You are on page 1of 96

DIN PROGRAM VIJAK - NAVRTKA - PODLOKA

krbovi Predrag

TA SU MAINSKI (DIN) ELEMENTI ?


Svaka maina je sastavljena od delova Delove maina nazivamo mainskim elementima Svaki deo maine vri neku ulogu

Od odgovornosti i uloge mainskog dela zavisi i oblik i veliina mainskog elementa

Wrth Group,

TA SU TO STANDARDNI MAINSKI ELEMENTI ?


Svi mainski delovi izloeni su dejstvu nekog optereenja Svako optereenje izaziva naprezanje u materijalu Kao posledica naprezanja javlja se deformacija materijala

Wrth Group,

TA JE TO STANDARD ?
Mnogi mainski delovi mogu se upotrebljavati na velikom broju razliiih maina Zbog toga je neophodno veliki broj unifikacija mainskih elemenata Svi jednobrazni propisi unifikacije, sainjavaju standarde

Wrth Group,

OZNAKE STANDARDA
JUS je bila oznaka za Jugoslovenski Standard SRPS je oznaka za Srpski Standard DIN je oznaka za Nemaki Institut za Standarde ISO je Internacionalna Organizacija za Standardizaciju
5 Wrth Group,

TABELA SRPS (JUS) - DIN


Slika Oznaka Wurth 0 053 ... DIN 931 SRPS - JUS 051

0 057 ...
0 082 ... 0 089 ... 0 223 ... 0 317 ... 0 407 ... 0 441 ...

933
912 7991 603 934 125 127

053
120 126 171 601 011 110

0 116 ...
0 115 ...
6

7982
7981

465
466
Wrth Group,

PRELAZ DIN U JUS

Wrth Group,

FeC DIJAGRAM

Wrth Group,

VRSTOA MATERIJALA
VRSTOA predstavlja otpornost materijala na neko optereenje Optereenja zatezanje,sabijanje, savijanje, uvijanje smicanje,izvijanje

Wrth Group,

VRSTE OPTEREENJA

10

Wrth Group,

GRANICA PLASTINE DEFORMACIJE MATERIJALA


Granica plastine deformacije predstavlja granicu izmeu elastine i plastine deformacije materijala

Velina optereenja kada nastupa plastino izduenje materijala

11

Wrth Group,

ZATEZNA VRSTOA MATERIJALA


Zatezna vrstoa pokazuje kada nastupa trajna defpormacija materijala

Veliina optereenja kada nastupa kidanje materijala


12 Wrth Group,

KOLIKE SU VELIINE NAPREZANJA ?


Veliina naprezanja koju materijal moe izdrati zavisi od samog kvaliteta materijala Kako se mainski elementi izrauju od elika tako i u veini sluajevima znamo do koje veliine moemo napregnuti opteretiti mainski element

13

Wrth Group,

OZNAAVANJE KONSTRUKCIONIH ELIKA SKRAENE OZNAKE

14

Wrth Group,

MATERIJALI ZA IZRADU DIN ELEMENATA

15

Wrth Group,

MATERIJALI ZA IZRADU DIN ELEMENATA


Iz oznaka elika koje su date po DIN-u, pronalazimo odgovarajue elike sa oznakom - ........
elik 6.8 6.8 DIN Cq22 Cq35 SRPS -1331 -1431

Tako moemo lake definisati razliku u kvalitetu izraenog vijka .

8.8
8.8 10.9 10.9

41Cr4
38Cr2 34Cr4 37Cr4

-4131
-4132 -4130 -4134
Wrth Group,

16

A SADA: POJEDINANI MAINSKI ELEMENTI

17

Wrth Group,

VIJAK

VIJAK
Vijak je mainski element koji slui za obezbeivanje spajanja delova maina Vijak se dobija izradom navoja na elinom profilu valjkastog obika Osnovna karakteristika vijka je navoj na telu vijka

19

Wrth Group,

VIJAK TEORIJA NAVOJA


Ako jednu pravu liniju koja je nagnuta prema horizontu pod uglom (alfa), obavijamo oko jednog vertikalnog valjka,dobiemo na valjku krivu liniju, koja se zove zavojnica

20

Wrth Group,

VIJCI I NAVRTKE- STRMA RAVAN

21

Wrth Group,

IZGLED NAVOJA

Spoljanji navoj Unutranji navoj

22

Wrth Group,

OBLICI NAVOJA
TROUGLASTI NAVOJ KVADRATNI NAVOJ TRAPEZNI NAVOJ KOSI NAVOJ OBLI NAVOJ

23

Wrth Group,

TROUGLASTI NAVOJ METRIKI NAVOJ


Metriki navoj predstavlja navoj trouglastog oblika. Profil trougla je jednakostranini.

Ugao pri vrhu navoja je 60


Vrh navoja je skraen za 1/8 teorijske dubine navoja. Dno navoja je zaobljeno.

24

Wrth Group,

VRSTE METRIKOG NAVOJA


Metriki navoj moe biti: Sa normalnim korakom Sa sitnom sitnim

Razlika je u visini hoda (koraka) navoja


Sitni navoji se upotrebljavaju na mestima gde mainski deo ne sme da bude, zbog rezanja navoja, mnogo oslabljen

25

Wrth Group,

POVRINA POPRENOG PRESEKA VIJKA


Ovo je povrina koja se optereuje prilikom zatezanja vijka.

26

Wrth Group,

POVRINA POPRENOG PRESEKA VIJKA

27

Wrth Group,

SILA KOJOM SMEMO DA OPTERETIMO VIJAK


Sila kojom se moe opteretiti popreni presek vijka. PRIMER M8

Sila u vijku = Dozvoljena sila x Poprena povrina vijka Sila u vijku = 640 N/mm2 x 36,6 mm2 Sila u vijku = 23424 N
28 Wrth Group,

PREPORUENE SILA PRI IZBORU VIJKA

Preporuena sila od 21200 N je manja od sile kada se vijak istee koja je 23424 N
29 Wrth Group,

VIJAK SA NAVOJEM NA CELOM STABLU


Vijak sa celim navojem SRPS - JUS DIN WURTH Klasa vrst. - M.B1.053 - 933 - 0 057 ... - 8.8

30

Wrth Group,

OBELEAVANJE VIJAKA
Kvalitet (klasa vrstoe) se kod vijka oznaava sa dve brojane oznake. Vijak klase vrstoe 8.8 Prvi broj Pomnoiti sa 100 i dobija se zatezna vrstoa vijka 8 x 100 = 800 N/mm2
Veliina optereenja kada nastupa kidanje materijala
31 Wrth Group,

OBELEAVANJE VIJAKA
Drugi broj prestavlja informaciju sa kojom dobijamo veliinu granice teenja vijka. Visina granice teenja se rauna na sledei nain: 8x8x10 = 640 N/mm2.
Velina optereenja kada nastupa plastino izduenje materijala

32

Wrth Group,

SILE I MOMENTI PRITEZANJA NORMALNI NAVOJ

33

Wrth Group,

SILE I MOMENTI PRITEZANJA FINI NAVOJ

34

Wrth Group,

TVRDOA MATERIJALA
TVRDOA JE Otpor materijala od koga je izgraen element u odnosu na prodiranje nekog drugog materijala.

35

Wrth Group,

UPOREDNA TABELA ZATEZNE VRSTOE I TVRDOE MATERIJALA


Orjentaciona uslovna tabela uporeivanja ilavosti i tvrdoe materijala. Na primer : 800 N/mm2 odgovara 22 HRC

36

Wrth Group,

KLASA VRSTOE VIJKA I TABELA TVRDOE VIJKA

37

Wrth Group,

OBLICI ZAVRTNJEVA
Svi zavrtnjevi se mogu svesti na sledee tipove: Zavrtnji sa navrtkom.

Zavrtnji bez navrtke.


Zavrtnji bez navrtke i glave (goli zavrtnji).

38

Wrth Group,

ZAVRTNJI SA NAVRTKOM
Zavrtanj sa navtkom na nenarezanom delu tela ima isti prenik kao i prenik rupe kroz koji prolazi.

Ovakvi zavrtnji se upotrebljavaju na mestima gde postoje poprene sile.

39

Wrth Group,

VIJCI SA 6-UGAONOM GLAVOM SA DELIMINIM NAVOJEM PREMA DIN 931 (ISO 4014)
elik 8.8 nezatien elik 8.8 pocinkovan, plavo pasiviziran elik 8.8 pocinkovan, uto pasiviziran elik 10.9 nezatien A2 A4

40

Wrth Group,

VIJAK SA DELIMINIM NAVOJEM DIMENZIJE

41

Wrth Group,

VIJAK SA DELIMINIM NAVOJEM DIMENZIJE

42

Wrth Group,

ZAVRTNJI BEZ NAVRTKE


Kao navrtka kod ovih vijaka javlja se mainski deo u kome se urezuje navoj Mogua su oteenja dela u koji se vijci uvru Tada se vri narezivanje novog navoja

43

Wrth Group,

VIJCI SA 6-UGAONOM GLAVOM SA NAVOJEM DU CELOG STABLA PREMA DIN 933 (ISO 4017)
elik 8.8 nezatien elik 8.8 pocinkovan, plavo pasiviziran elik 8.8 pocinkovan, uto pasiviziran elik 10.9 nezatien A2 A4

44

Wrth Group,

VIJAK SA CELIM NAVOJEM

45

Wrth Group,

VIJAK SA CELIM NAVOJEM

46

Wrth Group,

ZAVRTNJI BEZ GLAVE (GOLI ZAVRTNJI)


Goli zavrtnji imaju samo stablo Kod njih je navoj narezan sa obe strane. Sa jedne strane se uviju u mainski deo, a sa druge se uvija navrtka Veoma je pogodan u sluajevima kada treba sauvati navoj u mainskom delu Ustaljen naziv za ovaj zavrtanj je BREZON

47

Wrth Group,

BREZON DIN 939


elik 5.8 nezatien elik 8.8 nezatien A2 A4

48

Wrth Group,

BREZON

49

Wrth Group,

BREZON

50

Wrth Group,

NAVRTKA

NAVRTKA
Standardni oblik navrtke je estougaona navrtka Gornja i donja povrina navrtke su zaseene pod uglom od 30 st., kako ne bi navrtka habala povrinu drugog mainskog dela

Unutranjost navoja je zaseena pod uglom od 120 st.

52

Wrth Group,

MATERIJAL ZA NAVRTKE
Navrtke se oznaavaju oznakama M8 ili M6 ili M10 .... Primer : Navrtka M8 napon ispitivanja je 800 N/mm2

53

Wrth Group,

ESTOUGAONE NAVRTKE DIN 934 (ISO 4032)


elik 8 nezatien elik 8 pocinkovan, plavo pasiviziran elik 8 pocinkovan, uto pasiviziran elik 10 nezatien elik 10 pocinkovan, plavo pasiviziran A2 A4 Mesing

54

Wrth Group,

NAVRTKA

55

Wrth Group,

NAVRTKA

56

Wrth Group,

UPARIVANJE VIJKA I NAVRTKE


Kod vijka klase vrstoe 8.8 takoe treba odabrati navrtku sa klasom vrstoe 8.

Da bi se izbegao rizik smicanja navoja pri zatezanju, vijci i navrtke moraju biti iste klase vrstoe

57

Wrth Group,

UPARIVANJE VIJAKA I NAVRTKI


Najbolje je kada su zavrtanj i navrtka od istog materijala Dozvoljeno je i korienje neto malo slabijeg materijala navrtke od materijala vijke

58

Wrth Group,

UPARIVANJE VIJAKA I NAVRTKI


Ovo je naroito bitno kada je zavojnica izloena oteenjima zbog estog odvijanja i zavijanja

Tada je navrtka elemenat koji se lake moe zameniti

59

Wrth Group,

PODLOKA

PODLOKA
Podloka je mainski element koji se koristi u navojnim spojevima U veini sluajeva je to ploica krunog oblika sa otvorom u sredini U zavisnosti od konstrukcije, podloka moe imati razliite funkcije

61

Wrth Group,

FUNKCIJE PODLOKE
Osiguranje navojnih spojeva od samoodvrtanja Ravnomernija raspodela povrinskog pritiska Prednaprezanje navojnog spoja

Izolacija
Zaptivanje

62

Wrth Group,

MATERIJAL PODLOKI
Podloke se izrauju od : elika Plastike Bakra Gume

63

Wrth Group,

PODLOKA
Kroz otvor na podloci prolazi vijak Podloka se postavlja izmeu glave vijka (ili navrtke) i elementa koji se spaja vijcima

64

Wrth Group,

RAVNA PODLOKA
Ravna podloka je ravna kruna ploica sa otvorom u sredini. Postoje dve vrste. Standardna ravna podloka Podloka sa velikim spoljanjim prenikom.

65

Wrth Group,

NAMENA RAVNE PODLOKE


Ravne podloke se koriste radi : Obezbeenja ravnomernije raspodele povrinskog pritiska

Kao ostojnici
Radi spreavanja oteenja elemenata koji se spajaju Iz estetskih razloga

66

Wrth Group,

STANDARDNA RAVNA PODLOKA


DIN 125 Mesing (MS) elik (ST) A2, A4 Poliamid PA 6.6* *Postojane na mineralna ulja, benzin i slabe baze. Postojane na temperaturi od -40oC do +150oC

67

Wrth Group,

STANDARDNE RAVNE PODLOKE

68

Wrth Group,

IROKE PODLOKE
Prema DIN 522, srednje Pocinkovani elik, plavo pasiviziran

69

Wrth Group,

PODLOKA ZA NIVELACIJU
DIN 988 elik, nezatien

70

Wrth Group,

PODLOKA ZA NIVELACIJU
DIN 988 elik, nezatien Podloke za nivelaciju, kako se vidi iz tabele su veoma tanke. Raspon u debljinama podloki je od 0,1 mm do 1 mm

Mesto korienja su sva mesta montae i finog podeavanja zazora na konstrukcijala i mainama.
71 Wrth Group,

ELASTINA PODLOKA
DIN 127 elik za opruge nezatien elik za opruge pocinkovan, plavo pasiviziran elik za opruge pocinkovan, uto pasiviziran A2, A4

Pogodno samo za vijke klase vrstoe 5.8. Kod vee klase vrstoe trebalo bi da primenite nazubljene podloke.
72 Wrth Group,

ELASTINA PODLOKA

73

Wrth Group,

NAZUBLJENE PODLOKE
AZ, spoljnje nazubljenje IZ, unutranje nazubljenje elik pocinkovan, plavo pasiviziran Nazubljene podloke su opruno osiguravajui elementi koji deluju preko svoje aksijalne elastinosti.

74

Wrth Group,

LEPEZASTE PODLOKE
Prema DIN 6798 AZ, spoljnje nazubljenje IZ, unutranje nazubljenje elik pocinkovan, plavo pasiviziran elik pocinkovan, uto pasiviziran Dvostruko lepezaste podloke Lepezaste podloke smatraju se kao osiguravajui elemet od samoodvijanja.

75

Wrth Group,

LEPEZASTE PODLOKE

76

Wrth Group,

OSIGURANJE OD SAMOODVIJANJA

KAKO IZGLEDA JEDAN NAVOJNI SPOJ

78

Wrth Group,

VEZA VIJKA I NAVRTKE OSIGURAI ZA NAVRTKE


Osigurai za navrtke su mainski elementi koji spreavaju samoodvijanje navrtke.

U sluaju da nema vibracija i udara, tada zbog trenja koje nastaje izmeu povrina naleganja nee doi do samoodvijanja
Povrine naleganja
79 Wrth Group,

VEZA VIJKA I NAVRTKE OSIGURAI ZA NAVRTKE


Trenje postoji samo sa jedne strane navoja To se deava zbog zazora u navojima i zbog elastinosti materijala Veza ostaje vrsta sve dotle, dok usled potresa ili udara veza ostvarena trenjem oslabi

80

Wrth Group,

ZATO DOLAZI DO SAMOODVRTANJA NAVOJNIH SPOJEVA


Samoodvrtanje

Zbog promenjivog optereenja dolazi do smanjenja trenja u navojnom spoju i samoodvrtanja.

81

Wrth Group,

NESTANAK SILE TRANJA USLED VIBRACIJA


Kada nastupi vibracija, tada izgleda kao da navrtka uopte nije pritegnuta. Navrtka se tada okrene za jedan mali ugao.

82

Wrth Group,

NESTANAK SILE TRANJA USLED VIBRACIJA


Odvijanje je posledica delovanja jedne od komponenti sile koja deluje u pravcu ose vijka

83

Wrth Group,

TEHNIKA REENJA PROTIV SAMOODVIJANJA


Samoodvijanje moemo spreiti na sledee naine: Osiguranjem pomou dve navrtke. Elastinim osiguraem Osiguranjem mehanikim putem. Osiguraem sa umetnutom plastikom. Hemijskim osiguraem

84

Wrth Group,

OSIGURANJE POMOU DVE NAVRTKE


Osiguranjem pomou dve navrtke postiemo pojavu suprotnih sila trenja

85

Wrth Group,

OSIGURANJE POMOU ELASTINE PODLOKE


Elastina podloka je primenjljiva samo za vijke i navrtke do klase vrstoe 5.8

86

Wrth Group,

OSIGURANJE POMOU NAZUBLJENE PODLOKE


Nazubljene podloke sa spoljnjim nazubljenjem 0 423 i sa unutranjim nazubljenjem 0 424 ..

87

Wrth Group,

OSIGURANJE POMOU LEPEZASTE PODLOKE


Lepezaste podloke sa spoljnjim nazubljenjem 0 429 i sa unutranjim nazubljenjem 0 428 ..

Lepezaste podloke sa spoljnim i unutranjim nazubljenjem

88

Wrth Group,

OSIGURANJE MEHANIKIM PUTEM


Osiguranje mehanikim putem se postie rascepkama grupe artikala 0 470 ..

89

Wrth Group,

OSIGURANJE UMETNUTOM PLASTIKOM


Zahvaljujui umetnutoj plastici, poveava se sila trenja u navojima, artikal 0 368 ..

90

Wrth Group,

WURTH ANAEROBNA SREDSTVA ZA OSIGURANJE VIJAKA


Naini osiguranja navojnih spojeva

91

Wrth Group,

KORIENJEM ANAEROBNIH LEPKOVA DOBIJAMO SLEDEE:


Wurth lepkovi za osiguranje navoja su jednokomponentni lepkovi koji potpuno ispune zazor izmeu spregnutih navojaka. Ovravaju bez prisustva vazduha i u kontaktu sa metalnom povrinom se pretvaraju u vrstu plastinu masu, stvarajui dodatno trenje izmeu spregnutih navojaka. Time se spreava svako dalje zakretanje u navojnom spoju.
92 Wrth Group,

RASPODELA OPTEREENJA U NAVOJNOM SPOJU BEZ WURTH-OVOG SREDSTVA ZA OSIGURANJE VIJAKA

Najvee optereenje je na prvom navoju u vezi oko 33 %


93 Wrth Group,

RASPODELA OPTEREENJA U NAVOJNOM SPOJU SA I BEZ WURTH-OVOG SREDSTVA ZA OSIGURANJE VIJAKA

Rastereenje optereenja u navojima

94

Wrth Group,

SILA PRITEGNUTOG SPOJA U ZAVISNOSTI OD CIKLUSA OSCILACIJA


Prednost anaerobnog lepka u odnosu na mehanika osiguranja
Standarna navrtka sa 0 893 243... lepkom Nazubljena navrtka Samoosiguravajua navrtka Navrtka sa lepezastom podlokom Standardna navrtka sa elastinom podlokom

Standarna navrtka bez podloke

95

Wrth Group,

DIN PROGRAM VIJAK - NAVRTKA - PODLOKA


krbovi Predrag