CORPUS THOMISTICUM Sancti Thomae de Aquino Quaestiones disputatae de potentia a quaestione I ad quaestionem II Quaestio 1 Prooemium [5 151!

"e potentia# q$ 1 pr$ 1 %t primo quaeritur utrum in "eo sit potentia$ Secundo utrum potentia "ei sit in&inita$ Tertio utrum ea quae sunt naturae impossi'i(ia# "eo sint possi'i(ia$ Quarto utrum iudicandum sit a(iquid possi'i(e )e( impossi'i(e# secundum causas in&eriores )e( superiores$ Quinto utrum "eus possit &acere quae non &acit# et dimittere quae &acit$ Se*to utrum "eus possit &acere quae a(ii &aciunt# ut peccare# am'u(are# et cetera$ Septimo utrum "eus dicatur omnipotens$ Articu(us 1 %t primo quaeritur utrum in "eo sit potentia %t )idetur quod non$ [5 1+,! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ 1 Potentia enim est operationis principium$ Sed operatio "ei# quae est eius essentia# non ha'et principium# quia neque est -enita neque procedens$ %r-o in "eo non est potentia$ [5 1+1! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ . Praeterea# omne per&ectissimum est "eo attri'uendum# secundum Anse(mum$ %r-o quod respicit a(iquid se

per&ectius# non de'et "eo attri'ui$ Sed omnis potentia respicit se per&ectius# sci(icet passi)a &ormam et acti)a operationem$ %r-o potentia "eo attri'ui non potest$ [5 1+.! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ / Praeterea# potentia est principium transmutandi in a(iud secundum quod est a(iud0 secundum phi(osophum1 sed principium re(atio quaedam est1 et est re(atio "ei ad creaturas# prout si-ni&icatur in potentia creandi )e( mo)endi$ 2u((a autem ta(is re(atio est in "eo secundum rem# sed so(um secundum rationem$ %r-o potentia non est in "eo secundum rem$ [5 1+/! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ 3 Praeterea# ha'itus est per&ectior potentia# utpote operanti propinquior$ Sed ha'itus non ponitur in "eo$ %r-o nec potentia$ [5 1+3! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ 5 Praeterea# nihi( de'et in "eo si-ni&icari per quod dero-etur eius primitiae )e( simp(icitati$ Sed "eus# in quantum est simp(e*# et primum a-ens# a-it per essentiam suam$ %r-o non de'et si-ni&icari a-ere per potentiam# quae sa(tem secundum modum si-ni&icandi super essentiam addit$ [5 1+5! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ + Praeterea# secundum phi(osophum# in perpetuis non di&&ert esse et posse0 mu(to minus er-o in di)inis$ Sed u'i est eadem res# de'et esse idem nomen a di-niori sumptum$ "i-nius autem est essentia quam potentia0 quia potentia essentiae ad)enit$ %r-o in "eo de'et nominari essentia tantum# non autem potentia$ [5 1++! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ 4 Praeterea# sicut materia prima est pura potentia# ita "eus est purus actus$ Sed prima materia secundum essentiam suam considerata# est denudata a' omni actu$ %r-o "eus in essentia sua consideratus# est a'sque omnipotentia$ [5 1+4! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ Praeterea# omnis potentia a' actu separata est imper&ecta0 et ita# cum nihi( imper&ectum "eo con)eniat# ta(is potentia

in "eo esse non potest$ Si er-o in "eo est potentia# oportet quod semper sit actui coniuncta0 et ita potentia creandi est coniuncta actui semper1 et sic sequitur quod a' aeterno crea)it res1 quod est haereticum$ [5 1+ ! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ 5 Praeterea# quando a(iquid su&&icit ad a(iquid a-endum# super&(ue a(iquid superadditur$ Sed essentia "ei su&&icit ad hoc quod "eus per eam a(iquid a-at$ %r-o super&(ue ponitur in eo potentia per quam a-at$ [5 1+5! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ 1, Sed dices# quod potentia non est a(iud quam essentia secundum rem1 sed so(um secundum modum inte((i-endi$6 Sed contra# omnis inte((ectus cui non respondet a(iquid in re est cassus et )anus$ [5 14,! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ 11 Praeterea# praedicamentum su'stantiae est no'i(ius a(iis praedicamentis$ Sed "eo non attri'uitur# ut Au-ustinus dicit$ Mu(to er-o minus praedicamentum qua(itatis$ Sed potentia est in secunda specie qua(itatis$ %r-o "eo attri'ui non de'et$ [5 141! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ 1. Sed dices# quod potentia quae "eo attri'uitur# non est qua(itas# sed "ei essentia# so(a ratione di&&erens$6 Sed contra# aut isti rationi a(iquid respondet in re# aut nihi($ Si nihi( ratio )ana est$ Si autem a(iquid in re ei respondet# sequitur quod a(iquid in "eo sit potentia praeter essentiam# sicut ratio potentiae est praeter rationem essentiae$ [5 14.! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ 1/ Praeterea# secundum phi(osophum# omnis potestas et omne e&&ecti)um est propter a(iud e(i-endum$ 2u((um autem huiusmodi "eo con)enit0 quia ipse non est propter a(iud$ %r-o potentia "eo non con)enit$ [5 14/! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ 13 Praeterea# )irtus a "ion7sio ponitur media inter su'stantiam et operationem$ Sed "eus non a-it per a(iquod

medium$ %r-o non a-it per )irtutem1 et ita nec per potentiam0 et sic potentia non est in "eo$ [5 143! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ 15 Praeterea# secundum phi(osophum potentia acti)a# quae so(i "eo potest competere# est principium transmutationis in a(iud# secundum quod est a(iud$ Sed "eus a-it sine transmutatione# sicut patet in creatione$ %r-o "eo potentia acti)a attri'ui non potest$ [5 145! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ 1+ Praeterea# phi(osophus dicit# quod eiusdem est potentia actionis et passionis$ Sed potentia passionis "eo non con)enit$ %r-o nec potentia actionis$ [5 14+! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ 14 Praeterea# phi(osophus dicit# quod potentiae acti)ae est contraria pri)atio$ Sed contraria nata sunt &ieri circa idem$ Cum er-o in "eo nu((o modo sit pri)atio# non erit i'i potentia$ [5 144! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ar-$ 1 Praeterea# Ma-ister dicit quod a-ere non proprie competit "eo$ Sed u'i non est actio# i'i non potest esse potentia acti)a nec passi)a# ut patet$ %r-o nu((a$ [5 14 ! "e potentia# q$ 1 a$ 1 s$ c$ 1 Sed contra$ %st quod dicitur in Psa(m$ 8999:III# 50 potens es# domine# et )eritas tua in circuitu tuo$ [5 145! "e potentia# q$ 1 a$ 1 s$ c$ . Praeterea# Matth$ III# 50 potens est "eus de (apidi'us istis suscitare &i(ios A'rahae$ [5 1 ,! "e potentia# q$ 1 a$ 1 s$ c$ / Praeterea# omnis operatio a' a(iqua potentia procedit$ Sed "eo ma*ime con)enit operari$ %r-o "eo ma*ime potentia con)enit$ [5 1 1! "e potentia# q$ 1 a$ 1 co$ Respondeo$ Ad huius quaestionis e)identiam sciendum# quod potentia dicitur a' actu0 actus autem est dup(e*0

! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad 1 Ad primum er-o dicendum# quod potentia non so(um est operationis principium# sed etiam e&&ectus1 unde non oportet# quod si potentia in "eo ponitur quae sit e&&ectus .sci(icet primus# qui est &orma1 et secundus# qui est operatio0 et sicut )idetur e* communi hominum inte((ectu# nomen actus primo &uit attri'utum operationi0 sic enim quasi omnes inte((i-unt actum1 secundo autem e*inde &uit trans(atum ad &ormam# in quantum &orma est principium operationis et &inis$ Unde et simi(iter dup(e* est potentia0 una acti)a cui respondet actus# qui est operatio1 et huic primo nomen potentiae )idetur &uisse attri'utum0 a(ia est potentia passi)a# cui respondet actus primus# qui est &orma# ad quam simi(iter )idetur secundario nomen potentiae de)o(utum$ Sicut autem nihi( patitur nisi ratione potentiae passi)ae# ita nihi( a-it nisi ratione actus primi# qui est &orma$ "ictum est enim# quod ad ipsum primo nomen actus e* actione de)enit$ "eo autem con)enit esse actum purum et primum1 unde ipsi con)enit ma*ime a-ere# et suam simi(itudinem in a(ias di&&undere# et ideo ei ma*ime con)enit potentia acti)a1 nam potentia acti)a dicitur secundum quod est principium actionis$ Sed et sciendum# quod inte((ectus noster "eum e*primere nititur sicut a(iquid per&ectissimum$ %t quia in ipsum de)enire non potest nisi e* e&&ectuum simi(itudine1 neque in creaturis in)enit a(iquid summe per&ectum quod omnino imper&ectione careat0 ideo e* di)ersis per&ectioni'us in creaturis repertis# ipsum nititur desi-nare# quam)is cui(i'et i((arum per&ectionum a(iquid desit1 ita tamen quod quidquid a(icui istarum per&ectionum imper&ectionis adiun-itur# totum a "eo amo)eatur$ :er'i -ratia esse si-ni&icat a(iquid comp(etum et simp(e* sed non su'sistens1 su'stantia autem a(iquid su'sistens si-ni&icat sed a(ii su'iectum$ Ponimus er-o in "eo su'stantiam et esse# sed su'stantiam ratione su'sistentiae non ratione su'standi1 esse )ero ratione simp(icitatis et comp(ementi# non ratione inhaerentiae# qua a(teri inhaeret$ %t simi(iter attri'uimus "eo operationem ratione u(timi comp(ementi# non ratione eius in quod operatio transit$ Potentiam )ero attri'uimus ratione eius quod permanet et quod est principium eius# non ratione eius quod per operationem comp(etur$ [5 1 .

Ad secundum dicendum# quod (icet omne per&ectissimum sit "eo attri'uendum# non tamen oportet quod omne i((ud quod "eo attri'uitur# sit per&ectissimum1 sed oportet quod sit con)eniens ad desi-nationem per&ectissimi# ad quod competit a(iquid ratione suae per&ectionis quod ha'et a(iquid se per&ectius# cui tamen deest i((a quam a(iud ha'et$ [5 1 3! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad / Ad tertium dicendum# quod potentia dicitur principium non quia sit ipsa re(atio quam si-ni&icat nomen principii sed quia est id quod est principium$ [5 1 5! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad 3 Ad quartum dicendum# quod ha'itus numquam est in potentia acti)a# sed so(um in passi)a# et ea est per&ectior0 ta(is autem potentia "eo non attri'uitur$ [5 1 +! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad 5 Ad quintum dicendum# quod ista sunt impossi'i(ia# quod "eus ponatur a-ere per essentiam suam# et quod non sit in "eo potentia0 hoc enim quod est actionis principium# potentia est0 unde essentia di)ina e* hoc ipso quod ponitur "eus per ipsam a-ere# ponitur esse potentia$ %t sic ratio .principium# quod essentiae di)inae quae est operatio# sit a(iquod principium$ :e( dicendum# et me(ius# quod in di)inis in)enitur dup(e* re(atio$ Una rea(is# i((a sci(icet qua personae ad in)icem distin-uuntur# ut paternitas et &i(iatio1 a(ias personae di)inae non rea(iter sed ratione distin-uerentur# ut Sa'e((ius di*it$ A(ia rationis tantum# quae si-ni&icatur# cum dicitur quod operatio di)ina est a' essentia di)ina# )e( quod "eus operatur per essentiam suam$ Praepositiones enim quasdam ha'itudines desi-nant$ %t hoc ideo contin-it# quia cum attri'uitur "eo operatio secundum suam rationem quae requirit a(iquod principium# attri'uitur etiam ei re(atio e*istentis a principio# unde ista re(atio non est nisi rationis tantum$ %st autem de ratione operationis ha'ere principium# non de ratione essentiae1 unde (icet essentia di)ina non ha'eat a(iquod principium neque re neque ratione# tamen operatio di)ina ha'et a(iquod principium secundum rationem$ [5 1 /! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad .

potentiae in "eo non dero-at neque simp(icitati neque primitiae eius# quia non ponitur quasi a(iquid additum essentiae$ [5 1 4! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad + Ad se*tum dicendum# quod cum dicitur# quod in perpetuis non di&&ert esse et posse# inte((i-itur de potentia passi)a1 et sic nihi( &acit ad propositum# quia ta(is potentia non est in "eo$ Tamen quia )erum est quod potentia acti)a est idem in "eo quod eius essentia# ideo dicendum# quod (icet essentia di)ina et potentia sint idem secundum rem# tamen quia potentia ma*ime modum si-ni&icandi addit# ideo specia(e nomen requirit0 nam nomina respondent inte((ecti'us# secundum phi(osophum$ [5 1 ! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad 4 Ad septimum dicendum# quod ratio i((a pro'at quod in "eo non sit potentia passi)a# et hoc concedimus$ [5 1 5! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad Ad octa)um dicendum# quod potentia "ei semper est coniuncta actui# id est operationi .! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad 5 Ad nonum dicendum# quod essentia "ei su&&icit ad hoc quod per eam "eus a-at# nec tamen super&(uit potentia0 quia potentia inte((i-itur quasi quaedam res addita supra essentiam# sed superaddit secundum inte((ectum so(am re(ationem principii0 ipsa enim essentia e* hoc quod est principium a-endi# ha'et rationem potentiae$ [5 151! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad 1.nam operatio est di)ina essentia<1 sed e&&ectus sequuntur secundum imperium )o(untatis et ordinem sapientiae$ Unde non oportet quod semper sit coniuncta e&&ectui1 sicut nec quod creaturae &uerint a' aeterno$ [5 15. Ad decimum dicendum# quod inte((ectui respondet a(iquid in re dup(iciter$ Uno modo immediate# quando )ide(icet inte((ectus concipit &ormam rei a(icuius e*tra animam e*istentis# ut hominis )e( (apidis$ A(io modo mediate# quando )ide(icet a(iquid sequitur actum inte((i-endi# et inte((ectus re&(e*us supra ipsum considerat i((ud$ Unde res .

! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad 11 Ad undecimum dicendum# quod potentia# quae est in secunda specie qua(itatis# non attri'uitur "eo0 haec enim est creaturarum# quae non immediate per &ormas suas essentia(es a-unt# sed medianti'us &ormis accidenta(i'us0 "eus autem immediate a-it per suam essentiam$ [5 15/! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad 1.respondet i((i considerationi inte((ectus mediate# id est mediante inte((i-entia rei0 )er'i -ratia# inte((ectus inte((i-it naturam anima(is in homine# in equo# et mu(tis a(iis specie'us0 e* hoc sequitur quod inte((i-it eam ut -enus$ Huic inte((ectui quo inte((ectus inte((i-it -enus# non respondet a(iqua res e*tra immediate quae sit -enus1 sed inte((i-entiae# e* qua consequitur ista intentio# respondet a(iqua res$ %t simi(iter est de re(atione principii quam addit potentia supra essentiam0 nam ei respondet a(iquid in re mediate# et non immediate$ Inte((ectus enim noster inte((i-it creaturam cum a(iqua re(atione et dependentia ad creatorem0 et e* hoc ipso quia non potest inte((i-ere a(iquid re(atum a(teri# nisi e contrario reinte((i-at re(ationem e* opposito# ideo inte((i-it in "eo quamdam re(ationem principii# quae consequitur modum inte((i-endi# et sic re&ertur ad rem mediate$ [5 15. Ad duodecimum dicendum# quod di)ersis rationi'us attri'utorum respondet a(iquid in re di)ina# sci(icet unum et idem$ Quia rem simp(icissimam# quae "eus est# propter eius incomprehensi'i(itatem# inte((ectus noster co-itur di)ersis &ormis repraesentare1 et ita istae di)ersae &ormae quas inte((ectus concipit de "eo# sunt quidem in "eo sicut in causa )eritatis# in quantum ipsa res quae "eus est# est repraesenta'i(is per omnes istas &ormas1 sunt tamen in inte((ectu nostro sicut in su'iecto$ [5 153! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad 1/ Ad decimumtertium dicendum# quod phi(osophus inte((i-it de potentiis acti)is et e&&ecti)is# et huiusmodi# quae sunt in arti&icia(i'us et in re'us humanis0 nam nec etiam in re'us natura(i'us )erum est quod potentia acti)a sit semper propter suos e&&ectus$ Ridicu(um enim est dicere# quod potentia so(is sit propter )ermes# qui eius )irtute .

-enerantur1 mu(to minus di)ina potentia est propter suos e&&ectus$ [5 155! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad 13 Ad decimumquartum dicendum quod potentia "ei non est media secundum rem# quia non distin-uitur a' essentia# nisi ratione1 et e* hoc ha'etur quod si-ni&icetur ut medium$ "eus autem non a-it per medium rea(iter di&&erens a se ipso0 unde ratio non sequitur$ [5 15+! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad 15 Ad decimumquintum dicendum# quod dup(e* est actio$ Una quae est cum transmutatione materiae1 a(ia est quae materiam non praesupponit1 ut patet in creatione0 et utroque modo "eus a-ere potest# ut in&ra pate'it$ Unde patet quod "eo recte potentia acti)a potest attri'ui# (icet non semper a-at transmutando$ [5 154! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad 1+ Ad decimumse*tum dicendum# quod phi(osophus non (oquitur uni)ersa(iter# sed particu(ariter# quando sci(icet a(iquid mo)et se ipsum# sicut anima($ Quando autem a(iquid mo)etur a' a(tero# tunc non est eadem potentia passionis et actionis$ [5 15 ! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad 14 Ad decimumseptimum dicendum# quod potentiae dicitur esse contraria pri)atio# sci(icet impotentia1 non tamen de contrarietate &acienda est circa "eum mentio# quia nihi( quod est in "eo# ha'et contrarium# cum non sit in -enere$ [5 155! "e potentia# q$ 1 a$ 1 ad 1 Ad decimumocta)um dicendum# quod a-ere non remo)etur a "eo simp(iciter# sed per modum rerum natura(ium# quae a-unt et patiuntur simu($ Articu(us . Secundo quaeritur utrum potentia "ei sit in&inita %t )idetur quod non$ .

ar-$ + .. ar-$ 1 Quia# ut dicitur in I9 Metaph$# &rustra esset in natura a(iqua potentia acti)a cui non responderet a(iqua passi)a$ Sed potentiae in&initae di)inae non respondet a(iqua passi)a in natura$ %r-o &rustra esset di)ina potentia in&inita$ [5 .+! "e potentia# q$ 1 a$ .. ar-$ .! "e potentia# q$ 1 a$ ..5! "e potentia# q$ 1 a$ .3! "e potentia# q$ 1 a$ .. Praeterea phi(osophus pro'at# non esse potentiam in&initam ma-nitudine in&inita0 quia sequeretur quod a-eret in non tempore$ 2am maior )irtus a-it in minori tempore0 unde quanto )irtus est maior# tanto tempus est minus$ Sed potentiae in&initae ad &initam nu((a est proportio$ %r-o nec temporis in quo a-it potentia in&inita# ad tempus in quo a-it potentia &inita$ Cuius(i'et autem temporis ad quod(i'et tempus est proportio$ %r-o cum potentia &inita mo)eat in tempore# potentia in&inita mo)e'it in non tempore$ %adem ratione si potentia "ei est in&inita# semper opera'itur in non tempore1 quod &a(sum est$ [5 .4! "e potentia# q$ 1 a$ ... ar-$ / Sed dices# quod )o(untas di)ina non determinat quanto tempore )e(it e&&ectum suum comp(eri1 et sic non oportet quod potentia di)ina semper a-at in non tempore$6 Sed contra# )o(untas di)ina non potest immutare eius potentiam$ Sed de ratione potentiae in&initae est quod a-at in non tempore$ %r-o hoc per )o(untatem di)inam immutari non potest$ [5 . ar-$ 5 Praeterea# potentia proportionatur operationi$ Sed operatio "ei est simp(e*$ %r-o et potentia$ Simp(e* autem et in&initum ad in)icem repu-nant$ %r-o ut prius$ [5 . ar-$ 3 Praeterea# omnis potentia mani&estatur per suum e&&ectum$ Sed "eus non potest &acere e&&ectum in&initum$ %r-o potentia "ei non est in&inita$ [5 .[5 ./! "e potentia# q$ 1 a$ ..

ar-$ 1. ar-$ Praeterea# in&initum dicitur per remotionem &inis$ =inis autem est trip(e*1 sci(icet ma-nitudinis# ut punctus1 per&ectionis# ut &orma1 intentionis# ut causa &ina(is$ Haec autem duo u(tima# cum sint per&ectionis# a "eo remo)eri non de'ent$ %r-o di)ina potentia non de'et dici in&inita$ [5 .13! "e potentia# q$ 1 a$ .. ar-$ 1/ .! "e potentia# q$ 1 a$ . Praeterea# secundum phi(osophum# terminus neque &initus neque in&initus est$ Sed di)ina potentia est omnium rerum terminus$ %r-o non est in&inita$ [5 . Praeterea# &inis est quoddam ad no'i(itatem pertinens$ Sed omne quod est huiusmodi# re'us di)inis de'et attri'ui$ %r-o potentia di)ina de'et dici &inita$ [5 . ! "e potentia# q$ 1 a$ .1/! "e potentia# q$ 1 a$ . ar-$ 5 Praeterea# si potentia "ei est in&inita# hoc non potest esse nisi quia est e&&ectuum in&initorum$ Sed mu(ta a(ia sunt quae ha'ent e&&ectus in&initos in potentia# ut inte((ectus# qui potest inte((i-ere in&inita in potentia# et so( qui potest producere e&&ectus in&initos$ Si er-o potentia "ei dicatur in&inita# pari ratione et mu(tae a(iae erunt in&initae1 quod est impossi'i(e$ [5 .! "e potentia# q$ 1 a$ .5! "e potentia# q$ 1 a$ . ar-$ 1.1. ar-$ 4 Praeterea# omne quod est distinctum est &initum$ Sed potentia "ei est distincta a re'us a(iis$ %r-o est &inita$ [5 .Praeterea# in&initum est passio quantitatis# ut phi(osophus dicit$ Sed "eus est a'sque quantitate et ma-nitudine$ %r-o eius potentia non potest esse in&inita$ [5 .11! "e potentia# q$ 1 a$ ..1. ar-$ 11 Praeterea# in&initum# secundum phi(osophum# est partis# et materiae0 quae imper&ectionis sunt# et "eo non con)eniunt$ %r-o nec in&initum est in potentia di)ina$ [5 .

s$ c$ 1 Sed contra$ %st quod dicit "amascenus# quod in&initum est quod neque tempore neque (oco neque comprehensione &initur$ Hoc autem con)enit di)inae potentiae$ %r-o di)ina potentia est in&inita$ [5 . s$ c$ . Praeterea# Hi(arius dicit0 "eus immensae )irtutis# )i)ens potestas# quae nusquam non adsit nec usquam desit$ Omne autem immensum est in&initum$ %r-o potentia "ei est in&inita$ [5 .14! "e potentia# q$ 1 a$ . co$ Respondeo$ "icendum# quod in&initum dicitur dup(iciter$ Uno modo pri)ati)e1 et sic dicitur in&initum quod natum est ha'ere &inem et non ha'et0 ta(e autem in&initum non in)enitur nisi in quantitati'us$ A(io modo dicitur in&initum ne-ati)e# id est quod non ha'et &inem$ In&initum primo modo acceptum "eo con)enire non potest# tum quia "eus est a'sque quantitate# tum quia omnis pri)atio imper&ectionem desi-nat# quae (on-e a "eo est$ In&initum autem dictum ne-ati)e con)enit "eo quantum ad omnia quae in ipso sunt$ Quia nec ipse a(iquo &initur# nec eius essentia# nec sapientia# nec potentia# nec 'onitas1 unde omnia in ipso sunt in&inita$ Sed de in&initate eius potentiae specia(iter sciendum est# quod cum potentia acti)a sequatur actum# quantitas potentiae sequitur quantitatem actus1 unumquodque enim tantum a'undat in )irtute a-endi quantum est in actu$ "eus autem est actus in&initus# quod patet e* hoc quod actus non &initur nisi dup(iciter$ Uno modo e* parte a-entis1 sicut e* )o(untate arti&icis recipit quantitatem et terminum pu(chritudo domus$ A(io modo e* parte recipientis1 sicut ca(or in (i-nis terminatur et quantitatem recipit secundum dispositionem (i-norum$ Ipse autem di)inus actus non &initur e* a(iquo a-ente# quia non est a' a(io# sed est a se ipso1 neque &initur e* a(io recipiente# quia cum nihi( potentiae passi)ae ei admisceatur# ipse est actus purus non receptus in a(iquo1 .1+! "e potentia# q$ 1 a$ .Praeterea# "eus a-it tota potentia sua$ Si er-o potentia eius est in&inita# semper e&&ectus eius erit in&initus1 quod erat impossi'i(e$ [5 .15! "e potentia# q$ 1 a$ .

ad 1 Ad primum er-o dicendum# quod nihi( quod est in "eo# potest dici &rustra# quia &rustra est quod est ad a(iquem &inem quem non potest attin-ere1 "eus autem et quae in ipso sunt# non sunt ad &inem# sed sunt &inis$ :e( dicendum# quod phi(osophus (oquitur de potentia acti)a natura(i$ Res .est enim "eus ipsum esse suum in nu((o receptum$ Unde patet quod "eus est in&initus1 quod sic )ideri potest$ %sse enim hominis terminatum est ad hominis speciem# quia est receptum in natura speciei humanae1 et simi(e est de esse equi# )e( cuius(i'et creaturae$ %sse autem "ei# cum non sit in a(iquo receptum# sed sit esse purum# non (imitatur ad a(iquem modum per&ectionis essendi# sed totum esse in se ha'et1 et sic sicut esse in uni)ersa(i acceptum ad in&inita se potest e*tendere# ita di)inum esse in&initum est1 et e* hoc patet quod )irtus )e( potentia sua acti)a# est in&inita$ Sed sciendum quod quam)is potentia ha'eat in&initatem e* essentia# tamen e* hoc ipso quod comparatur ad ea quorum est principium# recipit quemdam modum in&initatis quem essentia non ha'et$ 2am in o'iectis potentiae# quaedam mu(titudo in)enitur1 in actione etiam in)enitur quaedam intensio secundum e&&icaciam a-endi# et sic potest potentiae acti)ae attri'ui quaedam in&initas secundum con&ormitatem ad in&initatem quantitatis et continuae et discretae$ "iscretae quidem secundum quod quantitas potentiae attenditur secundum mu(ta )e( pauca o'iecta1 et haec )ocatur quantitas e*tensi)a0 continuae )ero# secundum quod quantitas potentiae attenditur in hoc quod remisse )e( intense a-it1 et haec )ocatur quantitas intensi)a$ Prima autem quantitas con)enit potentiae respectu o'iectorum# secunda )ero respectu actionis$ Istorum enim duorum acti)a potentia est principium$ Utroque autem modo di)ina potentia est in&inita$ 2am nunquam tot e&&ectus &acit quin p(ures &acere possit# nec unquam ita intense operatur quin intensius operari possit$ Intensio autem in operatione di)ina non est attendenda secundum quod operatio est in operante# quia sic semper est in&inita# cum operatio sit di)ina essentia1 sed attendenda est secundum quod attin-it e&&ectum1 sic enim a "eo mo)entur quaedam e&&icacius# quaedam minus e&&icaciter$ [5 .1 ! "e potentia# q$ 1 a$ .

1! "e potentia# q$ 1 a$ .3! "e potentia# q$ 1 a$ . ad 5 Ad quintum dicendum# quod in&initum pri)ati)e dictum# quod est passio quantitatis# repu-nat simp(icitati# non autem in&initum quod est ne-ati)e dictum$ [5 .enim natura(es coordinatae sunt ad in)icem# et etiam omnes creaturae0 "eus autem est e*tra hunc ordinem1 ipse enim est ad quem totus hic ordo ordinatur# sicut ad 'onum e*trinsecum# ut e*ercitus ad ducem# secundum phi(osophum$ %t ideo non oportet ut ei quod est in "eo# a(iquid in creaturis respondeat$ [5 .. Ad secundum dicendum# quod secundum Commentatorem in :III Ph7sic$# demonstratio i((a de proportione temporis et potentia mo)entis procedit de potentia in&inita in ma-nitudine# quae proportionatur in&inito temporis cum sint unius -eneris determinati# sci(icet continuae quantitatis# non autem tenet de in&inito e*tra ma-nitudinem# quod non est proportiona(e in&inito temporis# utpote a(terius rationis e*istens$ :e( dicendum# ut tactum est in o'iiciendo# quod "eus quia a-it )o(untarie# mensurat motum eius quod a' eo mo)etur# sicut )u(t$ [5 . ad / Ad tertium dicendum# quod (icet )o(untas "ei non possit mutare eius potentiam# potest tamen determinare eius e&&ectum$ 2am )o(untas potentiam mo)et$ [5 ..! "e potentia# q$ 1 a$ . ad + Ad se*tum dicendum# quod i((a ratio procedit de in&inito pri)ati)e dicto$ [5 ./! "e potentia# q$ 1 a$ ....! "e potentia# q$ 1 a$ .15! "e potentia# q$ 1 a$ . ad 3 Ad quartum dicendum# quod ipsa ratio &acti )e( creati repu-nat in&inito$ 2am e* hoc ipso quod &it e* nihi(o# ha'et a(iquem de&ectum# et est in potentia# non actus purus1 et ideo non potest aequari primo in&inito ut sit in&initum$ [5 . ad 4 Ad septimum dicendum# quod a(iquid potest esse distinctum dup(iciter$ Uno modo per a(iud si'i adiunctum# . ad ...

/.! "e potentia# q$ 1 a$ . ad 1.sicut homo distin-uitur per rationa(em di&&erentiam a' asino# et ta(e distinctum oportet esse &initum# quia i((ud adiunctum determinat ipsum ad a(iquid$ A(io modo per se ipsum1 et sic "eus est distinctus a' omni'us re'us# et hoc eo ipso quia nihi( addi ei est possi'i(e1 unde non oportet quod sit &initus neque ipse neque a(iquid quod in ipso si-ni&icatur$ [5 .5! "e potentia# q$ 1 a$ . ad 1.. ad 1/ Ad decimumtertium dicendum# quod "eus semper a-it tota sua potentia1 sed e&&ectus terminatur secundum imperium )o(untatis# et ordinem rationis$ . ad Ad octa)um dicendum# quod &inis cum sit per&ectionis# "eo no'i(issimo modo attri'uitur# sci(icet ut ipse essentia(iter sit &inis# non denominati)e &initus$ [5 .. ! "e potentia# q$ 1 a$ . %t simi(iter dicendum ad duodecimum$ [5 ..5! "e potentia# q$ 1 a$ .+! "e potentia# q$ 1 a$ ... Ad decimum dicendum# sicut ad octa)um$ [5 . ad 5 Ad nonum dicendum# quod sicut in quantitati'us potest considerari in&initum secundum unam dimensionem et non secundum a(iam# et iterum in&initum secundum omnem dimensionem# ita et in e&&ecti'us$ Possi'i(e est enim a(iquam creaturam posse producere e&&ectus in&initos quantum est de se# secundum a(iquid# utpote secundum numerum in eadem specie1 et sic omnium i((orum e&&ectuum natura est &inita# utpote ad unam speciem determinata# ut si accipiamus homines )e( asinos in&initos$ 2on est autem possi'i(e ut sit a(iqua creatura quae possit in e&&ectus in&initos omni'us modis et secundum numerum et secundum species et secundum -enera1 sed hoc so(ius "ei est# et ideo so(a eius potentia est simp(iciter in&inita$ [5 .4! "e potentia# q$ 1 a$ . ad 11 Ad undecimum dicendum# quod ratio i((a procedit de in&inito pri)ati)e dicto$ [5 .

Praeterea# sicut omne in natura necessarium est demonstra'i(e# ita omne impossi'i(e in natura# est impro'a'i(e per demonstrationem$ Sed in omni conc(usione demonstrationis inc(uduntur demonstrationis principia1 in omni'us autem demonstrationis principiis inc(uditur hoc principium# quod a&&irmatio et ne-atio non sunt simu( )era$ %r-o istud principium inc(uditur in quo(i'et impossi'i(i naturae$ Sed "eus non potest &acere quod ne-atio et a&&irmatio sint simu( )era# ut respondens dice'at$ %r-o nu((um impossi'i(e in natura potest &acere$ [5 .Articu(us / Tertio quaeritur utrum ea quae sunt naturae impossi'i(ia# sint "eo possi'i(ia %t )idetur quod non$ [5 ./5! "e potentia# q$ 1 a$ / ar-$ / Praeterea# su' "eo sunt duo principia# ratio et natura$ Sed "eus ea quae sunt impossi'i(ia rationi# &acere non potest# sicut quod -enus non praedicetur de specie$ %r-o nec i((a quae sunt impossi'i(ia naturae$ [5 ./+! "e potentia# q$ 1 a$ / ar-$ 3 Praeterea# sicut se ha'et &a(sum et )erum ad co-nitionem# ita se ha'et possi'i(e et impossi'i(e ad operationem$ Sed i((ud quod est &a(sum in natura# "eus scire non potest$ %r-o quod est impossi'i(e in natura# "eus non potest operari$ [5 ./3! "e potentia# q$ 1 a$ / ar-$ .3# quod "eus cum sit auctor naturae non potest &acere contra naturam$ Sed ea quae sunt impossi'i(ia naturae sunt contra naturam$ %r-o "eus ea &acere non potest$ [5 .//! "e potentia# q$ 1 a$ / ar-$ 1 "icit enim quaedam >(ossa# Rom$ 9I# )ers$ ./4! "e potentia# q$ 1 a$ / ar-$ 5 Praeterea# quando est simi(e de uno et omni'us# quod pro'atur de uno# inte((i-itur de omni'us esse pro'atum1 .

/ ! "e potentia# q$ 1 a$ / ar-$ + Praeterea# II Timoth$ II# 1/# dicitur0 &ide(is "eus# qui se ipsum ne-are non potest$ 2e-aret autem se ipsum# ut dicit >(ossa# si promissum non imp(eret$ Sicut autem promissum "ei est a "eo# ita omne )erum est a "eo0 quia# ut dicit >(ossa Am'rosii I Cor$ 9II# /# super i((ud0 nemo potest dicere# dominus Iesus# omne )erum# a quocumque dicatur# a spiritu sancto est$ %r-o non potest &acere contra a(iquod )erum$ =aceret autem contra )erum# si &aceret a(iquid impossi'i(e$ %r-o "eus non potest &acere a(iquid impossi'i(e in natura$ [5 .! "e potentia# q$ 1 a$ / ar-$ Praeterea# nu((us arti&e* potest operari contra artem suam0 quia principium suae operationis est ars$ Sed "eus &aceret contra artem suam# si &aceret a(iquid impossi'i(e in natura0 quia naturae ordo# secundum quem i((ud est impossi'i(e# est secundum artem di)inam$ %r-o "eus et cetera$ [5 .3./5! "e potentia# q$ 1 a$ / ar-$ 4 Praeterea# Anse(mus dicit# quod minimum incon)eniens "eo est impossi'i(e$ Sed incon)eniens esset quod a&&irmatio et ne-atio essent simu( )era# quia inte((ectus esset (i-atus$ %r-o "eus non potest &acere hoc1 et ita non potest &acere omnia impossi'i(ia in natura$ [5 .31! "e potentia# q$ 1 a$ / ar-$ 5 Praeterea# ma-is est impossi'i(e quod est impossi'i(e per se quam quod est impossi'i(e per accidens$ Sed "eus non potest &acere quod est impossi'i(e per accidens# sci(icet quod id quod &uit non &uerit# ut patet per Hieron7mum qui dicit# quod cum cetera "eus possit# non potest &acere )ir-inem de corrupta1 et per Au-ustinum# et per .sicut si pro'atur de uno trian-u(o# demonstrato quod ha'eat tres aequa(es duo'us rectis# de omni'us inte((i-itur esse pro'atum$ Sed simi(is ratio )idetur de omni impossi'i(i# quod "eus i((ud possit et non possit1 tum e* parte &acientis# quia di)ina potentia in&inita est0 tum e* parte &acti# quia omnis res ha'et potentiam o'edientiae ad "eum$ %r-o si a(iquod impossi'i(e est naturae quod &acere non possit# ut respondens dice'at# )idetur quod nu((um impossi'i(e &acere possit$ [5 .

! "e potentia# q$ 1 a$ / s$ c$ 1 Sed contra$ %st quod dicitur 8ucae I# /40 non erit impossi'i(e apud "eum omne )er'um$ [5 .33! "e potentia# q$ 1 a$ / s$ c$ / Praeterea# omne i((ud quod non (imitatur per a(iquid quod est in re# per nihi( quod est in re impediri potest$ Sed "eus non (imitatur per a(iquid quod est in re$ %r-o per nihi( quod est in re potest impediri1 et ita )eritas huius principii0 a&&irmatio et ne-atio non possunt esse simu(# non potest impedire quin "eus possit &acere$ %t pari ratione de omni'us a(iis$ [5 .3/! "e potentia# q$ 1 a$ / s$ c$ .3.34! "e potentia# q$ 1 a$ / s$ c$ + Praeterea# sicut caecitas opponitur )isioni# ita )ir-initas partui$ Sed "eus &ecit quod )ir-o# manens )ir-o# pareret$ %r-o pari ratione potest &acere quod caecus# manens caecus# )ideat# et potest &acere quod a&&irmatio et ne-atio sint simu( )era# et per consequens omnia impossi'i(ia$ . Praeterea# omnis potentia quae potest &acere hoc et non i((ud# est potentia (imitata$ Si er-o "eus potest &acere possi'i(ia in natura# et non impossi'i(ia# )e( haec impossi'i(ia et non i((a# )idetur quod "ei potentia sit (imitata# quod est contra supra determinata$ %r-o et cetera$ [5 .3+! "e potentia# q$ 1 a$ / s$ c$ 5 Praeterea# omne quod resistit a(icui# resistit in ratione a(icuius oppositionis$ Sed potentiae di)inae nihi( est oppositum# ut e* supra dictis patet$ %r-o ei nihi( potest resistere1 et ita potest &acere omnia impossi'i(ia$ [5 .35! "e potentia# q$ 1 a$ / s$ c$ 3 Praeterea# pri)ationes non suscipiunt ma-is et minus$ Sed impossi'i(e dicitur secundum pri)ationem potentiae$ Si er-o unum impossi'i(e est quod "eus &acere potest# ut caecum i((uminare# )idetur pari ratione quod potest &acere omnia$ [5 .phi(osophum$ %r-o "eus non potest &acere id quod est impossi'i(e per se in natura$ [5 .

3 ! "e potentia# q$ 1 a$ / s$ c$ 4 Praeterea# di&&ici(ius est coniun-ere &ormas su'stantia(es disparatas quam &ormas accidenta(es$ Sed "eus coniun*it in unum &ormas su'stantia(es ma*ime disparatas# sci(icet di)inam et humanam# quae di&&erunt secundum creatum et increatum$ %r-o mu(to amp(ius potest coniun-ere duas &ormas accidenta(es in unum# ut &aciat quod idem sit a('um et ni-rum0 et sic idem quod prius$ [5 .! "e potentia# q$ 1 a$ / co$ Respondeo$ "icendum# quod# secundum phi(osophum# possi'i(e et impossi'i(e dicuntur trip(iciter$ Uno modo secundum a(iquam potentiam acti)am )e( passi)am1 sicut dicitur homini possi'i(e am'u(are secundum potentiam -ressi)am# )o(are )ero impossi'i(e$ A(io modo non secundum a(iquam potentiam# sed secundum se ipsum# sicut dicimus possi'i(e quod non est impossi'i(e esse# et impossi'i(e dicimus quod necesse est non esse$ Tertio modo dicitur possi'i(e secundum potentiam mathematicam quae est in -eometricis# prout dicitur (inea potentia commensura'i(is# quia quadratum eius est commensura'i(e$ Hoc autem possi'i(i praetermisso# circa a(ia duo consideremus$ Sciendum est er-o quod impossi'i(e quod dicitur secundum nu((am potentiam# sed secundum se ipsum# dicitur ratione discohaerentiae terminorum$ Omnis autem discoherentia terminorum est in ratione a(icuius oppositionis1 in omni autem oppositione inc(uditur a&&irmatio et ne-atio# ut pro'atur 9 Metaph$1 unde in omni ta(i impossi'i(i imp(icatur a&&irmationem et ne-ationem esse .35! "e potentia# q$ 1 a$ / s$ c$ Praeterea# posito quod a de&inito remo)eatur a(iquid quod cadat in eius de&initione# sequitur contraria esse simu(# sicut quod homo non sit rationa(is$ Sed terminari ad duo puncta est in de&initione (ineae rectae$ %r-o si quis hoc remo)eat a (inea recta# sequitur quod duo contraria sint simu($ Sed "eus hoc &ecit quando intra)it ianuis c(ausis ad discipu(os0 tunc enim &uerunt duo corpora simu(# et sic sequitur quod duae (ineae &uerunt terminatae ad duo puncta tantum# et unaquaeque ad duo puncta$ %r-o "eus potest &acere quod a&&irmatio et ne-atio sint simu( )era# et per consequens potest &acere omnia impossi'i(ia$ [5 .[5 .5.

51! "e potentia# q$ 1 a$ / ad 1 .simu($ Hoc autem nu((i acti)ae potentiae attri'ui potest1 quod sic patet$ Omnis acti)a potentia consequitur actua(itatem et entitatem eius cuius est$ Unumquodque autem a-ens est natum a-ere si'i simi(e1 unde omnis actio acti)ae potentiae terminatur ad esse$ %tsi enim a(iquando &it per actionem non esse# ut in corruptione patet# tamen hoc non est nisi in quantum esse unius non compatitur esse a(terius# sicut esse ca(idi non compatitur esse &ri-idi1 et ideo ca(or e* principa(i intentione -enerat ca(idum# sed quod corrumpat &ri-idum# hoc est e* consequenti$ Hoc autem quod est a&&irmationem et ne-ationem esse simu(# rationem entis ha'ere non potest# nec etiam non entis# quia esse to((it non esse# et non esse to((it esse0 unde nec principa(iter nec e* consequenti potest esse terminus a(icuius actionis potentiae acti)ae$ Impossi'i(e )ero quod dicitur secundum a(iquam potentiam potest attendi dup(iciter$ Uno modo propter de&ectum ipsius potentiae e* se ipsa# quia )ide(icet ad i((um e&&ectum non potest se e*tendere# utpote quando non potest a-ens natura(e transmutare a(iquam materiam$ A(io modo a' e*trinseco# utpote cum potentia a(icuius impeditur )e( (i-atur$ Sic er-o a(iquid dicitur impossi'i(e &ieri tri'us modis$ Uno modo propter de&ectum acti)ae potentiae# si)e in transmutando materiam# si)e in quocumque a(io1 a(io modo propter a(iquod resistens )e( impediens1 tertio modo propter hoc quod id quod dicitur impossi'i(e &ieri# non potest esse terminus actionis$ %a er-o quae sunt impossi'i(ia in natura primo )e( secundo modo# "eus &acere potest$ Quia eius potentia# cum sit in&inita# in nu((o de&ectum patitur# nec est a(iqua materia quam transmutare non possit ad (i'itum1 eius enim potentiae resisti non potest$ Sed id quod tertio modo dicitur impossi'i(e# "eus &acere non potest# cum "eus sit actus ma*ime# et principa(e ens$ Unde eius actio non nisi ad ens terminari potest principa(iter# et ad non ens consequenter$ %t ideo non potest &acere quod a&&irmatio et ne-atio sint simu( )era# nec a(iquod eorum in qui'us hoc impossi'i(e inc(uditur$ 2ec hoc dicitur non posse &acere propter de&ectum suae potentiae0 sed propter de&ectum possi'i(is# quod a ratione possi'i(is de&icit1 propter quod dicitur a qui'usdam quod "eus potest &acere# sed non potest &ieri$ [5 .

53! "e potentia# q$ 1 a$ / ad 3 Ad quartum dicendum# quod i((ud quod est &a(sum in natura# est &a(sum simp(iciter# et ideo non est simi(e$ .5/! "e potentia# q$ 1 a$ / ad / Ad tertium dicendum# quod impossi'i(ia rationa(is phi(osophiae non sunt secundum a(iquam potentiam# sed secundum se ipsa0 quia ea quae sunt in rationa(i phi(osophia# non sunt app(icata ad materiam# )e( ad a(iquas potentias natura(es$ [5 .5.Ad primum er-o dicendum# quod )er'um Au-ustini in >(ossa i((a non est inte((i-endum quod "eus non possit &acere a(iter quam natura &aciat# cum ipse &requenter &aciat contra consuetum cursum naturae1 sed quia quidquid in re'us &acit# non est contra naturam# sed est eis natura# eo quod ipse est conditor et ordinator naturae$ Sic enim in re'us natura(i'us )idetur# quod quando a(iquod corpus in&erius a superiori mo)etur# est ei i((e motus natura(is# quam)is non )ideatur con)eniens motui quem natura(iter ha'et e* seipso1 sicut mare mo)etur secundum &(u*um et re&(u*um a (una1 et hic motus est ei natura(is# ut Commentator dicit# (icet aquae secundum se ipsum motus natura(is sit &erri deorsum1 et hoc modo omnes creaturae quasi pro natura(i ha'ent quod a "eo in eis &it$ %t propter hoc in eis distin-uitur potentia dup(e*0 una natura(is ad proprias operationes )e( motus1 a(ia quae o'edientiae dicitur# ad ea quae a "eo recipiunt$ [5 .! "e potentia# q$ 1 a$ / ad . Ad secundum dicendum# quod in quo(i'et impossi'i(i imp(icatur a&&irmationem et ne-ationem esse simu( secundum hoc quod est impossi'i(e1 sed ea quae sunt impossi'i(ia propter de&ectum potentiae natura(is# ut caecum# )identem &ieri# )e( a(iquid huiusmodi# cum non sint impossi'i(ia secundum se ipsa# non imp(icant huiusmodi impossi'i(e secundum se ipsa# sed per comparationem ad potentiam natura(em cui sunt impossi'i(ia# ut si dicamus# natura potest &acere caecum )identem# imp(icatur praedictum impossi'i(e# quia naturae potentia est terminata ad a(iquid# u(tra quod est id quod ei attri'uitur$ [5 .

55! "e potentia# q$ 1 a$ / ad 5 Ad nonum dicendum# quod Socratem non cucurrisse# si cucurrerit# dicitur impossi'i(e per accidens0 eo quod Socratem currere )e( non currere# quantum est in se# est contin-ens1 sed per imp(icationem huius quod est praeteritum non &uisse# &it impossi'i(e per se$ %t ideo dicitur impossi'i(e per accidens# quasi per a(iud ad)eniens$ Hoc autem ad)eniens est impossi'i(e secundum se ipsum$ %t p(ane imp(icat contradictionem0 dicere enim# quod &uit et non &uit# sunt contradictoria0 quo sequitur# si &iat quod praeteritum non &uerit$ .5 ! "e potentia# q$ 1 a$ / ad Ad octa)um dicendum# quod ars "ei non so(um se e*tendit ad ea quae &acta sunt# sed ad mu(ta a(ia$ Unde quando in a(iquo mutat cursum naturae non propter hoc contra artem suam &acit$ [5 .[5 .54! "e potentia# q$ 1 a$ / ad 4 Ad septimum dicendum# quod non potest &acere a&&irmationem et ne-ationem esse simu(0 non quia sit incon)eniens# sed ratione praedicta$ [5 .5+! "e potentia# q$ 1 a$ / ad + Ad se*tum dicendum# quod "eus id quod iam )erum est# non destruit1 quia non &acit ut quod )erum &uit# non &uerit1 sed &acit quod a(iquod non sit )erum# quod a(ias )erum esset$ Sicut cum suscitat mortuum# &acit quod non sit )erum eum esse mortuum# quod a(iter )erum esset$ :e( a(iter dicendum# quod non est simi(e# quia e* hoc quod "eus non imp(eret promissum# sequeretur eum non esse )eracem0 e* hoc autem quod a(iquem suum e&&ectum destruit# hoc non sequitur0 quia non ordina)it ut suus e&&ectus perpetuo maneret# sicut ordina)it quod promissum imp(eret$ [5 .55! "e potentia# q$ 1 a$ / ad 5 Ad quintum dicendum# quod non est eadem ratio de omni impossi'i(i0 quia quaedam sunt impossi'i(ia per se# quaedam per respectum ad a(iquam potentiam# ut supra dictum est$ 2ec hoc quod dissimi(iter se ha'ent ad di)inam potentiam# impedit in&initatem di)inae potentiae# )e( o'edientiam creaturae$ [5 .

+5! "e potentia# q$ 1 a$ / ad s$ c$ + . Ad secundum dicendum# quod potentia "ei non potest praedictum impossi'i(e# quia de&icit a ratione possi'i(is0 et ideo potentia "ei non dicitur (imitari# quam)is hoc non possit$ [5 .[5 .+3! "e potentia# q$ 1 a$ / ad s$ c$ 5 Ad quintum dicendum# quod# sicut iam dictum est# "eus non dicitur hoc non posse# quod impediatur a' a(iquo# sed rationi'us praedictis$ [5 .+.+1! "e potentia# q$ 1 a$ / ad s$ c$ .! "e potentia# q$ 1 a$ / ad s$ c$ / Ad tertium dicendum# quod "eus dicitur hoc non posse# non a (i'ero ar'itrio# quasi impeditus# ut dictum est1 sed quia hoc non potest esse terminus actionis a(icuius acti)ae potentiae$ [5 .! "e potentia# q$ 1 a$ / ad s$ c$ 1 Ad primum )ero# quod in contrarium o'iicitur# dicendum# quod )er'um dicitur non so(um quod ore pro&ertur# sed quod mente concipitur$ Hoc autem quod est a&&irmationem et ne-ationem esse simu( )eram# non potest mente concipi# ut pro'atur I: Metaph$# et per consequens nec a(iquid eorum in qui'us hoc inc(uditur$ Cum enim contrariae opiniones sint quae sunt contrariorum# secundum phi(osophum# sequeretur eumdem simu( ha'ere contrarias opiniones0 et ita non est contra )er'um An-e(i# si dicatur# quod "eus non potest praedictum impossi'i(e$ [5 .+/! "e potentia# q$ 1 a$ / ad s$ c$ 3 Ad quartum dicendum# quod pri)atio non recipit ma-is et minus secundum se1 potest tamen recipere secundum causam1 sicut a(iquis dicitur ma-is caecus qui ha'et ocu(um erutum# quam cuius )isus impeditur propter a(iquem humorem impedientem0 et simi(iter dicitur ma-is impossi'i(e quod est secundum se ipsum impossi'i(e# quam quod est simp(iciter impossi'i(e$ [5 .+.

0 stu(titia sapientium mundi &uit# quia iudica)erunt possi'i(e et impossi'i(e secundum quod )ide'ant in rerum natura$ %r-o non est iudicandum de possi'i(i et impossi'i(i secundum causas in&eriores# sed secundum superiores$ [5 . Praeterea# secundum phi(osophum# i((ud quod est primum in omni -enere# est mensura omnium quae sunt i((ius -eneris$ .! "e potentia# q$ 1 a$ 3 ar-$ 1 Quia sicut dicit quaedam >(ossa I Cor$ I# .41! "e potentia# q$ 1 a$ 3 ar-$ .++! "e potentia# q$ 1 a$ / ad s$ c$ 4 Ad septimum dicendum# quod i((a opposita# creatum et increatum# non &uerunt in Christo secundum idem# sed secundum di)ersas naturas1 unde non sequitur quod "eus potest &acere opposita inesse eidem secundum idem$ [5 .4.+4! "e potentia# q$ 1 a$ / ad s$ c$ Ad octa)um dicendum# quod quando Christus intra)it ianuis c(ausis# et duo corpora &uerunt simu(# non est a(iquid &actum contra -eometriae principia$ 2am ad duo puncta di)ersorum corporum e* una parte# non termina'atur una (inea# sed duae$ Quam)is enim duae (ineae mathematicae non sint distin-ui'i(es nisi secundum situm# ita quod inte((i-i non potest duas (ineas ta(es simu( esse1 tamen duae natura(es distin-uuntur in su'iecto1 ita quod# posito quod duo corpora sint simu(# sequitur quod duae (ineae sint simu(# et duo puncta# et duae super&icies$ Articu(us 3 Quarto quaeritur utrum sit iudicandum a(iquid possi'i(e )e( impossi'i(e secundum causas in&eriores aut secundum causas superiores %t )idetur quod secundum superiores$ [5 ..Ad se*tum dicendum# quod )ir-initas non opponitur partui sicut caecitas )isui1 sed opponitur )iri(i commi*tioni sine qua natura partum &acere non potest# "eus autem potest$ [5 .

Praeterea# quod est possi'i(e secundum causas in&eriores# est etiam possi'i(e secundum causas superiores# et ita est possi'i(e secundum omnem modum$ Sed quod est possi'i(e secundum omnem modum# est possi'i(e simp(iciter$ %r-o secundum causas in&eriores est a(iquid iudicandum possi'i(e simp(iciter$ .4/! "e potentia# q$ 1 a$ 3 ar-$ 3 Praeterea# i((uminare caecum est impossi'i(e secundum causas in&eriores1 et tamen hoc est possi'i(e# cum quandoque &iat$ %r-o non est iudicandum si a(iquid impossi'i(e sit# secundum causas in&eriores# sed secundum superiores$ [5 .4+! "e potentia# q$ 1 a$ 3 s$ c$ .! "e potentia# q$ 1 a$ 3 ar-$ / Praeterea# quanto causa ma-is in&(uit in e&&ectum# tanto secundum eam ma-is de'et iudicium sumi$ Sed causa prima ma-is in&(uit in e&&ectum quam causa secunda$ %r-o secundum causam primam ma-is de'et iudicari de e&&ectu$ %&&ectus er-o iudicandi sunt possi'i(es )e( impossi'i(es secundum causas superiores$ [5 .45! "e potentia# q$ 1 a$ 3 s$ c$ 1 Sed contra$ Secundum i((am causam e&&ectus de'et iudicari possi'i(is a qua recipit possi'i(itatem$ Sed e&&ectus recipit possi'i(itatem )e( contin-entiam# aut etiam necessitatem# a causa pro*ima# non autem a remota1 sicut meritum recipit contin-entiam a (i'ero ar'itrio# quod est causa pro*ima1 non autem necessitatem a praedestinatione di)ina# quae est causa remota$ %r-o secundum causas in&eriores# quae sunt pro*imae# de'et iudicari a(iquid possi'i(e )e( impossi'i(e$ [5 .Sed di)ina potentia est prima potentia$ %r-o secundum eam de'et a(iquid iudicari possi'i(e et impossi'i(e$ [5 .43! "e potentia# q$ 1 a$ 3 ar-$ 5 Praeterea# mundum &ore &uit possi'i(e antequam mundus esset$ 2on autem &uit possi'i(e secundum causas in&eriores$ %r-o idem quod prius$ [5 .4.

45! "e potentia# q$ 1 a$ 3 s$ c$ 5 Praeterea# nomini'us utendum est secundum quod p(ures (oquuntur$ Sed de potentia hoc modo homines (oquuntur# quod sint ita ordinatae# potentia# dispositio# necessitas et actus$ Haec autem in)eniuntur in causis in&eriori'us non superiori'us$ %r-o non est iudicandum de possi'i(itate rerum secundum causas superiores# sed secundum in&eriores$ [5 . .44! "e potentia# q$ 1 a$ 3 s$ c$ / Praeterea# causae superiores sunt necessariae$ Si er-o secundum eas essent iudicandi e&&ectus# omnes e&&ectus erunt necessarii0 quod est impossi'i(e$ [5 .4 ! "e potentia# q$ 1 a$ 3 s$ c$ 3 Praeterea# "eo sunt omnia possi'i(ia$ Si er-o secundum ipsum possi'i(e et impossi'i(e iudicetur# omnino nihi( est impossi'i(e0 quod est incon)eniens$ [5 .! "e potentia# q$ 1 a$ 3 co$ Respondeo$ "icendum quod iudicium de possi'i(i et impossi'i(i potest considerari dup(iciter0 uno modo e* parte iudicantium1 a(io modo e* parte eius de quo iudicatur$ Quantum ad primum# sciendum est# quod si sunt duae scientiae# quarum una considerat causas a(tiores# et a(ia minus a(tas1 iudicium in utraque non eodem modo sumetur# sed secundum causas quas utraque considerat# ut patet in medico et astro(o-o1 quorum astro(o-us considerat causas supremas# medicus autem causas pro*imas$ Unde medicus da'it iudicium de sanitate )e( morte in&irmi secundum causas pro*imas# id est )irtutem naturae et )irtutem mor'i1 astro(o-us )ero secundum causas remotas# sci(icet secundum positionem siderum$ %odem modo est in proposito$ %st enim dup(e* sapientia0 sci(icet mundana# quae dicitur phi(osophia# quae considerat causas in&eriores# sci(icet causas causatas# et secundum eas iudicat1 et di)ina# quae dicitur theo(o-ia# quae considerat causas superiores# id est di)inas# secundum quas iudicat$ "icuntur autem superiores causae# di)ina attri'uta# ut sapientia# 'onitas# et )o(untas di)ina# et huiusmodi$ Sciendum tamen# quod ista quaestio &rustra mo)etur de a&&ecti'us qui non possunt esse nisi superiorum causarum# id est quos so(us "eus &acere .[5 .

potest1 i((os enim non con)enit dici possi'i(es )e( impossi'i(es secundum causas in&eriores$ Sed haec quaestio mo)etur de i((is e&&ecti'us qui sunt causarum in&eriorum0 hi enim e&&ectus sunt in&eriorum et superiorum0 sic enim potest in du'itationem )erti$ Simi(iter etiam ista quaestio non ha'et (ocum in i((is possi'i(i'us et impossi'i(i'us# quae non dicuntur secundum a(iquam potentiam# sed secundum se ipsa$ %&&ectus autem causarum secundarum# de qui'us est quaestio# secundum iudicium theo(o-i# dicuntur possi'i(es et impossi'i(es secundum causas superiores1 secundum autem iudicium phi(osophi# dicuntur possi'i(es )e( impossi'i(es secundum causas in&eriores$ Si autem consideretur istud iudicium quantum ad naturam eius de quo iudicatur# sic patet quod e&&ectus de'ent iudicari possi'i(es secundum causas pro*imas# cum actio causarum remotarum# secundum causas pro*imas determinetur# quas praecipue e&&ectus imitantur0 et ideo secundum eas praecipue iudicium de e&&ecti'us sumitur$ %t hoc patet etiam per simi(e de potentia passi)a$ 2am materia non dicitur# proprie (oquendo# in potentia ad a(iquid# quae est remota# sicut terra ad sc7phum1 sed quae est propinqua# uno motore potens e*ire in actum# ut patet per phi(osophum# sicut aurum est potentia sc7phus so(a arte educente in actum$ %t simi(iter e&&ectus# in quantum est e* sui natura# non nisi propinquis causis possi'i(es )e( impossi'i(es dicuntur$ [5 . 1! "e potentia# q$ 1 a$ 3 ad 1 Ad primum dicendum# quod sapientes mundi propter hoc stu(ti )ocantur# quia quae secundum causas in&eriores sunt impossi'i(ia simp(iciter et a'so(ute impossi'i(ia iudica'ant# etiam "eo$ [5 . /! "e potentia# q$ 1 a$ 3 ad / Ad tertium dicendum# quod (icet causa prima ma*ime in&(uat in e&&ectum# tamen eius in&(uentia per causam .! "e potentia# q$ 1 a$ 3 ad . Ad secundum dicendum# quod comparatio possi'i(is ad potentiam# non est sicut mensurati ad mensuram# sed sicut o'iecti ad potentiam$ Contin-it tamen di)inam potentiam omnium potentiarum esse mensuram$ [5 . .

+! "e potentia# q$ 1 a$ 3 ad s$ c$ 1 Ad primum quod in contrarium o'iicitur# dicendum# quod ratio i((a procedit quantum ad naturam e&&ectus de quo iudicatur$ [5 .5. 3! "e potentia# q$ 1 a$ 3 ad 3 Ad quartum dicendum# quod quam)is i((uminare caecum sit "eo possi'i(e# non tamen potest dici omnino possi'i(e$ [5 .. 5! "e potentia# q$ 1 a$ 3 ad s$ c$ 3 Ad quartum dicendum# quod secundum considerationem theo(o-i# omnia i((a quae non sunt in se impossi'i(ia# possi'i(ia dicuntur# secundum i((ud# Marc$ I9# .pro*imam determinatur et speci&icatur1 et ideo eius simi(itudinem imitatur e&&ectus$ [5 . 5! "e potentia# q$ 1 a$ 3 ad 5 Ad quintum dicendum# quod mundum &ore# &uit possi'i(e respectu causarum superiorum0 unde hoc non pertinet ad quaestionem praesentem$ %t propterea istud dictum0 mundum &ore# est possi'i(e non so(um secundum di)inam potentiam acti)am# sed secundum se ipsum# quia termini non sunt discohaerentes$ [5 . Ad secundum dicendum# quod (icet i((ud quod est possi'i(e secundum causas in&eriores# sit etiam possi'i(e secundum superiores# non tamen est ita de impossi'i(i# immo ma-is e contrario1 unde non sequitur quod iudicium de'eat sumi uni)ersa(e si)e uni)ersa(iter secundum causas in&eriores de possi'i(i et impossi'i(i$ [5 .! "e potentia# q$ 1 a$ 3 ad s$ c$ 5 .0 omnia possi'i(ia sunt credenti1 et0 non est impossi'i(e apud "eum omne )er'um0 8uc$ I# /4$ [5 . ! "e potentia# q$ 1 a$ 3 ad s$ c$ / Ad tertium dicendum# quod non iudicantur a(iqua impossi'i(ia )e( possi'i(ia secundum a(iquas causas# quia sint simi(es i((is causis in possi'i(itate )e( in impossi'i(itate# sed quia causis i((is sunt possi'i(es )e( impossi'i(es$ [5 . 4! "e potentia# q$ 1 a$ 3 ad s$ c$ .

55! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ar-$ / Praeterea# sicut di)ina natura est immuta'i(is# ita et di)ina sapientia$ Sed ponentes "eum a-ere e* necessitate naturae pone'ant eum non posse a(ia quam quae &ecit$ %r-o simi(iter et nos de'emus ponere# qui dicimus "eum a-ere secundum ordinem sapientiae$ [5 . Sed dicit respondens# quod ratio ista procedit de potentia in ordine ad praescientiam# non de potentia a'so(uta$6 Sed contra# immo'i(iora sunt di)ina humanis$ Sed apud nos quae &uerunt# non possunt non &uisse$ %r-o mu(to minus quae "eus praesci)it# non potest non praesci)isse$ Sed praescientia manente# non potest a(ia &acere$ %r-o "eus# a'so(ute (oquendo# non potest a(ia &acere quam quae &acit$ [5 .5+! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ar-$ 3 Sed dicet respondens# quod ratio ista procedit de potentia re-u(ata per sapientiam# non de potentia a'so(uta$6 Sed contra# i((ud quod non potest &ieri secundum ordinem sapientiae a'so(ute homini Christo impossi'i(e dicitur1 quam)is i((ud potuerit de potentia a'so(uta$ "icitur enim Ioan$ :III# 550 si di*ero quod non no)i eum# ero simi(is )o'is menda*$ Poterat enim Christus haec )er'a pronuntiare1 sed .53! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ar-$ .5/! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ar-$ 1 "eus non potest &acere nisi quod praescit se &acturum$ Sed non praescit se &acturum nisi quod &acit$ %r-o "eus non potest &acere nisi quod &acit$ [5 .Ad quintum dicendum# quod (icet omnia i((a in causis superiori'us non in)eniantur# tamen causis superiori'us sunt su'iecta1 et propterea o'iectio i((a procedit de potentia passi)a# non de acti)a de qua nunc (oquimur$ Articu(us 5 Quinto quaeritur utrum "eus possit &acere quae non &acit et dimittere quae &acit %t )idetur quod non$ [5 .

.! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ar-$ 1.! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ar-$ Praeterea# 'onitatis di)inae est ut non so(um se communicet# sed ordinatissime se communicet$ Sic er-o ea quae &iunt a "eo# ordinate &iunt$ Sed praeter ordinem "eus &acere non potest$ %r-o non potest &acere a(ia quam quae &ecit$ [5 /.55! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ar-$ 4 Praeterea# quod "eus &ecit# est iustum$ Sed non potest &acere nisi iustum$ %r-o non potest &acere nisi quod &ecit )e( &aciet$ [5 /. Praeterea# "eus# cum sit sapientissimus operator# nihi( a-it sine ratione$ Rationes autem qui'us "eus a-it# "ion7sius dicit esse producti)as e*istentium1 e*istentia autem sunt .5 ! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ar-$ + Praeterea# potentia et sapientia "ei sunt aequa(es$ Una er-o a(iam non e*cedit1 potentia er-o a'sque sapientia esse non potest1 et ita potentia di)ina semper est sapientia re-u(ata$ [5 .54! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ar-$ 5 Praeterea# in "eo duo contradictoria simu( esse non possunt$ Sed a'so(utum et re-u(atum contradictionem imp(icant1 nam a'so(utum est quod secundum se consideratur1 i((ud )ero quod re-u(atur# ordinem ad a(iud ha'et$ %r-o in "eo non de'et poni potentia a'so(uta et re-u(ata$ [5 .1! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ar-$ 5 Praeterea# "eus non potest &acere nisi quod )u(t1 quia in a-enti'us per )o(untatem potentia sequitur )o(untatem# )e(ut imperantem$ Sed non )u(t nisi quae &acit$ %r-o non potest &acere nisi quod &acit$ [5 /..quia contra ordinem sapientiae erat# dicitur a'so(ute# quod Christus non potuerit mentiri$ %r-o mu(to amp(ius quod non est secundum ordinem sapientiae# a'so(ute (oquendo# "eus non potest$ [5 .

/! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ar-$ 11 Praeterea# secundum phi(osophos# res natura(es sunt in primo motore# qui "eus est# sicut arti&iciata in arti&ice1 et sic "eus operatur tamquam arti&e*$ Sed arti&e* non operatur sine &orma )e( idea sui operis1 domus enim quae est in materia# est a domo quae est in mente arti&icis# secundum phi(osophum$ Sed "eus non ha'et ideas nisi eorum quae &ecit# )e( &acit# )e( &acturus est$ %r-o praeter hoc "eus nihi( a-ere potest$ [5 /. .+! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ar-$ 13 Praeterea# quidquid "eus &acit aut dimittit# &acit aut dimittit optima ratione$ Sed "eus non potest &acere a(iquid aut dimittere nisi optima ratione$ %r-o non potest &acere nec dimittere# nisi quod &acit aut dimittit$ [5 /. ! "e potentia# q$ 1 a$ 5 s$ c$ 1 Sed contra$ %st quod dicit Christus "eus et homo0 Matth$ 99:I# 5/0 an non possum ro-are patrem?$ Poterat er-o Christus a(iquid quod non &acie'at$ [5 /.5! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ar-$ 1/ Praeterea# "eus mutari non potest$ %r-o non se ha'et ad utrum(i'et contrariorum1 et sic sua potentia est determinata ad unum$ %r-o non potest &acere nisi quae &acit$ [5 /.4! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ar-$ 15 Praeterea# optimi est optima adducere# secundum P(atonem# et sic "eus# cum sit optimus# optimum &acit$ Sed optimum cum sit super(ati)um# uno modo est$ %r-o "eus non potest &acere a(io modo )e( a(ia quam quae &ecit$ [5 /.3! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ar-$ 1.5! "e potentia# q$ 1 a$ 5 s$ c$ . Praeterea# Au-ustinus in 8i'$ de s7m'o(o dicit0 hoc so(um "eus non potest nisi quod non )u(t$ Sed non )u(t nisi quae &ecit$ %r-o non potest nisi quae &acit$ [5 /.quae sunt1 et sic "eus rationes non ha'et nisi eorum quae sunt$ %r-o non potest &acere nisi ea quae &acit$ [5 /.

! "e potentia# q$ 1 a$ 5 s$ c$ 5 Praeterea# potentia "ei est actus non &initus# quia non per a(iquid &initur$ Hoc autem non esset# si (imitaretur ad ea quae &acit$ %r-o idem quod prius$ [5 /1/! "e potentia# q$ 1 a$ 5 co$ Respondeo$ "icendum quod hic error# sci(icet "eum non posse &acere nisi quae &acit# duorum &uit0 primo &uit quorumdam phi(osophorum dicentium "eum a-ere e* necessitate naturae$ Quod si esset# cum natura sit determinata ad unum# di)ina potentia ad a(ia a-enda se e*tendere non posset quam ad ea quae &acit$ Secundo &uit quorumdam theo(o-orum considerantium ordinem di)inae iustitiae et sapientiae# secundum quem res &iunt a "eo# quem "eum praeterire non posse dice'ant1 et incide'ant in hoc# ut dicerent# quod "eus non potest &acere nisi quae &acit$ %t imponitur hic error ma-istro Petro A(ma(areo$ Harum er-o positionum )eritatem inquiramus# )e( &a(sitatem1 et primo primae$ Quod enim "eus non a-at e* necessitate naturae p(anum est )idere$ Omne enim a-ens a-it propter &inem# quia omnia optant 'onum$ Actio autem a-entis# ad hoc quod sit con)eniens &ini# oportet quod ei adaptetur et proportionetur quod non potest &ieri nisi a' a(iquo inte((ectu# qui &inem et rationem &inis co-noscat# et proportionem &inis ad id quod est ad &inem1 a(iter con)enientia actionis ad &inem casua(is esset$ Sed inte((ectus praeordinans in &inem# quandoque quidem est coniunctus a-enti )e( mo)enti# ut homo in sua actione1 .! "e potentia# q$ 1 a$ 5 s$ c$ / Praeterea# potentia "ei est in&inita$ Hoc autem non esset si determinaretur ad ea tantum quae &acit0 er-o potest a(ia &acere quam quae &acit$ [5 /11! "e potentia# q$ 1 a$ 5 s$ c$ 3 Praeterea# Hu-o de sancto :ictore dicit# quod omnipotentiae "ei non adaequatur opus$ %r-o potentia e*cedit opus0 et ita p(ura potest &acere quam quae &acit$ [5 /1..Praeterea# %phes$ III# .# dicitur0 ei qui potest omnia &acere supera'undanter quam inte((i-imus aut petimus$ 2on tamen omnia &acit$ %r-o potest a(ia &acere quam quae &acit$ [5 /1.

quandoque separatus# ut patet in sa-itta# quae ad determinatum &inem tendit# non per inte((ectum si'i coniunctum# sed per inte((ectum hominis ipsam diri-entem$ Impossi'i(e est autem# id quod a-it e* naturae necessitate# si'i ipsi determinare &inem0 quia quod est ta(e# est e* se a-ens1 et quod est a-ens )e( motum e* se ipso# in ipso est a-ere )e( non a-ere# mo)eri )e( non mo)eri# ut dicitur :III Ph7sic$# et hoc non potest competere ei quod e* necessitate mo)etur# cum sit determinatum ad unum$ Unde oportet quod omni ei quod a-it e* necessitate naturae# determinetur &inis a' a(iquo quod sit inte((i-ens$ Propter quod dicitur a phi(osophis# quod opus naturae est opus inte((i-entiae$ Unde si a(iquando a(iquod corpus natura(e adiun-itur a(icui inte((ectui# sicut in homine patet# quantum ad i((as actiones qui'us inte((ectus i((ius &inem determinat# o'edit natura )o(untati# sicut e* motu (oca(i hominis patet0 quantum )ero ad i((as actiones in qui'us ei &inem non determinat# non o'edit# sicut in actu nutrimenti et au-menti$ %* his er-o co((i-itur quod id quod e* necessitate natura a-it# impossi'i(e est esse principium a-ens# cum determinetur si'i &inis a' a(io$ %t sic patet quod impossi'i(e est "eum a-ere e* necessitate naturae1 et ita radi* primae positionis &a(sa est$ Sic autem restat in)esti-are de secunda positione$ Circa quod sciendum est# quod dup(iciter dicitur a(iquis non posse a(iquid$ Uno modo a'so(ute1 quando sci(icet a(iquid principiorum# quod sit necessariam actioni# ad actionem i((am non se e*tendit1 ut si pes sit con&ractus# homo non potest am'u(are$ A(io modo e* suppositione1 posito enim opposito a(icuius actionis# actio &ieri non potest1 non enim possum am'u(are dum sedeo$ Cum autem "eus sit a-ens per )o(untatem et inte((ectum# ut pro'atum est# oportet in ipso tria actionis principia considerare1 et primo inte((ectum# secundo )o(untatem# tertio potentiam naturae$ Inte((ectus er-o )o(untatem diri-it# )o(untas )ero potentiae imperat quae e*equitur$ Sed inte((ectus non mo)et nisi in quantum proponit )o(untati suum appeti'i(e1 unde totum mo)ere inte((ectum est in )o(untate$ Sed dup(iciter dicitur "eum a'so(ute non posse a(iquid$ Uno modo quando potentia "ei non se e*tendit in i((ud0 sicut dicimus quod "eus non potest &acere quod a&&irmatio et ne-atio sint simu( )era# ut e* supra dictis patet$ Sic autem non potest dici quod "eus non potest &acere nisi quod &acit1 constat enim .

quod potentia "ei ad mu(ta a(ia potest se e*tendere$ A(io modo quando )o(untas "ei ad i((ud se e*tendere non potest$ Oportet enim quod quae(i'et )o(untas ha'eat a(iquem &inem quem natura(iter )e(it# et cuius contrarium )e((e non possit1 sicut homo natura(iter et de necessitate )u(t 'eatitudinem# et miseriam )e((e non potest$ Cum hoc autem quod )o(untas )e(it necessario &inem suum natura(em# )u(t etiam de necessitate ea sine qui'us &inem ha'ere non potest# si hoc co-noscat1 et haec sunt quae sunt commensurata &ini1 sicut si )o(o )itam# )o(o ci'um$ %a )ero sine qui'us &inis ha'eri potest# quae non sunt &ini commensurata1 non de necessitate )u(t$ =inis er-o natura(is di)inae )o(untatis est eius 'onitas# quam non )e((e non potest$ Sed &ini huic non commensurantur creaturae# ita quod sine his di)ina 'onitas mani&estari non possit1 quod "eus intendit e* creaturis$ Sicut enim mani&estatur di)ina 'onitas per has res quae nunc sunt et per hunc rerum ordinem# ita potest mani&estari per a(ias creaturas et a(io modo ordinatas0 et ideo di)ina )o(untas a'sque praeiudicio 'onitatis# iustitiae et sapientiae# potest se e*tendere in a(ia quam quae &acit$ %t in hoc &uerunt decepti errantes0 aestima)erunt enim ordinem creaturarum esse quasi commensuratum di)inae 'onitati quasi a'sque eo esse non posset$ Patet er-o quod a'so(ute "eus potest &acere a(ia quam quae &ecit$ Sed quia ipse non potest &acere quod contradictoria sint simu( )era# e* suppositione potest dici# quod "eus non potest a(ia &acere quam quae &ecit0 supposito enim quod ipse non )e(it a(ia &acere# )e( quod praesci)erit se non a(ia &acturum# non potest a(ia &acere# ut inte((i-atur composite# non di)isim$ [5 /13! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ad 1 Ad primum er-o dicendum# quod haec (ocutio# "eus non potest &acere nisi quod praescit se &acturum# est dup(e*0 quia e*ceptio potest re&erri ad potentiam quae importatur per (7 potest# )e( ad actum# qui importatur per (7 &acere$ Si primo modo# tunc (ocutio est &a(sa$ P(ura enim potest &acere quam praesciat se &acturum1 et in hoc sensu ratio procede'at$ Si autem secundo modo# sic (ocutio est )era1 et est sensus# quod non potest esse quod a(iquid &iat a "eo# et non sit a "eo praescitum$ Sed hic sensus non est ad propositum$ .

.[5 /15! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ad .! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ad 4 Ad septimum dicendum# quod "eus &ecit quidquid est iustum in actu# non autem quidquid est iustum in potentia1 potest enim a(iquid &acere quod nunc non est iustum# quia non est0 tamen si esset# &aceret iustum$ . Ad secundum dicendum# quod in "eo non cadit praeteritum et &uturum1 sed quidquid est in eo# est totum in praesenti aeternitatis$ 2ec praeteritum )e( &uturum in eo )er'um si-ni&icatur# nisi per respectum ad nos1 unde non ha'et hic (ocum o'iectio de necessitate praeteriti$ 2ihi(ominus dicendum est# quod o'iectio non est ad propositum0 quia praescientia non commensuratur potentiae &aciendi# de qua est quaestio1 sed so(um di)inae actioni# ut dictum est$ [5 /1+! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ad / Ad tertium dicendum# quod i((i qui dice'ant "eum a-ere e* necessitate naturae# pone'ant positionem de qua a-itur# non so(um ratione immuta'i(itatis naturae# sed ratione determinationis naturae ad unum$ Sapientia autem di)ina non est determinata ad unum# sed se ha'et ad mu(ta scienda1 unde non est simi(e$ [5 /14! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ad 3 Ad quartum dicendum# quod Christus non poterat )e((e dicere i((a )er'a a'so(ute# quae mendacium important# sine praeiudicio suae 'onitatis$ Sic autem non est in proposito# ut e* dictis patet1 et ideo non sequitur$ [5 /1 ! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ad 5 Ad quintum dicendum# quod a'so(utum et re-u(atum non attri'uuntur di)inae potentiae nisi e* nostra consideratione0 quae potentiae "ei in se consideratae# quae a'so(uta dicitur# a(iquid attri'uit quod non attri'uit ei secundum quod ad sapientiam comparatur# prout dicitur ordinata$ [5 /15! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ad + Ad se*tum dicendum# quod potentia "ei numquam est in re sine sapientia0 sed a no'is consideratur sine ratione sapientiae$ [5 /.

.5! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ad 1.1! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ad Ad octa)um dicendum# quod di)ina 'onitas potest se communicare ordinate# non so(um isto modo quo res operatur# sed mu(tis a(iis$ [5 /.! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ad 5 Ad nonum dicendum# quod (icet "eus non )e(it &acere nisi quae &acit# potest tamen a(ia )e((e1 et ideo# a'so(ute (oquendo# potest a(ia &acere$ [5 /.3! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ad 11 Ad undecimum dicendum# quod in hac quaestione )ersatur# utrum eorum quae nec sunt# nec erunt# nec &uerunt# quae tamen "eus &acere potest# sit idea$ :idetur dicendum# quod si idea secundum comp(etam rationem accipiatur# sci(icet secundum quod idea nominat &ormam artis# non so(um inte((ectu e*co-itatam# sed etiam per )o(untatem ad opus ordinatam# sic praedicta non ha'ent ideam1 si )ero accipiatur secundum imper&ectam rationem# prout sci(icet est so(um e*co-itata in inte((ectu arti&icis# sic ha'ent ideam$ Patet enim in arti&ice creato quod e*co-itat a(iquas operationes quas nunquam operari intendit$ In "eo )ero quidquid ipse co-noscit# est in eo per modum e*co-itati1 cum in ipso non di&&erat co-noscere actu et ha'itu$ Ipse enim no)it totam potentiam suam# et quidquid potest0 unde omnium quae potest ha'et rationes quasi e*co-itatas$ [5 /.+! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ad 1/ Ad decimumtertium dicendum# quod (icet "eus sit immuta'i(is# tamen eius )o(untas non est determinata ad .[5 /./! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ad 1. Ad duodecimum dicendum# quod inte((i-endum est hoc "eum non posse quod non )u(t se posse0 et sic non &acit ad propositum$ [5 /. Ad decimum dicendum# quod rationes i((as# de qui'us "ion7sius (oquitur# inte((i-it esse producti)as e*istentium a'so(ute# non so(um autem eorum quae nunc sunt in actu$ [5 /.

! "e potentia# q$ 1 a$ + ar-$ . ! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ad 15 Ad decimumquintum dicendum# quod i((ud quod &acit# est optimum per ordinem ad "ei 'onitatem0 et ideo quidquid a(iud est ordina'i(e ad eius 'onitatem secundum ordinem suae sapientiae# est optimum$ Articu(us + Se*to quaeritur utrum "eus possit &acere quae sunt a(iis possi'i(ia# ut peccare# am'u(are et huiusmodi %t )idetur quod sic$ [5 //1! "e potentia# q$ 1 a$ + ar-$ 1 Quia Au-ustinus dicit# quod me(ior est natura quae potest peccare# quam quae peccare non potest$ Sed omne quod est optimum# est "eo attri'uendum$ %r-o "eus potest peccare$ [5 //.4! "e potentia# q$ 1 a$ 5 ad 13 Ad decimumquartum dicendum# quod optima ratio# qua "eus omnia &acit# est sua 'onitas et sua sapientia0 quae maneret# etiam si a(ia# )e( a(io modo &aceret$ [5 /. Praeterea# i((ud quod est (auda'i(itatis# non de'et "eo su'trahi$ Sed in (audem )iri dicitur %cc(i$ 999I# 1.unum in his quae &acienda sunt0 et ideo ha'et (i'erum ar'itrium$ [5 /.0 qui potuit trans-redi et non est trans-ressus$ %r-o posse trans-redi et non trans-redi "eo de'et attri'ui$ [5 ///! "e potentia# q$ 1 a$ + ar-$ / Praeterea# phi(osophus dicit0 potest "eus et studiosus pra)a a-ere$ %r-o "eus potest peccare$ [5 //3! "e potentia# q$ 1 a$ + ar-$ 3 Praeterea# quicumque consentit in peccatum morta(e# peccat morta(iter$ Sed quicumque praecipit peccatum morta(e# consentit# immo quodammodo principa(iter &acit$ .

! "e potentia# q$ 1 a$ + ar-$ 1.Cum er-o "eus praeceperit peccatum morta(e A'rahae# sci(icet quod inter&iceret &i(ium innocentem1 et Oseae# quo acciperet mu(ierem &ornicariam# et &aceret e* ea &i(ios &ornicationis# et Semei# ut ma(ediceret "a)id# ut ha'etur II Re-$ 9:I# 4# quem constat peccasse e* poena si'i in&(icta III Re-$ II# /+# )idetur quod ipse pecca)erit morta(iter$ [5 //5! "e potentia# q$ 1 a$ + ar-$ 5 Praeterea# quicumque cooperatur peccanti morta(iter# ipse peccat morta(iter$ Sed "eus cooperatur peccanti morta(iter0 ipse enim operatur in omni operatione# et per consequens in omni eo qui morta(iter peccat$ %r-o "eus peccat$ [5 //+! "e potentia# q$ 1 a$ + ar-$ + Praeterea# Au-ustinus dicit# quod "eus operatur in cordi'us hominum# inc(inando )o(untates eorum in quodcumque )o(uerit# si)e in 'onum# si)e in ma(um$ Sed inc(inare )o(untatem hominis in ma(um# est peccatum$ %r-o "eus peccat$ [5 //4! "e potentia# q$ 1 a$ + ar-$ 4 Praeterea# homo &actus est ad ima-inem "ei# ut ha'etur >en$ I# . Praeterea# quicumque potest prohi'ere peccatum et non prohi'et# )idetur peccare$ Sed "eus potest prohi'ere omnia peccata$ Cum er-o non prohi'eat# )idetur quod peccet$ [5 /31! "e potentia# q$ 1 a$ + ar-$ 11 .+$ Sed quod in)enitur in ima-ine oportet in)eniri in e*emp(ari$ Hominis autem )o(untas est ad utrum(i'et$ %r-o et )o(untas "ei1 et ita potest peccare et non peccare$ [5 // ! "e potentia# q$ 1 a$ + ar-$ Praeterea# quidquid potest )irtus in&erior# potest et superior$ Sed homo cuius )irtus est in&erior di)ina )irtute# potest am'u(are# peccare et a(ia huiusmodi &acere$ %r-o et "eus$ [5 //5! "e potentia# q$ 1 a$ + ar-$ 5 Praeterea# tunc a(iquis omittit quando non &acit 'ona quae potest$ Sed "eus potest mu(ta 'ona &acere quae non &acit$ %r-o omittit# et ita peccat$ [5 /3.

! "e potentia# q$ 1 a$ + s$ c$ 1 Sed contra$ I Ioan$ I# 5# dicitur0 "eus (u* est# et tene'rae in eo non sunt u((ae$ Sed peccata sunt tene'rae spiritua(es$ %r-o peccatum in "eo esse non potest$ [5 /3/! "e potentia# q$ 1 a$ + s$ c$ .Praeterea# Amos III# +# ha'etur0 non est ma(um in ci)itate quod "eus non &aciat$ Hoc autem non potest inte((i-i de ma(o poenae0 nam dicitur Sap$ I# 1/# quod "eus mortem non &ecit$ %r-o oportet inte((i-i de ma(o cu(pae1 et sic "eus est auctor ma(i cu(pae$ [5 /3. Praeterea# princeps propriis (e-i'us astrictus non tenetur$ Sed omne peccatum est contra (e-em di)inam# ut Au-ustinus dicit$ %r-o "eus peccato astrin-i non potest$ [5 /33! "e potentia# q$ 1 a$ + co$ Respondeo$ "icendum# quod sicut supra dictum est# "eum a'so(ute a(iquid non posse dicitur dup(iciter0 uno modo e* parte )o(untatis1 a(io modo e* parte potentiae$ %* parte siquidem )o(untatis# "eus non potest &acere quod non potest )e((e$ Cum autem nu((a )o(untas possit )e((e contrarium eius quod natura(iter )u(t# sicut )o(untas hominis non potest )e((e miseriam1 constat quod )o(untas di)ina non potest )e((e contrarium suae 'onitatis# quam natura(iter )u(t$ Peccatum autem est de&ectus quidam a di)ina 'onitate0 unde "eus non potest )e((e peccare$ %t ideo a'so(ute concedendum est# quod "eus peccare non potest$ %* parte )ero potentiae dicitur "eum non posse a(iquid# dup(iciter0 uno modo ratione ipsius potentiae1 a(io modo ratione possi'i(is$ Potentia siquidem eius quantum in se est# cum sit in&inita# in nu((o de&iciens in)enitur quod ad potentiam pertineat$ Sed quaedam sunt quae secundum nomen potentiam important# quae secundum rem sunt potentiae de&ectus1 sicut mu(tae ne-ationes sunt# quae in a&&irmationi'us inc(uduntur1 ut cum dicitur posse de&icere# )idetur secundum modum (oquendi# quaedam potentia importari# cum ma-is potentiae de&ectus importetur$ %t propter hoc potentia a(iqua dicitur esse per&ecta# secundum phi(osophum# quando ista non potest$ Sicut enim i((ae a&&irmationes ha'ent )im ne-ationum secundum rem# ita istae ne-ationes ha'ent )im a&&irmationum$ %t propter hoc .

Ad secundum dicendum# quod id quod dicitur in (audem hominis non semper est con-ruum (audi di)inae# immo esset '(asphemia1 ut si dicerem "eum poenitere et huiusmodi$ A(iquid enim# ut dicit "ion7sius est in in&eriori natura (auda'i(e quod in superiori natura )ituperatur$ [5 /34! "e potentia# q$ 1 a$ + ad / Ad tertium dicendum# quod )er'um phi(osophi est inte((i-endum su' conditione )o(untatis$ Haec enim conditiona(is est )era0 "eus potest pra)a a-ere si )u(t0 nihi( enim prohi'et conditiona(em esse )eram# (icet antecedens et consequens sint impossi'i(ia1 ut patet in hac0 si homo )o(at# ha'et a(as$ [5 /3 ! "e potentia# q$ 1 a$ + ad 3 Ad quartum dicendum# quod nihi( prohi'et a(iquem actum qui in se esset peccatum morta(e# a(iqua circumstantia addita &ieri )irtuosum0 occidere enim hominem a'so(ute peccatum morta(e est1 sed ministro iudicis occidere hominem propter iustitiam e* praecepto iudicis# non est peccatum# sed actus iustitiae$ Sicut autem princeps ci)itatis ha'et disponere de homini'us quantum ad )itam et mortem# et a(ia quaecumque pertinent ad &inem sui re-iminis# qui est iustitia# ita "eus ha'et omnia in sui .dicimus# "eum non posse de&icere# et per consequens non posse mo)eri .quia motus et de&ectus quamdam imper&ectionem important< et per consequens non posse eum am'u(are# nec a(ios actus corporeos e*ercere# qui sine motu non &iunt$ Ratione )ero possi'i(is dicitur "eum a(iquid non posse &acere quia id contradictionem imp(icat# ut e* supra dictis# art$ 5# patet1 et per hunc modum dicitur quod non potest &acere a(ium "eum aequa(em si'i$ Imp(icatur enim contradictio e* eo quod &actum oportet esse in potentia a(iquo modo# cum recipiat esse a' a(io# et sic non potest esse actus purus# quod est proprium ipsius "ei$ [5 /35! "e potentia# q$ 1 a$ + ad 1 Ad primum er-o dicendum# quod i((a comparatio non est inte((i-enda uni)ersa(iter# sed so(um inter hominem et anima(ia 'ruta$ [5 /3+! "e potentia# q$ 1 a$ + ad .

! "e potentia# q$ 1 a$ + ad + Ad se*tum dicendum# quod "eus non dicitur inc(inare )o(untates hominum in ma(um# immittendo ma(itiam# )e( ad ma(itiam commo)endo1 sed permittendo et ordinando# ut )ide(icet qui crude(itatem e*ercere consentiunt# in i((os e*erceant quos di-nos "eus iudicat$ [5 /51! "e potentia# q$ 1 a$ + ad 4 Ad septimum dicendum# quod non est necessarium# quidquid in homine in)enitur# quam)is sit ad ima-inem "ei# in "eo in)eniri1 et tamen in proposito )o(untas "ei est ad utrum(i'et# quia non est ad unum o'iectum determinata$ Potest enim hoc &acere )e( non &acere# aut &acere hoc )e( i((ud0 non tamen sequitur quod a(iquid istorum possit ma(e &acere# quod est peccare$ .dispositione diri-ere ad &inem sui re-iminis quod est eius 'onitas$ %t ideo (icet occidere &i(ium innocentem# de se possit esse peccatum morta(e# tamen si hoc &iat e* praecepto "ei propter &inem quem "eus prae)idit et ordina)it# (icet etiam sit homini i-notus# non est peccatum# sed meritum$ %t simi(iter etiam dicendum est de &ornicatione Oseae# cum constet "eum esse ordinatorem totius humanae -enerationis0 quam)is quidam dicant# quod hoc non acciderit secundum )eritatem rei# sed secundum )isionem prophetiae$ "e praecepto autem Semei est dicendum a(iter$ "icitur enim "eus dup(iciter praecipere$ Uno modo (oquendo spiritua(iter )e( corpora(iter per su'stantiam creatam1 et sic praecepit A'rahae et prophetis$ A(io modo inc(inando# sicut dicitur praecepisse )ermi ut comederet hederam# Ionae I$ %t per hunc modum praecepit Semei ut ma(ediceret "a)id# in quantum cor eius inc(ina)it1 et hoc per modum qui in&ra in so(utione ad se*tum# dicetur$ [5 /35! "e potentia# q$ 1 a$ + ad 5 Ad quintum dicendum# quod operatio peccati# quantum ad id quod ha'et de entitate et actua(itate# re&ertur in "eum sicut in causam1 quantum )ero ad id quod ha'et de de&ormitate peccati# re&ertur in (i'erum ar'itrium# non in "eum1 sicut quidquid motus est in c(audicatione# est a )irtute -ressi)a1 de&ormitas autem eius est a cur)itate cruris$ [5 /5.

%t simi(iter dicendum est ad decimum1 nam non est reus peccati qui peccatum non impedit nisi quando impedire de'et$ [5 /55! "e potentia# q$ 1 a$ + ad 11 Ad undecimum dicendum# quod )er'um Amos inte((i-itur de ma(o poenae$ Quod autem dicitur Sap$ I# 1/0 "eus mortem non &ecit inte((i-itur quantum ad ipsam causam mortis# quae est meritum cu(pae# )e( quantum ad primam naturae institutionem# qua &ecit hominem suo modo immorta(em$ Articu(us 4 Septimo quaeritur quare "eus dicatur omnipotens %t )idetur quod dicatur omnipotens quia simp(iciter omnia possit$ [5 /5 ! "e potentia# q$ 1 a$ 4 ar-$ 1 Sicut enim "eus dicitur omnipotens# ita dicitur omnisciens$ Sed dicitur omnisciens# quia simp(iciter omnia scit$ %r-o et omnipotens dicitur# quia simp(iciter omnia potest$ [5 /55! "e potentia# q$ 1 a$ 4 ar-$ .! "e potentia# q$ 1 a$ + ad Ad octa)um dicendum# quod o'iectio i((a tenet in his quae pertinent ad potestatis per&ectionem# non autem in his quae important potestatis de&ectum$ [5 /5/! "e potentia# q$ 1 a$ + ad 5 Ad nonum dicendum# quod (icet "eus possit mu(ta 'ona &acere quae non &acit# non tamen omittit0 quia non de'et i((a &acere# quod requiritur ad rationem omissionis$ [5 /53! "e potentia# q$ 1 a$ + ad 1.[5 /5. Praeterea# si non ideo dicatur omnipotens quia simp(iciter omnia possit# tunc haec distri'utio importata# non est a'so(uta# sed accommodata$ Ta(is autem distri'utio non est uni)ersa(is# sed determinatur ad a(iquid$ %r-o di)ina potentia esset ad a(iquid determinata# et non esset in&inita$ .

Sed contra# "eus non potest &acere# sicut dictum est# art$ / et 5# ut a&&irmatio et ne-atio sint simu( )era1 nec potest peccare nec mori$ Haec autem inc(uduntur in hac distri'utione# si a'so(ute sumatur$ %r-o non de'et a'so(ute sumi1 et ita "eus non potest dici omnipotens quia omnia possit a'so(ute$ [5 /+.! "e potentia# q$ 1 a$ 4 ar-$ / Item )idetur quod dicatur omnipotens quia potest omnia quae )u(t0 dicit enim Au-ustinus in %nchiridion0 non o' a(iud )ocatur omnipotens# nisi quia quidquid )u(t# potest$ Sed contra# 'eati possunt quidquid )o(unt0 a(iter )o(untas eorum non esset per&ecta$ 2on tamen dicuntur omnipotentes$ %r-o hoc non su&&icit ad rationem omnipotentiae# quod "eus possit quidquid )u(t$ Praeterea# )o(untas sapientis non est de impossi'i(i0 unde nu((us sapiens )u(t nisi quod potest1 nec tamen qui(i'et sapiens est omnipotens$ %r-o idem quod prius$ [5 /+1! "e potentia# q$ 1 a$ 4 ar-$ 3 Item )idetur quod dicatur omnipotens# quia possit omnia possi'i(ia$ "icitur enim omnisciens# quia scit omnia sci'i(ia$ %r-o pari ratione dicitur omnipotens# quia potest omnia possi'i(ia$ Sed contra# si dicitur omnipotens quia potest omnia possi'i(ia1 aut hoc est quia potest omnia possi'i(ia si'i# aut quia potest omnia possi'i(ia naturae$ Si quia potest omnia possi'i(ia naturae# tunc eius omnipotentia naturae potentiam non e*cedit1 quod est a'surdum$ Si )ero quia potest omnia possi'i(ia si'i# tunc pari ratione qui(i'et dicetur omnipotens# quia qui(i'et potest omnia possi'i(ia si'i$ %t praeterea est i'i quaedam e*positio per circum(ocutionem# quae non est con)eniens$ [5 /+.! "e potentia# q$ 1 a$ 4 ar-$ 5 Item quaeritur quare "eus dicitur omnipotens et omnisciens# et non omni)o(ens$ [5 /+/! "e potentia# q$ 1 a$ 4 co$ Respondeo$ "icendum# quod quidam )o(entes rationem omnipotentiae assi-nare# quaedam acceperunt quae ad rationem omnipotentiae non pertinent# sed ma-is sunt causa omnipotentiae# )e( pertinentia ad per&ectionem .

omnipotentiae# )e( pertinentia ad rationem potentiae# )e( ad modum ha'endi potentiam$ Quidam enim di*erunt# quod ideo "eus est omnipotens# quia ha'et potentiam in&initam$ Qui non dicunt rationem omnipotentiae# sed causam1 sicut anima rationa(is est causa hominis# sed non est eius de&initio$ Quidam )ero ideo di*erunt "eum omnipotentem# quia non potest a(iquid pati nec potest de&icere# nec a(iquid potest in ipsum# et a(ia huiusmodi# quae ad per&ectionem potentiae pertinent$ Quidam etiam di*erunt# quod ideo dicitur omnipotens# quia potest quidquid )u(t1 et hoc ha'et a se et per se1 quod pertinet ad modum ha'endi potentiam$ Hae autem rationes omnes ideo sunt insu&&icientes# quia praetermittunt rationes operationum ad o'iecta# quas imp(icat omnipotentia$ %t ideo dicendum est# quod accipienda est a(iqua trium )iarum quae tactae sunt in o'iiciendo# et dicunt comparationem ad o'iecta$ "icendum er-o est# quod# sicut supra dictum est# potentia "ei# quantum est de se# ad omnia i((a o'iecta se e*tendit quae contradictionem non imp(icant$ 2ec etiam instantia de i((is est quae de&ectum important# )e( corpora(em motum1 quia posse ea# "eo est non posse$ %a )ero quae contradictionem imp(icant "eus non potest1 quae quidem sunt impossi'i(ia secundum se$ Re(inquitur er-o quod "ei potentia ad ea se e*tendat quae sunt possi'i(ia secundum se$ Haec autem sunt quae contradictionem non imp(icant$ Constat er-o quod "eus ideo dicitur omnipotens quia potest omnia quae sunt possi'i(ia secundum se$ [5 /+3! "e potentia# q$ 1 a$ 4 ad 1 Ad primum er-o dicendum# quod "eus dicitur omnisciens quia scit omnia sci'i(ia1 &a(sa autem# quae non sunt sci'i(ia# nescit$ Impossi'i(ia autem secundum se comparantur ad potentiam sicut &a(sa ad scientiam$ [5 /+5! "e potentia# q$ 1 a$ 4 ad . Ad secundum dicendum# quod ratio i((a procederet# si distri'utio terminaretur in&ra -enus possi'i(ium hoc modo quod non se e*tenderet ad omnia possi'i(ia$ Ad i((ud quod quaeritur de a(ia ratione omnipotentiae# dicendum# quod posse quidquid )u(t &acere non est su&&iciens ratio omnipotentiae# sed est su&&iciens si-num omnipotentiae1 et sic inte((i-endum est )er'um Au-ustini$ .

[5 /++! "e potentia# q$ 1 a$ 4 ad / Ad i((ud quod ar-uitur de tertia ratione# dicendum# quod "eus dicitur omnipotens# quia potest omnia possi'i(ia a'so(ute1 et ideo o'iectio non recte procedit de possi'i(i'us "eo )e( naturae$ [5 /+4! "e potentia# q$ 1 a$ 4 ad 5 Ad i((ud quod u(timo quaeritur# dicendum# quod in his quae a-untur per )o(untatem# ut dicitur I9 Metaph$# potentia et scientia determinantur ad opus per )o(untatem1 et ideo scientia et potentia in "eo quasi non determinata uni)ersa(iter pronuntiantur# ut cum dicitur omnisciens )e( omnipotens# sed )o(untas quae determinat# non potest esse omnium# sed eorum tantum ad quae potentiam et scientiam determinat1 et ideo "eus non potest dici omni)o(ens$ Quaestio . Prooemium [5 /+ ! "e potentia# q$ . pr$ 1 %t primo quaeritur utrum in di)inis sit -enerati)a potentia$ Secundo utrum potentia -enerati)a in di)inis dicatur essentia(iter )e( notiona(iter$ Tertio utrum potentia -enerati)a in actum -enerationis procedat per imperium )o(untatis$ Quarto utrum in di)inis possint esse p(ures &i(ii$ Quinto utrum potentia -enerandi su' omnipotentia comprehendatur$ Se*to utrum potentia -enerandi et potentia creandi sint idem$ Articu(us 1 %t primo quaeritur utrum in di)inis sit potentia -enerati)a .

Praeterea# secundum phi(osophum# cuius est potentia# eius est actio$ Sed -eneratio non est in di)inis$ %r-o nec -enerati)a potentia$ Pro'atio mediae$ U'icumque est -eneratio i'i est communicatio naturae# et receptio eiusdem$ Sed cum recipere sit materiae# )e( passi)ae potentiae# quae in di)inis non est# receptio "eo competere non potest$ %r-o in di)inis non potest esse -eneratio$ [5 /4 ! "e potentia# q$ .%t )idetur quod non$ [5 /4+! "e potentia# q$ . a$ 1 ar-$ 1 Omnis enim potentia )e( est acti)a )e( passi)a$ Sed in di)inis non potest esse potentia passi)a a(iqua1 nec i'i -enerati)a potentia potest esse acti)a1 quia sic &i(ius esset actus )e( &actus# quod est contra &idem$ %r-o in di)inis non est potentia -enerati)a$ [5 /44! "e potentia# q$ . a$ 1 ar-$ . a$ 1 ar-$ 5 Sed dicit respondens# quod hoc est )erum de potentia non coniuncta actui$6 Sed contra# omne quod per&icitur per a(terum est minus per&ectum eo per quod per&icitur$ Sed potentia coniuncta actui per&icitur per actum$ %r-o actus est ea per&ectior1 et sic etiam potentia actui coniuncta# respectu actus# imper&ecta est$ . a$ 1 ar-$ 3 Praeterea# nihi( imper&ectionis est "eo attri'uendum$ Sed omnis potentia respectu sui actus# imper&ecta est# tam acti)a quam passi)a$ %r-o potentia -enerati)a in "eo ponenda non est$ [5 / .! "e potentia# q$ . a$ 1 ar-$ / Praeterea# -enerans oportet esse distinctum a -enito$ 2on autem secundum i((ud quod -enerans communicat -enito# quia in hoc potius con)eniunt$ %r-o de'et esse in -enito a(iquid a(iud a' eo quod est si'i per -enerationem communicatum1 et ita oportet omne -enitum esse compositum# ut )idetur$ In di)inis autem non est a(iqua compositio$ %r-o non potest esse -enitus "eus1 et sic non est i'i -eneratio1 et ita ut prius$ [5 /45! "e potentia# q$ .

! "e potentia# q$ . a$ 1 ar-$ 4 Praeterea# -enerati)a potentia aut attestatur di-nitati aut indi-nitati$ 2on autem attestatur di-nitati# quia sic in superiori'us creaturis esset ma-is quam in in&imis# sci(icet in An-e(is et cae(esti'us corpori'us ma-is )e( potius quam in anima(i'us et in p(antis$ %r-o attestatur indi-nitati# et sic non est in "eo ponenda$ [5 / /! "e potentia# q$ . Praeterea# potentia "ei cum sit in&inita# non &initur neque ad actum neque ad o'iectum$ Sed si sit in "eo potentia -enerati)a# eius actus erit -eneratio# e&&ectus )ero &i(ius$ %r-o potentia patris non se ha'e'it tantum ad unum &i(ium -enerandum# sed ad p(ures1 quod est a'surdum$ [5 / +! "e potentia# q$ . a$ 1 ar-$ Praeterea# in re'us in&eriori'us dup(e* in)enitur -enerati)a potentia0 sci(icet comp(eta ut in his quorum -eneratio est per se*uum commi*tionem1 et incomp(eta quae est sine se*uum commi*tione ut in p(antis$ Cum er-o comp(eta "eo non attri'uatur# quia non potest poni in di)inis se*uum commi*tio# )idetur quod nu((o modo sit i'i potentia -enerati)a$ [5 / 3! "e potentia# q$ . a$ 1 ar-$ 11 . a$ 1 ar-$ 5 Praeterea# su' potentia non cadit nisi possi'i(e# cum potentia respectu possi'i(is dicatur$ Sed -enerationem esse in di)inis# non est possi'i(e )e( contin-ens# cum sit aeternum$ %r-o respectu eius# potentia in di)inis dici non potest1 et sic non est i'i -enerati)a potentia$ [5 / 5! "e potentia# q$ . a$ 1 ar-$ 1. a$ 1 ar-$ + Praeterea# natura di)ina est e&&icacior in a-endo quam natura creata$ Sed in creaturis in)enitur natura a(iqua quae non operatur per a(iquam potentiam mediam sed per se ipsam# sicut so( i((uminat aerem et anima )i)i&icat corpus$ %r-o mu(to &ortius di)ina natura non per a(iquam potentiam# sed per se ipsam est principium -enerationis1 et ita in di)inis non est ponenda potentia -enerati)a$ [5 / .[5 / 1! "e potentia# q$ .

Praeterea# in di)inis &i(ius non ha'et a(iquid nisi quod a patre accipit1 a(iter sequeretur quod esset i'i compositio$ Sed a patre accepit essentiam$ %r-o in &i(io non est nisi essentia$ Si er-o est i'i -eneratio# )e( &i(ius est -enitus# oporte'it essentiam esse -enitam1 quod est &a(sum# quia sic essentia distin-ueretur in di)inis$ [5 / ! "e potentia# q$ .Praeterea# secundum A)icennam quando res a(iqua ha'et a(iquid tantum a' a(tero# ei secundum se consideratae attri'uitur oppositum eius# sicut aer qui non ha'et (umen nisi a' a(io secundum se consideratus est tene'rosus# et per hunc modum omnes creaturae# quae ha'ent a' a(io esse# )eritatem et necessitatem# secundum se consideratae# sunt non entes# &a(sae et impossi'i(es$ Sed nihi( ta(e potest esse in di)inis$ %r-o non potest i'i esse a(iquis qui tantum ha'eat esse a' a(tero1 et ita non potest i'i esse a(iquis -enitus1 et per consequens nec -eneratio nec -enerati)a potentia$ [5 / 4! "e potentia# q$ .! "e potentia# q$ . a$ 1 ar-$ 15 Praeterea# -eneratio est species mutationis$ Sed in di)inis non est a(iqua mutatio$ %r-o nec -eneratio0 er-o nec -enerati)a potentia$ [5 /51! "e potentia# q$ . a$ 1 s$ c$ 1 Sed contra$ Secundum phi(osophum per&ectum unumquodque est quando potest a(terum ta(e &acere qua(e . a$ 1 ar-$ 1/ Praeterea# si pater -enerat in di)inis# oportet quod ei con)eniat secundum suam naturam$ Sed eadem est natura in patre et &i(io et spiritu sancto$ %r-o eadem ratione et &i(ius et spiritus sanctus -enera'unt1 quod est contra &idei documenta$ [5 / 5! "e potentia# q$ . a$ 1 ar-$ 1. a$ 1 ar-$ 13 Praeterea# natura quae perpetuo et per&ecte in uno supposito in)enitur# non communicatur a(teri supposito$ Sed natura di)ina per&ecte in)enitur in patre# et perpetuo# cum sit incorrupti'i(is$ %r-o a(teri supposito non communicatur1 et ita non est i'i -eneratio$ [5 /5.

a$ 1 co$ Respondeo$ "icendum# quod natura cuius(i'et actus est# quod seipsum communicet quantum possi'i(e est$ Unde unumquodque a-ens a-it secundum quod in actu est$ A-ere )ero nihi( a(iud est quam communicare i((ud per quod a-ens est actu# secundum quod est possi'i(e$ 2atura autem di)ina ma*ime et purissime actus est$ Unde et ipsa seipsam communicat quantum possi'i(e est$ Communicat autem se ipsam per so(am simi(itudinem creaturis# quod omni'us patet1 nam quae(i'et creatura est ens secundum simi(itudinem ad ipsam$ Sed &ides Catho(ica etiam a(ium modum communicationis ipsius ponit# prout ipsamet communicatur communicatione quasi natura(i0 ut sicut i((e cui communicatur humanitas# est homo# ita i((e cui communicatur deitas# non so(um sit "eo simi(is# sed )ere sit "eus$ Oportet autem circa hoc ad)ertere# quod natura di)ina a &ormis materia(i'us in duo'us di&&ert0 primo quidem per hoc quod &ormae materia(es non sunt su'sistentes1 unde humanitas in homine non est idem quod homo qui su'sistit0 deitas autem est idem quod "eus1 unde ipsa natura di)ina est su'sistens$ A(iud est quod nu((a &orma )e( natura creata est suum esse1 sed ipsum esse "ei est eius natura et quidditas1 et inde est quod proprium nomen ipsius est0 qui est# ut patet %*od$ cap$ III# 13# quia sic denominatur quasi a propria sua &orma$ =orma er-o in istis in&eriori'us# quia per se non su'sistit# oportet quod in eo cui communicatur# sit a(iquid a(iud per quod &orma )e( natura su'sistentiam recipiat0 et haec est materia# quae su'sistit &ormis materia(i'us et naturis$ Quia )ero natura materia(is )e( &orma# non est suum esse# recipit esse per hoc quod in a(io suscipitur1 unde secundum quod in di)ersis est# de necessitate ha'et di)ersum esse0 unde humanitas non est una in Socrate et P(atone secundum esse# quam)is sit una .ipsum est$ Sed "eus pater est per&ectus$ %r-o potest a(terum ta(em &acere qua(is ipse est1 et sic potest &i(ium -enerare$ [5 /5. a$ 1 s$ c$ . Praeterea# Au-ustinus dicit quod si pater -enerare non potuit# impotens &uit$ Sed in "eo nu((o modo est impotentia$ %r-o potuit -enerare0 et sic est i'i potentia -enerandi$ [5 /5/! "e potentia# q$ .! "e potentia# q$ .

secundum propriam rationem$ In communicatione )ero qua di)ina natura communicatur# quia ipsa est per se su'sistens# non requiritur a(iquid materia(e per quod su'sistentiam recipiat1 unde non recipitur in a(iquo quasi in materia# ut sic -enitus# e* materia et &orma in)eniatur compositus$ %t quia iterum ipsa essentia est suum esse# non accipit esse per supposita in qui'us est0 unde per unum et idem esse est in communicante et in eo qui communicatur1 et sic manet eadem secundum numerum in utroque$ Huius autem communicationis e*emp(um in operatione inte((ectus con-ruentissime in)enitur$ 2am ipsa di)ina natura spiritua(is est# unde per e*emp(a spiritua(ia me(ius mani&estatur$ Cum enim a(icuius rei e*tra animam per se su'sistentis noster inte((ectus concipit quidditatem# &it quaedam communicatio rei quae per se e*istit# prout a re e*teriori inte((ectus noster eius &ormam a(iquo modo recipit1 quae quidem &orma inte((i-i'i(is# in inte((ectu nostro e*istens# a(iquo modo a re e*teriori pro-reditur$ Sed quia res e*terior di)ersa a natura inte((i-entis est1 a(iud est esse &ormae inte((ectus comprehensae# et rei per se su'sistentis$ Cum )ero inte((ectus noster sui ipsius quidditatem concipit# utrumque ser)atur0 quia )ide(icet et ipsa &orma inte((ecta a' inte((i-ente in inte((ectum a(iquo modo pro-reditur cum inte((ectus eam &ormat1 et unitas quaedam ser)atur inter &ormam conceptam quae pro-reditur et rem unde pro-reditur# quia utrumque ha'et inte((i-i'i(e esse# nam unum est inte((ectus# et a(iud est inte((i-i'i(is &orma# quae dicitur )er'um inte((ectus$ Quia tamen inte((ectus noster non est secundum suam essentiam in actu per&ecto inte((ectua(itatis# nec idem est inte((ectus hominis quod humana natura1 sequitur quod )er'um praedictum etsi sit in inte((ectu# et ei quodammodo con&orme# non tamen sit idem quod ipsa essentia inte((ectus# sed eius e*pressa simi(itudo$ 2ec iterum in conceptione huiusmodi &ormae inte((i-i'i(is# natura humana communicatur# ut -eneratio proprie dici possit# quae communicationem naturae importat$ Sicut autem in nostro inte((ectu seipsum inte((i-ente in)enitur quoddam )er'um pro-rediens# eius a quo pro-reditur simi(itudinem -erens1 et ita in di)inis in)enitur )er'um simi(itudinem eius a quo pro-reditur ha'ens$ Cuius processione in duo'us )er'i nostri processionem superat$ Primo in hoc quod )er'um nostrum .

Ad secundum dicendum# quod cum recipere terminetur ad ha'ere# sicut ad &inem1 dup(iciter dicitur a(iquid esse recipiens# sicut dup(iciter est# ha'ens$ Ha'et enim uno modo materia &ormam suam# et su'iectum accidens# )e( qua(itercumque ha'itum est e*tra essentiam ha'entis1 ha'et autem a(io modo suppositum naturam# ut hic homo humanitatem1 quae quidem non est e*tra essentiam ha'entis# immo est eius essentia$ Socrates enim est )ere id quod homo est$ >enitus er-o in humanis etiam non recipit &ormam -enerantis sicut materia &ormam# )e( sicut su'iectum accidens sed sicut suppositum )e( h7postasis ha'et naturam speciei1 et simi(iter est in di)inis$ Unde non .est di)ersum a' essentia inte((ectus# ut dictum est1 inte((ectus )ero di)inus qui in per&ecto actu inte((ectua(itatis est secundum suam essentiam# non potest a(iquam &ormam inte((i-i'i(em recipere quae non sit sua essentia1 unde )er'um eius unius essentiae cum ipso est# et iterum ipsa di)ina natura eius inte((ectua(itas est1 et sic communicatio quae &it per modum inte((i-i'i(em# est etiam per modum naturae# ut -eneratio dici possit1 in quo secundo processionem )er'i nostri "ei )er'um e*cedit$ %t hunc modum -enerationis Au-ustinus assi-nat$ Quia )ero de di)inis (oquimur secundum modum nostrum#6 quem inte((ectus noster capit e* re'us in&eriori'us# e* qui'us scientiam sumit#6 ideo sicut in re'us in&eriori'us cuicumque attri'uitur actio# attri'uitur a(iquod actionis principium# quod potentia nominatur1 ita et in di)inis# quam)is in "eo non sit di&&erentia potentiae et actionis# sicut in re'us creatis$ %t propter hoc# -eneratione in "eo posita# quae per modum actionis si-ni&icatur# oportet i'i concedere potentiam -enerandi# )e( potentiam -enerati)am$ [5 /53! "e potentia# q$ . a$ 1 ad 1 Ad primum er-o dicendum# quod potentia quae in "eo ponitur nec proprie acti)a nec passi)a est# cum in ipso non sit nec praedicamentum actionis nec passionis# sed sua actio est sua su'stantia1 sed i'i est potentia per modum potentiae acti)ae si-ni&icata$ 2ec tamen oportet quod &i(ius sit actus )e( &actus# sicut nec oportet quod proprie sit i'i actio )e( passio$ [5 /55! "e potentia# q$ . a$ 1 ad .

a$ 1 ad 5 %t sic patet so(utio ad quintum$ [5 /55! "e potentia# q$ .oportet quod sit in "eo -enito a(iqua materia )e( su'iectum naturae di)inae0 sed quod ipse &i(ius su'sistens sit qui naturam di)inam ha'eat$ [5 /5+! "e potentia# q$ . a$ 1 ad 4 Ad septimum dicendum# quod in creaturis non potest esse -eneratio sine di)isione essentiae )e( naturae secundum .propter quod dicitur proprietas persona(is<# ipsa autem natura di)ina tenet (ocum naturae speciei$ Quia autem ipsa re(atio secundum rem a natura di)ina non di&&ert# non &it i'i a(iqua compositio# sicut apud nos e* principio speciei et e* indi)iduanti'us quaedam compositio re(inquitur$ [5 /54! "e potentia# q$ .. a$ 1 ad / Ad tertium dicendum# quod "eus -enitus non distin-uitur a "eo -enerante per a(iquam essentiam additam# cum# sicut dictum est# non requiratur a(iqua materia in qua recipiatur natura di)ina$ "istin-uitur autem per ipsam re(ationem# quae est a' a(io ha'ere naturam# ita quod in &i(io ipsa re(atio &i(iationis tenet (ocum omnium principiorum indi)iduantium in re'us creatis . a$ 1 ad 3 Ad quartum dicendum# quod ratio i((a procedit# quando potentia i((a a' actu di&&ert# si)e sit coniuncta actui# si)e non1 hoc autem non ha'et (ocum in di)inis$ [5 /5 ! "e potentia# q$ . a$ 1 ad + Ad se*tum dicendum# quod omne i((ud quod est principium actionis# ut quo a-itur# ha'et potentiae rationem1 si)e sit essentia# si)e a(iquod accidens medium# puta qua(itas quaedam inter essentiam et actionem$ In creaturis tamen corpora(i'us )e( )i* )e( nunquam in)enitur a(iqua actio a(icuius naturae su'stantia(is nisi mediante a(iquo accidente0 so( enim mediante (uce quae in ipso est# i((uminat$ Quia )ero anima )i)i&icat corpus est per essentiam animae$ Sed )i)i&icare# (icet per modum actionis dicatur# non tamen est in -enere actionis# cum sit actus primus ma-is quam secundus$ [5 3.! "e potentia# q$ .

3! "e potentia# q$ . a$ 1 ad Ad octa)um dicendum# quod i((a ratio procedit de -eneratione materia(i1 unde ad propositum# (ocum non ha'et$ [5 3. Ad decimum dicendum# quod &i(ius "ei non se ha'et ad potentiam -enerati)am sicut e&&ectus# cum eum -enitum# non &actum con&iteamur$ Si tamen esset e&&ectus# potentia -enerantis non &iniretur ad ipsum# quam)is a(ius -enerari &i(ius non possit# quia ipse in&initus est$ Quod autem a(ius &i(ius in di)inis esse non potest# contin-it# quia ipsa &i(iatio est proprietas persona(is ipsius1 et hoc quo# ut ita dicam# indi)iduatur$ Cui(i'et autem indi)iduo principia indi)iduantia sunt so(i si'i1 a(ias sequeretur quod persona )e( indi)iduum esset communica'i(e ratione$ [5 3. a$ 1 ad 1.esse# cum natura non sit suum esse1 et ideo in creaturis est -eneratio cum a(iqua indi-nitate0 et propter hoc in creaturis no'i(iori'us non competit -eneratio$ Sed in "eo potest esse -eneratio huiusmodi sine huiusmodi )e( a(ia imper&ectione1 et ideo nihi( prohi'et -enerationem i'i ponere$ [5 3.1! "e potentia# q$ .5! "e potentia# q$ . .! "e potentia# q$ . a$ 1 ad 11 Ad undecimum dicendum# quod )er'um i((ud A)icennae inte((i-endum est# quando id quod recipitur a' a(io# non idem numero est in recipiente et dante# sicut accidit in creaturis respectu "ei$ Unde omne receptum in creatura# est quasi unitas respectu esse di)ini0 quia creatura non potest esse recipere secundum i((am per&ectionem quae in "eo est$ Sed &i(ius in di)inis accipit a patre eamdem naturam numero quam pater ha'et0 et ideo non procedit$ [5 3./! "e potentia# q$ . a$ 1 ad 1.. a$ 1 ad 5 Ad nonum dicendum# quod i((ud quod est o'iectum potentiae acti)ae )e( passi)ae cuius actio )e( passio est cum motu# oportet esse possi'i(e et contin-ens# cum omne mo'i(e huiusmodi sit$ Ta(is autem non est potentia -enerati)a in "eo# ut dictum est1 unde ratio non sequitur$ [5 3.

! "e potentia# q$ . a$ 1 ad 15 Ad decimumquintum dicendum# quod -eneratio est species mutationis e* parte i((a qua natura per -enerationem communicata recipitur in a(iqua materia# quae est mutationis su'iectum$ Hoc autem non accidit in di)ina -eneratione1 ideo ratio non sequitur$ Articu(us .+! "e potentia# q$ .Ad duodecimum dicendum# quod &i(ius non ha'et a(iquid rea(iter di)isum a' essentia quam a patre recipit0 sed hoc ipso quod a patre recipit# oportet in ipso esse re(ationem qua ad patrem re&eratur# et per quam a' eo distin-uatur$ Ipsa tamen re(atio rea(iter a' essentia non di&&ert$ [5 3. a$ 1 ad 1/ Ad decimumtertium dicendum# quod (icet eadem natura sit in patre et &i(io# est tamen secundum a(ium modum e*istendi# sci(icet cum a(ia re(atione et ideo non oportet quod quidquid con)enit patri per naturam suam# con)eniat &i(io$ [5 3.4! "e potentia# q$ . Secundo quaeritur utrum potentia -enerati)a in di)inis dicatur essentia(iter )e( notiona(iter %t )idetur quod notiona(iter tantum$ . a$ 1 ad 13 Ad decimumquartum dicendum# quod creaturae per hoc quod participant naturam speciei# pertin-unt ad di)inam simi(itudinem0 unde quod a(iquod suppositum creatum su'sistat in natura creata# est ordinatum ad a(terum tamquam ad &inem1 et ideo e* quo su&&icienter per)enitur ad &inem per unum indi)iduum# secundum per&ectam et propriam participationem naturae speciei# non oportet a(iud indi)iduum in i((a natura su'sistere$ Sed natura di)ina est &inis0 et non propter a(iquem &inem$ =ini autem con-ruit ut communicetur secundum omnem possi'i(em modum$ Unde quam)is i'i in uno supposito per&ecte et proprie in)eniatur1 nihi( prohi'et quin etiam in)eniatur in a(io$ [5 3.

a$ .[5 311! "e potentia# q$ . ar-$ / Praeterea# principium in di)inis distin-uitur a' eo cuius est principium$ Sed essentia non de'et distin-ui$ %r-o non competit ei ratio principii0 et ita potentia# quae rationem principii inc(udit# non si-ni&icat essentiam$ [5 313! "e potentia# q$ . ar-$ 3 Praeterea# in di)inis quod est proprium# est re(ati)um et notiona(e1 quod )ero est commune# est essentia(e et a'so(utum$ Potentia autem -enerandi non est communis patri et &i(io# sed propria patris$ %r-o dicitur re(ati)e si)e notiona(iter# non essentia(iter nec a'so(ute$ [5 315! "e potentia# q$ . a$ . ar-$ 5 Praeterea# propriae actionis est principium propria &orma# non communis1 sicut homo per inte((ectum inte((i-it0 nam haec actio est si'i propria respectu anima(ium a(iorum# sicut et &orma rationa(itatis si)e inte((ectua(itatis$ Sed -eneratio est propria operatio patris in quantum est pater$ %r-o eius principium est paternitas# quae est propria &orma patris# et non deitas# quae est &orma communis$ Paternitas )ero ad a(iquid dicitur$ %r-o potentia -enerandi non so(um quantum ad rationem principii# sed etiam quantum ad id quod est principium# dicitur ad a(iquid$ . a$ . a$ . ar-$ 1 Potentia enim rationem principii ha'et# ut patet per de&initiones positas : Metaph$ Sed principium in di)inis respectu di)inae personae notiona(iter dicitur$ Cum er-o potentia -enerandi hoc modo principium importet# )idetur quod notiona(iter dicatur$ [5 31. a$ . ar-$ .! "e potentia# q$ . Sed dicitur# quod si-ni&icat simu( essentiam et notionem$ Sed contra# in di)inis# secundum @oetium# sunt haec duo praedicamenta1 su'stantia# ad quam pertinet essentia1 et ad a(iquid# ad quod pertinent notiona(ia$ 2on potest autem a(iquid esse in duo'us praedicamentis# quia homo a('us non est a(iquid unum nisi per accidens# ut ha'etur : Metaph$ %r-o potentia -enerandi non potest in sua ratione utrumque comp(ecti# sci(icet su'stantiam et notionem$ [5 31/! "e potentia# q$ .

a$ . ar-$ 4 Praeterea# in di)inis tria in)enimus quae rationem principii ha'ent# sci(icet potentiam et scientiam et )o(untatem# quae essentia(iter dicuntur in "eo$ Sed scientia et )o(untas non simu( si-ni&icantur cum a(iqua re(atione )e( notione in di)inis$ %r-o pari ratione nec potentia1 et sic non potest dici quod potentia -enerandi si-ni&icet simu( essentiam e* parte potentiae# et notionem e* parte -enerationis1 sed )idetur quod si-ni&icet tantum notionem per rationes inductas$ [5 31 ! "e potentia# q$ . a$ . s$ c$ . s$ c$ / Praeterea# "amascenus dicit# quod -eneratio est opus naturae e*istens1 et sic idem quod prius$ [5 3. a$ . Praeterea# Hi(arius dicit# quod pater -enerat )irtute naturae di)inae$ %r-o ipsa natura est -enerationis principium1 et sic rationem potentiae ha'et$ [5 3. co$ Respondeo$ "icendum quod circa hoc est mu(tip(e* opinio$ Quidam enim di*erunt# quod potentia -enerandi in di)inis dicitur tantum ad a(iquid0 et mo)e'antur hac ratione0 quia potentia secundum suam rationem est principium quoddam1 principium autem re(ati)e dicitur et est notiona(e# si re&eratur ad di)inam potentiam et non ad creaturas$ Sed in hac ratione )identur &uisse decepti propter duo0 primo# .. ar-$ + Praeterea# sicut potentia -enerandi rea(iter a' essentia di)ina non di&&ert# ita nec etiam paternitas$ Sed hoc non o'stante paternitas dicitur tantum ad a(iquid$ %r-o nec propter hoc de'et dici quod potentia -enerandi# cum re(atione si-ni&icet essentiam$ [5 314! "e potentia# q$ .[5 31+! "e potentia# q$ . a$ .1! "e potentia# q$ .! "e potentia# q$ . a$ . s$ c$ 3 Praeterea# in di)inis est tantum una potentia$ Sed potentia creandi dicitur essentia(is$ %r-o et potentia -enerandi$ [5 3. a$ . s$ c$ 1 Sed contra$ %st quod Ma-ister dicit# 4 dist$# I Senten$# quod potentia -enerandi in patre est ipsa di)ina essentia$ [5 315! "e potentia# q$ . a$ .! "e potentia# q$ ..

quia (icet potentiae con)eniat ratio principii# quod in -enere re(ationis est# tamen id quod est principium actionis )e( passionis# non est re(atio# sed a(iqua &orma a'so(uta1 et id est essentia potentiae1 et inde est quod phi(osophus ponit potentiam non in -enere re(ationis# sed qua(itatis# sicut et scientiam# quam)is utrique a(iqua re(atio accidat$ Secundo# quia ea quae in di)inis important principium respectu operationis# non dicuntur notiona(iter# sed so(um ea quae dicunt principium respectu eius quod est operationis terminus0 principium enim quod notiona(iter dicitur in di)inis# est respectu personae su'sistentis1 operatio autem non si-ni&icatur ut su'sistens0 unde ea quae respectu operationis rationem principii ha'ent# non oportet in di)inis notiona(iter dici1 a(ias )o(untas et scientia et inte((ectus et omnia huiusmodi notiona(iter dicerentur$ Potentia autem# (icet sit principium quandoque et actionis et eius quod est per actionem productum# tamen unum accidit ei# a(terum )ero competit ei per se0 non enim potentia acti)a semper# per suam actionem# a(iquam rem producit quae sit terminus actionis# cum sint mu(tae operationes quae non ha'ent a(iquid operatum# ut phi(osophus dicit1 semper enim potentia est actionis )e( operationis principium$ Unde non oportet quod propter re(ationem principii# quam nomen potentiae importat# re(ati)e dicatur in di)inis$ Ipsa etiam positio )eritati consona non )idetur$ 2am si id quod est potentia# est ipsa res quae est principium actionis# oportet naturam di)inam esse id quod est principium in di)inis0 cum enim omne a-ens# in quantum huiusmodi# a-at simi(e si'i# i((ud est principium -enerationis in -enerante secundum quod -enitus -eneranti simi(atur# homo enim )irtute humanae naturae -enerat &i(ium# qui si'i in natura humana simi(is in)enitur0 "eo autem patri con&ormis est "eus -enitus in natura di)ina0 unde natura di)ina est -enerationis principium# ut cuius )irtute -enerat pater# sicut Hi(arius dicit# (oc$ cit$ et propter hoc a(ii di*erunt# quod potentia -enerandi si-ni&icat essentiam tantum$ Sed i((ud etiam con)eniens non )idetur0 actio enim quae &it )irtute naturae communis per a(iquid su' natura communi contentum# a(iquem modum accipit e* propriis i((ius principiis1 sicut actio quae de'etur naturae anima(is# &it in homine secundum quod competit principiis speciei humanae0 unde et homo per&ectius ha'et actum )irtutis .

4! "e potentia# q$ . a$ .3! "e potentia# q$ . a$ ./! "e potentia# q$ .ima-inati)ae quam a(ia anima(ia# secundum quod competit eius rationa(itati$ Simi(iter etiam actio hominis in)enitur in hoc et in i((o homine secundum quod competit principiis indi)idua(i'us huius )e( i((ius# e* qui'us contin-it quod unus homo c(arius a(io inte((i-it$ %t ideo oportet quod si natura communis sit principium a(icuius operationis quae so(um patri con)enit# oportet quod sit principium# secundum quod competit proprietati persona(i patri$ %t propter hoc in ratione potentiae inc(uditur quodammodo paternitas# etiam quantum ad id quod est -enerationis principium$ %t propter hoc cum a(iis dicendum est# quod potentia -enerandi simu( essentiam et notionem si-ni&icat$ [5 3. ad . ad 5 Ad quintum dicendum# quod in qua(i'et -eneratione principium -enerationis principa(iter non est a(iqua &orma indi)idua(is# sed &orma quae pertinet ad naturam speciei$ . ad 1 Ad primum er-o dicendum# quod potentia importat rationem principii respectu operationis# quae notiona(iter non dicitur in di)inis# ut dictum est$ [5 3. ad / Ad tertium dicendum# quod in re'us creatis principium -enerationis est dup(e*# sci(icet -enerans et quo -eneratur0 sed -enerans quidem per -enerationem distin-uitur a -enito# cum nu((a res -eneret se ipsam1 sed id quod -enerans -enerat# non distin-uitur# sed est commune utrique# ut dictum est# in corp$ art$ unde non oportet naturam di)inam distin-ui# sicut potentia -enerandi# cum potentia sit principium ut quo$ [5 3. a$ . ad 3 Ad quartum dicendum# quod ratione re(ationis imp(icitae# potentia -enerandi non est communis# sed propria$ [5 3.+! "e potentia# q$ . a$ .5! "e potentia# q$ . Ad secundum dicendum# quod in re'us creatis unum praedicamentum accidit a(teri# propter quod non potest e* duo'us &ieri unum# nisi unum per accidens1 sed in di)inis re(atio est rea(iter ipsa essentia0 et ideo non est simi(e$ [5 3. a$ .

ad + Ad se*tum dicendum# quod potentia -enerandi est idem rea(iter cum natura di)ina ita quod natura inc(uditur in ratione ipsius0 non autem sic est de paternitate# unde non est simi(e$ [5 3.5! "e potentia# q$ . ad 4 Ad septimum dicendum# quod scientia )e( )o(untas non est principium -enerationis# cum -eneratio sit naturae# quae in quantum est actionis principium# rationem potentiae ha'et$ %t inde est quod potentia consi-ni&icatur cum eo quod est ad a(iquid in di)inis# non autem scientia )e( )o(untas$ [5 3/. a$ . a$ . ! "e potentia# q$ .! "e potentia# q$ . ad s$ c$ Ad ea autem quae sunt in contrarium de &aci(i patet responsio e* praedictis$ Articu(us / Tertio quaeritur utrum potentia -enerati)a in actum -enerationis procedat per imperium )o(untatis %t )idetur quod sic$ [5 3//! "e potentia# q$ . a$ / ar-$ 1 Hi(arius enim dicit# quod non natura(i ductus necessitate pater -enuit &i(ium$ Sed si non -enuit )o(untate# -enuit natura(i necessitate# quia a-ens )e( est )o(untarium )e( natura(e$ %r-o pater -enuit &i(ium )o(untate1 et sic potentia .Item non oportet quod -enitum simi(etur -eneranti quantum ad conditiones indi)idua(es# sed quantum ad naturam speciei$ Paternitas autem non est in patre per modum &ormae speciei# sicut humanitas in homine# sic enim in eo est di)ina natura1 sed est in eo# ut ita dicam# sicut principium indi)idua(e# est enim proprietas persona(is0 et ideo non oportet quod sit -enerationis principium principa(iter# sed quodammodo cointe((ectum ratione supradicta0 a(iter sequeretur quod pater per -enerationem non so(um deitatem# sed paternitatem communicaret1 quod est incon)eniens$ [5 3. a$ .

Sed dice'at# quod pater non -enuit &i(ium neque )o(untate praecedente# neque )o(untate consequente# sed concomitante$6 Sed contra# )idetur quod haec ratio sit insu&&iciens$ Cum enim quidquid est in "eo sit aeternum# nihi( quod est in "eo# potest tempore praecedere a(iquid in "eo e*istens0 et tamen in)enitur quod a(iquid ha'et ad a(iud rationem principii# sicut )o(untas "ei ad e(ectionem qua e(i-it iustos e* hoc so(o quod a' inte((ectu procedit$ %r-o quam)is )o(untas -enerationem &i(ii tempore non praecedat# nihi(ominus# ut )idetur# potest poni principium -enerationis &i(ii e* hoc quod procedit a' inte((ectu$ [5 3/5! "e potentia# q$ . a$ / ar-$ / Praeterea# &i(ius procedit per actum inte((ectus cum procedat ut )er'um0 )er'um enim inte((ectua(e non est nisi cum inte((i-imus a(iquid co-itantes# ut Au-ustinus dicit$ Sed )o(untas est principium inte((ectua(is operationis0 imperat enim actum inte((ectus# sicut et a(iarum potentiarum# ut Anse(mus dicit1 inte((i-o enim quia )o(o# sicut et am'u(o quia )o(o$ %r-o )o(untas est principium processionis &i(ii$ [5 3/+! "e potentia# q$ .-enerati)a per imperium )o(untatis e*it in actum -enerandi$ [5 3/3! "e potentia# q$ . a$ / ar-$ 3 Sed dices# quod in humanis )erum est quod )o(untas imperat actum inte((ectus# non autem in di)inis$6 Sed contra# praedestinatio quodammodo est actus inte((ectus0 dicimus enim# quod "eus praedestina)it Petrum quia )o(uit# secundum i((ud Rom$ I9# 1 0 cuius )u(t miseretur et quem )u(t indurat$ %r-o non so(um in humanis sed etiam in di)inis )o(untas imperat actum inte((ectus$ [5 3/4! "e potentia# q$ . a$ / ar-$ 5 Praeterea# secundum phi(osophum# quod mo)etur e* se ipso potest mo)eri et non mo)eri1 et eadem ratione quod a-it e* se ipso a-ere potest et non a-ere$ Sed natura non potest a-ere et non a-ere# cum sit determinata ad unum$ %r-o non a-it e* se ipsa# sed quasi mota a' a(io$ Hoc autem in di)inis esse non potest$ 2u((a er-o actio in di)inis est a natura1 et sic nec -eneratio$ %t ita -eneratio est a . a$ / ar-$ .

! "e potentia# q$ . a$ / ar-$ + Praeterea# si actio naturae praecedat actionem )o(untatis# sequitur incon)eniens# quod sci(icet ratio )o(untatis to((atur$ 2am cum natura sit determinata ad unum# si )o(untatem mo)eat# eam ad unum tantum mo)e'it1 quod est contra rationem )o(untatis# quae secundum quod huiusmodi# (i'era est$ Si )ero )o(untas naturam mo)eat# neque to((etur ratio naturae neque )o(untatis# quia quod se ha'et ad p(ura# nihi( prohi'et quod ad unum mo)eat$ %r-o rationa'i(iter actio )o(untatis praecedit actionem naturae# ma-is quam e con)erso$ Sed -eneratio &i(ii est pura actio si)e operatio$ %r-o est a )o(untate$ [5 3/5! "e potentia# q$ . a$ / ar-$ Praeterea# Hi(arius dicit in (i'ro de s7nodis0 si quis no(ente patre natum dicat &i(ium# anathema sit$ 2on er-o pater -enuit &i(ium in)o(untarie1 et sic idem quod prius$ [5 331! "e potentia# q$ . a$ / ar-$ 4 Praeterea# in Psa(m$ C98:III# 5# dicitur0 di*it# et &acta sunt# quod Au-ustinus e*ponit0 id est# )er'um -enuit in quo erant ut &ierent$ Sic er-o processio )er'i a patre# est ratio creaturae producendae$ Si er-o &i(ius non procedit a patre per imperium )o(untatis sed naturae# )idetur sequi quod omnes creaturae a "eo natura(iter et non so(um )o(untarie procedant# quod est erroneum$ [5 33.! "e potentia# q$ . a$ / ar-$ 1. Praeterea# "ion7sius dicit# quod di)inus amor non permittit ipsum sine -ermine esse$ %* quo etiam )idetur idem# sci(icet quod amor sit ratio -enerationis$ . a$ / ar-$ 5 Praeterea# Ioan$ III# /5# dicitur0 pater di(i-it &i(ium# et omnia dedit in manu eius# quod secundum unam >(ossam e*ponitur de datione -enerationis aeternae$ "i(ectio er-o patris ad &i(ium est si-num potius quam ratio -enerationis aeternae$ Sed di(ectio est a )o(untate$ %r-o )o(untas est principium -enerationis &i(ii$ [5 33.)o(untate# cum omnia a-entia reducantur in naturam )e( )o(untatem# ut patet II Ph7sic$ [5 3/ ! "e potentia# q$ .

a$ / ar-$ 11 Praeterea# positio ad quam non sequitur a(iquod incon)eniens si)e error# potest poni in di)inis$ Sed si ponatur quod pater -enuerit &i(ium )o(untate# non sequitur a(iquod incon)eniens0 neque enim sequitur quod &i(ius non sit aeternus# ut )idetur1 neque quod non sit consu'stantia(is aut aequa(is patri0 quia spiritus sanctus# qui procedit per modum )o(untatis# coaeternus est# coaequa(is et consu'stantia(is patri et &i(io$ %r-o )idetur quod non sit erroneum dicere# quod pater -enuit &i(ium )o(untate$ [5 333! "e potentia# q$ . a$ / s$ c$ 1 Sed contra$ %st quod Au-ustinus dicit0 pater neque )o(untate neque necessitate -enuit &i(ium$ .[5 33/! "e potentia# q$ . a$ / ar-$ 1/ Praeterea# humana -eneratio a di)ina e*trahitur# secundum i((ud %phes$ cap$ III# 150 e* quo omnis paternitas in cae(o et in terra nominatur$ Sed humana -eneratio su'iacet imperio )o(untatis0 a(iter in actu -enerationis peccatum non esset$ %r-o etiam di)ina1 et sic idem quod prius$ [5 33+! "e potentia# q$ . a$ / ar-$ 15 Praeterea# Au-ustinus dicit# quod &i(ius est consi(ium de consi(io et )o(untas de )o(untate$ Sed haec praepositio de denotat principium$ %r-o )o(untas est principium -enerationis &i(ii# et sic idem quod prius$ [5 33 ! "e potentia# q$ . a$ / ar-$ 13 Praeterea# omnis actio naturae immuta'i(is est necessaria$ Sed natura di)ina omnino est immuta'i(is$ Si er-o -eneratio sit operatio naturae et non )o(untatis# sequitur quod sit necessaria# et ita quod pater -enuit &i(ium necessitate0 quod est contra Au-ustinum$ [5 334! "e potentia# q$ . Praeterea# )o(untas quae(i'et non potest non )e((e suum u(timum &inem$ Sed &inis di)inae )o(untatis est communicatio suae 'onitatis# quae ma*ime &it per -enerationem$ %r-o )o(untas patris non potest non )e((e -enerationem &i(ii0 )o(untate er-o -enuit &i(ium$ [5 335! "e potentia# q$ . a$ / ar-$ 1.

a$ / s$ c$ / Praeterea# &i(ius procedit a patre ut sp(endor a (uce# secundum i((ud He'r$ cap$ I# )ers$ /0 qui cum sit sp(endor -(oriae et &i-ura su'stantiae eius$ Sed sp(endor non procedit a (uce )o(untate mediante$ %r-o nec &i(ius a patre$ [5 351! "e potentia# q$ . a$ / s$ c$ . a$ / co$ Respondeo$ "icendum# quod -eneratio &i(ii potest se ha'ere ad )o(untatem ut )o(untatis o'iectum0 pater enim et &i(ium )o(uit et &i(ii -enerationem a' aeterno0 nu((o autem modo )o(untas esse potest di)inae -enerationis principium0 quod sic patet$ :o(untas# inquantum )o(untas# cum sit (i'era# ad utrum(i'et se ha'et$ Potest enim )o(untas a-ere )e( non a-ere# sic )e( sic &acere# )e((e et non )e((e$ %t si respectu a(icuius hoc )o(untati non con)eniat# hoc accidet )o(untati non in quantum )o(untas est# sed e* inc(inatione natura(i quam ha'et ad a(iquid# sicut ad &inem u(timum# quem non potest non )e((e1 sicut )o(untas humana non potest non )e((e 'eatitudinem# nec potest )e((e miseriam$ %* quo patet quod omne i((ud cuius )o(untas est principium# quantum in se est# possi'i(e est esse )e( non esse# et esse ta(e )e( ta(e# et tunc )e( nunc .! "e potentia# q$ . Praeterea# summa di&&usio )o(untatis est per modum amoris$ =i(ius autem non procedit per modum amoris# sed potius spiritus sanctus$ %r-o )o(untas non est principium -enerationis &i(ii$ [5 35.[5 335! "e potentia# q$ .$$$< omne autem i((ud quod sic se ha'et# est creatum0 quia in eo quod increatum est# non est potestas ad esse )e( non esse$ Sed per se necesse est esse# ut A)icenna pro'at$ Si er-o ponitur &i(ius )o(untate -enitus# necessario sequitur ipsum esse creaturam$ %t propter hoc Ariani qui pone'ant &i(ium creaturam# dice'ant eum esse -enitum )o(untate$ Catho(ici autem dicunt &i(ium non natum )o(untate# sed natura$ 2atura enim ad unum determinata est$ %t secundum hoc e* hoc quod &i(ius est a patre -enitus natura# oportet quod ipse non possit esse non -enitus# et quod non possit esse a(io modo quam est# aut patri non consu'stantia(is1 cum quod natura(iter procedit# procedat in simi(itudinem eius a quo procedit$ %t hoc est quod Hi(arius dicit0 omni'us creaturis su'stantiam "ei )o(untas attu(it1 .

a$ / ad 1 Ad primum er-o dicendum# quod Hi(arius (oquitur de necessitate quae importat )io(entiam0 quod patet per hoc quod su'dit0 non natura(i necessitate ductus# cum )e((et -enerare &i(ium$ [5 35/! "e potentia# q$ . a$ / ad / Ad tertium dicendum# quod sicut actus inte((ectus )idetur sequi actum )o(untatis# in quantum a )o(untate imperatur1 . Ad secundum dicendum# quod respectu nu((ius rei est in "eo )o(untas antecedens1 quia quidquid a(iquando "eus )u(t# a' aeterno )o(uit$ Concomitans )ero est respectu omnium 'onorum quae sunt tam in ipso quam in creaturis1 )u(t enim se esse et creaturam esse$ Sed praecedens )e( antecedens tempore quidem non est nisi respectu creaturae# quae a' aeterno non &uit1 praecedens )ero inte((ectus est respectu actuum aeternorum qui si-ni&icantur ad creaturas terminari1 sicut dispositio# praedestinatio et huiusmodi$ >eneratio )ero &i(ii# neque est creatura# neque ad creaturam si-ni&icatur terminari$ Unde respectu eius non est )o(untas praecedens nec tempore neque inte((ectu# sed so(um )o(untas concomitans$ [5 353! "e potentia# q$ . a$ / ad .sed naturam &i(io dedit per&ecta nati)itas1 et ideo ta(ia sunt cuncta qua(ia "eus esse )o(uit1 &i(ius autem ta(is est qua(is est "eus$ Sicut autem dictum est# )o(untas (icet respectu a(iquorum ad utrum(i'et se ha'eat# tamen respectu &inis u(timi natura(em inc(inationem ha'et1 et simi(iter inte((ectus respectu co-nitionis principiorum primorum# natura(em quemdam motum ha'et$ Principium autem di)inae co-nitionis est ipse "eus qui est &inis suae )o(untatis1 unde i((ud quod procedit in "eo per actum inte((ectus co-noscentis seipsum rea(iter procedit1 et simi(iter quod procedit per actum )o(untatis di(i-entis se ipsam$ %t propter hoc cum &i(ius procedat ut )er'um per actum inte((ectus di)ini in quantum pater co-noscit seipsum et spiritus sanctus per actum )o(untatis in quantum pater di(i-it &i(ium0 sequitur quod tam &i(ius quam spiritus sanctus natura(iter procedant# et e* hoc u(terius quod sint consu'stantia(es et coaequa(es et coaeterni patri et si'i in)icem$ [5 35.! "e potentia# q$ .

a$ / ad 5 Ad quintum dicendum# quod quoad ea ad quae natura potest se e*tendere secundum propria principia essentia(ia# non indi-et ut a' a(io determinetur# sed ad ea tantum ad quae propria principia non su&&iciunt$ Unde phi(osophi non sunt ducti ut ponerent opus naturae# opus inte((i-entiae# e* operi'us quae competunt ca(ido et &ri-ido secundum se ipsa1 quia in has# etiam ponentes res natura(es e* necessitate materiae accidere# omnia naturae opera reduce'ant$ "ucti sunt autem e* i((is operationi'us ad quas non possunt su&&icere )irtus ca(idi et &ri-idi# et huiusmodi qua(itatum1 sicut e* mem'ris ordinatis in corpore anima(is ta(i modo quod natura sa()atur$ Quia er-o naturae di)inae secundum se opus est -eneratio non oportet quod ad hanc actionem a' a(iqua )o(untate determinetur$6 :e( dicendum# quod natura determinatur a' a(iquo# ut in &inem$ I((i autem naturae quae est &inis# et non ad &inem# non competit a' a(iquo determinari$ [5 354! "e potentia# q$ . a$ / ad 3 Ad quartum dicendum# quod actus inte((ectus di)ini natura(is est secundum quod ad ipsum "eum terminatur# qui est principium suae co-nitionis1 secundum )ero quod si-ni&icatur ad creaturas terminari# ad quas sic se ha'et quodammodo ut inte((ectus noster ad conc(usiones# non natura(iter a' inte((ectu pro-reditur sed )o(untarie1 et ideo in di)inis a(iqui actus inte((ectus si-ni&icantur ut imperati a )o(untate$ [5 35+! "e potentia# q$ .ita e con)erso actus )o(untatis )idetur sequi actum inte((ectus# in quantum per inte((ectum praesentatur )o(untati suum o'iectum# quod est 'onum inte((ectum$ Unde esset procedere in in&initum# nisi esset ponere statum )e( in actu inte((ectus )e( in actu )o(untatis$ 2on autem potest status poni in actu )o(untatis# cum o'iectum praesupponatur ad actum1 unde oportet ponere statum in actu inte((ectus# qui natura(iter inte((ectum consequitur1 ita quod a )o(untate non imperatur$ %t per hunc modum procedit &i(ius "ei ut )er'um secundum actum inte((ectus di)ini# ut e* dictis# in corp$ art$# patet$ [5 355! "e potentia# q$ . a$ / ad + .

a$ / ad 11 .! "e potentia# q$ .Ad se*tum dicendum# quod in di)ersis considerando# actio )o(untatis actionem naturae praecedit$ Unde totius naturae in&erioris actio e* )o(untate -u'ernantis procedit$ Sed in eodem oportet quod actio naturae praecedat actionem )o(untatis$ 2atura enim secundum inte((ectum praecedit )o(untatem# cum natura inte((i-atur esse principium quo res su'sistit# )o(untas )ero u(timum quo ad &inem ordinatur$ 2ec tamen sequitur quod to((atur ratio )o(untatis$ Quam)is enim ad inc(inationem naturae )o(untas ad a(iquid unum determinetur# quod est u(timus &inis a natura intentus# respectu tamen a(iorum indeterminata manet1 sicut patet in homine# qui natura(iter )u(t 'eatitudinem et de necessitate# non autem a(ia$ Sic er-o in "eo naturae actio actionem )o(untatis praecedit natura et inte((ectu1 nam -eneratio &i(ii est ratio omnium eorum quae per )o(untatem producuntur# sci(icet creaturarum$ [5 35 ! "e potentia# q$ . a$ / ad 5 Ad nonum dicendum# quod si )er'um i((ud de -eneratione aeterna inte((i-atur# di(ectio patris ad &i(ium non est inte((i-enda ut ratio i((ius dationis qua pater &i(io aeterna(iter omnia dat# ut si-num$ Simi(itudo enim ratio est amoris$ [5 3+1! "e potentia# q$ . a$ / ad 1.! "e potentia# q$ . a$ / ad 4 Ad septimum dicendum# quod (icet in )er'o "ei a patre -enito &uerit ut omnes creaturae &ierent# non tamen oportet# si )er'um natura(iter procedit# quod creaturae etiam natura(iter procedant1 sicut nec sequitur# si inte((ectus noster principia natura(iter co-noscit# quod natura(iter co-noscat ea quae e* principiis consequuntur0 eo enim quod natura(iter ha'emus# )o(untas utitur ad utramque partem$ [5 355! "e potentia# q$ . Ad decimum dicendum# quod "ion7sius (oquitur de productione creaturae# non de -eneratione &i(ii$ [5 3+. a$ / ad Ad octa)um dicendum# quod pater )o(untarie -enuit1 sed in hoc non desi-natur nisi )o(untas concomitans$ [5 3+.

a$ / ad 1. a$ / ad 13 Ad decimumquartum dicendum# quod Au-ustinus non intendit ne-are necessitatem immuta'i(itatis# de qua ratio procedit# sed necessitatem coactionis$ [5 3++! "e potentia# q$ . a$ / ad 15 Ad decimumquintum dicendum# quod cum dicitur &i(ius esse )o(untas de )o(untate# inte((i-itur esse de patre# qui est )o(untas$ Unde haec praepositio de notat -enerationis principium# quod est -enerans# non id quo -eneratur# de quo est praesens quaestio$ Articu(us 3 Quarto quaeritur utrum in di)inis possint esse p(ures &i(ii %t )idetur quod sic$ [5 3+5! "e potentia# q$ . Ad duodecimum dicendum# quod e* i((a etiam ratione non sequitur nisi quod pater rationem &i(ii )e(it1 quod pertinet ad )o(untatem concomitantem# quae respicit -enerationem sicut o'iectum# non sicut id cuius sit principium$ [5 3+3! "e potentia# q$ .Ad undecimum dicendum# quod spiritus sanctus procedere dicitur per modum )o(untatis# quia procedit per actum qui natura(iter est a )o(untate# sci(icet per hoc quod pater amat &i(ium# et e con)erso$ Ipse enim amor est spiritus sanctus# sicut &i(ius est )er'um quo pater di*it se ipsum$ [5 3+/! "e potentia# q$ . a$ / ad 1/ Ad decimumtertium dicendum# quod humana -eneratio &it per )irtutem natura(em# sci(icet -enerati)am potentiam# mediante potentia moti)a# quae imperio su'iacet )o(untatis# non autem -enerati)a potentia$ Hoc autem non accidit in di)inis1 et ideo non est simi(e$ [5 3+5! "e potentia# q$ . a$ 3 ar-$ 1 Operatio enim naturae quae con)enit uni supposito# con)enit etiam omni'us suppositis eiusdem naturae$ Sed -eneratio# secundum "amascenum# est opus naturae# et .

Praeterea# totam )irtutem suam pater in &i(ium trans&undit$ Sed potentia -enerandi pertinet ad )irtutem patris$ %r-o huiusmodi potentiam ha'et &i(ius a patre1 et sic idem quod prius$ [5 341! "e potentia# q$ . a$ 3 ar-$ 5 Praeterea# e* hoc contin-it quod "eus &acta una creatura potest &acere a(iam# quia eius potentia neque e*hauritur neque diminuitur in creando$ Sed simi(iter potentia patris neque e*hauritur neque diminuitur e* hoc quod -enerat &i(ium$ %r-o per hoc quod -enerat &i(ium# non prohi'etur quin possit a(ium &i(ium -enerare1 et sic possunt esse p(ures &i(ii in di)inis$ [5 343! "e potentia# q$ .! "e potentia# q$ . a$ 3 ar-$ + Sed dices# quod ideo non -enerat a(ium &i(ium# quia sequeretur incon)eniens quod Au-ustinus ponit# sci(icet quod in&inita esset di)ina -eneratio# si pater p(ures &i(ios -eneraret )e( &i(ius patri -eneraret nepotem# et sic de a(iis$ Sed contra$ In "eo nihi( est in potentia quod non sit in actu0 .con)enit patri$ %r-o etiam &i(io et spiritui sancto qui sunt supposita eiusdem naturae$ Sed &i(ius non -enerat se ipsum0 nam# secundum Au-ustinum# nu((a res potest -enerare se ipsam$ %r-o -enerat a(ium &i(ium# et sic in di)inis possunt esse p(ures &i(ii$ [5 34. a$ 3 ar-$ / Praeterea# &i(ius est per&ecta ima-o patris# ad quod requiritur per&ecta assimi(atio1 quae non esset si &i(ius non quantum ad omnia patrem imitaretur$ %r-o sicut pater &i(ium -enerat# ita et &i(ius1 et sic idem quod prius$ [5 34.! "e potentia# q$ . a$ 3 ar-$ . a$ 3 ar-$ 3 Praeterea# per&ectior est assimi(atio ad "eum secundum con&ormitatem actionis quam secundum con&ormitatem a(icuius &ormae# ut patet per "ion7sium0 sicut so(i ma-is assimi(atur quod (ucet et i((uminat quam quod (ucet tantum$ Sed &i(ius per&ectissime assimi(atur patri$ %r-o est ei con&ormis non so(um in potentia# sed etiam in actu -enerandi1 et sic idem quod prius$ [5 34/! "e potentia# q$ .

a$ 3 ar-$ Praeterea# secundum Anse(mum# nihi( est a(iud dicere patrem &i(ium -enerare# quam patrem dicere se ipsum$ Sed sicut pater potest dicere se ipsum# ita et &i(ius et spiritus sanctus$ %r-o pater et &i(ius et spiritus sanctus possunt &i(ios -enerare1 et sic idem quod supra$ [5 344! "e potentia# q$ . a$ 3 ar-$ 1.! "e potentia# q$ . a$ 3 ar-$ 4 Praeterea# de natura -eniti est ut procedat in simi(itudinem -enerantis$ Sed sicut &i(ius est simi(is patri# ita et spiritus sanctus1 et ita spiritus sanctus est &i(ius# et sic sunt p(ures &i(ii in di)inis$ [5 34+! "e potentia# q$ . Praeterea# potentia est media inter essentiam et operationem$ Sed una est essentia patris et &i(ii# eademque potentia$ %r-o et una operatio1 et sic &i(io con)enit -enerare1 et ita ut prius$ [5 345! "e potentia# q$ . Praeterea# nu((ius 'oni sine consortio potest esse iucunda possessio$ Sed &i(iatio est quoddam 'onum in &i(io$ %r-o . a$ 3 ar-$ 1. a$ 3 ar-$ 5 Praeterea# e* hoc pater dicitur &i(ium -enerare# quod simi(itudinem suam in inte((ectu suo concipit$ Sed hoc idem possunt &acere &i(ius et spiritus sanctus$ %r-o idem quod prius$ [5 34 ! "e potentia# q$ . a$ 3 ar-$ 11 Praeterea# 'onitas est di&&usionis principium$ Sed sicut est in&inita 'onitas in patre et &i(io# ita etiam in spiritu sancto$ %r-o sicut pater in&inita communicatione suam naturam communicat &i(ium -enerando# ita spiritus sanctus a(iquam di)inam personam producendo1 non enim in&inite communicatur di)ina 'onitas creaturae1 et sic )idetur quod possint esse p(ures &i(ii in di)inis$ [5 3 .esset enim imper&ectus$ Si er-o est in potentia patris quod p(ures &i(ios -eneret# nu((o incon)enienti prohi'ente# erunt p(ures &i(ii in di)inis$ [5 345! "e potentia# q$ .

a$ 3 s$ c$ . a$ 3 s$ c$ 1 Sed contra$ I((a sunt per&ectissima in creaturis quae e* tota materia sua constant# et sunt eorum in sin-u(is specie'us sin-u(a tantum$ Sed sicut creaturae materia(es indi)iduantur per materiam# ita &i(ii persona constituitur &i(iatione$ %r-o cum "eus &i(ius sit per&ectus &i(ius# )idetur quod in ipso so(o in di)inis &i(iatio in)eniatur$ [5 3 5! "e potentia# q$ . a$ 3 ar-$ 1/ Praeterea# &i(ius procedit a patre ut sp(endor a (uce# ut patet He'r$ I# /0 qui cum sit sp(endor -(oriae# et &i-ura su'stantiae eius$ Sed sp(endor potest a(ium sp(endorem producere# et i((e a(ium# et a(ius a(ium$ %r-o simi(iter )idetur esse in processione di)inarum personarum# quod &i(ius possit a(ium &i(ium -enerare# et sic idem ut prius$ [5 3 . a$ 3 ar-$ 15 Praeterea# eius est potentia cuius est actus$ Sed potentia -enerandi est in &i(io$ %r-o &i(ius -enerat$ [5 3 3! "e potentia# q$ .)idetur oportere ad per&ectam iucunditatem &i(ii# esse a(ium &i(ium in di)inis$ [5 3 1! "e potentia# q$ . Praeterea# Au-ustinus dicit# quod si pater posset -enerare et non -eneraret# in)idus esset$ Sed &i(ius non est in)idus$ %r-o cum non -eneret# -enerare non potest$ %t sic non possunt esse p(ures &i(ii in di)inis$ [5 3 +! "e potentia# q$ . a$ 3 s$ c$ / Praeterea# quod per&ecte dictum est seme( iterum dici non oportet$ Sed &i(ius est )er'um per&ectum# cui nihi( deest# secundum Au-ustinum$ %r-o non oportet esse p(ura )er'a in di)inis# et ita nec p(ures &i(ios$ [5 3 4! "e potentia# q$ . a$ 3 co$ .! "e potentia# q$ . a$ 3 ar-$ 13 Praeterea# paternitas in patre ad eius di-nitatem pertinet$ Sed eadem est di-nitas patris et &i(ii$ %r-o paternitas con)enit &i(io1 et sic sunt p(ures &i(ii in di)inis$ [5 3 /! "e potentia# q$ .

Respondeo$ "icendum# quod in di)inis impossi'i(e est esse p(ures &i(ios1 quod sic patet$ Personae namque di)inae cum in omni'us a'so(utis con)eniant# utpote si'i in)icem essentia(es# distin-ui non possunt nisi secundum re(ationes# nec secundum a(ias nisi secundum re(ationes ori-inis$ 2am a(iarum re(ationum quaedam distinctionem praesupponunt# ut aequa(itas et simi(itudo1 quaedam )ero inaequa(itatem desi-nant# ut dominus et ser)us# et a(ia huiusmodi$ Re(ationes )ero ori-inis e* sui ratione con&ormitatem important0 quia quod oritur e* a(io# eius simi(itudinem retinet in quantum huiusmodi$ 2on est i-itur a(iquid in di)inis quo &i(ius distin-uatur a' a(iis personis nisi so(a re(atio &i(iationis# quae est eius persona(is proprietas# et qua &i(ius non so(um est &i(ius# sed est hoc suppositum )e( haec persona$ Impossi'i(e autem est quod i((ud quo a(iquod suppositum est hoc in p(uri'us in)eniri0 quia sic suppositum ipsum esset communica'i(e1 quod est contra rationem indi)idui# suppositi# )e( personae$ Unde nu((o modo potest esse a(ius &i(ius in di)inis quam unus$ 2on enim potest dici# quod una &i(iatio constituat hunc &i(ium et a(ia a(ium0 quia cum &i(iationes ratione non di&&erant# oporteret quod si materia )e( quocumque supposito distin-uerentur# esset in di)inis materia# aut a(iquid a(iud distin-uens quam re(atio$ Potest autem et a(ia ratio specia(is assi-nari# quare pater tantum unum &i(ium -i-nere possit$ 2atura enim ad unum determinatur1 unde cum pater natura -eneret &i(ium# non potest esse nisi unus &i(ius a patre -enitus$ 2ec potest dici# quod sint p(ures numero in eadem specie e*istentes# sicut apud nos accidit1 cum i'i non sit materia# quae est principium distinctionis secundum numerum in eadem specie$ [5 3 ! "e potentia# q$ . a$ 3 ad 1 Ad primum er-o dicendum# quod -eneratio quam)is in patre sit quodammodo opus naturae di)inae# est tamen eius cum quadam concomitantia persona(is proprietatis patris# ut supra# art$ . .# dictum est1 unde non oportet quod con)eniat &i(io# in quo natura di)ina sine ta(i proprietate in)enitur$ [5 3 5! "e potentia# q$ . a$ 3 ad .

Ad secundum dicendum# quod pater totam )irtutem suam communicat &i(io# quae naturam di)inam sequitur a'so(ute$ Potentia )ere -enerandi sequitur naturam di)inam cum adiunctione proprietatis patris# ut dictum est$ [5 35,! "e potentia# q$ . a$ 3 ad / Ad tertium dicendum# quod ima-o assimi(atur ei cuius est ima-o quantum ad speciem# non quantum ad re(ationem$ 2on enim oportet quod si ima-o est a' a(iquo quod id cuius est ima-o# sit a' a(io0 quia nec simi(itudo proprie secundum re(ationem attenditur# sed secundum &ormam$ [5 351! "e potentia# q$ . a$ 3 ad 3 Ad quartum dicendum# quod sicut &i(ius assimi(atur patri in natura di)ina# non in proprietate persona(i1 ita et assimi(atur ei in actione quae concomitatur naturam# sine concomitantia proprietatis praedictae$ Ta(is autem actio non est -eneratio1 unde ratio non sequitur$ [5 35.! "e potentia# q$ . a$ 3 ad 5 Ad quintum dicendum# quod (icet potentia -enerati)a patris non e*hauriatur neque minuatur per -enerationem &i(ii1 tamen eius in&initatem adaequat &i(ius# qui est inte((ectus in&initus# non autem creatura &inita1 unde non est simi(e$ [5 35/! "e potentia# q$ . a$ 3 ad + Ad se*tum dicendum# quod in ratione ducente ad incon)eniens non oportet quod so(a incon)enientis )itatio sit causa remo)endae positionis e* qua incon)eniens sequitur# sed etiam causae mani&estationis incon)enientis1 unde non oportet quod propter hoc so(um non sint p(ures &i(ii in di)inis# ne sit -eneratio in&inita$ [5 353! "e potentia# q$ . a$ 3 ad 4 Ad septimum dicendum# quod spiritus sanctus procedit per modum amoris$ Amor autem non si-ni&icat a(iquid &i-uratum )e( speci&icatum specie amantis )e( amati# sicut )er'um si-ni&icat speciem dicentis et eius quod dicitur ha'ens1 et ideo cum &i(ius procedat per modum )er'i# e* ipsa ratione suae processionis ha'et# ut procedat in simi(em speciem -enerantis# et sic quod sit &i(ius# et eius processio -eneratio dicatur$ 2on autem spiritus sanctus hoc ha'et

ratione suae processionis# sed ma-is e* proprietate di)inae naturae# quia in "eo non potest esse a(iquid quod non sit "eus1 et sic ipse amor di)inus "eus est# in quantum quidem di)inus# non in quantum amor$ [5 355! "e potentia# q$ . a$ 3 ad Ad octa)um dicendum# quod hoc )er'um dicere potest accipi dup(iciter0 stricte et (ar-e0 stricte accipiendo dicere# idem est quod )er'um a se emittere1 et sic est notiona(e# et con)enit tantum patri0 et sic accipit dicere Au-ustinus1 unde ponit in principio :I de Trinitate# quod so(us pater dicit se$ A(io modo potest accipi communiter# prout dicere idem est quod inte((i-ere1 et sic essentia(e$ %t hoc modo Anse(mus accipit in Mono(o-io# u'i dicit# quod pater et &i(ius et spiritus sanctus dicunt se$ [5 35+! "e potentia# q$ . a$ 3 ad 5 Ad nonum dicendum# quod sicut -enerare so(i patri con)enit in di)inis# ita et concipere1 unde so(us pater suam simi(itudinem concipit in inte((ectu# quam)is &i(ius et spiritus sanctus inte((i-ant1 quia in inte((i-endo nu((a re(atio e*primitur# nisi &orte secundum modum inte((i-endi tantum1 sed in -enerando et in concipiendo e*primitur rea(is ori-o$ [5 354! "e potentia# q$ . a$ 3 ad 1, Ad decimum dicendum# quod ratio i((a recte procedit de actione quae consequitur naturam a'so(ute sine a(iquo respectu ad proprietatem0 ta(is autem non est -eneratio1 unde ratio non sequitur$ [5 35 ! "e potentia# q$ . a$ 3 ad 11 Ad undecimum dicendum# quod in di)inis non potest esse nisi spiritua(is processio# quae quidem est so(um secundum inte((ectum et )o(untatem0 et ideo non potest a spiritu sancto a(ia persona di)ina procedere1 quia ipse procedit per modum )o(untatis ut amor$ =i(ius per modum inte((ectus ut )er'um$ [5 355! "e potentia# q$ . a$ 3 ad 1. Ad duodecimum dicendum# quod proprietas persona(is oportet ut sit incommunica'i(is# ut supra dictum est1 unde in ea consortium &ieri non requirit iucunditas$

[5 5,,! "e potentia# q$ . a$ 3 ad 1/ Ad decimumtertium dicendum# quod i((a simi(itudo non oportet quod teneat quantum ad omnia$ [5 5,1! "e potentia# q$ . a$ 3 ad 13 Ad decimumquartum dicendum# quod sicut paternitas in patre et &i(iatio in &i(io sunt una essentia0 ita et sunt una di-nitas et una 'onitas$ [5 5,.! "e potentia# q$ . a$ 3 ad 15 Ad decimumquintum dicendum quod cum dicitur potentia -enerandi# hoc -erundium -enerandi trip(iciter potest accipi$ Uno modo prout est -erundium )er'i acti)i1 et sic i((e ha'et potentiam -enerandi qui ha'et potentiam ad hoc quod -eneret$ A(io modo prout -erundium est )er'i passi)i1 et sic i((e ha'et -enerandi potentiam qui ha'et potentiam ad hoc ut -eneretur$ Tertio modo prout est -erundium )er'i impersona(is1 et sic dicitur i((e ha'ere potentiam -enerandi qui ha'et potentiam i((am qua a' a(io -eneratur$ Primo er-o modo potentia -enerandi non con)enit &i(io# sed secundo et tertio1 unde ratio non sequitur$ Articu(us 5 Quinto quaeritur utrum potentia -enerandi su' omnipotentia comprehendatur %t )idetur quod non$ [5 5,5! "e potentia# q$ . a$ 5 ar-$ 1 Omnipotentia enim con)enit &i(io# secundum i((ud s7m'o(i0 omnipotens pater# omnipotens &i(ius# omnipotens spiritus sanctus$ 2on autem con)enit ei potentia -enerandi$ %r-o su' omnipotentia non comprehenditur$ [5 5,+! "e potentia# q$ . a$ 5 ar-$ . Praeterea# Au-ustinus dicit# quod "eus dicitur omnipotens# quia potest omnia quae )u(t$ %* quo )idetur quod potentia i((a ad omnipotentiam pertineat quae a )o(untate imperatur$ Potentia autem -enerandi non est huiusmodi0 quia pater

non -enuit &i(ium )o(untate# ut supra# art$ /# ha'itum est$ %r-o potentia -enerandi ad omnipotentiam non pertinet$ [5 5,4! "e potentia# q$ . a$ 5 ar-$ / Praeterea# omnipotentia "eo attri'uitur# in quantum eius omnipotentia ad omnia quae sunt in se possi'i(ia se e*tendit$ Sed -eneratio &i(ii )e( ipse &i(ius non est de possi'i(i'us# sed de necessariis$ %r-o potentia -enerandi su' omnipotentia non comprehenditur$ [5 5, ! "e potentia# q$ . a$ 5 ar-$ 3 Praeterea# quod con)enit p(uri'us communiter# con)enit eis secundum a(iquid eis commune# sicut ha'ere tres aequi(atero et -radato# secundum hoc quod trian-u(us sunt$ %r-o quod con)enit a(icui so(i# con)enit ei secundum hoc quod si'i est proprium$ Omnipotentia autem non est propria patris$ Cum er-o potentia -enerandi so(i patri con)eniat in di)inis# non con)enit ei in quantum est omnipotens1 et ita ad omnipotentiam non pertine'it$ [5 5,5! "e potentia# q$ . a$ 5 ar-$ 5 Praeterea# sicut est una essentia patris et &i(ii# ita et una omnipotentia$ Sed ad omnipotentiam &i(ii non reducitur posse -enerare$ %r-o nec ad omnipotentiam patris1 et sic nu((o modo potentia -enerandi ad omnipotentiam pertinet$ [5 51,! "e potentia# q$ . a$ 5 ar-$ + Praeterea# ea quae non sunt unius rationis# su' una distri'utione non cadunt0 non enim cum dicitur omnis canis# distri'utio sumitur pro (atra'i(i et cae(esti$ Sed -eneratio &i(ii et productio a(iorum quae omnipotentiae su'iacent# non sunt unius rationis$ %r-o cum dicitur0 "eus est omnipotens# non inc(uditur i'i potentia -enerandi$ [5 511! "e potentia# q$ . a$ 5 ar-$ 4 Praeterea# i((ud ad quod omnipotentia se e*tendit# est omnipotentiae su'iectum$ Sed in di)inis nihi( est su'iectum# ut Hieron7mus dicit "amascenus# (i'ro I:# capit$ 9I9 et (i'ro III# capit$ 99I$ %r-o nec -eneratio &i(ii nec &i(ius omnipotentiae su'ditur1 et sic idem quod prius$ [5 51.! "e potentia# q$ . a$ 5 ar-$

a$ 5 s$ c$ / Praeterea# maius est -enerare &i(ium quam creare cae(um et terram$ Sed posse creare cae(um et terram est omnipotentiae$ %r-o mu(to ma-is posse &i(ium -enerare$ [5 51+! "e potentia# q$ . Praeterea# omnipotentia in "eo dicitur non so(um respectu actuum e*teriorum# ut creare# -u'ernare et huiusmodi# qui ad e&&ectus e*terius terminari si-ni&icantur1 sed etiam respectu actuum interiorum1 ut inte((i-ere et )e((e$ Si quis enim "eum non posse inte((i-ere diceret# eius omnipotentiae dero-aret$ Sed &i(ius procedit ut )er'um per actum inte((ectus$ %r-o respectu -enerationis &i(ii omnipotentia "ei inte((i-itur$ [5 515! "e potentia# q$ . a$ 5 s$ c$ . a$ 5 s$ c$ 3 Praeterea# in quo(i'et -enere est unum principium# ad quod omnia quae sunt i((ius -eneris# reducuntur$ In -enere autem potentiarum principium est omnipotentia$ %r-o omnis potentia ad omnipotentiam reducitur1 er-o et potentia -enerandi )e( continetur su' omnipotentia# )e( in -enere potentiarum erunt duo principia# quod est impossi'i(e$ [5 514! "e potentia# q$ .Praeterea# secundum phi(osophum re(atio non potest esse terminus motus per se# et per consequens nec actionis1 et ita nec potentiae o'iectum# quae dicitur respectu actionis$ Sed -eneratio et &i(ius in di)inis re(ati)e dicuntur$ %r-o "ei potentia ad ea se non e*tendit1 et sic posse -enerare non inc(uditur in omnipotentia$ [5 51/! "e potentia# q$ . a$ 5 co$ Respondeo$ "icendum# quod potentia -enerandi pertinet ad omnipotentiam patris# non autem ad omnipotentiam simp(iciter0 quod sic patet$ Cum enim potentia in essentia radicari inte((i-atur# et sit principium actionis# oportet idem esse iudicium de potentia et actione quod est de essentia$ In essentia autem di)ina hoc considerandum est# quod . a$ 5 s$ c$ 1 Sed contra$ %st quod Au-ustinus dicit# si pater non potest -enerare &i(ium si'i aequa(em# u'i est eius omnipotentia? %r-o omnipotentia ad -enerationem se e*tendit$ [5 513! "e potentia# q$ .

a$ 5 ad . a$ 5 ad 1 Ad primum er-o dicendum# quod posse -enerare# ad omnipotentiam pertinet# sed non prout est in &i(io# ut dictum est# in corp$ articu(i$ [5 515! "e potentia# q$ .propter eius summam simp(icitatem quidquid est in "eo# est di)ina essentia1 unde et ipsae re(ationes qui'us personae ad in)icem distin-uuntur# sunt ipsa di)ina essentia secundum rem$ %t quam)is una et eadem essentia sit communis tri'us personis# non tamen re(atio unius personae communis est tri'us# propter oppositionem re(ationum ad in)icem$ Ipsa enim paternitas est di)ina essentia# nec tamen paternitas &i(io inest# propter oppositionem paternitatis et &i(iationis$ Unde potest dici# quod paternitas est di)ina essentia prout est in patre# non prout est in &i(io0 non enim eodem modo est in patre et &i(io# sed in &i(io ut a' a(tero accepta# in patre autem non$ 2ec tamen sequitur quod quam)is paternitatem &i(ius non ha'eat quam pater ha'et# a(iquid ha'eat pater quod non ha'et &i(ius0 nam ipsa re(atio secundum rationem sui -eneris# in quantum est re(atio# non ha'et quod sit a(iquid# sed so(um quod sit ad a(iquid$ Quod sit )ero a(iquid secundum rem# ha'et e* i((a parte qua inest# )e( ut idem secundum rem# ut in di)inis# )e( ut ha'ens causam in su'iecto# sicut in creaturis$ Unde cum id quod est a'so(utum# communiter sit in patre et &i(io# non distin-uuntur secundum a(iquid# sed secundum ad a(iquid tantum1 unde non potest dici quod a(iquid ha'et pater quod non ha'et &i(ius1 sed quod a(iquid secundum unum respectum con)enit patri# et secundum a(ium a(iquid &i(io$ Simi(iter er-o dicendum est de actione et potentia$ 2am -eneratio si-ni&icat potentiam cum a(iquo respectu# et potentia -enerandi si-ni&icat potentiam cum respectu1 unde ipsa -eneratio est "ei actio# sed prout est patris tantum1 et simi(iter ipsa potentia -enerandi est "ei omnipotentia# sed prout est patris tantum$ 2ec tamen sequitur quod a(iquid possit pater quod non possit &i(ius$ Sed omnia quaecumque potest pater# potest &i(ius# quam)is -enerare non possit0 nam -enerare ad a(iquid dicitur$ [5 51 ! "e potentia# q$ . .

/! "e potentia# q$ ...3! "e potentia# q$ . a$ 5 ad + Ad se*tum dicendum# quod -eneratio &i(ii et productio creaturarum non sunt unius rationis secundum uni)ocationem# sed secundum ana(o-iam tantum$ "icit enim @asi(ius quod accipere &i(ius ha'et commune cum omni creatura1 et ratione huius dicitur primo-enitus omnis creaturae et hac ratione potest eius -eneratio productioni'us creaturae communicari su' una distri'utione$ [5 5.! "e potentia# q$ .5! "e potentia# q$ . a$ 5 ad 3 Ad quartum dicendum# quod (icet omnipotentia a'so(ute considerata non sit propria patris# tamen prout cointe((i-itur ei determinatus modus e*istendi# si)e determinata re(atio# propria &it patri1 sicut hoc quod dicitur "eus pater# patri proprium est# quam)is "eus sit tri'us commune$ [5 5. a$ 5 ad 5 Ad quintum dicendum# quod sicut una et eadem est essentia trium personarum# non tamen su' eadem re(atione# )e( secundum eumdem modum e*istendi est in tri'us personis1 ita est et de omnipotentia$ [5 5. a$ 5 ad 4 Ad septimum dicendum# quod -eneratio &i(ii est su'iecta omnipotentiae# non hoc modo quo su'iectum in&erioritatem desi-nat sed hoc modo quo desi-nat so(ummodo potentiae o'iectum$ [5 5. a$ 5 ad / Ad tertium dicendum# quod possi'i(e ad quod omnipotentia se e*tendit# non est accipiendum so(um pro contin-enti0 quia et necessaria sunt per di)inam potentiam ad esse producta0 et sic nihi( prohi'et -enerationem &i(ii computari inter possi'i(ia di)inae potentiae$ [5 5.Ad secundum dicendum# quod Au-ustinus non intendit ostendere totam rationem omnipotentiae in )er'is i((is# sed quoddam omnipotentiae si-num$ 2ec (oquitur de omnipotentia nisi secundum quod ad creaturas se e*tendit$ [5 5.! "e potentia# q$ .1! "e potentia# q$ . a$ 5 ad .

a$ + ar-$ .Ad octa)um dicendum# quod -eneratio &i(ii si-ni&icat re(ationem per modum actionis# et &i(ius per modum h7postasis su'sistentis1 et ideo nihi( prohi'et quin respectu horum omnipotentia dicatur$ [5 5.+! "e potentia# q$ . a$ + ar-$ 3 Praeterea# inter ea quae sunt idem# non cadit ordo$ Sed potentia creandi est prior quam potentia -enerandi . Praeterea# potentiae distin-uuntur per actus# ut ha'etur II de anima$ Sed -eneratio et creatio sunt actus mu(tum di&&erentes$ %r-o et potentia -enerandi et potentia creandi non sunt una potentia$ [5 5/1! "e potentia# q$ . a$ 5 ad s$ c$ A(iae )ero rationes non conc(udunt# nisi quod posse -enerare ad omnipotentiam patris pertineat$ Articu(us + Se*to quaeritur utrum potentia -enerandi et potentia creandi sint idem %t )idetur quod non$ [5 5.5! "e potentia# q$ . a$ + ar-$ / Praeterea# minor unitas est eorum quae in a(iquo uni)ocantur# quam eorum quae ha'ent idem esse$ Sed potentia -enerandi et potentia creandi in nu((o uni)ocantur1 sicut nec -eneratio et creatio nec &i(ius et creatura$ %r-o potentia -enerandi et potentia creandi non sunt idem secundum esse$ [5 5/.! "e potentia# q$ . a$ + ar-$ 1 >eneratio enim est operatio )e( opus naturae# sicut "amascenus dicit1 creatio )ero est opus )o(untatis# ut patet per Hi(arium in (i'ro de S7nod$ sed )o(untas et natura non sunt idem principium# sed e* opposito di)iduntur# ut patet II Ph7s$ %r-o potentia -enerandi et potentia creandi non sunt idem$ [5 5/.! "e potentia# q$ .

a$ + s$ c$ .cuiusmodi est potentia -enerandi< secundum id quod est ipsa potentia# in)enitur una et eadem potentia# sicut est unum et idem esse naturae et personae$ Sed tamen utrique potentiae cointe((i-itur a(ius et a(ius respectus# secundum di)ersos actus ad quos potentiae dicuntur$ Sic er-o potentia -enerandi et creandi est una et eadem potentia# si consideretur id quod est potentia1 di&&erunt tamen secundum di)ersos respectus ad actus di)ersos$ .secundum inte((ectum# sicut essentia(e notiona(i$ %r-o praedictae potentiae non sunt idem$ [5 5//! "e potentia# q$ . a$ + co$ Respondeo$ "icendum# quod# sicut supra# dictum est# ea quae de potentia dicuntur in di)inis# consideranda sunt e* ipsa essentia$ In di)inis autem (icet una re(atio a' a(tera distin-uatur rea(iter propter oppositionem re(ationum# quae rea(es in "eo sunt1 ipsa tamen re(atio non est a(iud secundum rem quam ipsa essentia# sed so(um ratione di&&erens0 nam re(atio ad essentiam oppositionem non ha'et$ %t ideo non est concedendum quod a(iquid a'so(utum in di)inis mu(tip(icetur# sicut quidam dicunt# quod in di)inis est dup(e* esse# essentia(e et persona(e$ Omne enim esse in di)inis essentia(e est# nec persona est nisi per esse essentiae$ In potentia )ero# praeter id quod est ipsa potentia# consideratur respectus quidam )e( ordo ad id quod potentiae su'iacet$ Si er-o potentia quae est respectu actus essentia(is# sicut potentia inte((i-endi )e( creandi# comparetur ad potentiam quae est respectu actus notiona(is . a$ + s$ c$ 1 Sed contra$ In "eo non di&&ert potentia et essentia$ Sed una tantum est di)ina essentia$ %r-o et una tantum potentia$ 2on er-o praedictae potentiae distin-uuntur$ [5 5/3! "e potentia# q$ . Praeterea# "eus non &acit per p(ura quod potest &acere per unum$ Sed per unam potentiam "eus potest -enerare et creare# praecipue cum -eneratio &i(ii sit ratio productionis creaturae1 secundum i((am Au-ustini e*positionem0 di*it# et &acta sunt1 id est# )er'um -enuit# in quo erat ut &ierent$ %r-o una tantum potentia est -enerandi et creandi$ [5 5/5! "e potentia# q$ .

Ad secundum dicendum# quod quanto a(iqua potentia est superior# tanto ad p(ura se e*tendit# unde minus est distin-ui'i(is per di)ersitatem o'iectorum1 sicut ima-inatio una potentia est respectu omnium sensi'i(ium# respectu quorum sensus proprii distin-uuntur$ "i)ina autem potentia est summe e(e)ata0 unde di&&erentia actuum in ipsa potentia# quantum ad id quod est# di)ersitatem non inducit# sed secundum unam potentiam "eus omnia potest$ [5 5/ ! "e potentia# q$ . a$ + ad / Ad tertium dicendum# quod potentia -enerandi et potentia creandi quantum ad ipsam . a$ + ad 1 Ad primum er-o dicendum# quod (icet in creaturis di&&erant natura et propositum# in di)inis tamen sunt idem secundum rem$ :e( potest dici# quod potentia creandi non nominat propositum si)e )o(untatem# sed potentiam prout a )o(untate imperatur$ Potentia autem -enerandi# secundum quod natura inc(inat# a-it$ Hoc autem non &acit di)ersitatem potentiae# nam nihi( prohi'et a(iquam potentiam ad a(iquem actum imperari a )o(untate et ad a(ium inc(inari a natura$ Sicut inte((ectus noster ad credendum inc(inatur a )o(untate# ad inte((i-endum prima principia ducitur e* natura$ [5 5/4! "e potentia# q$ . a$ + ad .[5 5/+! "e potentia# q$ .ut ita (oquar< potentiae su'stantiam# non so(um uni)ocantur# sed sunt unum$ Sed quod ana(o-ice dicantur# hoc est e* ordine actus$ [5 5/5! "e potentia# q$ . a$ + ad 3 Ad quartum dicendum# quod praedictae potentiae non ordinantur secundum prius et posterius# nisi prout distin-uuntur$ Unde ordo earum non attenditur nisi per respectum ad actus$ %t e* hoc patet quod potentia -enerandi est prior potentia creandi# sicut -eneratio creatione$ Quantum )ero ad hoc quod ad essentiam comparantur# sunt idem# et non est in eis ordo$ .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful