden !et o.a. vissen& 6we!!en en Khu shu een voorloper van Aung ;u. Khu shu was natuurlijk ook gelijktijdig een training voor ,itness als voor !ilitaire doeleinden& en het werd een sport voor entertain!ent. %e hoe,t hiervoor !aar naar de hedendaagse voorstellingen van de ?haolin !onniken te kijken en naar de populaire Aung ;u ,il!s van 1ruce =ee in de 6eventigerjaren. De !onniken treden nog steeds op in alle grote theaters over de wereld. >nders dan de !eeste !ensen in het Kesten& leggen de *hine6en& 0ost( >6iaten& ,iloso,ische en !orele kwaliteiten in hun sport. Min en 5ang C1wee tegengestelde en onafscheidelijke principes, die 2in en 2ang worden genoemd. 2in is het vrouwelijke, het negatieve, het ontvangende, het chronische, het gevolg. 2ang is het mannelijke, het positieve, het scheppende, het acute, de oorzaak.D De ,iloso,ie van Min en 5ang hee,t het denkwe6en en uitvoering van sport sterk beNnvloed& als!ede het concept Oi COi Cook wel chPi& chi& ki o, giD is een ,unda!enteel concept uit de *hinese cultuur& doorgaans gede,inieerd als ade!& levenskracht& vitale energie o, spirituele energie dat deel uit!aakt van alles wat bestaat.D De co!binatie van beide vor!en leidt naar de eerste pri!itieve vor! van .ai *hi& die ontstaan is tussen de 14e en 1Ee eeuw. .ai *hi wordt vandaag de dag wereldwijd door jong en oud in parken en andere openbare rui!ten publiekelijk uitgevoerd. G 6ult wel denken wat hee,t dit !et de geschiedenis van de voorloper van de biljartsport te !aken. 7k probeer !et bovenstaande ,eiten de cultuur en de ,iloso,ie van chine6en& Calge!een in 0ost( >6i@D achter het uitvoeren van een sport te laten 6ien. Dat dit totaal verschilt van de Kesterse denkwij6e en uitvoering van sport. De sport in *hina werd sterk beNnvloed door de !ilitaire training& en visa versa. 1eide hadden ook invloed op alge!ene educatie dit tot aan de %in

d5nastie. De chine6en beoe,enden in de6e tijd diverse balsporten en waren naast het boogschieten erg populair. E<n van de balsporten *uju& kan eigenlijk ge6ien worden als de voorloper van het voetbal. *uju wordt hier en daar bij culturele aangelegenheden nog steeds gespeeld.

Een andere balsport uit de .ang(d5nastie is %iju Ceen vor! van $oloD

Een derde belangrijke balsport& ontstaan uit %iju in het oude *hina was *hiuwan De voorloper van het !oderne gol,. %ongeleren& onderling spelen !et ballen was een gelie,de be6igheid& en 6o 6ullen er wel wat !eer balsporten 6ijn die ik niet heb kunnen vinden o, waar wij het bestaan niet van weten. 7k heb in het oude *hina geen balsport gevonden die geassocieerd kan worden !et het hedendaagse biljarten o, ge6ien kan worden als een voorloper op het !iddeleeuwse buiten gras!at(& o, ook wel grondbiljart genoe!d.

Het antieke (apan 0!dat %apan sterk cultureel beNnvloed werd door *hina en Aorea in de oudheid kan %apan& volgens geschiedkundigen van weinig sporten 6eggen dat 6e de6e 6el, ontwikkeld hebben. ?u!o(worstelen is hierop een uit6ondering& de6e sport is van herko!st echt %apans. .ot aan vandaag is ?u!o(worstelen de %apanse nationale sport. 0ok in %apan net als in *hina en Aorea is de sport gericht op !ilitairis!e en religie& vooral in %apan op ?hinto C%apanse religieD invloeden. %apan kent ook 6ijn balspelen. Ae!ari was in de oudheid bijna net 6o populair als ?u!a(worstelen. Ae!ari is een variant op het *uju uit *hina. Ae!ari wordt nog in de oude vor! beoe,end in %apan.

Een balsport die ook 6eer populair in het oude %apan was is .akraw. .akraw is een variant op het *hineese *uju en het %apanse Ae!ari en is de voorloper van het hedendaagse Kesterse voet(volle5bal. .akraw werd en wordt nog steeds overal gespeeld& !et na!e in Zuid(0ost >6i@. 0ndertussen is de6e sport verspreid naar Kesterse landen .

%apan had ook 6ijn eigen versie van polo Dak5u genoe!d& waar de spelers trachten een doelpunt te scoren !et een bal en een 6eer lange stick. >an weers6ijden van het veld is een goal. Dak5u werd ook lopend 6onder paard gespeeld. Dak5u 6onder paard kan !en beschouwen als voorloper van het hocke5en.

0ok in %apan heb ik geen balsport kunnen vinden die we kunnen associ@ren !et de oorsprong van het biljarten.

Het antieke )orea
Zoals 6o veel landen in het verre 0osten& was ook Aorea geNsoleerd van het Kesten tot aan de 19e eeuw. Aorea is door de geschiedenis heen een land geweest dat constant !et invasies door *hina& %apan& Bongolia en Banchuria te !aken had. De6e invallen hebben wel de culturele identiteit van de Aoreanen beNnvloed. De toen!alige bewoners van Aorea waren hoo,d6akelijk be6ig !et jacht& overleven en het verder ontwikkelen van overlevingstechnieken. 0.a. door 6ich !eesterschap toe te eigenen in boogschieten en 6waard!anschap. 0ok het verdedigen 6onder wapens werd lang6a!erhand ontwikkeld. Git de6e periode ontstonden drie hoo,dsporten waarvan !en van kan 6eggen& dat de6e van origine Aoreaans 6ijn. Dan hebben we het over Jssirum0 CKorstelenD en het 1ae 3won do en boogschieten. De bevolking van Zuid(Aorea vinden de6e drie sporten het belangrijkst. "et pro!oot tevens de identiteit van Zuid(Aorea. De Aoreanen hadden ook een balspel genaa!d *hHukkuk. "et Aoreaanse *hHukkuk lijkt een beetje op het *hinese *uju& het wordt gespeeld door E personen. De Aoreanen hadden ook een soort $olo& gelijk aan de %apanners en *hine6en.

7n 2442 hee,t Aorea een post6egel uitgegeven !et a,beeldingen van de sport *hHukkuk. De Aoreanen hadden ook nog een balspel genaa!d *hangchHigi. "et was een spel wat door de aristocratie& vrouwen en kinderen werd gespeeld. "et lijkt een beetje op "ocke5. Chelaas kon ik van beide balsporten geen videoHs o, a,beeldingen vindenD. 0ok in Aorea hebben we geen balspel kunnen vinden wat enigs6ins lijkt op biljarten. Ke kunnen dus vaststellen dat biljarten geen oorsprong hee,t van <<n van de antieke balsporten uit 0ost >6i@. Volgende a,levering behandelen we balsporten uit de antieke tijd& van landen in het Bidden 0osten& en kijken we& o, we daar een vor! van de oorsprong van de edele biljartsport kunnen traceren.

#ordt vervolgd

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful