You are on page 1of 61

tienne Balibar

O dyktaturze proletariatu

Samoksztaceniowe Koo Filozofii Marksistowskiej WARSZAWA 2010

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

Ksika tienne Balibara O dyktaturze r!letariatu" z!sta#a na isana z !kaz$i %%&& Z$azdu 'ran(uskie$ )artii K!*unisty(zne$+ kt,ry !dby# si- . dnia(/ 012 lute3! 1456 r!ku . 789le1 Saint1:enis+ i z!sta#a nast- nie ! ublik!.ana . ty*e r!ku rzez aryskie .yda.ni(t.! '; <as er!; )!dsta.a ninie$sze3! .ydania= >tienne Balibar+ O dyktaturze r!letariatu"+ .yd; ZW ZS<) .e Wr!(#a.iu+ 1424; ?#u*a(zenie z $-zyka @ran(uskie3!= Aukasz )itek; K!rekta t#u*a(zenia= )i!tr Str-bski;

2 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

Co to jest dyktatura proletariatu!" W studiu* ty*+ kt,re zaraz b-dzie *!na rze(zytaB+ (/(ia#by* za r! !n!.aB 3#,.ne ele*enty !d !.iedzi na t! ytanie+ kt,re3! aktualn!CB z*usza k!*unist,. d! u.a3i; Wierz-+ e . ten s !s,b rzy(zyni- si- d! !t.ar(ia i r!z.!$u dyskus$i te!rety(zne$+ kt,re$ . artii i $e$ !t!(zeniu nie da siuniknB; :!ty(z(e te3! !z!rnie abstrak(y$ne3! unktu de(yz$e %%&& Z$azdu 'ran(uskie$ )artii K!*unisty(zne$ .y.!#a#y skutek+ kt,ry *!e si- .ydaB arad!ksalny; W kady* razie zask!(zy# !n .ielu k!*unist,.; We .st- ny* r!3ra*ie te!rety(zna k.estia dyktatury r!letariatu nie by#a .yraDnie !dn!sz!na; Wy#!ni#a si- !na . t!ku dyskus$i+ kiedy sekretarz 3eneralny artii Ee!r3es <ar(/ais !s!biC(ie za r! !n!.a# !drzu(enie !$-(ia dyktatury r!letariatu i+ $ak tylk! b-dzie t! *!li.e+ usuni-(ie 3! ze statutu artii; Od te$ (/.ili zd!*in!.a#a !na rzedz$azd!.e dyskus$e= zer.anie z ni* !kaza#! si- k!nie(zny* nast- st.e* i sk!n(entr!.any* .yraze* usank($!n!.ane$ rzez z$azd linii !lity(zne$; )rzedsta.i!ny rzez Ee!r3esa <ar(/ais re@erat s ra.!zda.(zy bardz! na t! nale3a#= aby !#!yB @unda*enty !d de*!kraty(zn dr!3- d! s!($aliz*u+ ! kt,r .al(z k!*uniC(i+ naley te!rety(zne$ k.estii dyktatury r!letariatu daB n!.y ! is i !ddaB $ n!.e$ !(enie; Z$azd zadeklar!.a# . ty* *ie$s(u+ (! nast- u$e= !drzu(iB dyktatur- r!letariatu+ kt,r /ist!ria $u rzekr!(zy#a i kt,ra s rze(zna $est z ty*+ (! k!*uniC(i (/( dla 'ran($i; Ale de(yz$a ta nie ure3ul!.a#a . 3run(ie rze(zy ni(ze3!; Fie *!na rze(ie !.anie sdziB+ e . trak(ie rzedz$azd!.y(/ dyskus$i+ a ty* bardzie$ . trak(ie !brad sa*e3! z$azdu+ r!ble* ten d!3#-bnie zbadan!1; Fi( .i-( dzi.ne3!+ e d! ier! ! (zasie k!*uniC(i za(z-li d! yty.aB si- ! d!k#adne zna(zenie te$ de(yz$i; Za ytu$+ d! $akie3! st! nia i* liku$e !na k!rekt-+ (zyli re.iz$-+ zasad *arksiz*u; Za ytu$+ . $aki t! s !s,b !z.ala !na analiz!.aB da.ne i aktualne d!C.iad(zenia ru(/u k!*unisty(zne3!; Za ytu$+ . $akie$ t! *ierze rzy(zynia si- !na d! .y$aCnienia sytua($i . *i-dzynar!d!.y* ru(/u k!*unisty(zny* sta.ia$(y* (z!#a i* erializ*!.i+ kt,re3! kryzys . ni(zy* nie /a*u$e $e3! a3resy.n!C(i; Za ytu$+ . $aki s !s,b *!e !na z*ieniB i(/ raktyk-+ i(/ (!dzienn .alk-; Za ytu$= (zy* d!k#adnie $est dyktatura r!letariatu"G Hak *!na $ d!k#adnie !kreCliBG HeCli !drzu(a si-" dyktatur- r!letariatu+ t!+ . k!nsek.en($i+ (! .#aC(i.ie !drzu(a si- . te!rii+ . rakty(eG )ytanie t! na zdr!.y r!zsdek $est bardz! r!ste+ !d !.iedD na nie nie .yda$e si- trudna+ $est !n! !(zy.iC(ie de(ydu$(e; Kade*u+ kt! . ty* *ie$s(u (/(e si- d!brze zastan!.iB rzu(a si- . !(zy+ e !drzu(enie dyktatury r!letariatu"+ .yrze(zenie si- dyktatury r!letariatu" s .yraenia*i+ kt,re nie *a$ adne3! re(yzy$ne3! sensu+ tak e nie *!na r,.nie !d !.iedzieB na t! ytanie; Rzu(a si- . !(zy+ e t!+ (! . ten s !s,b !rzu(a si-+ lini- !lity(zn alb! !$-(ie te!rety(zne+ deter*inu$e C(iCle treCB i !biekty.ny sens te3!+ (! rzy$*u$e si- . za*ian; Ale sk!r! nie .szys(y k!*uniC(i .idz . dyktaturze r!letariatu" t! sa*!+ C.iad(zy ! ty*+ e dyskus$a+ kt,ra+ $ak si- .yda$e+ *ia#a *ie$s(e+ . 3run(ie rze(zy nie *ia#a *ie$s(a; Sk!r! za rezent!.ane . dyskus$i !$-(ie+ alb! !$-(ia+ dyktatury r!letariatu nie !d !.iada$ te*u+ (zy* !biekty.nie !na $est+ sk!r! .ierz(+ e *,.i si- ! dyktaturze r!letariatu+ !d(zas 3dy . 3run(ie rze(zy *,.i si- ! (zy*C inny*+ d!$dzie d! te3!+ e !.a $edn!*yCln!CB ukry.aB b-dzie . ist!(ie+ . s.!$e$ tenden($i+ r,ne inter reta($e i raktyki; Fie $edn!CB+ ale !dzia#; Hedn!(zeCnie d!$dzie d! te3!+ e .ierz(+ i zry.a si- z dyktatur r!letariatu+ ze s#!.e* i rze(z+ za(/!.a si- i .z*!(ni .#aCnie t!+ (! r!.adzi#! d! $e$ zak.esti!n!.ania; ?akie s ir!nie i zakr-ty realne$ /ist!rii; Izy *a*y $u te3! !znakiG Fie kaza#y !ne d#u3! na siebie (zekaB; 'ran(uska i* erialisty(zna buruaz$a nie !*in-#a !kaz$i+ aby nie #!.iB . te$ *-tne$ .!dzie i nie .yk!rzystaB s#ab!C(i+ .#aCnie
Fa ! rzedza$(e$ !t.ar(ie %%&& Z$azdu k!n@eren($i ras!.e$ Ee!r3e <ar(/ais d!*a3a# si- !d k!*unist,. z$azdu n!.e3! ty u+ kt,re3! !brady d!ty(zy#yby ist!ty sta.iany(/ r!ble*,. i i(/ s rze(zn!C(i; W#aCnie te3!+ (! nie *a#! *ie$s(a; :la(ze3!G )!.!#y.anie si- na zna(zenie rzyz.y(za$eJ+ da.ny(/ de@!r*a($i (entraliz*u de*!kraty(zne3! $est .y$aCnienie* nie.ystar(za$(y*; S r,.nie rzy(zyny .ynika$(e z sa*e3! rzed*i!tu debaty= dyktatury r!letariatu; Hak !t.!rzyB" ubli(zn dyskus$- nad t zasadG ?e3! .#aCnie r!ble*u . !(ztk!.y* !kresie nie u*ieliC*y r!z.izaB;
1

K Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

te!rety(zne$+ nasze$ str!ny; Wy r!*!.ani d!kt!rzy *arksiz*u+ $e$ na$bardzie$ ren!*!.ani ide!l!3!.ie LRay*!nd Ar!nM i rzy.,d(y !lity(zni LEis(ard dN>stain3M stara$ si- .y(i3nB .szelkie k!rzyC(i z !sta.ienia teraz *arksist,. rzed dyle*ate*= !drzu(enie te!rii i raktyki .alki klas alb! !.r,t d! i* as,. stalin!.skie3! .y a(zenia+ kt,re . rzesz#!C(i tr.ale !s#abi#! arti-; Ot! i(/ taktyka= rze(i.sta.iB lenin!.sk zasad- dyktatury r!letariatu !lity(e $edn!C(i lud!.e$+ bez kt,re$ nie*!li.e sta$e si- $akiek!l.iek z.y(i-st.! nad .#adz .ielkie3! ka ita#u; OC.iad(za$ te !nadt!+ e !d$-ta rzez sa*y(/ k!*unist,. na %%&& Z$eDdzie de(yz$a $est rzyznanie* si-+ e a d! !be(ne$ (/.ili *ieliby !ni rze(i.sta.iaB si- de*!kra($i+ e+ .al(z( ! s!($alisty(zn re.!lu($-+ *ieliby .al(zyB z ni i z .!ln!C(i; K!*uniC(i *usz !be(nie uC.iad!*iB s!bie+ e bez due3!+ d#u3!tr.a#e3! .ysi#ku te!rety(zne3!+ bez szer!kie$+ zbi!r!.e$ dyskus$i nie u.!lni si- !d ty(/ arad!ks,.+ realny(/ trudn!C(i; Fie *!3 baB si-+ e !na i(/ !s#abi; )rze(i.nie+ $eCli d!tykaB b-dzie ist!ty rze(zy+ *!e tylk! .z*!(niB i(/ i i(/ . #y.; Ob!.izkie* kade3! k!*unisty $est .s ieranie+ . *iar- *!li.!C(i+ (a#e$ artii . takie$ re@leks$i; S ra.ie dyktatury r!letariatu z$azd rzys !rzy rzyna$*nie$ $edn k!rzyCB= *!e !n !z.!liB u.!lniB te!rety(zn re@leks$- k!*unist,. !d d!3*aty(zne3! u$-(ia i st!s!.ania *arksist!.skie$ te!rii+ . ra*a(/ kt,re$ @!r*u#y takie $ak dyktatura r!letariatu" .yr.ane s ze s.!$e3! k!ntekstu+ !ddziel!ne s !d ar3u*enta($i i d!.!d,.+ kt,re $e d!sk!nal+ sta$( si- r!z.izania*i .ytry(/!.y*i+ za.sze 3!t!.y*i @!r*alny*i !d !.iedzia*i na .szelkie ytania; )!zba.i!ne s.!$e$ !biekty.ne$ treC(i /ist!ry(zne$ s .,.(zas rytualnie .y.!#y.ane dla ukry(ia na$r,nie$szy(/+ na$bardzie$ s rze(zny(/ !lityk; ?akie .#aCnie st!s!.anie zasad *arksiz*u i !$-(ia dyktatury r!letariatu $est bardzie$ ni uyte(zne+ 3dy . ist!(ie (zyni iln rze(z u.!lnienie si- !d nie3!; #$ %&'() *+,-./ 0 MOSK1& *+,2./ Aby dyskus$a *!3#a d!trzeB d! ist!ty s ra.y+ !trzebne $est ustalenie $e$ $asny(/ zasad; Fa 3run(ie te!rety(zny* na$ist!tnie$sz $est zasada ! ra.ne3!+ *arksist!.skie3! !kreClenia dyktatury r!letariatu; ?! !(zy.iC(ie nie .ystar(zaO nie r!z.izu$e si- !lity(zny(/ r!ble*,. za !*!( de@ini($i; Ale nie *!na te3! !*inB; HeCli si- ! t! .yraDnie nie zadba+ ryzyku$e*y !b(ienie .#asne3! k!nta nie*arksist!.sk de@ini($ dyktatury r!letariatu+ a .i-( tak+ $ak za*ierza . .arunka(/ nieustanne3! na(isku narzu(iB anu$(a buruazy$na ide!l!3ia; ?ak+ $ak d!sz#! d! te3!+ . r!(esie sa*!!br!ny+ na %%&& Z$eDdzie; Fie b-d- . ty* *ie$s(u rzyta(za# ani stresz(za# $e3! !bradO kady *a te !brady . a*i-(i+ *!e si- d! ni(/ ust!sunk!.aB; I! na$.ye$ .yra- .!be( ni(/ s.,$ s rze(i. . s !s,b+ kt,ry z.r,(i u.a3- na t!+ (! .yda$e *i si- deter*inu$(e+ na usytu!.anie problemu+ kt,ry+ !*i$a$( e.ne sz(ze3,#y+ .s iera# ar3u*enta($- Z$azdu; ?a r!ble*atyka .yda$e si- byB $edynie *!li.a+ .yda$e si- byB dzisia$ !(zy.ist" dla li(zny(/ t!.arzyszy; ?! ! nie$ .#aCnie naley na$ ier. dyskut!.aB; :yktatura alb! de*!kra($a" )r!ble* ten !d razu u$a.nia si- . ra*a(/ r!ste$ alternaty.y= albo dyktatura r!letariatu" albo de*!kraty(zna dr!3a d! s!($aliz*u"; <i-dzy ty*i d.!*a s@!r*u#!.ania*i nalea#!by d!k!naB .yb!ruO nie istnie$e trze(ia *!li.!CB+ nie *a inne$ alternaty.y; P.z3l-dnienie rzyt!(z!ny(/ tu s@!r*u#!.aJ+ taki i(/ d!b,r narzu(!ny $est bardzie$ rzez l!3ik-" ni /ist!ri-; )ra.d- *,.i(+ ar3u*enty /ist!ry(zne .y.iera$ na(isk $edynie ! (zasie+ r!.adz $edynie d! rzedsta.ienia i zilustr!.ania l!3i(zne3! s(/e*atu tak r!ste3!+ e .yda$e si-+ i nie *!na 3! $u zde@!r*!.aB; PC(iCla$(+ *,.i si- na* (/-tnie+ e taki d!b,r nie r!.adzi d! .yb!ru *i-dzy re.!lu(y$n a re@!r*isty(zn dr!3+ !nie.a $edna i dru3a ! arta $est na .al(e *as+ ale d! .yb!ru *i-dzy d.!*a ty a*i Cr!dk,. rze r!.adzenia re.!lu($i; <a*y dyktat!rskie" i de*!kraty(zne" Cr!dki .alkiO nie *!na i(/ st!s!.aB . taki(/ sa*y(/ .arunka(/ (zas!.y(/ i rzestrzenny(/+ nie r!.adz !ne d! taki(/ sa*y(/ .ynik,.; Ar3u*enta($a Z$azdu dy d! u$a.nienia r,ni(y *i-dzy dyktat!rski*i a de*!kraty(zny*i Cr!dka*i+ a (zyni t! !b(ia$( s.!$e k!nt! trze*a !bie3!.y*i ! !zy($a*i=
0 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

aM Fa$ ier.+ ! !zy($ *i-dzy !k!$!.y*i" i zbr!$ny*i" Cr!dka*i !lity(zny*i; :e*!kraty(zna dr!3a d! s!($aliz*u z zasady .yklu(za zbr!$ne !.stania rze(i.k! aJst.u $ak! s !s!bie rze$-(ia .#adzy; Wyklu(za .!$n- d!*!. *i-dzy klasa*i i i(/ !r3aniza($a*i; A .i-(+ bia#y terr!r buruaz$i i (zer.!ny" k!ntr1terr!r r!letariatu; Wyklu(za !li(y$n re res$-O !nie.a re.!lu($a ludzi ra(y z*ierza nie d! !3rani(zenia .!ln!C(i+ ale d! i(/ r!zszerzenia; Aby utrzy*aB . de*!kraty(zny s !s,b .#adz-+ ludzie ra(y nie *usz u(iekaB si- d! rzy*usu+ !li($i i ad*inistra(y$ny(/ *et!d"+ ale d! .alki !lity(zne$+ t! zna(zy+ . ty* rzy adku+ d! ide!l!3i(zne$ r! a3andy+ d! .alki idei+ bM Fast- nie+ ! !zy($ *i-dzy Cr!dka*i le3alny*i" i niele3alny*i"; :e*!kraty(zna dr!3a d! s!($aliz*u !z.ala#aby na . r!.adzenie .#aC(i.y(/ z*ian . istnie$(y* ra.ie bez u(iekania si- d! niele3aln!C(i; Z*ian- istnie$(e3! ra.a na rzyk#ad na($!naliza($- rzedsi-bi!rst. rze r!.adza si- tylk! z3!dnie z . isany*i . sa*! ra.! @!r*a*i i n!r*a*i !raz st.arzany*i rzez nie *!li.!C(ia*i; ?aka re.!lu($a nie $est .i-( s rze(zna z ra.e* ale rze(i.nie+ . r!.adza . (zyn zasad- su.erenn!C(i ludu+ na kt,r si- !.!#u$e; W za*ian .#aCnie !.a le3aln!CB a .i-( ra.!.it!CB te3! re.!lu(y$ne3! r!(esu u !.ania#aby d! uy(ia si#y i C(iCle !kreCla#aby te3! 3rani(e; )!nie.a kade s !#e(zeJst.!+ kade aJst.! *a ra.! Li !b!.izekM karania rzy uy(iu si#y !kreCl!ny(/ .ykr!(zeJ"+ niele3alny(/ r,b *nie$sz!C(i+ kt,re si# i rze.r!te* rze(i.sta.ia$ si- !baleniu .#asny(/ rzy.ile$,.; (M Wresz(ie+ ! !zy($ $edn!C(i i !dzia#u+ z kt,r #(zy si- ! !zy($a *i-dzy .i-ksz!C(i i *nie$sz!C(i; W !kresie dyktatury r!letariatu .#adz- !lity(zn s ra.u$e sa*a klasa r!b!tni(za+ kt,ra sa*a stan!.i (i3le *nie$sz!CB; ?ak *nie$sz!CB+ kt,ra $est i !z!sta$e .yiz!l!.anaO $e$ .#adza !kazu$e si- kru(/a+ *!e byB utrzy*ana .y#(znie rzy uy(iu si#y; Sytua($a ule3#aby zu e#ne*u !d.r,(eniu+ 3dy+ . n!.y(/ .arunka(/ /ist!ry(zny(/+ s!($alisty(zne aJst.! b-dzie re rezent!.a#! de*!kraty(zn .#adz- .i-ksz!C(i; )!$a.ienie si- unii .i-ksz!C(i ludu+ .!li .i-ksz!C(i" .yraane$ . !.sze(/ny* 3#!s!.aniu i . le3alny* rzdzie .i-ksz!C(i!.y(/ artii !lity(zny(/ st.!rzy#!by *!li.!CB !k!$!.e3! rze$C(ia d! s!($aliz*u+ z e.n!C(i re.!lu(y$ne3! z u.a3i na s !#e(zn treCB+ ale st! ni!.e3!+ r!3resy.ne3! z u.a3i na st!s!.ane Cr!dki i @!r*y; HeCli ak(e tu$e si- .ynika$(e z ty(/ ! !zy($i r!zu*!.anie L!3rani(za* si- d! zasadni(zy(/ s ra.M+ kt,re (!raz bardzie$ r!z !.sze(/nia si- i d!*inu$e+ .,.(zas na kady* kr!ku naley d!k!naB .yb!ru *i-dzy d.!*a rze(i.sta.ny*i .yraenia*i= !k,$ alb! .!$na d!*!.a+ le3aln!CB alb! niele3aln!CB+ unia .i-ksz!C(i alb! .yiz!l!.ana *nie$sz!CB i !dzia# ludu; Fa kady* kr!ku nalea#!by !.iedzieB+ kt,re .yraenie $est *!li.e"+ a kt,re nieO z kt,ry* z3adza* si-"+ a z kt,ry* nie; Hest t! z.yk#y .yb,r *i-dzy d.!*a dr!3a*i rze$C(ia d! s!($aliz*u+ *i-dzy d.ie*a k!n(e ($a*i s!($aliz*u+ d.!*a rze(i.sta.ny*i *!dela*i"; )! taki(/ .yb!ra(/ dyktatura r!letariatu *usia#aby byB !kreClana nast- u$(!= $est t! zbro&na !adza polity zna L. !d.,$ny* sensie+ re resy$ny* i niele3alny*M mnie&szo+ io!e& klasy robotni ze& zabez ie(za$(a na niepoko&o!e& drodze L.!$na d!*!.aM rze$C(ie d! s!($aliz*u; :! te3! nalea#!by d!rzu(iB !statni+ nie na$*nie$szy+ ele*ent+ kt,ry nieu(/r!nnie .ynika z te3!= taka dr!3a r!.adzi#aby d! !lity(zne3! kier!.ni(t.a &edne& artii+ d! instytu($!naliza($i *!n! !lu kt,re$ za*ierza#aby d! r!.adziB; Hak !.tarza t! .ielu t!.arzyszy= $eCli nie (/(e(ie !drzu(iB !$-(ia dyktatury r!letariatu t! !.iedz(ie $asn!+ e $esteC(ie za $edn arti i rze(i. arty$ne*u luraliz*!.i;;; Ale (! naley sdziB ! ty(/ alternaty.a(/G &(/ 3#,.n (e(/ $est t!+ e unie*!li.ia$ d!k!nanie ra.dzi.e$ analizy+ !nie.a za.iera$ $u zu e#nie 3!t!. !d !.iedD na zada.ane ytanie; Sta.ianie r!ble*u dyktatury r!letariatu . taki(/ kate3!ria(/ i* liku$e $u $e3! r!z.izanie; Hest t! akade*i(kie B.i(zenie; OkreClanie dyktatury r!letariatu nie !zna(za ni( inne3! $ak .yli(zanie k!rzyC(i+ kt,re+ . !r,.naniu z ni+ rzyn!si dr!3a de*!kraty(zna; Analiza k!nkretny(/ .arunk,. rze$C(ia 'ran($i d! s!($aliz*u r!.adzi d! z#!enia s!bie 3ratula($i+ e /ist!ry(zny r!z.,$ Lnaresz(ieM !z.ala ! !.iedzieB si- na* za s#uszn+ de*!kraty(zn dr!3+ nie zaC za z# dr!3 dyktatury; Wszystkie z.izane z s!($aliz*e* nadzie$e s *!li.e+ !dkd sa*a /ist!ria za$*u$e si- t.!rzenie* .arunk,. narzu(a$(y(/ .yb,r+ $akie3! naley tylk! s!bie y(zyB; Hesz(ze kr!k+ a b-dzie *!na !.iedzieB= $eCli $akiC ka italisty(zny kra$ *a
Q Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

niede*!kraty(zne aJst.! L$ak R!s$a (arskaM+ t! *!e rze$CB d! s!($aliz*u tylk! . niede*!kraty(zny s !s,b+ ryzyku$(+ e . adnie .e .#asne sid#aO ale kiedy $akiC ka italisty(zny kra$ $est r,!nie- L$ak 'ran($aM kra$e* ! stare$ trady($i" de*!kraty(zne$+ t! *!e rze$CB d! s!($aliz*u . s !s,b take de*!kraty(zny; 7e ie$= takie rze$C(ie d! s!($aliz*u sta$e si- st! ni!.! dla !lbrzy*ie$ .i-ksz!C(i kra$,. $edyny* s !s!be* zabez ie(zenia za3r!!ne$ rzez .ielki ka ita# de*!kra($i; Hesz(ze le ie$= s!($aliz*+ kt,ry *!e byB . ni(/ bud!.any !$a.ia si- !d razu . s.!$e$ na$.ysze$+ !zba.i!ne$ (e(/u$(y(/ dyktatur- L r!letariatuM s rze(zn!C(i i niebez ie(zeJst.+ @!r*ie; Zalety takie3! r!zu*!.ania nie s .ystar(za$(e na tyle+ aby .y$aCniB+ dla(ze3! .(i3ni-(i !d lat . .alk- klas k!*unisty(zni dzia#a(ze *!3li daB si- z#a aB na t!+ eby uznaB+ e s t! .yraenia !(zy.iste"; Aby t! zr!zu*ieB+ naley d!.iedzieB si-+ (! . sa*e$ /ist!rii ru(/u k!*unisty(zne3! i narzu(ane$ *u !d .ielu lat inter reta($i *arksist!.skie$ te!rii *!3#! .yt.arzaB te !(zy.ist!C(i"; )atrz( z te3! unktu .idaB+ e ar3u*enta($ %%&& Z$azdu rzdz+ datu$(e si- .(ale nie !d dzisia$ i .yraDnie si- ta* u$a.nia$(e+ trzy idee; )! ier.sze+ idea 3#!sz(a+ e . s.!i(/ zasadni(zy(/ rysa(/ dyktatura r!letariatu $est identy(zna z .yty(z!n rzez Z.izek Radzie(ki dr!3; )! dru3ie+ idea+ kt,ra rzedsta.ia dyktatur- r!letariatu $ak! sz(ze3,lny ustr,$ !lity(zny"+ zes ,# instytu($i !lity(zny(/ zabez ie(za$(y alb! nie !lity(zn .#adz- klasy r!b!tni(ze$; Wresz(ie+ i $est t! de(ydu$(y ele*ent te!rety(zne3! lanu+ idea+ kt,ra d!strze3a . dyktaturze r!letariatu Cr!dek alb! dr!3- rze$C(ia" do so &alizmu; W dalsze$ (z-C(i b-dzie *i (/!dzi#! ! !kazanie+ e te trzy u r!sz(z!ne idee s b#-dne+ *i*! e *a$ s.!$e rze(zy.iste /ist!ry(zne uzasadnienie; O trze(/ u r!sz(z!ny(/ i @a#szy.y(/ idea(/ Kilka s#,. ! ty(/ trze(/ u r!sz(z!ny(/ idea(/; Wystar(zy za !znaB si- z rzy3!t!.any*i na %%&& Z$azd i .(zeCnie$ 2 .yst ienia*i+ aby rzyznaB+ e k.estia dyktatury r!letariatu kry$e na$ ier. r!ble* st.!rz!ny rzez /ist!ry(zny r!z.,$ Z.izku Radzie(kie3!; Fie $est .i-( rze(z rzy adk!.+ e . ty* sa*y* d!k#adnie (zasie+ kiedy artia st.ierdza+ e s!($aliz* st!i .e 'ran($i na !rzdku dzienny*+ sta.iana $est rzez $e$ rzy.,d(,. ubli(znie k.estia r!zbien!C(i" z !lityk radzie(ki(/ k!*unist,. . s#!.a(/+ kt,re .y.!#u$ nasz s rze(i.; )!*i$a$( za.art . s#!.a(/ r!ztr! n!CB !zna(za t!= brak z3!dy na de*!kra($s!($alisty(zn" La .i-( na e.ne struktury aJst.a i artiiMO brak z3!dy na !k!$!. e3zysten($-" Lz kt,re$ !drzu(a*y t!+ (! i* liku$e s !#e(zny status .uo . taki(/ $ak 'ran($a kra$a(/ ka italisty(zny(/+ (! *i$a si- z .alk klas alb!+ $esz(ze 3!rze$+ (! sk#ania s!($alisty(zne kra$e d! !lity(zne3! !dtrzy*y.ania .#adzy .ielkie$ buruaz$i @ran(uskie$MO brak z3!dy na r!letaria(ki interna($!naliz*" Lkt,re3! inter reta($- znan !d naz. s!($alisty(zne3! interna($!naliz*u" i dra*aty(znie zilustr!.an .!$sk!. in.az$ na Ize(/!s#!.a($-+ !drzu(a*yM; S rze(zn!C(i te .y*a3a$ 3runt!.ne3! .y$aCnienia; W s !s,b !(zy.isty k.estia ta rzenika ra(e z$azd!.e; ?! !na .#aCnie+ a nie adna inna+ .s iera#a .ysu.any rzez Ee!r3esa <ar(/ais . .ielu .yst ienia(/ ar3u*ent= S#!.! dyktatura r!letariatu *a dzisia$ zna(zenie+ z kt,ry* nie *!3 !3!dziB si- ludzie ra(y i *asy"; ?! .#aCnie+ a nie rzyk#ad @aszyst!.ski(/ dyktatur+ $akie !$a.i#y si- !d (zas,. <arksa i 7enina; Od ty(/ dyktatur b!.ie* ludzie ra(y i *asy s !dzie.a$ si- .y#(znie .z*!!ne3! u(isku i .yzysku; Fada$ !ne tylk! .i-ksze zna(zenie tezie <arksa i 7enina= klas!.e$ dyktaturze buruaz$i r!letariat *usi rze(i.sta.iB s.!$ .#asn klas!. dyktatur-; Fad re@leks$ k!*unist,. (iy .i-( na$ ier. ta .#aCnie stara idea+ . kt,re$+ . trak(ie trudny(/ dziesi-(i!letni(/ .alk+ .yraa#a si- i(/ nadzie$a= dyktatura r!letariatu $est *!li.a+ !nie.a nie $est !na ni(zy* inny* $ak dr!3+ kt,r /ist!ry(znie .yty(zy#y dzie$e t.!rz(y(/ !be(ny C.iat s!($alisty(zny" alb! syste* s!($alisty(zny" kra$,. s!($alisty(zny(/+ a rzede .szystki* ZSRR; Ozna(za t! (!C bardz! r!ste3! i k!nkretne3!= Heeli (/(e(ie .iedzieB+ (zy* $est dyktatura r!letariatu+
Od.!#a$*y si- tu d! serii artyku#,. Heana >llensteina ! de*!kra($i i dr!dze d! s!($aliz*u" ! ublik!.any(/ !(z.szy !d 2Q .rzeCnia 145Q r; .e 'ran(e F!uRelle"; Z 3!dn !dzi.u intui($ >llenstein rzedsta.i# .szystkie ar3u*enty+ kt,re kilka ty3!dni ,Dnie$ .ysuni-t! rze(i. zasadzie dyktatury r!letariatu;
2

6 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

$akie s $e$ u.arunk!.ania+ dla(ze3! $est !na k!nie(zn!C(i+ bada$(ie rzyk#ad ZSRRS"; W ten s !s,b t!+ (! !d da.na by#! 3.aran($ i rzyk#ade* *usi !be(nie+ bez z*ian+ e#niB r!l- !strzeenia i k!ntr rzyk#adu; Ozna(za t!+ e .ielu t!.arzyszy ! iera ide-+ r,nie $ !(enia$(+ e istota/ podsta!o!e e 'y dyktatury proletariatu bezpo+rednio urze zy!istnia&0 si1 i mani$estu&0 ! 'istorii 2S33+ a .i-( . r!li !d3ry.ane$ rzez aJst.! . ZSRR+ . ty ie instytu($i+ kt,re istnia#y alb! s nadal . ZSRR; )rzedsta.ia* t- *yCl s(/e*aty(znie+ ale sdz-+ e nikt !.anie nie za rze(zy+ e tak .#aCnie .idzi te s ra.y .ielu naszy(/ t!.arzyszy; Fie zna(zy t!+ e . k!nkretny* rzy adku nie .n!sz !ni tu $aki(/C !d(ieni i ! ra.ek; Wielu *!e sdziB+ e . ZSRR dyktatur- r!letariatu nazna(z!n! $aki*C sz(ze3,lny* i-tne* List!tnie;;; d!CB sz(ze3,lny*M= u#!*n!C(ia*i+ b#-da*i+ .y a(zenia*i+ zbr!dnia*i i dlate3! naley u*ieB .yd!byB" z ty(/ !3!rzelin $e$ zasadni(ze (e(/y; Fie !*yCl $ednak+ e /ist!ria ZSRR+ . !kresie rzed+ za i ! Stalinie+ *!3#aby !kazy.aB pro es i 'istory zn0 tenden &1 sprze zn0 z dyktatur0 proletariatu; Fie !*yCl+ e /ist!ria ZSRR *!3#aby !kazy.aB nie tylk! *!li.!CB dyktatury r!letariatu i $e$ /ist!ry(zne nar!dziny+ ale r,.nie+ a *!e rzede .szystki*+ na !tykane rzez ni rzeszk!dy+ bardz! realny i aktualny L!dziedzi(z!ny nie tylk! ! @eudalne$" rzesz#!C(iM . #y. prze i!sta!ia&0 y ' si- $e$ r!z.!$!.i tenden($i /ist!ry(zny(/; Z taki* *a#! dialekty(zny*+ a .i-( bardz! *a#! *arksist!.ski*+ !braze* radzie(kie$ /ist!rii z3adza$ si- dzisia$ zar,.n! t!.arzysze+ kt,rzy .ysu.a$ ar3u*enty na rze(z dyktatury r!letariatu+ $ak i (i+ kt,rzy .ysu.a$ ar3u*enty rze(i. nie$; ?! zna(zy+ aby by#a $asn!CB+ zar,.n! (i t!.arzysze+ kt,rzy+ z e.ny*i zastrzeenia*i+ .ierz . !.sze(/n .an!CB radzie(kie3! *!delu" !lity(zne3! i s !#e(zne3!+ $ak i (i+ kt,rzy 3! !drzu(a$ LbdD abs!lutnie+ bdD dlate3!+ e .idz e.!lu($- /ist!ry(zny(/ u.arunk!.aJM; <yCl ta bl!ku$e $edn!(zeCnie .szelk kryty(zn i nauk!. analiz- radzie(kie$ /ist!rii i sta.ianie . $akik!l.iek s !s,b r!ble*u dyktatury r!letariatu+ d!star(za$( zu e#nie tani(/ ar3u*ent,. /ist!ry(zny(/" !nie.(zasie+ us ra.iedli.ia$(y(/ rzed.(zesn de(yz$-; S !(zy.iC(ie .ane rzy(zyny /ist!ry(zne takie$ bez !Crednie$ identy@ika($i dyktatury r!letariatu z radzie(k /ist!ri; Wynika$ !ne z deter*inu$(e3! *ie$s(a i !biekty.ne3! zna(zenia radzie(kie$ re.!lu($i . /ist!rii *i-dzynar!d!.e3! ru(/u k!*unisty(zne3!; W e.ny* sensie ta identy@ika($a $est @akte* nie!d.ra(alny*+ kt,ry *usi*y braB !d u.a3-+ 3dy nie *a te!rii+ kt,re$ sens nie zalea#by !d !k!li(zn!C(i $e$ rakty(zne3! zast!s!.ania; Ale+ $eCli @akt ten $est nie!d.ra(alny+ t! nie $est !n raz na za.sze dany; Z t ier.sz .ie si- C(iCle+ ukryta !d !.ierz(/ni ar3u*ent,. %%&& Z$azdu+ dru3a idea 3#!sz(a+ e dyktatura proletariatu &est tylko !kreCl!ny* 4ustro&em polity znym5; <arksist!.skie s#!.ni(t.!+ alb! *arksist!.ska raktyka+ !dn!si !lityk-" d! aJst.a+ d! $e3! ist!ty i @!r*; )aJst.! $ednak nie istnie$e sa*!dzielnieO kady t! .ie i *,.i+ e $est !n! nadbud!."+ t! zna(zy+ e .ie si- z baz ek!n!*i(zn+ !d kt,re$ zaley i na kt,r !ddzia#u$e; Ale .#aCnie dlate3!+ e nie $est !n! baz+ nie *!e byB z ni *yl!ne; Wyda$e si- .i-(+ e de*!kra($a" i dyktatura" s .yraenia*i ! isu$(y*i syste*y !lity(zne; Izy 7enin e.ne3! dnia nie st.ierdzi#= )r!duk($a $est !trzebna za.sze; :e*!kra($a t! $edna z kate3!rii nale(y(/ d! dziedziny .y#(znie !lity(zne$" L6ziea+ t; %%%&&+ s; 4KMG :la(ze3!+ $ak na$bardzie$ s#usznie+ nie !b$B ty* st.ierdzenie* sy*etry(zne3!+ . $-zyku !t!(zny*+ rze(i.ieJst.a de*!kra($i dyktaturyG Hednak aJst.!+ !zi!* $e3! dzia#ania i instytu($e !lity(zne r,ni si- !d inny(/ !zi!*,.+ . sz(ze3,ln!C(i !d !zi!*u ek!n!*i(zne3!;;; R!z.!dz- si- . ty* *ie$s(u+ (/!(ia s(/e*aty(znie+ nad t ide+ !nie.a !d3ry.a !na deter*inu$( r!l- . re@leks$i .ielu k!*unist,.; & zaraz !dna$dzie*y tu k.esti- Z.izku Radzie(kie3!; ?! .#aCnie ta idea s ra.ia+ e *!na na rzyk#ad !.iedzieB= zasadni(z!+ z ek!n!*i(zne3!" unktu .idzenia+ s!($aliz* .sz-dzie $est k!nie(zn!C(i+ $e3! ra.a" s uni.ersalneO ale z !lity(zne3!" unktu .idzenia+ *!e+ a na.et *usi+ byB bardz! r,ny+ !nie.a *arksiz* !kazu$e relaty.n!CB nadbud,.+ .z3l-dn niezalen!CB !lity(zny(/ nadbud,. i aJst.a !d bazy ek!n!*i(zne$; ?a .#aCnie idea s ra.ia+ e *!na dale$ !.iedzieB= dyktatura r!letariatu . Z.izku Radzie(ki*+ z unktu .idzenia ustr!$u !lity(zne3!+ !(i3n-#a za s!b katastr!@alne nast- st.a+ !nie.a narzu(i#a e.ien ustr,$ !lity(zny+ kt,ry nie $est s!($aliz*e*+ kt,ry $est s rze(zny z s!($aliz*e*+ 3dy+ z !lity(zne3!
W ksi(e te$ !dn!Cniki d! dzie# 7enina b-d dale$ !da.ane . nast- u$(y s !s,b= %%%&&+ 14+ t! zna(zy= t!* K2+ str!na 14 6zie 7enina+ .yd; Ksika i Wiedza+ Warsza.a;
K

5 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

unktu .idzenia+ s!($aliz* i* liku$e .!ln!CB i na$szersz de*!kra($-; Ale+ d!da$e si-+ nie !.strzy*a#! t! r!z.!$u s!($aliz*u $ak! syste*u ek!n!*i(zne3!"+ (! na$.ye$ *!3#! 3! tylk! ! ,DniB+ /a*!.aB+ u(zyniB trudnie$szy*+ nie narusza$( $e3! natury"+ ist!ty; Ot! d!.,d= . Z.izku Radzie(ki* nie *a *!n! !lizu$(e$ .#asn!C(i Cr!dk,. r!duk($i klasy .yzysku$(e$ buruaz$i+ nie *a r!duk(y$ne$ anar(/ii+ $est s !#e(zna+ k!lekty.na .#asn!CB Cr!dk,. r!duk($i i s !#e(zne lan!.anie 3!s !dark; ?ak .i-( antyde*!kraty(zny ustr,$ !lity(zny nie *a ni( .s ,lne3! z natur" s!($aliz*u+ $est tylk! /ist!ry(zny* rzy adkie*"; Audz( si-+ e $est si- bardzie$ *aterialisty(zny*+ d!rzu(a si-= nie *a ni( dzi.ne3! . ty*+ e nadbud!.a" . st!sunku d! bazy" $est ! ,Dni!na+ $est t! b!.ie* /ist!ry(zne ra.! ludzki(/ s !#e(zeJst.+ kt,re 3.arantu$e na*+ e+ r-dze$ (zy ,Dnie$+ ustr,$ !lity(zny zr,.na size s !s!be* r!duk($i+ e b-dzie k!res !nd!.a# ze s !s!be* r!duk($i; Faley !.iedzieB+ e *a*y tu .sz-dzie d! (zynienia $edynie z nadz.y(za$ *e(/ani(zn karykatur *arksiz*u+ . kt,re$ da$e si- !#(zyB $edn!(zeCnie *e(/ani(zne !ddzielenie aJst.a !d bazy ek!n!*i(zne$ L !s#u3u$( si- .y!braenie* natury" i rzy adk,."+ .y rzedzenia" i ! ,Dnienia"M; W takie$ ers ekty.ie sta$e si- nie*!li.e .y$aCnienie dzie$,. ka italisty(zne3! aJst.a; 7 $ortiori+ nie*!li.e $est sa*! !sta.ienie r!ble*u te8o/ o zmienia st!sunek *i-dzy !lityk i aJst.e* a baz ek!n!*i(zn . *!*en(ie rze(/!dzenia !d ka italiz*u d! s!($aliz*u+ d! dyktatury r!letariatu0M; Ot,+ ta idea dyktatury r!letariatu $ak! z.yk#e3! ustr!$u !lity(zne3!" naty(/*iast narzu(a 3rani(e+ . !br-bie kt,ry(/ sta.iany $est r!ble* !lity(zne$ .#adzy klasy r!b!tni(ze$+ alb! .#adzy !lity(zne$ ludzi ra(y; :yktatura r!letariatu by#aby pe!n0 sz ze8,ln0 $orm0 polity zne& !adzy ludzi pra y i t! @!r* !3rani(z!n L !nie.a nie .szys(y ludzie ra(y s r!letariusza*iM; W ist!(ie zna(zy t!= dyktatura r!letariatu $est pe!n0 $orm0 rz0du L. ra.ny*+ k!nstytu(y$ny* sensie te3! s#!.aM+ rzedsta.ia pe!ien okre+lony system instytu &i ; Wyb,r $edne$ z .ielu dr,3 rze$C(ia d! s!($aliz*u+ .yb,r+ alb! nie+ dyktatury r!letariatu $est .yb!re* *i-dzy .iel!*a syste*a*i instytu($i+ z.#asz(za *i-dzy instytu($a*i ty u arla*entarne3! (zyli+ $ak *,.i si-+ luralisty(zny*i" Lz .iel!*a artia*i !lity(zny*iM+ a instytu($a*i ty u nie arla*entarne3!+ 3dzie .#adza ludzi ra(y s ra.!.ana $est za !Credni(t.e* $edne$ artii; S!($alisty(zna de*!kra($a *ia#aby rze(i.sta.iaB si- dyktaturze r!letariatu+ tak+ $ak $eden ustr,$ !lity(zny rze(i.sta.ia si- dru3ie*u+ kt,ry $est inn @!r* .#adzy ludzi ra(y+ 3dzie inne instytu($e !d*iennie !r3anizu$ s !s,b desy3n!.ania rzedsta.i(ieli" ludu ra(u$(e3! d! rzdu i udzia#" $edn!stek . @unk($!n!.aniu aJst.a; Odtd+ rzyna$*nie$ . te!rii+ rze$C(ie d! s!($aliz*u *ia#!by !dby.aB si- bdD za !Credni(t.e* dyktat!rskie$ @!r*y !lity(zne$+ bdD za !Credni(t.e* @!r*y de*!kraty(zne$; Wyb,r *ia#by zaleeB !d !k!li(zn!C(i; W sz(ze3,ln!C(i *ia#by zaleeB !d st! nia r!z.!$u d!$rza#!C(i" ka italiz*uO . kra$u+ 3dzie ka italiz* $est sz(ze3,lnie r!z.ini-ty+ . kt,ry* !si3n# !n stadiu* *!n! !listy(zne3! ka italiz*u aJst.!.e3!+ . kt,ry* .ielki ka ita# rakty(znie by#by $u iz!l!.any+ . kt,ry* zarys!.a#yby si- k!ntury szer!kie$ unii .szystki(/ ludzi ra(y i nie*!n! !listy(zny(/ .arst. s !#e(zeJst.a+ sa* r!z.,$ st!sunk,. ek!n!*i(zny(/ s ra.i#by+ e dyktat!rska dr!3a sta#aby sinie*!li.a i nieuyte(zna+ zaC dr!3a de*!kraty(zna *!li.a i k!nie(zna; Ale takie !sta.ienie r!ble*u zak#ada takie istnienie . /ist!rii bardz! !3,lny(/ @!r* aJst.a+ r,ne3! ty u ustr!$,.+ $ak dyktatura" alb! de*!kra($a"+ kt,re ! rzedza i(/ .yb,r rzez s !#e(zeJst.!+ ! rzedza .yb,r dr!3i rze$C(ia d! s!($aliz*u i .yb,r !lity(zne$ @!r*y te3! s!($aliz*u; <,.i( zr!zu*iale= alternaty.a dyktatura alb! de*!kra($a" $est ze!n1trzna .z3l-de* !bszaru .alki klas i /ist!rii+ *a tu $edynie ,Dnie$sze zast!s!.anie" z3!dnie z unkte* .idzenia buruaz$i alb! z unkte* .idzenia r!letariatu; Ozna(za t!+ e re.!lu(y$ny *arksiz* naley !d !rzdk!.aB abstrak(y$ny* kryteri!* buruazy$ne$ nauki ! !lity(e"; ?y* s !s!be* d!(iera*y d! na$bardzie$+ z idei te!rety(zny(/+ kt,re ! an!.a#y ar3u*enta($%%&& Z$azdu+ zak!rzeni!ne$ idei+ kt,ra+ !z!rnie+ $est na$*nie$ .t li.a+ 3dy !b$aCnia$ $ naty(/*iast sa*e s#!.a+ kt,ry*i !s#u3u$e*y si-+ !nie.a s#!.a te .esz#y . ty* *ie$s(u . uy(ie i nie *a $u na.et !trzeby ytaB+ (zy s !ne .#aC(i.e+ (zy nie; 9dea ta 8osi/ -e dyktatura proletariatu &est tylko pe!n0 4dro80 prze&+ ia do so &alizmu5 + e dr!3- t- uzna$e si-+ alb! nie+ za s#uszn+ e uzna$e si- $+ alb!
Fie !dkry.a* ni(ze3! n!.e3!; ?aka karykatura *arksiz*u rzedsta.i!na $est . (a#e$ r!z(i3#!C(i . ksi(e Heana >lleinsteina Tist!ire du /Un!*Une stalinien"+ Erasset+ )aris 145Q;
0

2 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

nie+ za $edyn *!li. lub+ e .Cr,d inny(/ $est !na dr!3 L !lity(znM sz(ze3,ln; Wystar(zy tylk! sa* t- ide- .ziB !d u.a3-+ aby zr!zu*ieB natar(zy.!CB idei ! rzedni(/+ $e$ !(zy.ist si#ide!l!3i(zn+ z kt,re$ !ne k!rzysta$; <!na zadaB ytanie= $eCli dyktatura r!letariatu nie *!e byB . taki s !s,b !kreClana+ t! . $aki inny s !s,b *!na $ le ie$ !kreCliBG Od !.ie* na t! ytanie+ rzyna$*nie$ . !3,lny* zarysie+ za (/.il-; Faley $ednak z!ba(zyB+ (! i* liku$e !d razu t! ! rzednie !kreClenie; HeCli dyktatura r!letariatu $est dr!3 rze$C(ia d! s!($aliz*u"+ t! !zna(za t!+ e klu(z!.y* !$-(ie* r!letaria(kie$ !lityki $est !$-(ie s!($aliz*u"; Ozna(za t!+ e+ aby !znaB i realiz!.aB t- !lityk-+ .ystar(zy !d.!#aB si- d! s!($aliz*u; )rze$C(ie d! s!($aliz*u !raz+ $ak si- *,.i+ bud!.a s!($aliz*u !t! !$-(ia klu(z!.e; Fa (zy* .,.(zas !le3a r!ble* dyktatury r!letariatuG Hest !n r!ble*e* +rodk,! u*!li.ia$(y(/ takie rze$C(ie i tak bud!.-+ *,.i( . inny* sensie te3! s#!.a+ !Crednie3! *i-dzy ka italiz*e* i s!($aliz*e* !kresu" alb! stadiu*"+ a .i-( zes !#u strate3i(zny(/ i takty(zny(/+ ek!n!*i(zny(/ i !lity(zny(/ Cr!dk,. u*!li.ia$(y(/ rze$C(ie !d ka italiz*u d! s!($aliz*u; E.aran($i" te3!+ .ed#u3 .yraenia+ kt,re s !ntani(znie rzy(/!dzi na *yCl .ielu t!.arzysz!*; Ale+ $ak !kreCliB te Cr!dki+ !#(zyB $e . k!/erentn+ !biekty.nie uzasadni!n rzez /ist!ri-+ strate3i-G zu e#nie naturalnie+ k!n@r!ntu$( stan !be(ny z rzesz#!C(i+ unkt .y$C(ia z unkte* d!$C(ia Lt! zna(zy z unkte*+ kt,ry ' e si1+ y(zy s!bie !si3nB;;;M; Z $edne$ str!ny !kreCla$( de(ydu$(e+ uni.ersalne .arunki" s!($aliz*u . klasy(zny* u$-(iu= z $edne$ str!ny k!lekty.na .#asn!CB Cr!dk,. r!duk($i+ z dru3ie$ zaC+ !lity(zna .#adza ludzi ra(y !raz bada$(+ z dru3ie$ str!ny+ $ak . dane$ aktualnie sytua($i+ . nar!d!.e$ /ist!rii kade3! kra$u+ .arunki te *!3 byB s e#ni!ne; Staruszek Kant *,3#by t! naz.aB i* eraty.e* /i !tety(zny*"; Ozna(za t!+ e r!letaria(ka !lityka za(ze i!na $est ! de@ini($- $akie3!C *!delu s!($aliz*u"+ z kt,re3! $est .y r!.adzana i z kt,re3! (zer ie ins ira($-; Fa.et+ a z.#asz(za .tedy+ kiedy *!del" ten nie *a za !y(zeJ+ nie (zer ie z !b(y(/ d!C.iad(zeJ+ ale t.!rz!ny $est . s !s,b aut!n!*i(zny $ak! $akiC nar!d!.y *!del"; Fa.et+ a z.#asz(za .tedy+ kiedy ten *!del nie $est $akC senty*entaln .iz$ nad(/!dz(e3! z#!te3! .ieku ludzk!C(i+ ale ukazu$e si- $ak! k!/erentny+ nauk!.y"+ lan" re!r3aniza($i st!sunk,. s !#e(zny(/+ kt,re*u t!.arzyszy dr!biaz3!.e .yli(zenie Cr!dk,. i eta ,. $e$ realiza($i; <,.i( . s !s,b $esz(ze bardzie$ zasadni(zy+ !zna(za t!+ e r!ble* dyktatury r!letariatu *!e byB sta.iany+ a sa*a dyktatura r!letariatu *!e byB !kreClana tylk! z punktu !idzenia so &alizmu+ . ra*a(/ de@ini($i s!($aliz*u i z unktu .idzenia $e3! rakty(zne$ realiza($i; Wszys(y+ ra.d! !d!bnie+ z3adza$ si- z !.yszy*= $eCli nieda.n! k!*uniC(i . zasadzie trakt!.ali dyktatur- r!letariatu $ak! k!nie(zn!CB+ t! dlate3!+ e (/(ieli+ aby k!le$ne kra$e d!sz#y d! s!($aliz*uO $eCli dzisia$ de(ydu$ si- $ !drzu(iB i !kreCliB inn strate3i-+ t! . dalszy* (i3u dlate3!+ aby d!$CB d! s!($aliz*u; <arks $ednak+ !dkry.a$( /ist!ry(zn k!nie(zn!CB dyktatury r!letariatu+ nie !.!#u$e si- na sa* s!($aliz*= !.!#u$e si- na r!(es r!.adz(y+ . ra*a(/ aktualny(/ .alk klas!.y(/+ do spoe ze:st!a bezklaso!e8o/ do komunizmu; Sa* s!($aliz* $est (zy*C . r!dza$u /isz aJskie$ !bery+ d! kt,re$ kady rzy(/!dzi z .#asny* $edzenie*+ 3dzie linia de*arka(y$na *i-dzy r!letaria(k a buruazy$n (zy dr!bn!*iesz(zaJsk !lityk nie *!e byB .yraDnie zazna(z!na; )r!letaria(k !lityk(e(/u$e uznanie+ e !$a.ienie si- s !#e(zeJst.a bezklas!.e3! $est (ele* realny*; Hak dale$ z!ba(zy*y+ sz(ze3,#" ten z*ienia .szystk!; OkreCla$( dyktatur- r!letariatu tylk! . $e$ z.izku z s!($aliz*e*" &u- za*yka*y si- . buruazy$ne$ r!ble*aty(e; )re(edens= 14K6 r; Zatrzy*a$*y si- na (/.il- . ty* *ie$s(u; Zani* rze$d- d! .#aC(i.e3! studiu* ! *arksist!.ski* !$-(iu dyktatury r!letariatu naley kr,tk! rzy !*nieB /ist!ry(zne ante(eden($e rzed (/.il ! isane$ sytua($i; Fie $est !na nies !dziank; Fie . ty* sensie+ e de(yz$a %%&& Z$azdu by#aby l!3i(zny* nast- st.e* alb! d!k!nany* ! (zasie r!z !znanie* d#u3ie3! !lity(zne3! r!z.!$u+ kt,ry d! r!.adzi# arti- d! !ry3inalne$ strate3ii re.!lu(y$ne$+ ale . ty* 3#,.nie zna(zeniu+ e ta .#aCnie k!n(e ($a dyktatury r!letariatu+ d! kt,re$ si- !na !d.!#u$e+ by#a &u- . *i-dzynar!d!.y* ru(/u
4 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

k!*unisty(zny* zasadni(z! !d da.na ak(e t!.ana+ a na.et d!*inu$(a; :e(yz$a %%&& Z$azdu *ia#a s.,$ /ist!ry(zny re(edens+ kt,re3! nieu.z3l-dnienie (zyni $ (z-C(i!.! niezr!zu*ia#; Wy ada . ty* *ie$s(u rzy !*nieB @akt+ kt,ry .i-ksz!CB *#!dy(/ k!*unist,. i3n!ru$e alb! nie d!(enia $e3! zna(zenia dla aktualne$ debaty; Ve+ /ist!ry(znie rze(z bi!r(+ t! .#aCnie sa*i k!*uniC(i radzie((y !d .!dz Stalina ier.si !drzu(ili" !$-(ie dyktatury r!letariatu; P(zynili t! ! 19;6 roku rzy !kaz$i u(/.alenia n!.e$ radzie(kie$ K!nstytu($i; K!nstytu($a z 14K6 r;+ . nie e#ne d.adzieC(ia lat ! Re.!lu($i )aDdziernik!.e$+ ur!(zyC(ie !3#!si#a zako: zenie ! 2S33 !alki klas; Wed#u3 Stalina+ kt,ry by# $e$ ins irat!re* i !s#uy# si- ni da$( !dsta.y te*u+ (! . dalszy* (i3u . ZSRR $est !@i($aln te!ri aJst.a+ . Z.izku Radzie(ki* istnie$ $esz(ze !dr-bne klasy= klasa r!b!tnik,.+ (/#! st.! s!.(/!z!.e i k!#(/!z!.e !raz kadry r!duk(y$ne alb! aJst.!.eQ; Ale nie s t! $u klasy anta3!nisty(zne+ s t! r,.n! ra.ne str!ny unii+ s!$uszu klas!.e3!+ kt,ra $est !dsta. radzie(kie3! aJst.a; Odtd aJst.! radzie(kie nie *a $u d! (zynienia z klasa*i $ak! taki*i+ ale+ !nad .yst- u$(y*i *i-dzy ni*i r,ni(a*i+ z &ednostkami+ !by.atela*i+ ludD*i ra(y; Sta$e si- !n! pa:st!em o8,lnonarodo!ym; <!na by#! i retr!s ekty.nie (i3le $esz(ze *!na za ytaB ! ra.!*!(n!CB La na.et sz(zer!CBM takie3! st.ierdzenia= anta3!niz*y klas!.e zanik#y"; P$a.ni#a si- !na . kilka lat ,Dnie$+ kiedy+ rzyk#ad!.!+ k!lekty.iza($a r!lni(t.a by#a C.iadkie* .ybu(/u+ r,.nie !stry(/ $ak . !kresie re.!lu(y$ny*+ .alk klas!.y(/+ 3dy s!($alisty(zne aJst.! *usia#!+ st!su$( .szystkie Cr!dki r! a3and!.e i rzy*usu+ z#a*aB ! ,r ka italisty(zne3! (/#! st.a+ ku#ak,. !raz bez .t ienia r,.nie szer!ki(/ *as biedne3! i Crednie3! (/#! st.a; P$a.ni#a si- !na z.#asz(za .,.(zas+ 3dy . (a#y* kra$u i .e .szystki(/ klasa(/ .z*!3#! si- t!+ ! (zy* dzisia$ .ie*y+ e by#y t! *as!.e kr.a.e re res$e+ kt,ry* .ielkie r!(esy *!skie.skie" nada.a#y tylk! .id!*e i s ektakularne !bli(ze; Izy *!na . *aterialisty(zny s !s,b .y$aCniB te re res$e nie #(z( i(/ z tr.anie*+ r!z.!$e* .alki klas+ kt,ra+ byB *!e+ by#a nie rze.idziana+ niekier!.ana+ ale ty* bardzie$ rze(zy.istaG W $aki s !s,b zinter ret!.aB r!kla*a($- k!J(a" .alk klas!.y(/ i k#ad( kres dyktaturze r!letariatu ad*inistra(y$n de(yz$-+ $eCli nie $ak! zdu*ie.a$(e za rze(zenie istnie$(e3! stanu rze(zy r!.adz(e3! d! *isty@iku$(y(/ nast- st.+ d! .z*!(nienia i !krze ni-(ia tra3i(zne$ de.ia($i te!rety(zne$ i rakty(zne$G Hu ten rzyk#ad by#by .ystar(za$(y+ 3dyby by#a te3! !trzeba+ by !strze( nas+ e !drzu(enie !$-(ia dyktatury r!letariatu .(ale nie zabez ie(za nas rzed 3.a#ta*i /ist!riiO *!e na.et kazaB na* !ba.iaB si-+ e i(/ r!z asanie si- b-dzie . !be(ny(/ !k!li(zn!C(ia(/ du! bardzie$ brutalne+ du! bardzie$ szk!dli.e dla ludu i re.!lu($i; O(zy.iC(ie+ retr!s ekty.nie+ Stalin nie !drzu(a# dyktatury r!letariatu L rze(i.nie+ stara# sius ra.iedli.iB i idealiz!.aB (a# /ist!ri- lat ! rzedni(/M= st.ierdza# ! r!stu+ e Z.izek Radzie(ki sk!J(zy# z ni; A .i-(+ st.ierdza# $e$ (a#k!.it k!nie(zn!CB;;; dla inny(/+ dla inny(/ kra$,.+ kt,re (zeka$ $esz(ze na s.!$e re.!lu($e; Sz(ze3,lny s !s,b+ . $aki !3#asza# k!nie( dyktatury r!letariatu+ !z.ala# *u zaraze* usank($!n!.aB r!l- .y ra(!.ane3! . Z.izku Radzie(ki* *!delu" dla .szystki(/ !be(ny(/ lub *a$(y(/ nast iB re.!lu($i; O ile stalin!.skie uzasadnienie !$-(ia aJst.a !3,ln!nar!d!.e3!" i3n!ru$e i nie bez rzy(zyny !stre @!r*y .alki klas . ZSRR+ t! rzy isu$e s!bie $ednak zas#u3- @!r*alne3! r!z !znania i rzedyskut!.ania z *arksist!.skie3! unktu .idzenia st.!rz!ny(/ . nast- st.ie te$ de(yz$i teorety zny ' r!ble*,.; W ist!(ie b!.ie*+ <arks+ >n3els i 7enin !kazali+ e istnienie aJst.a z!i0zane &est &edynie z istnieniem anta8onizm,! klaso!y ' i *,.ili ! zaniku !dzia#,. klas!.y(/ i zaniku aJst.a" $ak! ! d.,(/ nie da$(y(/ si- !d siebie !ddzieliB as ekta(/ $edne3! i te3! sa*e3! r!(esu /ist!ry(zne3!; Z i(/ ers ekty.y dyktatura r!letariatu+ b-d( niezb-dny* eta e* rze$C(i!.y* . r!(esie zaniku klas+ *!3#a si- zak!J(zyB tylk! .raz z zak!J(zenie* te3! r!(esuO nie *!e !na dyB d! !zmo nienia i u.ie(znienia a aratu aJst.!.e3!+ a .r-(z rze(i.nie+ d! $e3! zaniku+ na.et $eCli nie *!e si- t! d!k!naB rze(zy.iC(ie . kr,tki* (zasie; Stalin+ !d iera$( ten ar3u*ent+ .ysu.a# d.a ar3u*enty;
K.estia+ (zy by#y d.ie (zy trzy klasy nie by#a ni3dy .yraDnie r!zstrzy3ni-ta; Ot.iera t! nie!3rani(z!ne !le badaJ dla *arksist!.skie$ s!($!l!3ii";
Q

10 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

)ier.szy d!tyka# te3! za3adnienia !Credni!; Stalin z*!dy@ik!.a# s#uszn+ !t.ierdz!n rzez Re.!lu($- )aDdziernik!. i ut.!rzenie ZSRR tez- ! *!li.!C(i bud!.y s!($aliz*u . $edny* kra$u"; Za*iast .idzieB *!li.!CB .ybu(/u i r!z.!$u s!($alisty(zne$ re.!lu($i . k!le$ny(/ kra$a(/+ . *iari(/ !dry.ania si-" !d i* erialisty(zne3! #aJ(u(/a i . zalen!C(i !d istnie$(y(/ . kady* kra$u .arunk,.+ st.ierdza#+ e s!($alisty(zna re.!lu($a . ZSRR *!e byB zak!J(z!na niezale-nie !d re.!lu($i . resz(ie ka italisty(zne3! C.iata; Od te$ (/.ili $eden s!($alisty(zny kra$ La ,Dnie$ s!($alisty(zny !b,z"M stan!.i# e.ien za*kni-ty a zaraze* za3r!!ny !d ze.ntrz+ ale $edynie !d ze.ntrz+ C.iat; Fie *a $u !.!du+ aby aJst.! by#! instru*ente* !e!n1trzne& .alki klas !nie.a te$ $u nie *a ale+ aby br!niB s!($aliz*u rzed 3r!Db i a3res$ i* erializ*u+ za(/!.y.a#! (a# s.!$ k!nie(zn!CB $ak! narz-dzia . ze!n1trzne& .al(e klas; <arks+ >n3els i sa* 7enin Ld!brze+ e . ty* *ie$s(u Stalin by# bardzie$ skr!*nyM nie *!3li rze.idzieB takie$ sytua($i= $ak nie sk!rzystaB z te3!+ aby u(zenie nie rzy !*nieB+ e *arksiz* nie $est $u $aki*C zakrze #y* d!3*ate*+ ale r!z.i$a$( sinauk i rze.!dnikie* . dzia#aniu; Ale ten ier.szy ar3u*ent nie *,3# .ystar(zaB= rzy$*u$( na.et $e3! ra.!*!(n!CB Lt! zna(zy+ !z!sta.ia$( (a#k!.i(ie na b!ku k.esti- typu pa:st!a !d !.iednie3! d! takie$ ze.n-trzne$ !br!nyO ra.d $est+ e Stalin k!rzysta# z te3! !kreCla$( .szystki(/ rze(i.nik,. s.!$e$ !lityki $ak! !b(y(/ a3ent,."M zak#ada# !n $u inn0 tez1( tez1 o ako!itym z!y i1st!ie so &alizmu ! 2S33* A .i-( (a#k!.ite z.y(i-st.! syste*u s!($alisty(zne3! .e .szystki(/ s@era(/ 3!s !darst.a nar!d!.e3! $est teraz @akte*; A (! t! !zna(zaG Ozna(za t!+ e .yzysk (z#!.ieka rzez (z#!.ieka z!sta# zniesi!ny+ zlik.id!.any+ s!($alisty(zna zaC .#asn!CB narz-dzi i Cr!dk,. r!duk($i z!sta#a utr.al!na $ak! nie.zrusz!na !dsta.a nasze3! s !#e(zeJst.a radzie(kie3!; L;;;M Izy *!na .!be( te3! naz.aB nasz klas- r!b!tni(z r!letariate*G Rze(z $asna+ e nie *!na L;;;M )r!letariat ZSRR rzeist!(zy# si- . zu e#nie n!. klas-+ . klas- r!b!tni(z ZSRR+ kt,ra zni!s#a ka italisty(zny syste* 3!s !dar(zy+ utr.ali#a s!($alisty(zn .#asn!CB narz-dzi i Cr!dk,. r!duk($i i r!.adzi s !#e(zeJst.! radzie(kie ! dr!dze k!*uniz*u"; LO r!$ek(ie K!nstytu($i Z.izku SRR"+ .= H; Stalin+ 2a8adnienia leninizmu+ Ksika i Wiedza+ Warsza.a 1404+ ss; Q121Q1KM; ?a .#aCnie dru3a teza $est na$.anie$szy* as ekte* rzyta(zane$ rzez Stalina ar3u*enta($i+ !nie.a u$a.nia !na ukryte !d !.ierz(/ni de(yz$i z 14K6 r; .y a(zenie te!rety(zne; Hest t! .y a(zenie e.!lu($!nisty(zne+ 3dzie r,ne str!ny re.!lu(y$ne3! r!(esu s $edna !d dru3ie$ iz!l!.ane i rezent!.ane $ak! k!le$ne r!ste *!*enty+ $ak! .yr,ni!ne /ist!ry(zne stadia"; Re.!lu($a taka+ $ak $ rzedsta.ia Stalin+ r!z !(zyna si- !d !balenia .#adzy buruaz$i+ eli*ina($i ka italisty(zne$ .#asn!C(i+ zast ienia stare3! a aratu aJst.!.e3! rzez n!.yO $est t! ier.sze+ rze$C(i!.e stadiu*+ stadiu* dyktatury r!letariatu; )! zako: zeniu te3! !kresu .(/!dzi !na . n!.e stadiu*+ stadiu* s!($aliz*u= s!($aliz* t.!rzy sz(ze3,lny s !s,b r!duk($i"+ *a stabilne aJst.!+ aJst.! s!($alisty(zne+ kt,re nie $est $u aJst.e* klas!.y* ale t.!rz!ny* rzez r,ne+ .s ,# ra(u$(e !k!$!.! *i-dzy s!b klasy ra(!.ni(ze+ aJst.e* !3,ln!nar!d!.y*; ?! .#aCnie . s!($aliz*ie t.!rz!ne s !d kierunkie* s!($alisty(zne3! aJst.a+ !d !.iedni! d! te* a r!z.!$u si# .yt.,r(zy(/+ szyb(ie$ lub .!lnie$+ !dsta.y" rzysz#e3! s !#e(zeJst.a+ k!*uniz*u+ . kt,ry* aJst.! rzesta$e byB !trzebne . ty* sa*y* (zasie+ . kt,ry* znikn klasy; Raze* .zi.szy *a*y .i-( trzy stadia+ z kt,ry(/ kade r!z !(zyna si- . (/.ili+ 3dy zak!J(zy si- ! rzednie i kt,ry(/ z.izek+ . te!rii Stalina+ da$e si!state(znie .y$aCniB rzez .ielk /ist!ry(zn k!nie(zn!CB r!z.!$u si# .yt.,r(zy(/+ kt,re$ *e(/anisty(zny *aterializ* Stalina rzy isu$e r!l- *!t!ru /ist!rii; ?y* !t! s !s!be* .yeli*in!.ana alb! ze (/ni-ta na dru3i lan $est zar,.n! dialektyka /ist!ry(zny(/ s rze(zn!C(i+ $ak i .alka klas; :ialektyka r!z #yn-#a si-+ !nie.a Stalin s.!$ te!ri suk(esy.ny(/ stadi,. bez zastrzeeJ usu.a# ak(ent!.an rzez <arksa i 7enina tenden(y$n s rze(zn!CB= re.!lu($a r!letaria(ka $est &edno ze+nie k!nstytu!.anie* si- r!letariatu $ak! klasy anu$(e$"+ r!z.!$e* .#adzy aJst.!.e$+ kt,ry realizu$e t! an!.anie oraz re.!lu($+ kt,ra . ! ar(iu ! st.!rz!ne rzez ka italiz* *aterialne !dsta.y !de$*u$e zadanie !balenia .szystki(/ @!r* an!.ania klas!.e3!+ a .i-( zniesienia .szelkie3! aJst.a; ?!+ (! <arks i 7enin badali $ak! rze(zy.ist s rze(zn!CB+ Stalin r!z*y# . s !s,b s(/!lasty(zny Ld!s#!.nieM !yr,-nia&0 *e(/ani(znie !dr-bne as ekty i eta y= na&pier! !balenie
11 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

anta3!niz*u+ nast1pnie !balenie klasO na&pier! zbud!.anie aJst.a n!.e3! ty u"+ s!($alisty(zne3!+ nast1pnie zanik .szelkie3! aJst.a LStalin nie !d !.iada# na ytanie+ kt,re zasadnie *!na by#! tu !sta.iB= z (ze3! .ynika !.a k!nie(zn!CB zaniku+ sk!r! s!($alisty(zne aJst.!" $u rze(ie re rezentu$e .#adz- i interesy (a#e3! luduG I! na$.ye$+ zad!.ala# si- !n da$( na* d! zr!zu*ienia+ e ten zanik by# rze.idy.any rzez <arksa"M; :! ty(/ *a(/anisty(zny(/ .yr,nieJ *!na d!rzu(iB $esz(ze $edn!= na&pier! dyktatura L r!letariatu+ rze(/!dzenie d! s!($aliz*uM+ nast1pnie de*!kra($a Ls!($aliz*M; W stalin!.skie$ te!retyza($i .alka klas !d razu rzesta$e byB *!t!re* /ist!ry(zny(/ rzekszta#(eJ+ a . sz(ze3,ln!C(i rzekszta#(eJ re.!lu(y$ny(/; Hest !na $u tylk! e.ny* sz(ze3,lny* as ekte* niekt,ry(/ eta ,. r!z.!$u; :!(/!dzi d! nieunikni!ne3! z.izku *i-dzy .y#!!n rzez Stalina L !r; O materializmie dialekty znym i 'istory znym+ 14K2 r;M !3,ln tez+ z3!dnie z kt,r r!z.,$ si# .yt.,r(zy(/ $est *!t!re* /ist!rii+ .alka klas $est tylk! te3! skutkie* alb! *ani@esta($+ !raz $e3! te!ri s!($aliz*u= s!($aliz* $est eta e* rze$C(i!.y* na dr!dze d! s !#e(zeJst.a bezklas!.e3!+ (! nast i nie . rezulta(ie sa*e$ .alki klas+ ale po $e$ zak!J(zeniu+ !d . #y.e* inne$ k!nie(zn!C(i+ .skutek !bar(zenia aJst.a zadania*i .ynika$(y*i z te(/ni(zn!1ek!n!*i(zne$ k!nie(zn!C(i; :!(/!dzi d! nieunikni!ne3! z.izku *i-dzy t k!n(e ($ s!($aliz*u+ !3#!szenie* (a#k!.ite3! z.y(i-st.a s!($aliz*u" . ZSRR+ a $edn!(zeCnie u*a(nianie* si- biur!kraty(zne3! i re resy$ne3! a aratu aJst.!.e3! !raz !drzu(enie* dyktatury r!letariatu; )!d!bnie $ak . *arksist!.skie$ te!rii za(/!dzi nieunikni!ny z.izek *i-dzy rze(i.sta.ny*i s!bie teza*i= uznanie* rze(zy.isty(/ s rze(zn!C(i za(/!dz(y(/ . /ist!ry(zny* st!sunku *i-dzy r!letariate* a aJst.e* i d!.!dzenie* nie*!li.!C(i usuni-(ia !dzia#,. klas!.y(/ . inny ni rzez r!z.,$ sa*e$ .alki klas s !s,b+ !nie.a+ /ist!ry(znie bi!r(+ klasy s .y#(znie skutkie* anta3!nisty(zny(/ st!sunk,. klas!.y(/+ skutkie*+ kt,ry rze$a.ia si- i zanika .raz z ni*i; :e(yz$a z 14K6 r; Lkt,ra nie rzy adk!.! rzybra#a @!r*- <a:st!o!e&+ 3#-b!k! rzesikni-te$ ide!l!3i ra.ni(z+ de(yz$i k!nstytu(y$ne$M rzy ie(z-t!.a#a r,.nie s !tkanie+ a nast- nie C(is# @uz$-+ raktyki i te!rii; Ii+ kt,rzy dzi.i si-+ e na$bardzie$ .!lne$"+ na$bardzie$ de*!kraty(zne$ L rzy.r,(enie !.sze(/ne3! 3#!s!.aniaM k!nstytu($i *,3# t!.arzyszyB na$bardzie$ antyde*!kraty(zny a arat biur!kraty(zny i !li(y$ny+ a $ortiori+ (i+ kt,rzy nabiera$ !tu(/y .idz( tu d!.,d+ e rzyna$*nie$ na !zi!*ie zasad" s!($aliz* !dtrzy*u$e z.izek z de*!kra($+ !zba.ia$ si- ty* sa*y* raz na za.sze *!li.!C(i zr!zu*ienia rze(zy.iste$ /ist!rii s!($aliz*u+ .raz z $e3! s rze(zn!C(ia*i i !d.r!ta*i; Faley !dn!t!.aB ten arad!ks= kierunk!.a @uz$a *arksist!.skie$ te!rii i ru(/u r!b!tni(ze3!+ kt,ra $est .ielki* re.!lu(y$ny* .ydarzenie* .e .s ,#(zesne$ /ist!rii r!z(i3a si- r,.nie na i(/ de.ia($e; Fied!(enianie i ne3a($a . te!rii .alki klas nie *!e rze(i.dzia#aB $e$ .ybu(/!.i . rakty(e+ !nie.a .#aCnie+ (! naley dzisia$ rzy !*nieB ty*+ kt,rzy *a$ .t i( *in+ .alka klas nie $est $akC ide+ ale $est nieda$( si- !3rani(zyB rze(zy.ist!C(i; Hednak te!rety(zne nied!(enianie .alki klas nie $est z.yk#y* zdarzenie* te!rety(zny*O skazu$e !n! b!.ie* r!letariat na utrat- dr!3! !ku i!ne$ ini($aty.y rakty(zne$+ (zyni z nie3! !@iars !#e(zny(/ st!sunk,. .yzysku i u(isku a nie si#- zd!ln $e rzekszta#(iB6; Fie (/!dzi . ty* *ie$s(u z e.n!C(i ! r!bienie $akie3!C a*al3a*atu z !d$-te$ rzez Stalina i radzie(ki(/ k!*unist,. . 14K6 r; de(yz$i i z !.zi-te$ rzez %%&& Z$azd 'ran(uskie$ )artii K!*unisty(zne$ nieda.n! u(/.a#y; Ani inten($e Lkt,re *a#! zna(z . /ist!riiM+ a z.#asz(za .arunki /ist!ry(zne+ a .i-( *!li.e d! rze.idzenia skutki+ nie s identy(zne; Ale de(yz$i %%&& Z$azdu nie *!na r!zu*ieB ani !.anie !(eniB nie u.z3l-dnia$( te3! r!ble*u; )rzede .szystki* dlate3!+ e rze(zy.iC(ie $est !na &edn0 z dalekosi1-ny ' &e8o konsek!en &i; W lanie te!rety(zny* t! .#aCnie de(yz$a z 14K6 r;+ a na$bardzie$ !3,lnie+ zes ,# ide!l!3i(zne$ r!duk($i+ kt,ry $ rzy3!t!.a# i !s#!ni#+ narzu(i#a (a#e*u *i-dzynar!d!.e*u ru(/!.i k!*unisty(zne*u
Hest rze(z e.n+ e *e(/anisty(zna de@!r*a($a *arksiz*u . polenino!skim !kresie nie $est .#asn!C(i .y#(znie Stalina !raz+ e nie !$a.ia si- !na na3le . 14K6 r; Odn!Cnie !$-(ia dyktatury r!letariatu *!na rzek!naB si-+ e by#a !na tu !be(na &u- . s#a.ny(/ .yk#ada(/ ! !dsta.a(/ leniniz*u" z 1420 i 1426 r;= sz(ze3,lnie . rzy$-te$ ta* .iel(e zna(z(e$ @!r*ie !le3a$(e$ na przeniesieniu na pra!ni zy teren analiz 7enina d!ty(z(y(/ r!li rad i artii . r!sy$skie$ re.!lu($i i !kreClaniu i(/ $ak! e.ne3! systemu instytu &i; Fie $est $ednak *!i* zadanie* . ty* *ie$s(u badanie .ynika$(y(/ z ty(/ tekst,. r!ble*,.; Z k!rzyC(i *!na r,.nie !d.!#aB si- d! .ydane3! rzez Akade*i- Fauk ZSRR )!dr-(znika ek!n!*ii !lity(zne$";
6

12 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

an!.anie *e(/anisty(zne$ i e.!lu($!nisty(zne$ k!n(e ($i *arksiz*u ! arte$ na ry*a(ie r!z.!$u si# .yt.,r(zy(/+ 3dzie dyktatura r!letariatu e#ni $u tylk! r!l- narz-dzia+ a na.et !lity(zne$ te(/niki" bud!.y s!($alisty(zne3! aJst.a La(zk!l.iek z dru3ie$ str!ny strani(y d!3*atu k#adli na(isk na $e$ rzy !*nienie+ na.et u.y uklenieM; :e(yz$a ta d!star(za#a za (en- 3i3anty(zne3! .ysi#ku .#!!ne3! . idealiza($-+ a .i-( tra.esta($- radzie(kie$ rze(zy.ist!C(i+ d! (ze3! .(i3ni-t! *ili!ny k!*unist,. ze .szystki(/ kra$,. narz-dzia s#u(e3! .#asne$ naty(/*iast!.e$ .ery@ika($i"; :!.!de* na t!+ e *arksiz* . stalin!.skie$ .ers$i e.!lu($!nisty(zne$ i te(/ni(ysty(zne$ $est ra.dzi.y"+ nauk!.y"+ by# .#aCnie k!nie( dyktatury r!letariatu+ !state(zne" z.y(i-st.! nad ka italiz*e*+ zbud!.anie s!($alisty(zne3! s !#e(zeJst.a i aJst.a sta.ia$(y(/ !dtd (z!#a inny* zadani!*+ 3#,.nie !k!$!.y*+ te(/ni(zny*+ kulturalny* i ek!n!*i(zny*; <,.i( ina(ze$+ d!.,d ten . skali (a#e$ /ist!rii by# . rze(zy.ist!C(i $edynie .yi*a3in!.an r!$ek($ sa*e$ te!rii . @akty"+ 3dzie te!ria ta uznana $est . ra*a(/ te3! d!.!du $u za z.ery@ik!.an; Ot,+ nieunikni!ne $est . ty* *ie$s(u st.ierdzenie+ e .#aCnie . te$ (/.ili+ kiedy+ rea3u$( na .y*!3i r!.adz!ne$ rzez siebie .alki re.!lu(y$ne$+ 'ran(uska )artia K!*unisty(zna stara si- .y$CB z u#a ek te$ *isty@ika($i+ rzy$B .resz(ie kryty(zny unkt .idzenia /ist!rii s!($aliz*u+ !z!sta$e !na bardzie$ ni kiedyk!l.iek .i-Dnie* bazy teorety zne&+ na kt,re$ ta *isty@ika($a si- r!z.i$a= sta.ia !na . te& same& !3,lne$ @!r*ie k.esti- rze$C(ia d! s!($aliz*u"+ (/!(ia stara si- ina(ze$ $ roz!i0za=; Fa niesz(z-C(ie+ sa*a ta k.estia $est .#aCnie Dle !sta.i!na i naley $ !drzu(iB; Ale ty* sa*y* de(yz$a %%&& Z$azdu $est nie tylk! !dle3# k!nsek.en($ re(edensu z 14K6 r;+ ale r,.nie $est+ . n!.y(/ .arunka(/+ $e3! po!t,rzeniem; )! r!stu t!+ (! Stalin i R!s$a nie st!s!.ali d! s!($aliz*u+ po zd!by(iu .#adzy rzez ludzi ra(y+ t! %%&& Z$azd st!su$e d! sa*e3! r!(esu rze(/!dzenia d! s!($aliz*u"+ d! !kresu poprzedza&0 e8o zd!by(ie te$ .#adzy; Ale zasada !st- !.ania $est identy(zna; St.ierdza$(+ e .arunki ek!n!*i(zne i s !#e(zne $u d!$rza#y" d! te3!+ !C.iad(za !n+ e nadszed# $u *!*ent+ . kt,ry* naley .yrze( si- .y$tk!.y(/ dyktat!rski(/ Cr!dk,. na rze(z Cr!dk,. de*!kraty(zny(/+ le3aliz*u i lud!.e$ su.erenn!C(i; ?ak sa*! $ak *usz byB .niesi!ne d! *arksist!.skie$ te!rii aJst.a !d !.iednie ! ra.ki L(zyli re.iz$aM= aJst.! $est nie tylko+ $est nie za!sze narz-dzie* .alki klas!.e$+ ale *a r,.nie inny"+ t#u*i!ny rzez ka italiz*+ as ekt+ dzi-ki (ze*u *!e si- !n! staB instru*ente* !z.ala$(y* kier!.aB s ra.a*i ubli(zny*i . i*i- .s ,lne3! interesu !by.ateli; ?ak sa*!+ $ak *usi byB !$-(ie dyktatury r!letariatu !3rani(z!ne $edynie d! $e$ re resy$ne3! as ektu i $edn!(zeCnie *usi byB identy@ik!.ane z instytu($!nalny*i !dr-bn!C(ia*i r!sy$skie$ re.!lu($i L$edna artia+ !3rani(z!ne ra.! 3#!s!.ania i .!ln!C(i !s!biste$ dla rzedsta.i(ieli buruaz$iM; ?ak sa*!+ $ak *usi byB !3rani(z!na+ . /ist!ry(zny* r!(esie zaniku klas+ r!la .alki klas+ anta3!niz*u *i-dzy ka ita#e* a r!letariate*; Od te$ (/.ili nie *!na nie sta.iaB ytania= (zy !.tarza$( . ten s !s,b re(edens z 14K6 r; *!na na ra.d- sdziB+ e .y a(zenie+ kt,re !n u!sabia# z!sta#! rze(zy.iC(ie usuni-teGO (zy nie r!.adzi t! ra(ze$ d! $e3! retr!s ekty.ne3! usank($!n!.ania . ra*a(/ nieda$(e3! si- $u dzisia$ utrzy*aB k!* r!*isuG A . sz(ze3,ln!C(i= (zy nie naraa*y si- ! raz k!le$ny na rzykre nies !dzianki+ kt,re szyku$e na* .alka klas .,.(zas+ kiedy nie u.z3l-dni si- .ynika$(e$ z nie$ s rze(zn!C(i+ kt,ry(/ . /ist!ry(zny* !kresie s!($alisty(zny(/ re.!lu($i $est 3r!sG ?akie ytania sta.ia si- i (!raz (z-C(ie$ b-dzie si- sta.iaB; ?ylk! raktyka !z.!li na* udzieliB satys@ak($!nu$(y(/ !d !.iedzi; Ale zani* b-dzie *!3#a t! u(zyniB+ *usi*y .(zeCnie$ r!zli(zyB si-" z te!ri dyktatury r!letariatu+ kt,re$ stalin!.skie .y a(zenie rzekaza#! na* !kr!$!ny i zde@!r*!.any !braz+ kt,ry bez.iednie re r!duku$e*y; A !nie.a+ .yty(z!ne z.y(i-st.a*i i kl-ska*i i-Bdziesit lat /ist!rii k!*unisty(zny(/ artii i re.!lu(y$ny(/ .alk nada#! leniniz*!.i sank($- !biekty.n i s rze(zn+ kt,r sa* Stalin s#usznie !kreCli# @!r*alnie $ak! *arksiz* e !ki i* erializ*u i r!letaria(kie$ re.!lu($i" !raz $ak! te!ri- i taktyk- dyktatury r!letariatu" . s !s,b nieunikni!ny *usi*y r,.nie r!zli(zyB si- z leniniz*e*; I/!dzi .i-( na !(ztku ! t!+ aby 3! rzy.r,(iB i studi!.aB+ aby !kazaB ra.dzi.e k.estie+ kt,re !n sta.ia;

1K Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

##$ 3'4( 35O'53(C465 354( 756#6& O 8(K3&39'45 %'O753&'#&39 Fie *a !trzeby+ aby *,.iB+ e 7enin+ !d!bnie $ak <arks lub >n3els+ ni3dy nie na isa# $akie3!C traktatu" ! dyktaturze r!letariatu L(! *!na by#! zr!biB ,Dnie$M; HeCli (/!dzi ! <arksa i >n3elsa+ rzy(zyna $est zr!zu*ia#a= !*i$a$( kr,tk!tr.a#e i nie e.ne eks ery*enty re.!lu($i 1202 r; i K!*uny )aryskie$+ kt,ry(/ $edynie kierunek !tra@ili u(/.y(iB i badaB+ t! ni3dy nie *!3li studi!.aB kr!k ! kr!ku" r!ble*,. dyktatury r!letariatu; Edy (/!dzi ! 7enina+ t! rzy(zyna ta $est !d*ienna= >enin/ &ako pier!szy/ ma do zynienia z rze zy!istym eksperymentem dyktatury proletariatu ; Ot, eks ery*ent ten $est nadz.y(za$ trudny i s rze(zny; W#aCnie te sprze zno+ i dyktatury proletariatu takie+ $akie za(zyna$ si- u$a.niaB . R!s$i+ s rzed*i!te* analizy tez 7enina; HeCli si- ! ty* za !*ina+ ! ada si. d!3*atyz* i @!r*aliz*= rzedsta.ia si- leniniz* $ak! te!ri- sk!J(z!n+ $ak! za*kni-ty syste* tak+ $ak zbyt d#u3! (zyni#y t! artie k!*unisty(zne; Ale !d.r!tnie+ $eCli zad!.ala*y si- !.ierz(/!.ny* !braze* ty(/ s rze(zn!C(i i i(/ /ist!ry(zny(/ u.arunk!.aJ+ $eCli zad!.ala*y si- 3#u i i @a#szy. ide+ z3!dnie z kt,r naley .ybieraB" *i-dzy unkte* .idzenia te!rii i unkte* .idzenia /ist!rii+ realne3! y(ia i raktyki+ $eCli .idzi si- . teza(/ 7enina r!ste !dbi(ie (i3le z*ienia$(y(/ si- .arunk,.+ ty* *nie$ interesu$(e i* bardzie$ !ddal!ne . (zasie i rzestrzeni+ t! .,.(zas rze(zy.iste rzy(zyny ty(/ /ist!ry(zny(/ s rze(zn!C(i sta$ si- niezr!zu*ia#e i nasz z.izek z ty*i teza*i *usi $u uleB zer.aniu; W ada si- . dziedzin- subiekty.ne$ @antaz$i; W k!nkretny(/ analiza(/ 7enina+ . $e3! takty(zny(/ /as#a(/+ .idaB nieustanny $e3! .ysi#ek+ aby u(/.y(iB !3,lne tenden($e /ist!ry(zne i s@!r*u#!.aB tu !3,ln ide-; HeCli nie u(/.y(i si- te$ !3,lne$ idei+ t! nie *!na kryty(znie i naturalnie studi!.aB /ist!ry(zne3! eks ery*entu dyktatury r!letariatu; Aby byB *!li.ie na$le ie$ zr!zu*iany*+ (/(- na$ ier. . (a#!C(i .yraziB t!+ (! .yda$e *i sisk!n(entr!.any*+ taki*+ $aki s !tyka*y u 7enina+ .yraze* te!rii; ?e!ri- dyktatury r!letariatu+ raze* .zi.szy i $ak! (a#!CB+ *!na s r!.adziB d! trze ' tez+ alb! d! trze(/ 3ru tez+ kt,re s rzez 7enina niestrudzenie !.tarzane i !dda.ane r,b!*; Odna$du$e*y $e . identy(zne$ !sta(i . ter*ina(/ lub . treC(i na kade$ str!ni(y tekst,. 7enina . !kresie r!sy$skie$ re.!lu($i+ a . sz(ze3,ln!C(i+ za kady* raze*+ kiedy kryty(zna sytua($a+ dra*aty(zny z.r!t re.!lu($i z*usza d! k!rekty taktyki i ! ar(ia $e$ na zasada(/ *arksiz*u+ aby urze(zy.istniB z.izek te!rii z raktyk; I! t! s za trzy tezyG <ier!sza teza doty zy !adzy pa:st!o!e&* <!na $ .yraziB *,.i(+ e . /ist!rii !adza pa:st!o!a za!sze &est !adz0 polity zn0 &edne& klasy+ kt,ra s ra.u$e $ $ak! anu$(a . s !#e(zeJst.ie klasa; ?! .#aCnie .yraa# <arks i 7enin+ *,.i( rzede .szystki*+ e kada .#adza aJst.!.a $est dyktatur klasy"; Buruazy$na de*!kra($a $est dyktatur klasy Lklasy buruaz$iM+ r!letaria(ka de*!kra($a *as ra(u$(y(/ r,.nie $est dyktatur klas!.; PC(iCli$*y t! $esz(ze= teza ta *,.i+ e+ . n!.!ytny* s !#e(zeJst.ie+ kt,re ! iera si- na anta3!niz*ie *i-dzy ka italisty(zn buruaz$ i r!letariate*+ .#adza aJst.!.a s ra.!.ana $est . s !s,b abs!lutny rzez buruaz$- tak+ aby nie *usia#a !na ni3dy dzieliB si- ni z inn klas+ ani dzieliB $e$ *i-dzy .#asne !d#a*y; & t! niezalenie !d te3!+ $akie by nie by#y sz(ze3,lne @!r*y /ist!ry(zne+ . $aki(/ urze(zy.istnia si- !lity(zne an!.anie buruaz$i+ sz(ze3,lne @!r*y+ d! $aki(/ *usi si- buruaz$a !d.!#y.aB . trak(ie /ist!rii kade$ @!r*a($i ka italisty(zne$ (ele* za(/!.ania+ stale za3r!!ne$ . .yniku r!z.!$u .alki klas+ .#adzy aJst.!.e$; ?a ier.sza teza niesie ze s!b nast- u$( k!nsek.en($-= $edynie *!li. /ist!ry(znie alternaty." .#adzy aJst.!.e$ buruaz$i $est s ra.!.anie $e$ . s !s,b r,.nie (a#k!.i(ie abs!lutny rzez r!letariat+ .yzyski.an rzez ka ita# klas- ra(!.nik,. na$e*ny(/; ?ak sa*!+ $ak buruaz$a nie *!e si- ni dzieliB z inny*i klasa*i+ tak sa*! r!letariat nie *!e dzieliB si- .#adz aJst.!. i+ $akie by nie by#y rzekszta#(enia i /ist!ry(zne !dr-bn!C(i+ t! .y#(znie $e$ s ra.!.anie $est ist!t .szystki(/ @!r* dyktatury r!letariatu; <,.ienie zreszt ! $akie$C alternaty.ie $est d.uzna(zne= naley ra(ze$ !.iedzieB+ e .alka klas r!.adzi . s !s,b nieunikniony d! st.!rzenia .#adzy aJst.!.e$ r!letariatu; Ale nie *!na+ . s !s,b e.ny+ z 3,ry rze.idzieB ani *!*entu+ . $aki* r!letariat *,3#by rze$B .#adz- aJst.!.+ ani sz(ze3,lny(/ @!r* . $aki(/ te3! d!k!na; W $esz(ze *nie$szy*
10 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

st! niu *!na za3.arant!.aB" suk(es r!letaria(kie$ re.!lu($i tak+ $akby *usia# byB aut!*aty(zny; Fie *!na za lan!.aB alb! za r!3ra*!.aB r!z.!$u .alki klas; 6ru8a teza odnosi si1 do aparatu pa:st!o!e8o* <!na $ .yraziB *,.i(+ e .#adza aJst.!.a anu$(e$ klasy nie *!e /ist!ry(znie istnieB+ nie *!e si- urze(zy.istniB i utrzy*aB+ nie materializu&0 si1 ! trak ie roz!o&u i $unk &ono!ania aparatu pa:st!o!e8o; Alb!+ *,.i( $esz(ze ina(ze$+ z3!dnie z *eta@!r <arksa+ stale !.tarzan rzez 7enina+ . @unk($!n!.aniu *a(/iny aJst.!.e$"+ kt,re$ rdzeJ Las ekt zasadni(zy+ ale nie $edynyO 7enin ni3dy te3! nie !.iedzia#M stan!.i a arat alb! represy&ne a araty aJst.!.e+ kt,ry*i s= z $edne$ str!ny+ sta#a ar*ia+ take !li($a i a arat sd!.ni(zyO z dru3ie$ str!ny+ ad*inistra($a aJst.!.a (zyli biur!kra($a" Lu 7enina te d.a ter*iny s . zasadzie syn!ni*a*iM; ?eza ta niesie ze s!b nieda$( si!d nie$ !ddzieliB k!nsek.en($-= r!letaria(ka re.!lu($a+ t! zna(zy+ !balenie .#adzy aJst.!.e$ buruaz$i $est nie*!li.e bez znisz zenia istnie&0 e8o aparatu pa:st!o!e8o *aterializu$(e3! .#adzaJst.!. buruaz$i; Bez $e3! znisz(zenia kt,re $est zadanie* k!* leks!.y* i trudny* dyktatura r!letariatu nie *!e r!z.i$aB si- i s e#niB s.e3! /ist!ry(zne3! zadania+ $aki* $est !balenie st!sunk,. .yzysku i st.!rzenie s !#e(zeJst.a bez .yzysku i klas; Bez $e3! znisz(zenia r!letaria(ka re.!lu($a nieu(/r!nnie $est z.y(i-ana+ a .yzysk+ $akie by nie by#y /ist!ry(zne @!r*y+ . $aki(/ si- !n !dby.a+ za(/!.any; WidaB+ e tezy 7enina za $edny* za*a(/e* !dn!sz si- d! pa:st!a i dyktatury proletariatu; Fie da si- r!zdzieliB ty(/ d.,(/ r!ble*,.; W *arksiz*ie nie *a+ z $edne$ str!ny+ te!rii aJst.a+ a z dru3ie$+ te!rii L!s!bne$M dyktatury r!letariatu; ?est tylko &edna teoria; ?e d.ie ier.sze tezy+ kt,re rzed (/.il .yrazi#e*+ s $u !be(ne . (a#e$ t.,r(z!C(i <arksa i >n3elsa; Fie s !ne !dkry(ie* 7enina+ (/!(ia *usia# !n $e na n!.! rzy.r,(iB .skutek de@!r*a($i i (enzury+ kt,re$+ . ra*a(/ !@i($alnie .yk#adane$ rzez s!($alde*!kraty(zne artie te!rii *arksist!.skie$+ sta#y si- !biekte*; Fie !zna(za t!+ e r!la 7enina i r!sy$skie$ re.!lu($i nie by#a . ty* *ie$s(u de(ydu$(a; Ale+ $eCli *,.i*y ! ty* rdzeniu te!rety(zny*+ ! kt,ry na* tu (/!dzi+ t! r!la ta !le3a na . isaniu+ ! raz ier.szy . s !s,b rze(zy.isty+ te!rii <arksa i >n3elsa . raktyk-; )!z.!li#! t! d!k!naB @uz$i re.!lu(y$ne$ raktyki r!letariatu i *as !raz *arksist!.skie$ te!rii aJst.a i dyktatury r!letariatu+ kt,re$+ *!na tak !.iedzieB+ ! rzedni! nie by#!; Ozna(za t!+ e . /ist!rii r!b!tni(ze3! ru(/u+ *i-dzy <arkse* a 7enine* *!na by#! *ieB d! (zynienia ze .s ania#y* r!z.!$e* $e3! !r3aniza($i a zaraze* ze zna(zny* (!@ni-(ie* si- $e3! aut!n!*ii+ $e3! te!rety(zne$ i rakty(zne$ niezalen!C(i !d buruaz$i+ a .i-(+ !s#abienie* $e3! rze(zy.iste$ si#y !lity(zne$; ?! .#aCnie rzekszta#(enie *arksiz*u . leniniz*+ stan!.i( n!.y kr!k d! rz!du+ !z.!li# rzez.y(i-yB t! /ist!ry(zne (!@ni-(ie; ?y* sa*y* d!(/!dzi*y d! za !.iedziane$ $u rzeze *nie trze(ie$ tezy; @a trze ia teza odnosi si1 do so &alizmu i komunizmu* Fie $est !na !zba.i!na re(edens,.+ rzy3!t!.a.(zy(/ ele*ent,. . dzie#a(/ <arksa i >n3elsa; O(zy.iC(ie+ nie rzy adk!.! <arks i >n3els bez rzer.y !kreClali s.!$ !sta. $ak! !sta.komunisty zn0 i trakt!.ali !$-(ie naz.y s!($alist,." La @!rti!ri s!($alde*!krat,."M .y#(znie $ak! ust- st.!; <!na !.iedzieB+ e bez u.z3l-dnienia te$ !sta.y Li tezy+ kt,r !na i* liku$eM te!ria <arksa i >n3elsa by#aby niezr!zu*ia#a; Ale nie *!3#a byB !na rzez <arksa i >n3elsa !bszernie r!z.i$ana; <!3#a byB r!z.i$ana tylk! rzez 7enina . ! ar(iu ! r!z.,$ .alki klas . !kresie re.!lu($i r!sy$skie$+ kt,re$ dlate3! $est+ . silny* sensie te3! s#!.a+ produktem; :zisia$ teza ta dzieli l!s !r,.ny.alny z l!se*+ kt,re3! . !kresie rzed 7enine* i r!sy$sk re.!lu($+ d!C.iad(zy#y d.ie ! rzednie= z!sta#a . trak(ie dzie$,. k!*unisty(zne3! ru(/u+ leniniz*u+ za !*niana"+ zniekszta#(!na tak+ $ak d.ie ! rzednie . trak(ie dzie$,. *arksiz*u; )ier.sze $e$ s@!r*u#!.anie+ bardz! abstrak(y$ne+ <arks naszki(!.a# . <ani@eC(ie K!*unisty(zny*" i . Kryty(e r!3ra*u 3!ta$skie3!"= tylko komunizm ma bezklaso!e spoe ze:st!o+ s !#e(zeJst.!+ . kt,ry* znikn-#y .szelkie @!r*y .yzysku; Ozna(za t!+ e tak+ $ak ka italisty(zne st!sunki re rezentu$ !statni *!li. @!r*- .yzysku+ tak tylk! k!*unisty(zne st!sunki s !#e(zne . r!duk($i+ . (a#!C(i y(ia s !#e(zne3!+ s rze(zy.iC(ie s rze(zne ze st!sunka*i ka italisty(zny*i+ tylk! !ne s rze(zy.iC(ie niez3!dne+ nie d! !3!dzenia ze st!sunka*i ka italisty(zny*i; )!(i3a t! za s!b
1Q Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

seri- nast- st. ! !lbrzy*i* zna(zeniu te!rety(zny*+ a z.#asz(za rakty(zny*; )!(i3a t! za s!b+ e so &alizm nie &est ni zym innym &ak dyktatur0 proletariatu ; :yktatura r!letariatu nie $est $aki*C rze$C(ie* d! s!($aliz*u"+ $akC dr!3 rze(/!dzenia d! s!($aliz*u"+ ale $est identy(zna z sa*y* s!($aliz*e*; ?r.a !na $ak! !dr-bna e !ka /ist!ry(zna tak d#u3!+ $ak d#u3! tr.a sa* s!($aliz*; Ozna(za t!+ klasy@iku$( r!ble*y"+ e nie *a d.,(/ r,ny(/ (el,.+ kt,re naley k!le$n! !si3aB+ z kt,ry(/ $eden by#by s!($aliz*e* a dru3i+ ! $e3! zbud!.aniu+ zak!J(zenie* . (/.ili+ . kt,re$ sta# si- !n r!z.ini-ty" Lalb! .ys!k! r!z.ini-ty"M+ t! zna(zy d!sk!na#y+ . (/.ili+ $ak *,.i si-+ . kt,re$ st.!rzy# !n !dsta.y k!*uniz*u"+ by#by rze$C(ie* d! k!*uniz*u+ by#by bud!. k!*uniz*u; Hest tylko &eden el+ kt,re3! !si3ni-(ie r!z(i3a si- na bardz! d#u3i !kres /ist!ry(zny Lbez .t ienia du! d#uszy ni .y!braali t! s!bie ludzie ra(y i i(/ te!rety(yM ale+ kt,ry !d razu ukierunk!.u$e .alk-+ strate3i- i taktyk- r!letariatu; )r!letariat+ r!letaria(kie *asy i (a#!CB *as lud!.y(/+ kt,re !(i3a$ !ne za s!b+ nie .al(z ! s!($aliz* $ak! (el sa*!istny; Wal(z ! k!*uniz*+ dla kt,re3! !si3ni-(ia s!($aliz* $est $edynie Cr!dkie* i $est $e3! !(ztk!. @!r*; Vadna inna ers ekty.a+ . *aterialisty(zny* sensie te3! s#!.a+ nie *!e i(/ intereso!a=; Wal(z ! s!($aliz* ! tyle+ ! ile $est !n Cr!dkie* r!.adz(y* d! k!*uniz*u; & .al(z ! s!($aliz* Cr!dka*i+ kt,re !dsu.a i* $u k!*unisty(zna C.iad!*!CB+ k!*unisty(zna !r3aniza($a L !.ie*= komunisty zne or8aniza &e+ !nie.a artia+ $eCli na.et $e$ r!la $est de(ydu$(a+ $est tylk! &edn0 z ni(/M; W !statnie$ instan($i *asy .al(z r!z.i$a$( komunisty zn0 tenden &1+ kt,ra !biekty.nie $est !be(na . kapitalisty zny ' stosunka '+ kt,r ka italiz* u*a(nia i r!z.i$a; Wynika std bardz! .any .ni!sek+ kt,ry .yra- . .ys!(e abstrak(y$ny s !s,b= $edynie z k!*unisty(zne3! unktu .idzenia+ z !zy($i k!*unisty(zne$ raktyki+ *!li.a $est te!ria s!($aliz*u+ *!li.a sta$e si- rze(zy.ista realiza($a s!($aliz*u; HeCli brak takie$ !dsta.y+ $eCli tra(i si- $ z !la .idzenia+ $eCli niez.yk#e trudn!C(i t!.arzysz(e $e$ rzy$-(iu r!.adz d! za !znania i !drzu(enia $e$ . rakty(e+ na.et $eCli !be(na $est !na nadal . te!rii+ alb! ra(ze$ . s#!.a(/+ $ak! !dle3#y idea#+ t! .,.(zas s!($aliz* i bud!.a s!($aliz*u sta$ si- nie*!li.e . ty* rzyna$*nie$ sensie+ $eCli s!($aliz* !zna(za .#aCnie re.!lu(y$ne zer.anie z ka italiz*e*; W (/.ili !be(ne$ staraB si- b-d- nie tylk! ! e#ne r!z.ini-(ie !*a.iany(/ tez+ ale ! r!stu ! rzy3!t!.anie bardzie$ k!nkretne$ analizy+ .y$aCnienie . ! ar(iu ! ni e.ny(/ s@!r*u#!.aJ a take ! !drzu(enie niekt,ry(/ @a#szy.y(/ i(/ inter reta($i i nieuzasadni!ny(/ zarzut,.; ###$ CO 3O :5S3 1;&84& %&<S31O1&" )ier.sz k.esti+ kt,r tu *usi*y r!z.ayB+ t! k.estia .#adzy; <,.i( na$bardzie$ !3,lnie= . /ist!ry(zny* s ra.!.aniu .#adzy rzez t- (zy inn klas- sk!n(entr!.ane s .arunki+ kt,re s ra.ia$+ e istnie$(e st!sunki s !#e(zne Lst!sunki r!duk($i i .yzyskuM bdD s re r!duk!.ane+ utr.alane+ bdD s . s !s,b re.!lu(y$ny rzekszta#(ane; Hest t! na$bardzie$ al(a k.estia+ kt,ra !.sta$e (!dziennie+ !dkd ludzie ra(y .al(z ! s.!$e .yz.!lenie+ kt,ra+ tak (zy ina(ze$+ szybk! *usi byB r!zstrzy3ni-ta+ !dkd re.!lu(y$na sytua($a r!.adzi i(/ d! !t.arte$ k!n@r!nta($i+ na !lity(zny* 3run(ie+ z klas anu$(; 7enin+ ! <arksie+ stale !.tarza#+ e zasadni(z k.esti re.!lu($i $est k.estia .#adzy= kt! s ra.u$e .#adz-G na ra(/unek $akie$ klasyG Hest t! k.estia ! rzedza$(y(/ bez !Credni! )aDdziernik ty3!dni Lk.estia d.,(/ re.!lu($i"+ buruazy$ne$ i r!letaria(kie$M= (zy b!lsze.i(y rze$* .#adz-G ?! zna(zy= (zy b!lsze.i(y b-d instru*ente* rze$-(ia rzez *asy ra(u$(e+ kt,re uC.iad!*i#y s!bie nieda$( si- !3!dziB s rze(zn!CB *i-dzy s.!i*i interesa*i i interesa*i buruaz$i+ .#adzyG Alb! te+ (zy buruaz$i rzy(i3a$(e$ d! siebie resztki (aratu+ narzu(a$(e$ rzy !*!(y terr!ru i dzi-ki *isty@ika($i *as!* (/#! ski*+ a na.et e.ne*u !d#a*!.i r!letariatu s.!$ /e3e*!ni-+ .s ierane$ @inans!.! i *ilitarnie rzez i* erialisty(zny(/ k!*andytariuszy+ uda si- r!zbiB re.!lu($- i ustan!.iB buruazy$ne aJst.!+ dzi-ki kt,re*u ist!ta rze(zy L.yzyskM utr.ali si-+ na.et rzy z*ianie !lity(zne$ @!r*yG Wszystkie re.!lu($e i k!ntrre.!lu($e+ $akie rze r!.adz!n! !d te3! (zasu+ *i*! r,ny(/ u.arunk!.aJ+ @!r* i (zasu tr.ania+ !t.ierdza$ (a#k!.it !(zy.ist!CB te$ tezy; 7e ie$ !.iedzieB+ e k.estia ta rzenika (a# n!.!ytn /ist!ri-= (zy*e . ist!(ie $est ta /ist!ria+ $ak nie /ist!ri re.!lu($i i
16 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

k!ntrre.!lu($i+ kt,ry(/ star(ie !dbi$a si- e(/e* . ser(u kra$,.+ kt,re rze$C(i!.! k!rzysta$" z !z!rne3! s !k!$u; :late3! te nie *!na znaleDB adne3! k!*unisty+ kt,ry+ rzyna$*nie$ . s#!.a(/+ nie uzna$e+ e k.estia .#adzy *a de(ydu$(e zna(zenie; Hest $esz(ze (!C .i-(e$; Wystar(zy rzeCledziB rzebie3 $akie$k!l.iek re.!lu($i s!($alisty(zne$ La z.#asz(za r!sy$skie$ re.!lu($iM+ aby rzek!naB si-+ e k.estia ta+ kt,ra *usi byB naty(/*iast r!zstrzy3ni-ta+ nie $est $ednak !d razu ure3ul!.ana; Odt.arza si- !na+ alb! le ie$ re r!duku$e . trak(ie re.!lu(y$ne3! r!(esu+ kt,ry r!z.izu$e $ . s !s,b narzu(!ny kad!raz!.! rzez n!.e !k!li(zn!C(i; Zatrzy*aB alb! stra(iB .#adz- aJst.!.+ !t! ytanie+ .raz z kt,ry* r!z !(zyna si- /ist!ry(zny !kres dyktatury r!letariatu; Ale $est !n! sta.iane+ (i3le sta.iane na n!.! tak d#u3!+ $ak za(/!.ana $est $e3! !dsta.a+ kt,r s klasy+ t! zna(zy+ $ak d#u3! istnie$ . r!duk($i i (a#y* s !#e(zeJst.ie st!sunki klas!.e; ?ak d#u3!+ $ak d#u3! istnie$e ta !dsta.a+ dyktatura r!letariatu $est niezb-dna+ aby r!z.i$aB re.!lu(y$ne tenden($e i !k!ny.aB tenden($e k!ntrre.!lu(y$ne+ kt,ry(/ s rze(zna $edn!CB rze(i3a sina !kres ! zd!by(iu .#adzy; :!.!dzi t! na*+ e r!ble* .#adzy nie *!e byB abs!lutnie s r!.adz!ny d! k.estii taktyki; '!r*y+ . $aki(/ !(ztk!.! !dby.a si- rze$-(ie .#adzy Lzbr!$ne !.stanie+ d#u3!tr.a#a .!$na lud!.a+ !k!$!.e z.y(i-st.! !lity(zne+ inne+ $esz(ze byB *!e nieznaneM+ C(iCle .i si- z sytua($ i nar!d!.y*i !dr-bn!C(ia*i; Fa.et . .arunka(/ r!sy$ski(/+ *i-dzy k.ietnie* a aDdziernikie* 1415 r;+ 7enin+ $ak .iad!*!+ rzu(a$( ! raz ier.szy /as#!= Ia#a .#adza . r-(e RadS"+ .ierzy# rzez *!*ent+ e !.sta#y !k!li(zn!C(i !z.ala$(e na $akieC !k!$!.e Lale nie arla*entarne"M z.y(i-st.!; W ist!(ie+ nie *a adne3! /ist!ry(zne3! rzyk#adu re.!lu($i+ kt,r *!na zreduk!.aB d! &edne& z .y*ieni!ny(/ @!r*+ kt,ra nie rzedsta.ia !ry3inalne$ k!*bina($i .ielu @!r*; Ale+ . adny* .y adku+ !.a r,n!r!dn!CB nie !kreCla sa*e$ ist!ty r!ble*u .#adzy aJst.!.e$ . !3,ln!C(i+ le(z ra(ze$ !brazu$e tylk! $eden as ekt+ kt,ry nie *!e byB uznany za (a#y r!ble*; <o&1 ie dyktatury proletariatu zasadni zo nie ma ni !sp,lne8o z !arunkami i $ormami/ ! &aki ' odby!a si1 4prze&1 ie !adzy5* Aie da&e si1 ono natomiast oddzieli= od k!estii spra!o!ania !adzy + kt,ra t! k.estia rakty(znie d!*inu$e nad (a#y* r!(ese* re.!lu($i; HeCli tak $est+ t! dlate3!+ e . !statnie$ instan($i .#adza aJst.!.a nie $est .#adz $akie$C $edn!stki+ 3ru y $edn!stek+ sz(ze3,lne$ .arst.y s !#e(zne$ L$ak biur!kra($a" (zy te(/n!kra($a"M lub $akie3!C z.yk#e3!+ .i-ksze3! (zy *nie$sze3!+ !d#a*u klas!.e3!; B-d( r!dukte* .alki klas!.e$ .#adza aJst.!.a $est za.sze !adz0 pe!ne& klasy+ *!e byB narz-dzie* $edynie dane$ klasy anu$(e$= ty*+ (! <arks i 7enin nazy.a$ dyktatur0 klasy anu$(e$; Kautsky+ (/(( .ykazaB+ e ter*in dyktatura klasy" nie *!e byB r!zu*iany .e .#aC(i.y* sensie"+ d#u3! d!.!dzi#+ e klasa $ak! taka nie *!e rz0dzi=; Hedynie $edn!stki+ artie *!3 rzdziB;;; W rezulta(ie= kada dyktatura z de@ini($i" $est dzie#e* *nie$sz!C(i+ idea dyktatury .i-ksz!C(i $est ter*in!l!3i(znie s rze(zna; 7enin+ !drzu(a$( *ieszanie rzdu+ kt,ry $est tylk! $edny* z instru*ent,.+ z .#adz aJst.!.+ d!.!dzi# !d 140K r; L:! bied!ty .ie$skie$"M+ e . (arskie$ aut!kra($i nie (ar+ nie .sze(/.#adni" urz-dni(y s ra.!.ali .#adz-+ ale s ra.!.a#a $ klasa !ielki ' !a+ i ieli ziemski '; Fie *a .#adzy !s!biste$"= ani .#adzy Eis(arda+ ani I/ira(a+ ani te d.udziestu i-(iu rezes,.1 dyrekt!r,. 3eneralny(/ na$.i-kszy(/ ka italisty(zny(/ *!n! !liS :late3!+ e !.a .#adza !s!bista" $est tylk! !lity(zny* .yraze* .#adzy klasy buruaz$i+ t! zna(zy $e$ dyktatury; :la(ze3! <arks i 7enin !kreClili t! *iane* dyktatury"G 7enin !kreCla $ . s !s,b tak .yraDny+ e $u bardzie$ nie *!na+ $edny* nieustannie !.tarzany* zdanie*+ kt,re3! ter*iny .ystar(zy d!brze .y$aCniB= :yktatura t! !adza opiera&0 a si1 bezpo+rednio na przemo y/ nie z!i0zana -adnymi usta!ami; Re.!lu(y$na dyktatura r!letariatu t! .#adza zd!byta rze*!( i ! arta na rze*!(y r!letariatu .z3l-de* buruaz$i+ .#adza nie z.izana adny*i usta.a*i L;;;M r!sta ra.da+ ra.da $asna $ak b!y dzieJ dla kade3! C.iad!*e3! r!b!tnika L;;;M !(zy.ista dla kade3! rzedsta.i(iela *as .yzyski.any(/ .al(z(y(/ ! s.!$e .yz.!lenie+ bezs !rna dla kade3! *arksisty;;;" L%%W&&&+ 2K5 !dkr; ;B;M; Edzie indzie$ 7enin uy.a .yraenia bardz! zr!zu*ia#e3! L(ytu$- z a*i-(iM= :yktatura $est .#adz absolutn0 st!$( !nad kady* ra.e*+ buruaz$ zy te- r!letariate*"; W#adzy aJst.!.e$ nie dzieli si- z niki*;

15 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

<arksiz* a ra.ni(za ide!l!3ia buruazy$na )ra.da $asna $ak b!y dzieJ dla kade3! C.iad!*e3! r!b!tnika"+ *,.i 7enin; O(zy.iC(ie+ 3dy teza ta .yraa $edynie k!nie(zn!CB k!nsek.entne3! r!z.!$u . r!z !zna.aniu .alki klas!.e$ !raz t!+ e !.e r!z !zna.anie d!k!nu$e si- . (!dzienny* d!C.iad(zeniu .yzyski.any(/ *as ra(u$(y(/+ . .al(e z .yzyskie*; Fie zna(zy t! $ednak+ e ,. k!nsek.entny r!z.,$ nie *a d! !k!nania adne$ rzeszk!dy; )rze(i.nie+ stale natra@ia !n na . #y. pra!ni ze& bur-uazy&ne& ideolo8ii pa:st!a+ kt,ra $est k!nsubstan($!nalna z $e3! @unk($!n!.anie*+ i kt,r buruaz$a+ . s.!i* y.!tny* interesie+ !dtrzy*u$e; )ra.ni(za buruazy$na ide!l!3ia *a nieunikni!ny . #y. .#aCnie na ludzi ra(y; Fie s !ni u!d !rnieni" na $e$ r!z !.sze(/nianie rzez .szystkie raktyki a arat,. ide!l!3i(zny(/ buruazy$ne3! aJst.a+ !d szk!#y !dsta.!.e$ . dzie(iJst.ie a ! dzia#anie instytu($i !lity(zny(/+ . y(iu kt,ry(/ u(zestni(zy*y $ak! !by.atele; R!z.i$aB badania nad aJst.e* rzy$*u$( unkt .idzenia r!letaria(kie$ .alki klas!.e$ zna(zy zaraze* krytyk!.aB+ nieustannie ukazu$(y si-+ $e3! ra.ni(zy buruazy$ny !braz; Ia#a k.estia de*!kra($i" i dyktatury" zak!rzeni!na $est 3#-b!k! . ide!l!3ii ra.ni(ze$+ kt,re$ !.r,t d! ru(/u r!b!tni(ze3! d!k!nu$e si- . ! !rtunisty(zne$ @!r*ie= uderza$( rze(z $est .idzieB d! $akie3! st! nia+ . ty* (zy inny* !kresie+ ter*iny+ . $aki(/ d!k!nu$e si- t!+ s tr.a#e; Fie zr!zu*ie site3!+ $eCli nie u.z3l-dni*y $e3! u.arunk!.aJ+ re r!duk($i ra.ni(ze$ ide!l!3ii rzez a araty buruazy$ne3! aJst.a; )ra.ni(za ide!l!3ia !dsy#a d! ra.aO ale (/!(ia $est !na k!nie(zna . $e3! @unk($!n!.aniu+ t! nie $est $ednak sa*y* ra.e*; )ra.! $est tylk! syste*e* re3u#+ t! zna(zy+ *aterialny(/ rzy*us,.+ kt,ry* $edn!stki !dle3a$; &de!l!3ia ra.ni(za inter retu$e i us ra.iedli.ia ten rzy*us rzedsta.ia$( 3! $ak!+ . isan . ludzk ist!t- i . !trzeby s !#e(zeJst.a $ak! (a#!C(i+ naturaln k!nie(zn!CB; )ra.! i3n!ru$e" klasy . rakty(e+ t! zna(zy+ k!dy@iku$( i nakazu$( rzestrze3anie+ adres!.any(/ tylk! d! .!lny(/" i r,.ny(/" &ednostek+ re3u#+ utr.ala klaso!e st!sunki; )ra.ni(za ide!l!3ia d!.!dzi"+ e !rzdek s !#e(zny nie ! iera si- na klasa(/+ ale .#aCnie na $edn!stka(/+ d! kt,ry(/ adres!.ane $est ra.!; <a !na s.!$ kul*ina($- . ra.ni(zy* !brazie aJst.a; )ra.ni(za ide!l!3ia stara si- Lz !.!dzenie*M ! t!+ aby .ierz!n!+ e aJst.! sa*! . s!bie istnie$e !nad klasa*i i *a d! (zynienia tylk! z $edn!stka*i; ?!+ e . ist!(ie $edn!stki s r,.ne"+ nie kr- u$e $e$ .i-( . aden s !s,b+ !nie.a+ dlate3!+ e s !ne r,.ne" .!be( ra.a+ t! s 3!dne te3! *iana+ aJst.! b-dzie *usia#! ! r!stu rzez.y(i-yB te nier,.n!C(i;;; :late3! .#adza aJst.!.a nie *!e !zna(zaB .y#(zne3! an!.ania $edne$ klasy+ !nie.a+ . rze(zy.ist!C(i+ t! .yraenie $est pra!ni zym nonsensem; <,.i( bardzie$ re(yzy$nie+ idei an!.ania $edne$ klasy rze(i.sta.ia si- . ra.ni(ze$ ide!l!3ii rzedsta.ienie aJst.a $ak! s@ery+ !r3aniza($i interes,. publi zny ' i .#adzy publi zne&+ b-d(e$ . ! !zy($i d! pry!atny ' interes,. $edn!stek lub 3ru $edn!stek+ d! i(/ pry!atne& .#adzy; W#aCnie u(/.y(enie te3! zasadni(ze3! as ektu ra.ni(ze$ ide!l!3ii buruazy$ne$ *a ka italne zna(zenie+ $eCli+ (/(( nie (/((+ nie (/(e si- byB .(i3ni-ty* . $e$ nieub#a3an l!3ik-"; )!.iedzia#e* $u+ e ra.! t! nie t! sa*! (! ra.ni(za ide!l!3ia+ (/!(ia rzyle3a d! nie$ $ak sk,raO !t! naty(/*iast!.a .ery@ika($a= !dr,nienie te3!+ (! ubli(zne" !d te3!+ (! ry.atne" $est bardz! realny*+ !dsta.!.y* dla (a#e3! ra.a !dniesienie*+ kt,re3! *aterialny(/ skutk,. nie da siuniknB tak d#u3!+ $ak d#u3! b-dzie ra.!; Ale !3ld+ e aJst.! Li .#adza aJst.!.aM !.inn! byB !kreClane za pomo 0 takie3! !dr,nienia $ak! s@ery lub sekt!r ubli(zny"+ !r3an s#uby ubli(zne$"+ bez ie(zeJst.a i !rzdku ubli(zne3!"+ ad*inistra($i ubli(zne$"+ r!kuratury L*inisterU ubli("M $est .s ania# *isty@ika($ ide!l!3i(zn; )ra.ni(ze !dr,nienie te3!+ (! ubli(zne" !d te3!+ (! ry.atne" $est +rodkiem+ za !*!( kt,re3! aJst.! *!e !d !rzdk!.aB $edn!stki interes!* klasy+ kt,r re rezentu$e+ !z!sta.ia$( i* . buruazy$ne$ e !(e e#n ry.atn" .!ln!CB s rzeday i zaku u+ e#n .!ln!CB ini($aty.y";;; (zyli+ e#n .!ln!CB s rzeday s.!$e$ si#y r!b!(ze$ na rynku; ?akie !dr,nienie nie $est /ist!ry(zn rzy(zyn istnienia aJst.a; W rze(i.ny* razie+ naley uznaB+ e aJst.!+ ten .sze(/*!(ny b,3 naszy(/ r!b!sz(z,. i @il!z!@,.+ $est sa*! dla siebie rzy(zyn i (ele*; Odna$du$e*y t! k!#! . s !s!bie+ . $aki ra.ni(za ide!l!3ia buruazy$na .yraa ! !zy($*i-dzy dyktatur" i de*!kra($"= $ak! !.sze(/n i abs!lutn ! !zy($- *i-dzy d.!*a ty a*i
12 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

instytu($i+ !r3aniza($i aJst.a+ . sz(ze3,ln!C(i *i-dzy d.!*a ty a*i rz0d,!; Z te3! unktu .idzenia aJst.! nie mo-e byB dyktatur+ !nie.a $est aJst.e* ra.!rzdny*+ . kt,ry* Dr,d#e* .#adzy $est na$.ysza .#adza ludu+ . kt,ry* rzd .yraa .!l- .i-ksz!C(i ludu" it ; )ra.ni(za ide!l!3ia buruazy$na .y(zynia . ty* *ie$s(u nadz.y(za$n sztu(zk-= bez rzer.y t#u*a(zy+ rzek!nu$e siebie a z.#asz(za *asy L(zy .ynika$(e z i(/ .alki d!C.iad(zenie nie !u(za i(/ ! (zy*C rze(i.ny*GM+ e Dr,d#e* ra.a $est sa*! ra.!+ alb!+ (! na $edn! .y(/!dzi+ e ! !zy($a *i-dzy de*!kra($ L. !3,leM i dyktatur L. !3,leM $est ! !zy($ abs!lutn; ?ak .#aCnie $est+ *,.i+ !nie.a de*!kra($a !zna(za a@ir*a($- ra.a+ ra.ne$ le3aln!C(i La de*!kra($a a d! k!J(a" $est !t.ierdzanie* i !szan!.anie* ra.a a d! k!J(aM+ 3dy ty*(zase* dyktatura by#aby za rze(zenie* .#aCnie te3! ra.a; Kr,tk! *,.i(+ z ze8o !ynika pra!oB z demokra &i* 7 sk0d bierze si1 demokra &aB z pra!a ; :! !$-(ia aJst.a $ak! s@ery i s#uby ubli(zne$" rzy(/!dzi na* !be(nie d!rzu(iB+ za*yka$( t- k.esti-+ !$-(ie .!li ludu" Li na$.ysze$ .#adzy ludu"M= !3ld+ e lud" $est $akC st!$( !nad !dzia#a*i zuni$iko!an0 ao+ i0 Lzbi!r!.!C(i+ nar!de* itd;M+ kt,ra sku ia .!l-" $edn!stek i nada$e $e$+ . le3alny* rzdzie .i-ksz!C(i+ @!r*- $akie$C $edyne$ .!li"; Faley .i-( d!k!naB .yb!ru= alb! syste* rzedsta.i(ielski+ z3!dny z ra.ni(z ide!l!3i buruazy$n+ kt,ra .yklu(za r!z atry.anie aJst.a . kate3!ria(/ .alki klas+ ale kt,ra .yklu(za $+ aby r!.adziB .alk- klas z unktu .idzenia buruaz$i+ kt,re$ !be(ne aJst.! $est instru*ente*O alb! te+ r!letaria(ki unkt .idzenia+ kt,ry u$a.nia (a# *isty@ika($- (/(( .al(zyB z klas!.y* an!.anie* buruaz$i; K!* r!*is *i-dzy ty*i d.!*a !sta.a*i $est nie*!li.y= . ra*a(/ ra.ni(ze$ buruazy$ne$ ide!l!3ii aJst.a nie *a *ie$s(a" na .alk- klas; <,.i# ! ty* 7enin rzy !kaz$i krytyki KautskyNe3!= Kautsky r!zu*ie . s !s,b nast- u$(y= XWyzyski.a(ze stan!.ili za.sze tylk! nie.ielk *nie$sz!CB ludn!C(iY Lstr; 10 ksiki KautskyNe3!M; ?! ra.da bezs !rna; Hak naley r!zu*!.aB bi!r( t- ra.d- za unkt .y$C(iaG <!na r!zu*!.aB . s !s,b *arksist!.ski+ s!($alisty(znyO .,.(zas naley .ziB za !dsta.- st!sunek .yzyski.a(zy d! .yzyski.any(/; <!na r!zu*!.aB . s !s,b liberalny+ buruazy$n!1de*!kraty(znyO .,.(zas naley .ziB za !dsta.- st!sunek .i-ksz!C(i d! *nie$sz!C(i; HeCli r!zu*!.aB . s !s,b *arksist!.ski+ t! trzeba !.iedzieB= .yzyski.a(ze nieu(/r!nnie (zyni z aJst.a La *!.a tu ! de*!kra($i+ (zyli ! $edne$ z @!r* aJst.aM narz-dzie an!.ania s.e$ klasy+ .yzyski.a(zy+ nad .yzyski.any*i; :late3! r,.nie aJst.! de*!kraty(zne+ d! ,ki istnie$ .yzyski.a(ze anu$(y nad .i-ksz!C(i .yzyski.any(/+ nieu(/r!nnie b-dzie de*!kra($ dla .yzyski.a(zy; )aJst.! .yzyski.any(/ *usi si- 3runt!.nie r,niB !d takie3! aJst.a+ *usi byB de*!kra($ dla .yzyski.any(/ i d#a.ienie* .yzyski.a(zy+ a d#a.ienie klasy !zna(za dla te$ klasy nier,.n!CB+ !z!sta.ienie $e$ !za na.iase* Xde*!kra($iY; Heeli r!zu*!.aB . s !s,b liberalny+ t! trzeba b-dzie !.iedzieB= .i-ksz!CB de(ydu$e+ *nie$sz!CB s#u(/a; Fie !s#uszni s karani; Ot! .szystk!" L%%W&&&+ ss; 2Q112Q2M; :la .y !sa!ne$ . klas!.y unkt .idzenia+ kt,ry $est dia*etralnie s rze(zny z unkte* .idzenia ra.ni(ze$ ide!l!3ii buruazy$ne$+ *arksist!.skie$ te!rii aJst.a ka-da demokra &a &est klaso!0 dyktatur0; :e*!kra($a buruazy$na $est dyktatur klas!.+ dyktatur *nie$sz!C(i .yzyski.a(zy+ zaC de*!kra($a r!letaria(ka $est r,.nie dyktatur klas!.+ dyktatur !lbrzy*ie$ .i-ksz!C(i *as ra(u$(y(/ i .yzyski.any(/; O iera$( si- na tezie ! istnieniu bez !Crednie3! z.izku aJst.a z .alk klas !trzy*a*y $edyn niB rze.!dni *aterialisty(zny(/ badaJ nad aJst.e*; )!.r,B*y zate* d! za(yt!.ane3! .ye$ s@!r*u#!.ania 7enina= St!$(a !nad ra.e* .#adza abs!lutna"; Izy !zna(za t!+ e .#adza aJst.!.a+ . ty* take dyktatura r!letariatu+ !nie.a dyktatura r!letariatu tak $ak dyktatura buruaz$i za!sze $est $esz(ze .#adz aJst.!.+ *!e istnieB bez re3u#+ bez z!r3aniz!.ane3! ra.aG Abs!lutnie nie; )rze(i.nie+ !zna(za t!+ e kade aJst.! narzu(a s.e*u s !#e(zeJst.u s.!$ .#adz- za !*!( ra.a ale+ z te3! .#aCnie !.!du+ ra.! ni3dy nie *!e byB !dsta. te$ .#adzy; ? rze(zy.ist !dsta. *!e byB tylk! st!sunek si# *i-dzy klasa*i; <!e ni byB tylk! stosunek si 'istory zny '+ kt,ry d!ty(zy (a#!C(i s@er dzia#ania i inter.en($i aJst.a+ t! zna(zy+ (a#!C(i y(ia s !#e(zne3!+ !nie.a nie *a takie$ s@ery y(ia s !#e(zne3! Lz.#asz(za s@ery !kreClany(/ rzez ra.! ry.atny(/" interes,.M+ kt,ra !*i$a aJst.!O !nie.a z de@ini($i s@era dzia#ania aJst.a $est uni.ersalna;

14 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

<usi*y zate* !drzu(iB e.ien !bie3!.y zarzut"+ kt,ry !(zy.iC(ie za.sze $est tenden(y$ny+ kt,ry .y.!#u$e za*ieszanie+ !nie.a . r!.adza !n!.nie unkt .idzenia ra.ni(ze$ ide!l!3ii; W C.ietle te3! zarzutu lenino!skie okre+lenie pa:st!a byoby okre+leniem 4zbyt !0skim5= !3rani(za#!by .#adz- aJst.!. d! re res$i+ brutalne3! 3.a#(enia ra.a; )!*i$a$( t!+ e ten zarzut abs!lutnie . ni(zy* nie $est n!.y+ $ak nas si- za e.nia+ aby nadaB te!rety(zne$ re.iz$i !z!ry !st- u i .ykra(zania" !za leniniz*+ t! $est !n sz(ze3,lnie absurdalny z *arksist!.skie3!+ ! r!stu *aterialisty(zne3! unktu .idzenia; W ist!(ie+ . !kreCleniu 7enina nie (/!dzi ! re res$-+ re resy$n rze*!( tak+ $ak st!su$e a arat aJst.!.y+ ! kt,ry* b-d- $esz(ze *,.i#+ i $e3! .ys e($aliz!.ane !r3ana takie+ $ak !li($a+ .!$sk!+ trybuna#y it ; Fie (/!dzi ! t!+ aby !.iedzieB+ e aJst.! dzia#a tylko rzy !*!(y si#y+ ale ! t!+ e pa:st!o opiera si1 na stosunku si mi1dzy klasami + a nie na ubli(zny* interesie i !.sze(/ne$ .!li; ?en st!sunek . ty* sensie $est ! r!stu rze*!("+ e nie $est !n rze(zy.iC(ie !3rani(z!ny rzez adne ra.!+ !nie.a .y#(znie . ! ar(iu ! ten st!sunek si# s !#e(zny(/+ . t!ku $e3! r!z.!$u+ ra.! i usta.!da.st.!+ le3aln!CB+ *!3 byB . r!.adz!ne+ a b-d( dalek! !d uznania te3! za rzy(zyn- !.e3! st!sunku rze*!(y+ sank($!nu$(e3! tylk!; )!.ie*+ e ten !bie3!.y zarzut $est sz(ze3,lnie absurdalny+ !nie.a t!+ (! /ist!ry(znie (/arakteryzu$e re res$-+ na rzyk#ad re res$- !li(y$n+ t! .#aCnie @akt+ e nie &est ona stoso!ana !nad ra.e*"; )rze(i.nie+ . !lbrzy*ie$ .i-ksz!C(i .y adk,.+ $est !na rze.idy.ana i !r3aniz!.ana rzez ra.! L ra.!+ kt,re . razie !trzeby $est . ty* (elu t.!rz!ne rzy !*!(y aJst.!.e3! a aratu le3isla(y$ne3! i sd!.ni(ze3! rzez klas- anu$(M; W ty* *ie$s(u naley rzy !*nieB+ e za*ykanie @abryk rzezna(z!ny(/ d! sd!.e$ lik.ida($i" alb! rzeniesi!ny(/ 3dzie indzie$"+ z.alnianie r!b!tnik,.+ zatrzy*y.anie nie.y #a(alny(/ d#unik,. i a#!.anie u(zestnik,. zakazany(/" *ani@esta($i lud!.y(/ s+ ! r,(z bardz! rzadki(/ rzy adk,.+ raktyka*i (a#k!.i(ie le3alny*i+ 3dy ty*(zase* sta.ianie ikiet stra$k!.y(/ stara$(y(/ si- ! nied! usz(zenie d! @abryki niestra$ku$(y(/ r!b!tnik,. lub #a*istra$k,.+ $e$ !ku a($a+ !r3aniz!.anie ! !ru rzed .yklu(zenia*i z T;7;<;+ niebez ie(zne dla .#adzy !lity(zne *ani@esta($e s+ $ak si- t! *,.i+ -ta*i na .!ln!CB ra(y"+ za*a(/a*i na ra.! .#asn!C(i"+ za3r!enia*i dla !rzdku ubli(zne3!" i s (a#k!.i(ie niele3alne; Wystar(zy nie(! zastan!.iB si- nad zna(zenie* ty(/ !d*ienny(/ rzyk#ad,.+ aby zr!zu*ieB @!r*u#7enina= :yktatura klas!.a $est .#adz st!$( !nad usta.a*i"; Fie !zna(za !na lek(e.aenia usta. i ut!sa*iania aJst.a z $e3! Cr!dka*i re resy$ny*iO ale r!z !znanie ra.dzi.e3! *aterialne3! st!sunku *i-dzy .#adz aJst.!.+ ra.e* i re res$; Od razu zau.aa si- absurdaln!CB . !st- !.aniu buruaz$i+ z.#asz(za dzisie$sze$ buruaz$i i* erialisty(zne$+ kt,ra+ b-d( klas rzy art d! *uru rzez /ist!ri-+ rzez kryzys s.!$e3! syste*u+ 3.a#(i s.!$e .#asne ra.!"S <!e d!$CB+ z e.n!C(i d!$dzie d! te3!+ e ludzie ra(y+ kr!k ! kr!ku+ br!ni( si- rzed .yzyskie*+ st!su$( . te$ .al(e+ rze(i. takie*u (zy inne*u atr!n!.i+ takie$ (zy inne$ de(yz$i ad*inistra(y$ne$+ .szystkie Cr!dki+ $akie *a$ d! s.!$e$ dys !zy($i+ .#(za$( tu r,.nie Cr!dki ra.ne+ b-d .yk!rzysty.aB luki" . istnie$(y* ra.!da.st.ie+ s rze(zn!C(i+ kt,re !$a.i#yby si- *i*! niestrudz!ne$ akty.n!C(i ra.nik,.+ a na.et @a.!ryzu$(e i(/ zarzdzenia+ kt,re+ . rezulta(ie i(/ .#asne$ .alki+ uda#!by si- . r!.adziB; Vaden z.izk!.ie( alb! k!*unista nie i3n!ru$e nadz.y(za$ny(/ trudn!C(i+ na $akie na !tyka takie !st- !.anie+ 3rani(+ kt,ry(/ ni3dy nie uda sirzekr!(zyB+ z.#asz(za @aktu+ e nie *!na !si3nB (elu nie zna$du$( ! ar(ia . uk#adzie si#+ . res$i *as; A z.#asz(za+ e ta nieustannie r!z !(zynana .alka d!k#adnie uC.iada*ia ludzi ra(y ! ty*+ e klasa anu$(a+ dlate8o/ -e ma !adz1 pa:st!o!0+ $est ane* . te$ 3rze= z unktu .idzenia klasy anu$(e$+ $eCli nie *yli*y $e$ z *!raln C.iad!*!C(i $e$ ra.nik,. i dr!bn!*iesz(zaJski(/ ide!l!3,.+ ra.! nie $est nienaruszalny* abs!lute*= rzestrze3aB ra.a i kazaB inny* rzestrze3aB+ t! (zasa*i byB *!e *!li.!CB naruszania 3!+ t! za.sze $e3! rzekszta#(anie i rzyst!s!.y.anie d! k!nie(zn!C(i .ynika$(y(/ z ka italisty(zne$ .alki klas i aku*ula($i ka ita#u; A $eCli *!na t! u(zyniB . ra*a(/ k!nstytu(y$ne$ $ormy L arla*entarny(/+ sd!.y(/+ ad*inistra(y$ny(/ instytu($i ubli(zny(/M s ra.!.ania rzez klas- anu$( .#adzy+ n! (,+ buruaz$a nie bardz! nada$e si- d! $akie$C !lity(zne$ re.!lu($i"= /ist!ria nasze3! kra$u+ !d 12K0 d! 14Q2 r;+ da$e na t! d!CB rzyk#ad,.;

20 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

Vaden uk#ad si# *i-dzy klasa*i nie *!e byB za(/!.any bez zinstytu($!naliz!.ane$ rze*!(y; Ale te aden uk#ad si# nie *!e byB za(/!.any tylko dzi-ki re res$i i *ieB . nie$ !dsta.-+ identy@ik!.aB si- z ni; Hest t! (a#k!.i(ie idealisty(zne s !$rzenie; Tist!ry(zny uk#ad si# *i-dzy klasa*i *!e *ieB ! ar(ie tylk! . ao+ i @!r* .alki klas; W sz(ze3,ln!C(i+ *a !n ! ar(ie . uk#adzie si# ekonomi zny '+ 3dzie buruaz$a k!rzysta z *!n! !lu na Cr!dki r!duk($i+ a zate*+ z k!ntr!li i sta#e$ res$i na .arunki y(ia i ra(y *as; <a ! ar(ie . uk#adzie si# ideolo8i zny '+ 3dzie buruaz$a k!rzysta z ra.ni(ze$ ide!l!3ii L. ty* i z te3!+ (! !dtrzy*u$e buruazy$ne ra.!+ (! 7enin nazy.a k!nstytu(y$ny*i iluz$a*i"+ zab!b!nn reli3i aJst.!."M+ z (a#e$ buruazy$ne$ ide!l!3ii z*aterializ!.ane$ . (!dzienne$ rakty(e ide!l!3i(zny(/ a arat,. aJst.a+ kt,re s.!i* zasi-3ie* !be$*u$ .yzyski.ane *asy ra(u$(e; OkreClenie 7enina nie *!3#!by byB zate* !kreClenie* zbyt .ski*" . ty* zna(zeniu+ e *ia#!by u.z3l-dniaB tylk! $eden as ekt .#adzy aJst.!.e$ Las ekt re resy$nyM; He$ (ele* $est .#aCnie !kazanie+ e !szystkie as ekty .#adzy aJst.!.e$ Lre resy$ne i niere resy$ne+ nie da$(e si- . ist!(ie !ddzieliB !d siebieM s deter*in!.ane rzez uk#ad an!.ania klas!.e3! i rzy(zynia$ si- d! re r!duk($i $e3! !lity(zny(/ u.arunk!.aJ; W ty* zna(zeniu .szystkie @unk($e aJst.a s na .skr!C !lity(zne= !(zy.iC(ie .#(za$( tu r,.nie @unk($e ek!n!*i(zne" i ide!l!3i(zne"; Ale !kreClenie 7enina $est na tyle d!CB .skie"+ e .yklu(za+ aby . s !#e(zeJst.ie klas!.y* $akiC $e3! as ekt+ nie(/ t! b-dzie aJst.! i .#adza !lity(zna+ *,3# byB u*ie$s(!.i!ny !za anta3!niz*e* klas!.y*; W rze(zy.ist!C(i+ !dr,nianie .skie3!" i szer!kie3!" !kreClenia aJst.a+ t! . /ist!rii ru(/u r!b!tni(ze3! !kres *ini!ny; )!.!#y.ali si- $u na nie+ .al(z( z *arksist!.ski*i teza*i ! aJst.ie i dyktaturze r!letariatu+ te!rety(y s!($alde*!kra($i= )aJst.! u <arksa i >n3elsa t! nie $est aJst.! . szer!ki* zna(zeniu te3! s#!.a+ nie aJst.!+ b-d(e !r3ane* zarzdzania+ re rezentante* !3,lny(/ interes,. s !#e(zeJst.a; ?! aJst.!1.#adza+ aJst.!1!r3an aut!rytetu+ aJst.!1narz-dzie an!.ania $edne$ klasy nad dru3"+ *,.i# $u+ (yt!.any rzez 7enina L%%W&&&+ ss; K251K22M+ bel3i$ski s!($alista WanderRelde; Z te$ ers ekty.y+ st.ierdz!na rzez <arksa k!nie(zn!CB !balenia .#adzy aJst.!.e$ buruaz$i rzez znisz zenie a aratu buruazy$ne3! aJst.a+ !dn!si si- $edynie d! aJst.a . .ski* zna(zeniu";;; HeCli (/!dzi ! aJst.! . szer!ki* zna(zeniu"+ !r3an zarzdzania i s#uby ubli(zne$+ t! nie (/!dzi ! t!+ aby $e nisz(zyB+ ale ! t!+ aby $e r!z.i$aB= (/!dzi ! rze$C(ie !d aJst.a . .ski* zna(zeniu d! aJst.a . szer!ki* zna(zeniu"+ ! !ddzielenie aJst.a+ !r3anu aut!rytetu+ d! aJst.a+ !r3anu zarzdzania+ (zyli+ uy.a$( .yraenia saint1si*!nist,.+ !d rzdzenia ludD*i d! zarzdzania rze(za*i" L%%W&&&+ s; K24M; WyraDny $est tu z.izek z /u*anisty(zny* te(/n!kratyz*e* Saint1Si*!na; ?ak .#aCnie !be(nie *usz !st- !.aB (i z naszy(/ t!.arzyszy+ kt,rzy+ ! (zasie+ !C iesznie+ szuka$ te!rety(zny(/" !dsta. !drzu(enia !$-(ia dyktatury r!letariatu; Ot! ty !.y rzyk#ad; 'ranZ!is Tin(ker+ naty(/*iast ! zak!J(zeniu %%&& Z$azdu+ ubliku$e trzy artyku#y i isze= Ia#e$ /ist!rii *arksist!.sk!1lenin!.skie3! ru(/u r!b!tni(ze3! t!.arzysz+ krzyu$( si-+ d.ie !(eny L si CM aJst.a L;;;M O(ena .ska"= aJst.! $est a arate* re resy$ny*+ $est a arate* st.!rz!ny* rzez klaskieru$( Lsi CM+ kt,ry !ddzieli# si- !d bazy Lst!sunki r!duk($iM s !#e(zne$ i z ze.ntrz !ddzia#y.u$e na ni L;;;M O(ena szer!ka"= istot0 pa:st!a &est or8anizo!anie $unk &ono!ania spoe ze:st!a klas!.e3!+ to zna zy+ re r!duk!.anie istnie$(y(/ st!sunk,. r!duk($i+ to zna zy+ re r!duk!.anie an!.ania klasy anu$(e$+ L;;;M *,.i( d!k#adnie+ .szystk! .skazu$e+ e dla !lity(zne$ kadry klasy anu$(e$ X !lityk!.aBY zna(zy tyle+ (! .ykra(zaB !za bez !Credni i k!nkuren(y$ny interes buruazy$ny(/ $edn!stek; ?! an!.anie+ ta /e3e*!nia+ urze(zy.istniana $est rzy !*!(y Cr!dk,. re resy$ny(/+ Cr!dk,. ide!l!3i(zny(/+ ale te i +rodk,! or8aniza y&ny '+ !nie.a C.iad(zy !na usu8i/ kt,re !zi1te osobno ma&0 po!sze 'n0 !arto+= u-ytko!0; ?en !statni as ekt nie by# .ystar(za$(! !dkreCl!ny rzez da.ny(/ i .s ,#(zesny(/ klasyk,. *arksiz*u5+ L;;;M t! e klasa anu$(a *usi rzedsta.iaB s.,$ interes $ak! interes !.sze(/ny+ L;;;M bud!.aB dr!3i+ szk!#y+ sz itale+ !d.!#y.aB si- d! sd!.e3! 7rbitra-u+ !3,lnie z k!rzyC(i dla klasy anu$(e$ Lsi CM ale te+ (/(( nie (/((+ zape!nia tym samym bezpie ze:st!o/ pe!ien porz0dek/ pe!ien spok,& itd;" L'; Tin(ker+ .= AouDelle Eriti.ue+ k.ie(ieJ 1456+ s; 2M L !dkreClenia *!$e ; B;M;
<!na tu zau.ayB+ z $ak ele3an($ aut!r .y*yCla (e(/y .skie$" k!n(e ($i klasyk,.+ (! u*!li.ia *u tryu*@alne . r!.adzenie .#asne$ !szerz!ne$" k!n(e ($i;
5

21 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

)r!.adzi t! d! nast- u$(e$ er#y aJst.!.e$ ide!l!3ii= 3ozbi= pa:st!o/ to zna zy roz!i&a= pa:st!o de*!kraty(zne !bar(z!ne . e#ni @unk($ s !#e(zn" L$ak .ye$+ s; 4M; W rze(zy sa*e$+ $eCli aJst.! . szer!ki* zna(zeniu" nie da$e si- s r!.adziB d! an!.ania klas!.e3!+ rzy$*u$e na sta#e taki kszta#t d! ier! ,Dnie$+ $est uy.ane i rzekszta#(ane+ t! zna(zy"+ s#uy d! re r!duk($i te3! an!.ania+ a ty* sa*y*+ r-dze$ (zy ,Dnie$+ .(/!dzi#!by . k!n@likt z !trzeba*i s !#e(zeJst.a"+ t! .,.(zas re.!lu(y$na .alka nie by#aby .alk rze(i. istnie$(e*u aJst.u+ ale b-dzie i $u zasadni(z! $est .alk o t! aJst.!+ ! r!z.,$ $e3! uni.ersalny(/ @unk($i+ ! .yr.anie 3! s !d nad*ierne3! an!.ania" klasy anu$(e$;;; Fi( . ty* dzi.ne3!+ e takie !kreClenie aJst.a rzy.ra(a ! r!stu trady(y$ny !braz aJst.a+ $aki rysu$e ra.ni(za ide!l!3ia buruazy$na; <arksist!.ska teza *,.i nat!*iast= dlate8o .#aCnie+ e s !#e(zne st!sunki r!duk($i s st!sunka*i .yzysku i anta3!niz*u+ !trzebny $est s e($alny !r3an+ aJst.!+ dzi-ki kt,re*u d!(/!dzi d! i(/ re r!duk($iO std .#aCnie dba#!CB ! ra(!.nik,.+ kt,ry ' kapita potrzebu&e i ! .arunki r!z.!$u si# .yt.,r(zy(/+ kt,ry ' kapita potrzebu&e .#(za$( tu bud!.- dr,3+ szk,# i sz itali *usi nieu 'ronnie przybra= $orm1 pa:st!a; A !t! d! (ze3! $esz(ze s#uy ta buruazy$na teza Lkt,re$ .art!C(i klasy(y *arksiz*u nie d!CB d!brze" *ieliby d!strze3aBM= aJst.! $est zym+ innym !d .alki klas+ ! (z-C(i L. zasadni(ze$ (z-C(iM !*i$a $+ o8rani za !le .alki klas!.e$ L !d !rzdk!.u$( $ .y*a3ani!* (a#e3!" s !#e(zeJst.aM; Z k!lei $est !n! (! na$.ye$ rzez ni !3rani(zane Lkr- !.ane i de@!r*!.aneM; W .arian(ie ! !rtunisty(zny*= anu$e tu !3ld ! d!*ina($i interes,. ry.atny(/" . aJst.ie+ ! $e3! !d.r!(ie" !d .#adzy ubli(zne$ z .y#(zn k!rzyC(i dla niekt,ry(/; Std /as#!= nie(/ aJst.! $ak na$szyb(ie$ !dna$dzie s.!$ .!ln!CB i rzyr!dz!n uni.ersaln!CBS )aJst.! b-dzie ty* bardzie$ .!lne"+ .y e#nia$( s.!$e uni.ersalne @unk($e Lde*!kraty(zneM+ 3dy b-dzie !.e 3rani(e r!zsadza#!;;; Wszystk! t! ! iera si- nade .szystk! .y#(znie na nast- u$(y* s!@iz*ie= sk!r! na bazie istnie$(y(/ st!sunk,. r!duk($i s !#e(zeJst.! nie *!e !be$CB si- bez aJst.a+ t! b-dzie tak na.et .,.(zas+ kiedy te st!sunki zniknS Buruazy$na ide!l!3ia .y(/!dzi z za#!enia+ e aJst.!+ $e$ aJst.!+ $est .ie(zneO ! (zy*+ bez zdzi.ienia+ d!(/!dzi d! te3! sa*e3! z !.r!te*; Faley . ty* *ie$s(u rzy !*nieB s#!.a <arksa+ z %ani$estu+ kt,re a $ortiori *a$ .art!CB . !dniesieniu d! aJst.a= )!d!bnie $ak lik.ida($a .#asn!C(i klas!.e$ $est dla b!ur3e!is $edn!zna(zna z lik.ida($ sa*e$ r!duk($i+ tak lik.ida($a .ykszta#(enia klas!.e3! $est dlaJ $edn!zna(zna z lik.ida($ .szelkie3! . !3,le .ykszta#(enia"; ?ak sa*!+ $ak zanik kade3! aJst.a by#by $edn!zna(zny ze znikni-(ie* (a#e3! s !#e(zeJst.aS <,.i( ina(ze$+ nie*!li.e $est rze(zy.iste !ddzielenie .alki klas !d klas!.e$ ist!ty aJst.a &ako takie8o Lstd k!nie(zn!CB dyktatury r!letariatuM; Sk!r! zak#ada si-+ e aJst.!+ s e#nia$( tak (zy inn r!l-+ *!e uniknB klas!.e$ deter*ina($i+ sk!r! zak#ada si-+ e *!e byB !n! z.yk#y* urz-de* ubli(zny*" i re rezent!.aB interesy (a#e3! s !#e(zeJst.a zanim b-dzie re rezent!.aB interesy klasy anu$(e$+ kt,ry(/ nie b-dzie rzedsta.iaB+ $ak! /ist!ry(zne interesy klasy anu$(e$+ t! nieu(/r!nnie r!.adzi d! rzyznania si-+ e .alka klas!.a *i-dzy .yzyski.a(za*i i .yzyski.any*i *a s.!$e 3rani(e+ e k!J(zy si- . e.ny* *!*en(ie; )r!.adzi t! d! rzyznania si-+ e .yzyski.a(ze i .yzyski.ani *a$ r,.nie" e.ne .s ,lne interesy /ist!ry(zne Lna rzyk#ad interesy nar!d!.e"M+ e i(/ .alka nie deter*inu$e (a#!C(i st!sunk,. s !#e(zny(/+ e $est . isana . $edn s@er- y(ia s !#e(zne3! alb!+ e ust- u$e *ie$s(a e.ny* .yszy* .y*!3!*; A . na$.anie$szy* unk(ie+ e !.e !3rani(zenie La .i-( !drzu(enieM klas!.e3! unktu .idzenia d!ty(zy .#aCnie obe ne8o roz!o&u pa:st!a+ kt,re+ atrz( /ist!ry(znie+ !brazu$e r!zszerzanie si-+ u*a(nianie i kon entra &1 !adzy klasy panu&0 e& . *iar- r!z.!$u i* erializ*u i u.y uklania si- $e3! s rze(zn!C(i; <,.i#e* $u ! klas!.y(/ interesa(/ buruaz$i $ak! (a#!C(i; W ist!(ie+ buruaz$a $ak! klasa *a tylk! $eden zasadni(zy .s ,lny interes; )!za ni* .szystk! $ dzieli; ?y* interese* $est utrzy*anie i r!zszerzenie .yzysku ra(y na$e*ne$; Zr!zu*ia#e $est .,.(zas t!+ (! .yraa teza <arksa i 7enina ! .#adzy aJst.!.e$= .#adza aJst.!.a *!e naleeB tylk! d! $edne$ klasy+ !nie.a rdzenie* .#adzy aJst.!.e$ $est sa* anta3!niz* klas!.y+ nie rze$ednany (/arakter te3! anta3!niz*u; Alb!+ *,.i( le ie$= re r!duk($a (a#!C(i .arunk,. te3! anta3!niz*u; Fie *a !Crednie3! !3ni.a" *i-dzy r!z.!$e*
22 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

.yzysku+ d! kt,re3! dy buruazy$na klasa+ !nie.a $e$ istnienie !d te3! zaley+ a .alk ! $e3! zniesienie+ kt,r r!.adzi r!letariat; Aie na mo-li!e8o po&ednania mi1dzy tymi korespondu&0 ymi ze sob0 d!iema 'istory znymi tenden &ami; <arks i 7enin !dkreCla$ t! nieustannie= !dsta. dr!bn!*iesz(zaJskie$ ide!l!3ii aJst.a+ take i .tedy+ kiedy rzenika !na d! s!($aliz*u i !r3aniza($i klasy r!b!tni(ze$+ $est idea+ e aJst.!+ na .#aC(i.y* *u !zi!*ie+ *ia#!by .yraaB !$ednanie . .al(e klas *i-dzy .yzyski.a(za*i i .yzyski.any*i; Ale .-z#!.y* unkte* nu*er 1 r!letaria(kie$ k!n(e ($i aJst.a+ kt,ry nie $est abs!lutnie d! zaak(e t!.ania rzez ide!l!3i- buruazy$n+ a z.#asz(za dr!bn!*iesz(zaJsk+ $est @akt+ e aJst.! $est rezultate* nie rze$ednane3!+ anta3!nisty(zne3! (/arakteru .alki klas i+ e . te$ .al(e $est instru*ente* klasy anu$(e$; W dzie$a(/ istnienie aJst.a .ie si- .y#(znie z /ist!ri .alki klas+ . ty* take+ a z.#asz(za .tedy+ 3dy (/!dzi ! realiz!.anie rzez s !#e(zeJst.! !3,lny(/ zasad"+ @unk($i ek!n!*i(zny(/ alb! kulturalny(/= !nie.a (/!dzi .#aCnie ! !d !rzdk!.anie ty(/ !3,lny(/ zadaJ interes!.i klasy anu$(e$ i u(zynienie take z ni(/ Cr!dk,. i(/ an!.ania; ?y* bardzie$ s !ne zadania*i .any*i+ ur!z*ai(!ny*i+ i* bardzie$ ut.ierdza si- ten instru*entalny (/arakter an!.ania klas!.e3! aJst.a; Izy r!letariat znikn#G )!.iedz*y ! ty(/ s ra.a(/ ina(ze$= $edyne !3rani(zenia"+ na $akie na !tyka .alka klas+ .ynika$ z sa*e$ te$ .alki klas+ z *aterialny(/ Cr!dk,.+ . $akie .y !saa !na .yzyski.any(/ dla !r3aniz!.ania i *!biliz!.ania i(/ si#; :!brze zreszt ! ty* .ie*y= kade z*nie$szenie .yzysku nie $est rezultate* !$ednania interes,. klas anta3!nisty(zny(/+ .ykra(zania !za i(/ k!n@likt; )rze(i.nie+ $est !n! rezultate* narzu(!ne3! rzez r!letariat . !t.arte$ .al(e uk#adu si#; Veby !3rani(zyB si- d! $edne3! rzyk#adu+ kt,ry niekiedy .y.!#y.a# dyskus$e . ru(/u r!b!tni(zy* i z*usza# k!*unist,. d! .z*!!ne$ u.a3i i s r!st!.aJ= t!+ e rzedsta.i(iele *as ra(u$(y(/ !ybierani s d! ubli(zny(/ !r3aniza($i L arla*entu+ rad *ie$ski(/M $est !znak i !t.ierdzenie* i(/ u*!(nienia si- . .al(e+ $est $edny* ze s !s!b,. na $e$ dalszy r!z.,$O nie zna(zy t!+ e *asy ra(u$(e ty* sa*y* !siada#yby 'o=by odrobin1 !adzy pa:st!o!e&+ $ak 3dyby .#adza aJst.!.a *!3#a byB dziel!na na r,ne+ l!kalne i !dr-bne+ .#adze"+ r!zdzielana *i-dzy klasy r! !r($!nalnie d! i(/ si#y !lity(zne$ i *!3#a rzestaB byB s ra.!.ania absolutnie rzez klas- anu$(; ?! .ynika$(e .#aCnie z .alki d!C.iad(zenie+ ! ile $est k!nsek.entnie r!z.i$anie+ nieu(/r!nnie r!.adzi d! uznania .#adzy aJst.!.e$ za instru*ent anu$(e$ klasy+ d! te3!+ (! <arks i 7enin nazy.a$ $e$ dyktatur klas!.2; HeCli .#adza aJst.!.a $est .#aCnie dyktatur $edne$ klasy+ . zna(zeniu+ na kt,re $u .skaza#e*+ t! *!e byB !na dyktatur klasy buruaz$i alb! r!letariatu+ kt,re+ . tenden($i+ s d.ie*a klasa*i n!.!ytne3! s !#e(zeJst.a+ d.ie*a klasa*i+ kt,re r!duku$e i re r!duku$e r!z.,$ ka italiz*u; )aJst.! klas!.e+ dyktatura buruaz$i+ dyktatura r!letariatu+ t! trzy !$-(ia rzedsta.ia$(e *!*enty te3! sa*e3! anta3!nisty(zne3! r!(esu; Zna$du$e t! k!le$ne !t.ierdzenie . t!ku !be(ne$ dyskus$i+ . kt,re$+ $ak z!ba(zy*y+ !drzu(enie dyktatury r!letariatu+ z3!dnie z l!3ik ide!l!3i(zne3! r!zu*!.ania+ z kt,ry* $est !n! z.izane+ r!.adzi naty(/*iast d! naruszenia+ !s#abienia+ a . k!J(u+ re.iz$i take idei dyktatury buruaz$i+ aJst.a $ak! instru*entu klas!.e3!; Hest t! ier.sza .ery@ika($a @aktu+ e !$-(ia dyktatury r!letariatu nie da si- !ddzieliB !d *arksist!.skie$ te!rii aJst.a i .alki klas!.e$= usuJ(ie $e+ a reszta sa*a si- za.aliS )r!letaria(ka re.!lu($a t! !balenie istnie$(e3! uk#adu si# s !#e(zny(/+ ustan!.ienie+ . t!ku .alki+ n!.e3!+ !d.r!tne3! !d ! rzednie3! uk#adu si#; )!3ld+ e t! !balenie *!3#!by byB (zy*C inny* !d dyktatury r!letariatu t! !.r,t *yCli+ e na rze(i. buruaz$i zna$du$e si- &aka+ inna !d r!letariatu anta3!nisty(zna sia /ist!ry(zna+ &aka+ samodzielna 4trze ia sia5 zdolna do z&edno zenia i po i08ni1 ia ludu pra u&0 e8o prze i! kapitao!i; ?a trze(ia si#a"+ ta (!raz bardzie$ nie ra.d! !d!bna b!ska nies !dzianka $est zba.i(ielk !d da.na !(zeki.an rzez dr!bn!*iesz(zaJsk ide!l!3i-+ kt,ra (/(e u(ie( !d klas!.e3! anta3!niz*u+ 3dzie (zu$e si- (!raz bardzie$ *iad!na+ i kt,ra sdzi+ e r!z !zna#a"+ k!le$n! . (/#! st.ie+ inteli3en($i+ te(/nika(/ i te(/n!krata(/+ n!. klas- r!b!tni(z"+ a na.et L.ariant 3!szyst!.ski+ anar(/isty(znyM !d1 r!letariat" itd; )r!.adzi t! d! !3ldu+ s rze(zne3!
2

K!*uniC(i .ystar(za$(! d!state(znie rzez.y(i-yli *it!l!3i- k!ntr1.#adzy"+ aby $e$ z k!lei nie .skrzeszaB;
2K Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

z (a#y* /ist!ry(zny* d!C.iad(zenie* ru(/u r!b!tni(ze3!+ e+ ! r,(z ide!l!3ii buruazy$ne$ i ide!l!3ii r!letaria(kie$+ $akaC inna" ide!l!3ia *!3#aby r!z.i$aB si- . s !#e(zeJst.ie i .ykra(zaB" !za i(/ k!n@likt; Ostate(znie+ r!.adzi#!by t! zn!.u d! !3ldu+ e ka italisty(zny .yzysk *!e zniknB ina(ze$+ ni rzez kierunk!.e zniesienie ra(y na$e*ne$+ a ty* sa*y*+ (a#e3! klas!.e3! !dzia#u . s !#e(zeJst.ie+ ale .,.(zas+ $ak .y$aCnia 7enin+ naley rzestaB !kreClaB si- $ak! *arksistaS Wie*+ e . ty* *ie$s(u zaraz *i si- !.ie= (zy rzedsta.ianie anta3!niz*u *i-dzy buruaz$ a r!letariate* $ak! anta3!niz*u absolutne8o+ kt,ry nie da$e si- !3rani(zyB i !za kt,ry nie *!na .y$CB Ltak d#u3!+ $ak istnie$e+ a .i-( r!z.i$a si-+ sa* ka italiz*M+ nie $est sa*y* za rze(zenie* /ist!rii+ nie $est rzedsta.ianie* $e$ $ak! /ist!rii niezmienne&G A $eCli @akty" !kazu$ na*+ e dzisie$sza buruaz$a nie $est da.n buruaz$+ e dzisie$sza klasa r!b!tni(za nie *a !bli(za i statusu s !#e(zne3! klasy r!b!tni(ze$+ ! kt,re$ *,.i# <arks Lalb! sdzi*y+ e tak ! nie$ *,.i#MG Izy rzy$dzie na*+ z sa*e$ *i#!C(i d! $e$ !3,lne$ idei+ u(/yliB si- !d uznania .ynika$(y(/ z ty(/ @akt,." k!nsek.en($iG Fiest!s!.n!CB te3! zarzutu+ kt,ra naty(/*iast 3! !bala+ *a s.!$e Dr,d#! . (a#k!.ity* nieuzna.aniu *arksist!.skie$ te!rii i $e$ dialekty(zne3! (/arakteru; ?e!ria <arksa nie !le3a na !kreClaniu $akie3!C (zyste3!" r!letariatu Lst!$(e3! na rze(i. $akie$C (zyste$" buruaz$iM= tak+ $ak nie *a (zyste3!" r!letariatu+ tak nie *a (zyste$" re.!lu($i i (zyste3!" k!*uniz*u; Fie !le3a !na r,.nie na rezent!.aniu !bdarz!ne3! (e(/a*i dane$ e !ki L%&% .;+ !(ztek %% .; itd;M !rtretu klas s !#e(zny(/; Z te$ ier.sz!rz-dne$ rzy(zyny+ e te!ria *arksist!.ska nie *a na (elu rezenta($i takie3! !rtretu . stylu $akie$k!l.iek s!($!l!3ii+ ale $e$ (ele* $est analiza same8o anta8onizmu+ !dkry(ie kierunk!.y(/ ra. $e3! e.!lu($i+ $e3! /ist!ry(zne3! rzekszta#(ania+ a . k!nsek.en($i+ .y$aCnianie k!nie(zn!C(i ty(/ z*ian . strukturze klas s !#e(zny(/+ kt,re nieustannie narzu(a r!z.,$ ka italiz*u; )rzy !*ni$*y s!bie <arksa . <ani@eC(ie"= . rze(i.ieJst.ie d! .szystki(/ ! rzedni(/ s !s!b,. r!duk($i+ ka italiz* $est re.!lu(y$ny" !d .e.ntrz+ nieustannie .strzsa .szystki*i st!sunka*i s !#e(zny*i+ . ty* take ty*i+ kt,re sa* st.!rzy#; WidaB teraz d!brze+ (! rzyn!si *ylenie absolutne8o (/arakteru anta3!niz*u *i-dzy klasa*i Lkt,ry $est ist!t k.estiiM z rzek!* niezmienno+ i0 klas s !#e(zny(/+ kt,re*u rzy isu$e si- zas#u3- . ty*+ e @akty" .skazu$ na* na (! inne3!= t! *ylenie r!.adzi ! r!stu d! r!z*y(ia anta3!niz*u+ $e3! !s#abienia+ a . k!nsek.en($i+ !*ini-(ia k!nie(zn!C(i re.!lu(y$ne3! zer.ania z ka italiz*e*; ?ak+ $ak+ . inny(/ !k!li(zn!C(ia(/+ sa*a z*iana nauk!.e$ .iedzy . rzyr!d!zna.st.ie !z.!li#a idealisty(zne$ @il!z!@ii !3#!siB+ e *ateria znikn-#a"+ rzy(/!dzi na* tuta$ t#u*a(zyB+ . s !s,b bardzie$ lub *nie$ !t.arty+ e klasy znikn-#y= nie *a $u buruaz$i .e .#aC(i.y* zna(zeniu+ nie na $u r!letariatu" .e .#aC(i.y* zna(zeniu; <ie$s(e buruaz$i $ak! klasy za$*u$e kilka r!dzin+ (! $a *,.i-+ d.adzieC(ia i-B alb! trzydzieC(i !s,b+ rezes,.1dyrekt!r,. 3eneralny(/ .ielki(/ zes !#,. *!n! !listy(zny(/= *,.i( d!k#adnie$ ni(+ alb!+ le ie$ !.iedzieB+ z.yk#y+ abstrak(y$ny system !lity(zn!1ek!n!*i(zny+ kt,ry .y*a3a sta#e$ .#adzy nad ludD*i+ nad lude*+ tylk! dlate3!+ e i(/ C.iad!*!CB $est ! ,Dni!naS <ie$s(e r!letariatu+ $ak! antytezy te3! syste*u+ za$*u$ .szys(y alb! ra.ie .szys(y= !nie.a+ z te3! (zy inne3! tytu#u+ .szys(y s ra(!.nika*iS )r!letariat $est $u tylk! &edn0 z .ielu kate8orii pra o!nik,!4; 'akty nat!*iast+ sk!r! kady !.!#u$e si- tu na nie+ s zu e#nie inne; )!kazu$+ e .raz z r!z.!$e* ka italiz*u+ a z.#asz(za aktualne3! i* erializ*u+ ten anta3!niz* !3#-bia si- i st! ni!.! r!zszerza si- na .szystkie re3i!ny C.iata !z!sta.ia$( (!raz *nie$ *ie$s(a !dziedzi(z!ny* ! rzesz#!C(i klas!* s !#e(zny* na utrzy*anie aut!n!*i(zne$ !zy($i ek!n!*i(zne$ i !lity(zne$; Wzrasta (entraliza($a .#adzy aJst.!.e$ buruaz$i+ $e$ zalen!CB !d r!(esu aku*ula($i ka ita#u; Bezlit!Cnie r!zszerza si- r!letaryza($a ra(!.nik,.+ na.et .tedy taki* rzy adkie* $est z.#asz(za 'ran($a kiedy *ia#a !na /ist!ry(zne ! ,Dnienia; O(zy.iC(ie+ . trak(ie /ist!rii ka italiz*u d!k!nu$e si- nieustannie e.!lu($a rze(zy.iste3! st!sunku r,ny(/ !d#a*,. buruaz$i d! .#adzy aJst.!.e$ s.!$e$ klasy; >.!lu($a ta d!ty(zy s !s!bu rekrut!.ania kadry+ kt,ra+ za !Credni(t.e* aJst.!.e3! a aratu+ s ra.u$e .#adz-; >.!lu($a ta+ i $est t! ! .iele trudnie$sze+ d!ty(zy s !s!bu+ . $aki r!.adz!na rzez aJst.! !lityka @a.!ryzu$e interesy
Faley d!(eniB !.a3- i rzeteln!CB te!rii+ kt,ra ! odar iu klasy r!b!tni(ze$ z atrybut,.+ kt,re (zyni#y z nie$ klaskieru$(+ dale& *,.i si- ! nie$ $ak! ! klasie kieru$(e$;
4

20 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

te3! (zy inne3! buruazy$ne3! !d#a*u; Ale abs!lutnie nie zna(zy t!+ e .#adza aJst.!.a *!e rzestaB byB .#adz aJst.!. (a#e$ buruaz$i $ak! klasy sta$( si- nie*ale ry.atn .#asn!C(i te3! (zy inne3! !d#a*u; By#!by t!+ . ist!(ie+ s rze(zne ter*in!l!3i(znie i nieu(/r!nnie r!.adzi#!by . rakty(e d! za#a*ania si- .#adzy aJst.!.e$ Ltak+ $ak si- t! *!e zdarzyB . (/.ili !.stania sytua($i re.!lu(y$ne$+ !d .arunkie*+ e r!letariat i $e3! s!$uszni(y !tra@i t! .yk!rzystaBM; W#adza aJst.!.a nieu(/r!nnie $est *!n! !liz!.ana" rzez $e$ /ist!ry(zny(/ !siada(zy+ ale da$e si- !na z*!n! !liz!.aB tylk! rzez klas- s !#e(zn; &st!tnie+ . kade$ e !(e . /ist!rii ka italiz*u za.sze istnie$e 3#-b!ka nier,.n!CB !lity(zna *i-dzy !d#a*a*i klasy anu$(e$ na.et .tedy+ 3dy .yraa si- !na . k!* r!*isa(/ i (/.ie$ny(/ r,.n!.a3a(/; Za.sze $est taki !d#a*+ kt,ry *usi+ aby .#adza klasy anu$(e$ by#a za(/!.ana+ !d3ry.aB . zdarzenia(/ kieru$( r!l-+ r!l- a.an3ard!."+ i kt,ry .yk!rzystu$e a arat aJst.!.y na s.!$ k!rzyCB+ !d#a*+ kt,re3! /e3e*!nia $est .arunkie* an!.ania klasy $ak! takie$; Ia#kie* ! r!stu .ynika z te3!+ (! $est dla nas @akte* zasadni(zy*= !adza pa:st!o!a nie ma -adne& 'istory zne& autonomii+ sa*a . s!bie nie $est rzy(zyn; W !statnie$ instan($i $est !na rezultate* an!.ania klas!.e3! . r!duk($i *aterialne$+ .ynika z .#asn!C(i Cr!dk,. r!duk($i i .yzysku; ?! dlate3!+ ! epo e imperializmu/ kapita monopolisty zny panu&e ! pa:st!ie i+ (/(( u*!(niB t! an!.anie+ d!st!s!.u$e d! te3! Cr!dki !lityki ek!n!*i(zne$" aJst.a; 7e(z anu$e ! ile+ dzi-ki sile i *aterialne*u rzy*us!.i+ z*usza d! uznania 3! za reprezentanta interes,! ae& bur-uaz&i; &* liku$e t! bardz! .any dla r!letaria(kie$ re.!lu($i i dyktatury r!letariatu .ni!sek= $ak! klasa buruaz$a nie $est . e#ni klas /!*!3eni(znO dr $ dzisia$ bardzie$ ni kiedyk!l.iek li(zne s rze(zn!C(i interes,.+ niekt,re bardz! 3#-b!kie+ kt,re rze(i.sta.ia$ .ielk buruaz$*!n! !listy(zn Crednie$ buruaz$i ka italisty(zne$ i dr!bn!*iesz(zaJski* .#aC(i(iel!* . r!duk($i !raz dr!bn!*iesz(zaJskie$ na$e*ne$ inteli3en($i urz-dni(ze$; ?! .#aCnie !siadanie .#adzy aJst.!.e$ rzez buruaz$- !z.ala $e$ rzez.y(i-aB te s rze(zn!C(i+ z*usza$( Credni buruaz$- i dr!bn!*iesz(zaJst.! d! uznania /e3e*!nii .ielkie3! ka ita#u @inans!.e3! i rze*ys#!.e3!; ?ak d#u3!+ $ak d#u3! buruaz$a $ak! klasa *a .#adz-+ $est bardz! trudne+ a na.et nie*!li.e+ tr.a#e sk#,(enie buruaz$i+ !state(zne .yiz!l!.anie .ielkie$ buruaz$i i za e.nienie re.!lu(y$ne3! s!$uszu *i-dzy dr!bn!*iesz(zaJst.e* i r!letariate*; W kady* razie+ bez naruszenia struktury aJst.a sa*a zmiana rz0du $est tu nie.ystar(za$(a= /ist!ry(zne d!C.iad(zenie !kazu$e+ e rzd+ (zy si- (/(e (zy nie+ za.sze zaleny $est !d uk#adu si# i *ieC(i si- . !br-bie a aratu aJst.!.e3!+ kt,re3! $est (z-C(i ale (z-C(i !d !rzdk!.an $e*u; A arat .#adzy aJst.!.e$"+ $ak *,.i (zasa*i 7enin+ ty* bardzie$ zna$du$e si- na ze!n0trz r!.adz!ne$ rzez klas- anu$( .alki+ i* bardzie$ $est s(entraliz!.any+ aut!rytarny; Rzd+ u*ie$s(!.i!ny !z!rnie na bardz! .id!(zny* *ie$s(u+ na sz(zy(ie" /ierar(/ii aJst.a+ $est silny tylk! dzi-ki te*u a arat!.iO !za ni* $est bezsilny i rzdzi" $u tylk! du(/a*i; 'akt+ e rzedsta.i(iele *as ra(u$(y(/ .(/!dz d! rzdu+ *!e byB .any* *!*ente* .alki !lity(zne$+ ale nie zna(zy t!+ e r!letariat i .szys(y .yzyski.ani spra!u&0 !adz1; Ii 'ran(uzi+ kt,rzy rzeyli K6 r; i Wyz.!lenie+ a*i-ta$ ! s.!i(/ z.y(i-st.a(/ i ! ty*+ (! s#usznie naley naz.aB (/.il!.y*i kl-ska*i Laby *ieB z te3! .#aC(i. nauk-M= ! s.!$e$ kl-s(e z.izane$ z rze(/!dzenie* !d dzia#a$(e3! na rze(z ludzi ra(y i i(/ daJ rzdu lud!.e3! d! re.!lu(y$ne3! s ra.!.ania .#adzy aJst.!.e$; HeCli tylk! z3!dziliC*y si- s !$rzeB tr!(/- !za nasze 3rani(e na I/ile 'r!ntu Hedn!C(i 7ud!.e$+ a ! )!rtu3ali- Ru(/u Si# Zbr!$ny(/+ t! na$C.iesze d!C.iad(zenie z*usza nas d! rzy !*nienia s!bie ! istnieniu te8o pro8u kryty(zne3!+ rzed kt,ry* .szystkie+ tak li(zne i /er!i(zne z.y(i-st.a+ kt,re s rezultate* r!.adz!ne$ rzez *asy .alki+ za.sze s !d.ra(alne i r!.adz d! $esz(ze 3!rsze3!; 7ek($a re.!lu($i r!sy$skie$ nie by#a inna; <!e*y zate* !.r,(iB d! r!letariatu; HeCli struktura klas!.a buruaz$i+ . *iar- $ak ka ita# aku*ulu$e si-+ k!n(entru$e si- i r!zszerza s.!$e an!.anie na (a#e s !#e(zeJst.!+ /ist!ry(znie z*ienia si-+ t! r!letariat nie !z!sta$e ze.n-trzny .!be( te3! r!(esu+ niez*ienny; Sta$e si- . tenden($i t klas+ kt,re$ *anu@aktura+ ier.sze re.!lu($e rze*ys#!.e da#y $edynie !(ztki; I! .i-(e$+ 'istory zna tenden &a do dyktatury proletariatu nie mo8aby si1 urze zy!istni= bez te8o 'istory zne8o przekszta enia si1 proletariatu; Zau.ay# t! <arks . ty* sa*y* *!*en(ie+ kiedy .ynika$(e z re.!lu($i 1202112Q0 r; rakty(zne d!C.iad(zenie .y#!ni#! z sa*e3! te3! ru(/u k.esti- .#adzy
2Q Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

r!letariuszy i zd!ln s@!r*u#!.aB te3! !$-(ie nauk!. te!ri-= <,.i*y r!b!tnik!*= *a(ie d! rzeby(ia i-tnaC(ie+ d.adzieC(ia+ i-Bdziesit lat .!$en d!*!.y(/ i *i-dzynar!d!.y(/ .alk nie tylk! ! t!+ aby z*ieniB !be(n sytua($-+ ale ! t!+ abyC(ie sa*i si- z*ienili i stali si- zdatni d! .#adzy !lity(zne$" LK!*itet Ientralny Z.izku K!*unist,.+ .rzesieJ 12Q0 r;M; )!sta.iB r!ble* dyktatury r!letariatu alb! te+ . rze(i.ny* .y adku+ ni3dy nie daB r!letariat!.i 'istory zne8o Li dialekty(zne3!M !kreClenia; OkreClaB klasy+ a z.#asz(za r!letariat+ . s !s,b /ist!ry(zny+ t! nie zna(zy !daB de@ini($s!($!l!3i(zn+ ra*y klasy@ika($i $edn!stek na.et da$( ek!n!*i(zne"+ !lity(zne"+ ide!l!3i(zne" kryteria i zastoso!a= t- de@ini($- d! k!le$ny(/ dany(/ /ist!ry(zny(/"; ?! zna(zy zu e#nie (! inne3!= !zna(za badanie pro esu i ' kierunko!e8o konstytuo!ania si1 $ak! klas+ $e3! z.izku z /ist!ry(zn .alk ! .#adz- aJst.!.; Kada .alka klas $est .alk !lity(zn"+ *,.i# $u <arks . <ani@eC(ie"= nie zna(zy t!+ e .yraa si- !na .y#(znie . $-zyku !lityki+ ale+ e k!nstytu!.anie si- klas anta3!nisty(zny(/ $est .ynikie* te$ .alki+ 3dzie k.estia !siadania .#adzy $u $est . ni . isana $ak! sta.ka deter*inu$(a; Fie *!na !s!bn! badaB !laryza($i" s !#e(zeJst.a na d.ie anta3!nisty(zne klasy i /ist!ry(zne$ .alki ! .#adz- aJst.!.; )r!letariat nie $est $akC /!*!3eni(zn+ niez*ienn 3ru + kt,ra raz na za.sze .y isane *a na (z!le s.!$ s#a.- i rzezna(zenie; Hest !n /ist!ry(zny* rezultate* nieustanne3! r!(esu proletaryza &i+ kt,ry $est inn str!n r!(esu aku*ula($i ka ita#u; )r!(esu nier,.n!*ierne3!+ s rze(zne3! a $ednak+ . !statnie$ instan($i+ nie!d.ra(alne3!; Izy naley rzy !*inaB *aterialne !dsta.y te3! nieustanne3! r!(esuG ?.!rzy $e r!z.,$+ ze szk!d dla r!duk($i indy.idualne$ i r!dzinne$+ ra(y na$e*ne$; ?.!rzy $e+ .ynika$(a z k!n(entra($i ka ita#u+ k!n(entra($a ra(!.nik,. . .ielki(/ rzedsi-bi!rst.a(/= a .i-( !d !rzdk!.anie si#y r!b!(ze$ *aszyn!.e*u syste*!.i"+ . ra*a(/ kt,re3! *aterializu$ si-+ !d te$ (/.ili nie!d.ra(alne dla $edn!stek+ st!sunki .yzysku; ?.!rzy $e r!(es $ormo!ania si1 4robotnika 0 zne8o5 ! !ielki ' przedsi1biorst!a ' kapitalisty zny '+ kt,re3! r!dukty.n!CB nieustannie r!Cnie z3!dnie z ryt*e* te(/n!l!3i(zny(/ re.!lu($i+ kt,re s take Cr!dka*i !* !.ania $e3! si#y r!b!(ze$+ i za e.nia r!zszerz!n aku*ula($- ka ita#u; Fast- nie+ t.!rzy $e r!zszerzanie si- rze*ys#!.y(/ @!r* .yzysku si#y r!b!(ze$ na inne sekt!ry ra(y s !#e(zne$+ bdD r!duk(y$ne" !.i-ksza$(y(/ bez !Credni! .art!CB d!datk!. Lr!lni(t.!+ trans !rtM bdD nie r!duk(y$ne" reduku$(e d! *ini*u* sztu(zne k!szta" ka italisty(zne$ r!duk($i L/andel+ banki+ ad*inistra($a ubli(zna i ry.atna+ $ak r,.nie nauka+ *edy(yna;;;M; W k!nsek.en($i+ t.!rzy $e+ na sz(zeblu s !#e(zny*+ reduk($a indy.idualne$ k!nsu* ($i r!b!tnik,. d! r!ste$ re r!duk($i i(/ si#y r!b!(ze$ . dany(/ .arunka(/ /ist!ry(zny(/ i nar!d!.y(/ .#(za$( tu @!r*- k!nsu* ($i *as!.e$"+ t! zna(zy+ konsump &i !ymuszone&+ 3dzie k!nie(zn!CB re r!duk($i ka ita#u deter*inu$e nie tylk! il!CB+ ale i $ak!CB" niezb-dny(/ d! re r!duk($i si#y r!b!(ze$ Cr!dk,. k!nsu* ($i; Wresz(ie t.!rzy $e !.stanie rezer!o!e& armii przemyso!e& !dsy(ane$ i utrzy*u$(e$ si- dzi-ki relaty.ne*u rzeludnieniu+ kt,re za e.nia ka ita#!.i !kres!.e bezr!b!(ie+ ruina dr!bny(/ r!du(ent,.+ k!l!nializ* i ne!k!l!nializ*; Wszystkie te ele*enty nie .sz-dzie !ddzia#y.a$ . $ednak!.y s !s,b+ (/!(ia z.izane s z ist!t te3! sa*e3! *e(/aniz*u+ s /ist!ry(zny*i nast- st.a*i te3! sa*e3! uk#adu r!duk(y$ne3!; Izy . e !(e i* erializ*u+ . kt,re$ !be(nie $esteC*y+ .idaB+ aby sta.a#y si- !ne s#absze i *nie$ deter*inu$(eG Izy+ rze(i.nie+ nie $esteC*y C.iadka*i .s ania#e3! r!z.!$u r!(esu r!letaryza($i+ 3dzie kryzysy" i restrukturaliza($a" ka ita#u s r,.nie $e3! n!.y*i st! nia*iG A+ . sz(ze3,ln!C(i+ (zy+ . taki(/ kra$a(/ $ak 'ran($a+ kt,ra dzi-ki !zy($i za$*!.ane$ . 3ru ie i* erialisty(zny(/ !t-3+ k!l!nialny* teren!* #!.ie(ki* *ia#a op,Fnion0 i o8rani zon0 r!letaryza($-+ . kt,re$ za(/!.a#! si-+ ek!n!*i(znie bezuyte(zne+ ale !lity(znie dla ka ita#u niezb-dne+ li(zne dr!bn!*iesz(zaJst.!+ nie $esteC*y C.iadka*i za#a*y.ania si- te$ !d.ie(zne$ r,.n!.a3i+ brutalne3! rzys ieszania r!letaryza($iG Hednak+ r!(es ten nie r!.adzi aut!*aty(znie d! !.stania aut!n!*i(zne$ r!letaria(kie$ klasy alb! le ie$+ r!.adzi d! $e$ !.stania tylk! . .yniku dzia#ania+ i**anentny(/ te*u kierunk!.e*u ra.u+ s rze(zn!C(i; ?! .#aCnie dlate3!+ nie $est *!li.e rzedsta.ienie r!letariatu $ak! z.yk#e3!+ !d !rne3! na te s rze(zn!C(i+ ele*entu" t.!rz!ne$ rzez ludzi ra(y k!nstela($i; Wyzysk ra(y
26 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

na$e*ne$ ! iera si- na k!nkuren($i *i-dzy ra(!.nika*i+ bez kt,re$ nie *a ra(y na$e*ne$+ kt,ra .y$aCnia zasadni(z r!l- rezer.!.e$ ar*ii rze*ys#!.e$ . ka italisty(zny* s !s!bie r!duk($i; W kade$ e !(e k!nkuren($a ta rzybiera n!.e @!r*y+ kt,re s uzaleni!ne !d .alki klas!.e$ ka ita#u Lk!n(entra($a+ re.!lu($e rze*ys#!.e+ dek.ali@ika($a ra(!.nik,.M+ ale r,.nie !d .alki klas!.e$ ra(!.nik,. L!d (/.ili+ kiedy br!ni( s.!i(/ .arunk,. ra(y i y(ia $edn!(z si- rze(i. ka ita#!.iM; 9mperializm u!ypukla t1 konkuren &1; :zi-ki ka italisty(zne$ k!n(entra($i n!.e re.!lu($e te(/n!l!3i(zne i nauk!.a" !r3aniza($a ra(y re.!lu($!nizu$+ . sa*e$ s@erze r!duk($i+ k.ali@ika($e i !3#-bia$ !state(znie !dzia# na ra(- @izy(zn i u*ys#!.; Hedn!(zeCnie r!letaryzu$ si- urz-dni(y+ te(/ni(y+ ale $esteC*y zaraze* C.iadka*i t.!rzenia si- n!.e$ aryst!kra($i r!b!tni(ze$"; S !s,b+ . $aki ka ita# !be(nie .yzysku$e C.iat!.y rynek si#y r!b!(ze$+ bdD eks !rtu$( (a#e rze*ys#y d! kra$,. nier!z.ini-ty(/"+ bdD i* !rtu$( (a#e ar*ie rze*ys#!.e+ .y!b(!.any(/ i nader .yzyski.any(/+ i*i3rant,."+ s ra.ia+ e te !dzia#y (i3le na n!.! !dy.a$ i si- za!strza$; <,.iB ! r!letaria(ie+ t! zna(zy r,.nie braB !d u.a3- utrzy*y.ane rzez ka italiz* podziay .Cr,d ra(!.nik,.+ z.#asz(za . klasie r!b!tni(ze$; Ale zna(zy t! r,.nie+ e naley z.r,(iB u.a3- na .alki *as ra(u$(y(/ z ty*i !dzia#a*i+ na .alk- re.indyka(y$n i .alk- !lity(zn= .alk-+ kt,ra &u- $ak! .alka re.indyka(y$na $est+ . skali (a#e$ /ist!rii ka italiz*u+ de(ydu$(y* z$a.iskie* polity znym+ !nie.a $e$ (ele* i zasadni(zy* .ynikie* $est !k!ny.anie .e.n-trzny(/ !dzia#,.+ $est $edn!CB .yzyski.any(/ ra(!.nik,. .!be( ka ita#u+ kr,tk! *,.i(+ u(zynienie z klasy buruazy$ne$ klasy anta3!nisty(zne$; &stnienie z.izk!.y(/ i !lity(zny(/ or8aniza &i klasy r!b!tni(ze$+ i(/ rze$C(ie z !zy($i k!r !ra(y$ne$ na !zy($- klas!.+ !d *a#y(/ sekt d! !r3aniza($i *as!.e$+ !d re@!r*iz*u d! !sta.y re.!lu(y$ne$ nie $est z$a.iskie*+ kt,re .yst- u$e .raz z !.stanie* r!letariatu= .r-(z rze(i.nie+ t! .#aCnie *!*ent uk!nstytu!.ania si- 3! $ak! klasy bez !Credni! . #y.a na .arunki .yzysku i r!letaryza($i+ z (zy* ka ita# *usi si- li(zyB+ *usi st.!rzyB n!.e Cr!dki .alki+ *,.i( ina(ze$+ !t-nie$sze ni te+ kt,re !d !.iednie by#y d! $e3! .alki rze(i. &ednostkom+ na.et li(zny*+ na.et b-d(y* . .i-ksz!C(i"; Hak .idaB= !kreClenie r!letariatu z3!dne z $e3! e#ny* /ist!ry(zny* r!zu*ienie* r!.adzi bez !Credni! d! d.,(/+ naty(/*iast narzu(a$(y(/ si- na*+ k!nkluz$i; )! ier.sze+ r!z.,$ .#adzy aJst.!.e$ buruaz$i+ u*a(nianie si- $e$ *aterialny(/ Cr!dk,.+ r!zszerzanie si- $e$ dzia#ania+ nie *a ni( .s ,lne3! z r!sty*i+ te(/ni(zny*i i ek!n!*i(zny*i k!nie(zn!C(ia*i+ ani ze z.izany* z .#adz !lity(zn !3,lnie @ataliz*e*+ ale $est bez !Credni @unk($ /ist!ry(zne3! k!nstytu!.ania si- r!letariatu $ak! klasy; <a:st!o epoki imperializmu nie $est $edynie r!dukte*+ . isane3! !d !(ztku . ka italisty(zny uk#ad+ anta3!niz*u klas!.e3!+ ale $est take pa:st!em epoki re!olu &i i kontrre!olu &i+ !r3anizu$e si- bez !Credni! $ak! aJst.! ! re.en(y$ne$ k!ntrre.!lu($i; )! dru3ie+ r!(es k!nstytu!.ania si- r!letariatu $ak! klasy+ z zasadni(zy(/ !.!d,.+ kt,re !.inny byB .skazane+ $est r!(ese* nieuko: zonym+ z.al(zany* rzez ka ita#+ kt,ry $ednak zaraze* 3! !budza; W#aCnie bez proletaria kie& re.!lu($i r!(es ten nie *!e byB zak!J(z!ny; )r!letariat uk!nstytuu$e si- !state(znie $ak! klasa ! tyle+ ! ile+ dzi-ki dyktaturze r!letariatu+ uk!nstytuu$e si- $ak! klasa panu&0 a; W ten s !s,b sa*a dyktatura r!letariatu da$e si- na* !d(zuB $ak! s rze(zny+ . n!.y* zna(zeniu+ uk#ad= uk#ad+ . kt,ry* r!letariat *!e !state(znie rzez.y(i-yB .#asne !dzia#y+ uk!nstytu!.aB si- $ak! klasa i . kt,re$ za(zyna rzesta.aB byB klas . *iar- $ak rzesta$e byB .yzyski.any; )!z.ala t! na* zr!zu*ieB dla(ze3!+ (! !bser.u$e*y . te$ (/.ili+ tezy ! dyktaturze r!letariatu sta$ si- naty(/*iast tezami o proletaria ie+ dla(ze3! !drzu(enie !$-(ia dyktatury r!letariatu *a naty(/*iast s.,$ rezultat . .y r!.adzeniu" !$-(ia r!letariatu; K!#! za*yka si-= ra(!.ni(y+ $eCli nie stan si- r!letariate*+ nie b-d si- staraB ! !siadanie .#adzy aJst.!.e$ $ak! klasa+ *a$ ! r!stu interes . ty*+ aby aJst.! za(z-#! .resz(ie si- ! ni(/ tr!sz(zyB; Hest t! *arzenie+ ale tylk! *arzenie;

25 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

#=$ 6#S4C456#5 &%&'&39 %&<S31O15>O ;;;$esteC*y za re!olu y&nym .yk!rzystanie* re!olu y&ny ' $orm aJst.a;;;" L7enin+ >isty z daleka+ %%&&&+ s; KQ4M; :yktatura r!letariatu $est t! u !r(zy.a .alka+ kr.a.a i bezkr.a.a+ r!.adz!na Cr!dka*i rze*!(y i !k!$!.!+ zbr!$na i 3!s !dar(za+ eda3!3i(zna i ad*inistrat!rska rze(i.k! si#!* i trady($!* stare3! s !#e(zeJst.a; Si#a rzyz.y(za$enia *ili!n,. i dziesitk,. *ili!n,. t! si#a na$strasznie$sza" L7enin+ 6zie i1 a 'oroba 4le!i o!o+ i5 ! komunizmie+ %%%&+ s; 24M; )aJst.! ! iera si- na uk#adzie si# *i-dzy klasa*i+ kt,ry !dkreCla+ re r!duku$e; He3! istnienie zaley !d te3!; Ale nie &est ono abs!lutnie ty* uk#ade* si#; )!trzebu$e+ . ty* (elu t.!rz!ne3! i r!z.i$ane3!+ s e($alne3! !r3anu"; W#aCnie dru3a teza <arksa i 7enina *,.i= nie *a .#adzy aJst.!.e$ bez aparatu pa:st!o!e8o; S ra.!.anie .#adzy rzez $akC klas- urze(zy.istnia si- . r!z.!$u i dzia#aniu a aratu aJst.!.e3!; Wy a(zenie ! !rtunisty(zne Od razu *!e*y . kilku s#!.a(/ .y$aCniB s !s,b rze$a.iania si- . sa*y* .n-trzu ru(/u r!b!tni(ze3! i *arksiz*u ! !rtunisty(zne3! .y a(zenia k.estii aJst.a+ kt,re+ $ak .idzieliC*y+ !d . #y.e* nieustanne$ res$i buruazy$ne$ ide!l!3ii ra.ni(ze$+ z*ierza d! u$-(ia $e$ . ty(/ sa*y(/ ter*ina(/; 7enin nieustannie !.tarza# i d!.!dzi#+ e ist!ta ! !rtuniz*u .yraa#a si- .#aCnie . s !s!bie u$-(ia k.estii re!olu y&ne8o znisz zenia istnie&0 e8o aparatu pa:st!o!e8o+ nie zaC sa*e$+ abstrak(y$ne$+ k.estii s ra.!.ania .#adzy; R,.nie nie .yraa si- . sa*y* st!sunku d! so!a dyktatura r!letariatu"= ! !rtuniz* s!($alde*!kra($i b!.ie*+ !d KautskyNe3! i )le(/an!.a d! 7e!na Blu*a+ @!r*alnie !.!#y.a# si- na dyktatur- r!letariatu"+ ale usu.a# z nie$ $ednak zu e#nie $e$ treCB rakty(zn+ k.esti- znisz(zenia a aratu aJst.!.e3!; <i-dzy st!sunkie* <arksa+ isze 7enin+ a st!sunkie* KautskyNe3! d! zadania artii r!letaria(kie$ rzy3!t!.ania klasy r!b!tni(ze$ d! re.!lu($i ley X rze aCBY; 'akty(znie+ kiedy Kautsky traktu$e ! s!($alisty(zne$ re.!lu($i X.sz-dzieY $est *!.a ! zd!by.aniu .#adzy aJst.!.e$ i ni( !nadt!+ tzn; rzy$-te z!sta#! takie s@!r*u#!.anie+ kt,re stan!.i ust- st.! .!be( ! !rtunist,.+ !nie.a u!a-a za mo-li!e zd!by(ie .#adzy bez zburzenia *a(/iny aJst.!.e$; ?! .#aCnie+ (! <arks . 1252 uzna# za X rzestarza#eY . r!3ra*ie X<ani@estu K!*unisty(zne3!Y Kautsky !skrzesza . r!ku 1402" L%%W+ s; Q16M; Za r! !n!.a#e* e.ne .y$aCnienie te3! /ist!ry(zne3! popra!ienia %ani$estu "omunisty zne8o+ bez kt,re3! *arksist!.ska te!ria aJst.a i dyktatury r!letariatu $est niezr!zu*ia#a+ . dru3i* r!zdziale *!i(/ Ein. Gtudes du matGrialisme 'istori.ue+ seria ?/e!rie"+ <as er!+ )aris 1450; 7enin isze dale$= Kautsky !rzu(a *arksiz* na rze(z ! !rtunist,.+ u nie3! b!.ie* znika zu e#nie .#aCnie !.! zburzenie *a(/iny aJst.!.e$+ kt,re $est abs!lutnie nie d! rzy$-(ia dla ! !rtunist,.+ i !z!sta.i!na i* z!sta$e @urtka . sensie inter ret!.ania Xzd!by(iaY $ak! z.yk#e3! uzyskania .i-ksz!C(i" L%%W+ s; Q22M; )!z!sta.*y na b!ku (zyst! /ist!ry(zny as ekt te$ krytyki+ (/!(ia by#!by t! k!rzystne+ !nie.a a d! dnia dzisie$sze3! ! !rtuniz* bez rzer.y krytyku$e t! ! ra.ienie %ani$estu komunisty zne8o i t#u*a(zy+ e !$-(ie dyktatury r!letariatu" . ist!(ie dla <arksa nie !zna(za ni( inne3!" $ak+ .yra!ne . %ani$e+ ie . bardz! !3,lny(/ ter*ina(/+ z.y(i-st.! de*!kra($i"; Hednak $esz(ze .anie$szy $est as ekt te!rety(zny te$ krytyki; 7enin !kazu$e+ e ! !rtuniz* nie !le3a na i3n!r!.aniu
22 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

@aktu zd!by(ia .#adzy aJst.!.e$+ k!nie(zn!C(i istnienia .#adzy !lity(zne$ ludzi ra(y; )rze(i.nie+ ! !rtuniz* .#aCnie uzna$e tak k!nie(zn!CB+ 3#!si $+ ale nie *,.i ! klas!.e$ ist!(ie a aratu aJst.!.e3!+ a .i-( nie *,.i ! abs!lutne$ k!nie(zn!C(i znisz(zenia buruazy$ne3! a aratu aJst.!.e3!+ a . dalsze$ k!le$n!C(i !szelkie8o a aratu aJst.!.e3!+ !d retekste*+ e !.a k!nie(zn!CB by#aby tez anar(/isty(zn" Lalb! le.a(k"M; <,.i( ina(ze$+ ! !rtuniz* .#aCnie !dtrzy*u$e z#udzenie+ e buruaz$a i r!letariat *!3 s ra.!.aB .#adz- za !Credni(t.e* !d!bne3! a aratu aJst.!.e3!+ za !Credni(t.e* a aratu aJst.!.e3! te8o same8o /ist!ry(zne3! typu+ !d .arunkie*+ e.entualnie+ e.ne3! rze*ebl!.ania+ e.ny(/ z*ian . instytu($a(/ i i(/ @unk($!n!.aniu+ bez konie zno+ i 'istory zne8o zer!ania+ bez k!nie(zn!C(i re.!lu(y$ne3! rze$C(ia !d $edne3! ty u aJst.a d! dru3ie3!; <arksist!.ska te!ria nie m,!i !i1 e& ni t! $est k!nie(zne+ nie *,.i z 3,ry+ . $aki s !s,b+ . kade$ k!nkretne$ sytua($i+ d!k!na si- t! zer.anie+ . $aki s !s,b+ .raz z r!z.!$e* s rze(zn!C(i *i-dzy i* erializ*e* i dyktatur r!letariatu+ d!k!na si- z*iana @!r* te3! zer.ania; Ale nie m,!i te !na mnie& ni t! $est k!nie(zne= e nie*!li.e $est ! ra(!.anie ek!n!*ii te3! zer.ania; ?aka $est d!k#adna treCB tezy+ kt,r rzed (/.il .yrazi#e*= istnie$e *aterialny r,3+ rzed rzest ienie* kt,re3! buruaz$a rze(zy.iC(ie s ra.u$e dale$ .#adz- aJst.!.+ na.et .tedy+ kiedy rzedsta.i(iele ludzi ra(y s nak#aniani d! rzdzenia+ bdD .yk!rzystu$( dla .#asny(/ (el,. s!($alisty(zny" rzd+ bdD !bala$( 3! i r!z.i$a$( ru(/ *as; ?y* sa*y* ! !rtuniz* !le3a na rzek!naniu i rzek!ny.aniu inny(/+ e a arat aJst.!.y $est instru*ente* !d !rzdk!.any* .!li i de(yz$!* dane$ klasy; )!le3a na rzek!naniu+ e kady rzd $est ane* a aratu aJst.!.e3! !raz na !st- !.aniu z3!dny* z ty* rzek!nanie*; HesteC*y . sa*y* ser(u idealisty(zne3! *a$a(zenia; Klasa s !#e(zna byna$*nie$ ! ni(zy* nie de(ydu$e"+ nie $est $akC !s!b+ na.et $eCli li(zy *ili!ny ludzi; ?!+ e klas!.a .#adza aJst.!.a istnie$e+ nie $est .ynikie* (zy$e$C subiekty.ne$ de(yz$i alb! .!li= $est t! .ynikie* istnienia !r3aniza($i+ istnienia !biekty.ny(/ raktyk a aratu aJst.!.e3!+ istnienia niezaleny(/ !d .!li ludzi+ z*aterializ!.any(/ . strukturze a aratu aJst.!.e3!+ stosunk,! spoe zny '; & $eCli t! .#aCnie *,.i *arksist!.ska te!ria aJst.a+ t! ! !rtuniz* z*usz!ny $est d! krytyki te3!+ na$.anie$sze3! .#aCnie+ as ektu *arksist!.skie$ te!rii; O(zy.iC(ie+ nie !(i3a t! $edynie te!rety(zny(/ k!nsek.en($i; O !rtuniz* dziaa z3!dnie ze s.!$ idealisty(zn k!n(e ($ zd!by(ia .#adzy"; K!*uniC(i *usz zastan!.iB si- nad /ist!ry(zny*i d!C.iad(zenia*i+ . t!ku kt,ry(/ nie uda#! si- re.!lu(y$ne$ a.an3ardzie uniknB z#udzeJ+ (! d! *!li.!C(i uy(ia buruazy$ne3! a aratu aJst.!.e3!+ ani te nie uda#! $e$ si- znaleDB Cr!dk,. na bud!.- n!.e3!; ?! .#aCnie *asy !n!sz !d bardz! da.na k!szty za t! z#udzenie i t- niezd!ln!CB; Ale t! nie .szystk!; Hak $u rzed (/.il !.iedzia#e*+ za3adnienie .#adzy *as ra(u$(y(/+ rze(zy.iste3! s ra.!.ania .#adzy rzez *asy ra(u$(e+ nie $est raz na za.sze ure3ul!.ane .raz z zasadni(zy* rze$-(ie*" .#adzy; A e za3adnienie t! t!.arzyszy (a#e*u !kres!.i dyktatury r!letariatu+ t! ! !rtuniz* *!e .i-( r,.nie re r!duk!.aB si-+ !dradzaB si- . n!.y(/ @!r*a(/ . (a#y* ty* !kresie; Izy d#u3! trzeba r!z.!dziB si- nad ty*+ d! (ze3! r!.adzi !.a niezd!ln!CB re.!lu($i d! st.!rzenia inne3! ni buruazy$ny a aratu aJst.!.e3!+ a aratu+ kt,ry dy nie d! s.!$e3! u.ie(znienia i u*!(nienia+ ale+ z ra($i sa*e$ s.!$e$ @!r*y+ d! st! ni!.e3! s.!$e3! !s#abieniaO d! (ze3! r!.adzi niezd!ln!CB zr!zu*ienia te$ k!nie(zn!C(i . isane$ rze(ie . kad liter- *arksist!.skie$ te!riiG <!e !na r!.adziB $edynie d! de@!r*a($i+ (!@ni-(ia i z.yr!dnienia dyktatury r!letariatu; )r!.adzi d! rzekszta#(enia si- dyktatury r!letariatu . s.!$e rze(i.ieJst.!+ d! te3!+ (! *!na naz.aB dyktatur buruazy$ne3! a aratu aJst.!.e3! nad r!letariate*+ *i*! zastrzeeJ+ $akie ter*in ten *!e .y.!#y.aB+ kiedy u ar(ie stara*y si- nie d!strze3aB sa*e3! te3! r!ble*u; :!rzu(- tu $esz(ze tylk! $edn *a# u.a3-; <!na za ytaB+ (zy !za 3eneralny*i rzy(zyna*i kierunk!.y* !dzia#e*+ .yzyski.ane$ i u(iskane$ rzez i* erializ*+ klasy r!b!tni(ze$+ nier,.n!*iern!C(i /ist!ry(zne3! r!(esu r!letaryza($i !be(n!CB ! !rtunisty(zne$ tenden($i . .al(z(y(/ !r3aniza($a(/ klasy r!b!tni(ze$ nie *a !e!n1trzne& rzy(zyny .ynika$(e$ z !lity(zny(/ .arunk,.+ . $aki(/ r!.adz!na $est . ka italiz*ie .alka !raz @!r*y+ kt,r narzu(a re.!lu(y$ne$ artiiG 7enin r!z.i$a .#aCnie t- /i !tez-+ kiedy r,bu$e analiz!.aB !.!dy+ kt,re s ra.i#y+ e re.!lu(y$na s!($alde*!kra($a nie*ie(ka by#a na&bli-sza takie$ artii+ kt,ra !trzebna $est re.!lu(y$ne*u
24 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

r!letariat!.i d! !si3ni-(ia z.y(i-st.a" L%%%&+ s; 12M; )rzy !*ina#a $ na$blie$+ ale . rakty(e nie by#a tak arti= (/(( nie (/(( *usia# t! st.ierdziB; ?!+ e artia klasy r!b!tni(ze$ .(i3ana $est nieu(/r!nnie . 3r- s rze(zn!C(i+ nad kt,r+ ! ile $ r!z !zna+ *!e za an!.aB+ ale !d kt,re$ nie *!e u(ie( . s !s,b y.i!#!.y; Z $edne$ str!ny+ artia $est Cr!dkie* L$edyny*M !si3ni-(ia rzez r!letariat !lity(zne$ aut!n!*ii; Hest !na @!r*+ . $akie$ r!letariat+ . ! ar(iu ! .#asn baz- s !#e(zn+ .#asne ide!l!3i(zne zasady klas!.e+ u.alnia$( si- s !d .#adzy anu$(e$ ide!l!3ii buruazy$ne$+ za*iast byB $edynie se* #aJ(u(/!.y*" takie$ (zy inne$ buruazy$ne$ !lityki+ *!e sa* kier!.aB s.!$ .#asn .alk; Z $e$ !*!( .yz.!lenie r!b!tnik,. b-dzie dzie#e* sa*y(/ r!b!tnik,." L<arksM; Ale $edn!(zeCnie+ k!nie(zne $est+ aby artia klasy r!b!tni(ze$ rzenikn-#a d! buruazy$ne$ *a(/iny" aJst.!.e$= C(iCle *,.i(+ d! polity zne8o a aratu ide!l!3i(zne3! aJst.a L!d kt,re3! zaley arla*entaryz*+ syste* arty$ny"M+ !nie.a .alka klas!.a r!letariatu nie r!z3ry.a si- !za istnie$(y*i st!sunka*i s !#e(zny*i i ! t!+ aby nadaB+ te$ !d !(ztku d! k!J(a s !#e(zne$ rakty(e+ e#ny .#aC(i.y $e$ .y*iar !lity(zny; <!e !na rzeniknB d! te$ *a(/iny $ak! .s ,#dzia#a$(y z ni *e(/aniz* alb! $ak! zaklesz(za$(e $ ziarn! ia(/u; Kierunk!.!+ . skali /ist!rii ka italiz*u i i* erializ*u+ . skali /ist!ry(zne3! r!(esu k!nstytu!.ania si- r!letariatu . klas-+ artia klasy r!b!tni(ze$ nie &est z.yk#y* ele*ente* a aratu ide!l!3i(zne3! buruazy$ne$ !lityki; Ale (/(( nie (/(( naley st.ierdziB !be(n!CB !d.r!tne$ tenden($i+ nieustanne3! ryzyka+ kt,re3! nie uniknie+ $eCli nie b-dzie stale .zna.iana .alka .e.n-trzna+ e stanie si- !na .i-Dnie* a aratu aJst.!.e3!+ kt,ry z.al(za; <!na .i-( zr!zu*ieB+ dla(ze3! de(ydu$(y ele*ent ! !rtunisty(zne3! .y a(zenia d!ty(zy .#aCnie te$ s ra.y+ z kt,r #(zy si- zarazem /ist!ry(zny (el ! !rtunisty(zne$ .alki oraz (!dzienna raktyka te$ .alki; :!tyka d! y.e3! za3adnienia re.!lu(y$ne$ artii; ?! .#aCnie . ty* *ie$s(u r!z(/!dz si- dr!3i !lityki k!*unisty(zne$ i !lityki s!($alde*!kraty(zne$; Or3aniza($a an!.ania klas!.e3! A zate*+ (! t! $est a arat aJst.!.yG Zasadni(z!+ $est t! *aterialna !r3aniza($a+ r!dukt sz(ze3,lne3! !dzia#u ra(y"+ bez kt,re$ nie istnie$e adna .#adza aJst.!.a= $est t! zaraze* !r3aniza($a klasy anu$(e$ i !r3aniza($a !d !rzdk!.ane3! dane$ klasie (a#e3! s !#e(zeJst.a; )rzed kad bardzie$ sz(ze3,#!. analiz naley d!brze zr!zu*ieB !. !d.,$n @unk($- !r3aniza(y$n+ z kt,re$ .ynika /ist!ry(zna skute(zn!CB a aratu aJst.!.e3!+ ale take z kt,re$ .y.!dzi si- .i-ksz!CB z#udzeJ d!ty(z(y(/ ist!ty aJst.a; <,.iB+ e a arat aJst.!.y $est !r3aniza($ klasy anu$(e$+ t! zna(zy *,.iB+ e bez a aratu aJst.!.e3! si#y zbr!$ne$+ ad*inistra($i+ narzu(a$(e3! !szan!.anie ra.a a aratu sd!.ni(ze3! !raz .szystki(/ aJst.!.y(/ a arat,. ide!l!3i(zny(/ klasie anu$(e$ Ldzisia$ buruaz$iM ni3dy nie uda#!by si- u$edn!li(iB .#asny(/ interes,. klas!.y(/+ !3!dziB alb! !k!naB .#asny(/ s rze(zn!C(i !raz r!.adziB $edn!lite$ !lityki .!be( inny(/ klas . s !#e(zeJst.ie; O(zy.iC(ie+ ta $edn!lit!CB+ kt,ra rzy$*u$e @!r*- s entralizo!ania .#adzy aJst.!.e$ . syste* instytu($i !lity(zny(/+ nie $est rezultate* $akie$C .!lne$ u*!.y+ !k!$!.e$ dyskus$i *i-dzy r,ny*i !d#a*a*i klasy anu$(e$+ ale ra(ze$+ $eCli takie dyskus$e *ia#y *ie$s(e+ na rzyk#ad+ kiedy rzedsta.i(iele r,ny(/ artii ra(u$ nad $akC usta.+ t! te za.ar!.ane u*!. dyskus$e tylk! !t.ierdza$ ustal!ny $u .(zeCnie$ uk#ad *i-dzy r,ny*i si#a*i *aterialny*i; Ale naley d!strze3aB dru3i as ekt= !r3aniz!.anie (a#e3! s !#e(zeJst.a rzez a arat aJst.!.y .y*a3a k!nie(zne$ re r!duk($i .yzysku; Edyby a arat aJst.!.y by# tylk! za*kni-t !r3aniza($ klasy anu$(e$+ !(i3a#!by t! za s!b ra(ze$ zna(zne trudn!C(i . s ra.!.aniu .#adzy rzez klas- anu$(+ !nie.a naty(/*iast r!.adzi#!by t! d! .yiz!l!.ania klasy anu$(e$ z (a#e3! s !#e(zeJst.a; Hu t!+ (! .(zeCnie$ zau.ayliC*y rzy !kaz$i !*a.iania pra!a+ !z.ala zr!zu*ieB te s ra.y+ !nie.a ra.!+ za !Credni(t.e* a aratu sd!.ni(ze3! Lk!deksu+ trybuna#,.+ ra.nik,.+ ra.!da.st.a;;;M+ $est $u zasadni(zy* ele*ente* a aratu aJst.!.e3! . s !#e(zeJst.ie ka italisty(zny*; :zie$e aJst.a !z.ala$ sz(ze3,#!.! zilustr!.aB t- k.esti-; W s !#e(zeJst.ie @eudalny* a arat aJst.!.y $est $edn!(zeCnie .#aCnie @!r* !r3aniza(y$n .#aC(i. klasie anu$(e$ L@eudalne st!sunki r!dzinne+
K0 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

.i-zy .asalneM+ kt,ra (zyni z nie$ .z3l-dnie za*kni-t kast-" oraz $est du! bardzie$ !3,ln @!r* !r3aniza(y$n+ kt,ra k!ry3u$e alb! k!* ensu$e !. iz!la($- . r!.adza$( !raz z klas anu$( $edyny+ !be$*u$(y .szystki(/+ (a#!CB klas !d !rzdk!.any(/ a d! na$*nie$sze3! .yr!bnika+ !rzdek; )!rzdek reli3i$ny+ kt,ry .yzna(za K!C(i!#!.i deter*inu$( r!l- . @unk($!n!.aniu @eudalne3! a aratu aJst.!.e3!; Z te3! unktu .idzenia+ (! (/arakteryzu$e a arat aJst.!.y . buruazy$ne$ e !(eG ?! !z.ala r!zu*ieB+ . $aki* zna(zeniu !kreCla ten a arat+ z3!dnie z @!r*u# <arksa+ nieustanne d!sk!nalenie" !dziedzi(z!ne3! ! da.ny(/ klasa(/ anu$(y(/ a aratu aJst.!.e3!+ z.iel!kr!tnienie $e3! !r3an,. i $e3! zd!ln!C(i !ddzia#y.ania na y(ie s !#e(zne+ (!raz .i-ksz li(zb- .ys e($aliz!.any(/ urz-dnik,.+ .#aCnie @akt+ e urze(zy.istnia !n du! le ie$ i bardzie$ k!* letnie ni $e3! ! rzednie @!r*y @uz$- alb! inte3ra($- d.,(/ @unk($i+ ! kt,ry(/ *,.i#e*+ a .i-( @unk($- !r3aniza($i klasy anu$(e$ i @unk($!r3aniza($i (a#e3! s !#e(zeJst.a; O(zy.iC(ie+ buruaz$a+ z ra($i s.!$e$ bez !Crednie$+ .e.n-trzne$ @unk($i s e#niane$ . r!duk($i+ . !br!(ie t!.ar!.y*+ nie *a $u adne$ !trzeby !r3aniz!.ania si- . za*kni-t kast-" s !#e(zn; )rze(i.nie+ *usi !na !r3aniz!.aB si- . klas- !t.art+ d! kt,re$ $edn!stki *!3 .(/!dziB i kt,r . t!ku /ist!ry(zne3! r!z.!$u *!3 ! usz(zaB; Z e.n!C(i+ dale$ istnie$ @!r*y !r3aniza(y$ne .#aC(i.e buruazy$ne$ klasie= @!r*y k!r !ra(y$ne" na rzyk#ad !r3aniza($e atr!na(kie L$ak I;F;);';M+ syndykaty kadr!.e+ artie !lity(zne; Ale $u ten !statni ty !r3aniza(y$ny @unk($!nu$e ! .iele bardzie$ $ak! Cr!dek !d !rzdk!.ania rzesz dr!bn!*iesz(zaJst.a i ludzi ra(y !lity(zne$ i ide!l!3i(zne$ /e3e*!nii buruaz$i+ ni $ak! Cr!dek rze3ru !.ania r,ny(/ !d#a*,. buruaz$i na s !s,b k!r !ra(y$ny; A sa*e buruazy$ne artie !lity(zne s $edynie+ .raz z $e3! instytu($a*i arla*entarny*i+ *ie$ski*i itd;+ ele*ente* @unk($!n!.ania a aratu !lity(zne3! buruaz$i; ?e s(/e*aty(zne u.a3i !z.ala$ na* zr!zu*ieB z.#asz(za $eden bardz! znany @akt+ na kt,ry 7enin nieustannie z.ra(a# u.a3-= kada ! iera$(a si- na !kreCl!ny* s !s!bie r!duk($i *aterialne$+ .ielka e !ka /ist!ry(zna kierunk!.! *a e.ien typ pa:st!a+ t! zna(zy r,.nie !kreCl!n o8,ln0 @!r*aJst.a; :ana klasa anu$(a nie *!e !s#u3i.aB si- kady* ty e* a aratu aJst.!.e3!O $est z*usz!na !r3aniz!.aB si- . /ist!ry(znie !3rani(z!ny(/ @!r*a(/+ kt,re zale !d n!.y(/ @!r* .alki klas!.e$+ . $akie $est !na u$-ta; 'eudaln!1k!C(ielna @!r*a $est (a#k!.i(ie nieskute(zna rzy !r3aniza($i an!.ania klas!.e3! buruaz$i; )!d!bnie $est !(zy.iC(ie z dyktatur r!letariatu; HeCli .alka klas!.a+ kt,r r!.adzi r!letariat $est zu e#nie inna !d .alki klas+ kt,r r!.adzi buruaz$a+ i $eCli na.et *usi !n . ty* (elu !s#u3i.aB si- &akim+ a arate* aJst.!.y*+ t! nie *!e !s#u3i.aB si- sta# ar*i+ r!@es$!nalny*i trybuna#a*i+ ta$n i s e($aln !li($+ arla*entaryz*e*+ unika$( . rakty(e .szelkie$ k!ntr!li ludu biur!kraty(zn ad*inistra($+ se3re3a(y$n i !der.an !d r!duk($i szk!# itd;+ tak ! r!stu+ $ak d!.!lnie ule3#y* instru*ente*; )!.iedz*y+ aby z!braz!.aB t!+ e $eCli .#adza aJst.!.a $est instru*ente* s#u(y* klas!.y* interes!* buruaz$i+ t! sa* a arat aJst.!.y+ . kt,ry* *aterializu$e si- !na+ nie $est z.yk#y* instru*ente*= $est *a(/in"+ kt,ra !be$*u$e klasanu$(+ kt,re$ !na . e.ien s !s,b !dle3a+ rzyna$*nie$ . s.!i(/ !3,lny(/ @!r*a(/ /ist!ry(zny(/; A *a(/ina" ta deter*inu$e *!li.!C(i !lity(zne3! dzia#ania klasy anu$(e$ d!k#adnie . taki sa* s !s,b+ $ak k!nie(zn!CB zysku+ aku*ula($i+ si#a rzy*usu ka italisty(zne$ k!nkuren($i deter*inu$e $e$ *!li.!C(i dzia#ania ek!n!*i(zne3!; Fie istnie$e $u k.estia *!li.!C(i unikni-(ia $edne3!+ $ak i dru3ie3!= .!la" ka italist,.+ !d!bnie $ak i ludu+ nie *a (! ta* szukaB; Aby t! zr!zu*ieB !d.!#a$*y si- d! !3rani(z!ne3!+ ale .y*!.ne3! rzyk#adu z !be(ne$ rze(zy.ist!C(i; ?ak . Fie*(ze(/ 'ederalny(/+ $ak i .e 'ran($i !dn!sz!ny $est !be(nie r!ble* ra. i !b!.izk,. urz1dnik,!; Fa.izu$( d! trady($i ruskie3! (esarst.a i naziz*u rzd i ad*inistra($a nie*ie(ka identy@iku$ s#ub- aJst.!. ze s#ub dla aktualne3! rzdu i $e3! !lityki+ !dsu.a$( !d e#nienia @unk($i ubli(zny(/ ! !zy($!nist,. !kreClany(/ *iane* ekstre*ist,."+ .r!3,. K!nstytu($i"; W ty* sa*y* (zasie+ !*i*! za(/(ianek $aki(/C )!niat!.ski(/ (/((y(/ ,$CB za ty* n-((y* rzyk#ade*+ tr.a#!CB de*!kraty(zny(/ .alk s ra.ia+ e $esz(ze .e 'ran($i !dr,nia sis#ub- aJst.!." !d s#uby dla rzdu+ kt,ry z!b!.izany $est d! r!.adzenia !lityki anu$(e$ .ielkie$ buruaz$i; Hest t! zna(zna r,ni(a+ kt,re$ nie *!na lek(e.ayB+ !nie.a dzi-ki nie$ $edn!stki z $edne$ str!ny Renu *a$ ra.a i 3.aran($e+ kt,ry(/ nie *a$ ! dru3ie$ str!nie; Ale zna(zy t! $edynie+ e *!3- !ne+ $ak! ry.atne !s!by+ *yCleB (! (/( ! !lity(e klasy+ kt,re$ s narz-dzie*+ nie zaC+ e *!3
K1 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

si- $e$ rze(i.sta.iaB+ !nie.a .,.(zas+ tak .e 'ran($i+ $ak i . Fie*(ze(/+ !d adn- nie !d Beru$sDerbot+ ale skier!.any b-dzie rze(i. ni* zarzut braku k!* eten($i" a rezultat b-dzie identy(zny; Ale t! nie .szystk!= /ist!ry(znie rze(z bi!r(+ (! t! zna(zy+ e s#uba aJst.!.a" $est inna !d s#uby dla takie3! (zy inne3! rzduG Izy zna(zy t!+ e $est !na s#ub a !lity(zn+ s#ub !za !br-be* !lityki klas!.e$G W adny* .y adku= &est to su-ba dla ka-de8o rz0du/ kt,re8o polityka &est z8odna z panu&0 ym stanem+ stane* st!sunk,. .#asn!C(i i buruazy$ne3! ra.a; K!r us urz-dnik,. buruazy$ne3! aJst.a+ .z3l-dnie zabez ie(z!ny+ uniezaleni!ny !d z*ian rzd!.y(/+ za e.nia+ $akie by nie by#y !3ldy+ kt,re kady z $e3! (z#!nk,. *!e *ieB . 3#!.ie+ ry*at a aratu aJst.!.e3! nad sa*y* rzde*; Za*iast uzaleniaB s ra.!.anie .#adzy rzez buruaz$- $ak! klas- !d ryzyka .yb!r,.+ de(yz$i (enz!rski(/+ ka rys,. alb! b#-dny(/ !(en rezydenta Re ubliki+ *!e !na ! rzeB si- na .ytrzy*a#y* @unda*en(ie+ $aki* $est !(zu(ie !b!.izku" i za.!d!.a *!raln!CB" tysi-(y urz-dnik,. Li+ bardzie$ r!zai(znie+ !(zy.iC(ie take na i(/ (a#k!.ite$ zalen!C(i @inans!.e$ !d aJst.aM; Ale !z!staJ*y $esz(ze rzez (/.il- na ty* terenie; Ot! . !d !.iedzi na r!.!ka($- *inistra !li($i !skara$(e3! .ys!ki(/ @unk($!nariuszy s!($alisty(zny(/ ! .yk!rzysty.anie dla (el,. ry.atny(/" in@!r*a($i+ kt,re !trzy*u$ . trak(ie s.!$e3! urz-d!.ania+ rzy.,d(a artii s!($alisty(zne$ sdzi+ e *!e u$a.niB+ e klasy@ika($a u(zni,. d! Kra$!.e$ Szk!#y Ad*inistra($i uzaleni!na $est !d i(/ !3ld,. !lity(zny(/; )!le*ika+ kt,ra si- .,.(zas r!z !(z-#a $est . e#ni interesu$(a= !dna$du$e*y b!.ie* !d t le.i(!." krytyk ide!l!3i- s#uby ubli(zne$ niezalene$ !d !lityki i anta3!niz*,. klas!.y(/+ kt,r $u !znaliC*y; Odna$du$e*y $ . .arian(ie ! ra.i!ny*= !nie.a . rze(zy.ist!C(i nie *a a !lity(zny(/ urz-dnik,.+ sta$e si- .i-( rze(z k!nie(zn+ eby r,ne !lity(zne kierunki by#y $ednak!.! re rezent!.ane . ad*inistra($i+ tak $ak s !ne re rezent!.ane . nar!dzieS A !nie.a ta ide!l!3ia $est ide!l!3i+ kt,r uzna$ .ys!(y urz-dni(y i kt,r . a$a i* Szk!#a Ad*inistra($i+ t! !sta.i!ny .ye$ zarzut+ ra.dzi.y alb! @a#szy.y+ nie *a sensu= .y.!#u$e !n !3,lne !burzenie+ take .Cr,d u(zni,. s!($alisty(zny(/S :alsza !le*ika $est $esz(ze bardzie$ interesu$(a= >HIumanite LK1 *a$a 1456 r;M usi#u$e rzesunB debat- na .#aC(i.y $e$ terenO u$a.nia+ e $est rze(z e.n= !(/!dzenie s !#e(zne u(zni,. nie !dz.ier(iedla nar!du; Pdzia# u(zni,. !(/!dzenia r!b!tni(ze3! L ra.ie adenM . karykaturalny s !s,b !dkreCla+ . $aki* st! niu na$.i-ksza (z-CB r!du(ent,. b!3a(t.a !dsuni-ta $est !d kier!.ania s ra.a*i aJst.a"; :.a dni ,Dnie$ s!($alisty(zny r!@es!r ra.a r!zszerza t- ar3u*enta($- . >e %onde L2 (zer.(a 1456 r;M= ?.,r(y >;F;A; LKra$!.a Szk!#a Ad*inistra($iM (/(ieli u(zyniB z nie$ instru*ent de*!kratyza($i rekruta($i na .ys!kie urz-dy ubli(zne; Kl-ska (a#k!.ita+ >;F;A; rekrutu$e s.!i(/ u(zni,. z bardz! *a#e$+ ek!n!*i(znie i kultur!.! na$bardzie$ u rzy.ile$!.ane$+ (z-C(i s !#e(zeJst.a @ran(uskie3!; )!nie.a ,Dnie$ !.ierza si- i* rze(zy.ist .#adz- ek!n!*i(zn i !lity(zn . aJst.ie i !za ni*+ t! Szk!#a sta$e si- $edny* z instru*ent,. s#u(y(/ za(/!.aniu .#adzy ty(/+ kt,ry(/ .#aCnie naley !kreCliB $ak! klas- anu$(; Fie (/!dzi tu ! $akC *!$ ! ini-+ ale ! @akt+ kt,ry *!na st.ierdziB; L;;;M WidaB teraz le ie$+ ki* s !.i .y.!dz(y si- z >;F;A; .ys!(y urz-dni(y i *!na !.iedzieB+ $aki uytek zr!bi !ni ze s.!$e$ .#adzy; L;;;M Syste* ten da# aJst.u urz-dnik,. ! .ys!ki(/ k.ali@ika($a(/+ L;;;M ale .ska rekruta($a nieu(/r!nnie r!.adzi r,.nie d! 3#-b!kie3! !dzia#u *i-dzy ad*inistra($ .ys!kie3! sz(zebla a !lbrzy*i *as !by.ateli"; Za(yt!.a#e* !bszernie te teksty+ !nie.a s !ne ty !.e= .idaB . ni(/+ $ak . Clad za ut! i ad*inistra($i niezalene$ !d .#adzy !lity(zne$ utopia administra &i &ako su-by ludo!e&+ dzi-ki r,.n!.adze+ kt,r t.!rz urz-dni(y ! r,ny(/ !rienta($a(/+ ! nast1pst!ie demokratyza &i rekruta &i+ naresz(ie z3!dne$ z !braze* nar!du"; Ale+ na zasadzie reak($i+ !C*iela* si- !.iedzieB+ e brak . ni(/ re.!lu(y$ne$ !sta.y .!be( ad*inistra($i i .#adzy aJst.!.e$= syn!.ie ra(!.nik,.+ alb! da.ni ra(!.ni(y+ . (/.ili+ kiedy sta$ si- urz-dnika*i z de@ini($i przesta&0 by= &u- nimi; Pniesi!ne rzez ni(/ !(/!dzenie klas!.e" . ni(zy* d!k#adnie nie z*ienia zasadni(ze$ (e(/y a aratu aJst.!.e3!= !dzia#u ra(y" *i-dzy ad*inistr!.anie*+ zarzdzanie* s ra.a*i ubli(zny*i+ rzdzenie* ludD*i a *aterialn r!duk($O oddzielenia aparatu pa:st!o!e8o od pra y produk y&ne&; Kiedy zau.ay si-+ e !d %&% .; li(zba urz-dnik,. !*n!y#a si-+ e !d te3! (zasu rzestali byB !ni $akC u rzy.ile$!.an .arst." zak#ada$(+ e . s.!$e$ .i-ksz!C(i byli ni kiedyC i s dzisia$ le ie$ lub 3!rze$ ! #a(an
K2 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

*as urz-dni(z+ kiedy .szystk! t! sta$e si- ar3u*ente* !t.ierdza$(y* tez-+ e a arat aJst.!.y *,3#by &ako taki ! !.iedzieB si- ! str!nie re.!lu($i+ t! ! r!stu za !*ina si-"+ e ,. rzyr!st !kazu$e !spaniay roz!,& 4podziau pra y5 ! pa:st!ie; ?en !dzia# ra(y t.!rzy s !#e(zny uk#ad *aterialny instytu($i+ raktyk i rzyz.y(za$eJ" ide!l!3i(zny(/ L$ak *,.i# 7eninM= aby re.!lu($a !lity(zna i s !#e(zna ludzi ra(y sta#a si- @akte*+ naley 3! r!zbiB" . t!ku d#u3ie$+ trudne$ i u !r(zy.e$ .alki klas; )r!ble* r!letaria(kie$ re.!lu($i nie !le3a tylk! na ty*+ aby (z#!nk!.ie rzd,. i ad*inistra($i byli rekruto!ani s !Cr,d ludzi ra(y alb! da.ny(/ ra(!.nik,.O kierunk!.! (/!dzi ! t!+ by ludzie ra(y sa*i s!b rzdzili" i ad*inistr!.ali"; 7enin .y(i3a z te3! @aktu .ni!sek yta$(= $akie3! ty u aJst.a !trzebu$e re.!lu($a (/(( zd!byB i utrzy*aB .#adz-G Fie !trzebu$e typu pa:st!a bur-uazy&ne8o+ kt,re3! arla*entarna re ublika $est @!r* na$bardzie$ r!z.ini-t+ na$bardzie$ d!sk!na# . /ist!rii+ niezalenie !d te3!+ $aka by nie by#a skala re@!r*"+ kt,re *!na u.z3l-dniB ! rama ' te3! ty u; )!trzebu$e no!e8o typu pa:st!a+ kt,re3! @!r*y !lity(zne *a$ !staB K!*uny )aryskie$+ alb! rad+ alb! &esz ze inn+ kt,r rzyniesie /ist!ria" L%%W&&&+ ss; 2K4+ 2Q21260+ 262+ K26 itd;M; 7enin nieustannie t! !.tarza# Lz.#asz(za rzy !kaz$i s#ynne$ k.estii radzie(kie$ k!nstytu($i i !zba.ienia buruaz$i ra.a .yb!r(ze3!+ kt,ra+ $ak .ie*y+ !de3ra#a s.!$ r!l- dla StalinaM= spe y$i zne instytu &e radzie(kie$ re.!lu($i nie s $aki*C *!dele*" aJst.a= s $edynie nast- st.e* !3,lne$ tenden($i re.!lu($i r!letaria(ki(/ d! .y#aniania n!.e3! ty u aJst.a; Zna(zenie r!sy$ski(/ rad !le3a na ty*+ e ud!.!dni#y !ne rze(zy.ist !be(n!CB te$ tenden($i; Ale .szystkie re.!lu($e+ $akie d!k!na#y si- !d te3! (zasu+ na.et+ $eCli by#y st#u*i!ne rzez silnie$sze3! rze(i.nika+ na.et+ $eCli by#y $edynie !3,lny*i !.t,rzenia*i"+ urze(zy.istnia#y na s.,$ s !s,b !. tenden($-= !d .#!ski(/ rad @abry(zny(/" a ! r!b!tni(ze k!rd!ny" . I/ile i (/iJskie k!*uny lud!.e"; I! naley znisz(zyB" :yktatura r!letariatu+ t! znisz(zenie buruazy$ne3! a aratu aJst.!.e3!+ t! bud!.a a aratu aJst.!.e3! n!.e3! ty uO ale !sz(ze3,lne ele*enty buruazy$ne3! a aratu aJst.!.e3! nie *!3 z!staB znisz(z!ne . taki sa* s !s,b+ ty*i sa*y*i *et!da*i+ . ty* sa*y* ryt*ie; Wiad!*!+ e 7enin L ! <arksieM !bsta.a# z.#asz(za rzy ty*+ e aparat represy&ny aJst.a stan!.i rdzeJ a aratu aJst.!.e3!+ e dlate3! .#aCnie zaatak!.anie te3! re resy$ne3! a aratu rzy .yk!rzystaniu !biekty.ny(/ *!li.!C(i+ $akie st.arza kada na ra.d- re.!lu(y$na sytua($a+ kiedy *asy ra(u$(e+ na bazie 3#-b!kie3! kryzysu ka italiz*u+ .al(z ! .#adz-+ $est na$.i-kszy* ri!rytete* kade$ re.!lu($i s!($alisty(zne$; :la(ze3! 7enin u iera# si- rzy a ara(ie re resy$ny* i rzy k!nie(zn!C(i $e3! naty(/*iast!.e3! znisz(zenia+ .arunku+ a zaraze* ier.sze3! skutku re.!lu($iG Z d.,(/+ a .#aC(i.ie z $edne3! !.!du; )! ier.sze+ rzede .szystki* dlate3!+ e t! a arat re resy$ny+ . .arunka(/ !t.arte$+ !stre$ .alki klas!.e$+ *aterializu$e i zabez ie(za k!rzystny dla buruaz$i uk#ad si#+ na kt,ry* ! iera !na s.!$ Labs!lutnM .#adz- aJst.!. i klas!.; ?ak $est za ka-dym razem+ kiedy .alka klas+ na.et . !3rani(z!ne$ skali+ $ak . rzy adku stra$k,.+ *ani@esta($i+ sta$e si- .alk !t.art i !str; Si#a *usi byB rzy ra.ie ! t!+ aby si#a !z!sta#a rzy klasie anu$(e$+ !nad ra.a*i; )! dru3ie+ dlate3!+ e a arat re resy$ny kierunk!.! $est taki sa* .e .szystki(/ !sz(ze3,lny(/ @!r*a(/ buruazy$ne3! aJst.a+ .e .szystki(/ !sz(ze3,lny(/ $e3! @!r*a(/ ustr!$,. !lity(zny(/+ niezalenie !d te3!+ (zy s t!+ $ak . naszy(/ @aszyst!.ski(/ (zasa(/+ de*!kraty(zne" ustr!$e re ublikaJskie+ (zy aut!rytarne" ustr!$e dyktat!rskie+ *!nar(/isty(zne; O(zy.iC(ie+ nie $est t! $akiC niez*ienny"+ !zba.i!ny /ist!ry(zne3! r!z.!$u+ ele*ent= ! dane& epo e $ednak+ ten ele*ent a aratu aJst.!.e3! r!z.i$a si- i re r!duku$e !nad r,ni(a*i .yst- u$(y*i *i-dzy ustr!$a*i !lity(zny*i; ?! rze(ie ar*ie de*!kraty(zny(/ re ublik rze r!.adza$ @aszyst!.skie za*a(/y stanu; ?akie sa*e zasady !r3aniza(y$ne *a rze(ie !li($a )!niat!.skie3!+ !li($a Tel*uta S(/*idta (zy @rankist!.ska= nie !d ni(/ rze(ie zaley *!li.!CB alb! brak *!li.!C(i d!k!ny.ania taki(/ za*a(/,. . taki(/ sa*y(/ .arunka(/+ *!li.!CB alb! brak *!li.!C(i r,.nie s.!b!dne3! dzia#ania;

KK Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

)!.iedzieB+ e a arat re resy$ny $est rdzenie* buruazy$ne3! a aratu aJst.!.e3!+ t! zna(zy !.iedzieB= *i-dzy ustr!$a*i de*!kraty(zny*i" i ustr!$a*i !t.ar(ie dyktat!rski*i"+ . zna(zeniu+ $akie buruazy$ne nauki !lity(zne" nada$ te*u ter*in!.i+ .yst- u$ !lbrzy*ie r,ni(e+ $eCli (/!dzi ! @!r*y !lity(zne i ide!l!3i(zne an!.ania+ ! relaty.ny (i-ar" !t.arte$ re res$i i ide!l!3i(zne$ /e3e*!nii+ . !state(zn!C(i ! *!li.!C(i s.!b!dne3!" r!z.!$u .alki r!letaria(kie$ klasy+ $ak i .alki !lity(zne$; Wyst- u$ nat!*iast niezna(zne r,ni(e $eCli (/!dzi ! !r3aniza(y$n @!r*- re resy$ny(/ a arat,. aJst.!.y(/+ kt,re dla klasy anu$(e$ s !statni desk ratunku"; I! t! zna(zy !statnia deska ratunku" dla klasy anu$(e$G Hest t! Cr!dek+ d! kt,re3! *!na !d.!#aB si- . !state(zn!C(i+ . rzy adku C*iertelne3! re.!lu(y$ne3! za3r!enia klas!.e3! aJst.a buruazy$ne3!+ a zaraze* Cr!dek+ kt,re3! uy(ie *!li.e $est tylk! . !state(zn!C(i+ kiedy z!sta#! przy8oto!ane dzi-ki !d !.iednie$ !lity(zne$ .al(e klas; I/(- . ty* *ie$s(u za(yt!.aB s#!.a :!*ini[ueNa 7e(!urta z $e3! k!*entarza d! >a Spirale+ .ybitne3! @il*u ! (/ili$ski* 'r!n(ie 7ud!.y*= I/ili$ska buruaz$a L;;;M s !.!d!.a#a !.stanie !t-ne$ si#y+ kt,ra zada#a $e$ . 1450 r; !.an kl-skL;;;M . !kreCl!ny* *!*en(ie sa*a ! ra(!.a#a i zast!s!.a#a s.!$e X !t-ne uderzenieY (/(( znisz(zyB !zy($e zd!byte rzez $e$ rze(i.nik,.;;;" L>e %onde+ 1K *a$a 1456 r;M; Hak *,.i# 7enin= )!.r,t !d arla*entarne$ re ubliki d! *!nar(/ii &est zupenie at!y L$ak te3! zreszt d!.i!d#a /ist!riaM+ 3dy !z!sta$e nietkni-ta (a#a *a(/ina u(isku= ar*ia+ !li($a+ a arat urz-dni(zy; L;;;M K!*una !raz Rady L;;;M burz0 i usu.a$ t- *a(/in-" L%%&W+ s; QK . !lski* rzek#adzie brak ier.szy(/ d.,(/ !dkreCleJ u!a8a tum*M; Fa naszy(/ !(za(/ !d Ere($i+ ! rzez Tisz ani- i )!rtu3ali-+ d! I/ile+ /ist!ria d!.!dzi+ e dla t!talitarny(/ i @aszyst!.ski(/ rei*,. po!r,t d! n!r*alne$" arla*entarne$ re ubliki buruazy$ne$ &est zupenie trudny; J epo e imperializmu .ie si- t! z taki* nasilenie* .alki klas i za3r!enie* .#adzy buruaz$i+ taki* za!strzenie* s rze(zn!C(i . .al(e ! !lity(zny i ek!n!*i(zny !dzia# C.iata+ e s ra.ia t!+ e .e .szystki(/ kra$a(/ ka italisty(zny(/ $esteC*y C.iadka*i k!le$ne3! r!z.!$u *ilitarne3!+ !raz+ bardzie$ !3,lnie *,.i(+ r!z.!$u re resy$ne$ str!ny a aratu aJst.!.e3!; :late3!+ $ak t! *,.i# $esz(ze 7enin z u !r(zy.!C(i rze(zy.iC(ie !strze3a.(z= &* bardzie$ $est r!z.ini-ta de*!kra($a+ ty* blie$ d! !3r!*u alb! .!$ny d!*!.e$ rzy kade$ 3#-b!kie$ r!zbien!C(i !lity(zne$+ niebez ie(zne$ dla buruaz$i" L%%W&&&+ s; 206M; & dlate3! .#aCnie+ nie zaC z !.!du si#y" alb! s#ab!C(i" trady($i de*!kraty(zny(/ . $aki*C kra$u= de*!kraty(zne trady($e s silne . klasa(/ lud!.y(/+ z.#asz(za . r!letaria(ie+ a s#abe . klasie anu$(e$; W#aCnie z te3! !.!du+ kt,ry !kreCla !bli(ze Li (en-M buruazy$ne$ de*!kra($i= z @aktu+ e buruazy$na de*!kra($a !z.ala na .!lny" r!z.,$ !lity(zne$ .alki klas+ na t.!rzenie !lity(zny(/ !r3aniza($i r!letariatu !d 3!#y* niebe*"+ kt,re mo80+ ! ile zabez ie(z s.!$ ide!l!3i(zn niezalen!CB+ r!.adziB r! a3and- i *as!.e dzia#ania na rze(z zniesienia ka italisty(zne3! .yzysku; ?!+ (! s ra.ia+ e buruazy$na de*!kra($a da$e r!letariat!.i !lbrzy*i k!rzyCB+ (! s ra.ia+ e $e$ . r!.adzenie i !br!na $est nieustanny* (ele* r!letariatu+ nie .ynika+ $ak sdzi ! !rtuniz*+ z @aktu+ e nada$e !na a arat!.i aJst.!.e*u @!r*-+ kt,ra $ak! taka $est uyte(zna dla r!letaria(kie$ re.!lu($i; Wynika $edynie z @aktu i *a t! zna(zenie byB *!e /ist!ry(znie de(ydu$(e e .alka ! !lity(zn de*!kra($-+ ! ile sta$e si- klas!. .alk z reak(y$n buruazy$n klas+ !z.ala r!letariat!.i sa*e*u !r3aniz!.aB si-+ eduk!.aB i !(i3aB *asy lud!.e !za sa* ten (el; ?!+ e rdzenie* a aratu aJst.!.e3! $est a arat re resy$ny+ nie !zna(za .i-(+ e aJst.! $est zreduk!.ane d! te3! as ektu+ ani e *!e !n sa*!dzielnie @unk($!n!.aB; A .i-( abs!lutnie nie !zna(za t!+ e !szystkie ele*enty a aratu aJst.!.e3! *!3 byB znisz(z!ne" . taki sa* s !s,b+ z3!dnie z u r!sz(z!ny* i *e(/ani(zny* !braze* *#!ta r!zbi$a$(e3! s.!i*i uderzenia*i .szystk! na dr!bne ka.a#ki+ kt,ry* buruaz$a !s#u3u$e si- . .al(e z *arksiz*e* $ak stra(/e* na .r,ble; :!k!nanie te3! /ist!ry(zne3! znisz(zenia !zna(za !(zy.iC(ie bezk!* r!*is!. .alk-+ kt,ra !state(znie nie z!sta.ia ka*ienia na ka*ieniu z nieda$(e3! si- !3!dziB z rze(zy.isty* .yz.!lenie* ludzi ra(y buruazy$ne3! a aratu aJst.!.e3!; Ale znisz(zenie .ielkie3! a aratu aJst.!.e3!+ $e3! zast ienie n!.y*i !lity(zny*i @!r*a*i !r3aniza($i y(ia *aterialne3! i kulturalne3! s !#e(zeJst.a+ nie *!e byB od razu przepro!adzone+ *!e si- $edynie od razu rozpo z0=; Fie *!na te3! d!k!naB na *!(y dekretu alb! uy(ia si#y+ ale $edynie dzi-ki .yk!rzystaniu dla s ra.y dyktatury r!letariatu .szystki(/ !lity(zny(/ s rze(zn!C(i ka italisty(zne3! s !#e(zeJst.a;
K0 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

7enin !d 1416 r; .skazy.a# na t! . t!ku .alki z *e(/anisty(zny*i k!n(e ($a*i (z-C(i s!($alde*!kraty(zne$ le.i(y"= Ka italiz* . !3,le+ a i* erializ* . sz(ze3,ln!C(i rzekszta#(a de*!kra($- . z#udzenie a zaraze* ka italiz* r!dzi . *asa(/ denie de*!kraty(zne+ za!strza anta3!niz* *i-dzy i* erializ*e*+ kt,ry !zna(za za rze(zenie de*!kra($i+ a d(y*i d! de*!kra($i *asa*i; Ka italiz*u i i* erializ*u nie *!3 !baliB adne+ na$bardzie$ na.et idealne rze!braenia de*!kraty(zne+ le(z $edynie rze.r,t de*!kraty(znyO ale r!letariat+ kt,ry nie .y(/!.u$e si- . .al(e ! de*!kra($-+ niezd!lny $est d! d!k!nania rze.r!tu ek!n!*i(zne3!; Fie *!na z.y(i-aB ka italiz*u nie za8arnia&0 bank,!+ nie zn!sz( pry!atne& !asno+ i Cr!dk,. r!duk($i+ ale nie *!na urze(zy.istniB ty(/ re.!lu(y$ny(/ !suni-B nie !r3anizu$( de*!kraty(zne3! zarzdzania rzez (a#y nar,d zabrany*i buruaz$i Cr!dka*i r!duk($i+ nie rzy(i3a$( !3,#u ludzi ra(y i r!letariuszy+ i ,# r!letariuszy+ i dr!bne3! (/#! st.a d! de*!kraty(zne3! z!r3aniz!.ania s.y(/ szere3,.+ s.y(/ si#+ s.e3! udzia#u . aJst.ie; L;;;M )rzebudzenie si- i dalszy r!z.,$ s!($alisty(zne3! !.stania rze(i. i* erializ*!.i s nierozer!alnie z.izane ze .zr!ste* de*!kraty(zne3! ! !ru i .zburzenia; S!($aliz* r!.adzi d! !bu*ierania !szelkie8o aJst.a+ a .i-( i .szelkie$ de*!kra($i ale s!($aliz*u nie *!na urze(zy.istniB ina(ze$ ni poprzez dyktatur- r!letariatu+ kt,ra #(zy rze*!( . st!sunku d! buruaz$i+ t$; *nie$sz!C(i ludn!C(i+ z zupenym r!z.!$e* de*!kra($i+ t$; ! arte3! na rze(zy.isty* r,.n!u ra.nieniu+ rze(zy.iC(ie !.sze(/ne3! udzia#u o8,u ludn!C(i . (a#e$ dzia#aln!C(i pa:st!o!e& i .e .szystki(/ sk!* lik!.any(/ za3adnienia(/ lik.ida($i ka italiz*u; W ty(/ t! .#aCnie Xs rze(zn!C(ia(/Y za lta# si- ); Ki$e.ski+ kt,ry za !*nia#+ (ze3! nau(za *arksiz* ! de*!kra($i; L;;;M <arksist!.skie r!z.izanie r!ble*u de*!kra($i !le3a na !ykorzystaniu rze(i.k! buruaz$i rzez t!(z(y s. .alk- klas!. r!letariat !szystki ' de*!kraty(zny(/ instytu($i i deJ . (elu rzy3!t!.ania z.y(i-st.a r!letariatu nad buruaz$+ !balenia $e$; Wyk!rzystanie t! nie $est s ra. #at. i Xek!n!*ist!*Y+ t!#st!$!.(!* it ; .yda$e si- !n! (z-st! nied! usz(zalny* ust- st.e* na rze(z X !3ld,. buruazy$ny(/Y i ! !rtuniz*u tak sa*! .#aCnie+ $ak ); Ki$e.skie*u nied! usz(zalny* ust- st.e* na rze(z !3ld,. buruazy$ny(/ .yda$e si- sa*!!kreClenie nar!d,. X. e !(e ka ita#u @inans!.e3!Y; <arksiz* u(zy+ e X.alka z ! !rtuniz*e*Y .yraa$(a si- . !d*!.ie .yk!rzystania st.!rz!ny(/ rzez buruaz$- i rzez buruaz$- .y a(z!ny(/ instytu($i de*!kraty(zny(/ obe ne8o+ ka italisty(zne3! s !#e(zeJst.a $est ako!it0 kapitula &0 rzed ! !rtuniz*e*S" L%%&&&+ ss; 1011QM; I/(e*y !t.ierdzenia te3!+ ty* raze* z !kresu bez !Credni! ! rzedza$(e3! rze$-(ie .#adzyG )rze(zyta$*y $esz(ze raz <a:st!o i re!olu &1+ ten rzek!*! ut! isty(zny" i anar(/isty(zny" tekst= Wy$C(ie z arla*entaryz*u !le3a+ !(zy.iC(ie+ nie na zlik.id!.aniu instytu($i rzedsta.i(ielski(/ i !bieraln!C(i+ le(z na rze!braeniu instytu($i rzedsta.i(ielski(/ z instytu($i d! 3adania . instytu($e Kpra u&0 eL" L%%W+ ss; 0Q010Q6+ . rzek#adzie !lski* brak !dkreClenia u!a8a tum*M; Od.!#u$( si- d! rzyk#adu K!*uny 7enin re(yzu$e= S rzeda$ny i z3ni#y arla*entaryz* s !#e(zeJst.a buruazy$ne3! K!*una zast- u$e instytu($a*i+ . kt,ry(/ .!ln!CB .y !.iadania s.e3! zdania i !*a.iania s ra. nie .yradza si- . !szust.!+ !nie.a arla*entarzyC(i !b!.izani s sa*i ra(!.aB+ sa*i .yk!ny.aB s.e usta.y+ sa*i s ra.dzaB+ (! z te3! .ynika . y(iu+ sa*i bez !Credni! !d !.iadaB rzed s.y*i .yb!r(a*i; &nstytu($e rzedsta.i(ielskie !z!sta$+ ale parlamentaryzm &ako spe &alny system/ &ako roz8rani zenie pra y usta!oda! ze& i !ykona! ze& + $ak! stan!.isk! u rzy.ile$!.ane dla !s#,. tu nie istnie&e; Bez instytu($i rzedsta.i(ielski(/ nie *!e*y s!bie .y!braziB de*!kra($i+ na.et de*!kra($i r!letaria(kie$+ bez arla*entaryz*u *!e*y i musimy+ $eeli krytyka s !#e(zeJst.a buruazy$ne3! nie $est dla nas (z(zy* s#!.e*;;;" L%%W+ s; 0Q6+ ier.sze3! !dkreClenia nie *a . !lski* rzek#adzie u!a8a tum*M; )!d!bnie isze *,.i( ! biur!kra($i= O zniesieniu a aratu biur!kra($i !d razu+ .sz-dzie i !state(znie nie *a *!.y; Hest t! ut! ia; Ale zdruz8ota= !d razu star *a(/in- urz-dni(z i naty(/*iast za(zB bud!.aB n!.+ da$( *!n!CB st! ni!.e3! lik.id!.ania .szelkie$ biur!kra($i t! nie &est ut! ia; L;;;M t! bez !Crednie+ na$blisze zadanie re.!lu(y$ne3! r!letariatu" L%%W+ s; 05QM; :u!+ i li(/!+ ir!niz!.an!+ . !z!rnie r,ny s !s,b+ nad s#!.a*i 7enina *,.i(y*i+ e (ele* dyktatury r!letariatu $est t!+ aby ku(/arki kier!.a#y aJst.e*; &r!nia ta $est nies*a(zna nie tylk! dlate3!+ e bez adne3! .stydu na.izu$e d! *aniery+ z $ak k!ntrre.!lu($a .yk!rzystu$e *ili!ny !@iar+ kt,ry*i r!letariat i ludzie radzie((y !ku ili s.!$ re.!lu($-+ ale te dlate3!+ e .yraa !na !3ard- dla
KQ Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

ku(/arek; A !nie.a rzedsta.i#e* .ye$ @ra3*ent <a:st!a i re!olu &i d!ty(z(y znisz(zenia biur!kratyz*u rzyt!(z- $esz(ze $eden na isany kilka *iesi-(y ,Dnie$ Li kt,ry+ . 3run(ie rze(zy+ ni( nie stra(i# ze s.!$e$ aktualn!C(iM= Fie $esteC*y ut! ista*i; Wie*y+ e ier.szy le szy nie.yk.ali@ik!.any r!b!tnik (zy ier.sza le sza ku(/arka nie !tra@i !d razu s ra.!.aB rzd,. . aJst.ie; L;;;M R,ni*y si- $ednak !d ty(/ !by.ateli ty*+ e rzdziB aJst.e*+ e#niB !.szedni+ (!dzienn ra(- rzdzenia !tra@i tylk! b!3a(i lub rekrutu$(y si- z b!3aty(/ r!dzin urz-dni(y; Vda*y+ aby C.iad!*i r!b!tni(y i !#nierze u zyli si1 rzdziB aJst.e* i aby nauk- t- r!z !(z-li niez.#!(znie+ t$; za z1to niez.#!(znie .(i3aB d! te3! dzie#a .szystki(/ ludzi ra(y+ (a# bied!t-; L;;;M Fa$.anie$sz s ra. $est teraz zer.anie z !.y* buruazy$ny* rzesde* inteli3en(ki*+ e rzdziB aJst.e* *!3 rzek!*! tylk! s e($alni urz-dni(y+ (a#k!.i(ie zaleni !d ka ita#u z ra($i s.e3! !#!enia s !#e(zne3!;" L%%W&+ s; 42+ 44M; 7enin !.r,(i d! te3! $esz(ze . 1420 r;+ kiedy b-dzie (/!dzi#! ! s re(yz!.anie te3!+ (! . rzebie3u r!sy$skie$ re.!lu($i+ u.z3l-dnia$( r,ni(e .yst- u$(e . !lity(zne$ /ist!rii r,ny(/ kra$,. eur! e$ski(/+ *a uni.ersalne zna(zenie; ?!+ (! $est tu sz(ze3,lnie interesu$(e t! @akt+ e 7enin+ .#aCnie dlate3!+ e ni3dy nie !d(/!dzi ani na !dr!bin- !d !3ldu ! k!nie(zn!C(i znisz(zenia buruazy$ne3! a aratu aJst.!.e3!+ (a#k!.i(ie !drzu(a !3ld+ e t! znisz(zenie+ kt,re rzy3!t!.y.ane $est przed re.!lu($ i kt,re nabiera (a#e$ s.e$ !str!C(i p,Fnie&+ . !kresie dyktatury r!letariatu+ kt,re$ $est .arunkie*+ e t! znisz(zenie *!e byB d!k!nane . inny+ ni d#u3!tr.a#a .alka klas+ s !s,b; 7e.a(ka" idea naty(/*iast!.e3! zniesienia buruazy$ny(/ instytu($i i ut.!rzenia eM ni'ilo n!.y(/+ (zyst!" r!letaria(ki(/+ instytu($i $est nie tylk! bezuyte(zny* . rakty(e *ite*+ ale r!.adzi d! *e(/ani(zne$ !d.r!tn!C(i steru$(e3! ! !rtuniz*e* kretyniz*u arla*entarne3!= nie $est rzesad *,.iB ! kretyniz*ie anty arla*entarny*"+ dla kt,re3! taka $orma !r3aniza(y$na L$ak rady r!sy$skie+ rady"+ sa*!rzdy itd;M sta$e si- lekarst.e*+ kt,re3! naty(/*iast!.e rzy$-(ie"+ zast!s!.anie" u*!li.i#!by naty(/*iast rzesk!(zenie !d ka italiz*u d! s!($aliz*u+ (! !zna(za . k!J(u rzekszta#(enie !lity(zne$ .alki klas . r!(es ra(/!.ania; ?! .#aCnie k!* leks!.a .alka+ .raz z .ynika$(y*i z sa*e3! radykaliz*u $e$ tenden($i+ zakr-ta*i+ .ysu.a si- !be(nie . analiza(/ 7enina na lan ier.szy; Pkazu$e si- znak!*ita dialektyka *i-dzy !dkry.anie* d!ni!s#y(/ zada: !lity(zny(/ rzed $aki*i ! re.!lu($i r!sy$skie$ sta$e dyktatura r!letariatu+ a analiz !arunk,! zd!by(ia .#adzy . eur! e$ski(/ kra$a(/ buruazy$ne$ de*!kra($i"; Fie .a/a$*y si- (yt!.aB !bszernie ty(/ tekst,.+ kt,re tak Dle asu$ d! u r!sz(z!ne3! i d!3*aty(zne3! !brazu leniniz*u+ kt,ry zbyt (z-st! !3lda*y; L;;;M :!C.iad(zenie (a#e3! szere3u $eCli nie .szystki(/ re.!lu($i L;;;M C.iad(zy ! ty*+ e . (zasie re.!lu($i 0 zenie ak($i *as!.e$ na ze.ntrz reak(y$ne3! arla*entu z sy* atyzu$( z re.!lu($ La $esz(ze le ie$ z ! iera$( . r!st re.!lu($-M ! !zy($ .e.ntrz te3! arla*entu rzyn!si sz(ze3,ln k!rzyCB; L;;;M X7e.i(!.(yY r!zu*u$ tu $ak d!ktrynerzy re.!lu($i+ kt,rzy ni3dy nie brali udzia#u . ra.dzi.e$ re.!lu($i alb! nie zastana.iali si- 3#-bie$ nad /ist!ri re.!lu($i+ alb! te nai.nie rzy$*u$ subiekty.ne Xne3!.anieY !kreCl!ne$ reak(y$ne$ instytu($i za rze(zy.iste $e$ zburzenie d!k!nane .s ,lny*i si#a*i szere3u (zynnik,. !biekty.ny(/; Fa$ e.nie$szy Cr!dek zdyskredyt!.ania n!.e$ idei !lity(zne$ Li nie tylk! !lity(zne$M !raz zaszk!dzenia $e$ !le3a na ty*+ e . i*i- $e$ !br!ny d! r!.adza si- $ d! absurdu" L%%%&+ ss; 05102M; W#aCnie ! tym mie&s u 7enin za*yka @raz- *,.i(+ e R!s$i #at.! by#! . k!nkretne$+ /ist!ry(znie niez.ykle !ry3inalne$ sytua($i 1415 r!ku rozpo z0= re.!lu($- s!($alisty(zn+ 3dy nat!*iast kontynuo!a= $ i d! r!.adziB d! k!J(a b-dzie R!s$i trudnie$ ni kra$!* eur! e$ski*"; Fie (/!dzi tu ! abstrak(y$ne !r,.nanie za(!@ane$"+ nie!krzesane$" R!s$i i rz!du$(e$"+ r!z.ini-te$" >ur! y+ kt,re *!na by dzisia$ triu*@alnie badaB (/(( daB C.iade(t.! .r!dz!ne3! barbarzyJskie3! i ry*ity.ne3! (/arakteru r!sy$skie3! s!($aliz*u Ls!($aliz* *uik,.SM+ kt,re3!+ dzi-ki B!3u+ nasza de*!kraty(zna i .yra@in!.ana kultura na* !sz(z-dzi#a Leby (/!(ia uda#! si- na* 3! r!z !(zB;;;M; I/!dzi ! t!+ aby u$a.niB k!nkretny /ist!ry(zny z.izek *i-dzy zadania*i r!sy$skie3! r!letariatu+ kt,ry ! rzez r!z.i$anie rze(zy.iste$ r!letaria(kie$ de*!kra($i" dy d! z*aterializ!.ania s.!$e$ .#adzy+ i zadania*i eur! e$skie3! r!letariatu d(e3! d! rze$-(ia .#adzy aJst.!.e$ . ra*a(/ buruazy$ne$ de*!kra($i"; ?eden i dru8i natra@ia na ! ,r buruazy$ne3! a aratu aJst.!.e3!+ kt,ry nie *!e zniknB

K6 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

tylk! dlate3!+ e ' emy 3! zak.esti!n!.aB"+ znisz(zyB+ ale *!e zniknB $edynie dzi-ki (ier li.e$+ re.!lu(y$ne$ ra(y; L;;;M )r!letariat+ $eeli (/(e !k!naB buruaz$-+ !.inien .y(/!.aB s!bie !asny ' r!letaria(ki(/ X !lityk,. klas!.y(/Y i t! taki(/+ kt,rzy nie byliby 3!rsi ni !lity(y buruazy$ni; Aut!r listu L(/!dzi ! list r!b!tnika d! k!*unisty(zne3! dziennika an3ielskie3! *B*M zr!zu*ia# d!sk!nale+ e nie arla*ent+ le(z .y#(znie r!b!tni(ze Rady *!3 byB narz-dzie* dla !si3ni-(ia (el,. r!letariatuO i !(zy.iC(ie ten+ kt! te3! d!ty(/(zas nie zr!zu*ia#+ $est na$3!rszy* reak($!nist L;;;M; Ale aut!r listu nie zada$e s!bie na.et ytania+ (zy *!na d! r!.adziB Rady d! z.y(i-st.a nad arla*ente* nie . r!.adza$( !lityk,. radzie(ki(/" do !n1trza arla*entuG nie r!zk#ada$( arla*entaryz*u od !e!n0trzG nie rzy3!t!.u$( !d .e.ntrz arla*entu suk(esu Rad . !(zeku$(y* $e zadaniu r!z -dzenia arla*entuG" L%%%&+ ss; 66165M; Faley .i-( u*ieB st!s!.aB k!le$n! i #(zyB !iele @!r* dzia#ania+ .iele taktyk uC.iada*iania . .al(e *as dlate3! .#aCnie+ e a arat aJst.!.y La sz(ze3,lnie a araty ide!l!3i(zne aJst.a+ . ty* a arat !lity(znyM nie $est tylk! z.yk# !r3aniza($ klasy anu$(e$"+ ale $est r,!nie- !r3aniza($ an!.ania klasy+ kt,ra !be$*u$e klasy .yzyski.ane+ !d !rzdk!.ane+ 3dzie na$ ier. !dby.a siuzyski.anie C.iad!*!C(i" i .alka ! s!($aliz*; ?!+ e *a$ !ne 3! znisz(zyB" /ist!ry(znie nie .ynika z (zyst! ze.n-trzne$ .z3l-de* ni(/ rzy(zyny= t! sa*a struktura i(/ aktualne3! C.iata kae .y#!niB z siebie n!.y; 7enin *,.i# t! re.!lu($!nist!* z inny(/ kra$,. eur! e$ski(/ . !kresie t.!rzenia n!.y(/ artii k!*unisty(zny(/; Ale z.ra(a si- r,!nie- d! k!*unist,. radzie(ki(/+ *,.i r,.nie ! st!$(y(/ rzed dyktatur r!letariatu zadania(/+ du! trudnie$szy(/ ni *!na by#! t! s!bie .y!braziB; Fie st!i tu+ uy.a$( $edne3! z $e3! ulubi!ny(/ .yraeJ+ aden *ur (/iJski; )arla*entaryz*+ z kt,ry* naley .al(zyB (/(( rze$B .#adz-+ . ty* i ten+ kt,ry rzenikn# d! !lityki radzie(kie$" !.!du$( ra.dzi.y .ybu(/ s rze(zn!C(i L !lityki+ kt,ra !.inna byB r!.adz!na bardzie$ . kabareta(/"+ @abryka(/+ dzielni(a(/ r!b!tni(zy(/ ni z #a.ek arla*entuSM+ !t,+ ten arla*entaryz* nie $est tak #at.! usunB= *!e !n po!r, i= d! sa*y(/ rad r!sy$ski(/; Wyda$e(ie si- sa*i s!bie Xstrasznie re.!lu(y$niY+ szan!.ni b!$k!tyC(i i anty arla*entarzyC(i+ le(z . ist!(ie rze(zy ul1kli+ ie si1 st!sunk!.! nie.ielki(/ trudn!C(i .alki rze(i.k! . #y.!* buruazy$ny* .e.ntrz ru(/u r!b!tni(ze3!+ !d(zas 3dy z.y(i-st.! .asze+ t$; !balenie buruaz$i i zd!by(ie .#adzy !lity(zne$ rzez r!letariat+ st.!rzy te same trudn!C(i . $esz(ze .i-ksze$+ . nie !r,.nanie .i-ksze$ *ierze; L;;;M W .arunka(/ W#adzy Radzie(kie$ d! .asze$ i nasze$ artii r!letaria(kie$ rzed!stanie si- $esz(ze .i-(e$ .y(/!dD(,. buruazy$n!1inteli3en(ki(/; )rzed!stan si!ni i d! Rad+ i d! Sd,.+ i d! ad*inistra($i+ nie *!na b!.ie* bud!.aB k!*uniz*u z (ze3!C inne3!+ nie *!na 3! bud!.aB ina(ze$+ $ak tylk! z *ateria#u ludzkie3! st.!rz!ne3! rzez ka italiz*+ nie *!na b!.ie* rze -dziB i zlik.id!.aB inteli3en($i buruazy$ne$+ trzeba $ z.y(i-yB+ rzer!biB+ rzet.!rzyB+ .y(/!.aB na n!.! !d!bnie $ak trzeba .y(/!.aB na n!.! . d#u3ie$ .al(e+ na 3run(ie dyktatury r!letariatu+ r,.nie sa*y(/ r!letariuszy+ kt,rzy s.y(/ .#asny(/ dr!bn!*iesz(zaJski(/ rzesd,. .yzby.a$ si- nie !d razu+ nie (ude*+ nie z nakazu *atki b!skie$+ nie z nakazu /as#a+ rez!lu($i+ dekretu+ le(z $edynie . d#u3ie$ i trudne$ .al(e *as!.e$ z *as!.y*i . #y.a*i dr!bn!*iesz(zaJski*i; W .arunka(/ W#adzy Radzie(kie$ te same zadania L. !lski* rzek#adzie brak te3! !dkreClenia u!a8a tum*M+ kt,re !be(nie tak du*nie+ tak .yni!Cle+ tak lekk!*yClnie+ tak dzie(innie !drzu(a !d siebie anty arla*entarzysta $edny* 3este* te same zadania !dradza$ si- !e!n0trz Rad+ .e.ntrz ad*inistra($i radzie(kie$+ . szere3a(/ radzie(ki(/ zast- (,. ra.ny(/ L;;;M; WCr,d inynier,. radzie(ki(/+ .Cr,d nau(zy(ieli radzie(ki(/+ .Cr,d u rzy.ile$!.any(/+ t$; na$bardzie$ .yk.ali@ik!.any(/ i na$le ie$ usytu!.any(/ robotnik,! . @abryka(/ radzie(ki(/ .idzi*y sta#e !dradzanie si- !szystki ' bez .y$tku (e(/ u$e*ny(/+ kt,re s .#aC(i.e arla*entaryz*!.i buruazy$ne*u+ i tylk! . dr!dze .(i !na.iane$+ usta.i(zne$+ d#u3!tr.a#e$+ u !r(zy.e$ .alki r!letaria(kie$+ s r-yst!C(i !r3aniza(y$ne$ i dys(y liny rzez.y(i-y*y st! ni!.! t! z#!" L%%%&+ ss; 10K1100M; W te$ .s ania#e$ .y !.iedzi 7enina z 1420 r; *usi z.ra(aB nasz u.a3- .iele k.estii; Zasadni(z! *a !na opiso!y (/arakter= 7enin ! raz ier.szy !dkry.a k!nkretne @!r*y de(ydu$(e3! dla re.!lu($i r!ble*u+ ! kt,ry(/ d!td *,3# *ieB $edynie abstrak(y$ne .y!braenieO *usia# na$ ier.
K5 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

! isaB te @!r*y+ ! !*a(ku szukaB tenden($i+ kt,r !ne .yraa$; )! (zasie *!e*y !.iedzieB= ten ! is!.y (/arakter !za kt,ry 7enin nie *ia# !biekty.ne3! (zasu .y$CB *ia# bardz! .an k!nsek.en($-= u*!li.i# !n Stalin!.i . ! ar(iu ! liter- e.ny(/ s@!r*u#!.aJ+ rzy zde(yd!.any* i3n!r!.aniu inny(/+ . r!.adziB t!+ (! .stydli.ie nazy.a si- ad*inistra(y$ny*i *et!da*i" r!z.izy.ania !lity(zny(/ r!ble*,. dyktatury r!letariatu= zystka . artii+ ad*inistr!.anie $ak! *et!da r!.adzenia .alki ide!l!3i(zne$+ nast- nie #(zenie !li(y$ne3! terr!ru i za.!d!.y(/ rzy.ile$,. . (elu za e.nienia .iern!C(i" (a#e$ inteli3en($i dla .#adzy radzie(kie$; & !(zy.iC(ie+ (! rze.idzia# 7enin+ *et!dy te nie r!z.iza#y !sta.i!ne3! .,.(zas /ist!ry(zne3! r!ble*u+ *!3#y 3! $edynie za!strzyB+ a e.ne3! dnia !.!#y.anie si- na dyktatur- r!letariatu+ t! zna(zy uznanie !biekty.ne$ rze zy!isto+ i te3! r!ble*u+ *usia#! . dalszy* dzia#aniu !lity(zny* Stalina byB !drzu(!ne . ra*a(/ n!.e$ tenden($i !de3ny.ania si- i ka*u@l!.ania te$ s rze(zn!C(i; S@!r*u#!.ania 7enina *a$ ! is!.y (/arakter+ *!3 !ne $ednak .iele na* .y$aCniB . *iar-+ $ak u$a.nia$+ e r!ble* !.r!tu arla*entaryz*u i biur!kra($i d! radzie(ki(/ instytu($i+ *,.i( ina(ze$+ r!ble* ! !ru bur-uazy&ne8o a aratu aJst.!.e3! rzed re.!lu(y$ny* znisz(zenie*+ nie $est r!ble*e* &ednostek; Fa ni( zda$e si- na3!nka na buruazy$n inteli3en($-+ .ysy#ania d! !b!z,. k!n(entra(y$ny(/+ zast- !.anie $e$ rzez r!b!tnik,. !d !rny(/ na (/!r!by da.ne3! s !#e(zeJst.a;;; S rze(zn!CB r!dzi si- .#aCnie !e!n0trz te3! syste*u; )r!ble* ten nie $est r!ble*e* $edn!stek+ ale $est r!ble*e* mas+ raktyk+ kt,re !be$*u$ *asy i kt,re z*usz $e nau(zyB si- r!z !zna.aB+ an!.aB nad ni*i *a$( na u.adze i(/ rzekszta#(enie; & dlate3! a $est t! byB *!e !$-(ie+ kt,re3! .#aCnie . ty* *ie$s(u braku$e 7enin!.i+ aby !state(znie u !rzdk!.a# !n s.!$ analiz- r!ble* ten $est r!ble*e* !be$*u$(y* *asy+ !d inteli3en($i i urz-dnik,.+ a ! sa*y(/ r!b!tnik,.+ stosunk,! spoe zny '+ st!sunk,. s !#e(zny(/+ kt,re prze i!sta!ia&0 &e sobie+ a zaraze* #(z $e dzi-ki ide!l!3i(zne$ sile rzyz.y(za$enia"; Hak *!na dzisia$ nie .idzieB+ e r,ne as ekty+ nieustannie re r!duk!.ane3! i !3#-biane3! rzez klas!.e s !#e(zeJst.!+ !dziedzi(z!ne3! rzez s!($aliz* !dzia#u na pra 1 $izy zn0 i umyso!0+ !d!bnie $ak ,. *ateria# ludzki"+ ! kt,ry* *,.i# 7enin+ s .#aCnie *aterialn !dsta. te3! syste*u st!sunk,. s !#e(zny(/+ kt,ry !bdarza buruazy$ny a arat aJst.!.y t zadzi.ia$( zd!ln!C(i ! !ruG A .i-( nie .idzieB te3!+ e .alka L3.a#t!.na i !k!$!.a+ *ilitarna i ek!n!*i(zna+ eda3!3i(zna i ad*inistra(y$na"+ $ak *,.i# 7eninM z ty*i @!r*a*i !dzia#u ra(y+ ! produk &i i poza ni0+ $est klu(ze* d! takie3! re.!lu(y$ne3! rzekszta#(enia+ kt,re .resz(ie u.!lni ludzi ra(y !d te3! tysi(letnie3! !d !rzdk!.aniaG Ale re@leks$a 7enina niesie $esz(ze inn k!nsek.en($-+ kt,ra kieru$e nas ku !be(ne$ rze(zy.ist!C(i; Rezy3nu$( z !.!#y.ania si- na dyktatur- r!letariatu+ (/(( nie (/((+ !*i$a si- te r!ble*y+ kt,re !$a.ia$ si- . t!ku rze(zy.iste3! s ra.!.ania .#adzy rzez ludzi ra(y+ alb! rzyna$*nie$ st.arza si- z#udzenie+ e r!z.i si- !ne sa*e+ z nakazu *atki b!skie$"+ e .ystar(zy rze r!.adziB !d !.iedni de*!kratyza($-" a aratu aJst.!.e3!= ar*ii+ ad*inistra($i+ sd!.ni(t.a+ szk!lni(t.a itd; ?y* sa*y* !ddziela si- . s !s,b *e(/ani(zny dzisie$sz .alk- re.!lu(y$n !d r!ble*,. dnia $utrze$sze3!= ty* sa*y* dla ludzi ra(y u.arunk!.ania dzisie$sze$ .alki i sta.ka te$ .alki s niezr!zu*ia#e; )!z.ala si- tysi(!* dzia#a(zy k!*unisty(zny(/ .ierzyB+ e trudn!C(i+ kt,re (!dziennie na !tyka$ (/(( . rakty(e z$edn!(zyB klas- r!b!tni(z+ (/(( z$edn!(zyB . t!ku .alki z .ielk buruaz$ ra(!.nik,. @izy(zny(/ i u*ys#!.y(/+ t! .y#(znie s ra.a indy.idualne$ C.iad!*!C(i+ a .i-( propa8andy; Edyby .i-( kady k!*unista ze zd.!$!ny* .ysi#kie* rzek!ny.a# s.!$e !t!(zenie ! .ysz!C(i s!($aliz*u nad ka italiz*e*+ ! .y r,b!.any* rzy.izaniu k!*unist,. d! idea#u sz(z-C(ia ludzk!C(i+ t! *asy rzesta#yby si- .a/aB z .yb!re*+ a i(/ .!la rzez.y(i-y#aby rzeszk!dy+ kt,re unie*!li.ia$ k!rzystanie rzez .szystki(/ z d!br!dzie$st. (y.iliza($i; Fa niesz(z-C(ie+ s ra.y ni3dy nie rzebie3a$ z3!dnie z ty* idealny* !rzdkie*+ *asy nie an3au$ si- . .alk- z ka italiz*e* . nast- st.ie z.yk#e3! rzek!nania+ .iary . !bietni(e alb! i-kny sen ! rzysz#!C(i+ ale $edynie . nast- st.ie+ .ynika$(e3! z niez3!dn!C(i i(/ y.!tny(/ interes,. z ek!n!*i(zny*i i !lity(zny*i st!sunka*i+ d!C.iad(zenia; W#aCnie !d.r!tnie+ . te$ .al(e !dkry.a$ !ne st! ni!.!+ .raz z !3r!*e* st!$(y(/ rzed ni*i zadaJ /ist!ry(zny(/+ rakty(zne Cr!dki i(/ realiza($i; )!za sa*y* rze$-(ie* .#adzy+ zadania+ kt,re b-d rzed ni*i sta.iane s du! trudnie$sze i bardzie$ de(ydu$(e+ (/!(ia i(/ ist!ta $est taka sa*a; )!k!nu$( .szystkie rzeszk!dy artia
K2 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

re.!lu(y$na nie *!e !3rani(zaB si- d! uznania $edynie .alki klas+ ale *usi r!zszerzyB uznanie .alki klas d! uznania dyktatury r!letariatu"; <arks i 7enin da$ .i-( kade*u k!*uniC(ie kryteriu* !(eny .art!C(i $e3! (!dzienne$ !r3anizu$(e$ .alk- klas ra(y= ra(a ta b!.ie* nie $est tylk! e.ny* te(/ni(zny* +rodkiem za e.nia$(y* ludzi!* ra(y rze$-(ie .#adzy+ ale $est take r!z !(z-(ie* i d!C.iad(zenie* n!.e3! ty u raktyki !lity(zne$+ nieznane$ d!td . /ist!rii+ nie da$(e$ si- zreduk!.aB d! @unk($!n!.ania buruazy$ne3! a aratu aJst.!.e3!+ bez kt,re$ adne znisz(zenie" te3! a aratu ni3dy nie by#!by *!li.e; <arksist!.skie !$-(ie dyktatury r!letariatu nie da$e k!*unist!* $edne3! r!z.izania+ nie !kazu$e (a#k!.i(ie .yty(z!ne$ dr!3i= !kreCla $edynie *ie$s(e te3! nie da$(e3! siuniknB r!ble*u; Ale ra.id#!.e !sta.ienie te3! r!ble*u b-dzie za.sze (ennie$sze ni dziesitki .yi*a3in!.any(/ !d !.iedzi; Zasadni(zy as ekt dyktatury r!letariatu )!*i*! z.i-z#!C(i !.yszy(/ u.a3+ !z.ala$ na* !ne rzyst iB !be(nie d! !kazania zasadni(ze3! as ektu dyktatury r!letariatu+ $ak! n!.e3!+ nieda$(e3! si- !3!dziB z dzia#anie* da.ne3! a aratu aJst.!.e3! $ak! takie3!+ ty u aJst.a; ?en zasadni(zy as ekt+ kt,ry 7enin+ $ak nikt inny+ !kazu$e+ zaC d!C.iad(zenie .szystki(/ re.!lu($i !t.ierdza+ nie !le3a na t.!rzeniu takie3! (zy inne3! ty u+ . zna(zeniu ra.ni(zy*+ instytu &i+ kt,re *ia#yby !.sze(/n .art!CB+ a z.#asz(za+ kt,re pozosta!ayby niezmienne+ k!ntynu!.a#yby s.!$ re.!lu(y$n r!l- rzez (a#y !kres rze(/!dzenia d! s !#e(zeJst.a bezklas!.e3!; ?aki(/ instytu($i+ kt,re s . !kresie dyktatury r!letariatu k!nie(zne+ !nie.a dyktatura r!letariatu $est $esz(ze aJst.e*+ i kt,re nada$ $e$ !kreCl!n @!r*- !lity(zn" zalen !d /ist!ry(zny(/ .arunk,.+ . $aki(/ $est . r!.adz!na i eta ,. $e$ r!z.!$u; ?aki (zy inny ty instytu($i Lna rzyk#ad r!sy$skie rady+ !dkd sta#y si- !.sze(/ne i !@i($alnie uznane za !r3any n!.e3! re.!lu(y$ne3! aJst.aM *!e $edynie (z-C(i!.! !dz.ier(iedlaB+ niekiedy . s !s,b s rze(zny+ .y*a3ania dyktatury r!letariatu na dany* eta ie re.!lu($i+ . dany(/ /ist!ry(zny(/ .arunka(/; Ale ty*+ (! $est k!nie(zn !lity(zn !dsta. i zasadni(zy* as ekte* kade$ z ty(/ @!r* $est t!+ (! *!e*y naz.aB proletaria k0 demokra &0 mas; Ot,+ taka de*!kra($a sa*a nie dekretu$e si-+ nie zabez ie(za"+ kr,tk! *,.i(+ nie zaley zasadni(z! !d instytu($i+ na.et $eCli s t! instytu($e liberalne= d!(/!dzi si- d! nie$ . !t.arte$ .al(e . *iar- $ak *asy dzia#a$ !s!biC(ie na !lity(zne$ s(enie; )!nie.a k.estia ta stan!.i rze(zy.iC(ie ist!t- *arksist!.skie$ i lenin!.skie$ te!rii dyktatury r!letariatu L. ty* i te3!+ (! d!ty(zy $e$ re resy$ne3! as ektu+ $e$ .alki z k!ntrre.!lu($= uzbr!$!ny lud"M zatrzy*a* si- rzy nie$ $esz(ze (/.il-; )rzy !*n- na$ ier.+ !nie.a $est t! ra.d! !d!bnie k!nie(zne+ 3dy @akt ten+ rzy .yra(/!.ane$ za(/-(ie (a#e$ buruaz$i+ $est r,.nie za !*inany" rzez .ielu t!.arzyszy+ e -adna rze zy!ista re!olu &a so &alisty zna ni8dy nie mo-e by= re!olu &0 4mnie&szo+ i5 + $aki*C za*a(/e* *nie$sz!C(i; Kada s!($alisty(zna re.!lu($a+ $aka . /ist!rii si- d!k!na#a+ !(zyna$( !d re.!lu($i r!sy$skie$+ a dale$ ! rzez re.!lu($- (/iJsk+ kubaJsk+ .ietna*sk+ kt,re s data*i . /ist!rii dyktatury r!letariatu+ by#a . s !s,b k!nie(zny re.!lu($ .i-ksz!C(i+ re.!lu($ d!k!nan dzi-ki ru 'o!i mas+ dzi-ki+ uzbr!$!ny* lub nie+ or8aniza &om maso!ym+ $akie na !3,# .y#!ni#y si- . t!ku re.!lu($i i rzekszta#(a#y si- .raz z ni; Bez te3! nie by#!by adne$ re.!lu($i i adna nie *!3#aby !k!naB *aterialne$ si#y buruazy$ne3! a aratu aJst.!.e3!+ $e3! re resy$ne$ si#y i $e$ si#y ide!l!3i(zne$ Lide!l!3i(zne3! an!.ania nad *asa*iM; & .#aCnie .tedy+ kiedy . t!ku r!sy$skie$ re.!lu($i+ rzede .szystki* .skutek nies#y(/ane$ rze.a3i .szystki(/ !#(z!ny(/ si# .e.n-trzny(/ i ze.n-trzny(/ i* erializ*u+ ale take .skutek b#-d,. sa*y(/ r!sy$ski(/ k!*unist,.+ ru(/ *as !s#ab# i .y3as#+ alb! !dszed# !d s.!i(/ re.!lu(y$ny(/ (el,.+ .#aCnie .tedy+ kiedy !r3aniza($e *as!.e !zba.i!n! i(/ treC(i i sta#y si- !ne z k!lei biur!kraty(zny*i instru*enta*i kier!.ania *asa*i+ .,.(zas k!ntrre.!lu(y$ne tenden($e *!3#y r!z.i$aB si- na #asz(zyDnie aJst.!.e$; :!C.iad(zenie r!sy$skie$ re.!lu($i !z.!li#! 7enin!.i !kazaB k!nkretnie= r!letaria(ka de*!kra($a+ re.!lu(y$na de*!kra($a *as $est niesk!J(zenie bardzie$ realna+ niesk!J(zenie bardzie$ de*!kraty(zna ni $akak!l.iek de*!kra($a buruazy$na;

K4 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

Hedn z na$bardzie$ !.sze(/ny(/ .Cr,d rze(i.nik,. 7enina . ty* (zasie+ !(zyna$( !d ra.i(!.y(/" te!retyk,. i le.i(!.y(/" s!($alde*!krat,.+ 3#u !t i kalu*nii+ $est !3ld+ e 7enin $ak!by za.sze *ia# nie d!(eniaB de*!kra($i"+ .art!C(i instytu($i de*!kraty(zny(/ i !ytku z ni(/; ?ak 3#u !t+ kt,ra !(zy.iC(ie $est @a#sze*+ ! e#ni# !n!.nie nieda.n!+ $este* z*usz!ny t! !.iedzieB+ nasz t!.arzysz >lleinstein+ kt,ry za*ierza# u(zyniB z te3! $edn! z .y$aCnieJ z$a.iska staliniz*u"+ t! zna(zy+ !bu*ierania r!letaria(kie$ de*!kra($i . Z.izku Radzie(ki*; ?a 3#u !ta niestety nie $est !b(a (i3le !dradza$(e*u si- !3ld!.i+ z3!dnie z kt,ry* byoby rze z0 niemo-li!0 m,!ienie o 4dyktaturze !i1kszo+ i ludu5O z3!dnie z kt,ry* idea dyktatury by#aby syn!ni*e* dyktatury *nie$sz!C(i; Faley r!z.ayB te s#!.a; <,.iB+ e dyktatura .i-ksz!C(i $est nie*!li.a+ t!+ (/(( nie (/((+ !.iedzieB+ e .#adza aJst.!.a .i-ksz!C(i $est nie*!li.a+ e nisza *asa+ .i-ksz!CB @akty(zna" L%%&&&+ s; 120M sa*a nie *!e s ra.!.aB .#adzy aJst.!.e$; ?! !.iedzieB+ e .#adza *as b-dzie za.sze o8rani zona+ a .i-(+ e r!letaria(ka re.!lu($a $est nie*!li.a; :la *arksisty i k!*unisty+ k.estia .i-ksz!C(i i *nie$sz!C(i nie *!e byB k.esti @!r*aln; ?! zna(zy+ e nie *!e byB !na !der.ana !d ytania= kto stan!.i .i-ksz!CB ludn!C(iG+ &akie klasy t.!rz tak .i-ksz!CB i . $aki s !s,b z$edn!(zyB $e . $eden *as!.y ru(/G Ia#a buruazy$na de*!kra($a &u! iera si- na @ak(ie+ e kady rzd re rezentu$e .i-ksz!CB+ e $est .ybrany rzez .i-ksz!CB+ kt,r z k!nie(zn!C(i t.!rz *ili!ny ra(!.nik,.; Ale t! !(zy.iC(ie nie !zna(za abs!lutnie+ e .i-ksz!C(i!.e klasy . s !#e(zeJst.ie+ klasy ra(!.nik,.+ a . sz(ze3,ln!C(i r!letariat+ *a$ i s ra.u$+ (/!Bby . na$*nie$szy* st! niu+ .#adz- aJst.!.= rze(i.nie+ !zna(za t!+ e s !ne $e$ !d !rzdk!.ane; :late3!+ e *i-dzy *asy i arla*ent+ (zyli rzd .(iCni-te $est 3-ste i nie rze$rzyst! (ia#!+ $aki* $est a arat aJst.!.y i a araty ide!l!3i(zne aJst.a; Kiedy 7enin *,.i+ e r!letaria(ka de*!kra($a $est niesk!J(zenie bardzie$ realna ni kada de*!kra($a buruazy$na+ niezalenie !d $e$ d!sk!na#!C(i i .ysz!C(i nad !t.arty*i+ brutalny*i @!r*a*i dyktatury buruazy$ne$ klasy L. naszy(/ !(za(/+ na rzyk#ad+ @aszyz*M+ t! (/(e !.iedzieB+ e *i-dzy ty*i de*!kra($a*i nie za(/!dzi r,ni(a st! nia+ taka+ $aka za(/!dzi *i-dzy de*!kra($ .sk i !3rani(z!n i de*!kra($ r!z.ini-t alb! r!zszerz!n+ ale .#aCnie r,ni(a . sa*e$ ist!(ie= r,ni(a+ kt,ra zasadza si- na !ddzieleniu ra.ni(zy(/ de*!kraty(zny(/ @!r* s ra.!.ania .#adzy rzez $akC klasanu$(+ i ty* sa*y* odsuni1 iu *as lud!.y(/ !d rzdzenia+ (/!Bby na.et . na$*nie$sze$ *ierze+ !d de*!kra($i+ kt,ra urze(zy.istnia .#adz- klasy *nie$sz!C(i!.e$ i ty* sa*y* .r-(z !yma8a !d *as lud!.y(/ sta#e3! dzia#ania+ s ra.!.ania kier!.ni(ze$ r!li . aJst.ie; Z te3! .z3l-du+ !dz.ier(iedl!na . analiza(/ 7enina+ nauka r!sy$skie$ re.!lu($i kieru$e nasz u.a3- na d!ie doniose k!estie prakty zne+ kt,re s nieustannie k.estia*i !t.arty*i i na n!.! !dkry.any*i+ ni3dy . s !s,b !state(zny nieure3ul!.any*i+ !d r!z.izania kt,ry(/ zaley r!z.,$ *as!.e$ re.!lu(y$ne$ de*!kra($i; A; )ier.sza k.estia+ !(zy.iC(ie d!brze znana+ t! k.estia so&uszu miedzy proletariatem i drobnomiesz za:sk0 inteli8en &0/ drobnomiesz za:skimi produ entami (drobnymi 'opami i rzemie+lnikami) !raz urz-dnika*i; :! takie3! s!$uszu *!e d!$CB $edynie dzi-ki .al(e+ batalii+ kt,re$ (ele* $est !k!nanie rze(i.sta.ia$(y(/ s!bie r!letariat i dr!bn!*iesz(zaJst.! s rze(zn!C(i+ .yr.anie . t!ku sa*e$ te$ .alki klas dr!bn!*iesz(zaJst.a s !d /e3e*!nii ka italisty(zne$ i i* erialisty(zne$ buruaz$i !raz uzyskanie /e3e*!nii re.!lu(y$ne$ a.an3ardy nad dr!bn!*iesz(zaJst.e*; Fie naley ni3dy za !*inaB+ e . ty* (zasie . trady($i *arksist!.skie$ 7enin $est $edyny* te!retykie*+ .#aCnie $edyny*+ kt,ry . te$ k.estii !d(/!dzi zar,.n! !d ra.i(!.e3! ! !rtuniz*u aNla Kautsky+ $ak i !d le.ak,.+ a na.et autenty(zny(/+ $ak R,a 7ukse*bur3+ re.!lu($!nist,.O $est &edynym teoretykiem/ kt,ry ni8dy nie mia 4urobotni zone&5 kon ep &i dyktatury proletariatu+ t! zna(zy+ . !state(zny* ra(/unku+ ek!n!*isty(zne$ i *e(/anisty(zne$ k!n(e ($i .#adzy aJst.!.e$ klasy r!b!tni(ze$; Fie istnie$e dyktatura r!letariatu+ $eCli klasa r!b!tni(za+ (/(( zd!byB i utrzy*aB .#adz-+ nie !(i3nie za s!b nie tylk! biedne3! (/#! st.a+ niekt,ry(/ .arst. dr!bn!*iesz(zaJski(/+ kt,ry(/ r!letaryza($a $est $u zaa.ans!.ana+ ale (a#e3! dr!bn!*iesz(zaJst.a ! s rze(zny(/ rze(ie z klas r!b!tni(z /ist!ry(zny(/ interesa(/; Fie istnie$e dyktatura r!letariatu+ $eCli

00 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

klasie r!b!tni(ze$ nie uda si- za(ieCniB s!lidny(/ .i-z,. !lity(zny(/+ ek!n!*i(zny(/ i ide!l!3i(zny(/ z ty*i *asa*i; <,.i( ina(ze$+ nie istnie$e dyktatura r!letariatu+ $eCli re.!lu($a r!letaria(ka nie $est $edn!(zeCnie re!olu &0 ludo!0; ?ake . ty* *ie$s(u+ !(z.szy !d rzed aDdziernik!.e3! !kresu+ !n!.nie na.izu$e d! autenty(zne$ nauki <arksa i K!*uny )aryskie$= L;;;M Fa sz(ze3,ln u.a3zas#u3u$e niez.ykle 3#-b!kie s !strzeenie <arksa+ e zburzenie biur!kraty(zn!1*ilitarne$ *a(/iny aJst.!.e$ $est X.st- ny* .arunkie* kade$ rze(zy.iC(ie ludo!e& re.!lu($iY; ?! !$-(ie re.!lu($i Xlud!.e$Y .yda$e si- dzi.ne . usta(/ <arksa"+ isze 7eninO !kazu$e+ e .ynika t! z *e(/ani(zne3! s !s!bu+ . $aki .i-ksz!CB *arksist,. r!z.aa !$-(ie dyktatury r!letariatu i r!letaria(kie$ re.!lu($i (zeka$( na *ity(zny *!*ent+ kiedy t! r!letariat+ $ak! /e3e*!ni(zna i re.!lu(y$na z ist!ty s.!$e$ klasa+ sa* stan!.i#by .i-ksz!CB s !#e(zeJst.a i *ia#by na rze(i. siebie $u tylk! 3arstk- !z!sta$(y(/ !za r!duk($ ka italist,.; W inny* *ie$s(u uC(iCla t- *yCl= Hedn z 3#,.ny(/ nauk!.y(/ i !lity(zn!1 rakty(zny(/ !znak ka-de& rze(zy.iste$ re.!lu($i $est niez.ykle szybki+ 3.a#t!.ny+ ra t!.ny .zr!st li(zby Xszary(/ !by.ateliY L.e @ran(uski* rzek#adzie= dr!bn!*iesz(zaJst.a; u!a8a tum*M+ kt,rzy za(zyna$ braB akty.ny+ sa*!dzielny udzia# . y(iu !lity(zny*+ ! ksztato!aniu ustro&u pa:st!a" L%%&W+ s; 0Q .e @ran(uski* rzek#adzie brak !dkreCleJ u!a8a tum*M; :yktatura r!letariatu nie *!e !zna(zaB iz!la($i r!letariatu= !3ld ten $est . s#!.a(/ i (zyna(/ s rze(zny dyktatura r!letariatu *!e z.y(i-yB k!ntrre.!lu($-+ *!e udaB si- $e$ zdezor8anizo!a= pot1-n0 baz- buruazy$ne3! aJst.a $edynie .,.(zas+ $eCli .yraa !na rze(zy.ist /e3e*!nir!letariatu nad *asa*i lud!.y*i+ re.!lu(y$ny s!$usz r!letariatu+ (/#! st.a i dr!bn!*iesz(zaJst.a; Hak .iad!*!+ .isz(a stale nad ty* s!$usze* 3r!Dba $e3! zer.ania+ naraa$(e re.!lu($- na C*iertelne niebez ie(zeJst.! $e3! zer.anie+ !z.ala$ zr!zu*ieB .iele tra3i(zny(/ as ekt,. aktualne$ /ist!rii s!($aliz*u; S ra.y te r!zu*ie ten+ kt! na ra.d- rze(zyta# 7enina i Cledzi# .raz z ni* (/.ie$n!CB i z.r!ty rze(zy.iste$ /ist!rii+ kt,re$ tenden($- *ani@estu$ sa*e s rze(zn!C(i; S !ne . kady* razie du! bardzie$ zr!zu*ia#e ni .,.(zas+ kiedy+ (/(( r!z.izaB k.esti- s!$uszy klas!.y(/+ sdzi si-+ e naley r!letariat ut! iB . niezr,ni(!.ane$+ .idz(e$ interes . s!($aliz*ie"+ *asie ra(!.nik,."+ (! d! r!.adzi#! !(z.szy !d 1415 r;+ a sz(ze3,lnie u nas+ d! ! e#nienia b#-d,. . tylu re.!lu(y$ny(/ .alka(/; )!$-(ie dyktatury r!letariatu nie tylk!+ e nie .yklu(za k.estii s!$uszy i s!$usznik,. r!letariatu . re.!lu(y$ny* r!(esie+ ale .r-(z sta!ia &0 natr1tnie; )!kazu$e $e$ polity zn0 ist!t-+ . *!(ny* zna(zeniu+ $ak! ist!t- !lityki *as+ kt,ra . kady* *ie$s(u rzekra(za ra*y de(yz$i i 3.aran($i k!nstytu(y$ny(/; Z$edn!(zenie r!letariatu i $e3! s!$usznik,. nie *!e d!k!naB si- y.i!#!.! . nast- st.ie .s ,lny(/ interes,. ek!n!*i(zny(/ i z !.!#ania si- na nie; L;;;M Fie .ystar(zy sa*a tylk! r! a3anda+ sa*a tylk! a3ita($a; :! te3! !trzebne $est .#asne d!C.iad(zenie !lity(zne ty(/ *as" L%%%&+ ss; 54120M; Hest t! dla dzisie$szy(/ artii k!*unisty(zny(/ k.estia ne.ral3i(zna; HeCli u$a.nienie si- s rze(zn!C(i *i-dzy r!.adz!n . ka italisty(zny(/ kra$a(/ .alk re.!lu(y$n i !br!n radzie(kie3! a aratu aJst.!.e3! rzez radzie(ki(/ k!*unist,. $est ne3aty.n rzy(zyn !$a.ienia si- t!ru$(e$ s!bie dzisia$ .e 'ran($i tenden($i d! .yrze(zenia si-" bez zbytni(/ (ere3ieli !$-(ia dyktatury r!letariatu+ t! nie *!na za !*inaB ! inne$+ r,.nie zu e#nie !(zy.iste$ rzy(zynie= ! !szuki.aniu naresz(ie tra@ne3! r!z.izania r!ble*u skier!.any(/ rze(i. i* erialisty(zne*u ka ita#!.i s!$uszy klas!.y(/+ $edn!C(i lud!.e$; )!nie.a takie3! r!z.izania+ !*i*! .ysi#k,. 'r!ntu 7ud!.e3! i Ru(/u O !ru+ nie *!na by#! znaleDB . !kresie+ . kt,ry* dyktaturze r!letariatu Ltakie$+ $ak $ .,.(zas !.sze(/nie !$*!.an!M rzy isy.an! zna(zenie nienaruszalne$ zasady+ t! sdzi si- dzisia$+ e !drzu(a$( $e$ !$-(ie !(zyC(i si- ty* sa*y* dr!3-; Ale $est t! !z!rne r!z.izanie+ r!.adzi $edynie d! aut!su3estii+ $eCli sk#ania k!*unist,. d! !3ldu+ e taka $edn!CB lud!.a+ !ten($alnie+ &u- tk!i . sa*y* r!z.!$u ek!n!*i(zny* i s !#e(zny* ka italiz*u i e .ystar(zy !be(nie .yd!byB $ na C.iat#! dzienne+ !dkryB $ dla nie$ sa*e$ ! rzez (ier li.e .y$aCnianie i r! a3and-; >k!n!*i(zne !dsta.y re.!lu(y$ne3! s!$uszu klas istnie$ .e .szystki(/ kra$a(/ i* erialisty(zny(/+ take i . na$bardzie$ r!z.ini-ty(/"; Ale tak d#u3!+ $ak ka italiz* si- r!z.i$a La i* erialisty(zny+ *!n! !listy(zny ka ita# r!z.i$a si- !be(nie $esz(ze szyb ie& ni ! rzedniM istnie$ r,.nie !dsta.y /e3e*!nii .ielkie3! ka ita#u; ?en s rze(zny+
01 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

r!.adz(y d! iz!la($i .ielkie3! ka ita#u+ $edn!C(i klas!.e$ r!letariatu i $e3! s!$uszu z (a#!C(i ludzi ra(y+ na.et z e.ny*i !d#a*a*i buruaz$i+ r!(es nie $est z 3,ry !kreCl!ny+ nie $est r!sty* !lity(zny* .yraze* ek!n!*i(zne3! r!z.!$u; Hest sta.k rakty(zne$ .alki si# re.!lu(y$ny(/ z si#a*i k!ntrre.!lu(y$ny*i+ 3dzie si#y re.!lu(y$ne r!letariat+ (/#! st.! !raz r!letaryzu$(y si- rze*ieClni(y lub inteli3en($a *usz .yk!rzystaB s rze(zn!C(i klas!.e3! .r!3a; )r!.adziB .!$n- ! !balenie buruaz$i isze 7enin .!$n- st!kr!B trudnie$sz+ bardzie$ d#u3!tr.a#+ bardzie$ sk!* lik!.an anieli na$bardzie$ u !r(zy.a ze z.yk#y(/ .!$en *i-dzy aJst.a*i+ i .yrzekaB si- rzy ty* z 3,ry la.ir!.ania+ .yk!rzysty.ania s rze(zn!C(i interes,. L(/!(iaby rze$C(i!.y(/M *i-dzy .r!3a*i+ .yrzekaB si- u3,d i k!* r!*is,. z e.entualny*i L(/!(iaby na.et (/.il!.y*i+ nie e.ny*i+ (/.ie$ny*i+ .z3l-dny*iM s!$usznika*i (zy nie $est t! . na$.yszy* st! niu C*ieszneG Izy nie $est t! !d!bne d! te3!+ $ak 3dybyC*y rzy trudny* .s inaniu si- na niezbadan $esz(ze i d!ty(/(zas nie rzyst- n 3,r- .yrzekli si- za.(zasu (/!dzenia niekiedy zy3zakie*+ za.ra(ania niekiedy z !.r!te*+ !rzu(ania raz !brane3! kierunku i r,b!.ania r,ny(/ kierunk,.G L;;;M Z.y(i-yB !t-nie$sze3! rze(i.nika *!na tylk! rzy na$.i-kszy* .yt-aniu si# i bez!arunko!ym .yk!rzystaniu . s !s,b na$bardzie$ staranny+ !3l-dny+ !str!ny+ u*ie$-tny zar,.n! .szelkie$+ (/!(iaby na$*nie$sze$ Xsz(zelinyY *i-dzy .r!3a*i+ .szelkie3! rze(i.ieJst.a interes,. *i-dzy buruaz$ r,ny(/ kra$,.+ *i-dzy r,ny*i 3ru a*i (zy !d#a*a*i buruaz$i .e.ntrz !sz(ze3,lny(/ kra$,. $ak i .szelkie$+ (/!(iaby na$*nie$sze$ *!li.!C(i !zyskania s!bie *as!.e3! s rzy*ierzeJ(a+ nie(/by na.et (/.il!.e3!+ (/.ie$ne3!+ niesta#e3!+ nie e.ne3!+ .z3l-dne3!; Kt! te3! nie zr!zu*ia#+ ten nie zr!zu*ia# ani krzty z *arksiz*u i ! o8,le ze .s ,#(zesne3! nauk!.e3! s!($aliz*u; Kt! nie d!.i,d# ! prakty e . (i3u d!CB zna(zne3! !kresu i . d!CB r,n!r!dny(/ sytua($a(/ !lity(zny(/ s.e$ u*ie$-tn!C(i st!s!.ania te$ ra.dy . (zynie+ ten si- $esz(ze nie nau(zy# !*a3aB klasie re.!lu(y$ne$ . $e$ .al(e ! .yz.!lenie (a#e$ ludzk!C(i ra(u$(e$ !d .yzyski.a(zy; 7 doty zy to ! &ednako!e& mierze okresu przed zdoby iem i po zdoby iu !adzy polity zne& przez proletariat" L%%%&+ ss; Q61Q5+ . !lski* rzek#adzie brak !statnie3! !dkreClenia u!a8a tum*M; )!.ie* .i-(e$= t! .#aCnie realizu$( tak !lityk- . !kresie ! rzedza$(y* i rzy3!t!.u$(y* zd!by(ie .#adzy r!letariat *!e nau(zyB si- *!li.ie $ak na$le ie$ r!z.izy.aB ten r!ble* . !kresie nast1pnym; )! zr!zu*ieniu dla(ze3! $est !na k!nie(zna na!et+ a z.#asz(za+ ! zd!by(iu .#adzy+ *!e*y zr!zu*ieB $e$ k!nie(zn!CB . !kresie poprzednim+ ! ile zd!by(ie .#adzy" nie *a dla nas zna(zenia rzy3!dy bez rzysz#!C(i; ?! dlate3! !$-(ie dyktatury r!letariatu u.z3l-dnia$( .#aC(i.e dla kade3! kra$u u.arunk!.ania /ist!ry(zne+ nie $est !$-(ie*+ kt,re mo-na pomin0= rzy k.estii s!$uszy klas!.y(/= $est t! .#aCnie !$-(ie+ przy pomo y kt,re8o ten r!ble* *!na sta.iaB .e .#aC(i.y(/ ter*ina(/+ kryty(znie analiz!.aB $e3! !biekty.ne !dsta.y i ist!t- trudn!C(i+ kt,re na !tyka; B; Ale k.estia de*!kra($i *as!.e$ !be$*u$e+ nie *iesza$( si- z ni*+ inne za3adnienie+ kt,re $ deter*inu$e= $est t! za3adnienie maso!e& or8aniza &i proletariatu; ?y*+ (! !z.!li#! partii b!lsze.i(kie$ takty(znie kier!.aB rze$-(ie* .#adzy+ by# @akt !.stania bez re(edens!.e3! *as!.e3! ru(/u r!b!tnik,.+ (/#! ,. i !#nierzyO t! @akt+ e ru(/ ten znalaz# . r!sy$skie$ trady($i re.!lu(y$ne$ takie @!r*y !r3aniza(y$ne+ $akie by#y *u !trzebne= rady"; ?! d.!isty dialekty(zny (/arakter ty(/ rad= s !ne zarazem+ . s !s,b s rze(zny+ zalkie* n!.e3! aJst.a+ n!.e3! ty u a aratu aJst.!.e3!+ !raz bez !Credni+ r,ni( si- !d kade3! aJst.a+ !r3aniza($ *as+ 3dzie !lity(zna akty.n!CB+ . s@erze na$bardzie$ !3,lny(/ k.estii L !(zyna$( !d k.estii .!$ny i !k!$uM+ nie $est s ra. s e($alist,. alb! !ddal!ny(/ !d *as $e$ rzedsta.i(ieli+ ale s ra. sa*y(/ *as; :late3! Re.!lu($a )aDdziernik!.a *!3#a !d$B si- zadania znisz(zenia+ $edn!(zeCnie !d 3,ry" i !d d!#u"+ buruazy$ne3! a aratu aJst.!.e3!; :late3! .#aCnie+ /ist!ry(znie bi!r(+ rady te+ ! K!*unie )aryskie$+ a rzed inny*i @!r*a*i+ kt,re+ . .i-ksz!C(i rzy adk,.+ d! ier! !$a.i si-+ s rada*i re.!lu(y$ny*i; Hak .iad!*!+ za3adnienie t! nieustannie sta.iane by#! . t!ku (a#e$ re.!lu($i r!sy$skie$+ $ak i . trak(ie k!le$ny(/ re.!lu($i; Z*ienia si- ist!ta r!ble*,.+ @r!nt" .alki rze*iesz(za si-+ !r3aniza($e+ kt,re s e#nia#y re.!lu(y$n @unk($- sta$ si- niezd!lne d! dalsze3! $e$ s ra.!.ania+ take dlate3!+ e+ $ak . rzy adku sa*y(/ rad r!sy$ski(/+ stara#y si- !ne .yst- !.aB $u tylk! . r!li aJst.a+ ad*inistra($i; <!na .i-( zau.ayB+ e . rakty(e za3adnienie t! d!ty(zy s ra.y+ kt,re$ k!*uniC(i+ $ak .skazu$
02 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

d!C.iad(zenia+ ni3dy nie !C.i-(ali zbyt .ielkie$ u.a3i= ! r!stu kier!.ni(ze$ r!li" artii k!*unisty(zne$ . dyktaturze r!letariatu; I! r!biB+ aby !lity(zne kier!.anie nie r!.adzi#! d! identy@ika($i artii i aJst.a+ ale d! nieustannie .zrasta$(e$ k!ntr!li sa*y(/ *as nad @unk($!n!.anie* aJst.aG W ty* !kresie+ .bre. ra.i(!.e*u" i le.i(!.e*u" .y a(zeniu+ !sta.- 7enina (/arakteryzu$e z $edne$ str!ny @akt+ e nie ule3a !n ni3dy z#udzeniu+ e . bardz! d#u3i* !kresie (zasu dyktatura r!letariatu *!3#aby !be$CB si- bez s(entraliz!.ane3! aJst.a+ 3dzie 3!s !dar(ze @unk($e !r3aniza(y$ne . due$ *ierze !.ierzane *usz byB s e($alist!*+ kt,rzy utr.ala$ !dzia# na ra(@izy(zn i ra(- u*ys#!.; Ale $edn!(zeCnie+ .y(/!dz( z sa*e3! d!C.iad(zenia *as+ .y(/!dz( z analizy trudn!C(i+ kt,re !n! na !tyka+ 7enin nieustannie !szuki.a# s !s!bu pozba!ienia pa:st!a+ na.et aJst.a n!.e3! ty u+ *!n! !lu na ad*inistr!.anie+ zarzdzanie i !lity(zn k!ntr!l- nad s ra.a*i ubli(zny*i+ (/(( . (z-C(i !.ierzyB t! .szystk! !r3aniza($!* *as lud!.y(/+ kt,re !(zy.iC(ie nie *!3 byB *yl!ne z arti k!*unisty(zn+ s r,ne !d nie$ i .ykra(za$ !za ni; Z $edne$ str!ny+ !sta.- t- (z-st! !kreCla si- $ak! bezlit!sny realiz*" !lity(zny 7enina= nie *!e byB na$*nie$sze3! ust- st.a . s ra.ie k!n(entra($i .#adzy r!letaria(kie3! aJst.aO i nie (/!dzi tylk! ! *ilitarne" .y*!3i .!$ny d!*!.e$+ !nie.a te s $edynie $edn z @!r* za!strz!ne$ .alki klas+ kt,ra (e(/u$e kad re.!lu($-; Z dru3ie$ str!ny+ !sta.- t- !kreCla si- niekiedy *iane* ut! iz*u"+ a na.et anar(/iz*u"+ kt,re3! zna(zenie bdD !*nie$sza si-+ bdD+ rze(i.nie+ iz!lu$e si-+ aby 3! !nad *iar- .yk!rzystaB; Faley $ednak zau.ayB+ e realiz* 7enina !le3a na $edn!C(i ty(/ d.,(/ as ekt,.= $est !n .y#(znie realiz*e* dialekty(zny*+ t! zna(zy kryty(zny* i re.!lu(y$ny*+ !nie.a+ !*i*! 3i3anty(zny(/ trudn!C(i rakty(zny(/+ 7enin nieustannie kr!(zy ! !bu str!na(/ te$ s rze(zn!C(i; P.z3l-dnia$( t! dys !nu$e*y ni(i rze.!dni sta.ia$( (z!#a za3adk!*+ $akie kry$e . s!bie /ist!ria radzie(kie$ re.!lu($i; )rzyt!(z- tylk! $eden !s ieszny rzyk#ad= z*iany !sta.y 7enina .!be( k.estii z!i0zk,! za!odo!y '+ kt,re z!sta#y $u !bszernie sk!*ent!.ane; W (i3u r!ku+ . !kresie !d k!J(a 1414 r; d! !(ztku 1420 r;+ 7enin rze(/!dzi !d /as#a u aJst.!.ienia z.izk,. za.!d!.y(/"+ t! zna(zy+ rzekszta#(enia z.izk,. za.!d!.y(/ . zinte3r!.ane z a arate* aJst.!.y* !r3aniz*y zarzdzania 3!s !dark L. sz(ze3,ln!C(i dystrybu($ si#y r!b!(ze$ i dys(y lin . r!duk($iM+ d! /as#a aut!n!*ii z.izk,. za.!d!.y(/ .z3l-de* aJst.a+ !nie.a . s!($aliz*ie z.izki za.!d!.e za.sze *usz re rezent!.aB .!be( aJst.a+ .!be( sa*e3! r!letaria(kie3! aJst.a+ interesy ra(!.nik,.; Bez .t ienia+ tak z*ian- !.r,(- $esz(ze d! te3! .y$aCnia .z3l-dna kl-ska e.ne$ !lityki+ aut!krytyka+ kt,re$ .y*a3a+ !raz rze$C(ie d! n!.e$ !lityki"+ 3dzie e.ien !.r,t d! ka italiz*u" i* liku$e r,.nie !n!.ne s ra.!.anie rzez z.izki za.!d!.e s.!$e$ re.indyka(y$ne$ @unk($i; Ale+ $eCli d!brze si- te*u rzy$rzeB+ t! sa*e te ery etie nie s z.yk#y*i rzy adka*i" s!($aliz*u+ zaC !sta.a 7enina u$a.nia tu sta# tenden($-+ ty* bardzie$ u !r(zy.+ i* .i-ksze na !tyka !na trudn!C(i; IzyniB ze z.izk,. za.!d!.y(/ ele*ent a aratu aJst.!.e3!+ a na.et ad*inistra($i+ !zna(za t!+ e dy si- d! .yk!rzystania i(/ ni(zy* nie da$(e3! si- zast iB (/arakteru bez !Crednie$ !r3aniza($i *as kt,re3! nabra#y . trak(ie dziesi-(i!le(i .alk . ka italiz*ie zaraze* ! t!+ aby rzenieCB na *asy i .yt#u*a(zyB i* !lityk- aJst.a+ aby rze(zy.iC(ie sk#!niB $e d! udzia#u . s ra.!.aniu .#adzy+ aby st! ni!.! .ykszta#(iB .Cr,d ni(/ !lity(zny(/ i 3!s !dar(zy(/ rzy.,d(,." n!.e3! /ist!ry(zne3! ty u; Hedn! zdanie .yraa . skr,(ie ist!t- te$ tenden($i= z.izki za.!d!.e s szk!# k!*uniz*u" La ty* sa*y*+ (z-C(i!.!+ s !ne ty e* szk!#y+ kt,re$ k!*uniz* !trzebu$eM; Fie(! ,Dnie$+ .al(z( z anar(/!syndykalisty(zny* .y a(zenie* r!b!tni(ze$ ! !zy($i" 7enin !.r,(i# d! te3! .y$aCnia$(+ e *usi*y te !r3aniza($e r!b!tni(ze .yk!rzystaB do obrony robotnik,! przed i ' !asnym pa:st!em i d! !br!ny nasze3! aJst.a rzez r!b!tnik,." !raz+ e trzeba u*ieB .yk!rzystaB !suni-(ia .#adzy aJst.!.e$ d! !br!ny *aterialny(/ i du(/!.y(/ interes,. !.sze(/nie z$edn!(z!ne3! r!letariatu rzed .#adz aJst.!." L%%%&&+ ss; 512M; I/!dzi .i-( ! !s#uenie si- rze(i. biur!kraty(zne*u .y a(zeniu" $edyn br!ni zd!ln znisz(zyB $e u $e3! Dr,de#= ini($aty.+ kultur i !r3aniza($ *as+ rze(zy.ist k!ntr!l+ kt,r *asy *usz zd!byB (/(( an!.aB nad !lityk+ aby *!3#a !na rze(zy.iC(ie staB si- i ' !lityk; Iele*+ kt,ry 7enin !statkie* si#
0K Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

(/(e $esz(ze !si3nB+ by#! z!r3aniz!.anie &ns ek($i R!b!tni(z!1I/#! skie$"+ kt,ra sk#ada#aby si- z bez !Credni(/ rzedsta.i(ieli ra(!.nik,.+ !raz u(zynienie z nie$ k!ntr!lu$(e$ ad*inistra($- sta#e3! !r3anu; Hednak (ele*+ d! kt,re3! rzede .szystki* dy 7enin $est unie*!li.ienie kierunk!.e3! rzekszta#(enia si- artii . n!.y k!r us urz-dnik,. aJst.!.y(/ i ide!l!3i(zny(/; Biur!kraty(zne .y a(zenie" b!.ie* nie $est z.yk#y* rzy adkie*"+ nie $est r!sty* dziedzi(t.e* ! bardz! !dle3#y(/ (zasa(/+ kt,re . r!z.ini-ty* ka italiz*ie *ia#!by zniknB Lsa*i $esteC*y C.iadka*i+ d! $akie3! .s ania#e3! biur!kraty(zne3! r!z.!$u !n r!.adziSM= $est !n!+ . r,ny* st! niu i . r!z.i$a$(y(/ si- @!r*a(/+ nier!zer.alnie z.izane z kady* aJst.e*+ z !dzia#e* ra(y"+ kt,ry za s!b !n! !(i3a; W rze(zy sa*e$+ t! .#aCnie ! rama ' sa*e3! r!letaria(kie3! aJst.a u$a.nia si- ta s rze(zn!CB; Ostatnie s#!.! . k.estii de*!kra($i; Heeli .#aC(i.ie r!zu*ie si-+ . $aki* zna(zeniu re.!lu(y$na de*!kra($a lud!.a $est r,.nie zasadni(zy* ele*ente* dyktatury r!letariatu+ .arunkie* $e$ istnienia alb! ra(ze$ r!z.!$u+ t! *!na .resz(ie za$B si- d.ie*a !z!rny*i s rze(zn!C(ia*i; Fa$ ier. @akte*+ e (el+ $aki* $est znisz(zenie a aratu aJst.!.e3!" .yda$e si- byB (ele* (zyst! ne3aty.ny*+ *i*! e $e3! !si3ni-(ie . rze(zy.ist!C(i .y*a3a bez re(edens!.e3! . /ist!rii .ysi#ku inn!.a(y$ne3! i !r3aniza(y$ne3!+ !nie.a ! raz ier.szy !de$*u$ 3! sa*e !t-ne *asy; Fast- nie @akte*+ e dyktatura r!letariatu+ z u.a3i na istnienie a aratu aJst.!.e3!+ nie *!e byB !kreClana . s !s,b u r!sz(z!ny+ $ak! z.yk#e zast- !.anie $edne3! a aratu aJst.!.e3! rzez inny+ ale *usi byB !kreClana . s !s,b k!* leks!.y+ &edno ze+nie $ak! t.!rzenie no!e8o a aratu aJst.!.e3! i $ak! naty(/*iast!.e r!z !(z-(ie d#u3ie3! r!(esu zanikania+ (zyli !bu*ierania kade3! aparatu aJst.!.e3!; Hak .iad!*!+ ten dru3i r!(es dominu&e nad ier.szy*; WyraD*y t! $esz(ze ina(ze$; &dea znisz(zenia a aratu aJst.!.e3!"+ tak d#u3!+ $ak d#u3! rzedsta.ia si- $ . s !s,b abstrak(y$ny+ $est ide nie rzydatn+ !dda$( si- kade$ arbitralne$ inter reta($i L$ak i kade*u uda.ane*u !burzeniuM; W#aCnie z !.!du te$ idei niekt,rzy utrzy*u$+ e !$-(ie dyktatury r!letariatu"+ !nie.a r!.adzi $akby 3r- na d.,(/ st!#a(/ $edn!(zeCnie+ .ysta.ia z# str!n- !d *ask i-kna+ $est s rze(zne+ a na.et niebez ie(znie *isty@ikat!rskie= ukry.a etatyz* !d *ask de*!kra($i; Ozna(za t!+ e $est rze(z nie*!li. d!strzeenie rze zy!isty ' sprze zno+ i+ kt,ry(/ r!dukte* $est dyktatura r!letariatu+ kt,re !z.ala$ na analiz- $e$ !$-(ia; W ty* (elu $ednak naley !kreClaB $ k!nkretnie+ t! zna(zy+ nie r!z*y.aB $e$ as ekt,.; ?rady($a *arksist!.ska !dn!t!.a#a d.ie k.estie= k.esti- znisz(zenia" buruazy$ne3! a aratu aJst.!.e3! !raz k.esti- zanikania"+ (zyli !bu*ierania" .szelkie3! aJst.a; ?ak d#u3!+ $ak k.estie te s sztu(znie !ddzielane !d siebie+ tak d#u3! s !ne k.estia*i s(/!lasty(zny*i i nie da$ si- r!z.izaB; ZaC rze$-te rzez 7enina !kreClenie <arksa+ z3!dnie z kt,ry* aJst.! dyktatury r!letariatu+ aJst.!+ kt,re u*!li.ia r!letariat!.i uk!nstytu!.anie si- . klas- anu$(" $est zaraze* $u nie1 aJst.e*"+ sta$e si- !kreClenie* trudny* d! zr!zu*ienia alb! (! $est $esz(ze .anie$sze !szust.e*; )aJst.! La arat aJst.!.yM+ kt,re !d razu nie da$e !(ztku r!(es!.i s.!$e3! zanikania"+ t! zna(zy+ ! rzez .iel!rakie .ynika$(e z d!C.iad(zenia+ r!(esu ust- !.ania s.!$e3! *ie$s(a !lity(zne*u kier!.ni(t.u sa*y(/ *as+ na za.sze !zba.ia si- szansy stania si- no!ym a arate* aJst.!.y*= b-dzie $edynie re r!duk($ alb! r!z.!$e* da.ne3! a aratu aJst.!.e3!; Ale .arunki zaniku aJst.a+ ! rzez re.!lu(y$n de*!kra($lud!.+ nie s adn na* z nieba+ nie *!3 !$a.iB si- bez no!e8o a aratu aJst.!.e3!+ kt,ry re.!lu(y$ny r!(es . r!.adzi . *ie$s(e ! rzednie3!; W ty* .#aCnie zna(zeniu sa*! !$-(ie proletaria kie8o aJst.a nie sta$e si- !$-(ie* absurdalny*+ ale $est s rze(zn rze(zy.ist!C(i+ tak+ $ak s rze(zna $est sytua($a r!letariatu $ak! klasy anu$(e$" . s!($aliz*ie; )r!letariat *usi skier!.aB rze(i. buruaz$i br!J rzez ni .ykut+ br!J !b!sie(zn; ?ak *!li.!CB u$a.nia d!C.iad(zenie s!($alisty(zny(/ re.!lu($i; P$a.nia !ne r,.nie+ e $est t! niez.ykle trudne+ . kady* razie trudnie$sze+ ni sdz!n!+ e nie .yklu(za t! ani b#-d,.+ ani .y a(zeJ+ ani !d.r!t,.; Hest t! rze(zy.ista s rze(zn!CB+ kt,r /ist!ria i raktyka r!z.i$a+ u.y ukla+ a d! !state(zne3! $e$ r!z.izaniaO s rze(zn!CB+ kt,re$ r!z.izanie nie $est rze(z *!li.+ (/yba+ e . s !s,b ut! i$ny+ bez !suni-te3! a d! k!J(a $e$ r!z.!$u;

00 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

&stnienie $akie3!k!l.iek a aratu aJst.!.e3! zak#ada+ e $esz(ze istnie$ klasy+ .alka klas+ anta3!nisty(zne st!sunki s !#e(zne; Hest !n zak!rzeni!ny . anta3!niz*ie; Kady a arat aJst.!.y $est L(i3le $esz(zeM buruazy$ny* a arate* aJst.!.y*+ na.et .,.(zas+ 3dy r!letariusze !bra(a$ 3! rze(i. ka italist!*; K!*uniz* t! kres aJst.a+ nie zaC aJst.! (a#e3! ludu"+ (! dla *arksisty $est .yraenie* bezsens!.ny*; <i-dzy r!letariate* a buruaz$ za(/!dzi $edn!(zeCnie symetria L!bie klasy !trzebu$ aJst.aM !raz asymetria L r!letariat dy d! znisz(zenia .szelkie3! aJst.a+ st!su$e .alk- klas . (elu !balenia klasM; :yktatura r!letariatu nada$e aJst.u !kreCl!n /ist!ry(zn tenden &1= tenden($-+ kt,ra r!.adzi d! zaniku aJst.a+ nie zaC $e3! u*!(nienia; 7enin .y$aCnia+ e dyktatura r!letariatu *usi r!z.i$aB de*!kra($- a d! k!J(a" t! zna(zy= a d! *!*entu+ . kt,ry* nie b-dzie $u aJst.a+ na.et aJst.a de*!kraty(zne3!; 7enin ni3dy nie t.ierdzi+ e r!letaria(ka de*!kra($a $est de*!kra($ (zyst"+ de*!kra($ abs!lutnO ni3dy nie z3adza si- na !dtrzy*y.anie na$*nie$sze3! pra!ni ze8o zudzenia+ z#udzenia liberalne3!+ . ty* *ie$s(u= nieustannie rzy !*ina+ ! <arksie i >n3elsie+ e kada de*!kra($a+ . ty* de*!kra($a r!letaria(ka+ $est (i3le $esz(ze ! art na istnie$(y(/ st!sunka(/ klas!.y(/ @!r* aJst.a i dlate3! nie &est ona !olno+ i0; W!ln!CB t! ! r!stu zanik .szelkie3! aJst.a+ ina(ze$ *,.i(+ t! .y#(znie ! arty na .#asne$ bazie s !#e(zne$ k!*uniz*; Ale ten k!*uniz*+ $ak! y.a tenden($a+ $est .id!(zny . sa*y* s!($aliz*ie= s!($aliz* *!e byB rze(zy.iC(ie zbud!.any tylk! z unktu .idzenia k!*uniz*u; )r!letaria(ka re.!lu($a+ t! $u !d razu roz!,& spoe zny ' $orm komunisty zny '+ . sz(ze3,ln!C(i+ t! takie dzia#ania !lity(zne i takie !r3aniza($e sa*y(/ *as+ bez kt,ry(/ nie *!na rze$CB !d aJst.a buruazy$ne3! d! r!letaria(kie$ de*!kra($i; <,.i( ina(ze$+ r!letaria(ka de*!kra($a nie $est $akC inte3ralnie urze(zy.istni!n .!ln!C(i dla ludzi ra(y+ ale $est .#aCnie .alk ! .yz.!lenie+ ! .yz.!lenie+ kt,re urze(zy.istnia si- i k!nkretnie u$a.nia .#aCnie . te$ .al(e; Z te3! unktu .idzenia .idaB+ (! kry$e rze(zy.iC(ie . s!bie !ba.a rzed dyktatur r!letariatu alb! ne3a($a dyktatury r!letariatu; Fie k!nsek.entne rzy.izanie d! de*!kra($i+ nie r,b- $e$ zabez ie(zenia dzi-ki bud!.ie s!($aliz*u rzy !*!(y de*!kraty(zny(/ Cr!dk,.; )rze(i.nie+ kry$e oba!1 przed demokra &0+ !ba.- rzed ludo!ymi $ormami demokra &i+ kt,re rzekra(za$ i r!zbi$a$ nadz.y(za$ .skie 3rani(e+ . $aki(/ kade buruazy$ne aJst.! za*yka de*!kra($-; Alb! byB *!e kry$e /ist!ry(zne z.t ienie+ e nie r!zszerza$ si- !ne dale$; Fie za !*ina$*y+ e t!+ (! r! !nu$e ! !rtuniz* nie !zna(za nad*ierne3! rzy.izania d! de*!kra($i ale+ zas#ania$( si- i #udz( so!em de*!kra($a+ u(ie(zk- !d nad*iaru de*!kra($i+ kt,r !brazu$e dyktatura r!letariatu+ na.et .,.(zas+ kiedy (/!dzi ! re.!lu(y$n rze*!( *as+ !br!n- rzed i* erialisty(zn k!ntrre.!lu($; W !state(zny* r!zra(/unku+ $est t! !n!.ne rze$-(ie buruazy$ne$ de*!kra($i+ &ak0 &est etatyzm i d!strze3anie . dzia#aniu aJst.a i !r3aniza($i aJst.!.e$ Cr!dka !z.ala$(e3! rzekr!(zyB s !#e(zne anta3!niz*y; Bezs rze(znie tak rzyna$*nie$ rzedsta.ia# te s ra.y 7enin; Izy ! ty* .szystki* dale$ *!e*y *,.iB+ e *ia#by !n nie d!(eniaB" .art!C(i de*!kra($iS W; SOIHA7&Z< & KO<PF&Z< :!(/!dzi*y . ten s !s,b d! trze(ie3! as ektu !$-(ia dyktatury r!letariatu= d! te3!+ (! na !(ztku naz.a#e* trze i0 tez0 7enina; Za (/.il- rzy$rzy*y si- $e$ blie$= ale $u t!+ (! $ ! rzedza !z.ala zr!zu*ieB $e$ zna(zenie; ?a trze(ia teza !state(znie narzu(a sens d.,(/ ! rzedni(/ tez; P$a.nia i(/ k!nie(zn!CB !raz !z.ala zr!zu*ieB /ist!ry(zne *ie$s(e dyktatury r!letariatu; Fa.et za rezent!.ana s(/e*aty(znie+ d! (ze3! . ty* *ie$s(u *usi*y si- !3rani(zyB+ $est !na bardzie$ k!nkretna i dialekty(zna ni d.ie ier.sze; Wyrazi#e* $u t- tez- . za.!al!.ane$ @!r*ie= dyktatura proletariatu &est prze&+ io!ym okresem mi1dzy kapitalizmem i komunizmem; W ty* zna(zeniu dyktatura r!letariatu nie $est rze$C(ie* d! s!($aliz*u"+ ani a $ortiori sz(ze3,ln !lity(zn dr!3" rze$C(ia d! s!($aliz*u= &est ona samym so &alizmem &ako pro!adz0 ym do komunizmu 'istory znym okresem nieustanne& re!olu &i i zaostrzone& !alki klas; A .i-( dyktatura r!letariatu *!e byB ra.id#!.! !kreCl!na tylk! .,.(zas+ kiedy

0Q Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

r!z atru$e si- $ z te!rety(zne3! i rakty(zne3! unktu .idzenia k!*uniz*u+ nie zaC z unktu .idzenia+ trakt!.ane3! $ak! aut!n!*i(zny (el+ s!($aliz*u; O(zy.iC(ie+ $est rze(z bardz! .an !kazaB+ e nie (/!dzi tu ! $akC z.yk# k.esti- s#,.+ alb! de@ini($-; ?!+ (! li(zy si- tu rzede .szystki* nie d!ty(zy uy.ania takie3! (zy inne3! s#!.a L(/!(ia rzy !*niane . ty* *ie$s(u ter*iny *a$ zna(zenie+ kt,re+ $ak .skazu$e d!C.iad(zenie+ nie *a . s!bie ni( arbitralne3!M= li(zy si- rzede .szystki* i(/ /ist!ry(zna treCB; Fie (/!dzi .i-( tu ! nazy.anie dyktatur r!letariatu" te3!+ (! inni nazy.a$ s!($aliz*e* i ! rzy$e*n!CB us#yszenia z3rzytu z-b,.+ ale !kazanie+ rzyna$*nie$ . s !s,b zasadni(zy+ dla(ze3! r!ble*y s!($aliz*u *!3 byB sta.iane . s !s,b re.!lu(y$ny $edynie . kate3!ria(/ dyktatury r!letariatu !raz dla(ze3! naley uznaB takie st.ierdzenie za ka*ieJ r!bier(zy i instru*ent s#u(y d! analizy rze(zy.iste$ /ist!rii s!($aliz*u; Z te3! .z3l-du nie $est rze(z !b!$-tn+ aby za ytaB si- na$ ier.+ . $aki s !s,b 7enin d!szed#+ nie . s !s,b ksik!.y" s#!.!+ $ak sdzi si-+ $est . stanie nas .ystraszyB d! nadania te$ tezie (a#e3! $e$ zasadni(ze3! zna(zenia $ak! rze.!dnika . rakty(zny* dzia#aniu+ (! *!e si- staB k.esti y(ia lub C*ier(i; K.estia ta sa*a . s!bie zas#u3i.a#aby na (a#e !dr-bne studiu*+ kt,re .y$aCni#!by na* /ist!ry(zne u.arunk!.ania leniniz*u; Od.!#a* si- $edynie d! d.,(/ @akt,.+ d.,(/ e iz!d,. z re.!lu(y$ne3! r!(esu+ kt,re *!3 s#uyB za unkt !dniesienia+ !nie.a *a$ !ne de(ydu$(e zna(zenie; )ier.szy @akt; Ku .ielkie*u zdzi.ieniu sa*y(/ b!lsze.ik,. 7enin sta.ia .#aCnie . 1415 r; r!ble* re.!lu($i r!sy$skie$ . taki(/ kate3!ria(/; )rzyzna$e b!.ie*+ e tr.a$(a re.!lu($a r!sy$ska+ *i*! na3r!*adzenia si- .y$tk!.y(/ (e(/+ arad!ksalny(/ u.arunk!.aJ+ $est .#aCnie re.!lu($ r!letaria(k+ a zatem re.!lu($ k!*unisty(zn; Fie $est t! $akaC (zyst!" r!letaria(ka re.!lu($a= !.iedzia#e* $u+ . Clad za 7enine*+ e . /ist!rii nie *a (zysty(/" re.!lu($i+ $est t! $ednak re.!lu($a+ kt,re$ r!letaria(ki as ekt $est rze(z zasadni(z+ . kt,re$ r!letariat $est si# kieru$(+ !nie.a ataku$e !na i* erialisty(zny syste*+ i* erialisty(zny #aJ(u(/"+ kt,re3! R!s$a $est !3ni.e*; W i* erialisty(zny* C.ie(ie nie *a $u *ie$s(a na inne re.!lu($e; ?ylk! r!letariat+ sa* rze$*u$( .#adz-+ *!e za e.niB i* taki kierunek+ !*i*! trudn!C(i . realiza($i takie3! rzedsi-.zi-(ia L7enin !.ie ,Dnie$= !d . #y.e* szere3u zu e#nie s.!isty(/ .arunk,. /ist!ry(zny(/ za(!@ana R!s$a ier.sza !kaza#a C.iatu L;;;M zna(zenie r!letariatu niesk!J(zenie .i-ksze ni $e3! r!(ent!.y st!sunek d! !3,#u ludn!C(i L;;;M" L%%%&+ ss; 56155M; ?! dlate3! . <a:st!ie i re!olu &i L.szystk!+ tylk! nie dzie#! !k!li(zn!C(i!.e"SM 7enin zaraz sta.ia r!ble* r!letaria(kie$ re.!lu($i+ kt,ry(/ /ist!ry(zna e !ka za(zyna si- teraz= s t! r!ble*y komunizmu+ kt,re szybk! naley u$a.niB i .ziB na .arsztat; Zatrzy*a$*y si- $esz(ze na (/.il- rzy nast- u$(y* @ak(ie; )!z.!li !n na* zr!zu*ieB+ e !ruszana k.estia nie $est k.esti s ekulaty.n; Bi!3ra@!.ie 7enina+ /ist!ry(y re.!lu($i r!sy$skie$+ setk- razy rzekazy.ali ane3d!ty(zny (/arakter e iz!d,. z k.ietnia 1415 r;+ kiedy t! 7enin+ ! rze*ierzaniu Fie*ie( . s.!i* s#ynny* za l!*b!.any* .a3!nie" !.ra(a d! R!s$i i .ysiada na :.!r(u 'iJski* . )i!tr!3r!dzie+ 3dzie !(zeku$ na nie3! dele3a($e artii b!lsze.i(kie$ i rzdu ty*(zas!.e3!; S#!.a+ kt,re .y !.iada naty(/*iast . ra.ia$ . !s#u ienie $e3! t!.arzyszy+ ty(/+ kt,rzy na *ie$s(u rzeyli u adek (aratu+ ut.!rzenie rad i ty*(zas!.e3! rzdu re ublikaJskie3!+ !.stanie n!.y(/ .arunk,. ra(y !lity(zne$; B-dzie !.tarza# !n $e nieustannie $ednak rzez nast- ne dni na zebrania(/ kier!.ni(t.a artii i $e$ (z#!nk,.; Wkr,t(e ! ubliku$e . <ra!dzie s.!$e tezy+ s#ynne ?ezy K.ietni!.e"= ale redak($a+ z#!!na rze(ie z $e3! na$le szy(/ t!.arzyszy+ s re(yzu$e . n!t(e redak(y$ne$+ e 7enin .yraa .y#(znie s.!$ osobist0 ! ini-; W trak(ie dyskus$i 7enin bez rzer.y trakt!.any $est $ak! *a$a(z(y szalenie( alb! anar(/ista= !n+ kt,re3! ,Dnie$ rzedsta.iaB si- b-dzie $ak! t.,r(-+ .y(/!.a.(-+ $edyne3! . artii *istrza . *yCleniu+ $est .,.(zas sa* rze(i. .szystki*+ !sa*!tni!ny .e .#asne$ artii+ .(/!dzi . !z!rnie (a#k!.it s rze(zn!CB ze s.!$ ! rzedni lini; )!trzebny b-dzie *u *iesi(+ kiedy t! bie3 .ydarzeJ ule3nie rzys ieszeniu+ zaC *asy (/#! skie+ r!b!tni(ze i !#nierskie .e$d . !stry k!n@likt z re.!lu(y$ny*" rzde* buruaz$i Lt.!rz!ny* (z-C(i!.! rzez s!($alist,.M+ aby narzu(iB s.!$ analiz- i s.!$e /as#a !raz+ aby Re.!lu($a )aDdziernik!.a sta#a si- *!li.a+ !*i*! $e$ subiekty.ny(/ u.arunk!.aJ"; I! z#!y#! si- na te tezy 7enina+ kt,ry(/ nie ra.d! !d!bny i nie!(zeki.any (/arakter rzy !*nia#e*G Izy sa* 7enin kilka *iesi-(y .(zeCnie$ by#by . stanie s@!r*u#!.aB $e . ten sa*
06 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

s !s,bG ?ezy te s nast- st.e* analizy= re.!lu($a+ kt,ra . R!s$i d! ier! (! r!z !(z-#a si-+ r!dukt i* erialisty(zne$ .!$ny+ $est .raz ze .szystki*i s.!i*i !dr-bn!C(ia*i+ r!z !(z-(ie* C.iat!.e$ re.!lu($i r!letaria(kie$; Std naty(/*iast *usi byB .yzna(z!ny nast- u$(y (el= zd!by(ie .#adzy aJst.!.e$+ r!z !(z-(ie dyktatury r!letariatu; Std n!.e /as#!= Ia#a .#adza . r-(e radS"+ kt,re .!be( buruazy$ne3! aJst.a s zalkie* r!letaria(kie3! aJst.a; & .resz(ie+ na #asz(zyDnie !r3aniza(y$ne$+ r! !zy($a nast- u$(a= artia *usi rzestaB byB i nazy.aB si- arti so &alisty zn0+ s!($alde*!kraty(zn"+ *usi !kreClaB si- i staB si- arti komunisty zn0+ (! $est ier.szy* kr!kie* r!.adz(y* d! zer.ania z n!. k!*unisty(zn" <i-dzynar!d,.k; ?e re.!lu(y$ne tezy+ kt,re ! raz ier.szy za (zas,. <arksa !n!.nie #(z k.esti- dyktatury r!letariatu z k!nkretn ers ekty. k!*uniz*u+ s (zy*C .i-(e$ ni z.yk# (/-(i u.!lnienia" si- . s#!.a(/ !d ! !rtunisty(zny(/ artii s!($alisty(zny(/+ kt,re . nast- st.ie i* erialisty(zne$ .!$ny rzey#y /ist!ry(zny kra(/"; I/!dzi#! ! zasadni(z+ bez !Credni! rzydatn . rakty(e+ tez-; Aby t! zr!zu*ieB+ naley szybk! (!@nB si- d! rzesz#!C(i; :la(ze3!+ a d! 1415 r; 7enin tak mao *,.i ! dyktaturze r!letariatu"G :la(ze3!+ zastana.ia$( si- nad zadania*i re.!lu($i . 140Q r; !su.a si- a d! s@abryk!.ania !$-(ia+ !d .iel!*a .z3l-da*i b-d(e3! /ybryd" i !$-(ie* !t.!rny*+ re.!lu(y$ne$ dyktatury de*!kraty(zne$ r!letariatu i (/#! st.a"+ !$-(ia za !y(z!ne3! (z-C(i!.! !d Re.!lu($i 'ran(uskie$+ kt,re nie &est C(iCle !$-(ie* dyktatury r!letariatu" Lna.et+ $eCli !d e.ny*i .z3l-da*i $ .st- nie .y!braaM+ $ak sdziB b-dzie $esz(ze . 1415 r; .i-ksz!CB b!lsze.i(kie3! kier!.ni(t.aG W rze(i.ieJst.ie d! te3!+ (! *!na by sdziB Li . (!+ ! (zasie+ lenin!.ska" !rt!d!ks$a !z.!li#a u.ierzyBM+ t! nie dlate3!+ e . ty* (zasie s!($alde*!kra($a !.sze(/nie *ia#aby nie uzna.aB+ !drzu(aB ter*in dyktatura r!letariatu"; )rze(i.nie+ rzy(/!dzi#! $e$ na s.,$ s !s,b br!niB 3! rzed re.iz$!niz*e* Bernsteina; Ale dlate3! .#aCnie+ e 7enin+ rzez (a#y rzedre.!lu(y$ny !kres+ podziela pe!ne teorety zne przesanki so &aldemokra &i + 3dy ty*(zase* ! prakty e .y(i3a# z ni(/ k!nkluz$e kraJ(!.! !d*ienne i .y.!#y.a# k!n@likt z 3#,.ny*i r!sy$ski*i te!retyka*i; &na(ze$ *,.i(+ 7enin !dziela# k!n(e ($- dyktatury r!letariatu $ak! rze(/!dzenie d! s!($aliz*u !raz !dziela# !3ld+ e tak za(!@any" kra$+ $ak R!s$a nie d!$rza#" d! s!($alisty(zne$ re.!lu($i; <,.i( $esz(ze ina(ze$+ nie *,3# !n .yraDnie+ radykalnie u.!lniB si- !d *e(/anisty(zne$ i e.!lu($!nisty(zne$ k!n(e ($i+ z3!dnie z kt,r . kady* !sz(ze3,lny* kra$u .#aCnie d!$rza#!CB" ek!n!*i(zna i s !#e(zna ka italiz*u+ i tylk! !na+ st.arza .arunki s!($aliz*u+ (zyni z ka italisty(zne$ .#asn!C(i Cr!dk,. r!duk($i rze(z zb-dn" i szk!dli.+ a take s ra.ia+ e !lity(zna i s !#e(zna re.!lu($a+ kt,ra k!lekty.nie (zyni z r!du(ent,. .#aC(i(ieli s.!i(/ Cr!dk,. r!duk($i+ sta$e sinieunikni!na"; Farzu(a#a si- .,.(zas nast- u$(a k!nkluz$a= dyktatura r!letariatu nie *a ni( .s ,lne3! z /ist!ry(zny* rzy adkie*" R!s$i; Ale !t!+ ta ek!n!*isty(zna i e.!lu($!nisty(zna k!n(e ($a z $edne$ str!ny !kaza#a si- nie rzydatna d! analizy i* erializ*u+ a zaraze* d! rze(zy.iste$ .alki z ni*O z dru3ie$ str!ny+ !biekty.ne .arunki re.!lu($i+ !d dzia#anie* sa*e3! i* erializ*u+ sku i#y si- . kra$u+ . kt,ry*+ te!rety(znie"+ nie *!3#aby ni3dy *ieB !na *ie$s(a;;; Od te$ (/.ili 7enin *usia# nie tyle !drzu(iB *aterialisty(zny !3ld+ z3!dnie z kt,ry* !biekty.ne .arunki re.!lu($i i n!.e3! s !#e(zeJst.a t!orzone s0 przez sam kapitalizm+ ale *usia# !drzu(iB d!*inu$(e .y!braenie s!($alde*!kra($i+ $e$ k!n(e ($- d!$rze.ania" .arunk,. s!($aliz*u= nalea#! zr!zu*ieB+ e ka italiz*+ na *!(y z 3,ry ustal!ne$ /ar*!nii+ nie t.!rzy .arunk,. u*!li.ia$(y(/ !.stanie n!.e3! s !#e(zeJst.a+ . taki s !s,b+ e .ystar(zy $u tylk!+ na dr!dze 3#!s!.ania alb! rzez za*a(/ stanu+ rze -dziB ka italist,.+ aby $u przy8oto!ane . sa*y* .n-trzu ka italiz*u+ !$a.i#! si- !n! . e#ny* blasku; Falea#! zr!zu*ieB+ e $eCli s!($aliz* uka d! drz.i .s ,#(zesne3! ka italiz*u"+ t! $edynie ! $ormie+ nie da$(y(/ si- !k!naB+ sprze zno+ i+ . @!r*ie s rze(zn!C(i ele*ent,.+ kt,re s!($aliz* b-dzie *usia# sk!ry3!.aB+ r!z.inB+ sk!* let!.aB+ z3r!*adziB; Odtd *!li.a $est *yCl+ e $eCli r!letaria(ka re.!lu($a .ie si- z r!.adz(y* d! i* erializ*u po!sze 'nym roz!o&em ka italiz*u . C.ie(ie+ t!+ . takie$ (zy inne$ @azie+ nie .ie si!na z r!z.ini-ty*i" kra$a*i ka italisty(zny*i+ z r!z.ini-ty*i" !bszara*i ka italiz*u . s !s,b *e(/ani(zny; :late3!+ e . dany(/ .arunka(/ nie s !ne za.sze kra$a*i+ . kt,ry(/ s rze(zn!C(i s na$!strze$sze;

05 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

7enin+ .y(i3a$( z za !*nienia i k!ry3u$( !$-(ie dyktatury r!letariatu+ u*ie$s(a.ia$( $e naty(/*iast . ers ekty.ie komunizmu La .i-(+ . ers ekty.ie nieda$(y(/ si- !3!dziB s rze(zn!C(i ka italiz*u+ kt,re !state(znie znika$ d! ier! .raz ze znikni-(ie* klasM za*iast r!z atry.aB $e $edynie z ers ekty.y s!($aliz*u+ $ak! r!duktu y.i!#!.e3! d!$rze.ania na$bardzie$ r!z.ini-te3! ka italiz*u znalaz# s !s,b !z.ala$(y .y$aCniB i ! an!.aB k!nkretn s e(y@ik- /ist!ry(zny(/ .arunk,.+ . $aki(/ r!z !(z-#a si- r!letaria(ka re.!lu($a; :late3! te+ $eCli rzy.ra(a si- ra.dzi. /ist!ri- te3! r!ble*u . *arksist!.skie$ te!rii+ *!na tylk! dzi.iB si- s#ysz( dzisia$ 3#!sy+ e dyktatura r!letariatu" *ia#aby byB ze s.!$e$ ist!ty !$-(ie* zaad! t!.any* d! za(!@any(/" .arunk,. r!sy$skie$ re.!lu($i L*nie$sz!C(i!.y" r!letariat+ kt,ry z*usz!ny $est st!s!.aB .y$tk!.e Cr!dki+ !nie.a nie re rezentu$e .i-ksz!C(i s !#e(zeJst.a itd;M= ni( nie $est bardzie$ s rze(zne z @akta*i+ ni ten !3ld ! y.i!#!.e$ ada ta($i+ kt,ry za*yka !$-(ie dyktatury r!letariatu . 3rani(a(/ st.!rz!ny(/ rzez e.n /ist!ry(zn sytua($-+ kt,ra $est dzisia$ sytua($ *ini!n+ kt,re$ by#by z.yk#y* !dbi(ie*; )ra.d $est+ e 7enin+ prze i!sta!ia&0 si1 (a#e$ *arksist!.skie$ !rt!d!ks$i te3! !kresu+ *usia# .yr.aB !$-(ie dyktatury r!letariatu" z k!ntekstu+ . $aki* u*ieC(i# $e re@!r*isty(zny s!($aliz* !raz u&a!ni= .arunki $e3! nie ra.d! !d!bne3! zast!s!.ania" d! .arunk,. r!sy$skie$ re.!lu($i= rzy te$ !kaz$i !dda $e !d razu ier.sze$ te!rety(zne$ k!rek(ie+ kt,re$ (a#e zna(zenie *usi*y dzisia$ u.z3l-dniaB+ rzekszta#(a$( t! !$-(ie . sk!n(entr!.any .yraz komunisty zne8o punktu !idzenia a nie ! r!stu s!($alisty(zne3! unktu .idzenia na r!(es /ist!ry(zny(/ .alk klas!.y(/; )!.r,( d! te3! $esz(ze; Faley te szybk!+ r,.nie skr,t!.!+ !*,.iB za !.iedziany .(zeCnie$ dru3i @akt; :la stara$(e3! si- *yCleB . s !s,b dialekty(zny *arksisty *a !n $esz(ze .i-ksze zna(zenie ni ! rzedni= $est $e3! !t.ierdzenie*; W 1422 r;+ kiedy 7enin .y(i3a ier.sze .ni!ski z tr.a$(e$ bez rzer.y !d i-(iu lat re.!lu($i+ *usi !n braB !d u.a3- zar,.n! $e$ suk(esy L. .al(e ze zbr!$n k!ntrre.!lu($M+ ale r,.nie kl-ski+ . ty* take te+ kt,re .yda$ si- byB nast- st.e* *e(/anisty(zne3! st!s!.ania te!rii; Sa* @akt+ e .#adza radzie(ka zatriu*@!.a#a nad .szystki*i .e.n-trzny*i i ze.n-trzny*i rze(i.nika*i+ e+ *i*! iz!la($i+ utrzy*a#a si-+ *i*! znisz(zeJ .!$enny(/+ 3#!du+ $est !lbrzy*i* /ist!ry(zny* z.y(i-st.e*= nie z.y(i-st.e* te(/ni(znie i *ilitarnie skute(znie$sze3! !d inny(/ syste*u rzdzenia+ ale z.y(i-st.e* klasy+ d!.!de*+ e .resz(ie za(z-#a si- e !ka r!letaria(ki(/ re.!lu($i; Hednak k!*uniz* .!$enny" .y.!#a# r,.nie nast- st.a dra*aty(zne+ kt,re za3r! na.et sa*e$ .#adzy radzie(kie$= zaniku r!letariatu" L !nie.a+ . t!ku .!$ny d!*!.e$ setki tysi-(y r!letariuszy z3in-#! . ier.sze$ k!le$n!C(i+ a take dlate3!+ e zna(zna (z-CB r!letariatu *usia#a .ziB na s.!$e barki (i-ar zadaJ *ilitarny(/+ ad*inistra(y$ny(/+ (i-ar k!ntr!li zarzdzania rzedsi-bi!rst.a*i itd; i odesza !d r!duk($iMO kierunk!.e zer.anie s!$uszu r!letariatu i (/#! st.a+ z.#asz(za . nast- st.ie !lityki rek.izy($i #!d,. r!lny(/ i *et!d rzy*usu+ kt,re+ aby $ narzu(iB+ *usia#y byB st!s!.aneO .resz(ie+ !dradzanie si- biur!kratyz*u .e.ntrz radzie(kie3! ustr!$u"+ (! nabiera (a#e3! s.!$e3! 3r!Dne3! zna(zenia+ $eCli !#(zy*y t! z d.!*a ! rzedni*i z$a.iska*i+ !raz rysu$(a si- .,.(zas ers ekty.a iz!la($i i r!z adu re.!lu(y$ne3! r!letariatu trzy*ane3! . nie rzeb#a3alny(/ klesz(za(/= !d 3,ry" rzez dale$ istnie$(y a arat aJst.!.y+ !d d!#u" zaC rzez .r!3ie *asy (/#! skie+ ra(u$(e3! dr!bn!*iesz(zaJst.aS ?! dlate3! >enin zobo!i0zu&e siebie i zobo!i0zu&e komunist,! do 81bokie& samokrytyki; Stara si- rzyna$*nie$ des era(k! t! zr!biB; Z e.n!C(i+ sytua($- t- *!na .y$aCniB !d.!#u$( si- d! !biekty.ny(/ rzy(zyn+ kt,ry(/ nikt nie by# . stanie usunB= ale !biekty.ne rzy(zyny .y.!#u$ !kreCl!ne nast- st.a $edynie za !Credni(t.e* raktyki+ rzys iesza$( za!strzanie si.e.n-trzny(/ s rze(zn!C(i . rakty(e; 7enin u$a.nia r!z*iary b#-du+ kt,ry ! e#ni!n! sdz(+ e *!na bezpo+rednio prze&+= !d istnie$(e3! ka italiz*u d! k!*uniz*u i lek(e.a( k!nie(zn!CB za(/!.ania e.ne$ z.#!ki"+ a .i-( i3n!ru$( k!nie(zn!CB istnienia eta ,. rze$C(i!.y(/ !raz *iesza$( k!*uniz* z r,ny*i+ bardzie$ lub *nie$ tr.a#y*i+ @!r*a*i ka italiz*u aJst.!.e3!; Z*uszeni $esteC*y $edn!(zeCnie rzyznaB+ e nasz unkt .idzenia na s!($aliz* z*ieni# si- (a#k!.i(ie" LO sp,dziel zo+ i+ 142K+ %%%&&&+ s; 000 @ran(uskie3! rzek#adu dzie# 7eninaO . !lski* rzek#adzie brak te3! zdania u!a8a tum*M; O .szystki(/ ty(/ i inny(/ s ra.a(/+ ! kt,ry(/ na !*yka $edynie . te$ ksi(e+ *!na rze(zytaB . ra(y R!berta 7in/arta >enine/ >es <aDsans/ @aDlor L7e Seuil+ )aris 1456M; 7in/art *a
02 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

zu e#n ra($- !dkreCla$(+ e 7enin bez rzer.y s rze(za si- ze s!b"+ . rze(i.ieJst.ie d! .s ,#(zesny(/ *u te!retyk,. *arksist!.ski(/ i .i-ksz!C(i s.!i(/ s adk!bier(,.; Pzasadnienie+ e 7enin nie s rze(za si- ze s!b" $est nat!*iast leit*!tiRe* 2a8adnie: leninizmu Stalina; Ksika 7in/arta $est (enn .skaz,.k !z.ala$( .y$CB !za .yb,r *i-dzy stary* !(z(i.y* d!3*atyz*e* a !.ierz(/!.ny* relaty.iz*e*+ . kt,ry (/(e nas za*knB >lleinstein; :la kade3! u.ane3! (zytelnika sta$e si- $asne+ e 7in/art !C*iesza r,.nania . r!dza$u= 7eniniz* \ (zas!.!1 rzestrzenne u.arunk!.ania re.!lu($i r!sy$skie$"+ 3dzie !3arda dla badane3! rzed*i!tu Lkilka sd,.+ bez re@eren($i+ ! za(!@any(/+ nieu*iark!.anie i$(y(/ .,dk- i !3#u iany(/ rzez ! ,. *uika(/+ kilka statystykM *a !l!t r,.ny $edynie taut!l!3i(zny* in.!ka($!* d! Tist!rii; Z!ba(z*y .i-(+ d! &akie& spra!y !dn!si si- samokrytyka 7enina+ a ty* sa*y*+ . $ak str!nkieru$e !n siebie i nas; Sa*!krytyka . adny* .y adku nie d!ty(zy $ak b-d *yCleB niekt,rzy b!lsze.i(y te3!+ (! naz.aliC*y k!nie(zn!C(i ry*atu k!*uniz*u nad s!($alisty(zn re.!lu($= dlate3!+ e ta .#aCnie k!nie(zn!CB . !state(zny* ra(/unku uC.iada*ia na* @akt r!z !(z-(ia C.iat!.e$ re.!lu($i s!($alisty(zne$ . kra$u+ . kt,ry*+ (/.il!.!+ sk!n(entr!.a#y si- na$!strze$sze s rze(zn!C(i; W ier.szy* rz-dzie $est t! s rze(zn!CB *i-dzy *#!d r!sy$sk buruaz$ i* erialisty(zn a r!letariate*+ kt,ry+ *i*! s.!$e$ .z3l-dne$ li(zebne$ s#ab!C(i+ *,3# . >ur! ie na$dale$ !sunB s.,$ z.izek z re.!lu(y$n *arksist!.sk te!ri= $edn! i dru3ie $est .ynikie* rzys iesz!ne3! r!zk#adu stare3!+ ,#@eudalne3! ustr!$u+ a . 3run(ie rze(zy+ z d!tyka$(e3! .yzyski.any(/ i .yzyski.a(zy kryzysu nar!d!.e3!"; 7enin+ !*i*! .y.ierany(/ na nie3! .szelki(/ na(isk,.+ ni3dy+ nie bez rzy(zyny+ nie ule3# *yCli ! k!nie(zn!C(i !.r!tu d! *e(/anisty(zne3! s(/e*atu d!$rze.ania d! s!($aliz*u"O e+ aby .szystk! !t!(zy#! si- d!brze"+ s!($alisty(zna re.!lu($a *usia#aby" d!k!naB si- 8dzie indzie&/ ! inny spos,b***+ nie zaC ta*+ 3dzie sta#a si- !na rze(zy.ist!C(i+ 3dzie . t.ardy(/ .arunka(/ ud!.!dni#a+ e $est rze(z realnS ?! .#aCnie dlate3! sa*!krytyka 7enina+ kt,ra !dn!si si- d! k!nie(zn!C(i .yrze(zenia si- z#udzeJ+ r!z !znania+ .bre. kade*u .!luntaryz*!.i+ ist!ty st!$(y(/ na dr!dze d! k!*uniz*u rzeszk,d+ nie $est subiekty.ny* .yrze(zenie* si- alb! skru(/+ ale .s ania#y* kr!kie* ku !biekty.iz*!.i+ kt,ry !z.!li . s.!i* (zasie .y#!niB si#- zd!ln rzekszta#(iB C.iat+ *i*! .szystki(/ $e$ brak,. i b#-d,.= *i-dzynar!d!.y ru(/ k!*unisty(zny; Sta$e si- t! $esz(ze bardzie$ zr!zu*ia#e+ kiedy Cledzi si- r!z.,$ sa*!krytyki 7enina i kiedy bada si- $ u.z3l-dnia$( kierunek+ kt,ry !na przy&mu&e; 7enin !(ztk!.! .idzia# . F!.e$ >k!n!*i(zne$ )!lity(e+ . .y*ianie t!.ar!.e$ z (/#! st.e*+ . r!z.!$u s ,#dziel(z!C(i e.ien !d.r,t"+ kt,ry z!sta# narzu(!ny rzez ty*(zas!.e+ ru$nu$(e r!sy$sk 3!s !dark- !k!li(zn!C(i+ kt,ry(/ nie *!na by#! rzez.y(i-yB Cr!dka*i (zyst! ad*inistra(y$ny*i; Ale+ . nast- ny* !kresie+ 7enin (!raz bardzie$ *!dy@iku$e+ k!ry3u$e t- !(en-= !kazu$e+ e . ist!(ie F>) $est !st- e* i+ .raz ze .szystki*i $e3! s e(y@i(zny*i r!sy$ski*i" (e(/a*i+ $est k!nie(zny* eta e* dr!3i d! k!*uniz*u; :late3!+ e rzy(zyny b#-d,. i z#udzenia b!lsze.ik,. s 3#-bsze i !3,lnie$sze+ ni te .zi-te !s!bn! !dr-bn!C(iO dra*aty(zne !k!li(zn!C(i .!$ny d!*!.e$ s e#nia#y $edynie r!l- i(/ katalizat!ra; I/!dzi ! uznanie+ e . rze(zy.ist!C(i ka italisty(zne st!sunki s !#e(zne nie znikn-#y . k!*unisty(zne$" . ist!(ie aJst.!.e$ @!r*ie ra.ne$+ kt,ry z!sta#a i* narzu(!na+ !raz+ e zadanie i(/ rzekszta#(enia nie z!sta#! .yk!nane; <,.i( d!k#adnie$+ by#y !ne . n!.e$+ narzu(!ne$ rzez aJst.! rzy !*!(y rzy*usu i ide!l!3ii+ @!r*ie $edynie re r!duk!.ane; Ot!+ (! nalea#! uznaB i zbadaB i !t!+ dla(ze3!+ !(enia$( s rze(zn!C(i dyktatury r!letariatu $ak! rze$C(ia !d ka italiz*u d! k!*uniz*u+ !(enia$( ! ,Dnienia i eta y dyktatury r!letariatu+ nalea#! bardzie& ni- kiedykol!iek rzy$B unkt .idzenia k!*uniz*u i st!s!.aB 3!+ kr!k ! kr!ku+ . rakty(e; ?ezy <a:st!a i re!olu &i s !t.ierdz!ne= s ! ra.i!ne rzez d!C.iad(zenie; Fa kady* kr!ku 7enin !dtrzy*u$e i r!z.i$a . ten s !s,b *arksist!.sk te!ri- za (en- trudne$+ nieustanne$ .e.n-trzne$ .alki . artii i . sa*e$ te!rii; )!d rd; W t!ku .alki ze s !s!be*+ . $aki s!($aliz* && <i-dzynar!d,.ki ek!n!*i(znie i etatysty(znie .y a(za $e$ zasady; W t!ku .alki z ty*+ (! .e.ntrz sa*e$ b!lsze.i(kie$ artii z.iastu$e $u+ z3!dnie z .yraenie* Alt/ussera+ !3r!b!.y !d.et && <i-dzynar!d,.ki"; W t!ku .alki z e.!lu($!niz*e* . i*i- re.!lu(y$ne$ dialektyki; Kt! (/(e .#aC(i.ie+ dr!biaz3!.! zbadaB .arunki+ . $aki(/ !$-(ie dyktatury r!letariatu z!sta#! s@!r*u#!.ane+ a nast- nie r!z.ini-te i ! ra.i!ne+ rze(i.nik,.+ $aki(/ na kady* z ty(/ eta ,.
04 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

na !tyka#!+ na.et .e.ntrz ru(/u r!b!tni(ze3!+ ter*iny+ . $aki(/+ u.z3l-dnia$( te .arunki i rze(i.nik,.+ *usia#! !n! rzy$B+ ten *usi uznaB narzu(a$( si- z (a#e$ *!(y k!nkluz$-= !$-(ie dyktatury r!letariatu by#! za.sze !$-(ie* przed! zesnym+ !d!bnie $ak rzed.(zesne s sa*e re.!lu($e+ . kt,ry(/ ru(/ *as r!z.i$a# si- nie ta*+ 3dzie by# !(zeki.any; Raz nie!d ar(ie rzekra(za$(+ t! zn,. za.!dz( !(zeki.ania ty(/+ kt,rzy li(z na nie3! i !C.i-(a$ (a#e y(ie na (ier li.e $e3! rzy3!t!.anie+ z!r3aniz!.anie; )rzed.(zesne+ $ak rze(zy.ista+ rze(i.sta.i!na *e(/ani(zny*+ na.et s@!r*u#!.any* . d!bry* *arksist!.ski* $-zyku+ s(/e*at!* r!z.!$u s !#e(zeJst.+ dialektyka /ist!rii; W ty* zna(zeniu Era*s(i nie *ia#by ra($i Lre.!lu($a rze(i. "apitao!iS"M;;;+ 3dy .#aCnie "apita (a#k!.i(ie da$e si- zr!zu*ieB $edynie . z.izku z dyktatur r!letariatu+ kt,re$ !kazu$e k!nie(zn!CB; Z te3! .z3l-du+ ni( nie $est bardzie$ !dkry.(ze+ $ak !r,.nanie sytua($i+ . $akie$ rzed i-Bdziesi-(iu laty znalaz# si- 7enin i sytua($i+ . $akie$ $esteC*y dzisia$; W,.(zas+ ! imi1 dyktatury r!letariatu" na$bardzie$ !rt!d!ksy$ni *arksiC(i 3#!sili nie*!li.!CB s!($alisty(zne$ re.!lu($i . R!s$i d!*a3a$( si- !d r!b!tnik,.+ (/#! ,.+ inteli3en($i+ aby ze(/(ieli !ni (zekaB a i* erializ*+ ! !kr! ieJst.a(/ .!$ny+ za e.ni i* kilka dziesi-(i!le(i ka italisty(zne3! r!z.!$u rze*ys#!.e3!; :zisia$ zaC k!*uniC(i sdz+ e .ystar(za$(! $u d#u3! (zekaliC*y+ i e $esteC*y .ystar(za$(! dalek! !suni-(i . ka italisty(zny* r!z.!$u rze*ys#!.y*+ aby dyktatura r!letariatu bya &esz ze potrzebna+ aby $edn!(zeCnie nie .y$CB poza t- /ist!ry(zn k!nie(zn!CB; K!nkluz$e !z!rnie !d*ienne; Hednak baza te!rety(zna+ $est d!k#adnie taka sa*a; )!z!sta.ia* (zytelnik!.i .ysi#ek .y(i3ni-(ia .ni!sku= $eCli $aszem $est t!+ e /ist!ry(znie dyktatura r!letariatu by#a (a#kie* .yraDnie !$-(ie* .y*yCl!ny* ! t!+ aby &ednak d!$CB d! s!($aliz*u . za(!@any*" ka italisty(zny* kra$u+ t!+ (zy *!na rzy$B .s art na te$ seud!1/ist!ry(zne$ ar3u*enta($i+ tez-+ z3!dnie z kt,r nie b-dzie*y+ (/(( za an!.aB nad !dr-bn!C(ia*i i rzy adka*i nasze& re.!lu(y$ne$ sytua($i+ $u 3! !trzeb!.aliG Tist!ry(zna tenden($a d! dyktatury r!letariatu O*a.ia$( rzed (/.il /ist!ri- !k!li(zn!C(i+ . $aki(/ ukszta#t!.a#! si- lenin!.skie !$-(ie dyktatury r!letariatu . s !s,b .id!(zny !*i$aliC*y sa*! t! !$-(ie; <!e*y !be(nie !.r,(iB d! .yraenia tezy d!ty(z(e$ z.izk,. z s!($aliz*e* i k!*uniz*e*+ kt,r !n! i* liku$e; ?!+ (! ! ! ra.ienia(/ .ynika z k!nkretny(/ analiz 7enina *!na . ist!(ie !kreCliB nast- u$(!= .yraa$( skr,t!.! tak (zy inn sz(ze3,ln taktyk-+ dyktatura r!letariatu nie $est $aki*C /a#ase*"+ (/!(ia narzu(a !na .yb,r .#aC(i.y(/ /ase#; Fie $est !na na.et $akC sz(ze3,ln lini strate3i(zn !dn!sz( si- d! rze$C(i!.y(/ !k!li(zn!C(i /ist!ry(zny(/+ (/!(ia narzu(a !na e.n strate3i- i !z.ala zr!zu*ieB i(/ rzekszta#(enie; ?! ! tym !a+nie zna zeniu *,.i#e* . (zasie .st- ne$ dyskus$i rzed %%&& Z$azde* ! ar3u*enta(/ na rze(z .yty(zenia . dzia#aniu k!*unist,. n!.y(/ /ist!ry(zny(/ (el,."; Od !.iedD Ee!r3esa <ar(/ais= Fasz (el nie z*ieni si-= $est ni* (i3le s!($aliz*"+ sk#ania *nie d! $e3! u(ieleCnienia i r!.adzi nas d! !sta.ienia zasadni(ze3! r!ble*u= (zy*+ z *arksist!.skie3! unktu .idzenia+ $est s!($aliz*G :yktatura r!letariatu nie $est ani taktyk+ ani strate3i+ kt,re ! .yty(zeniu naley stoso!a=+ ale $est na$ ier. rze zy!isto+ i0 r,.nie !biekty.n+ $ak sa*a .alka klas+ z kt,re$ si- !na .y.!dzi; Hest rze(zy.ist!C(i+ kt,r 7enin+ (/(( si- . nie$ !rient!.aB+ za*ierza nauk!.! badaB . *iar-+ $ak u$a.nia si- !na . rakty(e; Ale ! $ak rze(zy.ist!CB (/!dziG Fie ! tak rze(zy.ist!CB+ $ak $est st,# alb! krzes#!+ rze(zy.ist!CB+ kt,r !d razu *!na d!tknB"+ z!ba(zyB"; ?ak $ak . .al(e klas+ tak i tu nie (/!dzi ! $akC niez*ienn+ za.sze tak sa* rze(zy.ist!CB; I/!dzi ! rze zy!isto+= pe!ne& 'istory zne& tenden &i+ kt,ra !dle3a nieustanny* rzekszta#(eni!*+ kt,ra nie da$e si- za*knB . raz na za.sze ustal!ny(/ ra*a(/ takie$ (zy inne$ @!r*y rzdu takie3! (zy inne3! syste*u instytu($i+ na.et re.!lu(y$ny(/; ?aki .#aCnie unkt .idzenia rzy$# Stalin . s.!$e$ de@ini($i syste*u dyktatury r!letariatu"= dla Stalina dyktatura r!letariatu nie $est ni(zy* inny*+ $ak $akC zinstytu($!naliz!.an /ierar(/i+ kt,r kieru$e artia i kt,ra #(zy *asy z arti za !Credni(t.e* e.ne$ il!C(i as,. trans*isy$ny(/"; Hest tenden($+ kt,ra nieustannie istnie$e+ !nie.a na !tyka rzeszk!dy+ !nie.a+ !d . #y.e* /ist!ry(zny(/ !k!li(zn!C(i+ nieustannie k!ry3u$e s.!$ lini-; W#aCnie . taki s !s,b !na istnie$e i r!z.i$a si-;
Q0 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

Aby t! zr!zu*ieB i dzia#aB k!nsek.entnie+ naley !n!.nie u*ieC(iB dyktatur- r!letariatu na $e$ da.ny* *ie$s(u+ . (a#y* k!* leksie $e$ u.arunk!.aJ+ na !zi!*ie /ist!rii ludzki(/ s !#e(zeJst.= $est t! tenden($a+ kt,ra za zyna si1 roz!i&a= ! rama ' kapitalizmu+ . t!ku .alki z ni*; '!r*alnie rze(z bi!r(+ d!k#adnie tak sa*! ka italiz*+ b-d(y na$ ier. /ist!ry(zn tenden($+ za(zyna si- r!z.i$aB . r,ny(/+ !(ztk!.! (zstk!.y(/+ nie e.ny(/ @!r*a(/ . ra*a(/ @eudalne3! s !#e(zeJst.a+ . t!ku .alki z ni*; ?enden($a ta ! rzedza z daleka ier.sze z.y(i-skie re.!lu($e s!($alisty(zne+ (! !z.ala <arks!.i+ a nast- nie 7enin!.i+ st.ierdziB+ e k!*uniz* nie &est &akim+ ideaem+ nie $est $aki*C z.yk#y* .y*yCl!ny* nad 'odz0 ym !krese* /ist!ry(zny*+ nie $est rzed*i!te* rze.idy.aJ alb! r!r!(t.+ ale $est+ na.et . @!r*a(/ (zstk!.y(/ i $esz(ze nie e.ny(/+ st! ni!.! u*a(nia$(y(/ si-+ rze(zy.ist+ . isan . aktualne s rze(zn!C(i ka italisty(zne3! s !#e(zeJst.a+ tenden($; A zate*+ . $akie$ @!r*ie k!*uniz* $est !. rze(zy.ist+ istnie$( . sa*y* ka italisty(zny* s !#e(zeJst.ie+ tenden($G S(/e*aty(znie *!na !d !.iedzieB . nast- u$(y s !s,b= . d.,(/+ nie *a$(y(/ !(ztk!.! z.izku ze s!b+ @!r*a(/= z $edne$ str!ny+ . @!r*ie tenden($i d! uspoe znienia produk &i i si# .yt.,r(zy(/; Sa*a ka italisty(zna aku*ula($a !dkreCla nieustannie t- tenden($-+ nada$e $e$ @!r*- k!n(entra($i ka ita#u i s(entraliz!.ane3! aJst.aO z dru3ie$ str!ny+ . @!r*ie proletaria ki ' !alk klaso!y '+ . t!ku kt,ry(/ ut.ierdza sina$ ier. aut!n!*ia+ a nast- nie ide!l!3i(zna i !lity(zna d!*ina($a r!letariatu; Walki te !z.ala$ r!letariat!.i !r3aniz!.aB si- . klas- re.!lu(y$n+ uzyskaB rze.a3- s!lidarn!C(i nad k!nkuren($+ nad !dzia#a*i; Fie s !ne rzy3!t!.y.ane i nie bez rzy(zynyS rzez aJst.!+ ale s nast- st.e* sa*y(/ .arunk,. y(ia i ra(y r!letariatu+ a (ele* i(/ $est d! r!.adzenie d! k!lekty.ne3! an!.ania nad ni*i; W trak(ie (a#e3! r!z.!$u ka italiz*u te d.ie tenden($e nieustannie !ddzia#y.a$ na siebie+ ale nie #(z si- ze s!b; Fie #(z si- ze s!b+ a .r-(z rze(i.nie+ rze(i.sta.ia$ si- s!bie; Aby *!3#y si!ne !#(zyB+ niezb-dna $est rze(zy.ista re.!lu($a r!letaria(ka+ niezb-dne $est rze$-(ie .#adzy aJst.!.e$ rzez r!letariat; Tist!ria d!.i!d#a+ e tylk! ka italiz*+ kt,ry !si3n# stadiu* i* erializ*u+ sku ia .arunki u*!li.ia$(e tak re.!lu($-+ . kady* !sz(ze3,lny* kra$u . st! niu nie$ednak!.y*+ ale+ 3l!balnie+ nie!d.ra(alnie L(! nie zna(zy+ e tak $est . kady* !sz(ze3,lny* rzy adkuM; A .i-( $edynie . !kreCl!ny(/ s !#e(znie .arunka(/+ kt,re . r,ny(/ kra$a(/ nie *!3 byB takie sa*e+ *!e r!z !(zB si/ist!ry(zna e !ka dyktatury r!letariatu+ . $edny*+ a ,Dnie$ . .ielu kra$a(/; & lenin!.ska te!ria !dn!t!.u$e ten @akt d!.!dz(+ e e !ka i* erializ*u $est r,.nie e !k re.!lu($i s!($alisty(zny(/+ t! zna(zy+ . !state(zny* ra(/unku+ e (/arakteryzu$e $ &edno zesny/ sprze zny roz!,& imperializmu i dyktatury proletariatu; S rze(zn!CB+ kt,ra r!z.i$a si- . skali C.iat!.e$+ ale za.sze *a s.!$e !dbi(ie+ . kraJ(!.! r,ny(/ @!r*a(/+ . ka-de& @!r*a($i s !#e(zne$+ rzed i ! re.!lu($i s!($alisty(zne$; W /ist!ry(zny* !kresie dyktatury r!letariatu te d.ie rze(i.sta.ne @!r*y+ . $aki(/+ . d#u3i* !kresie (zasu+ k!*uniz*+ . t!ku r!z.!$u ka italiz*u+ kierunk!.! u$a.nia s.!$ !be(n!CB+ za(zyna$ si- #(zyB ze s!b; <!e*y st.ierdziB+ (! u(zyni# $u <arks+ e @!r*y te !be(ne s od po z0tk,! /ist!rii ka italiz*u= nie zna(zy t!+ e !.sta$ .,.(zas .arunki u*!li.ia$(e rze(zy.iC(ie i(/ !#(zenie . kr,tki* !kresie (zasu+ (/!(ia r,by takie !de$*!.an! LK!*unaM; W#aCnie dlate3!+ e te!ria *arksist!.ska istnie$e !d !(ztku ka italiz*u+ *!3#a !na r,.nie .(zeCnie rzy3!t!.aB te!rety(zne !dsta.y re.!lu($i; F!.y !kres r!z !(zyna si- rze(zy.iC(ie .,.(zas+ kiedy te @!r*y+ na$ ier. rze(i.sta.i!ne s!bie+ za(zyna$+ przy domina &i dru8ie&+ kt,ra .yraa bez !Credni r!letaria(ki ele*ent+ artyku#!.aB si-+ rzekszta#(aB; Kierunk!.!+ us !#e(znienie r!duk($i rzesta$e *ieB ka italisty(zn @!r*- d! ier! !d k!nie( d#u3ie$ .alki+ d! ier! . *iar-+ $ak !st- u$e bez !Crednie kier!.anie s !#e(zeJst.e* rzez ludzi ra(y i r!z.i$a$ si- k!*unisty(zne @!r*y ra(y; 'uz$i te$ nie *!na d!k!naB naty(/*iast+ bez s rze(zn!C(i; Tist!ria dyktatury r!letariatu $est /ist!ri r!z.!$u i zanikania te$ s rze(zn!C(i; Ale+ $eCli tak $est+ t! naley !.iedzieB+ e *usi*y sk!ry3!.aB 3#-b!k! zak!rzeni!ny . (a#y* *i-dzynar!d!.y* ru(/u k!*unisty(zny* !3ld+ ! kt,ry* .ie*y !d sa*e3! !(ztku+ . $aki* t! st! niu !b(ia !n badanie sta.iany(/ . t!ku !be(ne$ dyskus$i r!ble*,.; )!3ld ten .yraa *yCl+ e
Q1 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

s rze(zn!CB *i-dzy s!($aliz*e* i i* erializ*e* $est s rze(zn!C(i ze.n-trzn"+ e s!($aliz* Lalb! !b,z s!($alisty(zny"M i i* erializ* t.!rzy#yby d.a C.iaty !zba.i!ne unkt,. sty(zny(/ i #(zn!C(i+ *i-dzy kt,ry*i za(/!dz $edynie+ . zalen!C(i !d rzy adku+ .r!3ie alb! !k!$!.e+ ze.n-trzne z.izki" ! (/arakterze dy l!*aty(zny*; O(zy.iC(ie+ nie *a tu $edne$ rzy(zyny+ !nie.a buruaz$a i* erialisty(zna z !kresu zi*ne$ .!$ny" nieustannie .#aCnie tak rzedsta.ia#a te s ra.y L.raz z tez !d.r!tn $ak! k!ntra unkte*= . 3run(ie rze(zy C.iaty te stan!.i $eden C.iat+ s d.!*a .arianta*i s !#e(zeJst.a rze*ys#!.e3!"M (/((+ abyC*y na .#asne k!nt! rzy$-li !3ld tak *a#! dialekty(zny i *aterialisty(zny; S!($aliz* i i* erializ* nie t.!rz C(iCle !ddziel!ny(/ !d siebie d.,(/ C.iat,."+ tak sa*! $ak nie t.!rz $edne3! i te3! sa*e3! C.iata; ?en !braz d.,(/ C.iat,." .(i3a k!*unist,. . nieda$( si- r!z.izaB sytua($-= C.iat s!($alisty(zny .yraa rzysz#!CB"+ zaC C.iat i* erialisty(zny rzesz#!CB"O *i-dzy t rzesz#!C(i i t rzysz#!C(i z de@ini($i nie za(/!dzi adna zalen!CB+ adna interak($a+ #(zy $e d!k#adnie $edna delikatna nitka+ kt,r $est sa* *!*ent rze$C(ia+ ty* bardzie$ nieu(/.ytny+ e *a !n d! ier! !$a.iB si-+ a kt,ry rze(ie $u nadszed#; Aby .ybrnB z te$ sytua($i+ nie !trzebne by#!by ni( .i-(e$+ r,(z d!bre$ idealisty(zne$ @il!z!@ii nie!kreCl!ne$ !.tarzaln!C(i /ist!rii+ .ie(zne3! !.r!tu" te3! sa*e3!;;; Fi( dzi.ne3! .i-(+ e z te$ ers ekty.y+ .#aC(i.ie *,.i(+ nie *!na s!bie .y!braziB no!y ' re!olu &i+ kt,re *ia#yby d!k!naB si- !za 3rani(a*i s!($alisty(zne3! !b!zu" i 3#!siB kryzys i* erializ*uS Ale ni( dzi.ne3! r,.nie+ e+ atrz( (i3le z te3! sa*e3! unktu .idzenia+ na&no!sza 'istoria kra$,. s!($alisty(zny(/+ sta$e si-+ . ty* .#aCnie *!*en(ie+ . kt,ry* *usi*y t! zr!biB+ /ist!ri+ kt,ra nie da$e si- .y$aCniB= (/!dzi tu ! u$a.nia$(e si- . taki* (zy inny* kra$u+ s !#e(zne s rze(zn!C(i alb! ! s rze(zn!C(i+ kt,ry*i na(e(/!.ane s st!sunki *i-dzy r,ny*i kra$a*i s!($alisty(zny*i; W $aki s !s,b b!.ie* ! isaB $e+ sk!r! s!($aliz* $est !.y* inny* C.iate*"+ . kt,ry* /ist!ry(zne ka italisty(zne i i* erialisty(zne tenden($e s $u tylk! nieakty.n i ra.ie za !*nian rzesz#!C(i+ kt,re$ !.r!tu strzee st!$(a na 3rani(a(/ silna ar*iaG W $aki s !s,b+ na !d.r,t+ uniknB idei po!rotu Ltak ! r!stuM d! ka italiz*u+ sk!r!+ 3dy tylk! s rze(zn!C(i sta$ si- !strze$sze+ t! ten (zysty"+ idealny s!($aliz*+ $ak .skazu$ @akty+ nie *!e istnieBG W $aki s !s,b+.resz(ie+ .yt#u*a(zyB !3ld+ e+ $eCli r!b!tni(zy i k!*unisty(zny ru(/ . kra$a(/ s!($alisty(zny(/ . #y.a# i dale$ !ddzia#u$e na taki ru(/ . kra$a(/ ka italisty(zny(/+ t! nie *a ra.dzi.e3! !ddzia#y.ania z.r!tne3! !raz+ e k!*uniC(i z ty(/ .szystki(/ kra$,. *!3 $edynie asyst!.aB /ist!rii s!($aliz*u . (/arakterze bierny(/ .idz,.+ *i*! e (!dzienne d!C.iad(zenie .skazu$e rze(ie+ e *a !na bez !Credni !ddD.i-k . i(/ .#asne$ .al(e klas!.e$G K.estie te za(zyna$ .y3ldaB *nie$ irra($!nalnie d!brze *,.i-= za(zyna$ .,.(zas+ kiedy sk!ry3u$e*y ten *e(/ani(zny !braz+ kiedy zr!zu*ie*y+ e s rze(zn!CB *i-dzy s!($aliz*e* i i* erializ*e* nie $est s rze(zn!C(i ze.n-trzn"+ ale .#aCnie s rze(zn!C(i !e!n1trzn0+ i kiedy s r,bu$e*y .y(i3nB z te3! .ni!ski; Hest t! na$ ier. s rze(zn!CB .e.n-trzna dlate3!+ e $est !na &edn0 z $orm+ . $aki(/+ . !be(ne$ e !(e+ r!z.i$a si- anta3!nisty(zna s rze(zn!CB *i-dzy ka ita#e* i ra( na$e*n+ (zyli *i-dzy buruaz$ i r!letariate*; Fast- nie dlate3!+ e+ tak $ak za.sze+ aden z d.,(/ bie3un,. s rze(zn!C(i nie *!e byB bie3une* (zysty*"+ ze.n-trzny*" .!be( dru3ie3!= . t!ku r!z.!$u s rze(zn!C(i kady z ty(/ bie3un,. !ddzia#u$e na dru3i i rzekszta#(a 3!+ st.arza$( n!.e s !#e(zne sytua($e i k!n@i3ura($e; Fikt nie za rze(zy+ e sa*! !$a.ienie si- s!($aliz*u . stale !.i-ksza$(e$ si- li(zbie kra$,. *ia#! zna(zny . #y. na /ist!ri- i* erializ*u+ . ty* take i . ty* zna(zeniu+ e d!star(zy#! *u Cr!dk,. u*!li.ia$(y(/ $e3! r!z.,$ . str!n- *!n! !listy(zne3! ka italiz*u aJst.!.e3!; Hest (zas+ aby st.ierdziB+ e r!z.,$ i* erializ*u kt,ry nie z!sta# .strzy*any . 1415 r; za.sze *ia# . /ist!rii s!($alisty(zny(/ kra$,. !lity(zne i ek!n!*i(zne nast- st.a *a$(e ! ar(ie . !e!n1trzny ' podsta!a '+ kt,re t.!rz istnie$(e . s!($alisty(zny(/ kra$a(/ s rze(zne stosunki spoe zne; Hednak+ aby t! st.ierdzenie kt,re $est $edynie .y*!3ie* nie (ier i(e$ z.#!ki k!nkretne$ analizy nie r!.adzi#!+ $ak !ba.ia$ si- niekt,rzy+ d! reak(y$ny(/ k!nkluz$i+ d! !3ldu ! istnieniu symetrii *i-dzy s!($aliz*e* i i* erializ*e*+ d! !3ldu ! za(/!dz(e$ *i-dzy d.!*a bie3una*i s rze(zn!C(i r,.n!.adze+ !3ld,.+ kt,ry*i i* erializ* !s#u3u$e si-+ aby !bez.#adniB re.!lu(y$n raktyk-+ naley u*ieC(iB (a#y ten r!ble* . ra*a(/ !3,lne$ tenden($i+ kt,r ta s rze(zn!CB u$a.nia;
Q2 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

Faley+ $ak zau.ay# t! 7enin+ !kreClaB i* erializ* $ak! za zyna&0 y bez !Credni /ist!ri- k!*uniz*u+ . e#ne$ luk i s rze(zn!C(i @!r*ie dyktatury r!letariatu+ !kres ka italiz*u; I! t! $est s!($aliz*G ?!+ (! $u *,.i#e* . s !s,b !3,lny+ *!e*y !b$aCniB ina(ze$ sta.ia$( r!ste+ ale bardz! aktualne ytanie= (! t! $est s!($aliz*"G Zaz.y(za$ *,.i si-+ e s!($aliz* t! su*a k!lekty.ne$ .#asn!C(i Cr!dk,. r!duk($i" i !lity(zne$ .#adzy ludzi ra(y"; Ot,+ !kreClenie t! $est nie.ystar(za$(e; E!rze$+ $est !n! b#-dne+ !nie.a (zyni( abstrak(y$ny* r!ble* .alki klas+ r!ble* *ie$s(a za$*!.ane3! rzez s!($aliz* . /ist!rii .alki klas i @!r* rzybierany(/ rzez ni ! s!($alisty(zne$ re.!lu($i+ d! usz(za 3r!Dne nie$asn!C(i; OkreClenie t! nie !z.ala .yraDnie !dr,niB s!($aliz*u r!letaria(kie3! !d s!($aliz*u" buruazy$ne3! (zy dr!bn!*iesz(zaJskie3!+ kt,re na ra.d- istnie$ na ide!l!3i(zne$ i !lity(zne$ #asz(zyDnie; Hesz(ze !.anie$szy* b#-de* $est okre+lenie s!($aliz*u uy.a$( !$-(ia lan!.ania+ 3!s !dar(ze$ ra($!naln!C(i+ s ra.iedli.!C(i s !#e(zne$+ l!3iki !trzeb" itd; )!.iedz*y na$ ier.+ (! z *arksist!.skie3! unktu .idzenia nie *!e byB s!($aliz*e*= spoe ze:st!o bezklaso!e nie &est so &alizmem; Fie *!3( !sta.iB znaku r,.n!C(i *i-dzy s!($aliz*e* i s !#e(zeJst.e* bezklas!.y*+ nie *!na te s!($aliz*e* naz.aB s !#e(zeJst.a+ z kt,re3! usuni-t! .yzysk+ . kt,ry* nie istnie$e adna @!r*a .yzysku; S!($aliz*e* *!e byB $edynie s !#e(zeJst.!+ . kt,ry* kada @!r*a .yzysku zanika . taki* st! niu+ . $aki* zanika$ $e3! *aterialne !dsta.y; )!(zyna$( !d r!ku 1414+ 7enin .yraa t! bardz! .yraDnie . tak .any* tekC(ie+ $aki* $est >k!n!*ika i !lityka . e !(e dyktatury r!letariatu"+ kt,re3! st.ierdzenia b-dzie*y z k!rzyC(i k!n@r!nt!.ali z teza*i :zie(i-(e$ (/!r!by Xle.i(!.!C(iY . k!*uniz*ie" L1420M a ,Dnie$+ *i-dzy inny*i+ z $e3! s ra.!zdanie* ! F>)1ie na %& Z$eDdzie RK)LbM z r!ku 1422; Z te!rety(zne3! unktu .idzenia isze 7enin nie ule3a .t li.!C(i+ e k!*uniz* dzieli !d ka italiz*u e.ien !kres rze$C(i!.y; Okres ten nie mo-e nie 0 zy= ! sobie e ' lub !a+ i!o+ i obu ty ' system,! 8ospodarki spoe zne&; ?en !kres rze$C(i!.y nie *!e nie byB !krese* .alki *i-dzy u*iera$(y* ka italiz*e* a r!dz(y* si- k!*uniz*e* alb! inny*i s#!.y= *i-dzy !k!nany*+ le(z nie uni(est.i!ny* ka italiz*e* a k!*uniz*e*+ kt,ry $u rzyszed# na C.iat+ ale $est $esz(ze zu e#nie s#aby" L%%%+ s; 21M; R!z.iJ*y te 3!dne u.a3i s@!r*u#!.ania 7enina= !.a nieunikni!na @aza rze$C(i!.a+ kt,ra $est (a# e !k /ist!ry(zn Lna.et+ $eCli . 1414 r; 7enin i b!lsze.i(y nie d!(eniali !kresu $e$ tr.aniaM+ to !a+nie &est so &alizm+ t! zna(zy+ e s!($aliz* nie $est aut!n!*i(zn @!r* s !#e(zn i ek!n!*i(zn+ a tym bardzie& nie $est /ist!ry(zny*+ aut!n!*i(zny* sposobem produk &i; W rze(i.ieJst.ie d! te3!+ (! sdzili $u *e(/anisty(zni *arksiC(i+ ta(y $ak Kautsky (zy )le(/an!. Lkt,rzy za.sze starali si- !kreCliB st! ieJ $e3! d!$rza#!C(i"M+ i . rze(i.ieJst.ie d! te3!+ (! sdzi r,.nie dzisia$ e.na li(zba *arksist,.+ nie istnie$e s!($alisty(zny s !s,b r!duk($i+ . taki* sensie+ . $aki* istnie$e ka italisty(zny (zy k!*unisty(zny s !s,b r!duk($i; Wy!braaB s!bie aut!n!*i(zny s!($alisty(zny s !s,b r!duk($i+ inny ni ka italisty(zny i k!*unisty(zny s !s,b r!duk($i+ t! zna(zy alb! ut! i$ny s !s,b .y!braenia s!bie+ e *!na naty(/*iast rze$CB !d s !#e(zeJst.a ka italisty(zne3! d! s !#e(zeJst.a bezklas!.e3!+ alb!+ e klasy mo80 istnie= bez !alki klaso!e&+ e st!sunki klas!.e *!3 istnieB !za anta3!niz*a*i; Ws ,lny* Dr,d#e* ty(/ ut! ii $est+ !3,lnie bi!r(+ *ylenie stosunk,! produk &i . *arksist!.ski* r!zu*ieniu te3! !$-(ia+ st!sunk,. za.ierany(/ . r!(esie r!duk($i *i-dzy ludD*i i i(/ z.izk,. z *aterialny*i Cr!dka*i r!duk($i+ z r!sty*i st!sunka*i .#asn!C(i!.y*i . sensie ra.ny*+ alb! te $esz(ze+ z re3ul!.any*i rzez ra.! st!sunka*i dystrybu &i d!(/!d,.+ dystrybu($i *i-dzy $edn!stka*i i klasa*i s !#e(zne3! r!duktu; PC(iCli$*y t!+ !nie.a k.estie ter*in!l!3i(zne *!3 . ty* *ie$s(u !de3raB de(ydu$( r!l-; )!dsta.!.y* dla ka italisty(zne3! s !s!bu r!duk($i stosunkiem $est bez !Credni st!sunek r!b!tnika d! Cr!dk,. r!duk($i"= ! arty na ra(y na$e*ne$+ s rzeday i ku nie si#y r!b!(ze$+ k!nsu*!.ane$" nast- nie . r!(esie r!duk($i+ st!sunek .yzysku; Hest t! st!sunek s !#e(zny Ld!ty(zy b!.ie* klas a nie $edn!stek+ zaC @!r*y ra.ne+ kt,re !n rzybiera+ *a$ na (elu .#aCnie !d !rzdk!.anie *u $edn!stekM
QK Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

rzekszta#(a$(y te Cr!dki r!duk($i . tyle Cr!dk,. .y(iskania" z si#y r!b!(ze$ e.ne$ il!C(i ra(y d!datk!.e$; Hak !kazu$e t! <arks+ ten st!sunek r!duk($i $est . /ist!rii ostatnim *!li.y* st!sunkie* .yzysku= !(z.szy !d nie3! nie *!na (!@nB si- ani d! da.ny(/ s !s!b,. .yzysku+ . ra*a(/ kt,ry(/ ra(!.nik za(/!.u$e e.ien stan !siadania Cr!dk,. r!duk($i i e.n !s!bist k!ntr!l- nad s.!$ ra( ani z*ierzaB d! $akie3!C n!.e3!" s !s!bu .yzysku; Ka italiz* b!.ie* (e(/u$e (a#k!.ite !ddzielenie ra(!.nika !d Cr!dk,. r!duk($i+ z kt,ry*i ten .(/!dzi . k!ntakt .y#(znie za !Credni(t.e* i(/ .#aC(i(iela i !d $e3! k!ntr!l; Ka italiz* *!e bardz! d#u3! istnieB+ *!e d!C.iad(zyB due$ serii z*ian . @!r*a(/ L ra.ny(/M .#asn!C(i Lindy.idualne$ lub k!lekty.ne$M Cr!dk,. r!duk($i; <!e !n d!C.iad(zyB d#u3ie$ serii rzekszta#(eJ .ynika$(y(/ z li(zny(/ re.!lu($i te(/n!l!3i(zny(/+ @!r* !r3aniza($i r!(esu r!duk($i .raz ze z.izany*i z ty* k!nsek.en($a*i dla k.ali@ika($i ra(!.nik,.+ a .i-( i(/ @!r*!.ania si-+ i(/ z.izku z rynkie* ra(y itd; Ale .szystkie te rzekszta#(enia za.sze b-d /ist!ry(zny* r!z.!$e* te8o !a+nie !dsta.!.e3! st!sunku r!duk(y$ne3!= ka italisty(zne3! na$*u; S!($aliz* nie $est n!.y* s !s!be* .yzysku Lniekt,rzy *!3 tak sdziBM; Fie $est !n $esz(ze !zba.i!ny* .yzysku i klas s !s!be* r!duk($i= *!e !n byB $edynie r!z atry.any . kate3!ria(/ rze$C(ia; Izy $est t! . *arksiz*ie *yCl bez re(edens!.aG W adny* razie; Hest !na !d !(ztku inte3raln (z-C(i *arksiz*u; Hest !na .r-(z ni(i rze.!dni te!rety(zne3! dzie#a <arksa+ !d <ani@estu" !(zyna$( a d! Ka ita#u"+ . kt,ry* zna$du$e !na s.!$e nauk!.e !dsta.y; W#aCnie . (elu krytyki ! !rtunisty(zne3! s!($alde*!kraty(zne3! .y a(zenia z!sta#a !na d!bitnie .yra!na . Kryty(e r!3ra*u E!ta$skie3!"+ . kt,re$ <arks r!z.i$a te3! ier.sze .ni!ski= !kazu$e .,.(zas+ e s!($aliz* $est $edynie ier.sz @az k!*unisty(zne3! s !#e(zeJst.a+ a .i-( rze$C(ie* d! k!*uniz*u; Fiekt,re s@!r*u#!.ania <arksa s !d ty* .z3l-de* zna(z(e; <arks .y$aCnia na rzyk#ad+ e s!($aliz* t! s !#e(zeJst.! k!*unisty(zne+ kt,re nie ! iera si- na .#asny(/ !dsta.a(/"+ t! zna(zy+ za !y(za$( C(is# ter*in!l!3i- Ka ita#u"+ na .#asny* s !s!bie r!duk($i; <arks #(zy z t tez @akt+ e . s!($aliz*ie dzia#a $esz(ze buruazy$ne ra.!" *!e*y !.iedzieB ! r!stu pra!o= kade+ !(zyna$( !d ka italiz*u+ ra.! $est buruazy$ne re3ulu$(e . s !s,b k!nie(zny st!sunek ra(!.nik,. d! Cr!dk,. r!duk($i !raz r!duktu i(/ ra(y; E!dne zaraze* u.a3i $est .skazanie <arksa na k!nie(zn!CB rzekszta#(enia s !#e(zne3! !dzia#u ra(y Lz.#asz(za !dzia#u na ra(@izy(zn i u*ys#!.M $ak! na $eden z .arunk,. st! ni!.e3! rze(/!dzenia !d s!($aliz*u d! k!*uniz*u .e .#aC(i.y* sensie te3! s#!.a+ (zyli d! .ysze$ @azy s !#e(zeJst.a k!*unisty(zne3!+ 3dzie . rzy adku zak!J(zenia te3! rze$C(ia i r! !r($!nalnie d! te$ tenden($i ! iera si- !n! na s.!$e$ .#asne$ !dsta.ie"; Aby zr!zu*ieB nasz !be(n sytua($-+ .an rze(z $est z.#asz(za rzy !*nienie dzie$,. ty(/ s@!r*u#!.aJ <arksa; Z $edne$ str!ny z!sta#y !ne naty(/*iast o enzuro!ane rzez nie*ie(k s!($alde*!kra($- i $e$ *arksist!.skie" kier!.ni(t.!+ ! tym samym zasie+ i z ty(/ sa*y(/ !.!d,.+ dla kt,ry(/ ! ra.i!n!" <ani@est K!*unisty(zny" . *ie$s(a(/ !dn!sz(y(/ si- d! a aratu aJst.!.e3!; Wszystk! tu $est bardz! s ,$ne; Z dru3ie$ str!ny+ s@!r*u#!.ania te+ !d(/.y(!ne na n!.! rzez 7enina i !bszernie rzez nie3! k!*ent!.ane+ sta#y si- nieustannie (yt!.any* kan!ne* ale . ra*a(/ te!rii eta ,."+ kt,re$ ty !.y rzyk#ad zna$du$e*y u Stalina+ $ak .idzieliC*y t! na !(ztku te$ ra(y Lr!zdz; &M+ 3dzie z!sta#y !ne z.r,(!ne rze(i. dialekty(e; ?rzy*a$( si- . isany(/ . liter- tekst,. ra($i te!rety(zny(/+ bez .t ienia te s@!r*u#!.ania <arksa s $esz(ze i nie bez rzy(zyny+ !nie.a <arks+ . rze(i.ieJst.ie d! rzy isy.ane$ *u le3endzie+ nie *ia# adne3! r!r!(ze3! daru bardz! !3,lne i abstrak(y$ne; :late3! .#aCnie d! usz(za$ nie$asn!C(i; :! usz(za$ niedialekty(zn k!n(e ($- st!sunku s!($aliz*u d! k!*uniz*u+ 3dzie k!*uniz* $a.i si- $ak r!ste+ *e(/ani(zne nast- st.!; )ra.d- *,.i(+ $est t! *!li.e rzy bardz! !.ierz(/!.ny* i(/ !d(zyty.aniu+ t! $est !d .arunkie* s r!.adzenia i(/ rzede .szystki* d! !3,lne$ idei rze$C(ia"+ rze(/!dzenia (zy eta ,.+ bez zbytnie3! za$*!.ania si-+ rzekazan rzez <arksa+ tre+ i0 kade3! z ty(/ eta ,.+ a .i-( motorem te3! rze$C(ia+ kt,ry .szystkie $e zes ala; Std @etyszyz!.anie @!r*alne$ ilo+ i eta ,. i !.r!t,. d! ut! i$ne$ ide!l!3ii; &st!tnie+ dzisia$ kady *arksista 3!t,. $est uznaB+ e ! zak!J(zeniu si-" s!($aliz*u nast i (!C $esz(ze+ a *ian!.i(ie k!*uniz*+ i dlate3! . d#u3i* !kresie+ . bardz! d#u3i* (zasie s!($aliz* nie $est
Q0 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

(ele* sa*y* . s!bie itd; 'akte* $est+ e (/arakteryzu$( r,ni(e *i-dzy s!($aliz*e* i k!*uniz*e* <arks zn!.u uy# d.,(/ stary(/ re.!lu(y$ny(/ /ase# s!($aliz*u ut! i$ne3!+ kt,re z.ra(a$ u.a3.#aCnie na !dzia#+ a nie r!duk($- Lkade*u .ed#u3 $e3! ra(y"+ kade*u .ed#u3 $e3! !trzeb"M (! arad!ksalnie rzy(zyni#! si- d! rzeniesienia r!ble*,. k!*uniz*u . z#!ty .iek+ (zyli . nie!kreCl!ny k!nie( /ist!rii"; 'akt ten s !.!d!.a# te+ e za(z-t! ! isy.aB rzek!*e !.sze(/ne ra.a" s!($alisty(zne3! i k!*unisty(zne3! s !s!bu r!duk($i !raz bud!.aB . ! ar(iu ! nie ur!$!n ek!n!*i- !lity(zn ty(/ s !s!b,. r!duk($i; )rzy te$ niedialekty(zne$+ ale *e(/anisty(zne$ i e.!lu($!nisty(zne$ lekturze <arksa s!($aliz*" i k!*uniz*" sta$ si- k!le$ny*i stadiami+ z kt,ry(/ kade r!z !(zyna si- .tedy+ kiedy ! rzednie si- zak!J(zy; & z te$ .#aCnie ers ekty.y dyktatura r!letariatu !n!.nie !kreClana $est $ak! dr!3a rze(/!dzenia d! s!($aliz*u" sta$( si- !.!li niezr!zu*ia#a; 7!3ik- te3! r!dza$u e.!lu($!niz*u rzy r!z.izy.aniu te!rety(zny(/ r!ble*,. (e(/u$e nie*!n!CB *yClenia . kate3!ria(/ tenden($i i s rze(zn!C(i+ *n!enie !Credni(/ stadi,." *i-dzy ka italiz*e* i k!*uniz*e*+ a take *i-dzy i* erializ*e* a rze(/!dzenie* d! s!($aliz*u+ . #!nie sa*e3! s!($aliz*u itd; Zreszt+ dla(ze3! .#aCnie takie a nie inne stadia"G :la(ze3! nie *a i(/ .i-(e$ alb! *nie$G Izy* si- !ne r,ni !d siebie+ sk!r! re rezentu$ !bie @!r*y s !#e(zeJst.a bezklas!.e3!"G Hest t! k.adratura k!#a; )!.r,B*y zate* d! s@!r*u#!.aJ 7enina= Fie tylk! dla *arksisty+ ale i dla kade3! .ykszta#(!ne3! (z#!.ieka+ kt,ry . ty* (zy inny* st! niu !beznany $est z te!ri r!z.!$u+ k!nie(zn!CB istnienia (a#e$ e !ki /ist!ry(zne$ !dzna(za$(e$ si- ty*i (e(/a*i !kresu rze$C(i!.e3! !.inna byB sa*a rzez si- zr!zu*ia#a" L%%%+ s; 001M; I! t! s za (e(/y"G 7enin .y*ieni# $e .#aCnie= .alka *i-dzy ka italiz*e* i k!*uniz*e*; A $ednak .szystkie .y.!dy ! rze$C(iu d! s!($aliz*u+ $akie s !tyka*y u .s ,#(zesny(/ rzedsta.i(ieli de*!kra($i dr!bn!*iesz(zaJskie$ L;;;M (e(/u$e zu e#ne i3n!r!.anie te$ na$!(zy.istsze$ ra.dy; :r!bn!*iesz(zaJski* de*!krat!* .#aC(i.y $est .str-t d! .alki klas!.e$+ *arzenie ! ty*+ by !be$CB si- bez nie$+ denie d! #a3!dzenia i 3!dzenia+ d! st- ienia !stry(/ kant,.; :late3! te ta(y de*!kra(i alb! !de3nu$ si- !d $akie3!k!l.iek uzna.ania (a#e$ /ist!ry(zne$ @azy rze$C(i!.e$ !d ka italiz*u d! k!*uniz*u+ alb! te u.aa$ za s.e zadanie k!n(y !.anie lan,. !3!dzenia !bu z*a3a$(y(/ si- si# za*iast kier!.ania .alk $edne$ z ty(/ si#" Lta*eM; )!nie.a (/(e*y sk!J(zyB z t .alk+ dlate3! te nie b-dzie*y &e& kontynuo!a=S Wy!braD*y s!bie .ynika$(e z te3! !*ys#y; A d! (/.ili !be(ne$ /ist!ria r!z.i$a#a si- za.sze dzi-ki s.!$e$ z#e$ str!nie" .al(e+ rzy*us!.i= !be(nie b-dzie si- r!z.i$aB dzi-ki s.!$e$ d!bre$ str!nie";;; OkreCla$( @az- rze$C(i!. $ak! @az- .alki+ s rze(zn!C(i *i-dzy rzeytka*i ka italisty(zne3! s !s!bu r!duk($i i .y.!dz(y*i si- z k!*unisty(zny(/ st!sunk,. r!duk($i ele*enta*i+ 7enin nie !kazu$e na* $esz(ze k!nkretny(/ @!r*+ $akie .alka ta *usi rzybieraB+ a $est rze(z !(zy.ist L. inny* .y adku absurdalnM+ e . t!ku s.!$e3! r!z.!$u *usi si- !na bez rzer.y z*ieniaB; 7enin nie rze.idy.a# rzysz#!C(i"; Fie ule3# adne*u r!r!(t.u (! d! (zasu tr.ania te$ .alki+ $e$ .i-ksze$ (zy *nie$sze$ #at.!C(i+ le(z .skazy.a# $edynie kierunek !z.ala$(y *arksiC(ie .y$CB z te3! r,.nie nier!z.izy.alne3! (! k.adratura k!#a dyle*atu= $aki* s !s!be* *!3 istnieB klasy !za .alk klas!.S 7enin dale$ *,.i .#aCnie ! ty*= ?!te klasy pozostay i pozostan0 . e !(e dyktatury r!letariatu; :yktatura b-dzie nie !trzebna+ 3dy zanikn klasy; Fie zanikn !ne $ednak bez dyktatury r!letariatu; Klasy !z!sta#y le(z ka-da z ni(/ . e !(e dyktatury r!letariatu ule3#a z*ianieO ule8 zmianie r,!nie- i ' stosunek !za&emny; Walka klas!.a . .arunka(/ dyktatury r!letariatu nie zanika+ le(z rzybiera $edynie inne @!r*y" L%%%+ s; 006M; Zau.a*y rzy te$ !kaz$i+ e !sta.i!n! tu .ane dla *arksist,.+ y.!tne dla k!*unist,.+ zadanie= zadanie badania n!.y(/ $orm istnienia klas i .alki klas!.e$ . .arunka(/ s!($aliz*u+ *a$( na .z3l-dzie !(zy.iC(ie @akt+ e te n!.e @!r*y *a$ s.!$e Dr,d#! . kapitalisty zny ' st!sunka(/ r!duk($i i .yzysku; Fie *!na !.iedzieB+ aby t! zadanie . !kresie !lenin!.ski* by#! . zna(zny* st! niu zrealiz!.ane; Fie *a adne$ .t li.!C(i+ e stan!.isk! Stalina . lata(/ trzydziesty(/+ .a/a$(e si*i-dzy d.ie*a r,.nie b#-dny*i teza*i ! (i3#y* za!strzaniu si- .alki klas!.e$ i zak!J(zeniu .alki

QQ Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

klas!.e$ L. ZSRRM+ rzy(zyni#! si-+ (! nie $est zaskaku$(e+ raz $esz(ze d! ! ,Dnienia" realiza($i te3! zadania; ]ledz( $esz(ze raz r!z !(z-te . lata(/ re.!lu($i analizy 7enina+ *!na rzek!naB si-+ e (/(( zr!zu*ieB ist!t- na !tykany(/ rzeszk,d i na ra.iB lini- artii+ ten .#aCnie r!ble* stara si- !n !sta.iB na .#aC(i.y* *ie$s(u; 7enin !dkry.a !.!li 3r!Dn z#!!n!CB te3! r!ble*u+ kt,ra nie .ynika $edynie ze sz(ze3,lne$ .#asn!C(i R!s$i Lz.#asz(za $e$ 3!s !dar(ze3! i kultur!.e3! za(!@ania"M+ ale rzede .szystki* z sa*e$ ist!ty s!($alisty(zne$ re.!lu($i+ kt,ra d!td nie by#a znana . /ist!rii; :! te3! r!ble*u !.ra(a !n rzy !kaz$i !(eny F>)1u= <,.i#e* ! ry.aliza($i k!*unisty(zne$ nie z unktu .idzenia sy* atii k!*unisty(zny(/+ le(z z unktu .idzenia r!z.!$u @!r* 3!s !darki i @!r* ustr!$u s !#e(zne3!; ?! nie $est ry.aliza($a+ t! $est bez.z3l-dna za(iek#a .alka $eCli nie !statnia+ t! bliska !statnie$ .alka na C*ierB i y(ie *i-dzy ka italiz*e* a k!*uniz*e* L;;;M Hest t! $esz(ze $edna @!r*a .alki d.,(/ klas+ nie rze$ednanie s!bie .r!3i(/; Hest t! $esz(ze $edna @!r*a .alki buruaz$i z r!letariate*;;;" L%%%&&&+ ss; 24K124QM; W te$ .al(e nie ataku$ nas z br!ni . r-ku+ ale *i*! t! .alka ze Cr!d!.iskie* ka italisty(zny* sta#a si- st!kr!B bardzie$ za(iek#a i niebez ie(zna+ nie za.sze b!.ie* .yraDnie d!strze3a*y+ kt! $est naszy* .r!3ie*+ a kt! rzy$a(iele*" Lta*eM; &stnie$ no!e $ormy klas i .alki klas!.e$+ . ra*a(/ kt,ry(/ nie ataku$e si- $u .#adzy !lity(zne$" ka italist,. L.#adzy !lity(zne$ *a*y . st! niu zu e#nie d!state(zny*"M+ ani i(/ si#y ek!n!*i(zne$" L aJst.! r!letaria(kie . R!s$i *a . s.!i(/ r-ka(/ zu e#nie d!state(zn si#- ek!n!*i(zn+ by za e.niB rze$C(ie d! k!*uniz*u"M+ ale sa*e z*aterializ!.ane . r!duk($i t!.ar!.e$+ . aJst.!.y* a ara(ie kapitalisty zne stosunki; &stnie$ n!.e @!r*y .alki klas!.e$+ . ra*a(/ kt,ry(/+ $ak na isa# (yt!.any rzez 7enina e.ien k!*unista z r!.in($i= Fie d!CB buruaz$i z.y(i-yB+ trzeba $ z*usiB+ by na nas ra(!.a#a" L%%%&&&+ s; 246M; W !kresie dyktatury r!letariatu taka linia *as+ linia $edn!C(i i .alki+ kt,re s .y*ieszane . nie da$(y sir!zdzieliB s !s,b+ $est ty* bardzie$ k!nie(zna+ !nie.a (/!dzi ! t!+ aby niek!*unisty(zny*i r-ka*i bud!.aB k!*uniz*"; Zbud!.aB s !#e(zeJst.! k!*unisty(zne .y#(znie r-ka*i k!*unist,. t! dzie(inna+ (a#kie* dzie(inna idea; K!*uniC(i s kr! l . *!rzu+ kr! l . *!rzu *as lud!.y(/" L%%%&&&+ s; 245M; I! stanie si- $ednak+ $eCli k!*unist!* nie uda si- .ykuB+ a nast- nie zast!s!.aB te$ liniiG <ra!d1 po!iedzia!szy nie oni kieru&0 Lb-d kier!.ali * B*M+ le z sami s0 kiero!ani Lb-d kier!.ani *B*M"; 7enin+ bez adne$ (/-(i rzy !d!bania si-+ rzyzna$e s#uszn!CB ty* e*i3ra(y$ny* !lityk!* buruazy$ny*+ kt,rzy s .ystar(za$(! inteli3entni+ aby u(/.y(iB t- rze(zy.ist tenden($-+ kt,ra $est $edn ze str!n s rze(zn!C(i+ i st.ierdza= XAle $akie aJst.! budu$e ta .#adza radzie(kaG L;;;M B!lsze.i(y *!3 *,.iB+ (! i* si- y.nie !d!ba+ . rze(zy.ist!C(i zaC L;;;M !.stanie u ni(/ z.yk#e aJst.! buruazy$ne+ t!te !.inniC*y i(/ ! ieraB; Tist!ria kr!(zy r,ny*i dr!3a*iY+ *,.i (i e*i3ran(i; ?aka $est X ra.da klas!.a .r!3a klas!.e3!Y"S :! ier! .tedy na isane . r!ku 1420 zdania nabiera$ sensu= :yktatura t! .ielkie+ 3r!Dne i !krutne s#!.!+ s#!.!+ kt,re .yraa .alk- bez lit!C(i+ C*ierteln .alk- d.,(/ klas+ d.,(/ C.iat,.+ d.,(/ e !k !.sze(/ne$ /ist!rii"; Izy*e $est s!($aliz*+ $eCli nie .#aCnie d!oma C.iata*i . ser(u &edne8o C.iata+ d.ie*a e !ka*i . $edne$ e !(e !.sze(/ne$ /ist!riiG & 7enin d!da$e= Fie rzu(a sity(/ s#,. na .iatr"; :.a zna(zenia te3! .yraenia= nie .y !.iada si- ty(/ s#,. lekk!O nie !zb-dzie*y si- i(/ .(zeCnie$+ ni rze(zy.ist!C(i+ kt,r .yraa$; )ra.dzi.e za3adnienia leniniz*u" )!n!.ne (zytanie dzisia$ ty(/ tekst,. 7enina+ alb! byB *!e (zytanie i(/ tak na ra.d- ! raz ier.szy+ !zna(za nie tylk! rzy.r,(enie leniniz*!.i $e3!+ rzy3nie(i!ne$ (i-are* d!3*atyz*u+ re.!lu(y$ne$ skute(zn!C(i+ si#y kryty(zne$; Ozna(za u$a.nienie $e3! rze(zy.iste3! /ist!ry(zne3! *ie$s(a; W rzy adku 7enina nie *a*y d! (zynienia z $akC kompletn0 te!ri s!($aliz*u i dyktatury r!letariatu+ z $aki*C d!3*aty(zny* syste*e*; Fie *a*y r,.nie d! (zynienia z $aki*C zes !#e* r!sty(/ e* iry(zny(/ roz!i0za: nie (ier i(y(/ z.#!ki+ .ynika$(y(/ z bardz! sz(ze3,lne$ sytua($i
Q6 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

/ist!ry(zne$+ r!ble*,.; :late3!+ ponie!a- 7enin ni3dy nie .y(/!dzi# !d k!nkretne$ analizy re.!lu(y$ne3! r!(esu+ z kt,re$ *ia#by st! ni!.! .y r!.adzaB !3,lne zna(zenie na !tykany(/ rzez nie3! r!ble*,.; 7enin!.ska te!ria dyktatury r!letariatu nie $est syste*e* d!3*aty(zny(/ ani e* iry(zny(/ r!z.izaJ L3dzie $edn! $est za.sze !d.r!tn!C(i dru3ie3!M+ ale syste*e* !dn!sz(y(/ sid! s rze(zne$ rze(zy.ist!C(i+ zaleny(/ !d s rze(zne3! (/arakteru te$ rze(zy.ist!C(i+ za8adnie:+ dzi-ki (ze*u unika !n .szelkie3! ut! iz*u i a.an3ardyz*u; & dlate3! sta$e si- !be(nie zr!zu*ia#e+ dla(ze3! k!nie(zne $est u.z3l-dnienie te3!+ (! naz.a#e* trze(i tez" 7enina+ kt,ra .yraa unkt .idzenia k!*uniz*u+ $edyny unkt .idzenia za e.nia$(y k!/eren($- i r!z.,$ re.!lu(y$ne3! *arksiz*u; ?eza ta+ bardz! daleka !d u.i-zienia" siebie . $akie$C !z!rnie sk!J(z!ne$ te!rii+ $est ele*ente* r!z.!$u+ dzia#ania .st- ne3!; Hest !na tez poz!ala&0 0 r!z !(zB+ r!z.inB i sk!ry3!.aB analiz- dyktatury r!letariatu $ak! z$a.iska+ kt,re *a $u s.,$ !(ztek+ ale $est z$a.iskie* $esz(ze nie e.ny*; <!na r,.nie zr!zu*ieB+ rzyna$*nie$ (z-C(i!.!+ dla(ze3! odrzu enie te& trze ie& tezy !yra-a istot1 stalino!skie8o !ypa zenia+ kt,re tak silnie .strzsn-#! (a#y* *i-dzynar!d!.y* ru(/e* k!*unisty(zny*; :late3! te+ . aktualny(/ !k!li(zn!C(ia(/+ . dzisie$szy* C.ie(ie+ kt,ry zna n!.e @!r*y i* erializ*u i ier.sze @!r*y s!($aliz*u+ ra.id#!.e r!zu*ienie i t.,r(ze zast!s!.anie *arksist!.ski(/ tez ! aJst.ie i dyktaturze r!letariatu zaley+ naley z3!dziB si- z ty* i !.iedzieB t!+ !d uznania i !3#-bienia te$+ .yra!ne$ rzez 7enina+ trze(ie$ tezy= z unktu .idzenia k!*uniz*u s!($aliz* $est tylk! @az . r!(esie $e3! k!nkretne3! urze(zy.istniania; &ns ira($a lenin!.ski*i zasada*i+ ! kt,re$ *,.i si- a d! rzesytu bez rzer.y !d dziesi-(i!le(i+ !zna(za !d te$ (/.ili .#aCnie roz!,& leniniz*u; Faley rzez t! r!zu*ieB . ist!(ie tylk! rze(zy.ist k!ntynua($- !sta.i!ny(/ rzez 7enina za3adnieJ+ rzedyskut!.anie @!r*u#+ zda$( s!bie s ra.- z !k!li(zn!C(i+ . $aki(/ !ne !$a.i#y si- i z rakty(zne$ !rienta($i+ z kt,r by#y z.izane+ d!(/!dzenie d! r!ble*,.+ kt,re !ne i* liku$; Fie (/!dzi .i-( tu ! zast!s!.anie $akie$C nie$asne$ *et!dy" alb! us ra.iedli.ienie dla za*iany $edne3! !$-(ia na inne !d na(iskie* $akie3!C k!nkretu"+ kt,ry+ $ak t.ierdzi si-+ *ia#by za naszy*i le(a*i .yt.arzaB !$-(ia !z!sta.ia$( $u tylk! trud !d.r,(enia si- i .yraenia zask!(zenia i(/ !be(n!C(i; I/(ia#by*+ na .#asne ryzyk!+ !dnieCB d.a s !Cr,d r!ble*,.+ kt,re st.arza$ ! rzednie tezy; A; )ier.szy r!ble* .ie si- z @akte*+ e s!($aliz*+ . t!ku rzekszta#(ania si- . r!duk($nieto!aro!0+ za.sze ! iera si- na to!aro!e& r!duk($i i (yrkula($i; HeCli r!ble* ten+ kt,ry+ $ak .(zeCnie$ rzy !*nia#e*+ $est r!ble*e*+ kt,re3! nie *!na uniknB+ sta.iany $est . kate3!ria(/ sposobu produk &i+ t! naley a*i-taB+ e istnienie . s!($aliz*ie t!.ar!.y(/ st!sunk,. .y.!#u$e nieustann !be(n!CB tenden &i d! !dt.arzania si- st!sunk,. .yzysku+ d! r!z.!$u istnie$(y(/ $esz(ze @!r* .yzysku; )rzede .szystki* !.!du$e t!+ e sa*a si#a r!b!(za (i3le $esz(ze $est t!.are*+ ra(a ra( na$e*n L !d !rzdk!.an buruazy$ne*u ra.u"M; ]r!dki r!duk($i+ na.et .yt.arzane i r!zdzielane rzez aJst.!+ nie *!3 rzestaB byB t!.are* tak d#u3!+ $ak d#u3! istnie$e ra(a na$e*na; W ty* *!*en(ie nasu.a si- ytanie= (zy sa*! . s!bie s!($alisty(zne lan!.anie $est nieto!aro!0 !r3aniza($ r!duk($iG W $aki(/ /ist!ry(zny(/ !k!li(zn!C(ia(/ sta$e si- tak !r3aniza($G Wiad!*!+ !d (zasu d!C.iad(zeJ z i-(i!letni*i lana*i i re@!r*a*i 3!s !dar(zy*i" . kra$a(/ s!($alisty(zny(/+ e *a*y !be(nie s#uszne !.!dy sdziB+ e+ sk!rel!.ane z k!lekty.n .#asn!C(i Cr!dk,. r!duk($i+ t! lan!.anie+ . d#u3i* /ist!ry(zny* !kresie+ $est na$ ier. n!. L rzekszta#(!nM @!r* to!aro!e& r!duk($i i (yrkula($i+ nie zaC $e$ rze(i.ieJst.e*; 7enin nie .y rzedzi# s.!$e$ e !ki"+ . aden s !s,b nie r!z.iza# te3! r!ble*u= st.!rzy# $ednak *!li.!CB $e3! !sta.ienia; Z !(zy.isty(/+ .ynika$(y(/ z sytua($i . R!s$i . lata(/ d.udziesty(/+ !.!d,. 7enin !rusza ten r!ble* rzy !kaz$i !ruszania r!ble*u drobnoto!aro!e& r!duk($i (/#! skie$; Fieustannie !.tarzane !3,lne tezy ! istnieniu klas . s!($aliz*ie !d razu na$(z-C(ie$ .ie !n z utrzy*y.anie* si- dr!bne$ r!duk($i .ie$skie$+ tr.a#e$+ k!nkretne$ @!r*y r!duk($i t!.ar!.e$+ z kt,r r!sy$ska re.!lu($a *ia#a k#! !t; Wiad!*! r,.nie+ e ten .#aCnie z.izek !z.!li# Stalin!.i+ ! k!lekty.iza($i+ 3#!siB tez- ! zaniku" anta3!niz*,. klas!.y(/ i #(zyB tr.anie t!.ar!.y(/ kate3!rii" ze z.yk#y*i ra.ni(zy*i r,ni(a*i *i-dzy sekt!ra*i r!duk($i L.#asn!CB s ,#dziel(za+ .#asn!CB aJst.!.aM;
Q5 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

Ale rzy .ielu !kaz$a(/ L !r,.na$ z.#asz(za z tekste* 6zie i1 e& 'oroby 4le!i o!o+ i5 ! komunizmie+ kt,ry (z-C(i!.! $u (yt!.a#e*+ %%%&+ ss; 101110QM 7enin rzekra(za !3rani(zenia z.izane z ty* unkte* .idzenia; A (zyni t! !de$*u$( d!ni!s#e za3adnienie+ .#aCnie za3adnienie klas= ka italisty(zne st!sunki kierunk!.! !dradza nie tylko dr!bna r!duk($a t!.ar!.a ale take inne rzyz.y(za$enie"+ kt,re .yt.arza bur-uazy&ne stosunki ideolo8i zne !e!n0trz aparatu pa:st!o!e8o i aparatu produk y&ne8o; I/!dzi tu ! inteli3en($-+ !lityk,.+ nau(zy(ieli+ inynier,.+ .yk.ali@ik!.any(/ r!b!tnik,. itd;"+ a .i-(+ ! !b$-te ty*i st!sunka*i dr!bn!*iesz(zaJskie i r!letaria(kie *asy+ kt,re+ z3!dnie z .#aC(i.y*+ .y.!#u$(y* dresz(ze u naszy(/ /u*anist,.+ .yraenie* 7enina+ s tu ludzki* *ateria#e*"; Alb!+ *,.i( d!k#adnie$+ (/!dzi tu ! sa*e te st!sunki+ kt,re .raz z !lity(zny*i i ek!n!*i(zny*i st!sunka*i t.!rz $eden !r3aniz* i kt,re s re r!duk!.ane rzez (a#y+ k.ali@ika(y$ny+ syste* eduka(y$ny= te+ kt,ry(/ nie da si- usunB rzy !*!(y dekretu; ?e u.a3i 7enina su3eru$ na*+ e k.estia r!duk($i t!.ar!.e$+ . sz(ze3,ln!C(i k.estia t!.ar!.e$ @!r*y ludzkie$ si#y r!b!(ze$+ *usi byB r!z atry.ana &edno ze+nie z za3adnienie* @!r* !dzia#u ra(y+ kt,re s!($aliz* !dziedzi(zy# ! ka italiz*ie+ i anta3!niz*,.+ kt,re ten !dzia# ukry.a; Ot,+ ani k!lekty.na .#asn!CB+ ani lan!.anie sa*e rzez si- nie z*ienia$ . ni(zy* te3! !dzia#u ra(y= rze(i.nie+ na !tyka$ !ne tr.a#e s rze(zn!C(i *i-dzy r,ny*i s !#e(zny*i kate3!ria*i"+ kt,re s $e3! rezultate*; Z te3! .z3l-du+ zu e#n *isty@ika($ $est rzedsta.ianie s!($aliz*u $ak!+ ! usuni-(iu zb-dny(/ ka italist,.+ z.yk#e$ ra($!naliza($i" !r3aniza($i s !#e(zne$ ra(y L!raz+ na #asz(zyDnie s !#e(zne$+ ra.id#!.e$ dystrybu($i r!dukt,. ra(y+ na #asz(zyDnie !lity(zne$= .!ln!CB i z.i-ksz!ny udzia#" *as . s ra.!.aniu .#adzyM; ?aki !braz !*i$a ist!t- rze(zy= s!($aliz*+ $ak! /ist!ry(zny r!(es+ *!e r!z.i$aB si- tylk! dzi-ki st! ni!.e*u+ 3#-b!kie*u rzekszta#(aniu !dzia#u ra(y+ dzi-ki C.iad!*e$ .al(e !lity(zne$ z !dzia#e* ra(y na ra(- @izy(zn i u*ys#!.+ z (zstk!.y*i" s e($aliza($a*i+ dzi-ki .al(e ! t!+ (! <arks nazy.a# !lite(/niz*e*"; S!($aliz* nie *!e ! ieraB si- na nieustanne$+ . i*i- .s ,lne3!" interesu+ aso &a &i istnie$(y(/ . ka italisty(zny* s !#e(zeJst.ie r,ny(/ .arst. s !#e(zny(/ i kate3!rii ra(!.nik,."= nie *!e u.ie(zniaB+ zabez ie(zaB" i(/ @unk(y$ne3! i status!.e3! zr,ni(!.ania+ $ak 3dyby za.sze *usieli byB inynier!.ie i nie.yk.ali@ik!.ani r!b!tni(y+ r!@es!r!.ie+ ra.ni(y i r-k!dzielni(y;;; <!e !n $edynie istnieB $ak! nieustanna tenden($a przekszta a&0 a te !dzia#y+ kt,ra zaniknie+ kiedy zniesi!ne b-d !dsta.y .szelkie$+ . ka italisty(zny* zna(zeniu te3! s#!.a+ konkuren &i *i-dzy ludD*i ra(y+ a .i-( sa*e !dsta.y na$e*ne$ ra(y+ a . k!nsek.en($i+ !dsta.y lan!.e$ alb! nie+ r!duk($i to!aro!e&; W ! rzedni* r!zdziale *,.i#e* ! e.ny* r!(esie+ kt,ry *!e byB zak!J(z!ny" d! ier! .,.(zas+ kiedy r!letariat stanie si- klas anu$(; <yCl-+ e *!na . ty* *ie$s(u !sta.iB nast- u$( tez-= s!($aliz* $est r!(ese*+ . trak(ie kt,re3! r!letaria(ka k!ndy($a sta$e si- po!sze 'na+ a zaraze* rzekszta#(a si- i z*ierza do zaniku; Ozna(za t!+ . !d.,$ny* zna(zeniu te3! s#!.a+ zako: zenie pro esu proletaryza &i; B; Ale t! ier.sze za3adnienie .y#ania inne+ bardzie$ z.i-z#e za3adnienie+ za3adnienie z.izku *i-dzy so &alizmem i kapitalizmem pa:st!o!ym; ?!+ (! $est tu 3!dne zau.aenia+ t! @akt+ e ! ile 7enin !d !(ztku .idzia# . aJst.!.y* ka italiz*ie+ ty* nast- st.ie .ynika$(y* z nie da$(y(/ si- rzez.y(i-yB i* erializ*u+ rzedsi!nek s!($aliz*u"+ ! tyle k!nie(zne by#! (a#e d!C.iad(zenie re.!lu(y$ne+ aby *,3# !n !dkryB rakty(zne nast- st.a te3! bez !Crednie3! z.izku; Fa #asz(zyDnie ek!n!*i(zne$ s!($aliz* rzy$*u$e na$ ier. rzekszta#(a$( si- nieustannie @!r*- aJst.!.e3! ka italiz*u; Znana $est s#ynna @!r*u#a z Nro-0 e& katastro$y***= S!($aliz* t! ni( inne3!+ tylk! aJst.!.!ka italisty(zny *!n! !l rzesta.i!ny na !ytek ae8o ludu i kt,ry ! tyle+ przesta byB *!n! !le* ka italisty(zny*" L%%W+ s; K2KM; Hak d!brze !kazu$e t! uyty tu k!ntekst+ a z.#asz(za (a#a ,Dnie$sza re@leks$a 7enina na ten te*at L !r,.na$ z br!szur O podatku -y!no+ io!ym z 1421r;+ %%%&&+ kt,ra (ytu$e+ reka itulu$e i k!ry3u$e tezy z 1415 i 1412 r;M+ !.iedzieB+ e ka italiz* *!n! !listy(zny $ak! taki przesta istnieB+ t! zna(zy !.iedzieB+ e rzesta# !n byB klas!.y* *!n! !le* buruaz$i+ ale nie zna(zy t! nat!*iast+ e !d razu utra(i# !n (a#y s.,$ ka italisty(zny (/arakter; Alb!+ *!na i tak !.iedzieB+ e utra(i !n (a#y s.,$ ka italisty(zny (/arakter d! ier! .,.(zas+ kiedy b-dzie*y *!3li rze(zy.iC(ie *,.iB ! .#asn!C(i
Q2 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

Cr!dk,. r!duk($i (a#e3! ludu+ 3dy lud ten t.!rzyB b-d ra(!.ni(y r!duk(y$ni !raz+ 3dy znikn !dziedzi(z!ne ! ka italiz*ie anta3!nisty(zne @!r*y !dzia#u ra(y; <,.i( ina(ze$+ 3dy+ . *iarr!z.!$u r!(esu r!letaryza($i" s !#e(zeJst.a $ak! (a#!C(i+ r!letariat $ak! taki !state(znie zniknie; Kiedy (ytu$e si- @!r*u#- 7enina+ zau.aa si- na !3,# &eden $e$ as ekt= *yCl+ e r!z.,$ s!($aliz*u *a s.!$e !biekty.ne !dsta.y . sa*y* ka italiz*ie+ . te$ @!r*ie us !#e(znienia Lka italisty(zne3!M si# .yt.,r(zy(/ i r!duk($i; Iz-st! nie zau.aa si- re.!lu(y$ne3! !strza te$ tezy= &edynym mo-li!ym roz!i0zaniem s rze(zn!C(i *i-dzy ka italiz*e* *!n! !listy(zny* i aJst.!.y* ka italiz*e* *!n! !listy(zny* $est r!letaria(ka re.!lu($a i s!($aliz*; Fa !3,# nie zau.aa si- z.#asz(za .ynika$(e$ z te3! dla sa*e3! s!($aliz*u dialekty(zne$ k!nsek.en($i= !*i$a si- .#aCnie analiz- @aktu+ e s rze(zn!C(i te3! ka italisty(zne3! us !#e(znienia+ kt,re *aterializu$ .arunki+ . $aki(/ ka italiz*+ . (elu zintensy@ik!.ania .yzysku+ si- r!z.i$a+ s . s !s,b nieunikni!ny dziedzi(z!ne" i rzen!sz!ne .raz z ni* d! s!($aliz*u; Fie *!3 !ne zniknB . (ud!.ny s !s,b . rezulta(ie z.yk#e3! rze$-(ia .#adzy; O(zy.iC(ie+ . s!($aliz*ie @!r*y aJst.!.e3! ka italiz*u *!3 byB $edynie @!r*a*i 3#-b!k! s rze(zny*i i d!td nieznany*i; 7enin *,.i ! ty* . 1422 r;= L;;;M <-drku$e*y na te*at te3!+ $ak r!zu*ieB ka italiz* aJst.!.y+ i za3lda*y d! stary(/ ksiek; A ksiki te traktu$ zu e#nie ! (zy* inny*= ! ty* *ian!.i(ie ka italiz*ie aJst.!.y*+ kt,ry istnie$e . .arunka(/ ka italiz*uO ale nie *a ani $edne$ ksiki+ kt,ra trakt!.a#aby ! ka italiz*ie aJst.!.y* . .arunka(/ k!*uniz*u; Fa.et <arks nie . ad# na *yCl+ by na isaB na ten te*at (/!B $edn! s#!.! L;;;M"; ?en aJst.!.y ka italiz* L;;;M $est ka italiz*e* na$zu e#nie$ nie!(zeki.any*+ rzez nik!3! abs!lutnie nie rze.idziany* L;;;M na ka italiz* aJst.!.y zez.ala nasze r!letaria(kie aJst.!+ a aJst.! t! *y L;;;M Faley si- u(zyB+ naley dyB d! te3!+ aby ka italiz* aJst.!.y . aJst.ie r!letaria(ki* nie *,3# i nie .ay# si- .ykra(zaB !za ra*y i .arunki ustal!ne dlaJ rzez r!letariat+ !za .arunki+ kt,re s k!rzystne dla r!letariatu" L%%%&&&+ ss; 22K+ K121K14M; Ot! na (zy* !le3a z#!!n!CB ty(/ s rze(zn!C(i= ka italiz* aJst.!.y *!e .yraaB+ .z3l-de* r!duk($i t!.ar!.e$+ $edn!(zeCnie !3,ln .alk- s!($aliz*u i ka italiz*u !raz t!+ (! r!letaria(ki s!($aliz* *usi k!ntr!l!.aB+ !3rani(zaB+ . k!J(u+ reduk!.aB i zn!siB; :! $akie3! st! nia ka italiz* aJst.!.y+ ! !al e z .(zeCnie$szy*i @!r*a*i ka italiz*u+ $est rzedsta.i(iele*" s!($aliz*u+ n!Cnikie* re.!lu(y$ne$ tenden($iG <,.i( ina(ze$+ d! $akie3! st! nia $est !n 3#,.ny* rze(i.nikie*+ . kt,ry* kierunk!.! sk!n(entr!.ane" s+ z.al(zane rzez r!letariat+ .szystkie zasadni(ze (e(/y ka italiz*uG Oraz+ . $aki s !s,b te d.a as ekty #(z si- . taki* lub inny* kra$u+ . taki(/ lub inny(/ !k!li(zn!C(ia(/G Hest t! ty !.e za3adnienie+ kt,re3!+ ! ile nie rzy$*u$e si- te!rety(zne3! unktu .idzenia komunizmu+ .alki ka italiz*u i s!($aliz*u+ nie mo-na !sta.iB i r!z atry.aB; 7enin+ .y(/!dz( !d k!nkretny(/ r!sy$ski(/ u.arunk!.aJ LFikt nie *,3#by rze.idzieB+ e r!letariat *,3#by zd!byB .#adz- . $edny* z na$*nie$ r!z.ini-ty(/ kra$,.+ e *,3#by za(zB $ s ra.!.aB !d r,b z!r3aniz!.ania na .ielk skal- r!duk($i i rzydzia#,. dla (/#! ,.+ nast- nie+ nie !si3n.szy d! k!J(a te3! (elu+ e *,3#by kazaB ka italiz*!.i u(zestni(zyB . ty* dziele" te3! @ra3*entu nie uda#! si- !dszukaB . !lski* rzek#adzie 6zie 7enina u!a8a tum*M+ (!raz (z-C(ie$ . dzia#aniu rzy$*u$e ten unkt .idzenia; Ale i !drzu(a+ .ie*y d!brze dla(ze3!= s!($aliz* !d razu !zna(za k!lekty.n .#asn!CB Cr!dk,. r!duk($iO ale ta .#asn!CB !(ztk!.! $edynie !zna(za i(/ za!asz zenie przez pa:st!o+ $aka by nie by#a sz(ze3,lna @!r*a ra.na+ . $akie$ si- t! d!k!nu$e; Z unktu .idzenia ludzi ra(y+ zna(zy t! !.iedzieB+ e .#asn!CB aJst.!.a $est (i3le $esz(ze .#asn!C(i @!r*aln+ kt,ra sa*a rzez si- nie zn!si !ddzielenia ra(!.nika Lsi#y r!b!(ze$M i Cr!dk,. r!duk($i; Ale $edn!(zeCnie+ . !r,.naniu z ! rzedni sytua($+ .n!si !na zna(zn z*ian-; Zn!si !d razu (/arakterysty(zne dla ka italiz*u !ddzielenie s@ery !lity(zne$ i s@ery ek!n!*i(zne$+ (zyli+ *,.i( bardzie$ d!k#adnie+ s@ery ra(y L !$-(ie s@ery ek!n!*i(zne$" $est . ty* *ie$s(u nie$edn!zna(zne= buruazy$na !lityka i buruazy$na ek!n!*ia ni3dy nie by#y !d siebie !ddziel!neSM; Z $edne$ str!ny+ rzekszta#(a !na r!ble*y !r3aniza($i ra(y i rze!braenia st!sunk,. ra(y . r!ble*y bez !Credni! !lity(zne;

Q4 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

Z dru3ie$ str!ny+ (zyni z kade$ @!r*y ru(/u *as+ z lud!.e$ re.!lu(y$ne$ de*!kra($i+ take Cr!dki re.!lu($!niz!.ania ra(y i st!sunk,. r!duk($i; A take+ spa&a 4polity zny5 problem zaniku pa:st!a z 4ekonomi znym5 problemem ko: a !yzysku; :late3!+ e ! ile r!ble*y te nie *!3 byB r!z.izane oddzielnie+ ! tyle mo80 byB r!z.izane $eden dzi-ki dru3ie*u i .raz z ni*; W ty* *ie$s(u uy$- !n!.nie .yraenia+ kt,re $u *ia#e* !kaz$- uyB i !.ie*+ e s!($aliz*+ /ist!ry(zny !kres dyktatury r!letariatu+ . s !s,b nieunikni!ny (e(/u$e bez re(edens!.e r!z !.sze(/nianie si- n!.e$ @!r*y+ n!.e$ raktyki !lityki; & zna(zy t! !(zy.iC(ie r,.nie+ e s!($aliz* istnie$e i r!z.i$a si- $edynie ! tyle+ o ile istnie$e i r!z.i$a si- ta n!.a raktyka L*as!.aM !lityki; HeCli ! *nie (/!dzi+ !C*iela* si- .y$aCniB s#ynne zdanie 7enina+ e s!($aliz* t! elektry@ika($a lus .#adza rad" nie . s !s,b abstrak(y$ny+ ale . s !s,b+ kt,ry u!z8l1dnia !k!li(zn!C(i+ . $aki(/ $est !n! .yra!ne; :late3!+ e nie ! isu$e !n! elektry@ika($i La bardzie$ !3,lnie lan!.e3! r!z.!$u si# .yt.,r(zy(/M z &edne& strony i .#adzy rad z dru8ie&+ $edne3! !b!k dru3ie3!+ $edne3! . s@erze ek!n!*i(zne$+ dru3ie3! . s@erze aJst.a= ale $edne3! dialekty(znie !#(z!ne3! z dru3i*+ elektry@ika($i i lan!.e3! r!z.!$u ! $ormie r!z.!$u .#adzy rad i !r3aniza($i *as; & r,.nie dlate3!+ ka italiz* aJst.!.y ! !arunka ' r!z.!$u k!*unisty(zny(/ st!sunk,. s !#e(zny(/ i k!*unisty(zny(/ @!r* !r3aniza(y$ny(/; K&7KA SA^W FA ZAKO_IZ>F&> ?ak rzedsta.ia$ si- niekt,re za3adnienia dyktatury r!letariatu; Bez .t ienia+ nie .szystkie; :! ier! ! zak!J(zeniu %%&& Z$azdu 'ran(uskie$ )artii K!*unisty(zne$ nasi t!.arzysze i sku ieni .!k,# nas ludzie ra(y+ re.!lu(y$na inteli3en($a *usieli !sta.iB s!bie ytanie L !nie.a+ tak na ra.d-+ nie *!3li zr!biB te3! przedtemM= (! .#aC(i.ie zmienia . *arksist!.skie$ te!rii+ b-d(e$ dla ru(/u r!b!tni(ze3! $e3! nauk!. baz . badania(/ nad rze(zy.ist!C(i i . r!(esie !ddzia#y.ania na ni+ !drzu(enie" ers ekty.y i !$-(ia dyktatury r!letariatuG :yskus$a nad ty* r!ble*e* za(zyna si-; HeCli tezy 7enina s s#uszne+ i $eCli nie (/!dzi tu ! $akC k.esti- ter*in!l!3i(zn . (!+ ra.d*,.i(+ nikt $u nie .ierzy+ t! .,.(zas dyktatura r!letariatu+ b-d( .#aCnie !$-(ie* inte3ralnie z.izany* z (a# *arksist!.sk te!ri .alki klas+ nie *!e byB z nie$ usuni-ta bez zak.esti!n!.ania (a#!C(i; Sa*a *yCl+ e /ist!ria i strate3ia artii k!*unisty(zny(/ rzer!s#y" dyktatur- r!letariatu nie *!e *ieB dla *arksisty adne3! sensu; :late3!+ e $ak .idzieliC*y+ dyktatura r!letariatu nie $est $akC sz(ze3,ln *et!d"+ $aki*C !s!bli.y* *!dele* alb! dr!3 rze$C(ia" d! s!($aliz*u; Hest !na /ist!ry(zn tenden($ . .arunka(/ i* erializ*u !d ka italiz*u+ ! rzez s!($aliz*+ d! k!*uniz*u; Hest zate* *!li.e i k!nie(zne sk!ry3!.anie i .zb!3a(enie nasze$ .iedzy ! dyktaturze r!letariatu rzez badanie rze(zy.iste$ /ist!rii s!($alisty(zny(/ re.!lu($i+ $akie d! (/.ili !be(ne$ d!k!na#y si-; Ale t ra(-+ !d kt,re$ nie *!3 u(/yliB si- k!*uniC(i ze .szystki(/ kra$,.+ b-dzie *!na .yk!naB $edynie na bazie !dkryty(/ rzez <arksa i 7enina zasad analizy; Fie ! rzez relaty.iz!.anie" !$-(ia dyktatury r!letariatu+ denie d! !3rani(zenia 3! d! $akie$C ier.!tne$+ !dle3#e$ i *ini!ne$ e !ki+ d! te$ da.ne$ e !ki i* erialisty(zny(/ .!$en+ 3.a#t!.ny(/ re.!lu($i i k!ntrre.!lu($i+ ale ! rzez !3#-bianie k!nkretne$ analizy .e.n-trzne$ dialektyki $e$ s rze(zn!C(i; Rze(zy.ista /ist!ria s!($aliz*u+ ! kt,re$ na !(ztku *,.i#e*+ e skry(ie t!.arzyszy naszy* dyskus$!*+ take .tedy+ kiedy (/!dzi ! de*!kra($- s!($alisty(zn"+ !k!$!.e .s ,#istnienie"+ r!letaria(ki interna($!naliz*+ $est niezr!zu*ia#a bez te$ dialektyki; Bez !$-(ia dyktatury r!letariatu+ t!+ (! .yda$e si- na* dzisia$+ (! $utr! b-dzie si- na* .yda.a#! b#-da*i i .y a(zenia*i s!($alisty(zny(/ re.!lu($i+ nie *!e na* si- .ydaB tylk! su* rzy adk,.+ rzykry(/ rzy adk,.+ nie da$(y(/ si- .y$aCniB re3res,.+ (zyli $akC n!. dzie(i-( (/!r!b+ rzed kt,r nasza .#asna d!$rza#!CB *ia#aby nas . s !s,b (ud!.ny u(/r!niB+ zaC i(/ z.y(i-st.!+ kt,re !t.iera dr!3- naszy*+ $ak! niezas#u!na szansa; 6zi1ki !$-(iu dyktatury r!letariatu *!e*y analiz!.aB i k!ry3!.aB b#-dy rzesz#!C(i+ *!e*y staraB si- r!z !zna.aB i k!ry3!.aB na (zas b#-dy rzysz#!C(i; <!li.e i k!nie(zne $est z.#asz(za st! ni!.e u$a.nianie+ . .arunka(/+ . $aki(/ zna$du$e sinasz ka italisty(zny kra$+ dzi-ki d!C.iad(zeniu i $e3! kryty(e+ dr,3 r!.adz(y(/ d! re.!lu(y$ne3!
60 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)

tienne Balibar O dyktaturze proletariatu (1976 rok)

rzekszta#(enia; Bez .t ienia+ zasady *arksist!.skie$ te!rii+ kt,ry* !d !rzdk!.ane s tezy ! dyktaturze r!letariatu+ rzybi!r .,.(zas nieznane d!td @!r*y; W ty* .#aCnie zna(zeniu+ s !ne zasada*i *aterialisty(zny*i+ nie zaC d!3*ata*i+ in.arianta*i" alb! $aki*iC !$-(ia*i"; WyraD*y t! $esz(ze ina(ze$= atrz( na C.iat szer!k! !t.arty*i !(za*i+ kady *!e si- dzisia$ rzek!naB+ e rzey.a*y !be(nie bardz! !.any /ist!ry(zny kryzys leniniz*u $ak! @!r*y !r3aniza(y$ne$ i @!r*y $edn!C(i *i-dzynar!d!.e3! ru(/u k!*unisty(zne3!+ a .i-( $ak! @!r*y @uz$i te!rii i raktyki; ?en /ist!ry(zny kryzys dra*aty(znie !s#abia ru(/ r!b!tni(zy . *!*en(ie+ . kt,ry* i* erialisty(zny syste* .kra(za . !kres !.sze(/ne3! i !stre3! kryzysu+ kt,ry st.arza re.!lu(y$ne *!li.!C(i i .y*a3a re.!lu(y$ny(/ r!z.izaJ; Ale ten /ist!ry(zny kryzys leniniz*u d!.!dzi r,.nie+ ! str!nie !zyty.u+ e . rakty(e rysu$ si- ele*enty $akie$C n!.e$ @!r*y re.!lu(y$ne$ te!rii i raktyki; Kryzys ten $est ! tyle !stry+ e trudn! .y!braziB s!bie+ aby r!z #yn# si- !n dzi-ki !.r!t!.i" d! da.ny(/ @!r* !r3aniza(y$ny(/+ d! ! rzedni(/ *et!d ra(y !lity(zne$ i te!rety(zne$; Ia#y .ysi#ek+ (a#y nieustanny na ,r buruazy$ne$ ide!l!3ii+ kier!.any $est+ . (elu !zby(ia si- leniniz*u L.raz z *arksiz*e*M+ na .yk!rzystanie te3! kryzysu i ukazanie leniniz*u $ak! $akie3!C 3i3anty(zne3! /ist!ry(zne3! b#-du" ru(/u r!b!tni(ze3!= . sz(ze3,ln!C(i+ . (elu !zby(ia si- lenin!.skie$ te!rii aJst.a+ a .i-( dyktatury r!letariatu i zast ienia $e$ ide!l!3i re@!r*isty(zne3! i te(/n!kraty(zne3! s!($aliz*u+ a !nadt!+ $e$ nie!d#(zny* ub!(zny* r!dukte*+ $aki* $est anar(/iz*; Wyda$e *i si-+ e r!z*iary te$ !@ensy.y+ .raz z .ynika$(y*i z te3! r!z*iara*i aktualny(/ zadaJ r!letariatu+ .yraDnie u.y ukla$ te!rety(zny !b!.izek kade3! k!*unisty .!be( leniniz*u= !b!.izek $e3! kryty(zne3! badania i r!z.i$ania; :!star(zy#e* e.n il!CB a*uni($i+ kt,ra *!e byB rzydatna . nasze$ .al(e+ za r! !n!.a#e* kilka te*at,.+ kt,re *!3 !budziB d! k!lekty.ne$ i ubli(zne$ re@leks$i; )!ruszana k.estia nie *a+ $ak .idzieliC*y+ ni( .s ,lne3! z $aki*C /ist!ry(zny* za(ieka.ienie*= d!ty(zy !na nasze$ !be(ne$ rze(zy.ist!C(i; Fie *a . s!bie ni( s ekulaty.ne3!= $est t! k.estia rakty(zna+ $ak kada rze(zy.ista k.estia . *arksist!.skie$ te!rii; Ale nie za !*ina$*y= k.estia ta nie $est k.esti+ kt,ra !$a.ia si.Cr,d nas . za(iszu $akie3!C sal!nu+ 3dzie 3a.!rz( ! nie$ bylibyC*y sa*i .Cr,d s.!i(/+ 3dzie *!3libyC*y k!ntent!.aB si- ar3u*enta*i na rze(z naszy(/ u !d!baJ i y(zeJ; )!$a.ia si- !na . t!ku starB+ 3dzie kady z naszy(/ b#-d,.+ kade nasze (!@ni-(ie si- $est naty(/*iast .yk!rzystane rzez rze(i.nika; A ten rze(i.nik+ i* erializ*+ &u- !yzna zy nam+ . d#u3i* !kresie (zasu+ mie&s e/ kt,re mu odpo!iada; Fie *a adne$ !trzeby+ aby $e3! klas!.a dyktatura+ dyktatura buruaz$i+ by#a nazy.ana ! i*ieniu i !.aana z !.!du $e$ rze(zy.iste$ /ist!ry(zne$ si#y; Odrzu(iB dyktatur- r!letariatu+ t! !drzu(iB za $edny* za*a(/e* dyktatur- buruaz$i;;; . s#!.a(/; W dzia#aniu ni( nie *!3#!by $e$ le ie$ s#uyB; Fi3dy nie $est za ,Dn!+ aby .y(i3nB z te3! nauk-;

61 Samokszta enio!e "oo #ilozo$ii %arksisto!skie& 'ttp())sk$m*dyktatura*in$o)