P. 1
Manuali Per Menaxhimin Finaciar Dhe Kontrollin 243 1

Manuali Per Menaxhimin Finaciar Dhe Kontrollin 243 1

|Views: 127|Likes:
Published by Luis Sweet
zxcbvb
zxcbvb

More info:

Published by: Luis Sweet on Nov 26, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/26/2014

pdf

text

original

Sections

  • 1.1. Qëllimi i Manualit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin (MFK)
  • 1.2. Përdoruesit e këtij Manuali
  • 1. 3. Struktura e Manualit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin
  • 1. 4. Stili i Manualit
  • MFK – rregulla të përgjithshme
  • 2.1. Kontrolli i Brendshëm Financiar Publik
  • 2.2. Përgjegjshmëria Menaxheriale
  • 2.3. Menaxhimi Financiar dhe Kontrolli
  • 2.4. Kufizimet e Kontrollit të Brendshëm
  • 2.5. Komponentët e Menaxhimit Financiar dhe Kontrollit
  • 2.6 Ndërlidhja ndërmjet komponentëve të MFK-së
  • PROÇESI I IMPLEMENTIMIT Të MENAXHIMIT FINANCIAR DHE KONTROLLIT
  • 3.1 Parimet e përgjithshme për implementimin e sistemeve të MFK-së
  • 3.2 CIKLI I MFK-së
  • 3.3. Deklarata mbi cilësinë e MFK-së
  • 3.4. Raporti vjetor mbi cilësinë e MFK-së
  • ZBATIMI I MFK-së
  • 4.1. Përgjegjshmëria Menaxheriale
  • 4.2. Rolet dhe Aktorët e Sistemit MFK-së
  • 4.3. Sistemi i Kontabilitetit Financiar
  • 4.4. Menaxhimi i Aktiveve
  • 4.5 Mashtrimet dhe korrupsioni
  • SHTOJCAT
  • SHTOJCA 1: Standardet e Kontrollit të Brendshëm të Komisionit Europian
  • SHTOJCA 2 – Pyetësori i vetë-vlerësimit për komponentët e MFK-së:
  • SHTOJCA 3 – Lista/harta e Proçeseve të Punës
  • SHTOJCA 4 – Udhëzime për Menaxhimin e Riskut
  • SHTOJCA 5 –Gjurma e Auditimit
  • SHTOJCA 8 – Listat e verifikimit (checklists)
  • SHTOJCA 9 - Përgjegjësi të veçanta të Ministrit të Financave
  • Shtojca 11 – Përgjegjësi të veçanta të Nëpunësve Autorizues
  • Shtojcat 12– Përshkrimi i punës standard (nëpunësi zbatues)
  • RASTE STUDIMORE
  • Rasti studimor 1 – Tabela e Renditjes për Parandalimin e Mashtrimit
  • Rasti Studimor 2
  • Rasti Studimor 3
  • Rasti Studimor 4 – Shembull rregulloreje për menaxhimin e aktiveve
  • Rasti Studimor 5 – Një Shembull i Strategjisë së Menaxhimit të Riskut
  • FJALORTHI
  • BAZA LIGJORE

MANUAL PËR MENAXHIMIN FINANCIAR DHE KONTROLLIN

Miratuar me Urdhër të Ministrit të Financave, Nr. 8980, dt. 15.07.2010

MINISTRIA E FINANCAVE NJËSIA QËNDRORE E HARMONIZIMIT PËR MENAXHIMIN FINANCIAR DHE KONTROLLIN (NJQH/MFK)

MANUAL PER MENAXHIMIN FINANCIAR DHE KONTROLLIN
Botimi u përgatit nga: Stafi i Njësisë Qëndrore të Harmonizimit për MFK: Anila Çili, Donika Qesja, Tatiana Kondi, Drinalda Ajazi Me asistencën e projektit PIFC 2 Zyra Kombëtare e Auditimit të Mbretërisë së Bashkuar: Gurdip Bhambra, Drejtues i Projektit Janet Thomas, Konsulent Ministria e Financave të Polonisë: Slawomir Kacprzak, Konsulent Agnieszka Mazurek, Konsulent Stafi i NJQH për MFK falenderon të gjithë menaxherët dhe stafin e drejtorive të Ministrisë së Financave, Ministrisë së Brendshme dhe Bashkisë së Tiranës për bashkëpunimin dhe ndihmesën gjatë proçesit të shkrimit dhe testimit në praktikë të koncepteve të reja mbi MFK-në.

Financuar nga Bashkimi Evropian

të transparencës. efektivitetit dhe të ekonomisë si dhe me kuadrin ligjor në fuqi. apo madje si busull orientuese për punonjësit e sektorit publik. dhe Manuali “Për MFK”. të cilët sot po vihen në dorën Tuaj nëpërmjet këtij botimi. Ministria e Financave. janë nga dokumentet më të rëndësishëm të veprimtarisë së menaxhimit financiar dhe kontrollit ne institucionet publike. i cili paraqet në formë të përmbledhur parimet e një kuadri modern të qeverisjes publike. Manuali për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin prezanton një model të strukturuar për të orientuar institucionet publike drejt krijimit të një mjedisi të afirmuar kontrolli. që u miratua nga Kuvendi i Shqipërisë në datën 8 Korrik 2010. nëpërmjet Njësisë Qendrore të Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin dhe mbështetjen e Bashkimit Europian në kuadrin e Projektit PIFC. RIDVAN BODE . kërkojnë krijimin dhe zhvillimin e një sistemi të qëndrueshëm dhe modern të Menaxhimit Financiar dhe Kontrollit në institucionet e sektorit publik . Ligji “Për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin (MFK)”. Ky Manual. efiçencës. Ai synon të japë siguri të arsyeshme se transaksionet janë në përputhje me parimet e mirë-menaxhimit financiar. ka ofruar mbështetjen dhe bashkëpunimin për krijimin e kuadrit të plotë ligjor të kryerjes së veprimtarisë së Menaxhimit Financiar dhe Kontrollit në përputhje me standardet dhe praktikat më të mira të kësaj fushe. shpresohet të shërbeje si udhërrëfyes.Të nderuar lexues! Reformat e ndërmarra nga Qeveria në proçesin e Integrimit Europian të Shqipërisë.

...... 150 SHTOJCA 9 ....... 15 2............................................. Menaxhimi i Aktiveve............................................... 12 Kapitulli II MFK – Rregulla të përgjithshme......1........ Rolet dhe Aktorët e Sistemit MFK-së ........................3.......................................1............. 103 Kapitulli V SHTOJCAT....... Përgjegjshmëria Menaxheriale... 10 1........2 CIKLI I MFK-së...3........................................ 158 SHTOJCA 10............ .................... Përgjegjshmëria Menaxheriale.................. 76 4......Përmbajtja e Manualit Kapitulli I Hyrje...............................................................................4..........2................................................................................................................................ 16 2....................................................................1 Parimet e përgjithshme për implementimin e sistemeve të MFK-së......................... Deklarata mbi cilësinë e MFK-së.....5 Mashtrimet dhe korrupsioni................. 9 1...... 10 1....... Qëllimi i Manualit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin (MFK)............... Sistemi i Kontabilitetit Financiar............ 99 4...................................... Kufizimet e Kontrollit të Brendshëm......................................... 11 1........................................... 3..........4........................................................................................... 124 SHTOJCA 4 – Udhëzime për Menaxhimin e Riskut..........................................3. 110 SHTOJCA 2 – Pyetësori i vetë-vlerësimit për komponentët e MFK-së:...........5.................. 75 4. 146 SHTOJCA 7 .......................................... Raporti vjetor mbi cilësinë e MFK-së.......... 45 Kapitulli III Proçesi i implementimit të Menaxhimit Financiar dhe Kontrollit................2........ Përdoruesit e këtij Manuali ..................... 13 2........................................... Menaxhimi Financiar dhe Kontrolli.......................................... 76 4.............................................................................................................................. ................................................ 112 SHTOJCA 3 – Lista/harta e Proçeseve të Punës.......................Formulari për Raportin vjetor mbi Cilësinë dhe Gjendjen e Kontrollit të Brendshëm në Njësinë Publike.2...Përgjegjësi të veçanta të Ministrit të Financave ......................... ............................................. Kontrolli i Brendshëm Financiar Publik...................................................................................... Stili i Manualit......... 4..6 Ndërlidhja ndërmjet komponentëve të MFK-së ............................................................................................... 70 3........................................................................ 14 2................................................................................... 109 SHTOJCA 1: Standardet e Kontrollit të Brendshëm të Komisionit Europian.......1..... ........... ..................................................................................... 47 3................. ...................................... 99 4................................Përgjegjësi të veçanta të Nëpunësit të Parë Autorizues në procesin e buxhetimit... 16 2........................ 135 SHTOJCA 6– Deklarata për Cilësinë dhe Gjendjen e Kontrollit të Brendshëm në Njësinë Publike.....4..... 163 ......... 48 3........ 147 SHTOJCA 8 – Listat e verifikimit (checklists)........................................................ 14 2......................................................... Komponentët e Menaxhimit Financiar dhe Kontrollit .......................... Struktura e Manualit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin................ 49 3.... 72 Kapitulli IV ZBATIMI I MFK-së...................................................... ....... 128 SHTOJCA 5 –Gjurma e Auditimit............. ........

.............. date 08/07/2010................................. 209 LIGJI NR 10296.......................................... Për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin............................ 180 Rasti Studimor 3 ........................... 210 ............................ 177 Rasti studimor 1 – Tabela e Renditjes për Parandalimin e Mashtrimit ..... 190 Kapitulli VII FJALORTH.................................................................................................................................. 199 BAZA LIGJORE . ..... 187 Rasti Studimor 5 – Një Shembull i Strategjisë së Menaxhimit të Riskut ...... 182 Rasti Studimor 4 – Shembull rregulloreje për menaxhimin e aktiveve.................................................................. 168 Shtojcat 12– Përshkrimi i punës standard (nëpunësi zbatues)................................................................................................................ 178 Rasti Studimor 2 ....................................................................................................................Shtojca 11 – Përgjegjësi të veçanta të Nëpunësve Autorizues .............................................. 171 Kapitulli VI RASTE STUDIMORE.....

date 26. 10296.2010 “Per Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin” Zyra Europiane e Luftes Kunder Mashtrimit Menaxhimi Financiar dhe Kontrolli Ministria e Financave Nëpunësi i Parë Autorizues Nëpunësi Autorizues Nëpunësi Zbatues Njësia Qëndrore e Harmonizimit Njësia Qëndrore e Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin Njësia Qëndrore e Harmonizimit për Auditimin e Brendshëm Organi qëndror i njësisë publike dhe njësitë e vartësisë të konsideruara secili me vehte Njësi e Qeverisjes Qëndrore Njësi e Qeverisjes Vendore 8 .9936.07.04. i datës 23.2008 “Per Menaxhimin e Sistemit Buxhetor ne RSH” Ligji nr.2007 “Mbi Auditimin e Brendshëm në Sektorin Publik” Ligji nr.06.9720.Kapitulli I LISTA E SHKURTIMEVE AB BE COSO GBS IAB INTOSAI KE KBFP Ligji për AB: Ligji për MSB: Ligji për MFK OLAF MFK MF NPA NA NZ NjQH NjQH/MFK NjQH/AB Njësi NJQQ NJQV Auditimi i Brendshëm Bashkimi Evropian Komiteti për Sponsorizimin e Njësive të Komisionit Treadway Grupi për Menaxhimin Strategjik Instituti i Audituesve të Brendshëm Organizata profesionale e Institucioneve Supreme të Auditimit në vendet që i përkasin të Kombeve të Bashkuara ose agjencitë e specializuara të saj. Komisioni Evropian Kontrolli i Brendshëm Financiar Publik Ligji nr. date 8.

Hyrje KAPITULLI I HYRJE 9 .

në referencë me metodologjinë që jepet në këtë Manual.2. për rastet kur karakteri i veçantë i detyrave të një njësie publike.Kapitulli I 1.1. së bashku me shtojcat e tij. mbajtjen e kontabilitetit. • Menaxherëve të tjerë në njësitë e sektorit publik – të cilët janë përgjegjës për garantimin e funksionimit të MFK-së në njësitë vartëse apo strukturat që drejtojnë. Gjithashtu në zbatim të Ligjit për MFK. • Nëpunësve Autorizues – të cilët janë përgjegjës për zbatimin e sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit. e kërkon një qasje të tillë. • Audituesve të brendshëm – të cilët luajnë një rol të veçantë në vlerësimin e efektivitetit të sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit (përfshirë dhe menaxhimin e riskut) në përputhje me Ligjin për Auditimin e Brend10 . programet.10296. Ministri i Financave nxjerr udhëzime të veçanta për aspekte të ndryshme të menaxhimit financiar dhe kontrollit. datë 8. efektiv dhe efiçent të menaxhimit financiar dhe kontrollit. strukturat.10296. të përcaktuara në nenin 3 të Ligjit të MFK-së nr. • Të gjithë punonjësve të njësisë – të cilët. Qëllimi i Manualit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin (MFK) Ky manual për MFK-në. përgatitjen e raporteve për vendimmarrjen dhe të pasqyrave financiare të njësisë.2010 “Për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin”. Titullarët e njësive publike mund të shtojnë gjithashtu të tjera udhëzime të hollësishme në fushën e MFK-së.2010. Njësia Qëndrore e Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin (NjQH/MFK) mund të këshillojë dhe të japë udhëzime për këtë. në të gjitha njësitë. Përdoruesit e këtij Manuali Titullarët e njësive publike. kontribuojnë në zbatimin e MFKsë në përputhje me kompetencat e tyre funksionale dhe për këtë arsye duhet të njihen me rolin dhe përgjegjësitë e tyre në kuadër të MFK-së. Ky manual u drejtohet: • Titullarëve të njësive të sektorit publik – të cilët janë përgjegjës për krijimin e një sistemi të përshtatshëm. atëherë kur është e nevojshme. në përputhje me kërkesat e Ligjit Nr. synon të shpjegojë thelbin e sistemit të menaxhimit financiar dhe kontrollit dhe të komponentëve të tij. datë 8.07. 1. krijojnë dhe vlerësojnë sistemet e menaxhimit financiar dhe kontrollit.07. si dhe japin llogari përpara nëpunësit autorizues të nivelit përkatës. aktivitetet dhe proçeset e drejtuara prej tyre. për të lehtësuar përmbushjen e qëllimeve të njësisë. neni 6. • Nëpunësve Zbatues – të cilët janë përgjegjës për zbatimin e rregullave të menaxhimit financiar dhe kontrollit në strukturat që drejtojnë. apo struktura e saj. Manuali është dokument referues në ndihmë të titullarëve të njësive publike për të zhvilluar dhe ruajtur sisteme të përshtatshme të KBFP-së në njesitë publike që mbulojnë.

të cilat kontribuojnë në hartimin e raportit të konsoliduar që Ministri i Financave i paraqet Këshillit të Ministrave dhe Kontrollit të Lartë të Shtetit. Ai përshkruan gjithashtu rrjedhën e proçeseve kryesore që lidhen me menaxhimin e fondeve buxhetore. komponentët e sistemit të menaxhimit financiar dhe kontrollit theksojnë aspektet praktike të krijimit të kuadrit të kontrollit. përdoruesit e këtij Manuali. Kapitulli i dytë i Manualit. Theks i veçantë është vënë mbi shpjegimin e roleve dhe aktorëve të njësisë të përfshirë në ngritjen e një sistemi të shëndoshë të menaxhimit financiar dhe kontrollit. 3. por të rrisë ndërgjegjësimin e tyre rreth konceptit të MFK-së. përfshirë shtojcat. përshkruan qëllimin e MFK-së. të cilat kanë për qëllim t’u vijnë në ndihmë titullarëve të njësive në kuptimin dhe përgatitjen e proçedurave të brendshme. Ky manual ka për qëllim të shërbejë si ndihmesë për të gjithë aktorët e përfshirë në ngritjen dhe përmirësimin e sistemeve të MFK-së në njësitë e sektorit publik. përkufizon konceptin e menaxhimit financiar dhe kontrollit. përshkruan proçesin e metodologjisë së ciklit të zbatimit të MFK-së në njësitë e sektorit publik. 11 . • Audituesve të jashtëm – njësitë publike janë subjekt i auditimit të jashtëm nga Kontrolli i Lartë i Shtetit. që titullohet “Hyrje”. stilin dhe detyrimin e titullarit të njësisë për përdorimin e këtij manuali. Ky kapitull përshkruan gjithashtu përgjegjësitë e përgatitjes së deklaratës për cilësinë e sistemit të MFK-së dhe të raportit vjetor. që është i përgjegjshëm jo ndaj pushtetit ekzekutiv. Kapitulli i tretë i Manualit. Së fundmi në Manual jepen perkufizimet e termave të përdorur dhe referenca me aktet ligjore në fuqi. Ky manual nuk ka për qëllim që çdonjërin prej përdoruesve të përmendur më sipër. por ndaj Parlamentit në cilësinë e përfaqësuesve të zgjedhur nga populli. 1. Kapitulli i katërt i Manualit mbi “Rregullat Teknike të MFK-së” përkufizon përgjegjësitë e veçanta të aktorëve kryesorë për funksionimin e MFK-së në sektorin publik. i titulluar “Proçesi i Zbatimit të MFK-së”.Hyrje shëm në Sektorin Publik. i titulluar “MFK – Rregulla të Përgjithshme”. Kapitulli i parë i Manualit. ta bëjë ekspert në fushën e menaxhimit financiar dhe kontrollit. me theksin kryesisht tek proçeset buxhetore. Struktura e Manualit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin Ky Manual ndahet në gjashtë kapituj. strukturën e tij. Përveç kësaj. Kapitulli i pestë dhe i gjashtë përfshijnë një numër shtojcash dhe raste studimore të cilat ofrojnë shembuj standard.

mund të shtohen shtojca të reja.1. Manuali i MFK-së nuk është një dokument i pandryshueshëm – në të ardhmen. Stili i Manualit Çdo kapitull nis me një prezantim të përgjithshëm. që synon të jetë lehtësisht i kuptueshëm nga lexuesit jo-specialistë. Ky Manual duhet të pasurohet vazhdimisht – kontrolli i brendshëm ndryshon çdo ditë. por edhe në aktivitetin e auditimit të brendshëm. ose mund të ndryshohen ato ekzistuese. pasi çdo ditë sjell ndryshime – prandaj edhe metodologjia duhet ti përgjigjet këtyre ndryshimeve. 4. Disa prej shtojcave mund të përdoren si udhëzues të veçantë jo vetëm për çështje që lidhen me kontrollin e brendshëm. 12 . Më shumë detaje mund të gjenden në secilin kapitull dhe në shtojcat përkatëse.

KAPITULLI II MFK – rregulla të përgjithshme 13 .

përpara organit që i ka emëruar ose i ka deleguar përgjegjësinë. Sistemet e Kontrollit të Brendshëm Financiar Publik (KBFP) kanë për qëllim të ofrojnë metoda të përshtatshme e transparente. me qëllim kontrollin e të ardhurave. gjithashtu. Ai. Përgjegjshmëria Menaxheriale Tre shtyllat e sipërpërmendura mbështeten në parimin e përgjegjshmërisë menaxheriale të sanksionuar me Ligjin per MFK-në: (i) detyrimin e të gjithë menaxherëve të njësive që në kryerjen e veprimtarive të respektojnë parimet e menaxhimit të shëndoshë financiar. që mbështet titullarin dhe që ofron këshilla e jep garanci të arsyeshme se sistemet e menaxhimit të riskut. efektivitet. kërkesat e buxhetit. Përgjegjshmëria menaxheriale është themeli mbi të cilin ngrihet dhe funksionon efektivisht sistemi i kontrollit të brendshëm në njësitë publike. efiçencë dhe ekonomi. me qëllim përmirësimin e arritjes së objektivave. të ligjshmërisë dhe të transparencës në menaxhimin e fondeve publike. për të garantuar se menaxhimi financiar dhe kontrolli i njësive të sektorit publik është në përputhje me legjislacionin përkatës. Sistemi i KBFP-së përbëhet nga tre shtylla kryesore:  Sistemet e shëndosha të Menaxhimit Financiar dhe Kontrollit (MFK).p. arkivimit dhe monitorimit.  Një shërbim objektiv dhe funksionalisht i pavarur i Auditimit të Brendshëm (AB).1. si dhe të auditimit të brendshëm.Kapitulli II 2. si dhe me parimet e menaxhimit financiar me transparencë. aktiveve dhe detyrimeve të njësive publike. kontabilitetit. programimit. si dhe (ii) dhënien llogari për veprimet e tyre dhe rezultatet që burojnë prej tyre. kontrollit dhe të qeverisjes janë krijuar në përputhje me rregullat dhe standardet si dhe me parimet e një menaxhimi financiar të shëndoshë. përfshin harmonizimin qëndror dhe koordinimin e menaxhimit financiar dhe kontrollit. buxhetimit.sh Qeveria dhe Parlamenti). Kontrolli i Brendshëm Financiar Publik Kontrolli i brendshëm financiar publik (KBFP) është tërësia e sistemit të kontrollit të brendshëm që ushtrohet nga njësitë publike. për të ndërmarrë detyra të planifikimit. shpenzimeve. 14 . qoftë të BE-së dhe donatorëve të tjerë) të mirë-menaxhohen dhe të kontrollohen nga pikëpamja e kostos efektive. ndërsa njësite publike tesigurojne garanci te aresyeshme per titullaret e tyre se fondet publike po përdoren për realizimin e objektivave të caktuara nga autoritet publike(.2. Kontrolli i Brendshëm Financiar Publik është një shprehje dhe koncept i formuluar nga Komisioni Evropian për të lehtësuar kuptimin dhe zbatimin e sistemeve efektive të kontrollit gjatë proçesit të aderimit në BE. Qëllimi i tij ka qenë të sigurojë që fondet publike (qoftë kombëtare. Kontrolli i brendshëm financiar publik përfshin të gjitha veprimtaritë. raportimit.  Shërbimet Qëndrore në Ministrinë e Financave për zhvillimin dhe zbatimin e një metodologjie të harmonizuar dhe të një cilësie të standardizuar për sistemet e MFK-së dhe të shërbimit të auditimit të brendshëm (të njohura si Njësitë Qëndrore te Harmonizimit ose NJQH) 2.

Por zyrtari që delegon kompetencën duhet të jetë i ndërgjegjshëm se ai vazhdon të mbetet përgjegjës për funksionimin e sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit brenda njësisë. sipas katër kategorive të mëposhtme: • Efektivitetin dhe efiçencën e operacioneve. Kuadri COSO përbëhet nga pesë komponentë të ndërlidhur me njëri tjetrin.. • informacioni dhe komunikimi. pavarësisht nga shkalla e delegimit të këtyre detyrave dhe kompetencave. • monitorimi. 2. nëpërmjet nenit 15. • Besueshmërinë e raportimit financiar dhe menaxherial • Mbrojtjen e aktiveve”. përcakton rregullat e përgjithshme për delegimin e të drejtave dhe detyrave tek nëpunësit e nivelit menaxherial dhe punonjësve të stafit. i cili është konceptuar për të ofruar garanci të arsyeshme për arritjen e objektivave. efektiviteti. i ndërmarrë nga bordi i drejtuesve të një organizate. lidhur me kryerjen efektive të detyrave të tyre. Pesë komponentët e MFK-së janë: • mjedisi i kontrollit. Ligji për MSB. Modeli i kontrollit të brendshëm më i njohur ndërkombëtarisht është modeli COSO. Sistemi i MFK-së në sektorin publik mbulon të gjitha sistemet e kontrollit të brendshëm të ngritura në njësitë e 15 . Pesë komponentët bazë dhe grupimet e tyre ofrojnë një kombinim të kontrolleve “të buta”. si dhe me parimet e menaxhimit të shëndoshë financiar si transparenca. titullarët apo nga punonjës të tjerë. Menaxhimi Financiar dhe Kontrolli Menaxhimi financiar dhe kontrolli përfshin dy koncepte: (i) menaxhimin financiar dhe (ii) kontrollet.3. • aktivitetet e kontrollit. Sistemi i MFK-së përfshin tërësinë e masave për menaxhimin dhe kontrollin e të gjitha të ardhurave. aktiveve dhe detyrimeve financiare të Qeverisë. sipas nivelit hierarkik deri tek titullari i njësisë. të tilla si krijimi i një mjedisi ku kontrolli i brendshëm të mund të funksionojë dhe të lulëzojë me forma të tjera më tradicionale dhe rigoroze të kontrolleve “të ashpra” të transaksioneve financiare dhe të kontabilitetit. efiçenca dhe ekonomia. Në një rast të tillë. në përputhje me objektivat dhe detyrat e njësisë. shpenzimeve.MFK – rregulla të përgjithshme Ligji për MFK-në. i cili përcaktonte kontrollin e brendshëm si “një proces. • menaxhimi i riskut. Në vitin 1992. Sistemi i menaxhimit financiar dhe kontrollit duhet të jetë konform legjislacionit në fuqi. në mënyrë të veçantë konform dispozitave që përmban Ligji për MFK. punonjësit e stafit janë përgjegjës ndaj zyrtarit që u ka deleguar kompetencat. Komiteti i Sponsorizimit të Organizatave (COSO) i Komisionit Kombëtar për Raportimin e Mashtrimit Financiar ne SHBA (i njohur gjithashtu dhe si Komisioni Tradeway) publikoi një dokument: Kontrolli i Brendshëm – Kuadri i Integruar. • Pajtueshmërinë me ligjet dhe rregulloret në fuqi.

garantimin e ndarjes së detyrave. b) politikat menaxheriale dhe stilin e punës. Përcaktimi se kur garancia bëhet e arsyeshme varet nga gjykimi i titullarit.5. 2. Sipas Ligjit për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë. Ministri i Financave mban përgjegjësinë e ngritjes së sistemit të kontrollit të brendshëm financiar publik për të gjitha njësitë e qeverisjes së përgjithshme. Kufizimet e Kontrollit të Brendshëm Një sistem i kontrollit të brendshëm mund të ofrojë vetëm garanci të arsyeshme – dhe jo absolute për titullarin lidhur me arritjen e objektivave të njësisë publike. duke influencuar vetëdijen kontrolluese të njerëzve të saj.5. pasi ai ngre strukturën dhe vendos disiplinën. të drejtat. 2.1. ç) politikat dhe praktikat e menaxhimit të burimeve njerëzore. Ai përbën themelin ku ngrihen të gjithë komponentët e tjerë të kontrollit të brëndshëm. për të garantuar se fondet publike do të shpenzohen në mënyrë që të përmbushen objektivat e caktuara. Përkufizimi Grupi i parë i komponentëve të kontrollit të brendshëm përshkruan kushtet bazë të nevojshme për krijimin e një mjedisi të përshtatshëm kontrolli (brëndshëm) në një njësi të caktuar. Mjedisi i kontrollit përmban: a) integritetin personal dhe etikën profesionale të nivelit menaxhues dhe punonjësve të tjerë te njësisë publike. Mjedisi i Kontrollit (ose mjedisi i brëndshëm i njësisë) Kuadri Ligjor Sipas nenit 20 të Ligjit për MFK. d) aftësitë profesionale të punonjësve. Në ushtrimin e këtij gjykimi drejtuesit duhet të identifikojnë risqet që janë pjesë e pandashme e aktiviteteve. të bëjnë vlerësimin e këtyre risqeve dhe të vendosin nivelin e pranueshëm të riskut sipas rrethanave të ndryshme.4. përfitimet dhe risqet. Faktorët e mjedisit të kontrollit të brëndshëm përfshijnë integritetin. c) strukturën organizative. hierarkinë dhe rregulla të qarta. MFK efektiv do të arrihet vetëm atëherë kur ato të jenë pjesë e detyrave të përditshme të kryera nga punonjësit në çdo nivel të strukturës së njësisë.Kapitulli II sektorit publik. Mjedisi i kontrollit i jep tonin njësisë. përgjegjësitë dhe linjat e raportimit. Garancia e arsyeshme nënkupton një nivel të kënaqshëm sigurie. vlerat etike 16 . duke patur në konsideratë kostot. Komponentët e Menaxhimit Financiar dhe Kontrollit 2. Një sistem i integruar i MFK-së duhet të jetë i “fiksuar” në strukturën e njësisë. programeve dhe projekteve.

Të gjithë këta faktorë kontribuojnë në atmosferën në një njësie dhe kulturën e saj. si dhe përkushtimin dhe orientimet që jep bordi i menaxherëve . Mjedisi i kontrollit ka një ndikim të gjithanshëm në vendimet dhe aktivitetet e një njësie dhe hedh themelet e të gjithë sistemit të kontrollit të brendshëm. Veç kësaj titullarët dhe menaxherët e tjerë të njësisë duhet të tregojnë dedikim për praktikat e mira të menaxhimit dhe të nxisin standarde të larta në punë dhe sjellje të ndershme në të gjitha veprimet dhe vendimet e tyre të përditshme. sa duhet. Integriteti dhe Vlerat Etike Integriteti dhe vlerat etike janë elementë thelbësorë që kontribuojnë në krijimin e një mjedisi të mirë kontrolli. mbi “Statusin e Nëpunësit Civil” (Neni 19). sa herë që inkurajon: • Zotimin për të qenë korrekt dhe i ndershëm. Nëse këto themele nuk janë të forta. e cila mbështet njësinë publike drejt arritjes së objektivave të saj si dhe ndihmon në formimin e një qëndrimi pozitiv në menaxhimin e të gjitha niveleve. Kuadri i sjelljes së menaxherëve dhe stafit duhet të përcaktohen nga titullari i njësisë publike në një Kod të brendshëm Etike. ose në një Kod Sjelljeje. Detyrat e nëpunësit civil janë përshkruar në Ligjin Nr. • Respektin për njësinë. • Udhëheqjen nëpërmjet shembullit.MFK – rregulla të përgjithshme si dhe profesionalizmin e punonjësve të njësisë. Ata duhet të kuptojnë se besnikëria ndaj këtyre vlerave mund të ndihmojë njësinë në arritjen e objektivave të saj. Më poshtë përshkruhen në detaje aspektet më të rëndësishme të mjedisit te kontrollit. • Zotimin ndaj ekselencës. filozofinë dhe stilin e punës së titullarit. si dhe të gjithë stafit ndaj sistemit të kontrollit financiar. Menaxheret e të gjitha niveleve duhet ta krijojnë këtë dhe të inkurajojnë punonjësit të krijojnë së bashku një kulturë organizative. 8549. i gjithë sistemi i kontrollit të brendshëm nuk do të jetë aq efektiv. nëse mjedisi i kontrollit nuk është pozitiv. • Respektin për të drejtat e punonjësve dhe • Përputhshmërinë me standardet profesionale. 17 . Titullari trajton çështjet që lidhen me vlerat etike. Titullari i njësisë publike dhe të gjithë anëtarët e stafit duhet të udhëhiqen nga integriteti personal dhe profesional në marrjen e vendimeve dhe në kryerjen e detyrave të tyre. Ndërsa përgjegjësia e menaxherëve qëndron në vendosjen dhe komunikimin e vlerave të etikës. Mjedisi i kontrollit ndikohet më tej nga struktura organizative e njësisësi dhe nga marrëdhëniet e llogaridhënies. mënyrën se si drejtuesi shpërndan detyrat dhe ngarkon përgjegjësitë apo si organizon dhe zhvillon punonjësit në njësi. përgjegjësia e gjithsecilit qëndron në demonstrimin e integritetit. • Njohjen dhe respektimin e ligjeve dhe politikave. • Respektin për autoritetin.

mbi mënyrën se si punonjësit zbatojnë përgjegjësitë e tyre në një njësi publike të caktuar. Qeverisja Qeverisja përfaqëson mënyrën në të cilën njësitë drejtohen dhe kontrollohen. Ajo përcakton shpërndarjen e të drejtave dhe përgjëgjesive mes palëve të interesuara dhe punonjësve. 18 . Përcaktuar metodat për raportimin e shkeljeve të vlerave etike. gjë që influencon përmbushjen e misionit të njësisë. disiplinën dhe gatishmërinë e tyre për të përmbushur detyrat. dhe Ndërmarrë në mënyrë sistematike praktika disiplinore për të gjitha shkeljet e etikës. Shpërblyer besnikërinë e punonjësit ndaj vlerave etike të njësisë duke marrë parasysh këtë besnikëri gjatë proçesit të vlerësimit.Kapitulli II • • • • • KËRKESAT THEMELORE Titullari inkurajon integritetin duke: Formuluar dhe publikuar një kod sjelljeje. Morali Morali është qëndrimi që njerëzit mbajnë ndaj punës së tyre. Menaxherët duhet të njohin rëndësinë e moralit të lartë në një mjedis kontrolli efektiv. duke përfshirë proçesin nëpërmjet të cilit vendosen objektivat e njësisë. përcakton rregullat dhe proçedurat për marrjen e vendimeve të përbashkëta. Titullari duhet të monitorojë nivelin e moralit të stafit për të siguruar që punonjësit janë të angazhuar për të ndihmuar njësinë që të përmbushë objektivat e saj. Lidershipi. Qëndrimi i punonjësve për punën e tyre. që shpaloset në besimin. Respektuar vlerat etike të njësisë dhe kodin e sjelljes. masat dhe toni i vendosur dhe i praktikuar nga organi qeverisës/ekzekutiv mund të kenë një ndikim të thellë. dhe siguron mënyrat e arritjes së këtyre objektivave dhe performancën monitoruese. mjedisi i punës dhe njësia kanë ndikim në cilësinë e punës së tyre.

• Miratimi i politikave të nivelit të lartë dhe i strukturës organizative. 19 . Çdo drejtues ka një filozofi (qasje) dhe një stil pune të veçantë. implementimi dhe monitorimi i vlerave të njësisë dhe i kodit të etikës. • Garantimi i përgjegjshmërise para aktorëve të interesuar. • Mbikëqyrja e vendimeve dhe veprimeve të menaxherëve të lartë.MFK – rregulla të përgjithshme KËRKESAT THEMELORE Fushat kritike apo më të rëndësishme janë: • Miratimi dhe monitorimi i misionit dhe planit strategjik të njësisë. • Formulimi. nëpërmjet të cilit ai/ajo menaxhon punonjësit. Stili i të Vepruarit dhe Filozofia e Menaxhimit Stili i të vepruarit dhe filozofia e menaxhimit reflektojnë pikëpamjet kryesore të drejtuesit rreth mënyrës se si duhen organizuar punonjësit dhe aktivitetet e një njësie. i filozofisë dhe “tonit” të tij. e krijojnë “modelin nga lart” dhe inkurajojnë punonjësit të respektojnë me ndërgjegjshmëri kontrollet ekzistuese. • Krijimi i një stili të përgjithshëm menaxhimi. Angazhimi personal dhe shembulli vetjak që shfaq titullari i njësise publike. demonstron dhe nxit kompetencën dhe sjelljen etike. • Fokusimi i mbikëqyrjes së menaxherit ndaj proçeseve kryesore të punës.

• Të krijojë dhe të ruajë kushtet për zhvillimin e auditimit të brendshëm. manaxhimit të shëndoshë financiar dhe transparencën e fondeve publike.Kapitulli II KËRKESAT THEMELORE: Filozofia dhe stili i manaxhimit mund të demonstrohen në fusha të tilla si: • Mënyra se si identifikohen dhe reagohet ndaj risqeve (si të brendshme. Qëndrimi kundrejt raportimit të brendshëm dhe të jashtëm. Titullari i njësisë publike duhet të : • Mbështesë kontrollin e brendshëm dhe të vendosë rregulla dhe proçedura të qarta dhe të përshtatshme si dhe të monitorojë zbatimin e tyre. apo nga vlerësimet si dhe. (me dokumentim të plotë të arsyeve për shmangien e kontrolleve). • Gatishmëria për të marrë në konsideratë çështjet e ngritura nga auditimet. KËRKESAT THEMELORE: • Menaxherët duhet t’i japë tonin një sjelljeje që thekson rëndësinë e kontrollit të brendshëm. • Qëndrimi i Manaxhimit ndaj teknologjisë së informacionit dhe funksioneve kontabël si dhe. • Edukimi i vazhdueshëm për të garantuar se të gjithë e kuptojnë sistemin e kontrollit të brendshëm dhe rolin që kanë në të. i cili do të raportojë drejtpërdrejt tek Nëpunësi Autorizues dhe Titullari i njësisë publike. ashtu edhe të jashtme). • • • Pranimi i kontrolleve rregullatore të vendosura nga të tjerët. • Mbështetja për të kryer kontrollet e vetë-vlerësimit dhe auditimet e jashtme dhe të brendshme. 20 . Qëndrimi mbështetës Qëndrimi mbështetës është një predispozitë që nxit rezultatet e pritshme. Meqenëse menaxhimi financiar dhe kontrolli i brendshëm i jep menaxhimit garanci të arsyeshme se misioni i njësisë do të përmbushet. • Mbështetja që jep Manaxhimi dhe gatishmëria që tregon për t’iu përgjigjur vlerësimeve dhe auditimeve të jashtme dhe të brendshme. Zbatimi i parimeve të kontabilitetit. Ky ton duhet të karakterizohet nga: • Minimizimi në mënyrë të kontrolluar i kontrolleve që mund të shmangen në hapa të caktuara. • Të mbajë rregullisht takime me menaxheret operacionalë dhe me drejtuesit e njësive të vartësisë. • Theksimi i parimeve të ligjshmerise. menaxhimi duhet të ketë një qëndrim mbështetës ndaj kontrollit të brendshëm që përshkon tej për tej njësinë.

• Mund të paraqitet në formë të ilustruar nëpërmjet një grafiku (organigrame). avancimin në detyrë dhe veprimet disiplinore. Ato përbëjnë një pjesë të rëndësishme të kontrollit të brendshëm. • vendos një sistem të përshtatshëm për delegimin e detyrave aty ku është e nevojshme. • Duhet të vendosë linja të përshtatshme raportimi. që specifikon strukturën organizative. Politikat dhe praktikat që lidhen me burimet njerëzore Politikat e burimeve njerëzore dhe praktikat e ngjashme lidhen me rekrutimin. ose rregullore të brendshme që u vihet në dispozicion të gjithë punonjësve.MFK – rregulla të përgjithshme Struktura organizative Titullari i çdo njësie publike duhet të ngrejë një strukturë organizative që të bëjë të mundur arritjen e objektivave dhe të jetë në pajtim me funksionet e ngarkuara sipas kuadrit ligjor. 21 . duhet të vlerësohet kohë pas kohe dhe të modifikohet në rast se gjykohet e nevojshme. emërimin. detyrimeve dhe përgjegjësive. që tregon marrëdhëniet ndërmjet strukturave administrative të veçanta. Struktura organizative është korniza me anë të cilës planifikohen. • Një hierarki të përshtatshme. Struktura duhet të jetë në harmoni me përmasat dhe me natyrën specifike të njësisë dhe misionin e saj. vlerësimin e performancës. Shihni Rastin Studimor 4 i cili përmban një model të një rregulloreje të brendshme. trajnimin. zbatohen. KËRKESAT THEMELORE: Struktura e njësisë duhet të përfshijë: • Rregulla të qarta që përcaktojnë ndarjen e të drejtave. kontrollohen dhe raportohen aktivitetet e njësisë. • Linja të qarta raportimi. • I bëhet e ditur të gjithë anëtarëve të stafit dhe t’i ndihmojë ata të kuptojnë marrëdhëniet ndërmjet strukturave administrative të veçanta dhe vendin që ato zënë në njësi. duke përfshire rregullat për delegimin e tyre. Struktura e njësisë: • Duhet të reflektohet në një dokument (akt administrativ) të shkruar.

• Kritere dhe kërkesa të përshtatshme në drejtim të kualifikimit dhe përvojës profesionale në proçesin e rekrutimit dhe të emërimit të stafit. • Një sistem trajnimi dhe kualifikimi që synon t’i përgatisë punonjësit për kryerjen e detyrave në nivelin e pritur.Kapitulli II KËRKESAT THEMELORE: Politikat e burimeve njerëzore duhet të garantojnë: • Një proçedurë transparente për rekrutimin dhe emërimin e punonjësve. rregullave dhe proçedurave të zbatueshme. emërimin. që të përcjellë një ide të qartë të qëndrimit të titullarit të njësisë ndaj shkeljes së rregullave të vendosura dhe një tolerancë zero ndaj sjelljeve të tilla. që janë në harmoni me dispozitat ligjore të vlefshme për rekrutimin. Sa mirë duhet të kryhen këto detyra është përgjithësisht një vendim i titullarit. shpërblimin dhe motivimin e stafit. • Një sistem transparent sanksionesh. dijen dhe zotësinë e duhur për të kryer detyrat qe i ngarkohen. • Një sistem për qarkullimin e punonjësve për të lejuar punonjësit të përftojnë një eksperiencë të gjerë në njësinë ku punojne. 22 . • Një sistem për vlerësimin e performancës që të inkurajojë zhvillimin profesional të punonjësve dhe të ofrojë mundësi për ngritje të merituar në detyrë dhe të ndëshkojë në rast të kundërt. që synojnë të fuqizojnë kapacitetin administrativ të njësisë dhe të krijojnë një ekip pune të besueshëm dhe kompetent. • Një sistem stimujsh për punonjësit për t’i nxitur të rrisin cilësinë e kryerjes së detyrave të caktuara. Profesionalizmi i stafit Profesionalizmi është një karakteristikë e punonjësit që nënkupton se ai ka aftësinë. trajnimin. i cili duhet të vendosë mbështetur në objektivat e njësisë si dhe në strategjitë e politikat që ai ka përcaktuar për përmbushjen e këtyre objektivave. vlerësimin. • Zhvillimin dhe miratimin e politikave.

pavarësisht shkallës së delegimit të kompetencave dhe përgjegjësive. duke specifikuar kërkesat për raportimin mbi realizimin e detyrave të deleguara. 2. Delegimi i detyrave tek vartësit mund ta lehtësojë punën e menaxherëve të njësisë publike. për të cilat ndalohet shprehimisht delegimi në këtë ligj apo në ligje të tjera. me përjashtim të delegimit tek nëpunësit zbatues. 3. Delegimi i detyrave Nivelet e ndryshme të menaxhimit të njësisë publike mund t’u delegojnë detyra punonjësve të caktuar të stafit. Menaxheret duhet të kenë gjithnjë parasysh se ata mbeten përgjegjës për funksionimin e sistemit të menaxhimit financiar dhe kontrollit tek Titullari i njësisë publike dhe ky i fundit përpara organit të emërtesës. Qëllimi i delegimit të detyrave të menaxhimit të lartë është përshkruar në nenin 15 të Ligjit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin. • Zhvillimin e profesionalizmit menaxherial nëpërmjet trajnimeve dhe marrjes në konsideratë të aftësive menaxhuese gjatë proçesit të vlerësimit. Nëpunësit zbatues dhe menaxherët e tjerë kanë të drejtën të delegojnë disa nga të drejtat dhe detyrat e tyre tek vartësit funksionale. • Kryerjen e analizave periodike për njohuritë dhe aftësitë e kërkuara për çdo pozicion pune dhe mbështetur në këto analiza. Nuk mund të delegohen të drejtat dhe detyrat. lidhur me vendim-marrjen e përditshme dhe t’u japë mundësinë atyre të përqëndrohen në vendimet strategjike. i cili specifikon si vijon: 1. 4. hartimin e planeve periodike për trajnimin e punonjësve. Titullari i njësisë duhet të kujdeset që të ruajë barazpeshën ndërmjet detyrave të deleguara punonjësve të niveleve më të ulëta dhe përfshirjes së menaxherëve të njësisë. Gjatë ushtrimit të përgjegjësive të tyre sipas përcaktimeve në këtë ligj nëpunësi i parë autorizues. në veçanti të titullarit të saj. Fusha dhe shkalla e delegimit të detyrave duhet të jetë në përputhje me rëndësinë e vendimeve që do të merren si dhe me nivelin e riskut që lidhet me to. nëpunësit autorizues kanë të drejtën të delegojnë disa nga të drejtat dhe detyrat e tyre tek punonjësit e nivelit manaxherial në varësi direkte. • Verifikimin e kualifikimeve të kandidatëve për vendet e punës. • Marrjen në punë dhe ngritjen në detyrë vetëm të atyre personave që kanë njohuritë dhe aftësitë në nivelet më të larta.MFK – rregulla të përgjithshme KËRKESAT THEMELORE: Përgjegjësia e menaxhimit në garantimin e profesionalizmit të punonjësve të tij fillon me miratimin e politikave dhe praktikave të duhura që lidhen me burimet njerëzore dhe që reflektojnë angazhimin për: • Caktimin e nivelit të njohurive dhe aftësive që kërkohen për çdo pozicion pune. në përputhje me objektivat dhe detyrat e njësisë. duke specifikuar kërkesat për raportimin mbi realizimin e detyrave të deleguara. • Futjen e programeve të trajnimit që ndihmojnë punonjësit të zgjerojnë njohuritë dhe aftësitë e tyre. Delegimi i të drejtave dhe detyrave nuk cënon të drejtat e menaxherit dhe 23 .

Nëpunësi autorizues apo menaxherët e tjerë të njësisë marrin në konsideratë kualifikimet e tyre.sh. tek një punonjës tjetër i stafit. KËRKESAT THEMELORE: Të gjithë punonjësit duhet të kuptojnë detyrat dhe përgjegjësitë që lidhen me punën që ata kryejnë rregullisht. Autorizimi përcakton në mënyrë të saktë dhe të qartë fushën e kompetencave që jepen.sh. apo për përzgjedhjen e vartësit tek i cili delegohen të drejtat dhe detyrat. vlerën/kufirin deri në të cilën nëpunësit i lejohet të marrë vendime financiare. ose tre-mujore mbi realizimin e aktiviteteve – në një rast të tillë. Nëpunësi autorizues. Titullari i njësisë. Punonjësit. periudhën brenda së cilës autorizimi është i vlefshëm. p. kërkon paraqitjen e raporteve mujore. • • • • • 24 .sh. nëpërmjet firmës.. etj. llojin e vendimeve që lihen në kompetencë të stafit. si dhe të kuptojnë përgjegjësitë e tyre në lidhje me menaxhimin financiar dhe kontrollin që jane: • Delegimi i kompetencave dhe detyrave në formë të shkruar. a janë ndëshkuar ndonjëherë për shkelje të disiplinës së financave publike. nëse ka patur një rritje të menjëhershme të shpenzimeve. të cilët ngarkohen me detyra ose kompetenca duhet të përzgjidhen në mënyrë të kujdesshme për të siguruar përmbushjen me seriozitet të detyrave të besuara. Menaxheri përkatës ndërmerr masa efektive për monitorimin e zbatimit të detyrave dhe kompetencave të deleguara. p. p. Mbajtja e regjistrave të autorizimeve që janë lëshuar . ai duhet t’i kushtojë vëmendje të posaçme ngjarjeve jo të zakonshme. marrjen përsipër të kompetencave ose përgjegjësive. aftësitë. Para marrjes së vendimit lidhur me delegimin. ose pjesërisht. p. apo referuar neneve të veçanta të rregulloreve të brendshme të njësisë. në përputhje me shkallën e delegimit.Kapitulli II nuk e shkarkon atë nga përgjegjshmëria për realizimin e detyrave përkatëse. etj. përvojën. në formën e një shkrese autorizimi.sh. Punonjësi konfirmon. verifikojnë si kanë zbatuar këta punonjës detyra të ngjashme në të shkuarën. mundësinë që autorizimi të përcillet më tej plotësisht.

2. Për të minimizuar riskun e mashtrimit dhe të parregullsive. miratimin dhe monitorimin e strategjisë për menaxhimin e risqeve brenda njësisë së tij. nepunesit autorizues te njësive publike regjistrojnë dhe raportojnë masat e marra për parandalimin e mashtrimit dhe parregullsive. 3. një menaxheri tjeter te njësisë në vartesi direkte prej tij. Menaxhimi i Riskut Përkufizimi Risku dhe Menaxhimi i Riskut janë përkufizuar në Nenin 21 të Ligjit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin. b) këshillimin dhe dhënien e instruksioneve menaxherëve të tjerë të njësisë 25 . është Koordinatori i Riskut dhe përgjigjet për monitorimin e kontrolleve për minimizimin e risqeve brenda njësisë. kontrollit dhe monitorimit të atyre ngjarjeve ose situatave potencialisht të dëmshme për arritjen e objektivave të të gjithë njësisë publike dhe konceptohet për të dhënë garanci të arsyeshme se këto objektiva do të arrihen. i cili specifikon si vijon: 1. që do të kishte impakt në përmbushjen e objektivave të një njësie. sa herë që ka ndryshime thelbësore të mjedisit të riskut. Nëpunësi autorizues analizon dhe azhornon kontrollet që synojnë minimizimin e riskut të paktën një herë në vit. Risku matet sipas efektit të tij dhe shkallës së probabilitetit të ngjarjes. sipas Nenit 10 të Ligjit mbi Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin. titullari i njësisë publike miraton një strategji e cila azhornohet çdo tre vjet. Nëpunësi autorizues mund të delegojë detyra që kane lidhje me koordinimin e riskut. Ai është probabiliteti i ndodhjes së një ngjarjeje të caktuar. ose. Menaxhimi i riskut përmban identifikimin. Më në detaje Neni 10 specifikon detyrat e koordinatorit të riskut: a) koordinimin e aktiviteteve qe lidhen me identifikimin dhe vlerësimin e risqeve që vënë në rrezik arritjen e objektivave të njësive dhe ngritjen e sistemit për menaxhimin e riskut në përpjestim me përmasat e tij. Risku matet sipas shkallës së probabilitetit të ndodhjes dhe sipas impaktit që ai sjell. Risku është përcaktuar si pasiguria e rezultatit qoftë kjo mundësi pozitive apo kërcënim negativ i veprimeve dhe i ngjarjeve. vlerësimin dhe kontrollin mbi ato ngjarje apo situata të mundshme që kanë efekt të dëmshëm mbi përmbushjen e objektivave të njësisë publike dhe kryhet për të dhënë siguri të arsyeshme se këto objektiva do të realizohen. Sidoqoftë. 2. Menaxhimi i Riskut është proçesi i identifikimit. Titullari i njësive publike është përgjegjës për hartimin e politikave.MFK – rregulla të përgjithshme 2. Nëpunësi Autorizues është përgjegjës për zbatimin e sistemeve të menaxhimit financiar. Për t’i zbatuar veprimtarite e parashtruara në paragrafin 1. vlerësimit.5.

sh. 26 . prishja e sistemit) ashtu dhe të jashtme (p. ngjarjet që do të mund të vinin në rrezik përmbushjen e çdo objektivi. ndryshime në legjislacion. apo dëmtimi i një aparature të caktuar) të cënonte aktivitetet dhe operacionet tona? • Si mund të dimë nëse jemi duke përmbushur objektivat tona? • Cilat janë informacionet. operacionale dhe të kontrollit. c) paraqitjen e raportit të përgjithshëm të risqeve të njësisë publike tek titullari i njësisë publike dhe grupi i menaxhimit strategjik të njësisë publike. Manaxherët nën drejtimin e Nëpunësit Autorizues duhet të identifikojnë të gjitha risqet që shoqërohen me secilin nga objektivat (p. Veç kësaj. duke përfshirë edhe rastin kur shanset nuk shfrytëzohen në maksimumin e tyre).Kapitulli II publike në bashkëpunim me Njësinë Qëndrore të Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin. fatkeqësi natyrore. mashtrimi. etj). mungesa e furnizimit me energji. vlerësimin. Ky i fundit raporton tek Titullari i njësisë publike. nën udhëzimet e Koordinatorit të Riskut. Menaxherët sipas nivelit hierarkik identifikojne risqet në nivel tërësor të njësisë dhe në nivel aktiviteti duke bërë pyetjet e mëposhtme: • Çfarë mund të shkojë gabim? • A mund të dështojmë? • Çfarë duhet të funksionojë. gabimi njerëzor. menaxhimin dhe dokumentimin e riskut brenda fushës së tyre të punës. tek të cilat mbështetemi më shumë? • Cilat aktivitete janë më komplekse? • Cilat aktivitete janë të rregulluara? Pasi të kenë identifikuar të gjitha objektivat strategjike. të gjithë menaxherët e një njësie duhet të jenë përgjegjës për indentifikimin.sh. që të arrijmë objektivat tona? • Cilat janë aktivet që duhet të mbrojmë? • Si do të mundte ndokush të përvetësonte prej njësive shpenzuese/drejtorive/sektorëve? • Si do të mundte ndokush ose diçka (si p. Këto risqe mund të jenë si të brendshme (p.sh. Objektivat e kontrollit përgjithësisht burojnë nga katër qëllimet e kontrollit të brendshëm dhe formulohen duke reflektuar përgjegjësitë e strukturave apo njësive shpenzuese të njësisë publike.sh. Identifikimi i Risqeve Titullarët duhet fillimisht të sigurohen se në të gjithë njësinë janë hartuar objektivat strategjike operacionale dhe të kontrollit. Është thelbësore që menaxherët e të gjitha niveleve brenda njësisë të identifikojnë risqet që shoqërohen me objektivat përkatëse dhe të raportojnë tek NA.

financiare. Prandaj. në varësi të rëndësisë së riskut dhe kostove për futjen e kontrolleve. Nëse është e mundur. që duhet “transferuar” në një njësi tjetër. por treguesi “impakti i riskut” do të ulet ndjeshëm. Proçesi i Vlerësimit të Riskut Menaxherët e të gjitha niveleve duhet të vlerësojnë secilin nga risqet e identifikuara në drejtim të impaktit dhe të mundësisë së ndodhjes. • Ndërgjegjësimi i stafit të njësisë për strategjinë e miratuar të menaxhimit të riskut. Mundësia që risku të ndodhë duhet të vlerësohet për secilin nga risqet e identifikuar. • Transferimi i riskut – manxhimi mund ta vlerësojë riskun si tepër të lartë. Risqet që trajtohen në këtë formë duhet të monitorohen rregullisht. nëse ngjarja do të ndodhte vërtet. ekonomike dhe kontabël. Në rastet e sigurimit. • Ndarje e qartë e përgjegjësive të menaxhimit të riskut. si më poshtë vijon: • Impakti është efekti që një ngjarje e pafavorshme do të kishte mbi njësinë. duke përfshirë raportimin për përmbushjen e tyre tek titullari i njësisë. duhen zhvilluar aktivitete kontrolli. Gjatë vlerësimit të riskut duhen marrë parasysh raporti i kostos për prezantimin e aktiviteteve të kontrollit ndaj përfitimeve lidhur me reduktimin e riskut. ose do të pakësonin riskun (ashtu siç përshkruhet në seksionin pasardhës). që japin një garanci të arsyeshme se risku do të kufizohet në parametra të pranueshëm. Një efekt i tillë do të ishte ose një lloj dëmi. Një mënyrë tjetër për transferimin e riskut 27 • . Hapi i mëtejshëm është marrja e vendimit nga menaxhimi lidhur me reagimin e duhur ndaj riskut. sa të tregojë rëndësinë e riskut. Mundësia që risku të ndodhë. Mënyra klasike e transferimit të riskut është sigurimi. Por minimalisht. Kjo për faktin.MFK – rregulla të përgjithshme KËRKESAT THEMELORE: • Miratimi i një strategjie për menaxhimin e riskut. e cila përditësohet rregullisht. ose një lloj shansi i humbur. Ka katër përgjigje (reagime) të mundshme ndaj riskut: • Trajtimi me qëllim kufizimin ose pakësimin e riskut – kjo është përgjigja më e përhapur që aplikohet prej menaxherëve. • Raportimi i risqeve që lidhen me mos-respektimin e legjislacionit ose të proçedurave në fuqi që rregullojnë aktivitetet buxhetore. efekti duhet të përllogaritet në formë sasiore. efekti duhet të përshkruhet në mënyrë aq konkrete. do të ketë kosto shtesë. lidhet me probabilitetin që ngjarja e pafavorshme të ndodhë. se ndodh shumë rrallë që risku të shmanget/transferohet plotësisht. nëse nuk ka aktivitete kontrolli që do ta parandalonin.

sh. • • KËRKESAT BAZË Dokumentimi i proçesit të menaxhimit të riskut në një regjistër risku. Në sektorin publik. masat e sigurisë. nëpërmjet një marrëveshjeje të përbashkët të palëve. ose kur kostot për marrjen e masave nuk janë në përpjestim me përfitimet e mundshme. Mosmarrja e masave mund të përbëjë një risk në vetvete. apo kërkesat për ruajtjen e shëndetit • • 28 . kufij të qartë të delegimeve të autorizuara. duke e çuar riskun në një kategori më të lartë. mesatarë dhe të ulët.sh. duke përfshirë informacionin e mëposhtëm: • • • Impakti dhe probabiliteti i riskut mund të kategorizohen si të lartë. Megjithatë. Në një rast të tillë. të konceptuara për të korrigjuar rezultatet e padëshiruara (si p. tolerimi mund të ishte një përgjigje ndaj riskut. ose të jashtëm të rrisin shkallën e probabilitetit të riskut. Kontrolle korrigjuese. apo të impaktit të tij. pasi në shumicën e rasteve.sh. pasi mund të mos arrihen qëllimet dhe objektivat e njësisë. qëllimet strategjike të njësisë përfshihen në programet e qeverisë. kur tërhiqen pagesat e kryera gabimisht). etj). Ndërprerja e riskut – disa risqe mund të pakësohen ose të kufizohen në nivele të pranueshme. vetëm nëse mbyllet aktiviteti. Këto kontrolle mund të jenë: • Kontrolle parandaluese të konceptuara për të reduktuar mundësinë që risku të ndodhë (të tilla. Kontrolle drejtuese të konceptuara për të garantuar arritjen e një rezultati të caktuar (si p.Kapitulli II është lidhja e marrëveshjes me një njësi tjetër. tek e cila transferohet aktiviteti. Trajtimi i riskut Risqet e identifikuara mund të reduktohen ose pakësohen nëpërmjet futjes së aktiviteteve të kontrolleve të përshtatshme. Risku duhet rivlerësuar dhe rimatur çdo vit si pjesë e një proçesi të veprimtarisë së njësisë. mundësitë e ndërprerjes së riskut janë shumë të kufizuara. risqe të tilla duhen monitoruar në vazhdimësi. si p. Tolerimi i riskut – kjo lloj përgjigjeje është e mundur vetëm nëse risqe të caktuara kanë një ndikim të kufizuar (të papërfillshëm) në arritjen e qëllimeve dhe objektivave. ndarja e detyrave. Përgjigjia ndaj çdo risku duhet të identifikohet. pasi mund të ndodhë që faktorë të brendshëm.

e cila duhet të përditësohet rregullisht (të pakten një herë në tre vjet) si dhe sa herë kur mjedisi i riskut pëson ndryshime të rëndë29 .3 të këtij manuali (shembuj të këtyre aktiviteteve të kontrollit) dhe gjithashtu Shtojcën 4 për një model të Regjistrit të Riskut si dhe shembuj të plotësuar. kontrolle të rezervave. Monitorimi evidenton gjithashtu. Linja e raportimit duhet të ngrihet në mënyrë që të garantojë se informacioni për identifikimin dhe monitorimin e të gjitha risqeve i raportohet titullarit të njësisë publike. Strategjia e Riskut Çdo njësi e qeverisjes qëndrore dhe vendore duhet të përgatisë dhe të miratojë një strategji të menaxhimit të riskut. apo proçedurat e rakordimit). nëse risqet janë menaxhuar me sukses. janë përmbushur. Monitorimi i proçesit të menaxhimit të riskut Menaxhimi i riskut nënkupton jo vetëm identifikimin dhe vlerësimin e riskut si dhe identifikimin dhe zbatimin e kontrolleve të përshtatshme. KËRKESAT THEMELORE: Për të mbështetur monitorimin e rregullt. ose • Kontrolle zbuluese të konceptuara për të identifikuar rastet kur rezultat e padëshiruara tashmë kanë ndodhur (p.MFK – rregulla të përgjithshme dhe të jetës). cilat risqe janë bërë më kërcënuese dhe cilat janë pakësuar.5. të shpeshtë (p. çdo tremujor) dhe të detajuar. titullarët e njësisë duhet të ngrenë një sistem për raportimin e brendshëm të risqeve të identifikuara. Grupi për Menaxhimin Strategjik duhet të verifikojë si janë menaxhuar risqet brenda një njësie publike. Shih gjithashtu seksionin 2. por edhe monitorimin e vazhdueshëm dhe raportimin mbi kushtet e tij.sh. pra nëse aktivitetet (veprimtaritë) e kontrollit i kanë minimizuar risqet korresponduese si dhe nëse objektivat e rrezikuara. si dhe të përgatisë një raport vjetor lidhur me këtë.sh. sipas udhëzimeve të Koordinatorit të Riskut duke garantuar një raportim në afat. Sistemi duhet të garantojë se strukturat e njësisë do të raportojnë rregullisht mbi risqet e identifikuara dhe mbi veprimet e ndërmarra si kundërpërgjigje ndaj riskut. Në këtë mënyrë jo vetëm garantohet transparenca dhe përgjegjshmëria për aktivitetet e njësisë por gjithashtu raportimi sistematik mbi statusin e risqeve i mundëson menaxhimit të njësisë të dallojë prioritetet në trajtimin e risqeve. Kjo ndihmon për të ndjekur proçesin. apo të aktiveve.

ky plan duhet të miratohet nga Këshilli i Ministrave. në rastin e njësive publike vendore. si duhet të trajtohen risqet në nivel strategjik. do të ishte më e kushtueshme dhe më pak efiçente. Strategjia e riskut të njësisë duhet të përcaktojë në mënyrë të qartë strukturat për menaxhimin dhe për kontrollimin e risqeve (të ashtuquajturit pronarë të risqeve). Strategjia e riskut përkufizohet si qasja e njësisë për menaxhimin e riskut e përcaktuar nga titullari i njësisë dhe e pasqyruar në politikat e nivelit të lartë të njësisë publike dhe më tej. mekanizmat e regjistrit të riskut si dhe kriteret për matjen e riskut. Një shembull të strategjisë së riskut në sektorin publik mund ta gjeni në Rastin studimor 5. Aktivitetet e Kontrollit Përkufizimi Aktivitetet e kontrollit janë rregullat. Strategjia e riskut e një njësie duhet gjithashtu të jetë në përqasje me dokumentet e politikave sektoriale dhe kombëtare. proçedurat dhe veprimet. Strategjia e riskut të një njësie duhet të miratohet nga titullari i njësisë dhe duhet t’u vihet në dispozicion punonjësve dhe të njihet prej tyre. në nivel programi dhe në nivel aktiviteti. nga njerëzit. të paktën një herë në vit. 2. duhet të hartohet një plan afat-gjatë veprimi. vizionin dhe objektivat e veta. në çdo kohë. 30 . kur risqet janë të përbashkëta për dy ose më shumë prej tyre. titullarët e njësive duhet të marrin parasysh përfitimet që këto aktivitete pritet të japin.Kapitulli II sishme. strukturat për monitorimin dhe vlerësimin e tij. Nëpunësi autorizues analizon dhe përditëson kontrollet që synojnë minimizimin e riskut. Oreksi i riskut lidhet me nivelin e riskut që një njësi është e gatshme të lejojë (që do të thotë pranon t’i ekspozohet). Strategjia e riskut duhet po ashtu të përcaktojë oreksin e riskut të njësisë në nivel strategjik. që synojnë reduktimin e risqeve me synim përmbushjen e objektivave të njësisë si dhe për të nxitur zbatimin e vendimeve të menaxherit. Nëse risku mund të ndikojë në aktivitetin e dy. Për risqet që janë cilësuar më të lartat (më kritiket). sikurse dhe kostot për futjen dhe zbatimin e tyre. në përputhje me misionin. Titullari i njësisë publike miraton strategjinë për menaxhimin e riskut. në momentin që këto proçese dhe sisteme krijohen. Strategjia e riskut përcakton mënyrën se si sillet njësia ndaj risqeve dhe vendos kuadrin e përgjithshëm të proçesit të menaxhimit të riskut. para se të vendosë nëse duhet të ndërhyjë.3. kriteret për përcaktimin e risqeve madhore. Aktivitetet e kontrollit duhet të ingranohen tek proçeset dhe sistemet. Kjo strategji duhet të përgatitet nga Nëpunësi Autorizues në cilësinë e Koordinatorit të Riskut. ose më shumë njësive publike qëndrore. Oreksi i riskut ndikohet nga mjedisi i jashtëm dhe i brendshëm i kontrollit. nga sistemet e punës dhe nga politikat. Po ashtu. plani i veprimit mund të miratohet nga Këshilli i Qarkut. Në vendosjen e aktiviteteve të kontrollit. Futja e aktiviteteve të kontrollit në një stad të mëvonshëm.5.

pasi ato parandalojnë humbjet dhe kufizojnë risqe të caktuara. në emër të aprovuesit. paaftësive. • Kontrolli drejtues ose menaxherial. • Kontrolli pas faktit ose zbulues. të vënë në diskutim zërat/çështjet jo të zakonshme si dhe të sigurohen që gjithë informacioni i nevojshëm është i përfshirë. në aspektin e kostove të tyre. kontrollin e aksesit tek aktivet. • Të gjithanshme. Aprovuesit duhet ta marrin në shqyrtim dokumentacionin mbështetës. i saktë dhe në pajtim me ligjet. politikat dhe proçedurat në fuqi. aktivitetet e kontrollit duhet të jenë: • Të përshtatshme (kontrolli i duhur në vendin e duhur në nivelin e duhur dhe në përpjesëtim me riskun e përfshirë). apo gjatë kryerjes së detyrave të punonjësit. ai mund të jetë i përgjithshëm. Kategoritë e aktiviteteve të kontrollit Aktivitetet e kontrollit shërbejnë si mekanizma për arritjen e objektivave dhe janë pjesë e rëndësishme e arritjes së këtij qëllimi. para se ta nënshkruajnë transaksionin. 31 . gabimeve dhe dobësive. • Efektive nga pikëpamja e kostos (kostot për vënien në zbatim të kontrollit nuk duhet t’i tejkalojnë përfitimet). apo çdo lloj tjetër kontrolli para. Kontrollet para faktit (parandaluese) Lloji më i zakonshëm i kontrollit është kontrolli parandalues – i konceptuar për parandalimin e dështimeve. ose i veçantë.MFK – rregulla të përgjithshme KËRKESAT THEMELORE: Për të qenë efektive.faktit (ex-ante). normat. Aprovimi i një transaksioni nënkupton se aprovuesi e ka shqyrtuar dokumentacionin mbështetës dhe është i bindur se transaksioni është i përshtatshëm. Ato mund të ndahen në kategoritë e mëposhtme: • Kontrolli para faktit ose parandalues. Aprovuesi nuk duhet në asnjë rrethanë të nënshkruajë dokumente/formularë bosh. verifikimin e saktësisë së veprimeve matematike para kryerjes së pagesave. kontrollet parandaluese janë më të favorshme nga kontrollet e tjera. • Të dokumentuara qartë. Aprovuesi nuk duhet në asnjë rrethanë t’i thotë dikujt tjetër të hedhë firmën e aprovuesit. kontrollet parandaluese janë kontrolle pro-aktive që gjejnë zbatim në kohën e zhvillimit të aktivitetit. Autorizimi është delegimi i autoritetit. Shembujt përfshijnë: ndarjen e detyrave. të kuptueshme dhe të lidhura drejtpërdrejt me objektivat e kontrollit. • Në përputhje me planin e zbatimit të tyre për një periudhë të caktuar. Për krahasim. autorizimin dhe miratimin. Për këtë arsye.

Shembujt përfshijnë: inspektimin e mallit të dorëzuar. Në praktikë. kategoritë e mësipërme mund të mos jenë lehtësisht të dallueshme dhe një kontroll i vetëm mund të mbulojë dy. Në shembuj perfshihen: përkufizim i qarte i politikave. Raportet financiare përgatiten mbështetur në linjat e përgjegjësisë. Titullari i verifikon transaksionet në kohën e duhur. apo të një natyre tjetër.sh. Verifikimet kryhen nga punonjës të pavarur nga ata që kryejnë aktivitetet. vendosja e objektivave të qarta dhe punësim e trajnim i përshtatshëm. pasi mundësojnë marrjen e masave korrektuese. faturat e marra të porosive dhe të mallrave. ose më shumë funksione. Për shembull. gabimet dhe dobësitë. në mënyrë që të prodhojë pasqyra financiare në formën e parashikuar nga Ligji për “Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë” dhe nga udhëzimet e tjera në këtë fushë. nuk duhet në asnjë rrethanë ta ndajë fjalëkalimin me një person tjetër. verifikimin e pagesave të kryera. verifikimin e rezervave dhe rakordimet me bankën dhe çdo kontroll tjetër para dhe pas -faktit Titullari garanton se njësia publike mban informacione të përshtatshme financiare. Ato vihen në zbatim. Bëhen krahasime ndërmjet një grupi dokumentesh apo regjistrash kontabël me të tjerë. Titullari verifikon nga e para vetëm për raste të përzgjedhura.Kapitulli II Aprovuesi që ka autoritetin e firmës elektronike. Kontrollet drejtuese (menaxheriale) Kontrollet drejtuese jane konceptuar për të ndikuar ngjarje që janë të domosdoshme për arritjen e objektivave. 32 . zbuluese dhe drejtuese. paaftësitë. Radha e verifikimeve provohet nga dokumente të para-numëruara. apo vlerë standarde. pasi një ngjarje ka ndodhur apo një pasojë është shkaktuar dhe synojnë të ulin riskun e pasojave të padëshirueshme. kontrollet totale. Kontrollet pas faktit (zbuluese) Kontrollet zbuluese jane të konceptuara për të zbuluar dhe korrigjuar dështimet. p. Kontrollet zbuluese përdoren për të përmirësuar proçedurat ose kontrollet parandaluese. mbikëqyrja përfshin kontrolle parandaluese. Disa kontrolle zbuluese shërbejnë për të kontrolluar reagimin – ato ndjekin proçesin dhe japin alarmin kur zbulojnë shmangie nga një vlerë e planifikuar. Raportet financiare prodhohen për të përmbushur nevojat e njësisë si dhe për t’ju dhënë mundësinë titullarëve të marrin vendime racionale. Transaksionet regjistrohen mundësisht sipas të dhënave që figurojnë në dokumentet origjinalë.

MFK – rregulla të përgjithshme KËRKESAT BAZË: KONTROLLET PARANDALUESE DHE ZBULUESE • • • • • • • • Këto proçedura duhet : Të vendosin nën kujdesin e duhur pasuritë fizike dhe intelektuale si dhe regjistrat Të vendosin sigurinë apo ruajtjen fizike Të vendosin mbajtjen dhe mirëmbajtjen e regjistrave të përhershëm Të kryejnë në mënyrë periodike numërime/inventarë fizikë Të bëjne krahasime ndërmjet numërimeve/inventarëve me regjistrat Të vendosin proçedura për identifikimin dhe analizimin e diferencave dhe marrjen e masave të përshtatshme për korrigjimin. me qëllim shmangien e konflikteve të interesit. projektet. kartat e identitetit. mbrojtjen e kompjuterave Të ndajnë funksionet dhe detyrat. mosdhënien e besimit të tepruar një personi të vetëm. vendosjen e linjave të qarta të raportimit. e cila rifreskohet në mënyrë të vazhdueshme. ose eliminimin e tyre Të vendosin në funksionim kontrolle aksesi (të të drejtave të hyrjes). nxjerrjen dhe miratimin e manualeve si dhe udhëzimeve e orientimeve të shkruara që rifreskohen në mënyrë të vazhdueshme. përkufizimin në mënyrë të qartë dhe të dokumentuar të përgjegjësive të individëve dhe grupeve të individëve (ekipeve) lidhur me burimet. aktivitetet. ndarjen sa më të mirë të punës ndërmjet individëve dhe grupeve të individëve (ekipeve) në njësi. garantimin e mjeteve më efektive të komunikimit brenda njësisë dhe ndërmjet niveleve të njësisë shpenzuese me qendrën e njësisë publike . 33 . garantimin e linjave më efektive të komandës. KONTROLLET DREJTUESE (MENAXHERIALE) • • • • • • • • • Këto proçedura duhet të përfshijnë: miratimin e organigramës së njësisë. të tilla si fjalëkalimet. hartimin. dhënien e autoritetit të qartë menaxherëve të niveleve më të ulëta. objektivat dhe qëllimet. rojet. programet. për të reflektuar ndryshimet në njësi. që këta ta kryejnë punën në mënyrë efektive.

Kapitulli II Ndarja e detyrave Për të minimizuar rrezikun e gabimeve. etj. ose shërbimin. Kështu. parregullsive dhe shkeljeve si dhe moszbulimin e tyre. të angazhohet në më shumë se një aspekt themelor të operacionit. si dhe për të ruajtur ekuilibrin në zbatimin e një operacioni/transaksioni. dhe kryerja e pagesës. KËRKESAT BAZË: shembuj të ndarjes së detyrave për një transaksion financiar • Personi. urdhër-shërbimet. Qëllimi i kësaj proçedure është të garantojë se personi përgjegjës për rregjistrimet 34 . risku që një person i vetëm. zbatimin. titullari duhet të marrë në konsideratë mundësinë e kombinimit të dy aktiviteteve të veçanta dhe të kompensojë mos-zbatimin e këtij mekanizmi kontrolli me një tjetër. Në njësi të vogla kjo ndarje është më e vështirë të arrihet. (urdhërpagesa etj) autorizohen pas hedhjes së firmës nga: • Nëpunësi zbatues ose nëpunësi i deleguar përgjegjës për rregjistrimet në kontabilitet . përfshirë edhe shitjen e pronës. apo me verifikime shtesë. Nisur nga sa më lart një njësi publike duhet të përbëhet nga të paktën tre nëpunës publike. p. apo porosit shërbimin. që përjashton mundësinë që një punonjës i vetëm të jetë njëherësh përgjegjës për miratimin (marrjen e vendimit). proçesi. • Përgatitja. autorizimi dhe kryerja e pagesave bëhet nga persona të ndryshëm. titullarët duhet të vendosin rregulla që e shpërndajnë tek punonjës të ndryshëm përgjegjësinë e zbatimit të dy. Në të tilla raste. • Titullari i njësisë/Nëpunësi Autorizues. Për të garantuar kryerjen e kontrolleve efektive. i cili aprovon blerjen e mallit. Sistemi me dy firma Sistemi me dy firma (me të paktën dy firma) është një proçedurë e cila kryhet për të vërtetuar saktësinë e të dhënave të përfshira në dokument. përgjegjës për kryerjen e shpenzimeve dhe mbledhjen e të ardhurave. nuk është i njëjti person që aprovon blerjen. me rotacionin (lëvizjen) e punonjësve. proçesit.sh. përgjegjësitë duhet të ndahen në mënyrë të tillë. i cili bën kërkesën për blerjen e mallit.. rotacionin e detyrave. do të reduktohet. kontabilitetin dhe kontrollin. apo të shërbimit nuk është i njëjti person që rakordon raportet financiare mujore. Detyrimet financiare si nënshkrimi i kontratave. • Personi. apo një nëpunës tjetër i deleguar. ose më shumë fazave kyçe të një operacioni. apo aktiviteti. apo aktivitetit për një periudhë kohe tepër të gjatë.

Vlerësimi dhe Rishikimi i proçedurave. të vërtetë. Sistemi i firmës së dyfishtë jep garancinë se marrja përsipër e detyrimit financiar apo pagesa bëhet nga personi i autorizuar dhe se nuk ka shkelje të disiplinës financiare apo buxhetore. si pjesë të aktiviteteve rutinë të kontrollit. për tu siguruar se ata i kanë kuptuar detyrat. me një volum të caktuar dhe sipas kërkesave të detyrueshme. të cilët ngarkojnë detyrat stafit. Proçedurat e kontabilitetit të plotë.MFK – rregulla të përgjithshme në kontabilitet është i informuar për detyrimin financiar që do të merret përsipër apo që do të paguhet dhe do të kryejë saktë veprimet e kontabilitetit. të saktë dhe në kohën e duhur për të gjitha operacionet Këto proçedura duhet të hartohen në përputhje me parimet e sanksionuara ne Ligjin për Kontabilitetin dhe me udhëzimet e nxjerra nga Ministri i Financave. Proçedurat antikorrupsion Titullarët e njësive kanë përgjegjësi për vendosjen e rregullave dhe proçedurave për njoftimin. aktiviteteve dhe operacioneve Vlerësimi dhe rishikimi i efektivitetit të përmbushjes së operacioneve në një strukturë të caktuar duhet të kryhet në kuadrin e aktiviteteve rutinë të kontrollit. për të garantuar marrjen e vendimeve të duhura te cilet prodhojnë pasoja financiare. Menaxherët duhet gjithashtu t’i zbatojnë këto proçedura për t’u siguruar vetë se detyrat e ngarkuara prej tyre. që krijojnë terren për korrupsion.1 në këtë manual ka të bëjë me Dokumentin e Pa35 . apo parregullsi.4. Këto vlerësime janë të ndara nga puna e auditimit të brendshëm si dhe nga monitorimi i përgjithshëm i njësisë. KËRKESAT BAZË: Proçedurat duhet të parashikojnë monitorimin e performancës (niveli i përmbushjes së detyrave). Ata duhet t’u japin punonjësve udhëzimet dhe orientimet e duhura. do të kryhen në mënyrën e duhur. Proçedurat e mbikqyrjes Proçedurat e monitorimit duhet të kryhen çdo ditë nga menaxherët e të gjitha niveleve të njësisë publike mbi cilësinë e përmbushjes së detyrave të caktuara punonjësve të vartësisë. si dhe për të shmangur gabimet dhe mashtrimet në kryerjen e këtyre detyrave. i cili është një komponent i veçantë i MFK-së dhe trajtohet në seksionin 2.5. mashtrime. mospërputhjeve dhe shkeljeve. zbulimin dhe raportimin e dobësive administrative. nuk janë të përjashtuar nga përgjegjësia për performancën e punës dhe dhënia e llogarisë sipas nivelit të hierarkisë. Rasti Studimor nr. Ato synojnë të regjistrojnë dokumentacionin financiar në një moment të caktuar. shqyrtimin. të këtij manuali. Menaxherët.

Duhen parashikuar rastet dhe kushtet kur punonjësit mund të raportojnë tek titullari i njësisë nëpërmjet eprorit të drejtpërdrejtë. shih rastin studimor nr. që duhet të përshkruajë qartësisht linjën e brendshme dhe të jashtme të raportimit. Procedurat antikorrupsion dhe antimashtrim duhet të bazohen nëLigjin nr.10294. • Proçedura sinjalizimi (shih seksionin 5 të këtij manuali) Rregullat që lidhen me të drejtën e hyrjes (aksesin) tek aktivet dhe informacioni Proçedurat që aprovojne Titullarët duhet të sigurojnë se vetëm personat e autorizuar që janë përgjegjës për ruajtjen dhe/ose përdorimin e aktiveve dhe informacionit kanë akses tek to. Titullarët aprovojnë marrëveshje me Ministrin e Financave përrzgjedhjen dhe vënien përkohësisht në dispozicion të MF. Gjatë përcaktimit të vlerës. vlerësimit 36 . Si pjesë e sistemit për raportimin e jashtëm është raportimi në autoritetet kompetente (Prokurori i Përgjithshëm. Ligjin Nr.Kapitulli II randalimit të Mashtrimit përdorur nga Zyra Europiane Anti-Mashtrim (OLAF) për të vlerësuar efektivitetin e masave parandaluese. përfshijnë: • Kontrollet parandaluese. titullari i njësisë duhet të konsideroje transportueshmërinë dhe riskun e humbjes së tyre. • Një sistem për raportimin e parregullsive të gjetura. trajnimit. mashtrime dhe parregullsi. Shkalla e këtyre kufizimeve varet nga vlera dhe lloji i aktiveve. Ligjin për MFK-në.2006 “Për bashkëpunimin e publikut në luftën kundër korrupsionit”. Për një shembull të rregulloreve të brendshme në fushën e ruajtjes së aktiveve. pa rënë ndesh me të drejtën kushtetuese të individit.2010 “Për Inspektimin Financiar Publik”. nëpunësit publikë të zgjedhur në rolin e inspektorit financiar.9508. rëndësisë së aktiveve specifike të konsideruara të pambrojtura. datë 3. e të tjera akte ligjore në fuqi. KËRKESAT BAZË: Proçedurat anti-korrupsion. ulin riskun e keqpërdorimit apo shfrytëzimit të tyre të paligjshëm si dhe mbrojnë njësinë nga humbjet. Nëpunësi i Parë Autorizues në MF për fondet publike ku ndodhet dhe Njësia Qëndrore e Koordinimit të Luftës kundër Shkeljeve që Cënojnë Interesat Financiare të BE-së. emërimit. Kufizimet që lidhen me të drejtën e hyrjes/përdorimit (aksesin) tek aktivet. Rregullat për menaxhimin e burimeve njerëzore Proçedurat duhet të mbulojnë proçeset e rekrutimit.7. etj). në rastin e sjelljeve të dyshimta të eprorit të drejtpërdrejtë) si dhe rastet kur audituesit e brendshëm raportojnë tek titullari i njësisë per zbulim të parregullsive gjatë kryerjes së punës audituese.4. • Një sistem për investigim të brendshem të paralajmërimeve të hershme për korrupsion.sh. ose kur raportojnë direkt (p. • Një sistem për zbulimin e mashtrimeve dhe parregullsive. datë 1.3.

MFK – rregulla të përgjithshme të performancës, ngritjes/uljes në detyrë dhe shpërblimit, ri-emërimit si dhe ndërprerjes së marrëdhënieve ligjore me punonjësit. Një kuadër standard ekziston në këtë fushë ku mund të referohen të gjitha njësitë publike qëe mbulon Ligji për MFK-në. Ky është kuadri ligjor dhe nënligjor mbi statusin e nëpunësit civil dhe rregullat e vendosura brenda njësisë mund ta shtjellojnë më tej atë, duke patur në vëmendje natyrën e veçantë të aktiviteteve të njësise publike. Proçedurat për dokumentimin, arkivimin dhe ruajtjen e informacionit Proçedurat për dokumentimin, arkivimin dhe ruajtjen e informacionit duhet të vendosen për të mbështetur kryerjen e operacioneve dhe kontrollimin e proçeseve në njësinë publike. Dokumentimi përfshin hartimin e provave të shkruara për vendimet e marra, ngjarjet e ndodhura, veprimet dhe transaksionet e kryera, etj. Dokumentimi duhet të jetë i plotë, i saktë dhe në kohën e duhur. Proçedurat e dokumentimit përfshijnë proçedurat që lidhen me qarkullimin e dokumentacionit, të cilat përmbajnë urdhrin për qarkullimin dhe përdorimin e dokumenteve të prodhuara dhe të marra. Proçedurat e dokumentimit duhet të mundësojnë ndjekjen e çdo dokumenti, veprimi, apo proçesi në njësi ku të tregohet saktësisht se kush ka kryer çfarë, kur dhe ku, qëllimin dhe llojin e aktit/dokumentit që është lëshuar me këtë rast. Rakordimi i të dhënave Titullari duhet gjithashtu të garantojë se të dhënat nga dokumente, apo burime të ndryshme krahasohen për t’u siguruar për përputhshmërinë e tyre. Për shembull: rregjistrimet e kontabilitetit që pasqyrojnë llogaritë bankare rakordohen me deklaratat e bankës; të dhënat e faturës krahasohen me ato që figurojnë në fletëhyrjen e magazinës, etj. Aktivitetet e kontrollit që lidhen me teknologjinë e informacionit Me zhvillimin e teknologjive të informacionit (TI) dhe zbatimin e tyre në gjenerimin, përpunimin, qarkullimin, përdorimin dhe ruajtjen e informacionit në njësitë e sektorit publik, është e domosdoshme të merret parasysh nevoja e parashikimit të aktiviteteve të kontrollit të posaçme lidhur me funksionimin dhe mirëmbajtjen e sistemeve të TI-së. Sistemet e TI-së kërkojnë lloje specifike të kontrollit, që duhet të miratohen nga titullarët e njësive. Mekanizmat për kontrollin e sistemeve të informacionit konsistojnë në dy grupe kryesore: mekanizma të kontrollit të përgjithshëm dhe mekanizma për kontrollin e programeve kompjuterike (kontrollet e aplikacioneve). Mekanizmat e Kontrollit të Përgjithshëm zbatohen për të gjitha operacionet dhe kontribuojnë për zbatimin e duhur të tyre. Mekanizmat e kontrollit të programeve përfshijnë si proçedurat e programuara në vetë produktin e software-it por edhe proçedurat që duhet të vihen në zbatim manualisht, për të ushtruar kontroll mbi mënyrën si përpunohen operacione të ndryshme. Mekanizmat e kontrollit të 37

Kapitulli II përgjithshëm janë të domosdoshëm për funksionimin e mekanizmave të kontrollit të programeve. Pamjaftueshmëria e kontrolleve të përgjithshme nuk mund të zbutet nga prania e kontrolleve të programeve. Zakonisht, mekanizmat e kontrollit të përgjithshëm përdoren në qendrat e analizës dhe përpunimit të informacionit, për instalimin dhe mirëmbajtjen e produkteve industriale të software-it, për përcaktimin e të drejtave të hyrjes (aksesit) tek informacioni: • kontrollet për qendrat e analizës dhe përpunimit të informacionit – ato përfshijnë organizimin dhe planifikimin e punëve/ndërhyrjeve të administratorëve/operatorëve përkatës, proçedurat për ruajtjen dhe përdorimin e mëtejshëm të informacionit, plane për mbështetjen rezervë (back-up plans) dhe kontigjencën (raste të mundshme për të ndodhur por të pasigurta). • kontrollet industriale të softwarë-ve – këto i referohen blerjes, instalimit dhe mirëmbajtjes së produkteve të softwarë-ve, që janë të domosdoshme për mirëmbajtjen e të gjithë sistemit si dhe për përpunimin e programeve të software-ve;

kontrollet e përcaktimit të aksesit – këto garantojnë mbrojtjen kundër aksesit të paautorizuar. Përcaktimi i aksesit i kufizon përdoruesit duke u dhënë atyre mundësinë të përdorin dhe kryejnë operacione, vetëm me produkte të veçanta software-i, duke siguruar kështu ndarjen e përgjegjësive. Kontrollet e përgjithshme industriale të software-ve, të vendosura gjatë zhvillimit të sistemit kërkojnë testime të hollësishme të programit dhe lejojnë verifikimin e përshtatshmërisë së arsyetimit të programit dhe nëse të gjitha gabimet do të zbulohen. Pasi sistemi është ndërtuar, kontrollet për aksesin dhe mirëmbajtjen e sistemit, japin garancinë se askush nuk mund të përdorë, ose të bëjë ndryshime në program, pa patur autorizimin e duhur dhe se të gjitha ndryshimet e nevojshme bëhen në përputhje me proçedurat e parashikuara për autorizimin dhe aprovimin. Mekanizmat e kontrollit të programeve mbështesin kontrollin e brendshëm, duke parandaluar hedhjen në sistem të të dhënave të gabuara si dhe duke bërë të mundur zbulimin dhe korrigjimin e gabimeve, bazuar në proçedurat automatike për kontrollin e formës dhe përmbajtjes së të dhënave. Parandalimi dhe zbulimi i këtyre gabimeve është i programuar në programet përkatëse. Mekanizmat e kontrollit të programeve analizojnë të dhënat on-line (në çastin që ato hidhen në sistem), japin informacion të vazhdueshëm për gabimet e zbuluara dhe mundësojnë korrigjimin e menjëhershëm. Përdorimi i të dy llojeve të kontrollit jep garanci se informacioni analizohet dhe përpunohet në mënyrë të plotë, të drejtë dhe të saktë. •

2.4.4. Informacioni dhe Komunikimi

Komponenti i katërt i kontrollit të brendshëm lidhet me çështjet e informacionit dhe të komunikimit. Komunikimi është shkëmbimi i informacioneve të dobishme ndërmjet punonjësve të të gjitha niveleve të njësisë publike si horizontalisht dhe vertikalisht dhe ndërmjet njësive publike për të mbështetur vendimet dhe për të koordinuar aktivitetet. Informacioni i duhet komunikuar menaxhimit dhe punonjësve në përgjithësi, në formën dhe në kohën e duhur, për t’i ndihmuar ata të 38

MFK – rregulla të përgjithshme përmbushin përgjegjësitë e tyre. Komunikimi me taksapaguesit, furnitorët e shërbimeve, kreditoret, donatorët, ligjvënësit dhe palë të tjera të jashtme, ka rëndësi themelore për një kontroll të brendshëm efektiv. Informacioni është baza e komunikimit që nevojitet për kryerjen efektive të detyrave të ngarkuara. Sistemet e menaxhimit të informacionit Njësite kanë nevojë për informacion domethënës (të përshtatshëm) që është identifikuar, kapur, proçesuar, dhe raportuar nga sistemet e informacionit. Informacioni domethënës përfshin industrinë, informacionin ekonomik dhe rregullator të përftuar nga burime të jashtme, si dhe informacion i gjeneruar nga brenda. Menaxhimit duhet t’i jepen raporte të nevojshme mbi performancën (përmbushjen e detyrave) e njësisë në raport me objektivat e caktuara, për të bërë të mundur që ata të marrin përsipër përgjegjësitë e tyre me efiçencë dhe efektivitet. Zhvillimi ose rishikimi i sistemeve të informacionit duhet të bazohet në një plan strategjik për sistemet e informacionit të lidhur me strategjinë e njësisë dhe që ti pergjigjet përmbushjes së objektivave si në nivel aktiviteti ashtu edhe objektivave të përgjithshme të mbarë njësisë publike. Mbështetja e menaxhimit për zhvillimin e sistemeve të nevojshme të informacionit duhet të shfaqet me angazhimin e burimeve të përshtatshme njerëzore dhe financiare. Informacioni është i dobishëm vetëm nëse arrin në kohën e duhur, përmban hollësi të mjaftueshme dhe është i përshtatshëm për përdoruesin.

39

Kapitulli II

KËRKESAT BAZË: Proçedurat duhet të vendosin një sistem efiçent informimi, i cili të garantojë se informacioni i ofruar është: • Në kohën e duhur – informacioni ose të dhënat e duhura, dhënë personit të duhur në kohën e duhur (psh; raportet mujore të zbatimit të buxhetit) • Domethënës/I përshtatshëm – ka lidhje me aktivitetin përkatës; • I përditësuar – informacioni më i fundit i disponueshëm; • I saktë – përmban parametra faktikë sasiorë dhe cilësorë; • I vërtetë – pasqyron në mënyrë objektive fakte dhe rrethana; • I disponueshëm – mund të merret nga përdoruesit, që kanë nevojë për të. Proçedurat duhet të parashikojnë kanale komunikimi të cilat duhet të: • Ofrojnë informacione në kohën e duhur; • Mund të përpunohen sipas nevojave individuale; • Informojnë punonjësit për detyrat dhe përgjegjësitë e tyre; • Mundësojnë raportimin për çështje të ndjeshme; • Tu krijojnë mundësinë punonjësve të sugjerojnë përmirësime; • Ofrojnë informacione të nevojshme për të gjithë punonjësit për zbatimin efektiv të përgjegjësive; • Transmetojnë mesazhin e titullarit se përgjegjësitë që lidhen me kontrollin e brendshëm janë të rëndësishme dhe duhen marrë seriozisht; • Përcjellë dhe mundësojnë komunikimin me njësi të tjera publike dhe palë të treta.

Komunikimi Komunikimi luan një rol të rëndësishëm në menaxhimin dhe kontrollin e aktiviteteve të njësisë.

Komunikimi i brendshëm Një prej kanaleve më të rëndësishme të komunikimit në një njësi është ai ndërmjet titullarit, menaxherëve dhe punonjësve të tij (komunikimi vertikal). Të gjithë punonjësit duhet të njihen me sistemin e komunikimit të brendshëm dhe të kuptojnë rolin e tyre, detyrimet dhe përgjegjësitë që çdonjëri ka në këtë sistem. Falë komunikimit ata bëhen më të ndërgjegjshëm për rolin dhe përgjegjësitë që kanë në lidhje me arritjen e qëllimeve dhe objektivave të njësisë. Prandaj, titullari dhe punonjësit janë pjesë e rrjetit të komunikimit. Titullari duhet të marrë informacione të sakta, të vërteta, të përshtatshme dhe në kohën e duhur mbi të gjithë aktivitetin e njësisë. Transmetimi i informacionit nga poshtë-lart, sipas hierarkisë, është metoda më e përhapur e komunikimit. Nga ana tjetër, titullari duhet t’u japë punonjësve informacionet e duhura, që këta të marrin vendimet e duhura si dhe të formulojë 40

mund të jenë të dobishme për titullarin.MFK – rregulla të përgjithshme mesazhe dhe detyra të qarta e direkte për punonjësit. Ekzistenca e një komunikimi horizontal efektiv është e një rëndësie esenciale për të marrë informacionin e nevojshëm për kryerjen e detyrave. përfshirë edhe risqet që ndikojnë në aktivitetin e njësisë. 2. duke përfshirë edhe një shembull për politikën e sinjalizimit. nga njëra anë. njësive dhe punonjësve të ndryshëm që gjenden në të njëjtin nivel të hierarkisë së njësisë. ai duhet të jetë në përputhje me standardet dhe/ose ligjet që rregullojnë aksesin e lirë dhe mbrojtjen e informacionit.5. titullari i njësisë. ai bëhet për të plotësuar disa nevoja dhe për t’iu përgjigjur disa qëndrimeve të publikut. Në këtë kuptim. Detaje të mëtejshme për këtë. duhet t’i kushtojnë vëmendje gjendjes së MFK-së dhe objektivave të arritura. Monitorimi është tërësia e proçeseve të rishikimit të aktivitetit të njësisë. Kjo kërkon një ndërveprim të mirë dhe shkëmbimin në kohë të informacionit ndërmjet strukturave. që këta të fundit t’i zbatojnë ato në mënyrën e duhur. Nëpunësi autorizues dhe menaxherët e tjerë. Komunikimi i jashtëm jep një pikëpamje të ndryshme mbi funksionimin e sistemeve të kontrollit të brendshëm dhe arritjen e qëllimeve dhe objektivave të njësisë. mund të gjendet ne seksionin 5 të këtij manuali. por nga ana tjetër. Sinjalizimi Sistemet e komunikimit duhet të përfshijnë proçedura efektive për sinjalizimin. Monitorimi Komponenti i pestë i kontrollit të brendshëm mbulon vlerësimin e efektivitetit të sistemeve të kontrollit të brendshëm. i cili synon të ofrojë garanci të arsyeshme se aktivitetet e kontrollit funksionojnë sipas qëllimit për të cilin janë krijuar dhe mbeten efiçente me kalimin e kohës. Vlerësimi i vazhdueshëm i sistemit të kontrollit të brendshëm dhe komponentëve të tij duhet të jetë detyrë e titullarit të njësisë. Në kryerjen e monitorimit. këndvështrimi i jashtëm i aktivitetit të një njësie dhe misionet dhe objektivat e saj. Proçedurat e vendosura për monitorimin duhet të jenë në përputhje me kulturën e njësisë dhe me rregullat e brendshme të vendosura. si dhe të garantojnë përshtatshmërinë me rregullat. kërkon një balancim të interesave. Sistemi dhe komponentët e tij të veçantë mund të vlerësohen nëpërmjet proçesit të vazhdueshëm të monitorimit dhe nëpërmjet një sistemi vlerësimesh të shkëputura. gjatë analizimit të të gjithë faktorëve.4. të cilat bëjnë të mundur që punonjësit t’i raportojnë shqetësimet dhe dyshimet e tyre për parregullsi pa patur frikën e kundërpadisë. ose me palë të treta. Komunikimi i jashtëm Komunikimi i jashtëm ndërmjet titullarit të njësisë me njësi të tjera. nëpunësit autorizues dhe menaxherë41 .

Funksioni i auditimit të brendshëm rregullohet me ligjin për auditimin e brendshëm në sektorin publik. për të garantuar se: • Punonjësit po i zbatojnë përgjegjësitë e ngarkuara me efektivitet. të brendshëm. ose të jashtëm. parregullsitë dhe defektet e identifikuara nga titullari ose nga stafi. stafi është në pozitë më të favorshme për të zbuluar çfarëdo problemi që ekziston në aktivitetet e kontrollit. Për shkak të përfshirjes së tij në detajet e punës së përditshme. Rolet në Proçesin e Monitorimit Stafi – Fokusi primar i stafit duhet të jetë monitorimi i vetë punës së tyre. Vlerësime periodike të pavarura dhe objektive të kontrollit të brendshëm duhen zhvilluar po ashtu nga audituesit e brendshëm. Menaxheri duhet gjithashtu t’i kujtojë stafit të mbajë shënim të gjitha ndryshimet që ndodhin në mjedisin e tyre më të afërt. Gabimet. apo workshope vlerësimi. Njësia po i arrin objektivat. por edhe se rezultatet dhe rekomandimet e auditimit të brendshëm apo vetë-vlerësimit merren në konsideratë dhe analizohen nga ana e titullarit. trajtohen që në momentin në të cilin zbulohen. të tilla si pyetësorë. ose nëpërmjet mekanizmave individuale të kontrollit dhe zbatimit të tyre gjatë punës së përditshme. janë të rekomandueshme. Ky vlerësim mund të kryhet ose nëpërmjet monitorimit të vazhdueshëm të komponentëve të sistemit të kontrollit. Mjedisi i kontrollit në sektor është i përshtatshëm. Menaxherët e nivelit të ulët – Mbikëqyrja është një element thelbësor i monitorimit. • • • • • Aktivitetet e kontrollit po funksionojnë siç duhet. para se puna e tyre të përcillet për shqyrtim në nivelet më të larta. Monitorimi i kontrollit të brendshëm duhet të garantojë se të gjitha problemet e identifikuara. Komunikimi është i hapur dhe i mjaftueshëm. Vlerësime periodike të shkëputura të sistemit të kontrollit të brendshëm nëpërmjet metodave të ndryshme të vetë-vlerësimit. Risqet dhe shanset identifikohen dhe gjejnë trajtimin e duhur. Menaxherët e Nivelit të Mesëm (Drejtorët dhe Drejtorët e Përgjithshëm) – duhet të vlerësojnë sa mirë funksionojnë kontrollet në të gjithë sektorët/drej42 .Kapitulli II ve të tjerë. mund të jenë një burim shumë i mirë të dhënash mbi cilësinë dhe efikasitetin e sistemit të kontrollit të brendshëm. Duhet theksuar qe veprimtaria e auditit të brendshëm nuk është pjesë e sistemit të menaxhimit financiar dhe kontrollit. Ata duhet të korrigjojnë gabimet që arrijnë t’i kapin. të identifikojnë çdo risk si dhe të raportojnë çdo sugjerim për mundësinë e përmirësimit. për t’u siguruar se e kanë kryer atë në mënyrën e duhur. Përgjegjësit e sektorëve duhet të monitorojnë të gjitha aktivitetet dhe transaksionet në sektorët e tyre. Stafi duhet të trajnohet lidhur me aktivitetet e kontrollit të brendshëm dhe të nxiten të jenë të vëmendshëm ndaj parregullsive dhe t’i raportojnë ato.

veprimtaria e auditimit të brendshëm mbështet titullarin e njësisë/nëpunësin autorizues në monitorimin e sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit. Vlerësimi i menaxhimit financiar dhe i sistemeve të kontrollit që kryhet nga audituesit e brendshëm. 43 . departamentet kryesore të njësisë. Reagimi ndaj të metave të zbuluara Për të reaguar në kohën dhe mënyrën e duhur. për të cilët ata janë përgjegjës.MFK – rregulla të përgjithshme toritë që mbulojnë në njësinë ku punojnë si dhe sa mirë sektorët monitorohen nga menaxherët përkatës. Titullari duhet të marrë masat e duhura për t’iu përgjigjur rezultateve të monitorimit. i konceptuar për t’i shtuar vlerën dhe përmirësuar operacionet e njësise publike. përfshirë edhe të metat e zbuluara gjatë monitorimit të vazhdueshëm. që kanë mundësinë të marrin masat e nevojshme. ashtu edhe të jashtëm. kontrollit dhe proçeseve qeverisëse të njësisë publike. të cilat mund të sugjerojnë nevojën e ndryshimeve në planet e njësisë. monitorimi nga menaxherët e lartë duhet të përqëndrohet veçanërisht në arritjen e qëllimeve të njësisë. Për shembull. titullari mund të vendosë të caktojë objektiva dhe qëllime të reja. gjatë vlerësimeve të shkëputura apo auditimit të brendshëm. duhet të organizojnë brenda afateve të caktuara. Auditimi i brendshëm konsiston në një aktivitet që ofron garanci objektive ose këshilla. lidhur me efikasitetin dhe përshtatshmërinë e sistemit të MFK-së. apo mund të rregullojë aktivitetet e kontrollit me qëllim minimizimin e risqeve. ndaj të metave të zbuluara. Të gjitha rezultatet e monitorimeve të kryera. Menaxherët e Nivelit të Lartë (titullarët e njësive publike/ nëpunësit autorizues) – duhet të kenë në fokus të aktiviteteve të tyre monitoruese. i ofron informacion titullarit të njësisë dhe nëpunësit autorizues. Kështu. Fokusi i këtyre menaxherëve do të jetë i ngjashëm me atë të menaxherëve të nivelit të ulët. duhet t’u raportohen drejtuesve. duhet të ekzistojnë politika dhe proçedura të caktuara. Drejtuesit e lartë duhet të monitorojnë gjithashtu risqet dhe shanset që ekzistojnë si në mjedisin e brendshëm. duke sjellë një qasje sistematike dhe të disiplinuar për të vlerësuar dhe përmirësuar efektivitetin e menaxhimit të riskut. marrjen e të gjithave masave të nevojshme dhe të mundshme për të korrigjuar apo për t’i zgjidhur problemet e vëzhguara. për të shfrytëzuar shanset e identifikuara rishtazi. Titullari dhe/ose Nëpunësi Autorizues. Ai i vjen në ndihmë njësise perarrijen e objektivave te veta. që mund të marrin masat e nevojshme për t’u dhënë zgjidhje problemeve të identifikuara. Roli i Auditimit të Brendshëm Përveç monitorimeve të vazhdueshme. mund të këshillojë dhe orientojë stafin për të korrigjuar gabimet proçedurale. titullari i njësisë dhe nëpunësi autorizues mund të përdorin auditimin e brendshëm për efekt të vlerësimit të kontrollit të brendshëm që ekziston në njësinë publike. por që përfshin të gjithë sektorët/ drejtoritë. Për shkak të këtij fokusi më të gjerë.

• Vendosë linja të qarta raportimi tek nëpunësi autorizues. • Marrjen e informacioneve të përshtatshme në kohën e duhur lidhur me të metat e zbuluara në sistemin e menaxhimit financiar dhe kontrollit. • Kryerjen e vlerësimeve të pavarura dhe objektive mbi sistemin e MFKsë nga audituesit e brendshëm. • Krijimin e një sistemi për marrjen e masave korrektuese dhe raportimin e rezultateve. • Shqyrtimin e gjetjeve të audituesve të brendshëm dhe e jashtëm.Kapitulli II KËRKESAT BAZË: Në fushën e monitorimit të sistemeve të MFK-së. 44 . dhe ky i fudit tek titullari i njësisë mbi funksionimin e sistemit të MFK-së. titullari i njësisë duhet të garantojë: • Krijimin e një sistemi për monitorimin e menaxhimit financiar dhe kontrollit. • Vlerësime periodike të sistemeve të MFK-së. shihni Shtojcën 2 të këtij Manuali – Pyetësori i Vetëvlerësimit për komponentët e MFK-së. Për detaje të mëtejshme.

figura 1 Ka një sinergji dhe lidhje ndërmjet 5 komponentëve që formojnë një sistem të intregohet në figurën 1 më poshtë. Kjo sinergji Ka një sinergji dhe lidhje ndërmjet 5 komponentëve figura 1që formojnë një sistem të integruar i cili reagon në mënyrë dinamike ndaj ndryshimit të kushteve. 2. Përputhsh mëria me ligjet Besueshmëri a Efektivitet. por tegruar i cilime reagon në përbërëse mënyrë të dinamike ndaj ndryshimit edhe në raport strukturat saj. të kushteve. Eficence.6 Ndërlidhja ndërmjet komponentëve të MFK-së Këta komponentë janë të ndërlidhur. aktivitetet dhe proçeset. plotësojnë njëri-tjetrin dhe zbatohen jo vetëm në raport me të gjithë njësinë. plotësojnë njëri-tjetrin dhe zbatohen jo vetëm në raport me të gjithë njësinë.6 Ndërlidhja ndërmjet komponentëve të MFK-së Këta komponentë janë të ndërlidhur.MFK – rregulla të përgjithshme 2. por edhe në raport me strukturat përbërëse të saj. Ekonomi Mbrojtja aktiveve e Monitorimi Informacioni dhe Komunikimi Aktivitetet e Kontrollit S E K T O R I A A K T I V I T E T I 1 Menaxhimi i Riskut Mjedisi i Kontrollit 45 27 . aktivitetet dhe proçeset. Kjo sinergji tregohet në figurën 1 më poshtë.

Një sistem efektiv i menaxhimit financiar dhe kontrollit duhet të ofrojë garanci të arsyeshme se objektivat e përgjithshme do të realizohen. Nëse shohim një kategori çfarëdo. Informacioni dhe komunikimi. Aktivitetin 1. EEE. për realizimin e objektivave strategjike të njësisë dhe objektivave operacionale të caktuara për çdo Sektor dhe Aktivitet. Titullari i çdo njësie do të përdorë një qasje individuale në zbatimin e komponentëve të kontrollit të brendshëm. të pesë komponentët duhet të jenë të pranishëm dhe të funksionojnë efektivisht për të gjykuar se MFK për operacionet është efektiv dhe i shërben realizimit të objektivave të vendosura për sektorin A. etj). që rezulton nga vendosja e aktiviteteve të kontrollit. Besueshmeëria. përmasave dhe kompleksitetit të veprimtarisë. Titullari i njësisë është përgjegjës për marrjen e vendimit se cilat rregulla. Aktivitetet e Kontrollit. të rritjes së përputhshmërisë me ligjin dhe të ulë probabilitetin e shpërdorimeve. apo gabimeve. Monitorimi) të cilat duhet të respektojnë çdo kategori parimesh të MFK (Përputhshmëria. efektivitetin dhe efiçencën e operacioneve. të parandalimit të veprimeve të parregullta. në bazë të kushteve konkrete të njësisë (strukturës së saj organizative. 46 . mjedisit të punës. të abuzimeve. Manaxhimi i Riskut. shkallës së rregullimit në akte normative. Kjo qasje duhet të jetë konform legjislacionit që ekziston në fushën specifike si dhe në funksion të raportit kosto/përfitim. Të gjithë komponentët e MFK (Mjedisi i kontrollit. MFK duhet të rrisë probabilitetin e zbulimit të mashtrimeve. Mbrojtja). ose si do të përditësohen ato ekzistuese që të jenë në një linjë me kërkesat e ligjit për zbatimin e komponentëve të MFK-së.Komponentët e MFK-së zbatohen për të gjitha njësitë e sektorit publik në përgjithësi. për shembull. proçedura apo aktivitete duhen parashikuar.

KAPITULLI III PROÇESI I IMPLEMENTIMIT Të MENAXHIMIT FINANCIAR DHE KONTROLLIT 47 .

por dhe të gjithë punonjësit duhet të jenë angazhuar fuqimisht në këtë proçes. 48 . objektivat. të matshme dhe të përshtatshme. Identifikimin dhe vlerësimin e kontrolleve të brendshme. nëse stafi vëren se kontrolli nuk bën pjesë në preokupimet kryesore të menaxhimit të lartë dhe se ai trajtohet në mënyrë të përciptë dhe nuk i jepet mbështetje e gjerë. Caktimin e objektivave të efektshme. stafi i njesisë do ta perceptojë dhe do të përgjigjet duke respektuar me ndërgjegjshmëri kontrollet e vendosura. Përkushtimi i menaxhimit të lartë dhe mbështetja Nëse menaxhimi i lartë (titullari dhe nëpunësi autorizues) është i ndërgjegjshëm se kontrolli i brendshëm është i rëndësishëm. Përgjegjësia kryesore për zbatimin me efektivitet te sistemeve te MFK-se rëndon mbi nëpunësit autorizues dhe mbi menaxherët e tjerë. Implementimi me sukses i sistemeve të MFK-së në njësitë publike ndihmon në përmbushjen optimale te objektivave që janë caktuar për to. është çelësi i suksesit në këtë fushë.Kapitulli III 3.1 Parimet e përgjithshme për implementimin e sistemeve të MFK-së Detyrimi për të implmentuar sistemet e menaxhimit financiar dhe kontrollit në njësitë e sektorit publik përfshihet në Ligjin për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin dhe në Ligjin mbi Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë. produkteve dhe treguesve të performancës. • • • • • • Rolet dhe përgjegjësitë e aktorëve të ndryshëm të përfshirë në menaxhimin financiar dhe kontrollin. përkushtimi i menaxhimit të lartë është thelbësor për zbatimin e suksesshëm të sistemeve të MFK-së. Përgatitjen e gjurmëve të auditimit. Vlerësimin dhe menaxhimin e riskut. Trajnimi dhe ndërgjegjësimi Trajnimi i përshtatshëm dhe ngritja e përgjegjshmërisë së menaxherëve dhe stafit në fushën e zbatimit të menaxhimit financiar dhe kontrollit. Rolet. Ndaj. është menduar mirë dhe kostot e funksionimit të tij nuk tejkalojnë përfitimet që priten prej tij. është pothuaj e sigurt se edhe stafi do të veprojë në të njëjtën mënyrë. Titullari i njësisë duhet të garantojë që sistemi i MFK-së që implementohet. Nga ana tjetër. Aktivitetet e trajnimit duhet të përfshijnë sa më poshtë: • Konceptet dhe parimet bazë të menaxhimit financiar dhe kontrollit si dhe të auditimit të brendshëm. përfitimet dhe kufizimet e funksionit të auditimit të brendshëm.

2 CIKLI I MFK-së Metoda e përgjithshme e rekomanduar për krijimin.  Raportin vjetor të Ministrit të Financave mbi funksionimin e Sistemit të MFK-së në sektorin publik (përgatitur nga NjQH për MFK-në dhe NjQH për Auditimin e Brendshëm) 3. fuqizimin e stafit. Krijimi i njësisë ose fuqizimi i një njësie ekzistuese është një funksion menaxherial i cili siguron se burimet janë shpërndarë siç duhet. detyrat janë ndarë dhe janë deleguar në mënyrë të tillë që të sigurohet përmbushja e objektivave afatgjatë.Proçesi i implementimit të menaxhimit financiar dhe kontrollit Raportimi Zhvillimi i ndërgjegjësimit mbi dokumentimin dhe raportimin është tepër i rëndësishem dhe duhet të përfshijë:  Raportet financiare mujore/tremujore dhe raportet e performancës. linjat e raportimit.  Deklaratën vjetore mbi cilësinë e menaxhimit financiar dhe kontrollit.  Raportin vjetor mbi funksionimin e MFK-së. strukturën organizative. 49 . ndarjen e detyrave.  Pyetësorët e vetë-vlerësimit për të gjitha njësitë. përcaktimin e aktiviteteve të kontrollit.  Monitorimet e auditimit të brendshëm dhe raportin vjetor mbi performancën të auditimit të brendshëm. Kujdesi që do të tregohet në këtë hap do të jetë i paçmueshëm për t’ju afruar hapave të tjerë. më të hollësishëm. vlerësimin dhe raportimin e menaxhimit financiar dhe kontrollit përfshin 9 hapa kryesore: • • • • • • • • • Hapi 1 Hapi 2 Hapi 3 Hapi 4 Hapi 5 Hapi 6 Hapi 7 Hapi 8 Hapi 9 Organizimi i proçesit Hartimi i deklaratës së vizionit dhe misionit si dhe i objektivave themelore të punës Vlerësimi i pesë komponentëve të kontrollit të brendshëm Lista ose harta e proçeseve të punës Gjurmët e Auditimit Proçesi i Menaxhimit të Riskut Analiza e kontrolleve ekzistuese dhe të pritshme Masat korrigjuese Raporti përmbledhës i kontrollit të brendshëm Hapi 1 – Organizimi i proçesit Krijimi/Zhvillim i njësisë Një njësi e krijuar dhe organizuar mirë është një faktor thelbësor për zbatimin e suksesshëm të kontrollit të brendshëm. etj. si dhe për të mbajtur sistemin. Çështjet thelbësore që lidhen me krijimin e një njësie kanë të bëjnë me hierarkinë e vendimarrjes.

faktorët ligjorë si dhe mjedisi në të cilin ata veprojnë. Sidoqoftë. Caktimi faktik i detyrave mund të variojë në mënyrë të konsiderueshme ndërmjet niveleve te ndryshme të njësive si dhe ndërmjet strukturave të një njësie. 50 . caktimi i detyrave të mëposhtme. që përfshin objektivat specifike të njësisë dhe monitorimin e performancës. se përgjegjësia finale për një kontroll të brendshëm të mirë. që lidhen me zhvillimin e kontrolleve të brendshme. Pjesëmarrja në hartimin e raporteve mbi gjendjen dhe progresin e menaxhimit financiar dhe kontrollit si dhe në hartimin e raportit vjetor mbi sistemin e menaxhimit financiar dhe kontrollit. Ai gjithashtu mund të autorizojë nëpunësin autorizues me koordinimin e detyrave në gjithë njësinë. meriton vëmendjen e duhur: Menaxhimi i Lartë (Titullari/Nëpunësi Autorizues) Titullari i njësisë duhet të jetë përgjegjës për koordinimin e aktiviteteve që lidhen me zhvillimin e kontrollit të brendshëm. Ai duhet të mbulojë aspekte si: • • • • • • • • • Hartimi i planit për vendosjen e sistemit të menaxhimit financiar dhe kontrollit. Koordinimi i përgatitjes dhe përpunimit të rregulloreve të brendshme. proçedurave si dhe udhëzimeve përfshirë përshkrimet e punës. Propozimi i trajnimeve të përshtatshme mbi menaxhimin financiar dhe kontrollin. duke patur parasysh nevojat e njësisë dhe të punonjësve të saj. por mishërimi i të gjitha proçedurave dhe sistemeve që garantojnë kontrollin e operacioneve në mënyrë të arsyeshme. në bazë të faktorëve të tillë si: objektivat dhe detyrat konkrete. Koordinimi i proçesit të monitorimit dhe vlerësimit të sistemit të kontrollit të brendshëm në tërësi. Kjo do të thotë. Koordinimi për vendosjen e proçesit të identifikimit dhe analizës së riskut. Kujdesi për rifreskimin e informacionit në raport me hartat e proceseve të punës dhe të regjistrit të risqeve. Vendosja e sistemit të monitorimit dhe raportimit mbi funksionimin e kontrollit të brendshëm. NA duhet të ketë autoritetin e mjaftueshëm për të vepruar në emër të njësisë për të garantuar zbatimin e suksesshëm dhe monitorimin e sistemit të kontrollit të brendshëm. etj. i takon titullarit të çdo njësie dhe jo organizmave të jashtëm.Kapitulli III Caktimi i detyrave Një sistem i kontrollit të brendshëm nuk është një sistem i shkëputur dhe i veçuar brenda njësisë. Koordinimi dhe monitorimi i krijimit dhe zhvillimit të menaxhimit financiar dhe kontrollit. struktura e njësisë dhe përmasat e saj.

apo të shkeljeve të tjera të politikave dhe veprimeve të paligjshme. • Monitorimin e përshtatshmërisë. efektivitetit dhe efiçencës së funksionimit të kontrolleve të brendshme. • Mbajtjen e dokumentacionit për kontrollet. mos-respektimit të ligjeve dhe proçedurave. Personeli duhet të kuptojë rolin e tij në MFK dhe rëndësinë që kanë veprimet e tyre për funksionimin e sistemit. afatet për kryerjen e tyre si dhe personat 51 . apo operacioneve. • Zbatimin e aktiviteteve të kontrollit. pasi ai hedh bazat edhe për hedhjen e hapave të mëtejshëm. Përgatitja e Planit të Veprimeve Ky hap është një prej hapave më esencialë në të gjithë proçesin e zbatimit të MFK. • Inicimin e përmirësimeve në aktivitetet e kontrollit. Personeli prodhon informacione që përdoren në sistemin e MFK-së. te propozuar nga nëpunësi autorizues i njësisë publike. • Kryerjen e identifikimit dhe vlerësimit të riskut në sektorin përkatës. Po ashtu. Përgjegjësitë e menaxherëve përfshijnë: • Mbështetjen e fuqishme në proçesin e ngritjes së sistemeve të kontrollit të brendshëm • Nxitjen e përkushtimit të stafit. • Rishikimin e kontrolleve ekzistuese në kuadër të proçeseve dhe operacioneve. dështimeve. Plani duhet të përmbajë detyrat që janë të domosdoshme për zbatimin e sistemit të menaxhimit financiar dhe kontrollit. vlerësimet e riskut. • Mbajtja e një sistemi efektiv komunikimi dhe informimi. apo ndërmarrin një veprim tjetër që rezulton në kontroll. për të cilat ata janë përgjegjës. Personeli Sistemi i MFK është efektiv në masën në të cilën personeli i njësisë e zbaton atë. • Zhvillimin e një sistemi për raportimin e brendshëm brenda sektorit përkatës.Proçesi i implementimit të menaxhimit financiar dhe kontrollit Menaxherët e tjerë të njësisë publike Menaxherët e të gjitha niveleve duhet të jenë përgjegjës për themelimin dhe monitorimin e kontrollit të brendshëm brenda strukturës që drejtojnë. dobësive të aktiviteteve. Titullari i njësisë duhet të miratoje një plan për ngritjen e sistemit të menaxhimit financiar dhe kontrollit si dhe një metodologji për zbatimin e tij. monitorimet e MFK dhe përmirësimet e tij. gabimeve. i gjithë personeli duhet të jetë përgjegjës për komunikimin tek instancat eprore të problemeve.

Misioni i një njësie të sektorit publik zakonisht formulohet mbështetur në ofrimin e shërbimit më të mirë ndaj publikut. Ai nuk përmban afate kohore. Të gjitha strukturat organizative (drejtoritë dhe sektorët) duhet të vendosin objektivat e tyre dhe t’i harmonizojnë ato me objektivat e vendosura nga nivelet më lart. duhet të dëshmojnë qartë se cili është qëllimi që do të përmbushë njësia dhe se si do të matet progresi. Ajo duhet të shkruhet. “çfarë bëjmë ne”. 52 . Kjo deklaratë cakton tonin për të gjithë menaxherët dhe stafin. Këto objektiva operacionale të vendosura. “pse ekzistojmë ne”. dhe “kujt i shërbejmë ne”. Hapi 2 – Hartimi i deklaratave të vizionit dhe misionit si dhe i objektivave themelore të punës Vizioni dhe Misioni Deklarata e vizionit parashtron një drejtim afatgjatë dhe përshkruan se çfarë dëshiron të arrijë njësia. por realiste në të njëjtën kohë. Misioni është arsyeja e ekzistencës dhe funksionimit të një njësie dhe përfshin aspekte të aktiviteteve. prandaj ekziston aq gjatë sa edhe njësia. Deklarata e vizionit duhet të jetë ambicioze. Misioni përshkruan “kush jemi ne”. nëpërmjet menaxhimit efektiv.Kapitulli III përgjegjës për përmbushjen e detyrave. Vendosja e Objektivave Proçesi i caktimit të objektivave të përbashkëta për gjithë njësinë publike duhet të kontrollohet prej titullarit dhe më pas të komunikohet nga lart poshtë në te gjitha nivelet e njësisë publike. Titullari i njësisë është përgjegjës për proçesin e zhvillimit të deklaratës së misionit dhe vizionit të njësisë. vlerave dhe objektivave të saj. Tregtisë dhe Energjitikës së Republikës së Shqipërisë dhe nga Zyra Europiane e Anti-Mashtrimit (OLAF). para se të publikohet. Në fund të këtij seksioni jepen dy shembuj të deklaratës së vizionit dhe misionit: nga Ministria e Ekonomisë. efiçent dhe me ekonomi të burimeve publike. Deklarata e misionit e kthen deklaratën e vizionit në një qëllim. rishikohet dhe miratohet nga titullari i njësisë.

Kategoria e katërt e parimeve të MFK mbulon mbrojtjen e aktiveve të njësise nga keqpërdorimi. ruhet dhe vihet në dispozicion nëpërmjet paraqitjes së tij me vërtetësi. me një strukturë dhe përmbajtje të përshtatshme për drejtuesit dhe stafin e njësisë si dhe për aktorët e jashtëm. politikat. dëmtimi për shkak të shpërdorimit. Të gjitha objektivat duhet të jenë të shkruara. Menaxherët e njësive duhet të garantojnë se të gjithë punonjësit i kuptojnë objektivat dhe rolin e tyre në arritjen e tyre. ose produktin maksimal të arritshëm nëpërmjet përdorimit të burimeve me sasi dhe cilësi të caktuar.Proçesi i implementimit të menaxhimit financiar dhe kontrollit Caktimi i Objektivave duke respektuar parimet e MFK Kategoria e parë e parimeve të MFK trajton çështjen e respektimit të atyre ligjeve. keqmenaxhimit dhe gabimeve. Vlen të theksohet se ligjet dhe aktet e tjera normative përmbajnë një lloj autorizimi që i jepet njësisë në raport me mënyrën e mbledhjes dhe shpenzimit të fondeve kombëtare dhe atyre të BE-së. “Efiçenca” i referohet marrëdhënies ndërmjet burimeve të përdorura dhe produkteve e rezultateve të marra për arritjen e objektivave. të besueshëm dhe të dobishëm financiar dhe menaxherial. “Efektiviteti” i referohet përmbushjes së objektivave ose koeficientin ndërmjet efektit të planifikuar dhe atij të arritur nga një aktivitet. abuzimit. objektivat dhe proçedurat hartohen në këndvështrimin e zbatimit të tyre praktik dhe përputhjes me dispozitat e parashtruara në ligjet dhe në aktet e tjera normative. rregulloreve. duke përfshirë përgatitjen e deklaratave financiare që përmirësojnë proçesin e vendim-marrjes dhe krijojnë kushtet për transparencë dhe monitorim efektiv. Kategoria e dytë e parimeve të MFK lidhet me përgatitjen e informacionit të përshtatshëm. mbahet. produktet dhe rezultatet e punës dhe të performancës. në raporte të përgatitura në afat. politikave. pa efektivitet dhe/ose në drejtime kontradiktore. Informacioni do të përmirësojë proçesin e vendim-marrjes. 53 . përkatësisht: blerja. planeve dhe proçedurave. Pa patur objektiva të përcaktuara qartë. humbja. Paralelisht. punonjësit do të punonin pa efiçencë. planet. përdorimi dhe eliminimi i tyre. Menaxherët e njësive duhet t’u vënë punonjësve në dispozicion objektiva të punës të shkruara. Kategoria e tretë e parimeve të MFK lidhet me objektivat bazë të përdoruesve të buxhetit. duke përfshirë qëllimet. si dhe deklaratën e misionit. Kjo nënkupton ose minimumin e burimeve që përdoren për të arritur një produkt me cilësi dhe sasi të caktuar. vetëm nëse ai hartohet. Një çështje themelore që lidhet me ruajtjen e aktivave është menaxhimi i këtyre aktiveve. të cilave u nënshtrohet njësia.

së misionit. zbatimit strategjisë dhe parimeve udhërrëfyese si dhe 5 komponentëve të konLidhja ndërmjet deklaratave të vizionit dhe misionit. Në mënyrë që njësia të funksionojë në mënyrëtë efektive. po ashtu të njëjtët faktorë mund të ndikojnë objektivat e njësisë. duhet të rivlerësojë periodikisht objektivat e saj operacionale dhe Timely (në afatin e duhur) organizative.  Measurable (të matshme). të ndikojnë objektivat e njësisë. ajo duhet të rivlerësojë periodikisht objektivat e saj operacionale dhe organizative. po ashtu të njëjtët faktorë mund Measurable (të matshme). procedurat Shëmbull 1: 54 2010-07-18 33 . 2. Figura Nr.  Achievable (të arritshme).Kapitulli III Objektivat duhet të jenë SMART:  Specific (konkrete). Së fundi. politikat. ajo Realistic (realiste). ashtu sikursedeklaratave ndryshimet në mjedis të ndikojnë tek përshtatshmëria dhe vlefshmëria Lidhja ndërmjet të mund vizionit dhe misionit.  Realistic (realiste).  Timely (në afatin e duhur) Së fundi. standardet. Në mënyrë që njësia të funksionojë në mënyrë Achievable (të arritshme). vendosjes së objektivave. zbatimit të strategjisë dhe trollit të brendshëm është dhënë në figurën e mëposhtme: parimeve udhërrëfyese si dhe 5 komponentëve të kontrollit të brendshëm është dhënë në figurën e mëposhtme: Figura Nr. ashtu sikurse ndryshimet në mjedis mund të ndikojnë tek përshtatshmëria dhe vlefshmëria e deklaratës së misionit. 2. efektive. vendosjes sëe deklaratës objektivave. rregulloret. Deklarata e Organizatës Vizioni Mjedisi i kontrollit Zhvillimi Afatgjatë MONITORIMI Misioni Synimet dhe qëllimet kryesore Mjedisi i kontrollit Objektivat Organizativë dhe Operacionalë Garantimi për besueshmërinë e informacionit financiar dhe menaxherial Garantimi i zbatimit të ligjeve dhe rregulloreve Zbatimi i Strategjisë Garantimi për eficencën dhe efektivitetin e operacioneve Garantimi i mbrojtjes së aktivit Vlerësimi i Riskut Aktivitetet e Kontrollit Informacioni dhe Komuniktimi në drejtim horizontal dhe vertikal në të gjithë organizatën Parimet Bazë Ligjet.

Aktivitetet në tregjet ndërkombëtare 5.Proçesi i implementimit të menaxhimit financiar dhe kontrollit Shëmbull 1: Deklarata e vizionit dhe misionit Misioni i Ministrisë së Ekonomisë. Akte më të mira ligjore dhe nën-ligjore. Ka një vijë bregdetare të shtrirë . Administratë eficente. Klimë të butë të shkëlqyer.vendi i preferuar për biznesin në Evropë! Ky Vizion reflekton faktin që Shqipëria: 1. Siguron furnizim me energji dhe ujë si dhe lloje të tjera infrastrukture të nevojshme për biznesin 7. 55 . 6. që nxisin bashkëpunimin ekonomik dhe tregtar. Partneriteti për rritjen dhe zhvillimin ekonomik 4. Siguria ekonomike e shtetit. 2. që mundësojnë zhvillimin e biznesit vendas dhe tërheqjen e investimeve të huaja. Tregtisë dhe Energjitikës së Republikës së Shqipërisë Harton dhe zbaton politika që nxisin rritjen dhe stabilitetin ekonomik. Forcë punëtorë të kualifikuar dhe konkuruese 6. që sigurojnë një zhvillim të qëndrueshëm e perspektiv të burimeve energjetike të vendit. 3. anëtare e BE) 3. inovacionit dhe konkurrueshmërisë 2. që realizojnë mirë administrimin e pronës publike në funksion të privatizimit të saj në sektorët strategjikë dhe ndërmarrjet e vogla dhe të mesme. Prioritetet strategjike të Ministrisë së Ekonomisë 1. Ka një mjedis politik të qëndrueshëm.që lejon tregtinë detare 4. është pjesë e hapësirës tokësore kontinentale Evropiane (dhe eventualisht. Tregtisë dhe Energjitikës Shqipëria . Vizioni i Ministrisë së Ekonomisë. që garantojnë konkurrencën dhe një treg të sigurtë. Lidhje ajrore dhe hekurudhore të mundshme në pikat kryesore 5. Mbështetja e sipërmarrjes.

me qëllim koordinimin e aktiviteteve të tyre. OLAF u jep Shteteve Anëtare mbështetjen e nevojshme dhe njohuri teknike (know-how). paanshmëri dhe profesionalizëm duke respektuar në çdo kohë të drejtat dhe liritë e individëve. të datës 28 prill 1999. korrupsionin dhe çdo aktivitet tjetër të parregullt. 56 . për të shqyrtuar dhe vlerësuar proçedurat e kontrollit që janë ngritur dhe zbatuar brenda njësisë.1999/352. përfshirë edhe sjelljen e pahijshme brenda Institucioneve Evropiane. duke i asistuar ato në aktivitetet e tyre kundër mashtrimeve. Zyrës iu ngarkua përgjegjësia për kryerjen e hetimeve administrative kundër mashtrimeve. Ai gjithashtu organizon bashkëpunime të ngushta dhe të rregullta me autoritetet kompetente të Shteteve Anëtare.Kapitulli III Shembulli 2 Deklarata e vizionit dhe misionit Zyra Evropiane kundër Mashtrimeve (OLAF) Me qëllim që të forcojë instrumentet për parandalimin e mashtrimeve. OLAF kontribuon në hartimin e strategjisë kundër mashtrimeve të BE-së dhe ndërmerr nismat e duhura për të fuqizuar legjislacionin në këtë fushë. si dhe janë plotësisht konform ligjit. Komisioni Europian themeloi Zyrën Evropiane kundër Mashtrimeve (OLAF). me anë të Vendimit të KESK të KE-së nr. Në zbatimin e këtij misioni në mënyrë transparente dhe të përgjegjshme OLAF synon të ofrojë një shërbim cilësor për qytetarët e Evropës.Vlerësimi i kontrollit të brendshëm ekzistues Nje nga format e monitorimit te sistemeve te MFK nga titullari i nje njësie eshte Pyetësori për Vetë-Vlerësimin e Komponentëve të MFK (Shtojca 2 e këtij manuali). Parimet Aktivitetet e OLAF kryhen me integritet. Misioni Misioni i Zyrës Evropiane kundër Mashtrimeve (OLAF) është të mbrojë interesat financiare të Bashkimit Evropian. të luftojë mashtrimet. duke i dhënë asaj një status të pavarur të veçantë. Hapi 3 . Ky pyetësor është një metodë e dobishme dhe efiçente për titullarin e njësisë dhe menaxherët e tjerë. Formati i pyetësorit përfshin udhëzimet për aplikimin dhe interpretimin e tij. duke kryer në pavarësi të plotë hetime të jashtme dhe të brendshme. Vizioni Luftë korrupsionit! Metodat OLAF e përmbush misionin e vet.

por një aktivitet i vazhdueshëm. identifikimin e aktiviteteve të kryera. përgjegjësitë për kryer57 . Mundësia e përmirësimit të kontrollit të brendshëm. • Një Monitorim i Vazhdueshëm – Një monitorim i përvitshëm vetë vlerësimi duhet zhvilluar për të vlerësuar ecurinë dhe efektivitetin e zbatimit të MFK. Pyetësori ofron një bazë solide për identifikimin dhe korrigjimin e dobësive në sistemet e kontrollit. si në strukturë. • • Hapi 4 . Të dobëta – kur proçedurat e kontrollit nuk kanë arritur të përcaktojnë të gjitha risqet dhe proçedurat e kontrollit paraqesin të meta të dukshme. me faktin nëse këto kontrolle funksionojnë. duhet të përbëjë shqetësim të vazhdueshëm për palët përgjegjëse. por proçedurat e kontrollit paraqesin të meta. Vlerësimi i sistemit të MFK nuk është një ushtrim që zhvillohet vetëm një herë. gjë që kërkon një vetë vlerësim të asaj çka ekziston në fushën e MFK. Proçesi i Vetë-Vlerësimit të MFK përbëhet nga dy faza: • Një Vlerësim Paraprak – Situata ekzistuese meriton fillimisht të identifikohet. Të kënaqshme – kur risqet e operacioneve janë përcaktuar. Një përgjigje me “Jo” ndaj çdo pyetje tregon se ekziston një dobësi. së cilës i duhet dhënë zgjidhje. (4) informacioni dhe komunikimi dhe (5) monitorimi. (2) vlerësimi i riskut. Pyetjet kanë të bëjnë me ekzistencën e kontrolleve të përshtatshme. Sistemet e MFK të një njësie do të vlerësohen si më poshtë: • • Të shkëlqyera – kur risqet e operacioneve janë përcaktuar në mënyrë të saktë dhe proçedurat e kontrollit janë efiçente.Lista e proçeseve të punës Hartimi i një liste (harte) me proçeset e punës garanton uniformitetin në kryerjen e proçeseve të punës. Këto pyetje duhet të diskutohen në një forum të hapur me menaxherët dhe stafin. por kanë disa kontradikta të papërfillshme. ashtu edhe në funksionim. (3) aktivitetet e kontrollit. Të mira – kur risqet e operacioneve janë identifikuar në mënyrë të saktë dhe procedurat e kontrollit janë efiçente.Proçesi i implementimit të menaxhimit financiar dhe kontrollit Pyetësori përqëndrohet në pesë komponentët e ndërlidhur të sistemit të MFK: (1) mjedisi i kontrollit.

marrja 58 . Kjo do të rezultojë në dhënien e një tabloje të përgjithshme të mënyrës se si njësia i arrin objektivat e veta të punës. si dhe afatet brenda të cilave këto aktivitete duhet të kryhen së bashku me një pamje të përgjithshme të veprimtarive të kontrollit që identifikohen brenda një proçesi dhe që garantojnë përmbushjen e objektivave të proçesit. sikurse dhe dokumentacionin që përdoret gjatë ecurisë së tyre. Po ashtu. Informacione mbi buxhetin dhe planin financiar. Ligji për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin (Neni 16) kërkon që proçeset kryesore të punës të dokumentohen me anë të gjurmës së auditimit. Rregulloret. Formulari i identifikimit të proçesit mund të përdoret për grumbullimin e të dhënave mbi proçeset dhe aktivitetet e tyre kryesore (shih Shtojcën 3 të këtij manuali). mund të përfshijnë:       Skemat organizative. konkretisht: Detyrimi për përgatitjen dhe dokumentimin e gjurmës së auditimit Ministri i Financave është përgjegjës për miratimin e gjurmëve standarte të auditimit që lidhen me proçedurat e unifikuara për të gjitha njësitë e sektorit publik. Mënyra më e mirë për të identifikuar proçeset kryesore është të merret si pikënisje lista e objektivave të njësisë. Ravijëzimi i një harte proçesesh përfshin identifikimin dhe përshkrimin e këtyre proçeseve bazë të punës. të jashtëm dhe autoriteteve mbikëqyrëse të kuptojnë mjedisin e kontrollit. Pamja e përgjithshme e proçesit përmban një vështrim të përgjithshëm të aktiviteteve dhe proçedurave që parashikojnë mënyrën e realizimit të proçeseve të veçanta. Burimet që duhet të përdoren për të hartuar një listë me proçeset e punës. Mund të lindë gjithashtu nevoja të shihen me vëmendje përshkrimet e proçesit të identifikuar. Përshkrimin e proçeseve. Më pas mund të identifikohen proçeset kryesore që kontribuojnë në arritjen e këtyre objektivave. dmth mund të jetë e domosdoshme të garantohet se aktivitetet e veçanta të të njëjtit proçes nuk përkufizohen si proçese më vete. Titullarët e njësive publike miratojnë gjurmët e auditimit të detajuara për proçedurat kryesore dhe sigurojnë që të gjitha operacionet e njësisë publike dokumentohen në atë formë që u mundëson audituesve të brendshëm. Gjurma e auditimit arkivohet sipas dispozitave ligjore në fuqi. Sistemet e informacionit për menaxhimin. duke përfshire rregulloret dhe udhëzimet e brendshme Manualet. duhen identifikuar proçeset e përbashkëta për të gjithë njësinë si për shembull.Kapitulli III jen e një aktiviteti.

duhet të ekzistojë një listë (një hartë) me të gjitha proçeset kryesore që ekzistojnë në një njësi. ose të një njësie të administratës shtetërore. Ministri i Financave është përgjegjës sipas Ligjit per MFK (neni 16 i cituar më lart) për miratimin e gjurmëve standarte të auditimit që lidhen me proçedurat standarde të unifikuara për të gjitha njësitë e sektorit publik. programeve dhe projekteve më të rëndësishme të saj. Përgjegjësia për miratimin e e gjurmës së auditimit i takon titullarit. regjistrimi i dokumentit. ndjekjen e ecurisë së këtij proçesi përgjatë strukturave të njësisë. Përveç kësaj. 59 . apo ndërmjet vetë njësisë dhe isntitucioneve të jashtme. Prandaj. Sidoqoftë. Me fjalë të tjera. por një proçes i vetëm që përfshin të gjitha aktivitetet e sipërpërmendura.Proçesi i implementimit të menaxhimit financiar dhe kontrollit e postës. Paketa e gjurmëve të auditimit duhet të përfshijë të paktën proçeset kryesore që kontribuojnë në arritjen e objektivave të njësisëdhe që përfshijnë zbatimin e aktiviteteve. Si rezultat i kësaj pune. gjurma e auditimit jep informacione për të rindërtuar transaksione dhe operacione të veçanta në kuadër të një proçesi të caktuar si dhe për t’i verifikuar këto transaksione dhe operacione. Akoma më tej. Gjurma e auditimit duhet të rifreskohet në mënyrë të vazhdueshme. Është përgjegjësi e Nëpunësit Autorizues të njësisë të sigurojë titullarin se këto proçese janë identifikuar dhe janë përgatitur gjurmët e auditimit për to. Hapi 5 – Gjurma e Auditimit Gjurma e auditimit është një instrument menaxhimi që mundëson nga njëra anë ndjekjen e ecurisë së një proçesi nga fillimi në fund dhe në anën tjetër. Gjurmët e auditimit duhet të përgatiten nga manaxherët për proçeset kryesore të punës së njësisë (shih nenin 16 të Ligjit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin). për të garantuar pasqyrimin e ecurisë së aktiviteteve dhe dokumentave që përmban një proçes. ajo mund të përdorë ekzistueset në vend të formularit të dhënë në Shtojcën 3. një proces i tillë. një proçes që lidhet me hartimin e një projektligji. duhet të përfshihet në hartën e proçeseve vetëm një herë per t’u ndjekur nga e gjithë njësia. ose të një projekt-vendimi është një proçes i cili pak a shumë i përshkon të gjitha strukturat organizative të një ministrie. nëse njësia e ka tashmë një proçedurë të përshtatshme dhe/ose një formular për dokumentimin e proçeseve kryesore të punës. për të realizuar këtë hap të proçesit të futjes se MFK-së. Në rastin e njësive më të mëdha mund të paraqiten në formën e një libri me proçeset e punës. një proçedurë e vetme duhet të shërbejë për të përshkruar mënyrën në të cilën të gjitha strukturat e njësisë duhet të proçedojnë për zbatimin e proçesit. Ka disa shembuj të formularëve që dokumentojnë proçeset kryesore të punës në Shtojcen 3 të këtij manuali. dërgimi i postës dhe arkivimi nuk janë katër proçese të shkëputura.

ose dublimet ndërmjet strukturave të ndryshme të njësise. Informacioni i marrë nga gjurma e auditimit i jep mundësinë titullarit. financiare. dokumenteve dhe të dhënave si dhe identifikimin e qartë të operacioneve që zbatohen. Gjurma e auditimit përdoret gjithashtu nga audituesit (të brendshëm dhe të jashtëm) për të përshkruar fushën që mbulohet nga auditimi (nga ku ka marrë dhe emrin ky dokument). që regjistrojnë aktivitetet dhe ngjarjet që ndodhin në një njësi sidomos lidhur me lëvizjen e fondeve. Qëllimi i përgjithshëm i gjurmës së auditimit është të ndihmojë menaxhimin të vlerësojë përshtatshmërinë e sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit në kuadër të një proçesi të caktuar si dhe. mbivendosjet. strukturave të përfshira në këto proçese (struktura që mund të jenë brenda ose jasht njësisë). të personave që i zbatojnë ato dhe të personave që janë përgjegjës për to. Gjurma e auditimit përbën një grup të dhënash. Ndërtimi dhe përgatitja e një gjurme auditimi mbështetet në analizën e proçesit dhe synon përshkrimin dhe paraqitjen narrative dhe grafike të ecurisë së aktiviteteve. 60 . si dhe të burimeve të përdorura dhe rezultateve të arritura.Kapitulli III Gjurma e auditimit e pajis manaxhimin e lartë me një vizion të qartë për: • • • • • • • • • • Ecurinë e proçeseve Objektivat e proçeseve Strukturat brenda njësisë që përfshihen në proçes Strukturat jashtë njësisë që përfshihen në proçes Aktivitetet e ndryshme të proçesit Sistemet e TI-së që mbështesin proçeset Afatin e zbatimit të aktiviteteve që janë pjesë e proçeseve Burimet e përdorura dhe produktet e përftuara Boshllëqet e mundshme të kontrolleve dhe/ose kontrollet e mbivendosura Dokumentet ligjore. Gjurma e audititmit përbëhet nga simbole uniforme dhe pëshkrime narrative sqaruese. të identifikojë boshllëqet. Një gjurmë auditimi bën të mundur identifikimin e aktiviteteve. që rregullojnë dhe mbështetin aktivitetet që janë pjesë e këtyre proçeseve. Kjo gjurmë ndihmon të kuptuarit e funksionimit të proçeseve nëpër nivele të ndryshme të njësisë. ose audituesit të përcaktojë radhën e ngjarjeve që ndodhin brenda çdo procesi. ose të një natyre tjetër.

Identifikimi i të gjitha strukturave të brendshme të përfshira në proçes. Hapi 6 – Proçesi i Menaxhimit të Riskut Përgjegjësitë Ministri i Financave është autoriteti përgjegjës për futjen e sistemit të efektshëm të menaxhimit të riskut si pjesë e sistemit të menaxhimit financiar dhe kontrollit në sektorin publik. Raporti mbi sistemet e menaxhimit financiar dhe kontrollit në njësitë e qeverisjes së pergjithshme që i dorëzohet çdo vit Këshillit të Ministrave 61 . paraqitja e deklaratës së pagimit të taksave. Disavantazhet e skemave dhe grafikëve lidhen me kohën e gjatë që duhet për ti përfunduar. ose prokurimi publik i punimeve në ndërtim. e cila jep më shumë informacione mbi gjurmët e auditimit dhe shembuj gjurmësh auditimi standarde.     Informacioni i nevojshëm për përgatitjen ose rifreskimin e gjurmëve të auditimit merret kryesisht nga intervistat me stafin e secilës prej strukturave të përfshira në të.Proçesi i implementimit të menaxhimit financiar dhe kontrollit Përgatitja e Gjurmëve të Auditimit kërkon:   Identifikimin e proçesit (p. apo dokumenteve standarde dhe të tjera që janë të detyrueshme në proçesin e shqyrtuar. prokurimi publik. mbledhja e taksës mbi të ardhurat. Identifikimi i të gjitha aktiviteteve që përbëjnë këtë proçes (p. Këto intervista mund të zhvillohen në të njëjtën kohë me shqyrtimin e performancës së transaksioneve. Paraqitja skematike është një mënyrë e favorshme për përgatitjen e gjurmës së auditimit pasi jep në formë të përmbledhur dhe koncize proçesin dhe ndihmon në identifikimin e dobësive. Punonjësit pyeten lidhur me detyrat e tyre specifike.sh. apo të një natyre tjetër që normojnë dhe mbështesin zbatimin e aktiviteteve. sidomos nëse ka skema dhe grafikë. lidhur me proçedurat e ndjekura.sh. duke lehtësuar të kuptuarit e funksionimit të një proçesi. prokurimi publik i mallrave apo shërbimeve. miratuar dhe rifreskuar. për rastet kur gjen zbatim. por edhe nëpërmjet shfletimit të manualeve proçedurale. Identifikimi i të gjithë bazës së të dhënave si dhe të gjitha dokumenteve ligjore. etj). Identifikimin e nën-proçeseve (p. Për hollësi të mëtejshme lutemi shikoni Shtojcënt 5. financiare.sh. etj). shprehja e interesit për prokurimin publik. Identifikimi i të gjitha strukturave të jashtme të përfshira në proçes. skemave ekzistuese. etj). përgatitja e dokumenteve të tenderit. mbledhja e taksave.

Njësia Qëndrore e Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin është përgjegjëse për mbikqyrjen e zbatimit dhe funksionimit të sistemit të menaxhimit të riskut si dhe për këshillimin dhe udhëzimin. NA. bashkërendimin e sistemit të menaxhimit të riskut tek një nëpunë i nivelit manaxherial në vartësi direkte te tij. NA e njësive janë përgjegjës për veprimtarinë e përditshme të sistemit të menaxhimit të riskut. të caktuar prej tyre duhet të hartojnë një raport vjetor për Nëpunësin e Parë Autorizues mbi MFK-në ku të përfshihet efektiviteti i menaxhimit te riskut. ai/ajo duhet të jetë përgjegjës për ti dorëzuar NA draftin e strategjisë dhe për bashkërendimin dhe dokumentimin e veprimtarisë së përditshme të menaxhimit të riskut. Së fundi. NA. Nëpunësit Autorizues. mund të delegojnë sipas ligjit për MFK. mund të delegojnë sipas ligjit për MFK. Titullarët e njësive të qeverisjes vendore janë përgjegjës për miratimin e strategjisë dhe për sistemin efektiv të menaxhimit të riskut brenda njësive të pushtetit vendor dhe janë përgjegjës ndaj Këshillit përkatës. menaxhimi i riskut ështe një proçes në vazhdimësi i cili duhet të jetë pjesë integrale e proçesit të menaxhimit si i tërë dhe është përgjegjësi e të gjithë stafit. duhet të përfshijë një vlerësim të efektivitetit të menaxhimit të riskut. Nëpunësi i Parë Autorizues është pëgjegjës ndaj Ministrit të Financave për monitorimin e sistemit të menaxhimit të riskut në njësitë e qeverisjes së përgjithshme. Nëpunësit autorizues hartojnë një raport vjetor mbi MFK-në dhe e dërgojnë nëpermjet titullarit tek Nëpunësi i Parë Autorizues. neni 10 bashkërendimin e sistemit të menaxhimit të riskut tek një nëpunës i nivelit menaxherial në vartësi direkte të tij. Koordinatori i Riskut është gjithashtu përgjegjës për këshillimin dhe udhëzimin mbi menaxhimin e riskut në bashkëpunim me Njësinë Qëndrore të Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin. Titullarët e njësive të qeverisjes qëndrore janë përgjegjës për miratimin e strategjisë së riskut dhe për sistemin efektiv të menaxhimit të riskut brenda njësisë së tyre. në rolin e Koordinatorit të riskut. në rolin e Koordinatorit të riskut. ku diskutohen 62 . Ata janë gjithashtu propozues te nivelit të pranueshëm të riskut tek Grupi i Menaxhimit Strategjik i cili merr vendimin perfundimtar. Audituesi i brendshëm duhet të ndihmojë menaxherin pa marrë pjesë drejtpërdrejt në menaxhimin e riskut dhe pa shkarkuar menaxherin nga përgjegjësitë e tij/saj në këtë fushë. Nëse një Koordinator Risku i deleguar është caktuar. në të cilin të përfshihet efektiviteti i menaxhimit të riskut.Kapitulli III dhe Kontrollit të Lartë të Shtetit. Audituesi i Brendshëm duhet të shqyrtojë në bazë vjetore efektivitetin e proçeseve të kontrollit të menaxhimit të riskut dhe mirëqeverisjes si dhe këshillon dhe i raporton titullarit të njësise se cilat fusha kanë nevojë për përmirësim. neni 10. Grupi i Menaxhimit Strategjik duhet të veprojë si një komitet.

4 të këtij manuali. është përgjegjës për përcaktimin e reagimit ndaj çdo risku të vlerësuar. Identifikimi i risqeve Risku duhet të vlerësohet dhe të ketë përparësi në lidhje me objektivat e njësisë. Risqet duhet të identifikohen dhe/ose të shqyrtohen të paktën një herë në vit. drejtuese ose dalluese). e ulët” si për mundësinë dhe për impaktin. mardhëniet e punës dhe sistemet e teknologjisë së informacionit si dhe siguria e të dhënave. Risku minimal mund të tolerohet. mesatare. në një matricë risku 3x3. Emri i personit përgjegjës për çdo risk duhet të regjistrohet në Regjistrin e Riskut. Këtu përfshihen tërë objektivat. Shkalla e vlerësimit mund të jetë “e lartë. Duhet të identifikohen risqet që vijnë nga burime të brendshme. i cili vepron si menaxher risku. Ky aktivitet mund të bashkërendohet nga Koordinatori i Riskut. transferimi i tij dhe/ose përfundimi i riskut. Titullari i njësisë është përgjegjës për aprovimin 63 . Reagimi ndaj çdo risku duhet të shqyrtohet të paktën një herë në vit. Këtu përfshihen burimet njerëzore. dispozitat legjislative dhe rregullatore. Vlerësimi i secilit risk duhet të regjistrohet në Regjistrin e Riskut. kushtet ekonomike dhe politike. Risku i identifikuar duhet të dokumentohet në Regjistrin e Riskut.Proçesi i implementimit të menaxhimit financiar dhe kontrollit dhe merren masa mbi çështjet kryesore dhe mangësitë serioze në kuadrin e menaxhimit të riskut. Adresimi i riskut Titullari i njësisë. Këtu përfshihen furnitorët. por edhe më shpesh në vartësi të impaktit qe ka në realizimin e objektivave . Reagimi ndaj çdo risku mund të jetë tolerimi ndaj tij. kushtet ambjentale dhe ngjarjet natyrore. Vlerësimi i Riskut Çdo risk i identifikuar duhet të vlerësohet nga menaxherët nga pikpamja e mundësisë së ndodhjes si dhe impaktit që sjell. Përgjigjia përfundimtare do të regjistrohet në regjistrin e riskut. Titullari i njësisë me ndihmesën e stafit. të përcaktuara në zbatim të strategjive sektoriale dhe të lidhura ngushtë me proçesin e buxhetimit afatmesëm. Formulari për regjistrin e riskut dhe shembulli i një regjistri risku të plotësuar. ndryshimet e teknologjisë. Ai duhet të këshillojë Nëpunësin Autorizues mbi përmbajtjen e raportit vjetor për efektivitetin e sistemit të menaxhimit të riskut. Duhet të identifikohet risku që vjen nga burime të jashtme. Vlerësimi i secilit risk duhet të rishqyrtohet të paktën një herë në vit. trajtimi i tij (me anë të kontrolleve parandaluese. korrigjuese. objektivat për veprimtari të veçanta dhe risku i reputacionit. financa dhe çështjet buxhetore. është përgjegjës për identifikimin e risqeve në punën e tij/saj. gjenden në Shtojcën nr. Regjistri i Riskut duhet të publikohet dhe të jetë i disponueshëm për të gjithë punonjësit.

Kontrollet duhet të pëshkruhen në Regjistrin e Riskut. kur risku është aq i madh sa nuk mund të arrihen rezultatet e dëshiruara. Duhet gjithashtu të këshillojë Nëpunësin e Parë Autorizues mbi përmbajtjen e raportit vjetor për efektivitetin e sistemit të menaxhimit të riskut. ose proçesi i rakordimit). Audituesi i brendshëm duhet të shqyrtojë efektivitetin e menaxhimit të riskut si një element i sistemit të kontrollit të brendshëm dhe jep këshillim dhe i raporton manaxhimit të lartë të njësisë publike për fushat të cilat kanë nevojë për përmirësim. Tranferimi i riskut do të thotë sigurimi ndaj mundësisë së verifikimit të një risku. Regjistri i Riskut duhet të përditësohet pas çdo shqyrtimi.Raporti përmbledhës për Kontrollin e Brendshëm) pra që lidhet me raportin vjetor mbi efektivitetin e menaxhimit te riskut në njësinë e qeverisjes i cili i dërgohet për aprovim Nëpunësit Autorizues (në rastin kur ka Koordinator Risku të deleguar). Shumë nga risqet do të trajtohen me zbatimin dhe operimin e kontrolleve të përshtatshme. Kjo është e mundur vetëm në raste të veçanta. Këto mund të jenë: √ √ √ √ Kontrolle parandaluese të krijuara për të minimizuar mundësinë e riskut që po ndodh (si ndarja e detyrave) Kontrolle korrigjuese të krijuara për të korrigjuar rezultatet e padëshirueshme (si rimarrja e shumave të paguara gabim) Kontrolle drejtuese të krijuara për të siguruar se një rezultat i veçantë është arritur (si kërkesat e sigurisë dhe shëndetësore ose masat e sigurisë). Audituesi i brendshëm duhet të ndihmojë manaxhimin e lartë pa marrë pjesë drejtpërdrejt në menaxhimin e riskut dhe pa e lehtësuar atë nga përgjegjësitë e tij/ saj në këtë fushë. Njësia Qëndrore e Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin duhet të japë këshillim dhe udhëzime mbi menaxhimin e riskut. 64 . vlerësimi dhe reagimi ndaj riskut duhet të shqyrtohen çdo vit nga Koordinatori i Riskut dhe me pas nga titullari i njësisë.Kapitulli III e nivelit të tolerimit të riskut. dmth pagesa e një pale të tretë (Agjenci Sigurimesh) për ta marrë riskun përsipër. Përshkrimi duhet të përfshijë emrin e personit përgjegjës për kontrollin. Shqyrtimi dhe raportimi i riskut Identifikimi. Koordinatori i riskut duhet të japë informacion për atë seksion të Raportit Vjetor që i referohet Cilësisë dhe Gjendjes së Kontrollit të Brendshëm (shih Hapin 7 . Përfundimi i riskut do të thotë përfundimi i veprimit që mbart risk. Risku mund të transferohet vetëm nëse njësia që merr riskun përsipër është më e aftë për ta menaxhuar efektivisht. ose Kontrolle dalluese të krijuar për të identifikuar kur rezultate të padëshiruara kanë ndodhur (si kontrollet e magazinës apo aktiveve.

Cikli i Menaxhimit të Riskut Mjedisi i Kontrollit Nën-hapi Nr 1: Analiza e Mjedisit të Kontrollit Nën-hapi Nr 2: Identifikimi i Objektivave Monitorimi i përgjithshëm Nën-hapi Nr 3: Vlerësimi i Riskut Identifikimi i Riskut Matja e Riskut Klasifikimi i Riskut Oreksi i Riskut Nën-hapi Nr 4: Menaxhimi i Riskut Analiza e Kontrollit Nën-hapi Nr 5: Reagimi ndaj Riskut dhe Monitorimi 2010-07-18 40 65 .Proçesi i implementimit të menaxhimit financiar dhe kontrollit Figura Nr 3. Cikli i Menaxhimit të Riskut Figura Nr 3.

Ministri i Financave i paraqet Këshillit të Ministrave dhe Kontrollit të Lartë të Shtetit. Kjo është kërkesë e Nenit 18 (paragrafi 1) të Ligjit mbi Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin. Për të realizuar detyrimin e tij. deklaratën dhe raportin vjetor për cilësinë dhe funksionimin e kontrollit te brendshëm financiar publik për vitin paraardhës. duke u mbështetur në raportet sipas paragrafit (1). përfshirë edhe gjetjet e rëndësishme dhe rekomandimet për përmirësimin e sistemit. Raporti dorëzohet së bashku me Deklaratën e Cilësisë dhe Gjendjen e Sistemeve të Kontrollit të Brendshëm. mbi bazën e vetë-vlerësimeve. Nëpunësi Autorizues i njësisë publike duhet të implementojë një sistem të brendshëm raportimi për të marrë informacion nga njësitë e vartësisë për të mbështetur deklaratën sipas këtij ligji. për vitin e mëparshëm jo më vonë se fundi i muajit shkurt të vitit aktual. Nëpunësi Autorizues i njësisë publike sipas percaktimit te pikes 1 dhe 2 te nenit 3 te ketij ligji.Kapitulli III Hapi 7 – Raporti përmbledhës mbi Cilësinë dhe Gjendjen e Kontrollit të Brendshëm Udhëzime mbi përgatitjen e raportit Hyrje Çdo vit. Nëpunësi i Pare Autorizues përgatit dhe depoziton tek Ministri i Financave Raportin Vjetor të Konsoliduar jo më vonë sesa fundi i muajit prill. Nëpunësi Autorizues (ose Titullari aty ku nuk ka NA) i çdo njësie publike duhet të ndërmarrë një detyrë vetëvlerësimi mbi kushtet dhe cilësinë e sistemit të kontrollit të brendshëm të njësisë publike që mbulon dhe ti dorëzojë një raport mbi gjetjet. Udhëzimet mbi plotësimin e Deklaratës gjenden në seksionin 3. brenda muajit maj te çdo viti. depoziton tek titullari i i njësisë publike dhe Nëpunësi i Parë Autorizues një deklaratë dhe raportin përkatës për cilësinë dhe gjendjen e sistemeve te kontrolleve të brendshme të i njësisë publike që mbulon. Raporti duhet të dorëzohet brenda muajit Shkurt dhe mbulon vitin e mëparshëm financiar (Janar-Dhjetor). Deklarata jep një pëmbledhje të konkluzioneve të Raportit. 2. Më në detaj ky nen specifikon: Neni 18 Deklarata për cilësinë e Menaxhimit Financiar dhe Kontrollit. Në fakt. 1. për kontrollin e brendshëm të sektorit publik. Titullarit të Njësisë publike dhe Nëpunësit të Parë Autorizues në Ministrinë e Financave. Ky raport është përmbledhje e raporteve vjetore për menaxhimin financiar dhe kontrollin dhe auditimin e brendshëm në sektorin publik. Informacioni i dhënë në Raport duhet të jetë në përputhje me Deklaratën. 3. që është gjithashtu kërkesë e Nenit 18 (paragrafi 1). 66 .3 të këtij manuali dhe formulari për Deklaratën në shtojcën 6.

Proçesi i implementimit të menaxhimit financiar dhe kontrollit Nëpunësi Autorizues i njësisë publike duhet të ndërmarrë veprime për mbledhjen e informacionit për Raportin. mund të diskutohet mbi progresin e shënuar dhe fushat për zhvillim të mëtejshëm. arritjet kry67 . Kjo metodë është më e përshtatshme për njësi të mëdha publike si Ministritë dhe Bashkitë e mëdha. b. Më pas. i cili paraqitet nga Ministria e Financave në Këshillin e Ministrave dhe Kontrollin e Lartë të Shtetit. Formulari përmban disa tekste standarde (për përmbledhjen dhe hyrjen e raportit) dhe një sërë titujsh e nën-titujsh. Kjo metodë është më e përshtatshme për njësi me përmasa mesatare si bashkitë dhe njësitë shpenzuese me disa nivele. Do të ishte mirë që Përmbledhja të hartohej e fundit. kujt i dorëzohet dhe kur. Në varësi të përmasave të njësisë ka tre mënyra se si mund të proçedohet: a. UDHEZIME PER SRUKTUREN E RAPORTIT Struktura e Raportit për çdo njësi të qeverisjes së përgjithshme është e njëjtë me Raportin Vjetor Përmbledhës mbi cilësinë dhe gjendjen e KBFP për sektorin publik. Udhëzime mbi formularin e raportit Formulari për Raportin mbi Cilësinë dhe Gjendjen e Komponentëve të Kontrollit të Brendshëm në njesitë publike jepet në Shtojcën 7 të këtij manuali. Këto janë kryesisht vetëshpjegues por udhëzimi i mëposhtëm mund të jetë i dobishëm. Zbatimi i një sistemi deklaratash dhe raportesh të brendshme nga Drejtoria e Përgjithshme brenda njësisë publike për t’iu dorëzuar Nëpunësit Autorizues. c. Ajo konsiston në një paragraf me tekst standard i cili shpjegon bazën ligjore për raportin. Nëpunësi Autorizues mund tu shpërndajë një pyetësor vetëvlerësimi (shih shtojcën 2 të manualit) strukturave dhe niveleve të ndryshme të njësisë dhe t’i përmbledhë përgjigjet në Raport. Përmbledhja duhet të përmbajë:  Një vlerësim të përgjithshëm në formë të shkurtuar mbi gjetjet. pasi të jetë plotësuar raporti. duke përdorur pyetësorin e Shtojcës 2 si udhëzues. Informacioni i mbledhur në këto takime formon bazën e Raportit. Kjo metodë është më e përshtatshme për bashki/komuna të vogla dhe të tjera njësi me dimensione të vogla dhe pa njësi shpenzuese. Raporti dhe Deklarata mund të dorëzohen gjithashtu nga drejtuesit e njësive shpenzuese. Përmbledhja Qëllimi i Përmbledhjes është tu paraqesë shkurtimisht menaxherëve gjetjet kryesore. Nëpunësi Autorizues mund të organizojë takime të veçanta me menaxherët e strukturave të ndryshme të njësisë ku. çdo Drejtori e Përgjithshme ndjek njerën nga mënyrat (b) ose (c) për të siguruar informacion.

 Një përmledhje të gjetjeve mbi: o Sistemet e MFK-së o Rekomandimet e Auditimit të Brendshëm o Rekomandimet e Auditimit te Jashtëm (nëse ka) o Rekomandimet e NJQH-ve te MF (nëse ka) Gjatë hartimit të këtij seksioni është mirë të plotësohet seksioni i dytë në fillim. mbi përmbledhjen e gjetjeve. të rëna dakort në rastet kur ka fusha të cilat kërkojnë zhvillim. Gjetje dhe Rekomandime: të përgjithshme Ky seksion përmban detajet kryesore të raportit.  Mjedisi i kontrollit  Menaxhimi i riskut  Aktivitetet e kontrollit  Informimi dhe komunikimi  Monitorimi Seicili nga këta seksione duhet të përfshijë:  Një përmbledhje të pikave të forta dhe fushave për zhvillim (duke përdorur informacionin e përftuar nga pyetësori dhe/ose nga takimet për diskutim)  Një përmbledhje të rekomandimeve që janë dhënë për përmirësimin e çdo fushë ku kërkohet zhvillim i mëtejshëm 68 . dhe çdo koment i bërë ose gjetje nga Njësitë Qëndrore të Harmonizimit në Ministrinë e Financave. dhe më pas të përdoret ky informacion për të nxjerrë arritjet kryesore (komponentët e kontrollit të brendshëm që jane zbatuar mirë dhe nuk kërkojnë vëmendje të menjëhershme) dhe fushat për zhvillim ku kërkohet më shumë punë për t’i sjellë në standardet e duhura. Përmbledhja e gjetjeve në secilën nga këto fusha duhet të ndiqet nga një përshkrim i shkurtër i rekomandimeve për veprim. Hyrja Është një tekst standart. çfarëdo gjetje të auditimit të brendshëm dhe të jashtëm. Ai jep një përmbledhje të gjetjeve mbi sistemet e menaxhimit financiar dhe kontrollit.Kapitulli III esore dhe drejtimet për zhvillim të mëtejshëm. me emrin e njësisë publike dhe vitin në fjalë. Një përmbledhje e pikave të forta dhe fushave për zhvillim mund të hartohen më tej për të gjithë pjesën vlerësuese. Gjetje dhe Rekomandime: sistemet e MFK-së Ky seksion duhet të bazohet mbi pesë komponentët e kontrollit të brendshëm. siç është dhënë në formular.

për zbatimin e rekomandimeve të dhëna në seksionin e mësipërm. Gjetje dhe Rekomandime: auditimi i jashtëm Ky seksion duhet të përmbledhë gjetjet kryesore të çdo raporti të auditimit të jashtëm të përfunduar gjatë vitit (nga Kontrolli i Lartë i Shtetit) dhe rekomandimet kryesore për përmirësim të dhëna nga audituesit. dhe këto mund të përmblidhen më së miri në formën e një plan veprimi ose tabele që mund të përfshihet në një shtojcë të raportit. është e mjaftueshme të citohet: “Nuk ka patur rekomandime të dhëna nga Njësia Qëndrore e Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin dhe Njesia Qëndrore e Harmonizimit për Auditimin e Brendshëm për këtë njësi publike për vitin (vendos vitin)”. mund të ketë një listë më të gjatë veprimtarish. Nëse ka ndonjë mospërputhje ndërmjet gjetjeve të Auditimit të Brendshëm dhe atyre të titullarëve. Gjetje dhe Rekomandime: NJQH/MFK dhe NJQH/AB Nëse NJQH/MFK ose NJQH/AB kanë dhënë ndonjë rekomandim që ndikon në sistemet e kontrollit të brendshëm të një njësie publike. Nëse ka ndonjë mospërputhje ndërmjet gjetjeve të Auditimit të Brendshëm me Auditimin e Jashtëm dhe/ose të titullarëve. Këto veprimtari lidhen me përmirësimet e ardhshme në fushat ku ka nevojë për zhvillim të mëtejshëm.Proçesi i implementimit të menaxhimit financiar dhe kontrollit Gjetje dhe Rekomandime: auditimi i brendshëm Ky seksion duhet të japë një përshkrim të shkurtër të Njësisë së Auditimit të Brendshëm për njësinë dhe më pas të përmbledhë gjetjet kryesore të çdo raporti auditimi të brendshëm të përfunduar gjatë vitit dhe rekomandimet kryesore për përmirësime të dhëna nga audituesit. Shembuj të veprimtarive përfshijnë:     Nevojat për trajnime dhe se si do të përmbushen Zbatimi i veprimtarive të reja ose të prmirësuara të kontrollit Përmirësime në menaxhimin e riskut dhe raportimin Sigurimi i dokumentacionit të shkruar ose udhëzimeve Nëse ka pak veprimtari për t’u ndërmarrë. mund të përmblidhen shkurtimisht në këtë seksion. është e rëndësishme të citohet qartë për secilën veprimtari: 69 . Por në njësi publike të mëdha siç mund të jetë një ministri. ato duhet të përmblidhen në këtë seksion. Nëse nuk ka patur raporte të auditimit të jashtëm është e mjaftueshme të citohet “Nuk ka patur raporte të Auditimit të Jashtëm në këtë njësi për vitin (vendos vitin)”. duhet të jepen shpjegime. Nëse nuk ka patur rekomandime. Përmbledhja e veprimtarive Ky seksion duhet të përmbledhë veprimtaritë kryesore që do të merren ose janë ndërmarrë. Cilado qoftë metoda e përdorur. duhet të jepen shpjegime.

Konkluzionet Konkluzionet duhet të jenë konçize. emri i njësisë publike dhe datë. NA i njësisë publike (ose Titullari aty ku nuk ka NA) duhet të përshkruajë dobësitë e sistemit të kontrollit si dhe planet për trajtimin e tyre. Kjo deklaratë duhet të mbulojë vitin financiar pararendës.Kapitulli III  Çfarë veprimesh do të ndërmerren. në të cilën ai/ajo: • Merr përsipër përgjegjësinë për menaxhimin efiçent të burimeve financiare dhe jo-financiare të cilat janë në dispozicion të njësisë të tij/të saj.  Pse është e nevojshme dhe cili është qëllimi i tij. duke ruajtur në të njëjtën kohë aktivet e saj dhe duke garantuar fondet publike. mbiemër. duke shmangur shumë detaje dhe duhet të përmbajnë komente mbi objektivat e MFK-së të përmbushura deri tani. • Pohon se sistemi i kontrolli të brendshëm. Qëllimi i kësaj deklarate është të rrisë përgjegjshmërinë e drejtuesve si dhe të nxisë përpjekjet për përmirësimin e sistemit të kontrollit të brendshëm. 70 . garanton përdorimin e ligjshëm dhe efiçent të burimeve. Çdo NA/Titullar i njësisë do të vërë personalisht firmën dhe datën mbi deklaratë. Në deklaratë. që ekziston në njësinë e tij/të saj. probleme të TI-së). Raporti duhet të nënshkruhet nga Nëpunësi Autorizues i njësisë publike me emër. Duke nënshkruar deklaratën. duke përmendur çdo problem të mundshëm që mund të parashikohet (psh: burimet njerëzore.  Kur do të përfundojë. pozicion.3. mund të përfshihen këtu për veprim nga NJQH-të përkatëse. Deklarata mbi cilësinë e MFK-së Çdo NA (ose Titullari aty ku nuk ka NA) i njësisë së sektorit publik duhet të përgatisë çdo vit një deklaratë (Deklarata për cilësinë dhe gjendjen e kontrollit të brendshëm” – shih Shtojcën 6 për formularin) në të cilën të pohojë se si sistemi i kontrollit të brendshëm mbështet arritjen e objektivave. Nëse ka komente të përgjithshme mbi efektivitetin e legjislacionit dhe/ose të MFK-së ose AB-së (përfshirë edhe komente dhe udhëzime të këtij manuali). politikave dhe qëllimeve të njësisë. 3.  Kush është përgjegjës per kryerjen. NA i njësisë publike merr përsipër përgjegjësinë për vërtetësinë e informacionit të përfshirë në të.

duhet të shkruhet kjo gjë. apo të propozuara për të trajtuar çdo lloj çështjeje me rëndësi që i referohet kontrollit të brendshëm. Kjo deklarate përbën një element të raportit vjetor të performancës dhe do t’i nënshtrohet shqyrtimit nga shërbimi i Auditimit të Brendshëm të njësisë dhe Kontrolli i Lartë i Shtetit. Kuadri i riskut dhe i kontrollit (këtu duhen përshkruar elementët kryesorë të strategjisë së menaxhimit të riskut. në të cilin kërkohet vetëm të shkruhet emri i njësise dhe nëse Deklaratën e nënshkruan Titullari i Njësisë. apo Nëpunësi Autorizues). Nëse ka patur ndryshim të Titullarit të Njësisë gjatë vitit. Teksti që është shkruar me të zezë (i njëjtë me këtë shkrim) tregon seksionet që janë të veçanta për secilën njësi. do të përfshijnë elementët e mëposhtëm: • • • • shtrirjen e përgjegjësisë së menaxhimit te larte në fushën e kontrollit të brendshëm qëllimin e sistemit të kontrollit të brendshëm një përshkrim të kuadrit të riskut dhe kontrollit brenda njësisë një vështrim të efektivitetit të kuadrit të riskut dhe të kontrollit. ose 71 • • • . që përmban edhe një pasqyrë të masave të marra. Teksti është standard dhe duhet të përfshihet në çdo Deklaratë. Deklarata përmban 5 seksione: • Fusha e përgjegjësive (tekst standard. Kapaciteti i përballimit të riskut (këtu duhet bërë një përshkrim i trajnimit të stafit për të menaxhuar riskun në përputhje me nivelin e autoritetit dhe detyrat e tyre). duke përfshirë mënyrën e identifikimit.Proçesi i implementimit të menaxhimit financiar dhe kontrollit Deklaratat e NA të njësive të sektorit publik mbi kontrollin e brendshëm. Udhëzime rreth plotësimit të Deklaratës mbi cilësinë dhe gjendjen e kontrolleve të brendshme Formulari i deklaratës është përfshirë në Shtojcën 6 të këtij manuali. vlerësimit (që përfshin nivelin e riskut të tolerueshëm. Deklarata duhet ti dorezohet NPA–së në fund të Shkurtit. Qëllimi i sistemit të kontrollit të brendshëm (tekst standard).

që kanë ndodhur gjatë vitit që mbulohet në Deklaratë duhet të përshkruhet së bashku me masat e marra. të përfshirë në menaxhimin e riskut. ose të propozuara për t’i ndrequr ato. Raporti vjetor mbi cilësinë e MFK-së Detyrimi për NA e njësive publike Titullarë e njësive publike duhet të plotësojë pyetësorin vjetor të vetëvlerësimit për MFK-në dhe tia dërgojnë atë Ministrisë së Financave (NjQH/MFKnë). NA. Nëse ka aktorë publikë. deklaratën. ose efektet e tyre. NA/Titullari i njësisë publike i paraqet NPA-së çdo vit. • Çështjet që zhvendosin burimet nga një aspekt tjetër i rëndësishëm i punës. ose që mund të dëmtojnë në mënyrë serioze reputacionin e njësisë publike. • Verifikimi i efektivitetit (këtu fillon me një tekst standard. • Çështjet që kanë një ndikim material mbi llogaritë financiare. mbi të cilën ai vendos personalisht firmën dhe datën. • Çështjet që sipas këshillës së Grupit për Menaxhim Strategjik janë të rëndësishme. brenda muajit shkurt. Shpjegohet çdo dobësi e vërejtur gjatë procesit të vetë-vlerësimit si dhe përshkruhen të gjitha masat e marra. • 3. Rolet dhe përgjegjësitë në proçesin e menaxhimit të riskut duhet të përshkruhen në mënyrë të qartë. kjo gjë duhet theksuar dhe shpjeguar). por plotësohet duke përshkruar mënyrën se si proçesi i menaxhimit të riskut është zbatuar me qëllim ruajtjen dhe verifikimin e efektivitetit të sistemit të kontrollit të brendshëm. Shembuj të çështjeve me rëndësi që lidhen me kontrollin e brendshëm dhe që duhen përmendur në Deklaratën për cilësinë dhe gjendjen e kontrolleve të brendshme” Çështjet cënojnë seriozisht ose parandalojnë arritjen e një synimi. që kanë tërhequr ose mund të tërheqin vëmendjen e publikut. • Çështjet.4. apo të propozuara për t’i trajtuar ato. Çdo çështje me rëndësi që lidhet me kontrollin e brendshëm (shih shembujt e paraqitur më poshtë). nëpërmjet Titullarit të njësive të sektorit publik duhet t’i raportojnë 72 . Para se të paraqitet. Në të shpjegohet roli i koordinatorit të riskut dhe i audituesit të brendshëm si dhe jepen në formë të përmbledhur rezultatet e çdo vetë-vlerësimi të kryer mbi kontrollin e brendshëm.Kapitulli III ‘oreksin e riskut’) dhe kontrollimit të riskut. • Çështjet që auditimi i brendshëm ose i jashtëm i konsideron të rëndësishme. deklarata duhet të verifikohet nga Grupi për Menaxhimin Strategjik. apo të një objektivi.

Kjo është përshkruar në Hapin 7 të proçesit të implementimit të MFK-së. të paraqitura në Ministrinë e Financave (NjQH/MFK). Ministri i Financave i paraqet Këshillit të Ministrave dhe Kontrollit të Lartë të Shtetit. Raporti për vitin parardhës miratohet nga NPA dhe i paraqitet Ministrit të Financave në fund të muajit prill të vitit aktual. lidhur me funksionimin me ekonomi. Njësitë Qëndrore të Harmonizimit përgatisin raportin e konsoliduar vjetor mbi sistemin e kontrollit të brendshëm financiar publik. Nëpunësi i Parë Autorizues duhet t’i raportojë Ministrit të Financave mbi funksionimin. Raporti duhet të përmbajë një vlerësim të përgjithshëm të sistemit të menaxhimit financiar dhe kontrollit në sektorin publik. efiçencë dhe efektivitet të sistemeve ekzistuese të menaxhimit financiar dhe kontrollit si dhe mbi çdo të metë dhe masat e marra nga njësii për zgjidhjen e tyre. efiçencë dhe efektivitet të sistemeve ekzistuese të menaxhimit financiar dhe kontrollit si dhe mbi çdo të metë dhe masat e marra nga njësia për zgjidhjen e tyre. 73 . • Pyetësorët vjetorë të vetë-vlerësimit mbi MFK-në. Këto detyrime janë vendosur në Ligjin për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin. një raport për vitin parardhës mbi zbatimin dhe funksionimin e sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit si dhe mbi funksionimin e auditimit të brendshëm në njësitë e qeverisjes së përgjithshme. së bashku me informacione mbi gjetjet e rëndësishme dhe masat që duhen marrë për fuqizimin e sistemit të menaxhimit financiar dhe kontrollit. efiçencë dhe efektivitet të sistemeve ekzistuese të menaxhimit financiar dhe kontrollit si dhe mbi çdo të metë dhe masat e marra nga njësia publike për zgjidhjen e tyre.Proçesi i implementimit të menaxhimit financiar dhe kontrollit Nëpunësit të Parë Autorizues mbi funksionimin me ekonomi. me ekonomi. Roli i Njësisë Qëndrore të Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin në përgatitjen e raportit vjetor Sipas Ligjit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin. • Gjetjet e audituesve të brendshëm dhe të jashtëm. çdo vit. Raporti vjetor mbështetet në: • Raportet e marra prej Nëpunësit të Parë Autorizues. nga titullarët e njësive. deri në fund të muajit Maj. duke përfshirë përfundimet dhe rekomandimet e rëndësishme të Auditimit të Brendshëm. • Deklaratat e NA/Titullarëve të njësive.

74 .

KAPITULLI IV ZBATIMI I MFK-së 75 .

efektive dhe efiçente. auditimin e brendshëm dhe inspektimin financiar. zbatimin dhe realizimin e Buxhetit të Shtetit.2008 “Për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë” dhe Ligjit Nr. Në zbatimin e programeve.2007. apo Këshillit të njësive vendore. në drejtim të përmbushjes së objektivave të njësisë. që do të ketë secili prej tyre. Më poshtë paraqiten aktorët më të rëndësishëm për funksionimin e duhur të sistemit te MFK. Rolet dhe Aktorët e Sistemit MFK-së Sistemi MFK-së i administratës publike në Shqipëri ka shumë aktorë të ndryshëm. në drejtim të përmbushjes së objektivave të këtyre njësive. huamarrjen e Republikës së Shqipërisë në tregun shqiptar dhe atë të huaj.Kapitulli IV 4. ndërmjet të tjerave.04. akteve nënligjore dhe udhëzimeve. ose më shumë njësi. 4. çështjet e kontabilitetit të Qeverisë. 4. Përgjegjshmëria Menaxheriale Përgjegjshmëria menaxheriale është baza e një sistemi të fortë kontrolli të brendshëm në sektorin publik.2. trajton të gjitha ato çështje që lidhen me planifikimin dhe zhvillimin. 76 .9720 datë 23. apo struktura të sektorit publik. duke përdorur fondet publike. lidhin marrëveshje ose udhëzime të përbashkëta mbi fushën e përgjegjshmërisë menaxheriale. në mënyrë të ligjshme. përgjegjshmëria menaxheriale është detyrim i titullarëve të njësive të sektorit publik për të respektuar dhe zbatuar parimet e menaxhimit të shëndoshë financiar.1. të cilat përfshijnë dy. që përdorin fonde publike janë përgjegjës para organit që i ka emëruar ata. Ligji “Për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë” i parashikon të gjitha proçedurat që kanë lidhje me monitorimin. dhe njësive të tjera. në mënyrë ligjshme. ekonomike. Sipas Ligjit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin.1 Roli Organizativ Ministria e Financave Ministria e Financave (MF) është elementi kyç i sistemit aktual të KBFP në Shqipëri. çështjet që lidhen me sistemet dhe politikat tatimore dhe doganore. ekonomike. “Për Auditimin e Brendshëm në Sektorin Publik”. Titullarët e njësive të qeverisjes qëndrore dhe vendore janë përgjegjës respektivisht para Këshillit të Ministrave. shoqërive tregtare. efiçente dhe efektive.2. si dhe ligjshmërinë në administrimin e fondeve publike dhe në të tjera aktivitete që lidhen me to. me objekt të ndryshëm përgjegjësish. 9936 datë 26. titullarët e njësive në fjalë.06. Sipas Ligjit Nr. Parlamentit. Ministria e Financave. Drejtuesit e njësive të vartësisë (shpenzuese). përgjegjësitë specifike të së cilëve rregullohen me anë të ligjeve. duke i përdorur fondet publike. menaxhimin financiar dhe kontrollin në të gjitha njësitë e pushtetit qendror dhe vendor.

sipas Ligjit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin.3 Udhëzimet dhe instruksionet e Ministrit të Financave në fushën e sistemit të MFK-së Ministri i Financave. Sistemi KBFP përfshin: • Sistemet e menaxhimit financiar dhe kontrollit në të gjitha njësitë publike. Një prej ndryshimeve më të mëdha është që “Nëpunësi Autorizues” tashmë është përgjegjës për zbatimin e kontrollit te brendshëm – më parë. Raporti përmban edhe një seksion që lidhet me zbatimin dhe funksionimin e veprimtarisë së auditimit të brendshëm në njësitë e qeverisjes së përgjithshme. që kanë rezultuar nga puna e auditimit të brendshëm. Brenda Ministrisë së Financave. • Njësitë Qëndrore të Harmonizimit në Ministrinë e Financave për harmonizimin dhe koordinimin e zbatimit dhe funksionimit të sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit. (iv) NJQH/AB. Strukturat kryesore të Ministrisë së Financave që përfshihen drejtpërdrejt në sistemet KBFP janë: (i) NjQH/MFK. (ii) Drejtoria e Përgjithshme e Buxhetit.2.2.Zbatimi I MFK-së Ligji i lartpërmendur ka hyrë në fuqi në qershor të vitit 2008 dhe është parashikuar që do të duhen rreth 3 vjet përpara se dispozitat e tij të plotësohen tërësisht. është autoriteti përgjegjës për miratimin e udhezimeve dhe manualeve për menaxhimin financiar dhe kontrollin në njësitë e sektorit publik. Ministri i Financave. përgjegjës ishte Titullari (p. në të cilin janë përfshirë gjetjet dhe rekomandimet e rëndësishme. Nëpunësi i Parë Autorizues (Sekretari i Përgjithshëm i Ministrisë së Financave) përgjigjet para Ministrit të Financave për menaxhimin e sistemit buxhetor dhe për zbatimin e kontrollit të brendshëm financiar publik. si autoriteti përgjegjës për funksionimin në tërësi të sistemit të MFK-së në sektorin publik.2. i paraqet çdo vit një raport Këshillit të Ministrave dhe KLSH-së (Kontrollit të Lartë të Shtetit) mbi sistemin e Menaxhimit Financiar dhe Kontrollit në njësitë e qeverisjes së përgjithshme. (v) Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve. dhe në mënyrë të veçantë për: • Miratimin e metodologjisë për krijimin dhe funksionimin e sistemeve 77 . 4.4 të këtij Manuali) 4. si dhe të auditimit të brendshëm. • Funksionin e pavarur dhe të decentralizuar të auditimit të brendshëm në njësitë publike. (iii) Drejtoria e Përgjithshme e Thesarit. (vi) Drejtoria e Përgjithshme e Doganave.sh Ministri) – dhe ndoshta do të duhet kohë derisa ky rol i ri të kuptohet dhe të zbatohet plotësisht. (Shih seksionin 3.Roli i Ministrit të Financave në sistemin e MFK-së Ministri i Financave është përgjegjës për krijimin e sistemit të kontrollit të brendshëm financiar publik në të gjitha njësitë e qeverisjes së përgjithshme.

• Miratimin e formatit. përmbajtjes dhe afateve të fundit për vlerësimin e funksionimit. Në të gjitha këto funksione. standardesh dhe proçedurash të cilat sigurojnë menaxhimin ekonomik. Ministri i Financave ka një rol thelbësor në proçeset buxhetore.2. lidhur me fusha specifike të menaxhimit financiar dhe kontrollit. • Miratimin e udhëzimeve për mbajtjen dhe arkivimin e të dhënave dhe të dokumenteve financiare në njësitë publike.5 Roli i Njësisë Qendrore të Harmonizimit për sistemin e 78 .bazuar ne kërkesat e titullareve te njësive publike. • Miratimin e formatit dhe të përmbajtjes së deklaratës vjetore dhe raportin mbi kontrollin e brendshëm për t’u plotësuar nga njësitë e sektorit publik. efiçencës dhe efektivitetit të sistemeve ekzistuese të menaxhimit financiar dhe kontrollit dhe veprimet e ndërmarra për te adresuar cdo të metë. Ministri i Financave është autoriteti përgjegjës që vendos një sistem rregullash.4 Përgjegjësitë e veçanta në proçesin buxhetor Sipas Ligjit për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë.2. 4. 4. • Miratimin e metodologjisë për përgatitjen e gjurmëve të auditimit dhe formularët që lidhen me proçedurat e unifikuara në të gjitha njësitë e sektorit publik. • Miratimin e udhëzimeve për mbajtjen. • Miratimin e metodologjisë për përgatitjen e proçedurave për një kontabilizim të plotë. përshtatshmërisë. janë paraqitur në Shtojcën 9 ttë këtij manuali.2. Më hollësisht. efiçent dhe efektiv të burimeve financiare publike. qarkullimin dhe daljen jasht përdorimit të aktivave në njësitë e sektorit publik. të vërtetë. dokumentimin.5 për përshkrimin e hollësishëm të këtyre përgjegjësive).Kapitulli IV të menaxhimit financiar dhe kontrollit në linjë me standardet e njohura ndërkombëtare të kontrollit të brendshëm. • Miratimin e udhëzimeve të përbashkëta. të saktë dhe në kohën e duhur të të gjitha operacioneve në njësitë e sektorit publik. Ministri mbështetet nga Njësia Qëndrore e Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin (shih seksionin 4. detyrat e Ministrit të Financave në këtë fushë.

3. c) Percaktimin e nevojave dhe udhëheqjen e trajnimeve dhe trajnimeve në vijueshmëri në fushën e menaxhimit financiar dhe kontrollit dhe të përgjegjshmërisë menaxheriale në njësitë e sektorit publik. b) Përgatitjen. urdhrave. e) Ndërgjegjësimin për KBFP-në me anë të seminareve dhe krijimit të faqes së internetit. Misioni i përgjithshëm i NjQH/MFK është të sigurojë koordinimin dhe harmonizimin e metodologjisë dhe të udhëzimeve për menaxhimin financiar dhe kontrollin në të gjithë sektorin publik. Nëpunësi i Parë Autorizues miraton kriteret që duhen plotësuar nga stafi i NjQH/ MFK për pozicionet përkatëse. Njësia Qëndrore e Harmonizimit siguron monitorimin sistematik të sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit në njësitë e sektorit publik me qëllim mbledhjen e informacionit për të përmirësuar metodologjinë dhe standardet e punës. Njësia Qëndrore e Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin ndihmon Nëpunësin e Parë Autorizues dhe Ministrin e Financave për monitorimin e sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit dhe për përgatitjen e raportit vjetor për gjendjen e menaxhimit financiar dhe kontrollit publik. ku përmblidhet informacioni i marrë në përputhje me dispozitat e nenit 18. shpërndarjen dhe azhornimin e strategjive dhe udhëzimeve metodologjike për menaxhimin financiar dhe kontrollin në pajtim me standardet ndërkombëtare të pranuara për kontrollin e brendshëm. Njësia Qëndrore e Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin në Ministrinë e Financave. NjQH/MFK mund të ofrojë gjithashtu këshilla per menaxherët lidhur me: 79 . Drejtori i NjQH/MFK-së raporton drejtpërdrejt tek Ministri i Financave dhe Nëpunësi i Parë Autorizues. neni 26: 1. 2. e krijuar në Ministrinë e Financave. Njësia Qëndrore e Harmonizimit për MFK brenda Ministrisë së Financave është përgjegjëse për: a) Përgatitjen e ligjeve. Këto përgjegjësi përfshijnë sipas Ligjit per MFK. d) Koordinimin e ngritjes dhe zhvillimit të sistemit të kontrollit të brendshëm financiar publik. 4. bashkëpunon me Njësinë Qëndrore të Harmonizimit për Auditimin e Brendshëm gjatë përgatitjes së raportit vjetor për Kontrollin e Brendshëm Financiar Publik (KBFP). rregulloret e zbatueshme dhe praktikat e mira të Bashkimit Evropian. dhe manualeve për fushën e menaxhimit financiar dhe kontrollit. udhëzimeve.Zbatimi I MFK-së MFK-së Ministri i Financave në përmbushjen e detyrave dhe përgjegjësive të tij në fushën e MFK-së në sektorin publik mbështetet nga Njësia Qëndrore e Harmonizimit për Menaxhimin Fiannciar dhe Kontrollin (NjQH/MFK).

Në përmbushjen e këtij roli është e rëndësishme që NjQH/MFK të bashkëpunojë me NjQH per Auditimin e Brendshem përsa i takon udhëzimeve dhe standardeve në fushën e auditimit të brendshëm. Ky monitorim kryhet për dy qëllime: • • Grumbullimin e informacioneve me qëllim përmirësimin e vazhdueshëm të metodologjisë.Kapitulli IV • Vlerësimin dhe menaxhimin e riskut. si dhe bashkërisht me NjQH/AB. Një bashkëpunim i mirë ndërmjet dy njësive u jep mundësinë atyre të kuptojnë dhe të vlerësojnë më mirë efektivitetin e kontrollit të brendshëm. Raporti vjetor duhet të shpjegojë formën. Vetë-vlerësimin për kontrollin e brendshëm. • • • • • • NJQH/MFK i jep këshillim dhe udhëzime administratës publike dhe vepron si pikë kontakti për çështjet e kontrollit të brendshëm financiar publik. të cilat janë të vlefshme veçanërisht në proçeset e aplikimit të njësive publike për projekte zhvillimi që mund të financohen nga buxheti i shtetit ose donatorë tëndryshëm në të ardhmen. në bashkëpunim me njësi të tjera të administratës publike. Me kërkesë të Titullarëve të njësive publike dhe në emër të tyre NJQH/MFK mund të kryeje vlerësime për sistemet e kontrollit të brendshëm të njësisë. Vënien në zbatim të rekomandimeve të auditimit të brendshëm. Bashkërendimin e punëve midis menaxherëve të sektorëve të ndryshem për menaxhimin financiar dhe kontrollin. standardeve dhe udhëzimeve. Trajnimin e menaxherëve dhe stafit të administratës publike që është përgjegjës për menaxhimin financiar dhe kontrollin. NjQH/MFK është gjithashtu përgjegjëse për monitorimin sistematik të sistemeve të MFK-së në njësitë e sektorit publik. Hartimin dhe përpunimin e proçedurave lidhur me menaxhimin financiar dhe kontrollin. që përfshijnë dhe hartimin e gjurmëve të auditimit. Bashkëpunimin me njësi dhe organe të tjera shtetërore si dhe me shoqata profesionale. duke përfshirë dhe menaxhimin e riskut. Ajo e kryen këtë monitorim nëpërmjet aktiviteteve që realizon vetë. funksionimin dhe të bëjë vlerësimin e cilësisë së sistemit të kontrolleve të brendshme. Përgatitjen e raportit vjetor për Nëpunësin e Parë Autorizues dhe Ministrin e Financave mbi statusin e përgjithshëm të menaxhimit financiar dhe kontrollit. shoqëruar me informacione lidhur me veprimet e ndërmarra me qëllim fuqizimin e sistemit të menaxhimit 80 .

Me kërkesë të komisionit. 4. efiçencën dhe efektivitetin e sistemeve të vendosura të MFK-së. brenda muajit shkurt të çdo viti si dhe në rezultatet e monitorimit dhe vlerësimit të ndërmarrë nga vetë NjQH/MFK. pika 41 e Ligjit për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë) Sekretari i Përgjithshëm i Ministrisë së Financave është NPA për buxhetin dhe njësitë e pushtetit qëndror. NPA i raporton Ministrit të Financave për funksionimin. mbi masat korrigjuese të ndërmarra dhe të zbatuara nga titullarët përkatës të njësisë. si dhe për risqet që nuk janë trajtuar nga njësia. që kanë lidhje me zbatimin e buxhetit dhe kontrollin e brendshëm financiar publik. (shih gjithashtu seksionin 3. sipas Ligjit per MFK dhe Ligjit per MSB. si dhe mbi çdo të metë tjetër serioze në arritjen e objektivave. Nëpunësi i Parë Autorizues është nëpunësi i nivelit më të lartë në Ministrinë e Financave. Raporti diskutohet në Këshill të Ministrave dhe në Kontrollin e Lartë të Shtetit. riskun për mashtrime dhe parregullsi. për përmirësimin e tij të mëtejshëm. kontabilitetin dhe auditimin e brendshëm të Buxhetit të Shtetit (Neni 3. Ministri i Financave ia paraqet raportin Këshillit të Ministrave dhe Kontrollit të Lartë të Shtetit brenda muajit maj të çdo viti. Ky raport do të mbështetet në raportet e dorëzuara nga Titullarët e njësive tek Nëpunësi i Parë Autorizues. zbatimin. me qëllim që t’i përcillen reagime Ministrit të Financave. Raporti përfundimtar publikohet në faqet e internetit të NjQH/MFK dhe të Ministrisë së Financave. ai/ajo raporton gjatë vitit edhe për çështje të tjera. Nëpunësi i Parë Autorizues paraqet në komisionin përkatës parlamentar raporte periodike.2.6. NPA merr raporte periodike nga njësitë e sektorit publik mbi gjendjen e sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit. përgjegjës për përgatitjen. kontrollin e brendshëm financiar. në mënyrë që ky i fundit t’ia paraqesë atë Ministrit të Financave. fondet speciale dhe transfertat drejt njësive të qeverisjes vendore. pasqyra financiare dhe raportin vjetor për zbatimin e buxhetit në Republikën e Shqipërisë. brenda muajit prill të çdo viti. NjQH/ MFK përgatit raportin e konsoliduar për Nëpunësin e Parë Autorizues.Zbatimi I MFK-së financiar dhe kontrollit si dhe me rekomandime nëse ka. për dobësitë dhe veprimet përkatëse për rregullimin e tyre. monitorimin. 81 . raportimin. Nëpunësi i Parë Autorizues (NPA) Sipas Ligjit për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë dhe Ligjit për Statusin e Nëpunësit Civil. Roli i NPA-së Nëpunësi i Parë Autorizues përgjigjet tek Ministri i Financave për monitorimin e progresit të ngritjes e të zbatimit të sistemit buxhetor dhe kontrollin e brendshëm financiar publik.4 të këtij manuali). përshtatshmërinë.

për të diskutuar mbi 82 . Përgjegjësitë e këtij Bordi kanë të bëjnë me vëzhgimin e çështejve të kontrollit të brendshëm financiar publik në të gjithë sektorin publik. do të krijohet një Bord Menaxhues brenda Ministrisë së Financave per KBFP. Këta tre anëtare mund të jenë nëpunës të sektorit publik ose anëtarë të jashtëm (për shembull nga njësite profesionale ose akademike apo nga kompani private).Kapitulli IV NPA-ja merr nga titullarët e njësive të sektorit publik deklaratat së bashku me raportet për gjendjen e sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit për vitin paraardhës (deri në fund të muajit shkurt të vitit aktual).7 Roli i Bordit Menaxhues për KBFP-në Sipas Nenit 28 të Ligjit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin.2. NPA-ja i dorëzon Ministrit të Financave (deri në fund të prillit të vitit aktual) Raportin Vjetor të Konsoliduar mbështetur në raportet e marra nga titullarët e njësive të sektorit publik mbi menaxhimin financiar dhe kontrollin në sektorin publik. Emërimi i NPA-së Funksioni i NPA-së ushtrohet nga Sekretari i Përgjithshëm i Ministrisë së Financave. NJQH/MFK do jetë sekretariati për Bordin. Ky Raport përmbledh raportet vjetore mbi menaxhimin financiar dhe kontrollin si dhe auditimin e brendshëm në sektorin publik. 4. emërimi i të cilit kryhet sipas rregullave të përcaktuara në Statusin e Nëpunësit Civil. Bordi Menaxhues do të mblidhet rregullisht katër herë në vit. Anëtarët e Bordit Menaxhues për KBFP janë:  Ministri i Financave (që do të jetë Kryetari i Bordit Menaxhues)  Zëvendës Ministrat e Financave  Nëpunësi i Parë Autorizues  Drejtori i NJQH/MFK  Drejtori i NJQH/AB  Drejtori i Përgjithshëm i Buxhetit  Drejtori i Përgjithshëm i Thesarit  Tre anëtarë të tjerë me kualifikime të përshtatshme në fushën e menaxhimit financiar dhe kontrollit.

konform kërkesave të ligjeve. shpërndarjen e axhendës. ndërkohë që një shembull i strategjisë së riskut.9. Bordi mund t’i paraqesë gjithashtu rekomandimet e veta Titullarit të ndonjë njësie. ose sa herë që mjedisi i kontrollit pëson ndryshime të rëndësishme.2. si dhe për ngritjen e një sistemi të përshtatshëm dhe efektiv të MFK-së.Titullarët e Njësive Publike Titullarët e njësive të sektorit publik janë përgjegjës për vendosjen e qëllimeve dhe objektivave të njësisë. të këtij manuali).8. përgatitjen dhe shpërndarjen e dokumentacionit. b) Ngritjen e Grupit për Menaxhimin Strategjik të njësisë publike. duke sjellë në vëmendjen e tij çdo çështje që lidhet me rolin dhe gjetjet e auditimit të brendshëm në sektorin publik.2. Ai shqyrton gjithashtu nevojën për ligje ose udhëzime të reja. përpara se këto të miratohen nga Ministri. Komiteti për Auditimin e Brendshëm (i ngritur sipas përcaktimeve të Ligjit “Mbi Auditimin e Brendshëm në Sektorin Publik”.4. (një udhëzues për këtë jepet në seksionin 4. Titullari i njësisë (ose Nëpunësi Autorizues) mban përgjegjësi përpara NPA-së për monitorimin dhe vlerësimin në kohën e duhur të sistemit të MFK-së në përputhje me dispozitat ligjore për MFK-në. mbajtjen e protokollit të mbledhjeve dhe ndjekjen në vijimësi të çështjeve/problemeve që ngrihen gjatë mbedhjeve). lidhur me çdo çështje që ndikon njësinë në fjalë. akteve nënligjore. vepron si një organ këshillimor për Bordin Menaxhues të KBFP. Përgjegjësitë e Titullarëve të Njësive të Sektorit Publik Titullarët e njësive të sektorit publik janë përgjegjës për: a) hartimin e politikave. është përfshirë në Rastin Studimor 5). c) miratimin e sistemeve të menaxhimit të informacionit që garantojnë qarkullimin efiçent të informacionit përgjatë gjithë strukturës së njësisë publike dhe shkëmbimin efektiv të informacionit me institucionet e jashtme. miratimin dhe monitorimin e objektivave të njësive publike që ata drejtojnë. identifikimin në të gjitha nivelet e njësisë të risqeve që kanë ndikim në përmbushjen e tyre. Në funksion të menaxhimit të riskut. përfshirë strategjinë e menaxhimit të riskut dhe të plan-veprimeve për arritjen e objektivave. NjQH/MFK do të ofrojë shërbimet mbështetëse për Bordin (organizimin e takimeve. Një udhëzim për vendosjen e objektivave gjendet tek seksioni 3. Bordi menaxhues shqyrton veçanërisht raportet periodike dhe vjetore. ose për përmirësime të kuadrit të MFK-së në sektorin publik dhe ia paraqet rekomandimet e veta NjQH-ve për MFK-në dhe për AB-në. e cila duhet rishikuar çdo tre vjet. (Udhëzimi për hartimin e strategjisë së menaxhimit të riskut gjendet në seksionin 2. të planeve strategjike e vjetore.2. udhëzimeve dhe orientimeve përkatëse. (Një udhëzim mbi sistemet e komunikimit dhe të inforacionit është dhënë në seksionin 2.2. 4. i këtij manuali – nën Hapin 2 të ciklit të MFK-së. titullaret miratojnë një strategji.5.Zbatimi I MFK-së çështje të përgjithshme që lidhen me KBFP-në. të këtij manuali. 83 .4.

5.5 të këtij manuali). Çështjet kryesore dhe mangësitë serioze që dalin brenda 84 . e cila përfshin proçedurën e regjistrimit dhe raportimit tek strukturat kompetente mbi masat që janë marrë për parandalimin e mashtrimeve dhe të parregullsive.3 të këtij manuali). Çështjet që lidhen me Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin duhet të diskutohen gjatë takimeve periodike midis menaxherëve të niveleve të ndryshme në njësinë e sektorit publik. duke përfshirë dhe proçedura e politika të shkruara.4.5. gj) Ngritjen dhe zbatimin e një sistemi për monitorimin e MFK-së. mbrojtjen e nxjerrjen jashtë përdorimit të aktiveve të njësisë publike.1. Grupi për Menaxhimin Strategjik është një element integral i përgjegjshmërisë dhe qeverisjes publike. (Një udhëzues për aktivitetet e kontrollit është dhënë në seksionin 2. (Një udhëzues mbi monitorimin e sistemit të MFK-së është dhënë në seksionin 2. janë pakësuar në një nivel të pranueshëm.Kapitulli IV të këtij manuali).9. se risqet që janë identifikuar gjatë proçesit të menaxhimit të riskut. të këtij manuali).2. 4. dh) rregullimin e funksionit të auditimit të brendshëm dhe garantimin e pavarësisë funksionale të tij. e) futjen e proçedurave antikorrupsion. si dhe rifreskimin e tij në kohën e duhur kur ndryshojnë rrethanat. sipas udhëzimeve të nxjerra nga Ministri i Financave. me qëllim vlerësimin e funksionimit të tij në mënyrën e duhur. bazuar në legjislacionin në fuqi. të cilat garantojnë në një masë të arsyeshme. d) miratimin e një strukture të përshtatshme organizative dhe vendosjen e linjave të raportimit. ë) sigurimin. Neni 27 i Ligjit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin përcakton: Neni 27 Takime Periodike midis Menaxherëve të Njësisë së Sektorit Publik 1. Grupi për Menaxhimin Strategjik Çdo Titullar i njësisë publike duhet të krijojë Grupin për Menaxhimin Strategjik me pjesëmarrjen e nivelit menaxherial ekzistues të njësisë. nëpërmjet akteve të brendshme administrative. (Një udhëzues për këtë është përfshirë në seksionin 2. f) Miratimin e aktiviteteve të kontrollit. që mundësojnë kryerjen efektive të përgjegjësive të tyre. ç) miratimin e sistemit të rregullave e të proçedurave për ruajtjen. g) Miratimin e proçedurave dhe mënyrës për ushtrimin e kontrolleve ex-ante dhe ex-post në përputhje me udhëzimet e Ministrit të Financave. të zbatimit të rregullave për kontrollin e brendshëm.

85 . 2. GMS përbëhet nga Titullari i njësisë (i cili është gjithashtu kryetar i Grupit). Rekomandohet që njësia të vërë në dispozicion të Grupit për Menaxhimin Strategjik një zyrë sekretarie. zëvendës titullarët. Vendimet e Grupit duhet të pasqyrohen në dokumenta dhe t’i vihen në dispozicion menaxhimit të njësisë. Drejtori i Auditimit të Brendshëm të njësisë ndjek mbledhjet në cilësinë e vëzhguesit dhe ofron kontributin e vet për çështjet që lidhen me MFKnë.Zbatimi I MFK-së njësisë i parashtrohen Grupit për Menaxhim Strategjik. Grupi për Menaxhimin Strategjik duhet të mblidhet të paktën katër herë në vit. kjo detyrë mund të kërkojë vetëm angazhim të pjesshëm dhe të kombinohet me detyra të tjera brenda njësisë. merr pjesë në mbledhjet e Grupit për Menaxhimin Strategjik pa marrë pjesë në vendimmarrje. Ai ofron mbështetje dhe këshilla për Titullarin e njësisë si dhe përkujdeset për performancën e njësisë publike. Nëpunësi Autorizues. Grupi për Menaxhimin Strategjik përbëhet nga titullari i njësisë publike. GMS luan një rol kyç përsa i takon integritetit të informacionit financiar të njësisë publike. Kreu i Auditimit të Brendshëm. Vendimet e Grupit duhet të merren në mënyrë kolegjiale dhe objektive duke patur në vëmendje interesin publik dhe në përputhje me standardet etike të sektorit publik. Kjo nënkupton se duhet të caktohen nëpunës kompetentë për të organizuar mbledhjet e Grupit. zëvendës titullarët. sistemin e saj të kontrollit të brendshëm. si dhe sjelljen etike. Nëpunësi Zbatues dhe nga të gjithë menaxherët e tjerë të nivelit të lartë (niveli me i lartë në vartësi të organizimit të njësisë publike). nëpunësi autorizues. Grupi për Menaxhimin Strategjik duhet të ketë tre cilësi të domosdoshme me qëllim që t’i përmbushë detyrat e veta: • • • Pavarësinë Komunikimin Përgjegjshmërinë GMS duhet të kuptojë sistemin e kontrollit të brendshëm të njësisë dhe të garantojë se komponentët e MFK dhe të menaxhimit efektiv të riskut janë të pranishëm dhe se funksionojnë me efektivitet brenda njësisë. për të mbledhur dhe ofruar informacionin e kërkuar nga anëtarët e Grupit. Në varësi të përmasave të njësisë. me qëllim diskutimin e mëtejshëm dhe marrjen e masave. nëpunësi zbatues dhe të gjithë menaxherët e tjerë të nivelit të lartë. si dhe për të mbajtur protokollin e mbledhjeve.

interesat dhe shqetësimet e njësisë publike. që siguron vlerësimin dhe menaxhimin e risqeve. Gatishmërinë për të drejtuar pyetje të vështira dhe për të trajtuar çështje të debatueshme. Të vendosë standardet dhe vlerat e njësisë. që shton kapacitetin e njësisë për të punuar me rezultate të larta. Ekspertizë dhe përvojë në kontabilitet dhe në auditim. Të shqyrtojë nëse mjedisi i kontrollit dhe proçedurat mund t’i përmbushin objektivat e tyre. por edhe si grup. Të verifikojë raportet e audituesve mbi MFK dhe përputhshmërinë me aktet ligjore dhe nënligjore. Të kuptojë se si njësia realizon objektivat e MFK.Kapitulli IV Grupi për Menaxhimin Strategjik duhet të zhvillojë aktivitetet e mëposhtme: • • • • • • • • • • • • Të nxisë realizimin e objektivave dhe qëllimeve strategjike të njësisë. Të garantojë se brenda njësisë ekziston një kuadër i përshtatshëm i MFK efektiv. Aftësi udhëheqëse dhe aftësi për të menaxhuar ndryshimin. Të rishikojë përmirësimet e sugjeruara për MFK si dhe të ndjekë në vazhdimësi korrigjimin e dobësive në kontrollin e brendshëm. dhe të gjithë ose disa prej tyre duhet të zotërojnë karakteristikat e mëposhtme: • • • • • • • Aftësi të mira komunikimi dhe zotësinë për të punuar me të tjerët. Grupi për Menaxhimin Strategjik duhet të përbëhet nga një numer i kufizuar anetarësh (mundësisht jo më shumë se 7 anëtarë) nga niveli i menaxhimit në njësinë publike. apo gjetje të tjera. Aftësi në drejtim të shërbimit të njësisë (menaxhimi i burimeve njerëzore. në mënyrë që të ruajnë nivelin e duhur të aftësive dhe të ekspertizës. Të verifikojë deklaratën e titullarit të njësisë mbi sistemin e kontrollit te brendshëm. Të garantojë se drejtuesit dhe punonjësit e njësisë janë të pajisur me aftësitë dhe udhëzimet e nevojshme për të vënë në zbatim kontrolle të brendshme efektive dhe për të menaxhuar risqet. komunikimet). Të përcaktojë nëse janë raportuar dobësi materiale. kushte të tjera të raportueshme. teknologjia e informacionit. jo vetëm si individë. Të rishikojë proçesin e menaxhimit të riskut. Një Grup për Menaxhimin Strategjik efektiv duhet të ketë linja të hapura komunikimi me të gjitha nivelet e njësisë publike dhe me audituesit e brendshëm dhe të jashtëm. 86 . Njohuri për nevojat. Gatishmërinë për të ngritur pandërprerë nivelin e tyre profesional. Të udhëheqë dhe të mbikqyrë proçesin e ndryshimit.

2. Dallimi ndërmjet NA dhe NA të të gjitha niveleve të njësive publike. Nëpunësi autorizues i njësisë publike i propozon titullarit të njësisë publike akte të brendshme administrative. përgjegjës për përgatitjen. monitorimin. Roli i Nëpunësit Autorizues në Njësinë Publike Nëpunësi autorizues i njësisë publike është përgjegjës në zbatim të Ligjit të MFK dhe i raporton titullarit të njësisë publike për zbatimin e sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit në të gjitha njësitë. kontabilitetin dhe auditimin e brendshëm të buxheteve të tyre dhe janë përgjegjës para Nëpunësit të Parë Autorizues. “Nëpunësit autorizues të nivelit të dytë” janë nëpunës të administratës publike. shpjegimi i të cilave jepet në fjalorthin e Manualit. “Nëpunësit Autorizues” (NA-të) janë nëpunës të nivelit të lartë të manxhimit të njësive të qeverisjes së përgjithshme. raportimin. të përcaktuara në Ligjin për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë. të menaxhimit të shëndoshë financiar dhe të transparencës. strukturat.10 Nëpunësi Autorizues Sipas Ligjit për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë. veprimtaritë dhe proçeset që menaxhohen prej tij. siç përcaktohet në Ligjin për MFK-në. realizohet në këtë manual nëpërmjet përdorimit respektivisht të termit “Njësi Publike” dhe termit “Njësi”. raportimin. monitoron dhe përditëson sistemet për menaxhimin 87 . Identifikimin dhe menaxhimin e risqeve. programet. Për qëllime të këtij Manuali dhe sipas kuptimit të Ligjit për MFK-në. të cilat i mundësojnë atij kryerjen e detyrave në raport me të gjitha aktivtetet e njësisë. Lloji i informacionit lidhet me natyrën e aktiviteteve dhe objektivat e njësisë. në përputhje me parimet e ligjshmërisë. zbatimin. i cili i referohet përdorimit mujor të burimeve njerëzore dhe financiare si dhe raporte periodike të përpiluara gjatë vitit që përmbajnë parashikime mbi të ardhurat dhe shpenzimet përkundrejt buxhetit financiar të të ardhurave. dhe të gjithë nëpunësit e caktuar me këtë detyrë nga titullarët e njësive të sektorit publik. shprehja “Nëpunës Autorizues” përfshin të dyja nivelet e nëpunësve autorizues.Zbatimi I MFK-së Grupi duhet të sigurojë marrjen në kohën dhe formën e duhur të informacioneve cilësore. • • 4. kontabilitetin dhe auditimin e brendshëm të buxhetit të tyre. por ai duhet gjithsesi të përmbajë të dhëna për: • Raportimin mujor mbi kontabilitetin dhe menaxhimin. kontrollin e brendshëm financiar. Progresin lidhur me realizimin e synimeve dhe objektivave. në çdo njësi varësie të njësisë së qeverisjes së përgjithshme. burimeve dhe shpenzimeve kapitale. që janë përgjegjës para nëpunësit autorizues për përgatitjen. monitorimin. kontrollin e brendshëm financiar. zbatimin.

d) Caktimin dhe shkarkimin e nëpunësit zbatues. b) hartimin e objektivave dhe zbatimin e planeve strategjike në përputhje me objektivat e parashikuara nga Titullari i njësisë publike. të këtij manuali – nën Hapin 2 të ciklit të MFK-së). masat korrektuese të marra dhe të përmbushura nga nivelet e menaxhimit të njësisë që drejtojnë. të planeve strategjike dhe të objektivave afatmesëm dhe vjetorë. në vijim të rekomandimeve të auditimit të brendshëm.5. brenda kuadrit rregullator të Ministrisë së Financave.4. për statusin e sistemeve të kontrollit të brendshëm. NA i Njësisëështë përgjegjës për: a) propozimin te nëpunësi autorizues i njësisë publike të sistemit të rregullave dhe proçedurave të brendshme të njësisë. si dhe monitorimin e zbatimit të tyre në njësi. menaxhimin dhe kontabilitetin e fondeve publike. auditimit të jashtëm dhe të vlerësimeve e të analizave të tjera. ose risqe. të një nëpunësi të Njësisë që mbulon përgjegjësitë e shprehura në Ligjin për MFK. (Një udhëzim për menaxhimin e riskut është përfshirë në seksionin 2. deri te nëpunësi autorizues i njësisë publike. g) Mbikëqyrjen dhe menaxhimin efektiv të punonjësve të njësisë dhe ruajtjen e 88 . për riskun e mashtrimit e të parregullsive dhe të çdo mangësie serioze që pengon realizimin e objektivave. sipas shkallës hierarkike. menaxhimit të shëndoshë financiar dhe transparencës së fondeve publike në përputhje me Ligjin për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë. në funksion të arritjes së objektivave të njësive. Shkarkimi i nëpunësit zbatues kryhet vetëm pas marrjes së mendimit paraprak nga nëpunësi i parë autorizues në rastet e mosmarrëveshjeve ndërmjet palëve.2 dhe nën Hapin 6 të ciklit të MFK-së si dhe tek Shtojca 4 -regjistri i riskut). Roli i Nepunesit Autorizues të Njesisë Nëpunësit autorizues të të gjitha niveleve të njësive të varësisë janë përgjegjës dhe i raportojnë nëpunësit autorizues. c) Monitorimin e kontrolleve të risqeve që vënë në rrezik. (Një udhëzues për vendosjen e objektivave është përfshirë në seksionin 3. Në fushën e MFK-së. arritjen e objektivave të njësive që menaxhojnë.5 të këtij manuali dhe në Hapin 7 të ciklit të MFK-së). të cilat nuk janë adresuar nga njësia. (Një udhëzim për monitorimin e sistemeve të MFK-së është përfshirë në seksionin 2.2. f) Respektimin e parimeve të ligjshmërisë.Kapitulli IV financiar dhe kontrollin e njësisë publike. por caktimin me detyrën e NZ. e) Planifikimin. Caktimi dhe Shkarkimi i nëpunësit zbatues nuk nenkupton marrjen ose largimin nga puna te punonjesit. si dhe merr masa për përmirësimin e sistemeve.

4.5. aksesit/përdorimit të paautorizuar dhe keqpërdorimit. në përpjesëtim me përmasat e tij. l) Analizimin dhe rifreskimin. të përfshirë në seksionin 4. vjedhjeve. zbatimin dhe vendosjen e linjave të raportimit.4 të këtij manuali. të kontrolleve që synojnë minimizimin e riskut. n) Ruajtjen dhe arkivimin e dokumenteve financiare në pajtim me dispozitat e ligjeve në fuqi si dhe në përputhje me udhëzimin mbi ruajtjen e të dhënave financiare. brenda njësisë. h) Krijimin e kushteve për menaxhim të ligjshëm.5. që vënë në rrezik arritjen e objektivave të njësive dhe ngritjen e sistemit për menaxhimin e riskut. k) Zbatimin e proçedurave kundër korrupsionit. j) Ndarjen e përgjegjësive që lidhen me vendimmarrjen. m) Zbatimin e rregullave për kryerjen e kontrolleve ex-ante dhe ex-post. të këtij manuali). i) Mbrojtjen dhe garantimin e aktiveve dhe të dokumentacionit të njësisë kundrejt humbjeve. të përshtatshëm dhe sjellje etike të stafit brenda njësisë. të paktën një herë në vit. Këto janë kontrollet parandaluese. kontrollin. sipas strategjisë së riskut (shih seksionin 2. c) paraqitjen e raportit të përgjithshëm të risqeve të njësisë publike tek titullari i njësisë publike dhe grupi i menaxhimit strategjik të njësisë publike Gjate zbatimit të detyrave të tij.2). b) këshillimin dhe dhënien e instruksioneve menaxherëve të tjerë të njësisë publike. në seksionin 2. Njëkohësisht Ligji për MFK përcakton edhe detyrat dhe të drejtat të cilat nuk mund të delegohen dhe konkretisht: 89 . në përputhje me përgjegjësitë e deleguara referuar udhëzimeve që jepen për aktivitetet e kontrollit.3 të këtij manuali.3). në bashkëpunim me njësinë qendrore të harmonizimit për menaxhimin financiar dhe kontrollin. NA ka të drejtë të delegojë një pjesë të tyre sipas përcaktimeve të Ligjit për MFK. në përputhje me nevojat dhe specifikat e aktivitetit të saj.(Udhëzimi për aktivitetet e kontrollit është përfshirë në seksionin 2. (Një udhëzim për menaxhimin e aktiveve është përfshirë në seksionin 4.Zbatimi I MFK-së nivelit të tyre profesional për MFK-në. Në rolin e Koordinatorit te Riskut për njësinë që mbulon.5. NA kryen aktivitetet e mëposhtme: a) bashkërendimin e veprimtarive që lidhen me identifikimin dhe vlerësimin e risqeve.

kontrollin. me miratim të titullarit. të cilat nuk janë adresuar nga njësia. b) propozimi te nëpunësi autorizues i njësisë publike të sistemit të rregullave dhe proçedurave të brendshme të njësisë. Më të rëndësishmet prej tyre. masat korrektuese të marra dhe të përmbushura nga nivelet e menaxhimit të njësisë që drejtojnë. ose risqe. që nuk janë pjesë e pushtetit ekzekutiv. për statusin e sistemeve të kontrollit të brendshëm. cakton një nëpunës të administratës publike si Nëpunës Autorizues në secilën nga njësitë vartëse të njësisë së qeverisjes qendrore. c) Caktimin dhe shkarkimin e nëpunësit zbatues d) Mbikëqyrjen dhe menaxhimin efektiv të punonjësve të njësisëe dhe ruajtjen e nivelit të tyre profesional per MFK-në. zbatimin dhe vendosjen e linjave të raportimit. Nëpunësi Autorizues i njësisë shpenzuese është titullari i kësaj njësie. Nëpunësi Autorizues i njësisë së qeverisjes vendore mund të caktojë një nëpunës të administratës publike si nëpunës autorizues në njësitë vartëse të qeverisjes vendore. Në njësitë e qeverisjes së përgjithshme. nëpunësi autorizues është punonjësi i nivelit më të lartë menaxherial. Caktimi i NA-së Nëpunës Autorizues në njësitë e qeverisjes qëndrore është nëpunësi i administratës publike i nivelit më të lartë të shërbimit civil. janë dhënë në Shtojcën 11 të këtij manuali. për riskun e mashtrimit e të parregullsive dhe të çdo mangësie serioze që pengon realizimin e objektivave. e) Ndarjen e përgjegjësive që lidhen me vendimmarrjen. të planeve strategjike dhe të objektivave afatmesëm dhe vjetorë. 90 . Nëpunës Autorizues në njësitë e qeverisjes vendore është titullari i njësisë. f) Nuk lejohet delegimi i të drejtës për firmë në proçesin e angazhimit financiar. si dhe monitorimin e zbatimit të tyre në njësi.Kapitulli IV a) Raportimi. Nëpunësi Autorizues i njësisë së qeverisjes qëndrore. në përputhje me përgjegjësitë e deleguara. Përgjegjësitë e veçanta të NA-së në proçeset buxhetore NA është përgjegjës për shumë detyra në proçesin buxhetor. sipas shkallës hierarkike. bazuar ne Ligjin per MSB.

Zbatimi I MFK-së 4. mbajtjen e llogarive dhe për përgatitjen e pasqyrave financiare. d) Mbikëqyrjen dhe menaxhimin efektiv të punonjësve në varësi funksionale të tij si dhe ruajtjen e nivelit të tyre profesional. përgjegjës për zbatimin e rregullave të menaxhimit financiar. me përvojë menaxheriale të meparshme dhe të ketë mundësisht specializime afatgjata pasuniversitare në fushën e menaxhimit financiar ose të financave publike. Caktimi i NZ-së Nëpunësi Zbatues caktohet nga Nëpunësi Autorizues i secilit nivel të Njësisë Publike. Nëpunësi Zbatues Nëpunës Zbatues është nëpunësi i administratës publike të njësisë. lidhur me ligjshmërinë. koordinimin e punës gjatë proçesit të përgatitjes së buxhetit të njësisë në rolin e sekretarit të ekipit të menaxhimit të programit. në funksion të realizimit të objektivave. Nëpunësi Zbatues është përgjegjës dhe jep llogari para Nëpunësit Autorizues për: a) garantimin para miratimit të shkresave/urdhrave me karakter financiar.2. si dhe të pasqyrave financiare vjetore të njësisë publike. b) raportimit periodik për vendimmarrjen. 91 . rregullshmërinë dhe respektimin e parimeve të ekonomicitetit. në përputhje me kërkesat e legjislacionit në fuqi dhe rregullat e miratuara nga Ministri i Financave. c) Llogaritjen e kostove të aktiviteteve të përcaktuara nga drejtuesit e programeve. të ketë mbaruar studimet universitare të nivelit të dytë në shkencat ekonomike ose juridike. b) Përgatitjen e dokumentit përfundimtar të buxhetit. në rolin e sekretarit të grupit të menaxhimit strategjik të njësisë publike.11. Nëpunësi që do të caktohet me detyrën e Nëpunësit Zbatues duhet të jetë punonjës i nivelit menaxherial në vartesi direkte të Nëpunësit Autorizues. efiçencës dhe efektivitetit. Përgjegjësitë e veçanta të NZ-së të Njësisë. Roli i NZ-së së Njësisë Publike Nëpunësi zbatues i njësisë publike është përgjegjës dhe i raporton nëpunësit autorizues të njësisë publike për garantimin e cilësisë së: a) dokumentit përfundimtar të buxhetit dhe bashkëredimin e punës gjatë proçesit të përgatitjes së buxhetit të njësisë publike. që përgjigjet përpara nëpunësit autorizues të nivelit përkatës.

bazuar në kriteret e vendosura nga Ministria e Financave. (Një udhëzim reth përgatitjes së gjurmëve të auditimit është përfshirë në Hapin 5 të ciklit të MFK-së.Kapitulli IV e) identifikimin dhe krijimin e regjistrit të riskut. duhet të japë gjitha provat se janë bërë të gjitha përpjekjet për të arkëtuar borxhin. bazuar në kontrollet pas faktit në përputhje me kërkesat e kuadrit ligjor në fuqi. në përputhje me rregullat e miratuara nga Ministria e Financave. dhe për rastet kur borxhet e prapambetura nuk mund të arkëtohen. NZ duhet të zbatojë urdhrat e NA-së me përjashtim të rasteve kur: a) Urdhri bie në kundërshtim me dispozitat ligjore. j) ruajtjen dhe mbrojtjen e aktiveve dhe të dokumentacionit të njësisë kundrejt humbjeve. c) Urdhri për pagesën përfundimtare jepet para se të përfundohet shërbimi. i këtij manuali). vjedhjeve. të saktë dhe në kohë të të gjitha transaksioneve. ose për rastet kur kreditorët kanë ankesë se nuk janë paguar. ose para se njësisë t’i dorëzohet investimi i përfunduar. l) Garantimin se të gjithë kreditorët paguhen brenda një kohe të arsyeshme dhe për rastet kur kreditorët nuk mund të paguhen. h) pranimin ose jo te dokumentacionit. g) Dokumentimin e të gjitha transaksioneve financiare dhe transaksioneve te tjera dhe garantimin e gjurmës së auditimit për proçeset kryesore të njësisë. f) Respektimin e parimeve të ligjshmërisë.2. b) Ka pamjaftueshmëri fondesh. Sistemi i kompjuterizuar i thesarit mund të përdoret për kontabilizimin dhe raportimin e transaksioneve financiare të njësisë publike. i) mbajtjen e sistemit të kontabilitetit. keqpërdorimit dhe përdorimit të paautorizuar k) Garantimin e arkëtimit të borxheve të prapambetura. Nëpunësi Zbatues i shpjegon të gjitha rrethanat Nëpunësit Autorizues. seksioni 3. vlerësimin. para se të merren në dorëzim vlerat materiale nga ana e njësisë. kontrollin e risqeve që vënë në rrezik arritjen e objektivave dhe realizimin me sukses të veprimtarive të strukturave që ata drejtojnë. 92 . në funksion të realizimit të objektivave. kontabilizimin e plotë. menaxhimit të shëndoshë financiar dhe transparencës së fondeve publike në përputhje me ligjin për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë. raportimit për vendimmarrjen. si dhe përgatitjen e pasqyrave financiare të njësisë.

Me marrjen e një raporti kundërshtimi. Nëpunësi Autorizues dhe Nëpunësi Zbatues respektivisht dorëzojnë urdhrin e kundërshtuar me shkrim së bashku me dokumentacionin përkatës tek Nëpunësi i Parë Autorizues nëpërmjet Sistemit të Thesarit. siç përshkruhet ne nenin 14. nëpunësi i Thesarit duhet të kryejë proçedurat e mëposhtme: a) Të shqyrtojë dokumentacionin. Në rast mosmarrëveshjesh ndërmjet Nëpunësit Autorizues dhe Nëpunësit Zbatues. ose marrjen në dorëzim nga njësia të investimit të përfunduar.Zbatimi I MFK-së d) Kur ka ndryshime ne sasi ose ne vlerë ndërmjet faturës dhe kontratës. të parashikuara në nenin 21 të Ligjit mbi Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë. sipas rregullave. Gjatë zbatimit te detyrave të tij. b) T’ia përcjellë dokumentacionin Nëpunësit të Parë Autorizues. b) ka pamjaftueshmëri fondesh c) urdhri për pagesën përfundimtare jepet pa u përfunduar shërbimi. Nëpunësi i Parë Autorizues dërgon pranë autoriteteve përkatëse raportin e inspektimit financiar të shoqëruar me dokumentacionin e plotë. Neni 14 Veprimet që merren gjatë shqyrtimit të urdhrave të kundërshtuar 1. Njëkohësisht Ligji për MFK përcakton edhe detyrat dhe të drejtat të cilat nuk mund të delegohen nga NZ dhe konkretisht: a) Përgjegjësitë e shprehura vetëm për Nëpunësin Zbatues të Njësisë Publi93 . Nëpunësi Zbatues organizon strukturën e zyrës së tij/të saj me qëllim që të realizojë me efektivitet detyrat e sipërpërmendura. të kërkohet nje investigim nga titullari i njësisë publike apo të fillojë inspektimi financiar. 2. drejtuar nëpunësit zbatues. e) Në rast të një konflikti ndërmjet NZ dhe NA. sipas nenit 14 të këtij ligji. së bashku me opinionin e tij nëse e vlerëson të drejtë urdhërin për përpunimin e pagesës. NZ ka të drejtë të delegojë një pjesë të tyre sipas përcaktimeve të Ligjit për MFK. c) Nëpunësi i Parë Autorizues vendos nëse duhet të proçedohet me pagesën. Urdhri gojor ose i shkruar i nëpunësit autorizues ose i personit te deleguar prej tij. Në rastin kur vendoset të kryhet investigim ose të nisë inspektimi financiar. që rregullon menaxhimin operacional. Kur rezultatet e inspektimit financiar tregojnë për ekzistencën e mashtrimit apo korrupsionit në fusha të caktuara. kundërshtohet nga ky i fundit në rast se: a) urdhri bie ndesh me dispozitat ligjore në fuqi. 2. pagesa pezullohet deri në marrjen e vendimit perfundimtar. pa hyrjen e vlerave materiale në njësi. dhe d) kur ka ndryshime në sasi ose në vlerë ndërmjet faturës dhe kontratës. Po ashtu dhe nenet 13 dhe 14 të Ligjit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin trajtojnë urdhrat e kundërshtuar si vijon: Neni 13 Dokumentimi dhe raportimi i urdhrave të kundërshtuar 1. i dërgon NPA-së një raport me shkrim (kundërshtime).

lidhur me ligjshmërinë. b) garantimin para miratimit të shkresave/urdhrave me karakter financiar. c) Mbikëqyrjen dhe menaxhimin efektiv të punonjësve në varësi funksionale të tij si dhe ruajtjen e nivelit të tyre profesional. bazuar në kontrollet pas faktit në përputhje me kërkesat e kuadrit ligjor në fuqi.Kapitulli IV ke. dhe për rastet kur borxhet e prapambetura nuk mund të arkëtohen. por përdoret delegimi shkallë shkallë sipas rëndësisë dhe madhësisë së vlerës së transaksionit. n) Garantimin se të gjithë kreditorët paguhen brenda një kohe të arsyeshme dhe për rastet kur kreditorët nuk mund të paguhen. Nëpunësi Zbatues i shpjegon të gjitha rrethanat Nëpunësit Autorizues. e) nuk delegohet e drejta e firmes në proçesin e angazhimit financiar (si firmë e dytë pas NA) f) Nuk delegohet e drejta e firmës për të gjitha transaksionet financiare të njësisë (urdhërimi për pagesë). ose për rastet kur kreditorët kanë ankesë se nuk janë paguar. rregullshmërinë dhe respektimin e parimeve të ekonomicitetit. i cili raporton për njësinë publike si një e terë. duhet të japë gjitha provat se janë bërë të gjitha përpjekjet për të arkëtuar borxhin. m) Garantimin e arkëtimit të borxheve të prapambetura. 94 . d) pranimin ose jo të dokumentacionit. efiçencës dhe efektivitetit.

d) Regjistron buxhetin. m) Kryen aktivitete që lidhen me vendosjen e sistemit të kontrollit të brendshëm. h) Përgatit grafikë përmbledhës të të mirave materiale të luajtshme dhe të paluajtshme që janë në zotërim ose në përdorim të njësisë. ndjek rezutlatet e zbatimit të tij si dhe përgatit raportin vjetor të vlerësimit të investimeve. që përfshin vlerësime të buxhetit për dy vjetët e ardhshëm në përputhje me planin strategjik dhe me programin e aktiviteteve dhe ndjek e vlerëson përputhshmërinë e aktiviteteve të njësisë në raport me këto. detyrat e mëposhtme në fushën e koordinimit. k) Ofron informacione dhe këshilla të nevojshme për titullarin e njësisë dhe për nëpunësin autorizues lidhur me zbatimin e legjislacionit financiar dhe të ligjeve të tjera. që përcaktohen sipas legjislacionit në fuqi dhe kujdeset që buxheti të shpërndahet sipas njësive përkatëse. duke patur parasysh kërkesat e shërbimeve. duke ndjekur proçedurat e arkëtimit për të ardhurat dhe donacionet. b) Përgatit buxhetin e njësisë. n) Kryen detyra të tjera që lidhen me çështjet financiare dhe që i ngarkohen nga titullari i njësisë. l) Kryen aktivitete të kontrollit financiar ex-ante (para faktit). a) Koordinon përgatitjen e planit strategjik dhe të programit të aktiviteteve të njësisë dhe ndjek punën për konsolidimin e rezultateve. që janë përgatitur nga njësitë shpenzuese. 95 . e) Përdor të ardhurat e njësisë në përputhje me legjislacionin në fuqi. i) Koordinon përgatitjen e programit të investimeve të njësisë. çdo Ministri apo njësi tjetër e sektorit publik ka një “Njësi të Shërbimeve Financiare” (kohët e fundit e riemërtuar si “Njësia për Zhvillimin Strategjik” që kryen për llogari të Ministrisë ose njësisë.Zbatimi I MFK-së SHEMBULL STUDIMOR Në Turqi sipas Ligjit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin. zbatimin dhe zhvillimin e standardeve. j) Kryen dhe finalizon transaksionet dhe operacionet financiare të njësisë që ndiqen nga njësi të tjera. g) Përgatit raportin financiar të njësisë. të aplikueshme. mbledh dhe vlerëson të dhënat që lidhen me rezultatet e zbatimit të buxhetit si dhe përgatit llogarinë përfundimtare të buxhetit dhe statistikat financiare. c) Përgatit një program të detajuar të shpenzimeve në respekt të parimeve të buxhetore dhe të ndarjeve bazë. f) Kryen shërbime kontabiliteti për njësinë jashtë fushës së buxhetit të përgjithshëm. Drejtuesi i Njësisë për Zhvillimin Strategjik raporton drejtpërdrejt tek Titullari i Njësisë. duke marrë për bazë raportet financiare të strukturave përbërëse.

4. lidhur me rezultatet e arritura gjatë përmbushjes së detyrave të kërkuara. NPA dhe NA kanë të drejtën. e cila mund të shërbejë dhe si model i përpilimit të një përshkrimi pune per personelin e njësisë. Garantimin e funksionimit të sistemit të menaxhimit financiar dhe kontrollit. 4. Respektimin e parimeve të ligjshmërisë. 96 . Menaxhimin dhe mbikëqyrjen efektive të stafit në varësi dhe për ruajtjen e nivelit të tyre profesional. keqpërdorimit dhe përdorimit të paautorizuar. vlerësimin. të delegojnë tek vartësit e tyre. defektet serioze në aktivitetet e strukturave që mbulojnë. si dhe i raportojne NA respektiv per cdo dobesi te sistemit qe duhet trajtuar.5. brenda detyrave. (Një udhëzim për menaxhimin e riskut është përfshirë në seksionin 2. vjedhjeve. të këtij manuali dhe në Hapin 6 të ciklit të MFK-së si dhe në Shtojcën 4-regjistri i riskut). për aktivitetet që kanë lidhje me MFK-në në strukturat dhe njësitë që ata drejtojnë.2. Informimin e eprorëve në kohën dhe mënyrën e duhur.2.12. b. c. si dhe mbi masat e marra dhe të zbatuara për riparimin e këtyre defekteve. duke ndjekur linjën e raportimit. d.Kapitulli IV Përshkrim Pune Përshkrimi i Punës i Nëpunësit Zbatues është dhënë në Shtojcën 12 të këtij manuali. brenda fushës së aplikimit të MFK-së. Menaxherët e tjerë të njësive publike Menaxherët e të gjitha niveleve në njësitë e sektorit publik janë përgjegjës dhe i raportojnë eprorëve të tyre të linjës. f.2. Indetifikimin dhe zhvillimin e regjistrit të riskut. Menaxherët e tjerë në njësitë e sektorit publik janë përgjegjës për: a. Ruajtjen dhe mbrojtjen e aktiveve dhe të dokumentacionit të njësisë kundrejt humbjeve. menaxhimit të shëndoshë financiar dhe transparencës së fondeve publike në përputhje me Ligjin për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë. me përjashtim të NZ. e.13 Delegimi i detyrave Në kryerjen e detyrave të tyre. mbi risqet kryesore. kompetencave dhe përgjegjësive të veta sipas udhëzimeve të këtij manuali. kontrollin e risqeve që rrezikojnë arritjen e objektivave dhe përmbushjen e suksesshme të veprimtarive të strukturës për të cilën janë përgjegjës brenda njësisë.

me përjashtim të delegimit tek nëpunësit zbatues. Ai konsiston në një aktivitet që ofron garanci objektive ose këshilla dhe që është konceptuar për t’i shtuar vlerën dhe përmirësuar operacionet e njësisë. Neni 15 i Ligjit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin përcakton si vijon: Neni 15 Rregulla të përgjithshme për delegimin e detyrave Gjatë ushtrimit të përgjegjësive të tyre sipas përcaktimeve në këtë ligj nëpunësi i parë autorizues. ose ta shkarkojë atë nga përgjegjshmëria për realizimin e detyrave përkatëse. per te cilat ndalohet shprehimisht delegimi ne kete ligj apo në ligje të tjera. Delegimi i të drejtave dhe detyrave nuk duhet të cënojë të drejtat e menaxherit që delegon. NZ kanë të drejtën të delegojnë detyrat e tyre tek vartësit e tyre funksionalë. duke specifikuar kërkesat për raportimin mbi realizimin e detyrave. Aktiviteti i auditimit të brendshëm në sektorin publik duhet të: • Ndihmojë që ministritë dhe njësitë e tjera të sektorit publik të mbajnë 97 . Ai i vjen në ndihmë njësisë të arrijë objektivat e veta. apo për përzgjedhjen e vartësit. Një njësi e pavarur e auditimit të brendshëm ofron garanci dhe jep rekomandime në mënyrë që i gjithë sistemi i menaxhimit financiar dhe kontrollit të funksionojë me efektivitet. duke specifikuar kërkesat për raportimin mbi realizimin e tyre. duke sjellë një qasje sistematike dhe të disiplinuar për të vlerësuar dhe përmirësuar efektivitetin e menaxhimit të riskut. nëpunësit autorizues kanë të drejtën të delegojnë disa nga të drejtat dhe detyrat e tyre tek punonjesit e nivelit menaxherial në varësi direkte. duke specifikuar kërkesat për raportimin mbi realizimin e detyrave të deleguara.Zbatimi I MFK-së disa detyra/përgjegjësi. apo për përzgjedhjen e vartësit tek i cili delegohen të drejtat dhe detyrat. Nëpunësit zbatues dhe menaxherët e tjerë kanë të drejtën të delegojnë disa nga të drejtat dhe detyrat e tyre tek vartësit funksionale. Aktorë të tjerë Roli i Auditimit të Brendshëm Auditimi i brendshëm rregullohet me Ligj të veçantë. kontrollit dhe proçeseve qeverisëse të njësisë. duke specifikuar kërkesat për raportimin mbi realizimin e detyrave të deleguara. a) b) c) d) Në mënyrë të detajuar përgjegjësitë që nuk lejohen të delegohen janë përmëndur në seksionet e NA dhe NZ. Nuk mund të delegohen të drejtat dhe detyrat. Delegimi i të drejtave dhe detyrave nuk cënon të drejtat e menaxherit dhe nuk e shkarkon atë nga përgjegjshmëria për realizimin e detyrave përkatëse. të cilit i ka deleguar të drejtat dhe detyrat.

• Inkurajimin e kontrolleve efektive dhe efiçente dhe nxitjen e përmirësimit të vazhdueshëm në këtë drejtim. si dhe Ndihmojë punonjësit të përmirësojnë në përgjithësi mënyrën e punës së tyre dhe t’u nënshtrohen kontrolleve të vendosura. efiçente dhe ekonomike. shpërdorimin dhe abuzimin. që ofron këshilla dhe garanci objektive e të pavarur për Grupin e Menaxhimit Strategjik. në cilësinë e tij si përfaqësues i popullit. që synojnë përdorimin më me efektivitet të burimeve buxhetore. Kështu Auditimi i Brendshëm është një instrument menaxherial efektiv. • Vlerësimin e kontrolleve/masave që jane vendosur nga menaxhimi. o Komunikuar në mënyrë efektive risqet dhe kontrollet në zona të caktuara të veprimtarisë së njësisë. Proçsi i auditimit të brendshëm duhet të caktojë një mekanizëm të përshtatshëm për tërheqjen e vërejtjeve lidhur me gjetjet e auditimit të brendshëm dhe rekomandimet e tij. të cilat asistojnë proçesin e qeverisjes duke: o Nxitur etikën dhe vlerat e përshtatshme brenda njësisë. apo i vlerësimit të pavarur nga Kontrolli i Lartë i Shtetit. që kanë si pikësynim adresimin e risqeve. lidhur me faktin se sistemet e menaxhimit dhe të kontrollit janë vendosur në përputhje me rregullat dhe standardet si dhe me parimet e menaxhimit të shëndoshë financiar. që dorëzohen nga ana e titullarit/ NA. mënyrën e ushtrimit prej tyre të kontrolleve dhe nëse operacionet janë kryer në mënyrë efektive. Kontrolli i Lartë i Shtetit informon dhe diskuton rregullisht me Parlamentin aktivitetet e veta si dhe gjetjet e auditimit dhe mund të propozojë ndryshime ligjore. që nuk përgjigjet para ekzekutivit por para Parlamentit. o Nxitur menaxhimin efektiv të punës së njësisë dhe pergjgjshmërinë e saj. Shmangë mashtrimin. Roli i auditimit të jashtëm Sistemi i MFK dhe cilësia e funksionimit të tij duhet të jenë po ashtu subjekt i auditimit të jashtëm. Ndihmojë drejtuesit e sektorit publik të përmbushin qëllimet dhe objektivat e tyre duke përmirësuar sistemet dhe shërbimet organizative.Kapitulli IV përgjegjësi para publikut duke vlerësuar dhe matur mënyrën në të cilën këto njësi i nënshtrohen legjislacionit në fuqi. • Rekomandimin e shtimit të kontrolleve. Ofrojë garanci objektive për organizmat mbikqyrës lidhur me besueshmërinë dhe saktësinë e raporteve financiare dhe atyre të performancës. • Vlerësimin dhe theksimin e proçeseve që garantojnë besueshmërinë dhe integritetin e informacionit financiar dhe atij operacional. • • • • Puna e auditimit të brendshëm përfshin: • Identifikimin dhe vlerësimin e risqeve domethënëse dhe dhënien e kontributit në përmirësimin e sistemeve të menaxhimit të riskut (bazuar ne rregjistrin e riskut te hartuar nga menaxhimi). në aktet ligjore dhe nënligjore financiare. apo drejtues të tjerë. për titullarin. 98 .

Çdo njësi duhet të vendosë proçedura për pranimin. etj) ruhen për dhjetë vjet. Dokumentacion të plotë dhe të hartuar sipas kërkesave si dhe ruajtjen e tij. • 4. Dokumentet që raportojnë specifikat e auditimeve të kryera (për shembull. duke përfshirë të gjitha dokumentet shtesë (të tilla si kopje të faturave. listat e verifikueshmërisë. raportet dhe dokumente të tjera të punës. ditarët. efiçent të 99 . të cilat janë të domosdoshme për të ri-ndërtuar transaksionet gjatë auditimit (korrespondenca me debitorët. etj). Dokumentet e kontabilitetit ruhen sipas përshkrimit të mëposhtëm: • • Sektorët e kontabilitetit do të ruajnë dokumentet burimore. Njësia duhet të garantojë ruajtjen e informacionit të mëposhtëm. raportet e auditimit që i referohen transaksioneve. sipas kërkesës. Sipas kërkesave të menaxhimit financiar dhe kontrollit. Organizimi i dokumenteve të kontabilitetit lejon përgatitjen e raporteve të domosdoshme për përdoruesit e jashtëm dhe të brendshëm të informacionit (p.sh. që lidhet me transaksionet: • • Dokumentet që shërbejnë si bazë për transaksionin. Librat e llogarive. prandaj është një prej përgjegjësive të Nëpunësit Autorizues në njësitë e sektorit publik. çdo sistem kontabiliteti financiar i njësisë duhet të garantojë që: • • Të gjitha transaksionet të regjistrohen në përputhje me parimet e kontabilitetit. Klasifikimin e duhur e transaksioneve dhe aktiviteteve. Gjithashtu Ministri i Financave aprovon udhëzime dhe rregulla për mbajtjen e kontabilitetit për njësitë publike. etj). planet e biznesit që mbështesin aplikimin për kredi. Sistemi i Kontabilitetit Financiar Parimet e mbajtjes së kontabilitetit dhe të raportimit financiar janë parashikuar në Ligjin për Kontabilitetin. Menaxhimi i Aktiveve Menaxhimi i aktiveve është një pjesë themelore e menaxhimit financiar. audituesit). Disponueshmërinë e informacionit. Dokumentet e biznesit që lidhen me të drejta dhe detyrime afat-gjata ruhen për shtatë vjet pas skadimit të vlefshmërisë së tyre. për pesë vjet. kontratat. kërkesat për prokurim.3.4. pasqyrat financiare.Zbatimi I MFK-së 4. përdorimin efektiv. rezultatit pozitiv/deficitit për periudhën e kontabilizuar si dhe qarkullimit të mjeteve monetare. Raportet financiare të japin një pamje të vërtetë dhe të ndershme të gjendjes financiare të njësise. • Çdo njësi duhet të zbatojë proçedura të përshtatshme të MFK për të garantuar: • • • • • Regjistrimin në kohën e duhur të të gjitha transaksioneve. Praninë e autorizimeve të nevojshme.

Regjistrat e aktiveve Është një praktikë e mirë pune për çdo njësi që të hartojë. 100 . Për këtë arsye. ruajtjen. ruajtjen dhe asgjësimin e tyre. Këto duhet të kontrollohen të paktën një herë në vit. kujdes i veçantë i duhet kushtuar dy llojeve të aktiveve: • aktiveve atraktive. Keto asete mund të përfshihen edhe kur janë nën pragun e vlerësimit.Kapitulli IV aktiveve.qarkullimin dhe asgjësimin e aktiveve nën kontrollin e tyre. Ky regjistër do të jetë i vlefshëm në përgatitjen e llogarive të saj. të tilla si punimet e artit dhe sendet e tjera. por nuk është listë gjithëpërfshirëse. Zakonisht. duhet të përfshijë si aktivet e luajtshme dhe ato të paluajtshme si dhe të specifikojë aktivet të cilat gjenden në pronësi të njësisë dhe ato që gjenden nën kontrollin e tij ligjor. në planin e menaxhimit të njësisë. Çdo njësi duhet të vendosë një prag të arsyeshëm për vlerësimin e aktiveve. që të verifikohet gjendja e aktiveve aktuale të njësisë dhe të planifikohen ndryshime. duhet të jenë plotësisht të ndërgjegjshëm se si inkuadrohen përgjegjësitë e tyre. Çfarë nënkupton kjo për blerjen. dhe efektive për koston si dhe. Titullarët në të gjitha njësitë publike. të kenë rregulla ekuivalente. të mbajë dhe të rifreskojë një regjistër të të gjitha aktiveve që ajo ka në pronësi dhe që përdor. Në hartimin e regjistrit të aktiveve. këto përgjegjësi janë të shpërndara në të gjithë njësinë nëpërmjet një sistemi delegimi dhe raportimi të përshtatshëm. secili duhet të kuptojë mirë: • • • Përmbajtjen e bazës aktuale të aktiveve. Se aktivet duhet të ofrojnë shërbime efiçente. Lista e dhënë më poshtë përfshin kategoritë kryesore të aktiveve. Është gjithashtu një praktikë e mirë. Po ashtu edhe drejtuesit e departamenteve duhet të kujdesen që edhe agjensitë e sponsorizuara prej tyre. që mund të jenë të riskuara nga vjedhjet. si dhe • investimet në formën e aksioneve dhe obligacioneve në kompanitë tregtare. Regjistri i aktiveve të një njësie.

duhet të ekzistojnë sistemet e informimit. Strategjitë e tyre të menaxhimit të aktiveve duhet të synojnë që të krijojnë. brenda një periudhe të caktuar. ku të kanalizohet reagimi nëse paratë janë shpenzuar me efiçencë dhe kanë shtuar vlerën e punës. të përmirësojnë një strukturë të aktiveve. që do të thotë. Mirëmbajtja e aktiveve duhet të jetë me kosto efektive. • njohuritë dhe know-how • liçencat e përdorimit të soft-ware-ve • aksionet dhe obligacionet • kapitali i dividendit publik • huatë dhe depozitat • investime të tjera Çdo njësi e sektorit publik duhet të plotësojë planin e vet me një njohje të mirë të bazës së aktiveve që duhen për të përmbushur objektivat e saj. si dhe të parashikojë masa për menaxhimin e riskut të mashtrimit dhe vjedhjes. të synojë marrjen dhe ruajtjen e aktiveve të standardeve të larta. Aktivet duhet të menaxhohen njësoj si çdo pjesë tjetër e punës së njësisë.Zbatimi I MFK-së Kategori kryesore të aktiveve afatgjata të sektorit publik Aktivet e Qëndrueshme të Trupëzuara • toka • ndërtesat • aktivet të trupëzuara të dhëna me lizing • magazinat dhe dyqane • fabrikat dhe makineritë • pajisjet • automjetet • mobilje dhe montimet • aktivet në ndërtim • aktivet fizike të dhuruara • aktivet e infrastrukturës • aktivet të trashëguara • punimet e artit dhe antikuariatet • soft-ware që zhvillohet nga vetë njësia Aktivet e Patrupëzuara dhe Financiare • e drejta e autorit • markat • franchises • patentat • të drejtat e pronësisë intelektuale • emri i mirë • të dhënat dhe informacioni. 101 . të ruajnë. dhe sipas nevojave. nëse parashikohen ndryshime.

duke përfshirë raportin mbi veprimtaritë e njësive individuale. përgjegjësitë për komponentet e aktiveve.Evidencën e kontabilitetit për hyrjet me pakicë –deri në ditën e aporvimit të raportit financiar për vitin financiar. librat e kontabilitetit.dokumetacionin e pagave të punonjësve apo ekuvalentët e tyre për një periudhë të kërkuar për akses në një informacion të tillë. në kushtet e sigurimit të të gjitha masave të përmenduara më sipër. dëmtimeve ose shkatërrimit. por jo më pak se 50 vjet. regjistrimet duhet të printohen brenda afateve kohore sipas ligjit. që më tej do të quhen “Dokumentacion” duhet të ruhen në mënyrën e duhur dhe të ruhen kundër modifikimeve të paligjshme. Raportet financiare vjetore të aprovuara janë subjekt i ruajtjes së përhershme. pagat. ruhen sipas mënyrave të mësipërme për dokumentimin e politikave të kontabilitetit. .Dokumentat e kontabilitetit që kanë lidhje me multi investimet e filluara tashmë kreditë. deklaratat financiare dhe të kontabilitetit. jo më pak se deri në ditën e pagimit të personit të besuar për aktivet. përfshirë në shitjet me pakicë. Të dhënat mund të marrin formën e “dokumentacionit” të regjistruar në kompjuter. Pasi janë siguruar deklaratat financiare për vitin financiar. Nëse sistemi mbrojtës i të dhënave të kontabilitetit “dokumentacioni”.Kapitulli IV Rast Studimor: Rekomandime mbi mbrojtjen e të dhënave financiare Regjistrat financiare. marrëveshje domethënëse dhe të tjera dokumenta të rëndësishëm të caktuar nga titullari i njësisë. Evidenca e kontabilitetit dhe dokumentat financiare ruhen në zyrën kryesore ose degët e njësisë në formën origjinale. Ka kushte te caktuara në përdorimin e kësaj metode të ruajtjes së të dhënave dhe është të kesh në zotërim pajisje të cilat bëjnë të mundur rindërtimin e evidencës në formë të shkruar.kontabilitetin – 5 vjet . Ruajtja e kontabilitetit në ruajtes të ndryshëm të dhënash të ndryshëm nga ato të përmendura më sipër është e pranueshme nëse do të ketë edhe version të printuar të librave. . përzgjedhje të masave të përshtatshme për të siguruar mbrojtje të jashtme. Përveç dokumetave që kanë lidhje me transferimin e të drejtave të pronës së agjensive të pronave të luajtëshme e të paluajtëshme. periudhë e cila është rezultat nga dispozitat e skemave të pensionit dhe taksave. pretendimet në procedurat civile ose ndjekjet penale të taksave – 5 vjet nga fillimi i vitit të ardhshëm financiar në të cilin operacionet. me rregull dhe në lidhje me metodat e ruajtjes së kontabilitetit. të regjistuara në kompjuter nuk i përmbush kërkesat e sipërpërmendura. pas raportit financiar përmbajtja e librave të kontabilitetit mund te lejohet të ruhet pergjithmonë në ruajtës të dhënash. ruajtja e të dhënave duhet të kryhet duke përdorur ruajtës rreziku për të dhënat. ruajtje sistematike të dosjeve elektronike në ruajtës të dhënash. Dokumenatcione të tjera ruhen të paktën për: . evidencat e kontabilitetit. .“Dokumentacionet” vjetore të dokumentave të kontabilitetit dhe inventarit janë të etiketuar duke specifikuar emrin e llojit dhe një simbol të numrave të viteve përfundimtare. sipas periudhave të raportimit për ta bërë më të lehtë gjetjen. Kur kryhet kontabiliteti duke përdorur kompjuterin. shpërndarjes së paautorizuar. huamarrjet dhe marrëveshjet tregëtare. dokumentat e inventarit dhe raportet financiare. 102 .

apo të korrupsionit. që lidhet me paraqitjen e fakteve të rreme. apo moskryerja e një veprimi në mënyrë të qëllimshme. menaxheri. derisa të mundësohet e kundërta.Në njësi tjetër përveç zyrave qëndrore njësitë e (degëve) – kërkohet pëlqim në formë të shkruar të titullarit të njësisë dhe lënia e dokumetave të konfirmuara të njësisë.Janë eliminuar. nëse do të verifikohej në praktikë. Çdo njësi përballet me një gamë risqesh për mashtrime dhe parregullsi. . të cilat kanë pasoja negative për të ardhurat dhe shpenzimet.5 vjet .Për inspektim në njësi – kërkohet pëlqimi i titullarit të njësisë ose një personi të autorizuar prej tij. Risku për një mashtrim. Çdo njësi duhet të identifikojë.Kanë ndërprerë veprimtarinë e tyre si rezultat i bashkimit me njësi tjetër ose transformim i formës ligjore – njësia vazhdon veprimtarinë e saj. që janë specifike për veprimtarinë e saj dhe që vijnë nga burime të jashtme. . ose të brendshme.Zbatimi I MFK-së transaksionet dhe proçedurat më në fund plotësohen. 103 . Mashtrimi është veprimi. likujduesi ose njësia. ose parregullsi konkrete matet zakonisht nëpërmjet probabilitetit që ai të materializohet dhe impaktin që do të kishte mbi fondet dhe reputacionin.Dokumentacionin në lidhje me metodat e përgjithshme të kontabilitetit të pranuara – për një periudhë jo më pak se 5 vjet nga data e skadimit të vlefshmërisë së tij. Hyrja nga një palë e tretë në dokumentacion ose një pjesë e dokumentacionit.Dokumentat e inventarit – 5 vjet . . .Dokumeta të tjera të mbetura të kontabilitetit . apo të paplota si dhe me abuzime. paguhen. vendosen apo mbrohen.5 Mashtrimet dhe korrupsioni Sistemet efektive të menaxhimit financiar dhe kontrollit duhet të ndihmojnë në reduktimin e mundësive për mashtrime.Periudhat e ruajtjes të caktuara më sipër përllogariten nga fillimi i vitit pasardhës përgjatë gjithë vitit financiar me të cilin lidhet “dokumentacioni”. Përgjegjësitë Titullarët e njësive publike kanë përgjegjësinë për ngritjen e sistemeve per menaxhimin e risqeve të njësisë publike. duke i trajtuar me hollësi risqet kryesore. llogaritari në falimentim duhet të informojë gjykatën kompetente apo organizma të tjerë që drejtojnë regjistin apo evidencën e aktivitetit si dhe administratën tatimore. . klasifikojë dhe vlerësojë sa e ndjeshme është karshi mashtrimit dhe korrupsionit. . Dokumentacionet e njësive të cilat: .Dokumentacionin lidhur me garancitë dhe ankesat – një vit pas datës të skadimit të garancisë.një person i caktuar për magazinat e njësisë. të pasakta. 4. duke përfshirë edhe riskun e mashtrimit.

• Vlerësimin e efektivitetit të strategjisë së riskut ndaj mashtrimit dhe parregullsive. • Përgjigjen ndaj riskut të mashtrimeve dhe parregullsive. të cilat lënë shkak të dyshohet për praninë e parregullsive dhe/ose mashtrimeve me fondet publike. Gjithsecili. ose nëse e quan të nevojshme. i cili gjatë kryerjes së detyrave të tyre. ose eprorët e lartë. ose drejtpërdrejt Nëpunësin e Parë Autorizues në Ministrinë e Financave. ose parregullsi duhet t’i përcjellë nivelit më të lartë drejtues deri tek Nëpunësi i Parë Autorizues. ose Titullarin e Njësisë. • Identifikimin e zonave që janë më të prekshme ndaj risqeve për mashtrim dhe parregullsi. i cili ka të drejtë nisjen e inspektimit për fondet publike (përfshirë fondet e BE). Nëpunësin Autorizues. që merr informacion për mashtrime. • Vlerësimin e shkallës së riskut të mashtrimit dhe parregullsive. vjen në dijeni të fakteve. 104 .Kapitulli IV Proçedura e Sinjalizimit Çdo anëtar i stafit. çdo titullar i njësisë duhet të rendisë përparësitë për të menaxhuar risqet e mashtrimit dhe të parregullsive. çdo dokument. ose parregullsi përfshin: • Vlerësimin e ndjeshmërisë së njësisë në tërësi ndaj mashtrimit dhe korrupsionit. Nga kjo. që lidhen me mashtrimet dhe parregullsitë. Në terma të përgjithshëm risku për mashtrime. ose në lidhje me to. duhet të informojë menjëherë me shkrim ose eprorin e tij të drejtpërdrejtë. për të cilat ai ka dijeni dhe nga të cilat mund të supozohet prania e parregullsive. Vlerësimi i shkallës së riskut të mashtrimeve dhe parregullsive Çdo njësi publike duhet të vlerësojë impaktin dhe probabilitetin e mundshëm të risqeve të identifikuara. Kjo do të udhëheqë vendimet për masat që duhen marrë për të menaxhuar me efektivitet risqet e mashtrimit dhe parregullsive.

ajo do të përfshijë disa. dhe për t’ju përgjigjur mashtrimit dhe parregullsive me efektivitet. Verifikimet gjatë proçesit të rekrutimit dhe ruajtja e një morali të lartë të stafit. në mënyrë që këto proçese të integrohen në drejtimin e përgjithshëm. date 1. Bashkëpunimi me palët e interesuara për t’i trajtuar mashtrimet dhe parregullsitë. Ngritja e mekanizmave dhe ekspozimi i tyre i mjaftueshëm për të gjithë stafin dhe publikun për të raportuar dyshimet e mashtrimit. Vlerësimi i vazhdueshëm i efektivitetit të masave kundër mashtrimit dhe parregullsive në kufizimin e rasteve të mashtrimit dhe korrupsionit. në rastet kur ato vërehen. në funksion të parandalimit të këtyre rasteve. hetimeve të përbashkëta. të vërejtura në praktikë. me të cilat ajo përballet: Në mënyrë tipike. i cili gjatë kryerjes së punës apo në lidhje me zhvillimin e detyrave të tij vëren fakte të cilat lenë vend për mundësi të ekzistencës se mashtrimeve ose parregullsive. që duhet t’i ketë çdo njësi). Mund të jetë e dobishme që gjithë punonjësit të bëjnë një deklaratë të qartë.07. Çdo punonjës. si dhe Planin e Veprimit kundër Parregullsive (dy dokumentet bazë. • • • • • • • • • • • Neni 17 i Ligjit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin përcakton si vijon: Neni 17 Proçedura e sinjalizimit 1. Ndarja e përgjegjësive për menaxhimin e risqeve të përgjithshme dhe atyre konkrete për mashtrim dhe parregullsi.2010 “Për Inspektimin Financiar Publik”. Zhvillimi i aftësive dhe ekspertizës për të menaxhuar riskun e mashtrimit dhe parregullsive me efektivitet. Vendosja e kontrolleve të brendshme. informon menjëherë me shkrim eprorin e drejtpër105 . të angazhimit të tyre.Zbatimi I MFK-së Përgjigja e njësisë ndaj riskut të mashtrimit duhet t’i përshtatet risqeve. për të frenuar mashtrimin dhe korrupsionin. ose të gjitha pikat e mëposhtme:. në përpjesëtim me risqet e identifikuara. 10294. • • Hartimi i një Deklarate Politikash mbi Parregullsitë dhe Mashtrimet. që rrit sensibilizimin kundër korrupsionit dhe mashtrimit. Mundësia e caktimit (në rast mungese ekspertize) të Auditeve të Brendshëm për të investiguar. për një sjellje etike. për mashtrimet dhe parregullsitë si dhe përdorimi i përvojës së tyre për të forcuar kontrollet. Ngritja e sistemeve për të monitoruar ecurinë e hetimeve në bashkëpunim me Ministrinë e Financave. nëpërmjet shkëmbimit të të dhënave. Marrja e masave të duhura per zbatimin e vendimeve të Ministrit të Financave (sipas ligjit për Inspektimin Financiar Publik) disiplinore dhe vendimeve gjyqësore të formës së prerë me qëllim për të korigjuar qëndrimet dhe vënë në vend humbjet. Dhënia e një përgjigje të shpejtë dhe efektive kundër rasteve të mashtrimit dhe parregullsive. efektive nga pikëpamja e kostos. në rastet kur kërkohen. dhe shfrytëzimi i një stafi të trajnuar dhe me përvojë për hetimin e tyre ne baze te marreveshjeve te lidhura me Ministrin e Financave dhe rregullimeve qe ka vendosur Ligji Nr. mund të jenë gjithashtu të rëndësishme. Krijimin dhe kultivimin e një kulture që lufton mashtrimet dhe parregullsitë. etj.

kur kërkohet dëshmi e punonjësit në gjykatë). ose ajo nuk do të gjenden të përballë rrezikut të humbjes së vendit të punës. nuk ka rëndësi. njësia do të konsultohet me punonjësin. Shqetësimet e kësaj natyre. Nëse një punonjës kërkon që identiteti i tij të mos zbulohet. 2. nëse ai e sheh si të dobishme njofton nëpunësin autorizues. Politikat e sinjalizimit i referohen. Nëse një punonjës ngre një shqetësim të sinqertë sipas këtyre politikave. sipas politikave të sinjalizimit. lidhur me mënyrën më të mirë për të proçeduar. apo në Njësinë e Anti-korrupsionit. veprimet.sh. lidhur me situatën personale të punonjësit. RAST STUDIMOR SHEMBULL I POLITIKAVE TË SINJALIZIMIT HYRJE Kjo politikë sinjalizimi parashikon një proçedurë. do të merren të gjitha masat e nevojshme për të parandaluar zbulimin e identitetit të punonjësit. raportet. Çdo punonjës që merr informacion lidhur me përmbajtjen e pikës 1 menjëherë i transmeton nivelit me të larte drejtues dhe nëpunësit te pare autorizues çdo evidencë që mund të provojë parregullsitë sipas pikës 1 . ose. në një fazë sa më të hershme. qofshin këto të fundit pezull apo të mbyllura. Paragrafët 1 dhe 2 nuk aplikohen për dokumentet. rasteve kur rrezikohen interesat publike të njësisë dhe më tej. sidomos në rastet kur shqetësime të tilla lidhen me sjellje të paligjshme. Procedurat në vijim rregullohen me ligj te vecante për Inspektimin Financiar Publik dhe akte të tjera ligjore. NGA NDRYSHON POLITIKA E SINJALIZIMIT NGA AJO E ANKIMIMIT Kjo politikë nuk zbatohet për proçedurat e ankimimit. Punonjësi nuk duhet të dëmtohet nga efektet paragjykuese nga ana e njësisë si rezultat i komunikimit të informacionit të paragrafit 1. shënimet apo informacione të mbajtura në çfarëdolloj forme për qëllimet e punonjësit apo të zbuluara ndaj tij gjatë rrjedhës së seancave të çështjeve gjyqësore. ai. Për sa kohë që punonjësi vepron në mirëbesim dhe në përputhje me këto politika. apo kërcënime ndaj publikut. duke marrë të mirëqenë se ai ka vepruar me ndershmëri dhe në mënyrë të arsyeshme. 3. ose viktimizimin e askujt që ngre një shqetësim të çiltër. Kjo njësi shpreh angazhimin e saj ndaj politikave të sinjalizimit. edhe nëse ata janë gabuar në vlerësimin e tyre. që i mundëson punonjësve të ngrenë shqetësimet e tyre lidhur me atë që ndodh në punën e tyre. 4. MBROJTJA E PUNONJESIT Kjo njësi nuk do ta tolerojë ngacmimin. 106 . praktika të këqija financiare. Objekt i këtyre politikave është të garantojë që këto shqetësime të ngrihen dhe të marrin trajtimin e duhur. mbulohen nga proçedura e ankimimit e njësisë. dhe as nuk do të pësojnë asnjë lloj ngacmimi për këtë shkak. ose titullarin e njesise publike ose direkt tek nëpunësi i parë autorizues.Kapitulli IV drejtë ose eprorin e një niveli me të larte. ose mjedisit. Nëse situata është e pamundur të zgjidhet pa zbuluar identitetin e punonjësit (p. mbi të gjitha.

kjo politikë nuk mbulon çështjet që janë ngritur nga persona anonimë. ai e diskuton çështjen me titullarin. ai do të informohet për këtë. kjo gjë duhet të deklarohet prej tij. Hapi 2 Nëse punonjësi mendon se e ka të pamundur të trajtojë një çështje të veçantë me eprorin e drejtpërdrejtë cilado qoftë arsyeja. ose me gojë. Nëse shqetësimi i punonjësit trajtohet me proçedurën e ankimimit. ÇESHTJET QE SINJALIZOHEN NGA DASHAKEQËSIA Ndaj punonjësve. të cilët nisur nga dashakeqësia sinjalizojnë një çështje. se si ky person do të kontaktojë me punonjësin. Prandaj. që në fillim të sinjalizimit. Nëse punonjësi ka një interes personal të lidhur me çështjen. Një punonjës duhet të specifikojë që në fillim të sinjalizimit nëse dëshiron që çështja të trajtohet në mënyrë konfidenciale. saqë ai nuk mund ta diskutojë me asnjë prej të sipërpërmendurve. SI TË NGRIHET SHQETËSIMI BRENDA NJËSISË Hapi 1 Nëse punonjësi ka një shqetësim për praktika të këqija. Shembuj të tjerë të rregulloreve të brendshme të cilat mund të jenë të dobishme për politikat kundër mashtrimeve janë paraqitur në Rastin studimor 1. për të cilën ata janë të vetëdijshëm se është e pavërtetë. në rastin kur është e nevojshme asistenca e tij e mëtejshme. shqetësimet do të shqyrtohen dhe njësia do të vlerësojë nëse duhen marrë masa. në mënyrë që të merren edhe masat e duhura. KONKLUZIONE Ky manual për MFK-në jep udhëzime për vendosjen e një sistemi të përshtatshëm dhe efektiv të menaxhimit financiar dhe kontrollit. e bën edhe më të vështirë investigimin e tyre nga ana e njësisë. ose një hetim më formal. Kjo mund të kërkojë një hetim të brendshëm. SI MENAXHOHET SITUATA Sapo një punonjës e informon njësinë për shqetësimin e tij/të saj. duke ruajtur anonimitetin. edhe pse njësia do t’i marrë parasysh raportet anonime. Kjo mund të bëhet me shkrim. mbrojtjen e punonjësit dhe ofrimin e përgjigjeve për punonjësin. do të merren masa disiplinore. ai fillimisht duhet të marrë parasysh ta raportojë këtë fakt tek eprori i tij i drejtpërdrejtë. Punonjësit do t’i tregohet se kush e ka marrë në dorë çështjen. të 107 .Zbatimi I MFK-së Punonjësit duhet të jenë të ndërgjegjshëm se raportimi i çështjeve. ai duhet ta raportojë këtë çështje tek një nivel më lart. Kontrollet e brendshme përkufizohen gjerësisht dhe nuk kufizohen vetëm tek kontrollet e kontabilitetit. Hapi 3 Nëse këto kanale janë ndjekur të gjitha dhe punonjësi përsëri ka shqetësime. apo kur punonjësi mendon se çështja është kaq serioze.

por për të qenë efektiv kërkon pjesëmarrjen e të gjithë personave. në mënyrë që të jetë i mundur një reagim i menjëhershëm ndaj ndryshimit të situatës dhe të përmirësohet cilësia e vendimmarrjes dhe e delegimit. MFK është përgjegjësia e titullarit. Sistemet e kontrollit të brendshëm duhet të integrohen me aktivitetet e punës. 108 . Korniza e kontrollit lidhet ngushtësisht me objektivat e punës dhe që të mund të përshtatet duhet të jetë mjaftueshëm elastike. ndërsa respekton të gjitha rregullat dhe proçedurat përkatëse.ngushtuara vetëm tek raportimi financiar. Me fjalë të thjeshta. Përgjegjësitë e titullarit shtrihen në të gjithë proçesin e menaxhimit. që nga përcaktimi i objektivave. MFK mund të thuhet se e ndihmon titullarin të arrijë objektivat e tij. deri tek dorëzimi i rezultateve.

KAPITULLI V
SHTOJCAT

109

Kapitulli V

SHTOJCA 1: Standardet e Kontrollit të Brendshëm të Komisionit Europian
Kontrolli i brendshëm është përgjegjësi e të gjithë punonjësve. Ai synon të garantojë që sistemet e kontrollit të brendshëm gjenden të integruar me aktivitetet operacionale, duke mundësuar kështu reagimin e menjëhershëm në rast të ndryshimit të situatave si dhe përmirësimin e cilësisë së vendimmarrjes dhe të delegimit. Ka 16 standarde të kontrollit të brendshëm, të cilat mishërojnë parime të përgjithshme të menaxhimit si dhe përcaktojnë kërkesat minimale për aktivitetet e kontrollit të brendshëm. Misioni dhe Vlerat 1. Misioni: Arsyeja e egzistencës së njësive përkufizohet qartë në një deklaratë misioni konçize dhe të përditësuar që përpilohet nga këndvështrimi i përfituesve nga aktiviteti i njësisë. 2. Vlerat etike dhe organizative: Menaxhimi dhe stafi janë të ndërgjegjësuar dhe ndajnë vlera etike dhe organizative të përshtatshme dhe i shpalosin ato në qëndrimet e tyre dhe në vendim-marrje. Burimet Njerëzore 3. Shpërndarja dhe qarkullimi i stafit: Shpërndarja dhe rekrutimi i stafit mbështetet në prioritetet dhe objektivat e njësisë. Menaxhimi nxit dhe planifikon lëvizjet e stafit në mënyrë të tillë që të arrijë balancën e duhur ndërmjet vazhdimësisë dhe ripërtëritjes së njësisë. 4. Vlerësimi dhe zhvillimi i stafit: Performanca e stafit vlerësohet përkundrejt objektivave individuale vjetore, të cilat duhet të inkuadrohen në objektivat e përgjithshme të njësisë. Merren masat për të zhvilluar aftësitë e duhura për përmbushjen e objektivave. Proçesi i planifikimi dhe i menaxhimit të riskut 5. Treguesit e performancës dhe të objektivave: Objektivat e njesisë përkufizohen në mënyrë të qartë dhe rifreskohen sipas nevojave. Ato formulohen në mënyrë që të mundësojnë monitorimin e realizimit të tyre. Treguesit kryesorë të performancës caktohen për t’i ardhur në ndihmë menaxhimit për të vlerësuar dhe raportuar lidhur me progresin e arritur në përmbushjen e objektivave. 6. Proçesi i menaxhimit të riskut: Një proçes i menaxhimit të riskut, që është konform dispozitave ligjore dhe udhëzimeve në fuqi, integrohet në planifikimin vjetor të aktiviteteve. Operacionet dhe Aktivitetet e Kontrollit 7. Struktura operacionale: Struktura organizative e njësisë mbështet një vendim-marrje efektive, nëpërmjet delegimit të duhur të kompetencave. Risqet që shoqërojnë kryerjen e detyrave delikate të njesisë, menaxhohen nëpërmjet kontrolleve zbutës dhe nëpërmjet qarkullimit të punonjësve. Ekzistojnë struktura të përshtatshme të menaxhimit të TI-së. 8. Proçeset dhe proçedurat: Proçeset dhe proçedurat e njësisë që përdo110

Shtojcat ren gjatë zbatimit dhe kontrollit të aktiviteteve të saj janë efektive dhe efiçente, të dokumentuara në mënyrën e duhur dhe konform ligjeve në fuqi. Ato parashikojnë rregulla për ndarjen e detyrave si dhe mundësojnë gjurmimin e shmangies së proçedurave, ose devijimin e kontrolleve, dhe nëse këto shmangie dhe devijime janë bërë me miratimin e lëshuar paraprakisht. 9. Mbikëqyrjet e menaxhimit: Menaxhimi ushtron mbikëqyrje për të garantuar se zbatimi i aktiviteteve po bëhet në mënyrë efektive dhe efiçente, si dhe konform dispozitave ligjore dhe akteve nënligjore në fuqi. 10. Vazhdimësia e veprimtarisë: Merren masat e duhura për të garantuar vazhdimin e veprimtarisë së njësisë edhe në rrethanat e ndërprerjes “së aktivitetit normal”. Hartohet një Plan për Vazhdimin e Punës, për të garantuar se njësia është në gjendje të vazhdojë punën e sajj në shkallën më të madhe të mundshme, pavarësisht natyrës së kësaj ndërprerjeje madhore. 11. Menaxhimi i dokumentacionit: Ekzistojnë proçedura të përshtatshme të cilat garantojnë se menaxhimi i dokumentacionit të njësisë është i sigurtë, efiçent (sidomos në lidhje me informacionet e duhura) dhe konform legjislacionit në fuqi. Informacioni dhe Raportimi Financiar 12. Informacioni dhe komunikimi: Komunikimi i brendshëm i jep mundësinë menaxherëve dhe stafit të përmbushin detyrat e tyre, përfshirë edhe ato në fushën e kontrollit të brendshëm, në mënyrë efektive dhe efiçente. Njësia mund të hartojë, në rast se e gjykon të nevojshme, edhe një strategji të komunikimit të jashtëm për të garantuar se komunikimi me jashtë është efektiv, koherent dhe në linjë me mesazhet kryesore politike. Sistemet e TI-së të përdorura dhe/ose të menaxhuara nga njësia (në rast se njësia është pronar i tyre) gëzojnë një mbrojtje të përshtatshme ndaj rreziqeve që i kanosen konfidencialitetit dhe integritetit të tyre. 13. Raportimi financiar dhe kontabiliteti: Ekzistojnë proçedurat dhe kontrollet e duhura për të garantuar se të dhënat kontabël dhe informacionet që lidhen me to dhe që përdoren në hartimin e pasqyrave vjetore dhe raporteve financiare të njësisë janë të sakta, të plota dhe brenda afateve. Vlerësimi dhe Auditimi 14. Vlerësimi i Aktiviteteve: Ndërmerren vlerësime të programeve të shpenzimeve, legjislacionit dhe aktiviteteve të tjera pa shpenzime, në drejtim të rezultateve, impaktit dhe nevojave që këto aktivitete synojnë të arrijnë dhe të përmbushin. 15. Vlerësimi i sistemeve të kontrollit të brendshëm: Menaxhimi vlerëson efektivitetin e sistemeve kyçe të kontrollit të brendshëm në njësi, përfshirë dhe proçeset që realizohen nga njësitë zbatuese, të paktën një herë në vit. 16. Kapacitetet e auditimit të brendshëm: Njësia ka një funksion të Auditimit të Brendshëm, i cili ofron një garanci të pavarur të arsyeshme, si dhe shërbime konsulence, që synojnë të shtojnë vlerën e shërbimeve dhe të përmirësojnë operacionet e njësisë.p 111

Kapitulli V

SHTOJCA 2 – Pyetësori i vetë-vlerësimit për komponentët e MFK-së:
Ky pyetësor është menduar të përdoret nga ana e subjekteve të sektorit publik për vetëvlerësimin e sistemit të kontrollit të brendshëm tek to. Ky pyetësor do të ndihmojë në identifikimin e atyre aspekteve të kontrollit të brendshëm, ku nevojitet të ndërmerret ndërgjegjësim i mëtejshëm dhe ku duhet të adresohen nevojat për trajnim. I rekomandohet Titullarit të njësisë që të detyrojë drejtuesit e tjerë të strukturave të njësisë të plotësojnë këtë pyetësor për strukturat që kanë në përgjegjësi. Titullari i njësisë do t’i përdorë rezultatet për të formuluar një përgjigje të plotë, në lidhje me gjithë subjektin. Kjo përgjigje e plotë duhet t’i dërgohet Njësisë Qëndrore të Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin, në Ministrinë e Financave. Si duhet plotësuar pyetësori Pyetësori përbëhet nga pesë seksione që i përgjigjen komponentëve kryesorë të standardeve ndërkombëtare COSO dhe INTOSAI: Mjedisi i Kontrollit; Menaxhimi i Riskut; Aktivitetet e Kontrollit; Informimi dhe Komunikimi; Monitorimi dhe Verifikimi Çdo seksion përmban një numër të caktuar pyetjesh në lidhje me secilin prej këtyre aspekteve. Lutemi që për të treguar çdo informacion shtesë, të përdorni kolonën komente. (ka një udhëzim për këtë që ndjek shumë prej pyetjeve). Përgjigja ndaj çdo pyetjeje ka 5 nivele: PO (vlerësimi me 5 pikë) tregon se ky aspekt i kontrollit të brendshëm kuptohet dhe funksionon shumë mirë përgjatë gjithë njësisë. PO – në pjesën më të madhe të operacioneve (vlerësimi me 4 pikë), tregon se ky aspekt i kontrollit të brendshëm kuptohet pjesërisht dhe funksionon në pjesën më të madhe, por jo nëpër të gjitha hallkat e njësisë. PJESËRISHT PO - në disa operacione (vlerësimi me 3 pikë) tregon se ky aspekt i kontrollit të brendshëm kuptohet pjesërisht dhe funksionon vetëm në disa hallka të njësisë.

112

Si duhen interpretuar rezultatet Nëse ndonjë prej pyetjeve ka marrë 1. Mesatarja e pikëve për të gjithë pyetësorin do të përllogaritet dhe duhet të shënohet në fund. JO (vlerësimi me 1 pikë) tregon se ky aspekt i kontrollit të brendshëm ende nuk ka hyrë dhe nuk kuptohet në asnjë prej hallkave të njësisë. mund të evidentohen edhe mangësi me karakter horizontal (atëherë kur i njëjti aspekt do të marrë pikë të ulëta në të gjithë sektorët). Mesatarja e përgjithshme e pikëve për elementët e kontrollit të brendshëm elementët më të dobët dhe ata më të fuqishëm të sistemit. i cili nënkupton se nuk nevojitet asnjë përmirësim do të ishte diçka e papritur. Nëse ndonjë prej pyetjeve ka marrë 5 pikë. Për disa prej mangësive të evidentuara. ose 2 pikë. Lutemi të jeni të sinqertë kur plotësoni këtë pyetësor dhe mos tentoni të jeni optimistë në përgjigjet tuaja. Fillimisht. do të jetë e mjaftueshme që drejtuesit e sektorëve të ndërmarrin veprime për përmirësimin e tyre. kjo fushë nuk kërkon asnjë ndërhyrje. titullari i njësisë duhet të marrë në konsideratë mundësinë për të bërë përmirësime në aspektin në fjalë. aspekti në fjalë kërkon një ndërhyrje të menjëhershme për përmirësim. shumica e këtyre aspekteve të kontrollit të brendshëm. Nëse ndonjë prej pyetjeve ka marrë 3 ose 4 pikë. Në këtë fazë. përmirësimet që merren në konsideratë duhet të ndërhyjnë në fushat më të dobëta. të cilat do të kërkojnë që ndërhyrja për përmirësim të iniciohet nga Titullari i njësisë. Totali i pikëve për secilin nga pesë seksione duhet të mblidhet dhe të përllogaritet mesatarja e pikëve për seksion. Është përgjegjësi e Titullarit të njësisë të identifikojë këto fusha dhe të propozojë veprimet e duhura. 113 . Por. përbën risi për njësinë e sektorit publik në Shqipëri dhe një pikavarazh i lartë.Shtojcat JO – janë duke u futur disa aktivitete kontrolli (vlerësimi me 2 pikë) tregon se ky aspekt i kontrollit të brendshëm vetëm sa ka nisur të funksionojë në njësi. Titullari i njësisë mund të këshillohet për këtë edhe me Ministrinë e Financave.

Ai përbën themelet ku ngrihen të gjithë komponentët e tjerë të kontrollit të brendshëm. si dhe data/t e shpërndarjes. 2010-07-18 70 114 . I Vendosja E Objektivave A keni ju në njësinë tuaj një Deklaratë Misioni të miratuar në përputhje me kërkesat e Ligjit për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë? Nëse po. pasi vendos strukturat dhe disiplinën. tituj të dokumenteve të tjerë të brendshëm që lidhen me aspektin J O PYETËSOR Pikët MJEDISI I KONTROLLIT 5 4 3 2 1 Mjedisi i kontrollit i jep tonin të gjithë njësisë. gjithë punonjësve të njësisë? Nëse po. në përputhje me kërkesat e për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë? Nëse po. lutemi specifikoni tek rubrika “Komente”.Kapitulli V Në vijim jepet Formulari i Vetëvlerësimit të sistemeve të MFK. ose më shumë dokumente) e cila përmban qëllimet strategjike dhe prioritetet e njësisë tuaj. Emri i njësisë: Emri dhe mbiemri i titullarit të njësisë: Data e përpunimit/përgatitjes: PO PO – në pjesën më të madhe të operacioneve PJESËRISHT PO – në disa operacione JO – aktivitetet janë duke u vendosur Komentet: titujt e rregulloreve të brendshme që lidhen me këtë aspekt. datën e miratimit të saj. titullin/titujt e saj/tyre si dhe datën/datat e miratimit të saj/të tyre. A ekziston ndonjë udhëzim lidhur me menaxhimin e procesit të vendosjes së objektivave (për të gjithë njësinë. A keni ju një Strategji (një. çdo lloj udhëzimi që mund të jetë lëshuar për këtë qëllim). A u janë shpërndarë dokumentet e Deklaratës së Misionit dhe të Strategjisë/ve. ose për një pjesë të saj) që të garantojë se objektivat e vendosura janë realiste dhe të arritshme? (Lutemi rendisni në rubrikën “Komente”. lutemi specifikoni tek rubrika “Komente”cila ka qenë mënyra e shpërndarjes së dokumenteve. lutemi specifikoni tek rubrika “Komente”.

lutemi specifikoni në rubrikën “Komente” titullin/titujt si dhe datën/datat e miratimit të tij/tyre. të veprojnë në përputhje me Kodin e Etikës së njësisë përkatëse (nëse një i tillë ekziston)? (Nëse po. A janë të gjithë punonjësit të detyruar të veprojnë në përputhje me Rregullat e Etikës për nëpunësit civilë dhe në mënyrë të veçantë. dhe persona konkretë përgjegjës për çdo veprim të parashikuar? Nëse po. marrëdhëniet ndërmjet drejtuesve. punonjësve dhe qytetarëve. lutemi shpjegoni në rubrikën “Komente” dhe specifikoni titullin dhe datën e aprovimit të kësaj procedure. A janë zhvilluar procedura dhe rregulla të reja. lutemi specifikoni në rubrikën “Komente” titullin/titujt si dhe datën/datat e miratimit të proçedurave të reja. A janë verifikuar sistemet e menaxhimit financiar dhe kontrollit që ekzistojnë në njësinë tuaj lidhur me përputhshmërinë e tyre me legjislacionin e ri.Shtojcat A keni plan-veprime të miratuara për arritjen e qëllimeve strategjike. afate. ETIKA PERSONALE DHE PROFESIONALE A ekziston një proçedurë që garanton se të gjithë punonjësit e njohin/kuptojnë Ligjin për Rregullat e Etikës në Administratën Publike? Nëse po. A janë familjarizuar të gjithë punonjësit e njësisë me Kodin e brendshëm të Etikës? 2010-07-18 71 115 . konfliktin e interesit.. lutemi specifikoni në rubrikën “Komente” datën/datat e këtij verifikimi. në përputhje me kërkesat e ligjit për MFK-në? Nëse po. pas hyrjes në fuqi të ligjit të MFK-së? Nëse po. etj? A ka ndonjë proçedurë për të raportuar shkeljet e Rregullave të etikës për nëpunësit civilë dhe për marrjen e masave si rrjedhojë e kësaj? Nëse po. lutemi specifikoni në rubrikën “Komente” në cilin dokument të brendshëm përmendet kjo procedurë (titullin/titujt si dhe datën/datat e miratimit të tij si dhe fragmentin ku i referohet kësaj çështjeje) dhe shpjegoni sa shpesh u kërkohet punonjësve të konfirmojnë njohurinë e tyre për Kodin. lutemi specifikoni në rubrikën “Komente” çdo ligj ose rregullore të brendshme lidhur me këtë” A ka në njësinë tuaj ndonjë rregullore/udhëzim në mbështetje të legjislacionit. në njësinë tuaj. lutemi specifikoni në rubrikën “Komente” titullin/titujt si dhe datën/datat e përshtatjes së procedurave. që të përcaktojë vlerat etike dhe rregullat lidhur me zbatimin e detyrave etike. II. A janë përshtatur rregullat dhe proçedurat që ekzistojnë në njësinë tuaj sipas kërkesave të ligjit për MFK? Nëse po. që përmbajnë veprime.

Kapitulli V A keni plan-veprime të miratuara për arritjen e qëllimeve strategjike. lutemi specifikoni në rubrikën “Komente” datën/datat e këtij verifikimi. lutemi shpjegoni në rubrikën “Komente” dhe specifikoni titullin dhe datën e aprovimit të kësaj procedure. marrëdhëniet ndërmjet drejtuesve. A janë familjarizuar të gjithë punonjësit e njësisë me Kodin e brendshëm të Etikës? 2010-07-18 71 116 . të veprojnë në përputhje me Kodin e Etikës së njësisë përkatëse (nëse një i tillë ekziston)? (Nëse po. në njësinë tuaj. A janë zhvilluar procedura dhe rregulla të reja. lutemi specifikoni në rubrikën “Komente” titullin/titujt si dhe datën/datat e miratimit të proçedurave të reja. A janë verifikuar sistemet e menaxhimit financiar dhe kontrollit që ekzistojnë në njësinë tuaj lidhur me përputhshmërinë e tyre me legjislacionin e ri. lutemi specifikoni në rubrikën “Komente” në cilin dokument të brendshëm përmendet kjo procedurë (titullin/titujt si dhe datën/datat e miratimit të tij si dhe fragmentin ku i referohet kësaj çështjeje) dhe shpjegoni sa shpesh u kërkohet punonjësve të konfirmojnë njohurinë e tyre për Kodin. konfliktin e interesit. A janë të gjithë punonjësit të detyruar të veprojnë në përputhje me Rregullat e Etikës për nëpunësit civilë dhe në mënyrë të veçantë. lutemi specifikoni në rubrikën “Komente” çdo ligj ose rregullore të brendshme lidhur me këtë” A ka në njësinë tuaj ndonjë rregullore/udhëzim në mbështetje të legjislacionit. afate. ETIKA PERSONALE DHE PROFESIONALE A ekziston një proçedurë që garanton se të gjithë punonjësit e njohin/kuptojnë Ligjin për Rregullat e Etikës në Administratën Publike? Nëse po. dhe persona konkretë përgjegjës për çdo veprim të parashikuar? Nëse po. etj? A ka ndonjë proçedurë për të raportuar shkeljet e Rregullave të etikës për nëpunësit civilë dhe për marrjen e masave si rrjedhojë e kësaj? Nëse po. në përputhje me kërkesat e ligjit për MFK-në? Nëse po.. A janë përshtatur rregullat dhe proçedurat që ekzistojnë në njësinë tuaj sipas kërkesave të ligjit për MFK? Nëse po. II. që përmbajnë veprime. lutemi specifikoni në rubrikën “Komente” titullin/titujt si dhe datën/datat e miratimit të tij/tyre. lutemi specifikoni në rubrikën “Komente” titullin/titujt si dhe datën/datat e përshtatjes së procedurave. punonjësve dhe qytetarëve. pas hyrjes në fuqi të ligjit të MFK-së? Nëse po. që të përcaktojë vlerat etike dhe rregullat lidhur me zbatimin e detyrave etike.

në situatën kur drejtuesi është përgjegjës për më shumë se një sektor. nëse struktura i mbulon të gjitha detyrat dhe përgjegjësitë që ligji i ngarkon njesisë. nga eprorët. STRUKTURA ORGANIZATIVE Sipas mendimit tuaj. apo nga menaxherët e linjës? III. apo lidhur me vlerësimin e performancës dhe vendosjen e sanksioneve në rast të mospërmbushjes së detyrave? 2010-07-18 73 117 . A ka çdo departament/drejtori/sektor përgjegjësi dhe detyra të përcaktuara qartë dhe veçmas nga drejtoritë/departamentet/sektorët e tjerë. POLITIKAT NJERËZORE DHE PRAKTIKAT E BURIMEVE A ekzistojnë rregullore të brendshme specifike lidhur me përzgjedhjen. IV. ekziston risku se ai/ajo nuk do të jetë në gjendje të ushtrojë drejtimin dhe mbikëqyrjen në mënyrë efektive. Nëse po. apo e decentralizuar. a është struktura e njësisë e përshtatshme për dimensionet e saj? Lutemi t’i bashkëngjitni këtij pyetësori organigramën e njesiës tuaj. dhe/ose a vlerësohen aftësitë menaxheriale në vlerësimin e performancës së drejtuesve. Sipas mendimit tuaj.Shtojcat menaxheriale dhe përvojë në menaxhim të përftuar në njësitë e administratës publike. në kryerjen e detyrave të tyre. ose në subjektet private? (Për shembull. për drejtuesit e sapo emëruar. nëse kjo strukturë është e centralizuar. apo se do të ketë një konflikt interesi). a është struktura e njësisë tuaj e përshtatshme për karakterin e aktivitetit të saj dhe a është kjo strukturë në gjendje t’ju ofrojë juve informacionin e nevojshëm për vendimet tuaja menaxheriale? (kjo pyetje ka të bëjë me faktin. kompetencat dhe përgjegjësitë e titullarit të njësisë (në përputhje me aktet ligjore dhe nën-ligjore)? A janë përcaktuar dhe a ushtrohen përgjegjësitë e drejtuesve në mënyrën e duhur. a ka një program trajnimi në fushën e menaxhimit. për të garantuar se asnjë prej tyre nuk ka një përgjegjësi të tepruar? (për shembull. A garantojnë proçedurat e brendshme se punonjësit mbikëqyren në mënyrën e duhur. emërimin si dhe përcaktimin e pagës dhe të shpërblimeve për punonjësit. lutemi specifikoni se në cilin dokument janë përshkruar këto përgjegjësi. nëse struktura e njesisë është e përshtatshme që njesia të arrijë objektivat e saj – për shembull. dhe si e lehtëson ajo qarkullimin e informacionit) A janë përshkruar me shkrim detyrat. Lutemi përdorni rubrikën “Komente” për të dhënë shkurtimisht detaje).

të tilla që të garantojnë se ngritja në detyrë perceptohet nga punonjësit si një pasojë direkte e rezultateve të mira dhe arritjeve në punë. kush është përgjegjës për këtë proces dhe si informohen punonjësit për rezultatet e vlerësimit). e tillë që të garantojë punësimin e punonjësve të mjaftueshëm dhe me kualifikimet e duhura? A kryhen vlerësime periodike të punonjësve në njësinë tuaj. A ka një program trajnimesh të miratuar për punonjësit në njësinë tuaj. A garantojnë politikat dhe praktikat tuaja të burimeve njerëzore. (kini parasysh se kjo pyetje nuk lidhet me faktin nëse titullari është në gjendje të motivojë stafin në mënyrë efektive. dhe se ngritja në detyrë bëhet në përputhje me rregulla dhe kritere të qarta? A keni miratuar ju përshkrime pune për çdo pozicion pune në njesi. në të cilat të përfshihen detyrat individuale që duhen kryer. A është politika dhe praktika e burimeve njerëzore e tillë që të garantojë ruajtjen dhe zhvillimin e kompetencave profesionale të stafit? (kjo mund të përfshijë programe specifike trajnimi për punonjësit. të kryera nga eprorët e linjës? (Lutemi shënoni në rubrikën “Komente” sa shpesh bëhet verifikimi i përshkrimeve të vendeve të punës – për shembull. çdo vit) A është politika dhe praktika e burimeve njerëzore. lutemi specifikoni në rubrikën “Komente” titullin/titujt si dhe datën/datat e miratimit të këtyre proçedurave. A ka në njësinë tuaj një Drejtori të Burimeve Njerëzore. ose një përgjegjësi të veçantë të titullarit për të ngritur nivelin profesional të punonjësve. i cili t’u jetë shpërndarë të gjithë punonjësve? 2010-07-18 74 118 . detyrë e së cilës është të familjarizojë punonjësit me përshkrimin e vendeve të tyre të punës si dhe t’i mbajë këto përshkrime pune. gjithnjë të freskëta? A i nënshtrohen përshkrimet e punës verifikimeve periodike. se titullari përdor mjete dhe mënyra të ndershme dhe të ekuilibruara për të motivuar stafin dhe se ai i shmanget masave me karakter imponues. lidhur me detyrat që ata kryejnë si pjesë e përgjegjësive të tyre? (Lutemi përdorni rubrikën “komente” për të shpjeguar se sa shpesh kryhen këto vlerësime. etj). por lidhet me faktin nëse ekzistojnë politika dhe procedura që e garantojnë diçka të tillë).Kapitulli V Nëse po. A janë politikat dhe praktikat e burimeve njerëzore. kërkesat lidhur me kualifikimet e nevojshme dhe linjat e raportimit? (kjo pyetje lidhet me punonjësit e të gjitha niveleve në njesi dhe përfshin edhe drejtuesit e lartë).

që mund të jetë: tolerimi (pra. nuk bëjmë asgjë). lutemi specifikoni në rubrikën “Komente” numrin e punonjësve. që sipas jush duhet të përfshihet në trajnimet e organizuara nga Ministria e Financave. analizimin dhe kontrollin e risqeve që mund të vënë në rrezik arritjen e qëllimeve të njësisë? A diskutohen ndërmjet titullarit dhe punonjësve me funksione drejtuese në njësi. i cili t’u jetë shpërndarë të gjithë punonjësve? MENAXHIMI I RISKUT Menaxhimi i riskut përfshin identifikimin dhe analizën e risqeve që mund të kenë rëndësi për arritjen e objektivave të subjektit dhe përcaktimin e një përgjigjeje të përshtatshme ndaj këtyre risqeve. A është përcaktuar niveli i riskut të tolerueshëm (ose oreksit për risk)? (Lutemi tregoni në rubrikën “Komente”. sipas një plani që zbatohet jo më rrallë se një herë në vit. A ekziston në njësinë tuaj ndonjë proçedurë për menaxhimin e riskut – për identifikimin. rreth konceptit të KBFP dhe zbatimit të Ligjit për MFK. të përcaktuar dhe të matshëm lidhur me arritjen e objektivave? A kryhet identifikimi i risqeve në mënyrë sistematike. i cili pritet të miratohet së shpejti? Nëse po. menaxhimin e riskut dhe auditimin e brendshëm? A e ndjeni juve të nevojshëm trajnimin e punonjësve me funksione drejtuese në njësinë tuaj. A ka një program trajnimesh të miratuar për punonjësit në njësinë tuaj. risqet që mund të vënë në rrezik arritjen e qëllimeve të njësisë dhe a planifikojnë ata marrjen e masave të përshtatshme për t’i vënë nën kontroll këto risqe? A ekzistojnë tregues të performancës. A vlerësohen risqet e identifikuara në drejtim të probabilitetit dhe të impaktit të tyre? A kategorizohen risqet? (ky proçes është i domosdoshëm për të garantuar se titullari është në dijeni të risqeve që përbëjnë kërcënimin më serioz ndaj arritjeve të qëllimeve të njësisë). trajtimi (që do të thotë futen kontrolle të cilat e kufizojnë 2010-07-18 75 119 . të publikuar. kush është përgjegjës për caktimin e nivelit të riskut të tolerueshëm) A dokumentohet çdo përgjigje e propozuar ndaj riskut të identifikuar? (praktikat më të mira sugjerojnë që ndaj riskut të identifikohet një përgjigje e caktuar.Shtojcat A është planifikuar ndonjë trajnim për punonjësit me funksione drejtuese në njesi rreth zbatimit të ligjit për MFK-n? A zotëroni juve dhe drejtuesit e njësive tuaja informacion të mjaftueshëm për qëllimet dhe rëndësinë e menaxhimit financiar dhe të kontrollit.

etj). Ato përfshijnë një gamë veprimesh kontrolluese me karakter parandalues dhe zbulues. Kjo mund të ndodhë nëpërmjet trajnimeve. zbatimin dhe regjistrimin e operacioneve financiare? A janë marrë masat e duhura paraprake për të pakësuar nivelin e riskut për punonjësit që janë përfshirë në detyra me natyrë delikate? (qëllimi i këtyre masave do të ishte ushtrimit të influencave të dëmshme negative (p. A ka rregulla/udhëzime të brendshme të hollësishme që përshkruajnë proceset kryesore operacionale dhe financiare.sh. MESATARJA E PËRGJITHSHME E PIKËVE – MENAXHIMI I RISKUT AKTIVITETET E KONTROLLIT Aktivitetet e kontrollit janë politikat dhe procedurat e vendosura për të adresuar risqet dhe për arritur objektivat e njësisë. transferimi (tek një palë e tretë). ose më shumë detyrave që lidhen me: aprovimin. A ka çdo risk një “pronar” të vetin. duke përfshirë qarkullimin e dokumentacionit dhe të informacionit. nëse janë përcaktuar kontaktimit ndërmjet punonjësve të të kufizonin mundësinë e dhe të pasojave të tyre rregulla mbi mënyrën e njësisë dhe aplikuesve. një manuali ose nëpërmjet shpërndarjes së informacioneve përkatëse. të vetëdijshëm për përgjegjësitë që kanë në menaxhimin e riskut? (lutemi përdorni rubrikën “komente” për të përshkruar se si drejtuesit ndërgjegjësohen për përgjegjësitë e tyre në menaxhimin e riskut. aktet e brendshme. hallkat e vendim-marrjes dhe kontrollet e brendshme të vendosura? A janë përshkruar dhe dokumentuar me hollësi proçedurat e punës dhe a u janë vënë ato në dispozicion të gjithë punonjësve? A përmbajnë këto rregulla/udhëzime përshkrime të veprimeve kontrolluese? të brendshme dhe Si rifreskohet dokumentacioni mbi strukturën e njësisë.Kapitulli V riskun). në mënyrë që i njëjti person të mos përfshihet njëherësh në zbatimin e dy. 2010-07-18 76 120 . ose ndërprerja (duke pushuar aktivitetin). pra. proçedurat operative dhe proçeset e punës? A rishikohet ai rregullisht dhe a mbahet i përditësuar? (lutemi përdorni rubrikën “komente” për të shpjeguar kush është përgjegjës për këtë përditësim dhe sa shpesh ky lloj dokumentacioni përditësohet) A garantoni juve se në njësinë tuaj ekziston një ndarje e përshtatshme e detyrave. një person që është përgjegjës për menaxhimin e riskut në fjalë (menaxheri i riskut)? (regjistri i riskut duhet të tregojë në mënyrë të qartë “pronarin”e secilit risk dhe/ose secilit kontroll) A janë menaxherët e të gjitha niveleve.

veprimet. vendimet dhe transaksionet financiare dokumentohen dhe lënë gjurmë në mënyrën e duhur? A janë parashikuar në njësinë tuaj rregulla të brendshme mbi zbatimin e sistemit të firmës së dyfishtë? A janë parashikuar në njësinë tuaj rregulla të brendshme mbi kontrollin ex-ante të ligjshmërisë?? A janë parashikuar në njësinë tuaj rregulla të brendshme që garantojnë regjistrimin e saktë. ose të ankesave (të jashtme dhe të brendshme) për analizën e tyre. A ekzistojnë kontrollet e duhura që rregullojnë aksesin tek asetet. të mbrojtura kundrejt aksesit dhe përdorimit të paautorizuar A keni ju rregulla të brendshme që garantojnë se të gjitha operacionet. ose verbal)? A u mundëson punonjësve sistemi aktual i komunikimit marrjen e informacioneve të duhura për zbatimin e detyrave të tyre? A është ngritur një proçes për mbledhjen dhe dokumentimin e gabimeve. raportime. ose trajnime lidhur mënyrën se si të sillen përballë ofertave korruptive). elektronik. korrekt dhe në kohën e duhur të transaksioneve? A janë parashikuar në njësinë tuaj rregulla të brendshme. përdorimin dhe arkivimin e dokumentacionit? A janë përcaktuar proçedura për menaxherët për monitorimin e efektivitetit të kontrolleve dhe a zbatohen ato? A janë parashikuar veprime të përshtatshme kontrolli për sistemet e TI-së (teknologjisë së informacionit)? MESATARJA E PËRGJITHSHME E PIKËVE – AKTIVITETET E KONTROLLIT INFORMIMI DHE KOMUNIKIMI Informimi dhe komunikimi janë thelbësorë për zbatimin e të gjithë objektivave të kontrollit të brendshëm A ofron sistemi i TI-së në njësinë tuaj informacion për monitorimin e progresit në arritjen e objektivave të njësisë në tërësi dhe të njësive të veçanta të saj? A ka ndonjë udhëzim të shkruar në njësinë tuaj lidhur me mënyrën e komunikimit brenda përbrenda njësisë (komunikimit me shkrim. përfshirë edhe të dhënat personale. mbi ruajtjen. identifikimin e shkaqeve dhe për eliminimin e 2010-07-18 77 121 . nëse punonjësit marrin udhëzime.Shtojcat rregulla dhe procedura që rregullojnë aksesin e subjekteve të jashtme tek një lloj i caktuar informacioni. të dhënat dhe regjistrat? A janë aktivet e rëndësishme (të vlefshme).

me organizatat jo-fitimprurëse. me qytetarët. Monitorimi i aktiviteteve të kontrollit të brendshëm duhet të dallohet qartë nga verifikimi dhe monitorimi i operacioneve të njesisë. në rast aksidenti të sistemit dhe a janë testuar këto proçedura në praktikë? A kanë punonjësit një kanal komunikimi të përcaktuar për raportimin e parregullsive dhe problemeve të mundshme dhe a janë njoftuar ata për proçedurën në zbatimin e kësaj? A janë vendosur kanale efektive komunikimi me subjektet kryesore të jashtme? A ka një mekanizëm për marrjen e informacioneve të dobishme nga jashtë rreth ndryshimeve të kuadrit ligjor dhe të kushteve ekonomike. dhe për ri-përfitimin e të dhënave. e cila garanton objektivitetin dhe pavarësinë e auditimit të brendshëm? (për shembull. apo për shkëmbimin e informacionit me njësi të tjera të sektorit publik. A zhvillohen diskutime konstruktive ndërmjet audituesit dhe titullarit mbi të gjitha draftet e raporteve të auditimit? A i përgjigjet titullari rekomandimeve të audituesit të brendshëm në mënyrën e duhur? (për shembull. etj). a ekziston një diskutim konstruktiv ndërmjet audituesit dhe titullarit mbi të gjitha draftet e raporteve të auditimit? A i pranon titullari rekomandimet dhe/ose i zbulon 2010-07-18 78 122 . a i raporton Kreu i Njësisë së Auditimit të Brendshëm drejtpërdrejt titullarit të njësisë?) Në cilësinë e titullarit të njësisë a u kërkoni juve drejtuesve të departamenteve/drejtorive. Monitorimi kryhet nëpërmjet një monitorimi në vazhdimësi. sa shpesh.Kapitulli V problemeve që kanë mundësi ripërsëritjeje? A janë të pajisura sistemet e TI-së në njësinë tuaj me një proçedurë të përshtatshme për hedhjen e të dhënave në një sistem rezervë. ose duke i kombinuar të dyja. t’ju dërgojnë raporte periodike mbi aktivitetin e drejtorive / departamenteve përkatëse? A monitorohet rregullisht progresi lidhur me arritjen e objektivave dhe a analizohen shkaqet për dështimet e mundshme në këtë drejtim? (Lutemi përdorni rubrikën “Komente” për të përshkruar se si monitorohet progresi lidhur me arritjen e objektivave– nga kush. nëpërmjet vlerësimeve të shkëputura. A është vendosur një linjë raportimi. median dhe me përfaqësuesit e sektorit privat? MESATARJA E PËRGJITHSHME E PIKËVE – INFORMIMI DHE KOMUNIKIMI MONITORIMI DHE VERIFIKIMI Sistemet e kontrollit të brendshëm duhen monitoruar për të vlerësuar cilësinë e sistemit të performancës nëpër kohë. për kë.

dhe nëse audituesit e brendshëm dhe të jashtëm kontrollojnë progresin e bërë në raport me rekomandimet e pranuara. A e ndjek në vijimësi titullari zbatimin e rekomandimeve të bëra nga audituesit e brendshëm dhe të jashtëm mbi përmirësimet në sistemin e kontrolleve të brendshme? (Lutemi përdorni rubrikën “komente” për të shpjeguar nëse ka një afat kohor për të ndjekur në vijimësi zbatimin e rekomandimeve të pranuara. që specifikojnë periodicitetin e verifikimit të këtyre sistemeve si dhe procedurat për marrjen e masave riparuese? MESATARJA E PËRGJITHSHME E PIKËVE – MONITORIMI DHE VERIFIKIMI MESATARJA E PËRGJITHSHME: 2010-07-18 79 123 .Shtojcat arsyet e mospranimit të tyre). brenda njësisë. A ka manuale operative të cilët përshkruajnë qartësisht se çfarë kontrollesh duhet të zbatohen dhe që japin emrin e personit të kontaktit në rast të identifikimit të dobësive në kontrollet ekzistuese? A e monitorojnë drejtuesit e njësive efektivitetin e sistemit të kontrolli të brendshëm. A kryen njësia rregullisht një vetë-vlerësim të kontrollit të brendshëm? (kjo pyetje i referohet njësisë në tërësi) A ka rregulla të brendshme të miratuara mbi monitorimin e sistemeve të menaxhimit financiar dhe të kontrollit. të cilën drejtojnë? (Lutemi përdorni rubrikën “Komente” për të shpjeguar se sa shpesh bëhet kjo dhe ku i raportojnë drejtuesit e njësive rezultatet e vlerësimeve të tyre).

Drejtoritë identifikojnë nevojat për trajnim të stafit të tyre dhe sugjerojnë anetarët e stafit që do marrin pjesë në to. Trajnimi i punonjësve përfshin informimin e Drejtorive përkatëse dhe nëpunësve për trajnimet e organizuara nga ITAP si dhe trajnime të tjera brenda apo jashtë vendit. Rasti i dytë përfaqeson rekrutimin për një periudhë të përkohshme deri në momentin e kryerjes së proçedurave të rekrutimit nga DAP. Vlerësimi i performancës së nëpunësve organizohet çdo vit brenda datës në 25 Nëntor. si dhe ankimimet e mundshme të personelit. hartimi i organikave të përshtatshme.Kapitulli V SHTOJCA 3 – Lista/harta e Proçeseve të Punës Njësia: Dokumenti: Versioni i dok.: Hartuar nga: Mbështetëse Data: Emërtimi proçesit Nënproçese i MINISTRIA E FINANCAVE HARTA E PROCESEVE NR.1 Drejtoria e Burimeve Njerëzore dhe Shërbimeve XX/XX/2009 Menaxhimi i burimeve njerëzore o Rekrutimi i personelit o Trajnimi i personelit o Vlerësimi i personelit Objektivi proçesit i Menaxhimi me cilësi dhe efektivitet i burimeve njerëzore në bashkëpunim me drejtoritë e tjera. sektori i lartpërmendur fillon procedurat e rekrutimit në bashkëpunim të ngushtë me Departamentin e Administratës Publike. zbatimi i proçedurave të rekrutimit dhe ndjekjes së trajnimit të punonjësve. Drejtoria e Burimeve Njerëzore dhe Shërbimeve Mbështetëse (Sektori i burimeve njerëzore dhe shërbimeve) • Bazuar në vendet vakante dhe kërkesat për struktura të reja nga drejtori të ndryshme të Ministrisë. Formulari i performancës shpërndahet në të gjitha drejtoritë dhe sektori i i burimeve njerëzore e shërbimeve asiston plotësimin dhe dorëzimin e tij. Struktura përgjegjëse Përshkrimi proçesit i • • 124 . organizimi i konkurseve. Rekrutimi i personelit kryhet sipas ligjit për sherbimin civil dhe Kodit të Punës. përzgjedhja e fituesit dhe punësimi i tij. Kjo proçedurë përfshin aktivitete të ndryshme si shpallja e vendeve vakante. sipas përshkrimit të punës të seicilit. në bashkëpunim me drejtoritë përkatëse.

3.8095 datë 21.Shtojcat Njësi dhe struktura të tjera që përfshihen në proçes Kuadri ligjor Drejtoritë e Ndryshme të Ministrisë së Financave. Ligji nr.7961 datë 12.1998 “Shërbimi Civil në Republikën e Shqipërisë”. rregjistrohen.1999 “Statusi i Nëpunësit Civil”.11. etj. datë 6/11/2003.07. Mosdorëzimi në kohë i dokumentacionit. Ligji nr. I gjithë dokumentacioni ruhet për një periudhë 10 vjecare.1 Drejtoria e Burimeve Njerëzore dhe Shërbimeve XX/XX/2009 Regjistrimi dhe arkivimi i dokumentacionit Administrimi i dokumentacionit të ardhur në adresë të Ministrisë së Financave.: Hartuar nga: Mbështetëse Data: Emërtimi i proçesit Objektivi i proçesit MINISTRIA E FINANCAVE HARTA E PROCESEVE NR. Ruajtja e dokumentacionit për 10 vjet Struktura përgjegjëse Përshkrimi i proçesit Risqe të mundshme në kryerjen e proçesit Kuadri ligjor Afati kohor 125 . Ligji Nr. Gabime në rregjistrim.1995 “Kodi i Punës” Rekrutimi dhe trajnimi kryhen sipas nevoja të njësisë. Drejtoria e Burimeve Njerëzore dhe Shërbimeve të Brendshme (Sektori i arkiv protokollit). Vlerësimi realizohet brenda datë 25 nentor të çdo viti. i shkresave që dalin nga kjo njesi si dhe arkivimi i tyre. “Për arkivat” si dhe Rregullorja e Brendshme e Ministrisë së Financave. pasi protokollohen në këtë sektor. Instituti i Trajnimit të Administratës Publike. 2008. 9154.8549 date 11. postohen në destinacionet përkatëse. ndërsa tjera shpërndahet në drejtoritë përkatëse.Ligji nr. Dokumentat që mbërrijnë në insitucion. Departamenti i Administratës Publike. Afati kohor Njësia: Dokumenti: Versioni i dok. Dokumentat e përgatitura nga struktura të ndryshme të Ministrisë së Financave. të cilat u drejtohen Njesieve të tjera. një kopje e tyre arkivohet.

date 25/12/1984 “Për Administrimin. Pagesat financiare kryhen pas verifikimit të rregullshmërisë së dokumentacionit. bazuar në ligjet përkatëse dhe Udhëzimin e Ministrit të Financave. 9965. etj Hartimi dhe detajimi i buxhetit të aparatit të Ministrisë ndjek të njejtat faza si dhe përgatitja e buxhetit të shtetit. “Për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë”. Ruajtjen. përfshirë sigurimet shoqërore. “Per kontabilitetin dhe pasqyrat financiare”. datë 26/06/2008. Ligji 6942. 126 . o Përgatitja e bilancit vjetor të Ministrisë së Financave si dhe bilancit të konsoliduar përfshirë dhe njesitë vartëse të saj. datë 11. Rakordimi mujor me Degën e Thesarit i të ardhurave dhe shpenzimeve. datë 09/02/2006. Borxhin dhe Garancitë Shtetërore në Republikën e Shqipërisë”. detyrime të lindura nga vendim gjyqësore ku shteti është palë. o Ekzekutimi i pagesave të ndryshme financiare dhe kontabilizimi i tyre. koutat e anëtaresimit të vendit tonë në Organizmat Ndërkombëtare. o Hartimi dhe detajimi e projektbuxhetit të Ministrisë së Financave. Objektivi proçesit i Menaxhimi me efektivitet i fondeve buxhetore nëpërmjet realizimit të buxhetit vjetor të planifikuar për aparatin e Ministrisë së Financave dhe degët e thesarit në rrethe. dietat. pagat e stafit. Ato janë me natyrë të ndryshme si pagesa për: blerje mallrash dhe shërbimesh. Dokumentimin dhe Qarkullimin e Vlerave Materiale e Monetare”.70. etj.2008 “Mbi huamarrjen e pushtetit vendor”. etj.12. o Konsolidimi i Projektbuxhetit të Degëve të Thesarit dhe të gjitha Njesive në varësi të Ministrisë së Financave. VKM Nr. Ligji i datës 04. Ligji 9477. privatizimin e pronës shtetërore. pagesa për ankande.2006 mbi “Huamarrjen Shtetërore.3.02. honoraret. Drejtoria e Buxhetit. Projektbuxhetet e njesieve të varësisë dhe degëve të thesarit konsolidohen nga kjo njësi në bazë vjetore.1985. Njëkohësisht po në bazë vjetore përgatitet bilanci i aparatit si dhe njesieve të varësisë dhe degëve të thesarit. Njesiet vartëse të Ministrisë së Financave. Drejtoria e Thesarit. Ligji Nr. Drejtoria e Burimeve Njerëzore dhe Shërbimeve të Brendshme (Sektori i financës dhe buxhetit). date 18.Kapitulli V Emërtimi proçesit Nënproçese i Menaxhimi financiar dhe buxhetor i aparatit të Ministrisë së Financave. Degët e Thesarit. Struktura përgjegëese Përshkrimi proçesit i Njësi dhe struktura të tjera që përfshihen në proçes Kuadri ligjor Ligji 9936.

Shtojcat Afati kohor Pagesat financiare kryhen sipas nevojës. pergatitja e buxhetit ndjek afatet kohore të përgatitjes së buxhetit të shtetit. 127 . sipas legjislacionit në fuqi.

128 Kapitulli V 4 Kontrolli/et Ekzistues të 5 Risku pas Kontrolleve Ekzistuese Mundesia/Impak ti 6 Nevo ja për kontr oll/e të metej shem 7 Veprime për Adresuar Boshllëqet 8 Pronari Riskut i 9 Ndryshime në Risk që prej Vlerësimit të Fundit (Ka shkuar më keq => Eshtë permiresuar <= Eshte njesoj = ) 10 Komente Tjera SHTOJCA 4 – Udhëzime për Menaxhimin e Riskut REGJISTRI I RISKUT Ky aneks përfshin një Formual bosh të Regjistrit të Riskut. dhe një shembull për një Regjistër Risku të plotësuar Formulari i Regjistrit të Riskut Emri i Njësisë: Titulli i proçesit të punës: 1 Nr 2 Përshkrimi i Riskut 3 Risku para kontrolleve (Risku i pandarë) Mundesia / Impakti .

Zhvillimi i nje udhezuesi qe jep nje pershkrim te detajuar se si duhet te plotesohet formulari.Shembull i Regjistrit të Riskut të Plotësuar Emri i Njësisë: Ministria e Financave i Njësisë: Ministria e Financave Titulli i Emri proçesit të punës: Përgatitja e buxhetit 5 Risku pas Kontrolleve Ekzistuese Mundesia/Impak ti te i 6 Nevo ja per kontr oll/e te metej shem Po 7 Veprime per Adresuar Boshlleqet 8 Pronari Riskut 9 Ndryshime ne Risk qe prej Vleresimit te Fundit (Ka shkuar me keq => Eshte permiresuar <= Eshte njesoj = ) 10 Komente Tjera te Titulli i proçesit të punës: Përgatitja e buxhetit 1 Nr 2 Pershkrimi i Riskut 3 Risku para kontrolleve (Risku i pandare) Mundesia / Impakti 4 Kontrolli/et Ekzistues ? Probabilitet i ulët Impakt i lartë Shtojcat Risku i jashtëm që rritja ekonomike dhe inflacioni nuk do të arrijnë nivelet e pranuara Probabilitet i ulët Impakt mesatar Jo ? 1. Probabilitet ulët i Risku i jashtëm se ndryshimet e propozuara në nivelin e tarifave doganore dhe akcizave nuk do të zbatohen Probabilitet i larte Impakt i larte Po Impakt mesatar Raporte Periodike nga Autoriteti Tatimor/Dogan or 4 Probabilitet mesatar Risku i jashtëm se lidhja e ngushtë ndërmjet shpërndarjes së buxhetit dhe prioriteteve të qeverisë nuk do të ruhet në mënyrë Impakt mesatar Udhëzime që lëshohen si për Ministritë e Linjës. Risku i jashtëm se synimi për t’i mbajtur taksat në nivelin e vitit të shkuar nuk do të arrihet Probabilitet i ulët Impakt mesatar Jo Autoriteti Tatimor/Doga nor Probabilitet ulët i Nëse caktohen me vendim të Kryeministrit Impakt i lartë 3. Perftimi i 2010-07-18 85 129 . 2. 2. ashtu edhe për Ekipin e Përgatitjes së Buxhetit në 1.

Kapitulli V 5. pasojat financiare Impakt mesatar 7 Të publikohen vlerësimet makroekonomik e. Probabilitet mesatar Risku i jashtëm se fondet për kompensimin e pronarëve të tokave do të jenë të pamjaftueshme Impakt mesatar 6 Probabilitet i ulet Impakt i ulet Jo Probabilitet mesatar Risku i jashtëm se ligjet e miratuara së fundmi nuk do të vlerësojnë në mënyrën e duhur. Risku i brendshëm se procesi i vendosjes së kufijve maksimalë të buxhetit nuk do të ketë transparencën e Probabilitet ulët i 2010-07-18 86 . para se ato të shkojnë për miratim në Parlament.130 4 Kontrolli/et Ekzistues te i te 5 Risku pas Kontrolleve Ekzistuese Mundesia/Impak ti 6 Nevo ja per kontr oll/e te metej shem informacionit nga nje sere burimesh Probabilitet i ulet Impakt i ulet Jo 7 Veprime per Adresuar Boshlleqet 8 Pronari Riskut Ministrinë Financave Analiza e pagesave të tashme dhe të shkuara e 9 Ndryshime ne Risk qe prej Vleresimit te Fundit (Ka shkuar me keq => Eshte permiresuar <= Eshte njesoj = ) 10 Komente Tjera 1 Nr 2 Pershkrimi i Riskut 3 Risku para kontrolleve (Risku i pandare) Mundesia / Impakti efektive. Udhëzimi i Fondi i kontigjencës Futja e një procedure të re për projektligjet që kërkon Ministrinë e Financave të shprehet për pasojat e tyre financiare.

Të përgatiten udhëzime 2010-07-18 87 131 . Manuali i procedurave. 9 Impakt mesatar Probabilitet ulët/mesatar i Risku i jashtëm se ndryshimi i Nëpunësit Autorizues në fazën kritike të përgatitjes së buxhetit mund të ulë cilësinë e informacionit që i dërgohet Ministrisë së Financave Impakt mesatar Ndryshimet të njoftohen paraprakisht. 10 Qëndrueshmëria e punonjësve që merren me përgatitjen e buxhetit në ministritë e linjës dhe në njësitë Probabilitet ulët/mesatar i Ndryshimet të njoftohen paraprakisht. Të përgatiten udhëzime dhe/ose trajnime. 8 Risku i brendshëm lidhur me cilësinë e dokumenteve të përgatitjes së buxhetit Probabilitet ulët i Trajnimi dhe mbikëqyrja e stafit.1 Nr te i te 2 Pershkrimi i Riskut 3 Risku para kontrolleve (Risku i pandare) Mundesia / Impakti 4 Kontrolli/et Ekzistues 5 Risku pas Kontrolleve Ekzistuese Mundesia/Impak ti 6 Nevo ja per kontr oll/e te metej shem 7 Veprime per Adresuar Boshlleqet 8 Pronari Riskut duhur (mbështetur në vlerësimet makroekonomike) Impakt i ulët 9 Ndryshime ne Risk qe prej Vleresimit te Fundit (Ka shkuar me keq => Eshte permiresuar <= Eshte njesoj = ) 10 Komente Tjera Shtojcat përvitshëm për përgatitjen e buxhetit duhet t’u referohet haptas këtyre vlerësimeve.

Një manual procedurash i azhurnuar të jetë kurdoherë i vlefshëm për t’u konsultuar. Risku i jashtëm se ndryshimet e punonjësve do të sjellin uljen e cilësisë së informacionit që i dërgohet Ministrisë së Financave. Qëndrueshmëria e punonjësve që merren me përgatitjen e buxhetit në Ministrinë e Financave. Risku i brendshëm se ndryshimi i punonjësve do të sjellë uljen e ekspertizës dhe të përvojës.. Duhet siguruar trajnim dhe mbikëqyrje për stafin e ri. 11 Probabilitet ulët/mesatar i e qeverisjes vendore. i Furnizuesi 12 Risku i brendshëm/i jashtëm se Sistemi i Probabilitet Menaxhimi 2010-07-18 88 .132 5 Risku pas Kontrolleve Ekzistuese Mundesia/Impak ti te i te 6 Nevo ja per kontr oll/e te metej shem 7 Veprime per Adresuar Boshlleqet 8 Pronari Riskut 9 Ndryshime ne Risk qe prej Vleresimit te Fundit (Ka shkuar me keq => Eshte permiresuar <= Eshte njesoj = ) 10 Komente Tjera 1 Nr 2 Pershkrimi i Riskut 3 Risku para kontrolleve (Risku i pandare) Mundesia / Impakti 4 Kontrolli/et Ekzistues Kapitulli V Impakt mesatar dhe/ose trajnime. Impakt mesatar Drejtori/Drejtori i Përgjithshëm të ndërgjegjësohet paraprakisht për ndryshimet e planifikuara të stafit.

09. 05. 06. 13 Probabilitet mesatar/ impakt i lartë: 12 Probabilitet i lartë/ impakt i ulët: Probabilitet i lartë/ impakt mesatar: Probabilitet i lartë/ impakt i lartë: 2010-07-18 133 89 .1 Nr te i te 2 Pershkrimi i Riskut 3 Risku para kontrolleve (Risku i pandare) Mundesia / Impakti 4 Kontrolli/et Ekzistues 5 Risku pas Kontrolleve Ekzistuese Mundesia/Impak ti 6 Nevo ja per kontr oll/e te metej shem 7 Veprime per Adresuar Boshlleqet 8 Pronari Riskut mesatar Shërbimi i TIsë. 11 Probabilitet i ulët/ impakt i lartë: 02 Probabilitet mesatar/ impakt i ulët: Probabilitet mesatar/ impakt mesatar: 04. NJQH Impakt i lartë 13 Risku i brendshëm se sistemi i ri i MFK-së nuk do të vihet në zbatim me efektivitet. mirë i projektit 9 Ndryshime ne Risk qe prej Vleresimit te Fundit (Ka shkuar me keq => Eshte permiresuar <= Eshte njesoj = ) 10 Komente Tjera Shtojcat Thesarit ORACLE nuk do të vihet plotësisht në zbatim brenda afatit të parashikuar. 10. 08. Probabilitet mesatar Testimi i sistemit dhe futja e sistemit pilot Trajnime dhe udhëzime për stafin Impakt mesatar Përmbledhje e vlerësimit të riskut: Probabilitet i ulët/ impakt i ulët: 07 Probabilitet i ulët/ impakt mesatar: 03.

10. 09. 05. 06. 08. 13 Probabilitet mesatar/ impakt i lartë: 12 Probabilitet i lartë/ impakt i ulët: Probabilitet i lartë/ impakt mesatar: Probabilitet i lartë/ impakt i lartë: Probabiliteti I lartë Mesatar 04 06 05 13 07 03 09 11 08 10 I ulët 12 02 I ulët Impakti I lartë Mesatar 2010-07-18 90 134 .Kapitulli V Përmbledhje e vlerësimit të riskut: Probabilitet i ulët/ impakt i ulët: 07 Probabilitet i ulët/ impakt mesatar: 03. 11 Probabilitet i ulët/ impakt i lartë: 02 Probabilitet mesatar/ impakt i ulët: Probabilitet mesatar/ impakt mesatar: 04.

Shtojcat

SHTOJCA 5 –Gjurma e Auditimit

Gjurmët e Auditimit janë një instrument mbështetës për menaxhimin e njësisë. Ato përdoren për të dokumentuar të gjitha proçeset e një njesie si dhe për të përshkruar sistemin e kontrollit të brendshëm. Për këtë arsye, titullari i njësisë është përgjegjës për përgatitjen e saj dhe ai/ajo duhet të urdhërojë përgatitjen e gjurmës së auditimit nga strukturat organizative që janë përfshirë në proçes. Gjurmët e Auditimit ofrojnë një tablo të operacioneve financiare dhe jo-financiare të zbatuara në njesi. Gjurmët e Auditimit tregojnë ecurinë konkrete të operacioneve. Nëse ekzistojnë kundërshti ndërmjet përshkrimit të një operacioni, që parashikohet nga legjislacioni, apo nga rregulloret e brendshme dhe ecurisë praktike të saj, Gjurma e Auditimit duhet të tregojë rrugën në të cilën operacioni zbatohet në praktikë. Gjurmët e Auditimit përfshijnë operacione të cilat nisin dhe përfundojnë brenda një strukture organizative, por që mund të përshkojnë gjatë rrugës së tyre, disa struktura organizative, dhe madje disa njesie. Gjurma e Auditimit informon mbi:  Përshkrimin e qartë të ecurisë së operacionit,  Gjurmimin e operacionit prej fillimit në fund,  Të gjithë dokumentet që janë marrë ose janë gjeneruar gjatë procesit,  Aktivitetet e rëndësishme të kontrollit, që garantojnë ecurinë e duhur të operacionit,  Kush e merr një vendim të caktuar gjatë ecurisë së operacionit,  Sistemet e IT-së që mbështesin operacionin,  Kush mban përgjegjësinë finale për procesin – veçanërisht në rastet kur në kryerjen e një operacioni marrin pjesë disa njësi organizative. Titullari i njësisë duhet të tregojë se gjurmët e auditimit kryhen për operacionet më të rëndësishme që ndodhin në njësi, veçanërisht të atyre proçeseve që lidhen me arritjen e objektivave të njësisë dhe me menaxhimin e fondeve publike. Menaxherët e strukturave organizative që janë “pronarët” e proçeseve, duhet të mbajnë përgjegjësi direkte për hartimin e gjurmëve të auditimit. Në këtë situatë, është e rëndësishme të garantohet uniformiteti në përgatitjen e gjurmëve të auditimit dhe të ofrohen trajnime në këtë drejtim, me mbështetjen e Ministrisë së Financave. Titullari i njësisë mund të caktojë një strukturë të vetme organizative, ose një person të vetëm, i cili do të jetë përgjegjës për hartimin e gjurmëve të auditimit për të gjithë njesinë. 135

Kapitulli V Në këtë situatë është e rëndësishme të garantohet angazhimi i punonjësve që i kryejnë operacionet në proçesin e hartimit të gjurmëve të auditimit, për shembull, duke zhvilluar intervista. Kjo mënyrë veprimi garanton se gjurmët e auditimit përshkruajnë ecurinë e saktë të operacioneve. Auditimi i brendshëm mund të asistojë gjithashtu stafin dhe menaxherët e strukturave të ndryshme në hartimin e gjurmëve të auditimit, nëpërmjet këshillave dhe trajnimeve të duhura. Në këtë rast duhet pëlqimi i titullarit për kryerjen e aktiviteteve të tilla nga ana e auditimit të brendshëm. Në rast të auditimit të brendshëm në një fushë, ku nuk është hartuar më parë një gjurmë auditimi, audituesit e brendshëm mund të konsultohen me “pronarin” e proçesit (me menaxherin e njesise së audituar). Gjurmët e Auditimit mund të përgatiten në forma të ndryshme. Rekomandohet që gjurma e auditimit të hartohet duke përdorur simbole që janë përfshirë në këtë manual. Me anë të kësaj metode duke përdorur shenjat (simbolet) e duhura dhe linjat që i bashkojnë ato, përftohet një proçes i tërë së bashku me hallkat përbërëse të tij dhe me kontrollet e brendshme të instaluara në proçes. Kjo metodë u lejon që të kuptoni me lehtësi proçesin, por informacioni i përfshirë në diagramë mund të jetë i pamjaftueshëm, për shkak të kufizimeve që krijon përdorimi i simboleve. Këshillohet të përdoret dhe një përshkrim i shkurter narrativ që plotëson paraqitjen skematike të proçesit. Nëse simbolet e propozuara në këtë manual nuk përfshijnë disa aktivitete specifike që zbatohen gjatë operacionit, organizata mund të shtojë simbolet e veta shtesë, së bashku me legjendën e tyre. (Për përgatitjen e diagrames mund të përdoret programi “Microsoft Visio”). Gjatë përgatitjes së gjurmës së auditimit, kujdes i veçantë duhet treguar për: • • • • • • 136 Simbolet standardet që do të përdoren në gjurmën e auditimit janë pranuar dhe u janë shpjeguar përdoruesve paraprakisht; Simbolet standarde duhet të përdoren me të njëjtin kuptim përgjatë gjithë sistemit të regjistrimit të të gjitha proçeseve; Informacionet e rëndësishme mbi një proçes, duhet të shkruhen brenda simboleve; Teksti duhet të jetë sa më shumë koncize, që të mund të merret një tablo sa më e qartë; Përshkrimi i proçeseve duhet të jetë i plotë dhe gjurma e auditimit nuk duhet të ndërpritet në asnjë vend; Nëse proçesi që po regjistrohet nuk mund të skicohet brenda një gjurme, ai

Shtojcat duhet ndarë atëherë në nën-proçese me lidhje logjike që duhet të ndërlidhen me njëri-tjetrin, • • Regjistrimi duhet të jetë konsistent; Ngjarjet ose aktivitetet mund të renditen me numra, të cilat lejojnë t’u referohemi atyre me numra në dokumentet e punës.

Shembuj simbolesh që mund të përdoren në përgatitjen e gjurmëve të auditimit në grafikë janë rradhitur më poshtë. Nëse është e nevojshme të shtohen me shumë simbole lidhur me veprimtari të veçanta në një njësi, grafiku duhet të shoqërohet me një përshkrim të simboleve të përdorura. Nëse është e nevojshme, një përshkrim më i hollësishëm i çdo aktiviteti apo dokumenti mund të bëhet në formën e një tabele shtesë, në ngjashmëri me modelin e propozuar. Egzistojnë tre forma të paraqitjes së një gjurmë auditimi: 1. Forma narrative (përshkrim me fjalë) 2. Tabela 3. Paraqitje skematike me diagramë (Kjo është forma më e përdorur dhe e sugjeruar). Një shembull i gjurmëve të auditimit është përgatitur si diagramë që paraqitet më poshtë.

137

138
GJURMA E AUDITIMIT Proçedura e planifikimit të buxhetit vjetor dhe afatmesëm

Proçesi i planifikimit të buxhetit afatmesëm dhe vjetor në përputhje me kërkesat e Ligjit “Për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë”.

Hapat që ndiqen Pershkrimi i etapave NE RAST SE STRUKTURA/PPE RSONI PERGJEGJES AFATI NE DITE

Kapitulli V

Etapat

Nr.

1

Përshkrimi Pergatitja dhe miratimi i Kalendarit te Menaxhimit te Shpenzimeve Publike

Nr. a

Përshkrimi 1-Percaktohen afatet konkrete te procedurave qe lidhen me hartimin/rishikimin e kuadrit makroekonomik afat mesem, hartimin e udhezimit baze dhe plotesues te pergatitjes se PBA 2-Miratimi nga ministri i Financave dhe KM i akteve te vecanta perberese

Ne rast te mos miratimit nga KM i kthehet perseri MF per rishikim

DPM, DPB

DEBASKO,

vjetor

2

Pergatitja e raportit per vleresimin e prognozes makroekonomike

1-Pergatitet raporti per treguesit faktik makroekonomike 2010 dhe parashikimi per vitet e ardhshme 2-Miratimi i tavaneve per periudhen trevjecare 20112012

DPM, DPB

DEBASKO,

Janar-shkurt

94

DPB korrik 7 Udhezimi plotesues Dergon Udhezimin Plotesues te Pergatitjes se Buxhetit per njesite e qeverisjes qendrore dhe fondet e tyre speciale se bashku me tavanet e reja 8 Pergatitja dhe dorezimi i kerkesave buxhetore afatmesem 1-Njesite e qeverisjes qendrore dhe fondet e tyre speciale fillojne procesin e rishikimit te kerkesave buxhetore brenda tavaneve te reja.3 Pergatitja e udhezimit 1-Pergatit udhezimin e Pergatitjes se Buxhetit afatmesem DPB. maj Ministrite e Linjes dhe Njesiet e tjera qendrore Shkurt-prill Shtojcat 5 Analiza e kerkesave buxhetore 1-Kryen analizat e kerkesave buxhetore 2-Organizon seancat degjimore me njesiet buxhetore 6 Pergatit dokumentin e PBA . 2-Miratimi nga GSBI dhe NA i kerkesave buxhetore 3-Dorezimi i ketyre kerkesave ne MF.Paraqet dokumentin e PBA dhe tavanet e reja te shpenzimeve te PBA per shqyrtim dhe miratim ne KPS qershor -Firmoset nga Ministri i financave -Dergohet per miratim ne KM dhe Kuvendit per informacion MF. 2-Miratimi nga GSBI dhe NA i kerkesave buxhetore dhe kerkesave shtese 3-Dorezimi i ketyre kerkesave ne MF. MIE dhe DEBASKON dhe ministrite e linjes MF. MF. 4 Pergatitja dhe dorezimi i kerkesave buxhetore afatmesem 1-Njesite e qeverisjes qendrore dhe fondet e tyre speciale fillojne procesin e pergatitjes se kerkesave buxhetore brenda tavaneve. Ministrite e Linjes dhe Njesiet e tjera qendrore gusht 2010-07-18 95 139 . shkurt 2-Dergon Udhezimin e Pergatitjes se Buxhetit per njesite e qeverisjes qendrore dhe fondet e tyre speciale.

9936. datë 26. tetor shtator 9 Analiza e rishikuara kerkesave buxhetore te 1-Kryen analizat e kerkesave buxhetore 2-Organizon seancat degjimore me njesiet buxhetore 10 Pergatit dokumentin perfundimtar te PBA dhe buxhetin vjetor -Paraqet ne KM parashikimin e perditesuar makro -Pergatitt dokumentin e PBA dhe buxhetin vjetor -Firmoset nga Ministri i financave -Dergohet per miratim ne KM dhe Kuvendit Kapitulli V Baza ligjore Ligji Nr.6.2008 “ PËR MENAXHIMIN E SISTEMIT BUXHETOR NË REPUBLIKËN E SHQIPËRISË’ Paraqitja Skematike e Gjurmës së Auditimit për proçesin “Planifikimi i Buxhetit” 2010-07-18 96 .140 MF. MIE dhe DEBASKON dhe ministrite e linjes MF.

Shqyrton projektin 2. Konsultohet me NPA Projekti i PBA Jo Miratimi nga MINISTRI Po A 2010-07-18 96 141 . Pergatitja e projektit te PBA NPA E dergon projektin e PBA tek Ministri I Financave MINISTRI 1. Ua dergon te gjithe NA Udhezimi per Pergatitjen e PBA NA 1. Pergatit KMSHP 2. E paraqet tek NPA AA PBA kerkesat + Kerkesat Shtese DPB Shqyrton dhe Vlereson Kerkesat Raporti: Perfundimet dhe Rekomandimet per secilin nga NJQQ NPA + DPB 1. Pergatit dhe Miraton Udhezimin 2.Shtojcat Planifikimi i buxhetit Keshilli i Ministrave Ministria e Financave Ministria e Linjes (Ministria e Brendshme) Nisja Jo MF/DPB 1. Miraton 2. Ia paraqet KM KMSHP KM Miraton KMSHP MF/DPPMF Pergatit raportin per vleresimin dhe prognozen makroekonomike Raporti per Vleresimin dhe Prognozat Makroekonomike KM Miraton reportin Po MF 1. Takime me NJQQ 2.

Miraton MF Paraqet PBA te ndryshuar dhe projektin e BV ne KM PBA i rishikuar Projekti i BV Miratimi i KM Jo Po B Po NPA Njofton cdo NJQV per transferten e pakushtezuar 2010-07-18 97 142 . Pergatit Udhezimin 2. Shqyrton kerkesat 2. Rishikon PBA 2.E dergon tek NA Udhezimi Shtese per pergatitjen e buxhetit NA 1. Pergatit kopjen e BV KM 1. Rishikon 2. I dergon tek NPA BB DPB 1. Pergatit raportin Raporti me Perfundimet dhe Rekomandimet per cdo NJQQ PBA i rishikuar dhe kerkesat shtese (te argumentuara) NPA + DPB Organizon takime me secilin nga NJQQ NPA + DPB 1. NPA .Kapitulli V Planifikimi i buxhetit Keshilli i Ministrave Ministria e Financave A Ministria e Linjes (MoI) KM 1. Miraton MF Paraqet projektin e PBA tek KM Miratimi Po KM Dergon nje kopje te PBA ne Parlament Jo Drafti I pare I PBA Miratohet MF/DPB 1. Rishikon PBA dhe projektin e BV 2. Analizon dhe vlereson kerkesat 2.

Shtojcat Planifikimi i buxhetit Keshilli i Ministrave B Ministria e Finances Ministria e Linjes (MoI) KM Ia paraqet Parlamentit per informacion Nje kopje e PBA te ndryshuar dhe te miratuar Kryeministri I paraqet BV Parlamentit Miratimi nga Parlamenti dhe Publikimi ne Fletoren Zyrtare NPA Konsolidon ndryshimet tek PBA final PBA Final MF publikon PBA final Fundi 2010-07-18 98 143 .

E dergon tek MP Udhezimi Plotesues i MI per Pergatitjen e Buxhetit DPB E dergon udhezimin tek te gjitha NJSH NJSH Vlereson kostot per vitin e ardhshem Ploteson tabelat e aneksit 7 DPB Analizon dhe fut te dhenat ne sistem Raporti me tabelat per te gjithe programin Drejtuesi Programit Miraton raportet DPB Analizon dhe fut te dhenat ne sistem PBA DPF ne MI 1.Miraton tavanet e programeve MI 1. I dergon tek ML pas miratimit nga MP Tabelat e permbledhura per te gjithe programin Raportet standarde Raportet per kerkesat shtese. Pergatit udhezimin plotesues 2. Pergatit udhezimin 2. Analizon 2. Raporti Vjetor per Pergatitjen e Buxhetit MP Miraton raportet DPF ne MI 1.Pergatit tabelat e permbledhura Tabelat e permbledhura per te gjithe MI MoI dhe Forcat e Policise AA DPF ne MI Propozon tavanet per secilin program GSBI 1. E dergon tek MP DPB Vendos tavanet per secilin nenprogram MP Propozon produktet per nenprogramet DSP Analizon nese produktet jane ne perputhje me strategjite e miratuara dhe i miraton keto produkte MP Fut te dhenat ne sistem Propozon produktet Udhezimi per pergatitjen e PBA dhe te BV PBA DPB 1. Raportet per projektet e investimit.Pergatit tabelat e permbledhura Tabelat e permbledhura per te gjithe MI 2010-07-18 99 144 .Analizon 2.Kapitulli V Planifikimi i buxhetit – Aktivitetet ne detaj MoI dhe Forcat e Policise BB MI 1. Permbledh tabelat 2. Miraton deklaraten e politikave dhe objektivat 2.

Shtojcat Planifikimi i Buxhetit Simbolet dhe Shkurtimet Nisja/Fundi Fillimi ose perfundimi i procesit MF E paraqet projektin e PBA tek KM KMSHP Aktiviteti Prodhohet dokumenti Vendimi Komente mbi aktivitetin apo dokumentin PBA Sistemi i IT A Lidhja me faqen tjeter Lidhja me informacione me te hollesishme AA ML–Ministria e Linjes KM – Keshilli i Ministrave NJQV –Njesite e qeverisjes vendore MF – Ministria e Financave KM – Keshilli i Ministrave NPA – Nepunesi i Pare Autorizues (Sekretari i Pergjithshem ne MoF) NA – Zyrtari Autorizues ne Ministrine e Linjes NJQQ – Njesia e Qeverisjes Qendrore (Ministria e Linjes) DPB – Drejtoria e Pergjithshme e Buxhetit ne Ministrine e Financave DAPPB – Drejtoria e Analizes. Politikave dhe Programimit Buxhetor ne Ministrine e Financave DPPMF – Drejtoria e Pergjithshme e Politikave Makroekonomike dhe Fiskale PBA – Programi buxhetor Afatmesem MB – Ministria e Brendshme DPF –Drejtoria e Politkave Financiare ne Ministrine e Brendshme GSBI – Grupi per Strategji. Bashkepunim dhe Integrim MP – Menaxheri i Programit DPB – Drejtoria e Planifikimit te Buxhetit (Policia e Shtetit) DEMP – Drejtuesi i Ekipit te Menaxhimit te Punes DEMPN – Drejtuesi i Ekipit te Menaxhimit te Punes te Nenprogramit NJSH – Njesia Shpenzuese DSP – Drejtoria e Standardeve Profesionale BV – Buxheti Vjetor 2010-07-18 100 145 .

Mos harroni të përmendni se si përcaktohet oreksi i riskut. për të vlerësuar probabilitetin e materializimit të këtyre risqeve si dhe impaktin që do të kishin ato.] Risku dhe kuadri i kontrollit [Përshkruani elementët kryesorë të strategjisë së menaxhimit të riskut. Qëllimi i sistemit të kontrollit të brendshëm Sistemi i kontrollit të brendshëm është ndërtuar kryesisht me qëllim menaxhimin e riskut në një nivel të arsyeshëm. Fusha e përgjegjësisë Në cilësinë e NA/Titullarit të njësisë. Deklarata duhet te nenshkruhet nga Nepunesi Autorizues (Titullari i njësisë publike nese nuk ka NA). ofron vetëm garanci të arsyeshme dhe jo garanci absolute për efektivitetin. Aftësia për të trajtuar riskun [Përshkruani mënyrat kryesore. për të cilat unë përgjigjem personalisht. se si menaxhimi i riskut është mishëruar në aktivitetin e njësitë. i cili mbështet arritjen e politikave. të cilit i referohet Deklarata.] 146 . fjalët. në mënyrë që përshtatet me përgjegjësitë e secilit. Sistemi i kontrollit të brendshëm mbështetet në një proçes të vazhdueshëm. Deklarata për Cilësinë dhe kushtet e kontrollit të brendshëm për vitin xxxx. prandaj. efiçent dhe ekonomik. në rast se do të materializoheshin si dhe për menaxhimin e tyre efektiv. vlerësohet dhe kontrollohet. [Përshkruani mënyrat kryesore. në tekstin. që janë të shkruara me shkronja të zeza tregojnë një seksion që duhet të plotësohet në një mënyrë që përputhet me proceset që ndodhin në realitet. duke përfshirë mënyrën se si risku (ose një ndryshim i tij) identifikohet.Kapitulli V SHTOJCA 6– Deklarata për Cilësinë dhe Gjendjen e Kontrollit të Brendshëm në Njësinë Publike Fjalitë që janë të shkruara me shkrim normal në këtë formë Deklarate për cilësinë dhe kushtet e kontrollit të brendshëm duhet të përfshihen në çdo Deklaratë. Sistemi i kontrollit të brendshëm ka funksionuar për vitin 200x deri në momentin e miratimit të raportit vjetor dhe të bilancit si dhe përkon me udhëzimet e Ministrisë së Financave. nëpërmjet të cilave: Procesi i menaxhimit të riskut trajtohet me përparësi. në përputhje me përgjegjësitë që më janë caktuar me anë të Ligjit për MFK-në. si dhe mbron fondet publike dhe aktivet e njësisë publike. qëllimeve dhe objektivave të (emri i njësisë publike). se sa me qëllim eliminimin e të gjitha risqeve që mund të çojnë në dështimin e politikave. qëllimeve dhe objektivave të (emri i njësisë). Përfshini komente mbi udhëzimet që u jepen atyre si dhe mbi mënyrat se si juve përpiqeni të mësoni nga praktikat e mira. i ndërtuar për të identifikuar dhe renditur risqet sipas prioritetit të tyre në raport me arritjen e politikave. Stafi trajnohet ose pajiset për të menaxhuar riskun. unë kam përgjegjësinë për mbajtjen e një sistemi të shëndoshë të kontrollit të brendshëm. qëllimeve dhe objektivave të njësisë.

Shtojcat (Ky seksion duhet të vendoset vetëm nga ato njësi. me të cilat ka lidhje: [Përshkruaj elementët kryesorë të mënyrave se si aktorët publikë përfshihen në menaxhimin e riskut. apo të propozuara për të trajtuar çdo çështje me rëndësi për kontrollin e brendshëm. përfshirë edhe vetëvlerësimin mbi kontrollin e brendshëm Të përfshihet një skicë e përgjithshme e masave të marra. [Përshkruaj proçesin që është zbatuar për të mbajtur dhe për të rishikuar efektivitetin e sistemit të kontrollit të brendshëm. që ka impakt mbi ta. Unë jam këshilluar nga GMS rreth pasojave të rezultateve të verifikimit që kam bërë mbi efektivitetin e sistemit të kontrollit të brendshëm dhe si rrjedhim ekziston një plan për të trajtuar mangësitë e vërejtura në sistem dhe për të garantuar përmirësimin e tij në vazhdimësi.] Rishikimi i efektivitetit Në cilësinë e NA/Titullarit të Njësisë Publike.Formulari për Raportin vjetor mbi Cilësinë dhe Gjendjen e Kontrollit të Brendshëm në Njësinë Publike (i cili do të dorëzohet bashkëlidhur Deklaratës së cilësisë mbi Gjendjen e Kontrollit të Brendshëm) Raport mbi Cilësinë dhe Gjendjen e Kontrollit të Brendshëm PERMBLEDHJE (teksti standard për të prezantuar përmbledhjen ku do të shkruhet dhe emri i njësisë publike) Ky raport vjetor i dorëzohet Nëpunësit të Parë Autorizues në Ministrinë e Financave në fund të shkurtit të çdo viti. unë jam përgjegjës për rishikimin e efektivitetit të sistemit të kontrollit të brendshëm. së bashku me Deklaratën mbi Cilësinë dhe Kushtet e Kontrollit të Brendshëm. nëse gjen zbatim.] Datë (firma e NA/Titullarit të Njësisë Publike) SHTOJCA 7 . Rishikimi nga ana ime i efektivitetit të sistemit të kontrollit të brendshëm bëhet në bazë të informimit nga audituesit e brendshëm dhe nga drejtuesit e strukturave të njësisë. si dhe në bazë të komenteve. Ky raport është përgatitur nga (të shkruhet emri i 147 . duke përfshirë disa elemente mbi rolet e Grupit për Menaxhimin Strategjik dhe të koordinatorit të riskut Auditimit të brendshëm Mekanizma të tjerë garantues/të verifikimeve formale. të cilët janë përgjegjës për krijimin dhe mbajtjen e kuadrit të kontrollit të brendshëm në strukturat përkatëse dhe vetë-vlerësimin e funksionimit të kontrolleve të brendshme. të bëra nga audituesit e jashtëm të shprehura në raportet e tyre.

identifikon pikat e forta dhe të dobëta dhe jep rekomandime për përmirësim. GJETJE DHE REKOMANDIME Gjetjet kryesore mbi MFK-në. Ai përmbledh gjetjet e vlerësimit të ndërmarrë mbi cilësinë dhe kushtet e kontrollit të brendshëm si dhe përfshin gjetjet perkatëse të auditimit të brendshëm dhe të jashtëm. Teksti standart duhet të ndiqet nga:   o o o o Një vlerësim i shkurtër i përgjithshëm bazuar mbi seksionin e Gjetjeve në raport: pikat e forta kryesore dhe fushat për zhvillim të mëtejshëm Përmbledhje e gjetjeve mbi: Sistemet e MFK-së Rekomandimet e Auditimit të Brendshëm Rekomandimet e Auditimit të Jashtëm (nëse ka) Rekomandimet e NJQH-së (nëse ka) HYRJE (teksti standart. Raporti siguron evidencë për informacionin e dhënë në Deklaratën e Cilësisë dhe Kushteve të Kontrollit të Brendshëm. përveç komenteve apo rekomandimeve të dhëna nga Njësitë Qëndrore të Harmonizimit për Menaxhimin Finanaciar dhe Kontrollin dhe të Auditimit të Brendshëm. Raporti përmbledh gjetjet e pyetësorit të vetë-vlerësimit mbi menaxhimin financiar dhe kontrollin (të shkruhet emri i njësisë). Raporti është një kërkesë e Ligjit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin. ku shkruhet dhe emri i njësisë) Ky raport përgatitet dhe dorëzohet nga (shkruaj emrin dhe mbiemrin e NA/ Titullarit të njësisë) i (emërtimi i njësisë). Ky raport jep evidencë për informacionin e dhënë në deklaratë. Neni 18 i cili kërkon gjithashtu dorëzimin e një Deklarate vjetore mbi Cilësinë e Menaxhimit Financiar dhe Kushtet e Kontrollit të Brendshëm. bazuar në rezultatet e Pyetësorit (ose nëse është përdorur metodë tjetër jepni një përshkrim të shkurtër të saj): Mjedisi i kontrollit Përmbledhje e pikave më të forta dhe më të dobëta Rekomandime për veprim Menaxhimi i riskut Përmbledhje e pikave më të forta dhe më të dobëta Rekomandime për veprim     Aktivitetet e kontrollit  Përmbledhje e pikave më të forta dhe më të dobëta  Rekomandime për veprim 148 .Kapitulli V njësisë) dhe mbulon periudhën vjetore (të shkruhet viti). Këtu jepet informacion mbi cilësinë dhe kushtet e kontrollit të brendshëm gjatë vitit (shkruaj vitin).

Nënshkruar nga: Emri Pozicioni Njësia Publike Data 149 . dhe duhet të japë komente të përgjithshme mbi objektivat e MFK-së deri tani.  Rekomandime për veprim  Gjetjet kryesore nga Auditimi i Jashtëm Rekomandime për veprim  Çdo koment apo rekomandim nga NJQH /MFK ose NJQH /AB PERMBLEDHJE E VEPRIMEVE Përmblidh veprimet kryesore të cilave do t’i përgjigjen vlerësimet e gjetjeve. dhe gjetjeve kryesore nga Auditimi i Brendshëm bazuar në raportet e auditimit të publikuara gjatë vitit. Këto duhet të jenë veprime që do të korrigjojnë çdo dobësi madhore të identifikuar.Shtojcat Informimi dhe komunikimi  Përmbledhje pikave më të forta dhe më të dobëta  Rekomandime për veprim Monitorimi  Përmbledhje pikave më të forta dhe më të dobëta  Rekomandime për veprim  Përshkrimi i Njësisë së Auditimit të Brendshëm. Kjo përmbledhje mund të jetë në formën e një plan veprimi ose tabele. Nëse keni komente të përgjithshme mbi efektivitetin e legjislacionit dhe/ose udhëzimeve të MFK-së apo AB-së. dhe/ ose fusha që kanë nevojë për zhvillim të mëtejshëm. mund të përfshihen këtu për veprim nga NJQH-të respektive. Ajo duhet të citojë qartësisht: Çfarë veprimesh do të merren dhe pse? Kur do të përfundohen? Kush është përgjegjës për secilin veprim? KONKLUZIONE Përfundimi duhet të jetë i shkurtër. si dhe të përmendë çdo problem të mundshëm që mund të parashikoni.

Garantuar dëshmi të zhvillimit të proçesit dhe të datave. 150 . Garantuar monitorimin e proçesit. listat e verifikimit (ose një pjesë e tyre) mund të nënshkruhen nga personi i kontrolluar. Shënuar problemet/gabimet e hasura gjatë ecurisë së proçesit. Përcaktuar kushtet / kriteret / standardet me rëndësi që duhen plotësuar. Listat e verifikimeve duhet të jenë të shkruara dhe të nënshkruhen nga personi që ka kryer kontrollin dhe nga personi që mbikëqyr këtë veprim. Përcaktuar aktivitetet e kontrollit që duhet të kryhen.Kapitulli V SHTOJCA 8 – Listat e verifikimit (checklists) Një listë verifikimi (cheklist) është në njërën anë një instrument i drejtuesit të një njësie publike dhe në anën tjetër një mjet në dispozicion të audituesit të brendshëm (jashtëm) për vlerësimin e aktiviteteve të planifikuara dhe efektivitetit të tyre. Aty ku shihet e përshtatshme. si dhe për të: • • • • • • Përcaktuar hapat që do të ndërmerren gjatë ecurisë së proçesit. Çdo njësi publike dhe auditues i brendshëm (i jashtëm) mund të përgatisin lista verifikimesh sipas nevojave të tyre.

. listat e verifikimit (ose një pjesë e tyre) mund të nënshkruhen nga personi i kontrolluar. D o k u me n t i: L i s të v er i f ik i mit Faqe t : T e ma : Kon for mi te ti me le gj is la cion in në fuqi në përgat it jen e buxhe tit Ob jek tivi: Të garantoh et se g jatë proçesit të pë r ga t i t j e s së b ux h e t it n g a ç d o n j ë s i.. të g j i t h a ve pr i me t e n e v o js h me q ë ja në kr yer dh e t ë g ji t ha d o ku me n t e t q ë j an ë l ë sh ua r . . . s ip a s n e n in 24 t ë L pe r MS B. . firma . . .. . . … . Lig ji për Mena x h imin e S is te mi t Bu x h e t o r në Rep u b l ik ë n e S hq ipë r i së ( L pe r M S B) .. .. ( U Sh P B) 4. . ... V i t i bu x h e t or : 2 0 0 .. . . . pozicion i. Përgjigja Po Jo LMSB. 22 Neni Baza Personi përgjegjës Nëpunësi Autorizues Shënim e 151 NjQP ka dijeni për kalendarin e menaxhimit të shpenzimeve publike të vitit aktual. o r a . firma .Çë sh tje t … …… : . k a në q e n ë n ë p ë rp u th je me l e g j is l a c i on i n në fu q i Kua d ri lig jor : 1.. o r a . .. . … . Udhëzimi Sh tesë për Përga titjen e Bu x h e t i t . . . d a t a .. . . . s i p a s ne n i t 2 7 të L p e r M S B . o r a ... . . . firma . . . P ë r g a ti tu r ng a : E mr i. . . 2.Çë sh tje t … … … : Çështja (kërkesa) . 5. . Udhëzimi për Përg a t it j e n e Bu x h e t i t. Aty ku shihet e përshtatshme.. pozicion i. . l ë sh ua r n ga M F . miratuar. .. pozicion i. . .Njësitë Publike Lista e Verifikimit 8. .. . . . b r e n da d a t ë s 1 0 k o r r ik të ç d o v it i. d a t a . Listat e verifikimeve duhet të jenë të shkruara dhe të nënshkruhen nga personi që ka kryer kontrollin dhe nga personi që mbikëqyr këtë veprim. Shtojcat 8. Per soni/p ersonat e kon t r o l l u a r : E mr i. lë sh ua r n g a M F n ë shku r t të ç d o v i t i ( U P B) .. .. ..Çë sh tje t … …… : .1 Përgatitja e buxhetit . . .• Garantuar monitorimin e proçesit. d a t a . . ..1 Përgatitja e buxhetit – Njësitë Publike PËRGATITJA E Lista BUXHETIT – NJËSITË PUBLIKE e Verifikimit PËRGATITJA E BUXHETIT – NJËSITË PUBLIKE E mr i i njësisë vendore /q ë n d r ore . . Rish ikuar nga: E mr i. si pjesë e kalendarit të . . 102 3. Çdo njësi publike dhe auditues i brendshëm (i jashtëm) mund të përgatisin lista verifikimesh sipas nevojave të tyre...

. .. . 22 LMSB.Çë sh tje t … … … : Çështja (kërkesa) . .. . 24 UPB Neni Nëpunësi Autorizues Neni Nëpunësi Autorizues 103 152 . .. që hyn në fuqi. më 1 janar të çdo viti. ... . . .. . .. . .. . .Çë sh tje t … …… : . . .. ... . .. . 24 UPB LMSB. . miratuar. . Kapitulli V Përgjigja Po Jo Baza Personi përgjegjës Neni Nëpunësi Autorizues Shënim e NjQP ka dijeni për kalendarin e menaxhimit të shpenzimeve publike të vitit aktual. .. .. . LMSB. NjQP ka dijeni për tavanet paraprake të shpenzimeve të programit të buxhetit afatmesëm. .Çë sh tje t … …… : . . .. . . .. . .... . . . . si pjesë e kalendarit të planifikimit strategjik të miratuar nga Këshilli i Ministrave.. . . NjQP ka dijeni për procedurat dhe afatet e përgatitjes së programit të buxhetit afatmesëm dhe të buxhetit vjetor. . të parashikuara në UPB. .

27 Neni Nëpunësi Autorizues UShPB. konform kritereve dhe afateve të përcaktuara në UPB. pjesa C Nëpunësi Autorizues LMSB. si dhe argumentimin përkatës. 24 UPB Neni Nëpunësi Autorizues i NjQL - NjQP përgatit dhe i paraqet MF kërkesat në kuadër të programit të buxhetit afatmesëm. Nëpunësi 104 153 . së bashku me projekt-buxhetin e tyre për vitin buxhetor në vazhdim. brenda datës 1 shtator. NjQP dhe NjFSQQ i paraqesin nëpunësit të parë autorizues. kërkesat e rishikuara të programit të buxhetit afat-mesëm dhe kërkesat shtesë. Nenet 27 dhe 29 UShPB. pjesa B. tek të dytat. dhe funksionet e deleguara nga të parat. NjQP përgatit dhe i paraqet MF kërkesat shtesë konform kritereve dhe afateve të përcaktuar në UPB. pjesa B. LMSB. sipas një kalendari të paracaktuar për paraqitjen e raportit me konkluzionet dhe rekomandimet lidhur me kërkesat e buxhetit afat-mesëm. si dhe për metodat e përllogaritjes së transfertave të kushtëzuara dhe të pakushtëzuara për njësitë e pushtetit vendor. të përfshira në UShPB të MF. së bashku me argumentimin përkatës (materialet shpjeguese). NjQP ka dijeni mbi orientimet për rishikimin e kërkesave të programit të buxhetit afat-mesës. 25 UPB Neni Nëpunësi Autorizues Neni Nëpunësi Autorizues Neni Nëpunësi Autorizues LMSB. NjQP dhe NjFSQQ përgatitin kërkesat e rishikuara të programit të buxhetit afatmesëm dhe kërkesat shtesë brenda limiteve të aprovuara. 24 UPB LMSB.Shtojcat NjQV ka dijeni për: transfertat e pakushtëzuara për njësitë e pushtetit vendor. në Ministrinë e Financave. funksionet e përbashkëta ndërmjet njësive të pushtetit qëndror dhe njësive të pushtetit vendor. NjQP ka dijeni për tavanet përfundimtare të shpenzimeve të programit të buxhetit afat-mesëm miratuar me anë të një vendimi të Këshillit të Ministrave/Komitetit për Planifikimin Strategjik. 24 UPB LMSB. faqja 1 LMSB. 27 UShPB LMSB. NjQQ është paraqitur në takimet e zhvilluara me Drejtorinë e Përgjithshme të Buxhetit. faqja 1 LMSB. 27 Neni Nëpunësi Autorizues Neni Nëpunësi Autorizues UShPB. Projekt-buxheti vjetor i NjQQ përmban LMSB.

Neni 29 dhe neni 24. Neni 29 dhe neni 24. 2 UPB LMSB. par. par. par. Neni 29 dhe neni 24. të kryera nga ri-alokimet. Projekt-buxheti vjetor i NjQQ përmban treguesit faktikë për 2 vitet buxhetore paraardhëse. Neni 29 dhe neni 24. LMSB. 2 UPB Projekt-buxheti vjetor i NjQQ përmban kërkesat e miratuara për fonde shtesë. par. 2 UPB LMSB. 2 UPB Nëpunësi Autorizues i NjQQ-së Nëpunësi Autorizues i NjQQ-së Nëpunësi Autorizues i NjQQ-së Nëpunësi Autorizues i NjQQ-së Nëpunësi Autorizues i NjQQ-së Nëpunësi Autorizues i NjQQ-së Nëpunësi Autorizues i NjQQ-së Nëpunësi Autorizues i NjQQ-së Nëpunësi Autorizues i NjQQ-së Autorizues i NjQQ-së 105 154 . 2 UPB Projekt-buxheti vjetor i NjQQ përmban paraqitjen e politikave të programeve si dhe qëllimet dhe objektivat e politikave të NJQQ. par. 2 UPB Projekt-buxheti vjetor i NjQQ përmban përshkrimin e programeve dhe të aktiviteteve të NjQQ. LMSB. LMSB. 2 UPB Projekt-buxheti vjetor për çdo NjQQ përfshin edhe shpërndarjen e limiteve totale të shpenzimeve të programit të buxhetit afat-mesëm. 2 UPB Projekt-buxheti vjetor i NjQQ shpjegon mënyrën se si produktet e çdo programi kontribuojnë në arritjen e qëllimeve dhe objektivave të duhura. par. par. Neni 29 dhe neni 24.Kapitulli V misionin dhe qëllimet e NjQQ. Neni 29 dhe neni 24. LMSB. par. Neni 29 dhe neni 24. Projekt-buxheti vjetor i NjQQ përmban standardet e politikave që duhen arritur nga NjQQ në lidhje me çdo program. par. të planifikuara për vitin buxhetor në vazhdim. 2 UPB Projekt-buxheti vjetor i NjQQ përmban modifikime. sipas programeve. LMSB. 2 UPB Projekt-buxheti vjetor i NjQQ përmban fondet buxhetore. LMSB. Neni 29 dhe neni 24. për 3 vitet e ardhshme buxhetore. Neni 29 dhe neni 24. par. LMSB. Neni 29 dhe neni 24.

vlerën e projektit që mbetet për t’u financuar në vitet buxhetore pasardhëse. vlerën e projektit. 2 UPB Nëpunësi Autorizues i NjQQ-së Projekt-buxhet vjetor për njësitë që nuk janë pjesë e qeverisjes së përgjithshme. 2 UPB LMSB. vlerën e parashikuar për financim gjatë vitit buxhetor në vazhdim. Projekt-buxheti vjetor për çdo NjQQ përmban një parashikim të shpenzimeve të taksave. të financuar deri në fund të vitit buxhetor të shkuar. NjQQ është paraqitur në takimet e zhvilluara me Drejtorinë e Përgjithshme të Buxhetit në Ministrinë e Financave. të UPB. përcaktuar në seksionin H. faqja 4 UShPB. Neni 29 dhe neni 24. LMSB. së bashku me: 1. sipas një kalendari të para-caktuar për paraqitjen e raportit me përfundimet dhe rekomandimet lidhur me kërkesat e rishikuara të buxhetit afat-mesëm. NjQV dhe fondet e tyre speciale i paraqesin Kryetarit të këshillit përkatës projekt-buxhetin për vitin buxhetor në vazhdim. Nenet 27 dhe 32 UShPB Nëpunësi Autorizues Nëpunësit autorizues të NjQV dhe të njësive të fondeve të tyre speciale Kërkesat e buxhetit afat-mesëm të ministrive të linjës shoqërohen nga raporte të formatuara sipas software-it të Programit të Planifikimit të Shpenzimeve dhe Investimeve. NjQP – Njësia e Qeverisjes së Përgjithshme UShPB. LMSB. par. shpjegon qëllimin dhe të kostot e aktiviteteve gati-fiskale të ndërmarra nga njësitë. 3. 2 UPB Nëpunësi Autorizues i NjQQ-së LMSB. Neni 27 UPB Nëpunësi Autorizues 106 155 . që nuk kanë akses tek softwarei i PBA-së. Kërkesat e buxhetit afat-mesëm të njesive buxhetore. objektivat dhe produktet si dhe kostot e tyre të plota për çdonjërin nga vitet e PBAsë.Shtojcat Projekt-buxheti vjetor për çdo NjQQ përmban shpenzimet kapitale si dhe një listë me projektet kapitale për secilin program. të parashikuara në UShPB. Neni 29 dhe neni 24. faqja 4 LMSB. Neni 29 dhe neni 24. par. si dhe burimet e financimit. par. brenda afateve. 2. vlerën e plotë të kontratës. nuk shoqërohen me informacione që lidhen me qëllimet.

Kapitulli V NjQP – Njësia e Qeverisjes së Përgjithshme NjQQ – Njësia e Qeverisjes Qëndrore NjFSQQ – Njësia e Fondit Special e Qeverisjes Qëndrore NjQV – Njësia e Qeverisjes Vendore NjFSQV – Njësia e Fondit Special e Qeverisjes Vendore LMSB – Ligji për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqiperisë UPB – Udhëzimi për Përgatitjen e Buxhetit 156 .

. DPB Ministri Specialisti DR DPTH dhe DPB specialistët Banka Qëndrore. 2. firma.. ora . Është e sigluar. Faqet Proçedurat për kryerjen e shpenzimeve te borxhit Të sigurohemi që kryerja e shpenzimeve tëe borxhit Kuadri ligjor: 1... 4.. ora.... 3.... si dhe është marrë raporti ditor për keto transaksione. 23. firma..2 Shembull: Shpenzimet e borxhit të brendshëm Liste Verifikimi Proçedurat për kryerjen e shpenzimeve të borxhit M in i str ia e F inanc ave Dr ejtoria e Bo rxhit Dokument: Tema Objektivi: Përgatitur nga: Emri....Sektori Transaksioneve Qeveritare në Drejtorinë e Thesarit DPB-Drejtoria e Përgjithshme e Borxhit Banka Qëndrore 108 157 . Listë Verifikimi V it i B uxhe tor : 2 0 0.. ora. data............ DR.. 5. firmosur nga DR pas kontrollit të bërë për saktësinë me dokumentin e vet të ekselit Është firmosur urdhër-pagesa e interesave nga DPB Është e firmosur urdhëer-pagesa nga Ministri Është dërguar dokumenti në Bankën Qëndrore për tu ekzekutuar veprimi Është bërë rakordimi me DPTH /STQ dhe DPB/DR për pagesat e kryera Është marrë konfirmimi nga Banka Qëndrore për pagesat e kryera.. pozicioni.. . pozicioni..Çështjet ………: . pozicioni.... ….Çështjet ………: .. firma.. Pyetjet Pergjigja Po Jo Baza Drejtoria përgjegjëse /personi/afati Specialisti DR Drejtori DR në Shënime 1 2 3 4 5 6 7 Është përgatitur urdhër pagesa për Bankën Qendrore për interesat sipas kalendarit të pagesave.....Drejtoria e Regjistrimeve DPTH..Shtojcat 8. . data. data.Drejtoria e Përgjithshme e Thesarit STQ.. Personi/personat e kontrolluar: Emri. Rishikuar nga: Emri. specialisti i DR 1.

(Neni 27) h. Ministri i Financave. për nëpunësit autorizues të njësive të qeverisjes së përgjithshme. Pas miratimit nga Këshilli i Ministrave të tavaneve përfundimtare të shpenzimeve të programit buxhetor afatmesëm. vetëm kur kërkesat e këtij programi janë në përputhje me udhëzimin plotësues për përgatitjen e buxhetit. g. duke përcaktuar me hollësi afatet e proçesit të menaxhimit të shpenzimeve publike (Neni 22) b.Kapitulli V SHTOJCA 9 . i dërgon për informacion Kuvendit një kopje të dokumentit të programit buxhetor afatmesëm. miraton projektin e programit buxhetor afatmesëm. paraqet për shqyrtim dhe miratim në Këshillin e Ministrave raportin për vlerësimet dhe parashikimet makroekonomike (Neni 23) c. 158 dërgon për informacion Kuvendit një kopje të programit buxhe- . janë renditur më poshtë: 1) Përgatitja e buxhetit të shtetit: a. brenda datës 10 të muajit korrik.Përgjegjësi të veçanta të Ministrit të Financave Detyrat e veçanta të Minstrit të Financave në proçesin e buxhetimit bazuar në Ligjin për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë. që do të paraqitet për miratim (Neni 25) e. të rishikuar. Projekti i miratuar paraqitet në Këshillin e Ministrave. Brenda muajit janar. paraqet për miratim Këshillit të Ministrave projektin e dokumentit të programit buxhetor afatmesëm. së bashku me projektligjin e buxhetit vjetor (Neni 28). f. Ministri i Financave nxjerr udhëzimin plotësues për përgatitjen e buxhetit. të miratuar nga Këshilli i Ministrave brenda Qershorit të atij viti (Neni 25). komentet për pranimin e kërkesave të shpenzimeve të programit buxhetor afatmesëm dhe të kërkesave shtesë brenda Qershorit të atij viti (Neni 25). shqyrton projektin e dokumentit të programit buxhetor afatmesëm dhe pas këshillimeve me Nëpunësin e Parë Autorizues bën miratimin e projektit. miraton dhe dërgon për zbatim të gjithë NA-ve udhëzimin për përgatitjen buxhetit (Neni 24) d. përgatit dhe i propozon Këshillit të Ministrave kalendarin e menaxhimit të shpenzimeve publike. së bashku me propozimin e tavaneve të shpenzimeve të këtij programi. i.

nxjerr udhëzim për zbatimin e buxhetit. i propozon Këshillit të Ministrave plotësimin e kërkesave për buxhet. 2) Zbatimi i buxhetit të shtetit: a. në mënyrë periodike. j. për çdo njësi të qeverisjes së përgjithshme – brenda 5 ditëve nga dekretimi i ligjit nga Presidenti i Republikës (Neni 41). miraton rishpërndarjet e fondeve të projekteve të investimeve brenda programeve të së njëjtës njësi të qeverisjes (Neni 44).Shtojcat tor afatmesëm. Në muajin qershor të çdo viti. dokumentin përfundimtar të programit buxhetor afatmesëm (Neni 31). procedurat dhe afatet. u përgjigjet pyetjeve të këtij komisioni rreth kësaj çështjeje (Neni 45). nëpërmjet përdorimit të Fondit Rezervë të Buxhetit të Shtetit dhe në bazë të kërkesës së bërë nga kryetari i komisionit parlamentar përgjegjës për financat publike. k. publikon. brenda muajit shkurt. ku përcaktohen rregullat. b. por jo më vonë se dita e paraqit159 . e. informon. Kuvendin për kërkesat për shtesë fondesh. c. g. të miratuara nga Këshilli i Ministrave. lëshon një udhëzim të veçantë për rregullimin e proçesit të buxhetit deri në hyrjen në fuqi të ligjit për buxhetin vjetor. dhe të miratuar nga Këshilli i Ministrave (Neni 28). të të gjitha niveleve. f. në proçesin e zbatimit të buxhetit. Nëpunësi i parë autorizues i propozon Ministrit të Financave shpërndarjen e fondeve buxhetore për njësitë e qeverisjes së përgjithshme. me shkrim. pas miratimit të ligjit të buxhetit vjetor nga Kuvendi dhe finalizimit të proçedurave për zbatimin e tij. l. d. që duhet të përmbushin nëpunësit. autorizues dhe zbatues. vë në dijeni. paraqet në Kuvend deklaratën ku komentohet për projektbuxhetin vjetor (Neni 29). me shkrim. të rishikuar. nëpunësin e parë autorizues për buxhetet e miratuara nga Kuvendi. sipas programeve dhe zërave të shpenzimeve (Neni 42). nëpërmjet përdorimit të fondit rezervë të Buxhetit të Shtetit (Neni 45). (kur buxheti i shtetit s’është bërë ende efektiv në datën 1 Janar).

b. për njësitë e qeverisjes së përgjithshme (Neni 61) e. brenda një muaji pas përfundimit të periudhës së raportimit (Neni 65) 160 . të shoqëruar nga një informacion për arritjen e objektivave. në përputhje me standardet ndërkombëtare (Neni 11). në përputhje me standardet ndërkombëtare të pranuara (Neni 61). nxjerr. miraton udhëzime për nëpunësit autorizues për proçedurat e regjistrimit të angazhimeve (Neni 50) i. vendore dhe të fondeve speciale udhëzim për mbylljen e vitit buxhetor dhe për publikimin e pasqyrave financiare (Neni 62) f. të cilat janë të detyruara të mbajnë kontabilitet dhe të raportojnë sipas standardeve të përcaktuara (Neni 61). nxjerr udhëzim për zbatimin e dispozitave ligjore në fuqi për ruajtjen dhe arkivimin e të dhënave financiare (Neni 64) h. paraqet brenda muajit maj për miratim në Këshillin e Ministrave raportin vjetor të konsoliduar të zbatimit të buxhetit. Ministri i Financave paraqet përpara Këshillit të Ministrave një analizë për zbatimin e buxhetit të vitit në vazhdim (Neni 46). për të gjithë nëpunësit autorizues të njësive të qeverisjes qendrore. h.Kapitulli V jes së programit buxhetor afatmesëm në Këshillin e Ministrave. në bazë të propozimit të NPA. nxjerr udhëzim për standardet dhe procedurat e kontabilitetit. përcakton njësinë përkatëse të qeverisjes së përgjithshme dhe njësitë shpenzuese. merr një raport të dorëzuar nga NPA për mbylljen e llogarive të buxhetit brenda ditës së fundit të muajit Shkurt (Neni 56) 3) Kontabiliteti: a. miratohen klasifikimet buxhetore. d. c. është përgjegjës për krijimin e sistemit të kontabilitetit të detyrueshëm për të gjitha njësitë e qeverisjes së përgjithshme. (Neni 62) g. paraqet për informim Këshillit të Ministrave dhe Kuvendit një kopje të raporteve të monitorimit dhe të zbatimit të buxhetit. situatën e menaxhimit dhe të kontrollit të brendshëm financiar dhe auditimit të brendshëm.

ndaj vendimit të nëpunësit të parë autorizues që e ka nxjerrë atë. të saktë dhe në kohën e duhur të të gjitha transaksioneve të njësive të sektorit publik. f. të vërtetë. brenda afateve të përcaktuara në Ligjin e Buxhetit (Neni 72) Përgjegjësitë e Ministrit të Financave sipas Ligjit “Për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin”. përmbajtjen dhe mënyrën e paraqitjes së deklaratës për cilësinë dhe kushtet e kontrolleve të brendshme për vitin paraardhës. e. shitjen dhe nxjerrjen jashtë përdorimit/qarkullimit të 161 . metodologjinë për ndërtimin dhe funksionimin e sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit. përmbajtjen dhe afatet për raportimin periodik te nëpunësi i parë autorizues rreth funksionimit. c. proçedurat standarde për një kontabilizim të plotë. dokumentimin. proçedurat standarde për ruajtjen. që lidhen me proçedurat e unifikuara në të gjitha njësitë e sektorit publik. në përputhje me standardet e kontrollit të brendshëm. formën. Këshillit të Ministrave dhe Kontrollit të Lartë të Shtetit për zbatimin dhe funksionimin e sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit dhe të funksionimit të auditimit të brendshëm në njësitë e qeverisjes së përgjithshme. proçedurat standarde për ruajtjen. b. i dërgon një raport. qarkullimin. Neni 6 janë si vijon: 1) Ministri i Financave është autoriteti përgjegjës për miratimin e udhëzimeve dhe të manualeve për menaxhimin financiar dhe kontrollin në njësitë e sektorit publik. përfshirë edhe gjetjet e rëndësishme dhe rekomandimet për auditimin e brendshëm (Neni 66) (Neni 18 i Ligjit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin) c. efiçencës dhe efektivitetit të sistemeve ekzistuese të menaxhimit financiar dhe kontrollit. çdo vit. d. merr vendim për ankimimet mbi vendosjen e sanksioneve ndëshkuese për shkelje. që mbulojnë në mënyrë të veçantë: a. përshtatshmërisë.Shtojcat 4) Kontrolli i brendshëm financiar publik: a. formën. është përgjegjës për paraqitjen e sistemit të kontrollit të brendshëm financiar publik për të gjitha njësitë e qeverisjes së përgjithshme (Neni 66) b. në zbatim të dispozitave ligjore në fuqi. brenda muajit maj. të pranuara ndërkombëtarisht. dokumentet standarde të gjurmëve të auditimit. arkivimin dhe asgjësimin e dokumenteve financiare në njësitë publike. g. parregullsitë e gjetura dhe masat e marra.

3) Ministri i Financave është përgjegjës për miratimin e gjurmëve standarde të auditimit. që lidhen me proçedurat e unifikuara për të gjitha njësitë e sektorit publik. 4. 2. pas vlerësimit të raporteve të inspektorëve financiarë dhe marrjes së mendimit nga NPA. lidhur me kriteret që duhet të merren parasysh përpara marrjes së vendimit për të nisur një inspektim financiar. sipas nenit 7 të këtij ligji. si dhe lidh marrëveshje bashkëpunimi me titullarët e njësive publike për lejimin e nëpunësve të tyre. 5. për kontrollin e cilësisë dhe të përmbushjes së inspektimit financiar. 162 . Ministri i Financave merr vendimin përfundimtar. për proçesin e përzgjedhjes dhe të kualifikimit të inspektorëve financiarë. 3. sipas këtij ligji. cakton. me propozimin e titullarëve të njësive publike të interesuara. për orientime specifike në fusha të caktuara të menaxhimit financiar dhe kontrollit. Në këtë kuadër përgjegjësitë e Ministrit te Financave janë: 1. si dhe të ekspertëve të jashtëm të liçencuar. (Neni 16) Pavarësisht se Ligji për Inspektimin Financiar Publik nuk është pjesë e paketës së legjislacionit për menaxhimin financiar dhe kontrollin. për të qenë pjesë e grupit të inspektimit dhe për të kryer inspektimin financiar publik. Ministri i Financave është përgjegjës për rregullimin e funksionimit të centralizuar të inspektimit financiar publik dhe përzgjedhjen e inspektorëve financiarë publikë. mashtrimit dhe korrupsionit.Kapitulli V aktiveve në njësitë publike. ky ligj ka për qëllim mbrojtjen e interesave financiarë të njësive publike kundrejt keqmenaxhimit të rëndë financiar. Ministri i Financave nxjerr urdhra dhe përcakton metodologjinë. rast pas rasti. bazuar në kërkesën e nëpunësit të parë autorizues. 2) Ministri i Financave mund të miratojë udhëzime të përbashkëta. (ad hoc) një ose më shumë inspektorë financiarë publikë. Ministri i Financave përcakton kriteret specifike për përzgjedhjen e inspektorëve financiarë publikë dhe ekspertët e jashtëm të liçencuar. të përzgjedhur paraprakisht sipas kërkesave të nenit 13 pikat 2 dhe 3 të këtij ligji. Ministri i Financave.

pasqyron ndryshimet në dokumentin përfundimtar të programit buxhetor afatmesëm (Neni 31) 2) Zbatimi i Buxhetit të Shtetit: a. të ndara në projektbuxhet. brenda 10 ditëve pas miratimit nga Këshilli i Ministrave të buxhetit vjetor dhe programit buxhetor afatmesëm. njofton çdo njësi të qeverisjes vendore dhe çdo njësi të fondeve speciale të qeverisjes vendore për transfertat nga njësitë e qeverisjes qëndrore dhe pjesën e madhësinë e taksave kombëtare. Nëpunësi i Parë Autorizues. Pas miratimit të ligjit të buxhetit vjetor nga Kuvendi. Ministrit të Financave (Neni 27) e. Mbikëqyr proçesin e analizimit dhe rishikimit të kërkesave për buxhetin afatmesëm dhe kërkesat shtesë. Pas reflektimit të konkluzioneve të seancave dëgjimore. produktet dhe objektivat e realizuar për çdo program të përcaktuar në vitin e parë të dokumentit përfundimtar të programit 163 .Shtojcat Shtojca 10. NPA i paraqet projektin e dokumentit të programit buxhetor afatmesëm. Merr nga NA-të e njësive të qeverisjes së përgjithshme raportet e monitorimit të zbatimit të buxhetit për performancën financiare.Përgjegjësi të veçanta të Nëpunësit të Parë Autorizues në procesin e buxhetimit Detyrat konkrete të Nëpunësit të Parë Autorizues në proçesin e buxhetimit sipas Ligjit për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë. të rishikuar. si pjesë përbërëse e programit buxhetor afatmesëm dhe ia paraqet Ministrit të Financave (Neni 29) f. si dhe përgatit një raport me konkluzione dhe rekomandime për secilën njësi të qeverisjes qëndrore. (Neni 25) b. janë renditur si më poshtë: 1) Përgatitja e buxhetit të shtetit: a. dhe përgatit një raport me konkluzione dhe rekomandime për secilën njësi të qeverisjes qëndrore (Neni 27) d. Përgatit projektbuxhetin vjetor. Mbikëqyr proçesin e analizimit dhe vlerësimit të kërkesave të rishikuara për buxhetin afatmesëm dhe kërkesat shtesë. të rishikuar. I paraqet Ministrit të Financave projektin e dokumentit të programit buxhetor afatmesëm (Neni 25) c. (Neni 29) g.

Autorizon NA-të e njësive të qeverisjes së përgjithshme të marrin angazhime dhe bëjnë pagesa. brenda 10 ditëve nga dekretimi i ligjit të buxhetit vjetor nga Presidenti (Neni 42) g. I propozon Ministrit të Financave që shpërndarja e fondeve buxhetore për njësitë e qeverisjes së përgjithshme. me shkrim. Miraton detajimin e fondeve buxhetore. me shkrim. të reflektohen në sistemin e thesarit (Neni 44) 164 . nëpunësit autorizues të çdo njësie të qeverisjes qendrore për shpërndarjen e fondeve buxhetore. që rishpërndarjet e miratuara. Informon. (Neni 65) b. (Neni 42) f. Informon. Informon. si dhe për të ardhurat e parashikuara për secilën njësi të qeverisjes së përgjithshme. sipas afateve të përcaktuara nga Ministri i Financave (Neni 65) c. të ngarkuar me mbledhjen e të ardhurave (Neni 41) d. brenda limiteve dhe afateve të përcaktuara (Neni 43) rishpërndarjet ndërmjet zërave të shpenzimeve korrente brenda të njëjtit program (Neni 44) j. nëpunësit autorizues të çdo njësie të qeverisjes së përgjithshme për fondet e miratuara nga Kuvendi në ligjin e buxhetit vjetor.Kapitulli V buxhetor afatmesëm. për programe dhe zëra shpenzimesh. njësitë e qeverisjes vendore për shpërndarjen e fondeve për transfertat e pakushtëzuara sipas udhëzimit për zbatimin e buxhetit të lëshuar nga ministri përgjegjës për financat. të mund të jetë më pak se totali i fondeve të miratuara nga Kuvendi për ato njësi dhe për periudha më pak se 1 vit (Neni 42) e. k. brenda 10 ditëve nga dekretimi i ligjit të buxhetit vjetor nga Presidenti. Është përgjegjës për publikimin e raporteve të zbatimit dhe të monitorimit të buxhetit në faqen zyrtare të ministrisë përgjegjëse për financat. siguron. me shkrim. të shpërndara për çdo njësi shpenzuese dhe është përgjegjës që kjo të reflektohet në kohë në sistemin e thesarit (Neni 43) h. Autorizon shpërndarjen e fondeve të miratuara për çdo njësi shpenzuese (Neni 43) i. sipas klasifikimit buxhetor.

(Neni 49) n. Rezervon të drejtën për të bërë angazhime dhe të kryejë pagesa kundrejt disbursimeve të pritshme nga huatë e nënshkruara vetëm në rastet kur moskryerja ose shtyrja e tyre sjell pasoja të rënda për realizimin e qëllimeve të qeverisjes së përgjithshme. Nëpërmjet sistemit të thesarit. në përputhje me këtë ligj dhe aktet e tjera në zbatim të tij dhe me udhëzimet e Ministrit të Financave (Neni 61) c. përgatit një raport për Ministrin e Financave për mbylljen e llogarive të mjeteve monetare dhe të buxhetit vjetor të konsoliduar. Me ose pa propozim të nëpunësve autorizues të njësive të qeverisjes së përgjithshme. të miratuara për njësitë e qeverisjes së përgjithshme (Neni 49) o. (Neni 50) 3) Kontabiliteti: a. Miraton planet e arkës së njësive të qeverisjes qendrore dhe të transfertave të pakushtëzuara të njësive të qeverisjes vendore menjëherë pas dekretimit nga Presidenti të ligjit të buxhetit vjetor. Shqyrton kërkesat për fonde shtesë të njësive të qeverisjes qendrore dhe i rekomandon Ministrit të Financave refuzimin ose pranimin e kërkesave për fonde shtesë të argumentuara (Neni 45) m. Propozon klasifikimet buxhetore. Eshtë përgjegjës për reflektimin në kohë në sistemin e thesarit të planeve të arkës. rishikon planin e arkës gjatë vitit buxhetor. në përputhje me standardet ndërkombëtare. bazuar në monitorimin e vazhdueshëm të zbatimit të planit të arkës dhe të politikave të menaxhimit të likuiditeteve (Neni 49) p. brenda ditës së fundit të muajit shkurt. nuk lejon marrjen përsipër të angazhimeve dhe kryerjen e pagesave deri në transferimin nga huadhënësi në llogarinë e thesarit të fondeve të marra hua – siç përcaktohet nga ligji i buxhetit të shtetit dhe vendimet buxhetore të këshillit të njësisë të qeverisë vendore (Neni 50) q.Shtojcat l. për miratim nga Ministri i Financave (Neni 11) b. Nëpunësi i Parë Autorizues dhe nëpunësit autorizues të njësive të qeverisjes së përgjithshme përgjigjen për funksionimin e sistemit të kontabilitetit. (Neni 56) 165 .

e. c. sipas përcaktimeve të nëpunësit të parë autorizues. I paraqet një kopje të të gjitha raporteve të inspektimeve financiare Ministrit të Financave dhe Kontrollit të Lartë të Shtetit (Neni 69) si dhe Neni 7 pikat 4 dhe 6 të Ligjit për Inspektimin Financiar Publik. pika 1.Kapitulli V d. Nëpunësit autorizues të njësive të qeverisjes së përgjithshme finalizojnë dhe konfirmojnë përfundimisht me nëpunësin e parë autorizues pasqyrat financiare vjetore të buxhetit. g. Në çdo kohë ka të drejtë të inspektojë çdo dokument dhe sistem financiar të çdo njësie të qeverisjes së përgjithshme dhe të çdo organizate tjetër të përfshirë ne fushën e zbatimit të këtij Ligji (Neni  69) si dhe të Ligjit Për Inspektimin Financiar Publik. Neni 7. në fund të vitit depozitojnë në sistemin e thesarit raporte financiare. Detyrimet financiare të njësive të qeverisjes së përgjithshme paguhen vetëm  nëpërmjet sistemit të thesarit nga personat e autorizuar nga nëpunësi i parë autorizues me propozimin e nëpunësve autorizues të njësive të qeverisjes së përgjithshme (Neni 54). në rast konfliktesh ndërmjet NA dhe NZ. brenda datës 31 Mars (Neni 62) 4) Kontrolli i Brendshëm Financiar Publik: a. Nëpunësit autorizues të njësive të qeverisjes së përgjithshme. d. ose nga NA në rastin e konflikteve midis NA dhe titullarit të njësisë. si dhe për moni166 . në përputhje me rregullat e vendosura sipas nenit 21 të Ligjit për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor. Nëpunësi i Parë Autorizues përgjigjet përpara Ministrit të Financave për menaxhimin e sistemit buxhetor. (Neni 62) e. b. për përgatitjen e pasqyrave financiare vjetore të qeverisjes së përgjithshme. Dënon me gjobë Nëpunësit Autorizues në rastet e shkeljeve administrative (Neni 71) f. Nëpunësit e autorizuar duhet të jenë NA dhe NZ ose nëpunësit e vartësisë direkte të deleguar prej tyre sipas kërkesave të Ligjit për MFK. Merr raporte kundërshtimi me shkrim nga NZ. Mund t’i dërgojë një kopje të raporteve të inspektimeve financiare strukturave të tjera përgjegjëse për zbatimin e ligjshmërisë (Neni 69).

mbështetet nga Drejtoria e Inspektimit Financiar. mund të kërkojë kryerjen e një investigimi paraprak nga titullari i njësisë respektive. dhe i paraqet Ministrit të Financave një kërkesë për caktimin e inspektorëve financiarë. Neni 7 përgjegjësitë e NPA janë: • Nëpunësi i Parë Autorizues vlerëson bazën e informacionit që merr. dhe i paraqet komisionit përkatës parlamentar raporte për ecurinë. në përmbushje të detyrave të tij. Me kërkesë të komisionit. si dhe pasqyrat financiare e raportin vjetor për zbatimin e buxhetit në Republikën e Shqipërisë. Neni 7 i Ligjit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin. h. sipas këtij ligji. Nëpunësi i Parë Autorizues. Nëpunësi i Parë Autorizues. • • • 167 . Sipas Ligjit për Inspektimin Financiar Publik. Nëpunësi i Parë Autorizues ndjek zbatimin e vendimit të Ministrit të Financave nga ana e njësive publike ose individëve. sipas nenit 8 të këtij ligji. para se të marrë vendim për nisjen e inspektimit. subjekte inspektimi.Shtojcat torimin e zbatimit të kontrollit të brendshëm financiar publik. ai raporton gjatë vitit lidhur me çështje të zbatimit të buxhetit apo të kontrollit të brendshëm financiar publik.

(Neni 44) e. më poshtë jepen përgjegjësi të veçanta të NA-ve në proçesin e buxhetimit sipas Ligjit për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë: 1) Përgatitja e buxhetit: a. të miratuara nga Ministri i Financave dhe përparësitë e njësive të qeverisjes së përgjithshme b. Mund t’i paraqesin NPA-së. NA i njësisë së qeverisjes së përgjithshme autorizohet nga NPA të marrë angazhime dhe të kryejë pagesa brenda kufijve kohorë dhe sasiorë të caktuar (Neni 44). NA i NjQQ informon në fund të muajit NPA-në lidhur me vendimet që ka marrë për rishpërndarjet: ndërmjet zërave të shpenzimeve kor168 . Brenda datës 1 shtator të çdo viti. ndërmjet njësive të ndryshme shpenzuese në varësi të NjQQ-së. të shpërndara për çdo njësi shpenzuese në përputhje me udhëzimin për zbatimin e buxhetit (Neni 43) c. f.Kapitulli V Shtojca 11 – Përgjegjësi të veçanta të Nëpunësve Autorizues Në vijim të detyrave të rregulluara me Ligjin për MFK të përshkruara në Kapitullin V. brenda afateve të përcaktuara në udhëzimin plotësues (Neni 27) 2) Zbatimi i buxhetit të shtetit: a. Nëpunësit autorizues të njësive të qeverisjes vendore dhe të njësive të fondeve speciale të tyre i paraqesin këshillit përkatës projektin e buxhetit për vitin buxhetor pasardhës. Nëpunësit autorizues të njësive të qeverisjes qëndrore i paraqesin nëpunësit të parë autorizues propozimin për detajimin e fondeve buxhetore. një kërkesë më shkrim për rishpërndarje të fondeve të NjQQ sipas dispozitave të Ligjit: ndërmjet programeve. me argumentet përkatëse (Neni 27) c. Nëpunësit autorizues të njësive të qeverisjes së përgjithshme përgatisin dhe dorëzojnë kërkesat për programin buxhetor afatmesëm dhe kërkesat shtesë (Neni 24) b. d. nëpunësit autorizues të njësive të qeverisjes qendrore dhe të njësive të fondeve speciale të qeverisjes qëndrore paraqesin te Nëpunësi i Parë Autorizues kërkesat e rishikuara të programit buxhetor afatmesëm dhe kërkesat shtesë. në përputhje me shpërndarjen e fondeve buxhetore. NA i NjQQ miraton rishpërndarjet brenda të njëjtit program dhe zërit të shpenzimeve korrente. Detajojnë fondet për njësitë shpenzuese të qeverisjes së përgjithshme. projekteve të investimit brenda të njëjtit program (neni 45).

j.Shtojcat rente brenda të njëjtit program. brenda të njëjtit program dhe zëri të shpenzimeve korrente (Neni 45). NA i NjQV i paraqet Këshillit të NjQV një kërkesë me shkrim për rishpërndarje të fondeve të NJQV ndërmjet programeve të ndryshme. NA i një njësie të qeverisjes së përgjithshme mban të dhëna për angazhimet financiare dhe nuk lejon ndërmarrjen e angazhimeve të reja. NA i NjQV mund të paraqesë pranë Këshillit të NjQV-së. o. përtej kufirit të fondeve buxhetore të shpërndara (neni 50). brenda të njëjtit program dhe zëri të shpenzimeve korrente (neni 45) g. për mbulimin e shpenzimeve të paparashikuara në kohën e përgatitjes së buxhetit dhe që nuk mund të shtyhen për vitin buxhetor pasardhës (neni 46). dhe ndërmjet zërave të shpenzimeve korrente brenda të njëjtit program (neni 45). Nëpunësi autorizues është përgjegjës për respektimin e planit të arkës të miratuar dhe për argumentimin e çdo rishikimi ose moszbatimi të tij. i. në përputhje ligjet. NA i NjQQ mund të paraqesë pranë NPA-së kërkesë për fonde shtesë. aktet nënligjore 169 . Kontabiliteti: a. NA i NjQV informon formalisht sistemin e thesarit rreth vendimeve për rishpërndarjet të marra nga këshilli i NjQV si dhe nga NA i NjQV (neni 45) k. sipas kritereve të vendosura në udhëzimin e zbatimit të buxhetit (neni 49). Kur NA i qeverisjes së përgjithshme merr përsipër angazhime jashtë fondeve të parashikuara në buxhet ose në kundërshtim me këtë akt apo akte të tjera ligjore është përgjegjës për shlyerjen e detyrimit (nen 51). NA i një njësie të qeverisjes së përgjithshme përgjigjet për funksionimin e sistemit të kontabilitetit. kërkesë për fonde shtesë. NA i NjQV i paraqet Kryetarit të NjQV një kërkesë me shkrim për rishpërndarjen e fondeve të NjQV ndërmjet projekteve të investimit. ndërmjet NjSh të varësisë. m. për mbulimin e shpenzimeve të paparashikuara në kohën e përgatitjes së buxhetit dhe që nuk mund të shtyhen për vitin buxhetor pasardhës (neni 46). NA i NjQV miraton rishpërndarjet ndërmjet NjSh të varësisë. brenda të njëjtit program. l. sipas Ligjit Menaxhimit te Sistemit Buxhetor h. n.

sa herë që kërkohet. i paraqet. por jo më pak se katër herë në vit. për kundërshtimin e urdhrit. si dhe një kërkesë për anulimin ose. në fund të vitit. i cili vë në dijeni Ministrin e Financave (Neni 21) d. Këshillit të NjQV-së. procedon me zbatimin e urdhrit dhe një kopje të raportit të kundërshtimit e dërgon te nëpunësi i parë autorizues. konfirmimin e tij. NA i një njësie të qeverisjes vendore. Raportet e Monitorimit të Zbatimit të Buxhetit për performancën financiare. c. Ka detyrimin t’i paraqesë titullarit të njësitë së qeverisjes së përgjithshme (apo një personi të autorizuar nga titullari i njësisë) një raport me shkrim. në përputhje me dispozitat ligjore në fuqi (Neni 64). f. NA i një njësie të qeverisjes së përgjithshme. NA i një njësie të qeverisjes qëndrore. e. depoziton në sistemin e thesarit raporte financiare. por jo më pak se katër herë në vit. sipas përcaktimeve të NPA-së. sa herë që kërkohet. i dhënë nga titullari (apo prej personit të autorizuar prej tij) NA-së. i paraqet. c. produktet dhe objektivat e realizuar për çdo program të përcaktuar në vitin e parë të dokumentit përfundimtar të PBA-së (Neni 65). produktet dhe objektivat e realizuar për çdo program të përcaktuar në vitin e parë të dokumentit përfundimtar të PBA-së (Neni 65). d. NPA-së. NA i një njësie të qeverisjes së përgjithshme finalizon dhe konfirmon përfundimisht me NPA-në pasqyrat financiare vjetore të buxhetit. për përgatitjen e pasqyrave financiare vjetore të qeverisjes së përgjithshme (neni 62). nëse udhëzimi apo urdhri gojor ose i shkruar. Në rastet kur urdhri nuk anulohet por konfirmohet me shkrim. brenda datës 31 mars (Neni 62).Kapitulli V dhe udhëzimet e tjera në fuqi (neni 61). b. 3) Kontrolli i brendshëm financiar publik: a. Raportet e Monitorimit të Zbatimit të Buxhetit për performancën financiare. NA i një njësie të qeverisjes së përgjithshme është përgjegjës për ruajtjen dhe arkivimin e dokumenteve financiare. Raporti duhet të përmbajë shpjegime për bazën ligjore. NA i një njësie të qeverisjes së përgjithshme i propozon NPA-së një person që do të autorizohet nga NPA për të paguar të gjitha angazhimet dhe detyrimet financiare të njësisë së qeverisjes së përgjithshme 170 . b. është në kundërshtim me dispozitat e menaxhimit financiar.

……………………………………. sipas rregullave. NUMRI I PUNONJESVE NE VARESI xxxx Drejtoria xxx Menaxher (jepet emri i struktures qe mbulon) per “.Shtojcat nëpërmjet llogarive të thesarit.. Shtojcat 12– Përshkrimi i punës standard (nëpunësi zbatues) PERSHkRIMI I POZICIONIT TE PUNES 1.. VENDI QË ZË POZICIONI I PUNËS NË STRUKTURËN ORGANIZATIVE TË NJESISE 5... (emri mbiemri.. e. STRUKTURA ORGANIZATIVE E NJESISE 3. NA i një njësie të qeverisjes së përgjithshme mbikëqyr drejtpërdrejt një njësi të auditimit të brendshëm (neni 68) f. data dhe firma) PRANOI ……………………………………… (emri mbiemri.” Jepet varësia Administrative dhe Funksionale i Nëpunësit Zbatues DATA E HARTIMIT TË PËRSHKRIMIT: XX/XX/XXXX PERSONI QË E MBIKQYR NË MËNYRË TË DREJTPËRDREJTË VENDIN E PUNËS . nëpërmjet sistemi të thesarit (neni 54). të parashikuara në nenin 21 të Ligjit . POZICIONI AKTUAL I PUNËS 4. EMRI I NJESISE 2. data dhe firma e personit që është punësuar në vendin e punës) 171 . I dërgon NPA-së një raport me shkrim (kundërshtime) në rast të konfliktit ndërmjet NA-së dhe titullarit të njësisë... data dhe firma) KONFIRMOI: ……………………………………… (emri mbiemri.

Ndryshimet e shpeshta të dispozitave ligjore si dhe 172 ... Detyra 4: __________. i nivelit të lartë.. Përqindja (deri 100%): A H B C D E F G Detyra 3: . 7..... me qëllim garantimin e përdorimit e fondeve publike me EEE. etj.. dhe më shkallë të tillë ndërlikimi. Ligjit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin.Kapitulli V 6. KOMPETENCA SHTESË: . 9. Detyra 1: Mban kontabilitetin e njësisëe..Autorizimi për të menaxhuar mjetet financiare në llogaritë bankare. që kërkojnë njohuri të gjera në fushën e kontabilitetit. ÇËSHTJET E NDËRLIKUARA / KREATIVITETI: Detyrat e realizuara përfshijnë çështje me karakter të shumëllojshëm. mbajtjen e llogarive dhe për përgatitjen e pasqyrave financiare. të shërbimit civil të njësisë së qeverisjes së përgjithshme. etj. Nëpunësi zbatues është punonjës i administratës publike.... në sektorin e financave publike. në përputhje me legjislacionin në fuqi Përqindja (deri 100%): A H B C D E F G Detyra 2: Kryen kontrollin paraprak të përputhshmërisë së operacioneve ekonomike me planin financiar të Njësisë. QËLLIMI PËR EKZISTENCËN E VENDIT TË PUNËS: (në formë të përmbledhur..) Përmbushja e detyrimeve të Nëpunësit Zbatues të Njësisë bazohet në Ligjin për Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërisë.. Ligjit për Statusin e Nëpunësit Civil si dhe akteve të ndryshme nënligjore në zbatim të ligjeve si më lart dhe legjislacionit në fuqi. 8.. Nëpunësi zbatues caktohet nga nëpunësi autorizues për zbatimin e rregullave të menaxhimit financiar... DETYRAT KRYESORE TË POZICIONIT TË PUNËS: Pershkruhen detyrat që mbulon NZ në referim të kërkesave të Ligjit për MFK..

Veçanërisht me rëndësi në realizimin e detyrave të pozicionit të punës në fjalë.mbikëqyr dhe kontrollon përgatitjen e sqarimeve. si dhe për veprimet që merren për zgjidhjen e problemeve që lindin.marrja e vendimeve për kualifikimin e të ardhurave dhe shpenzimeve.paraqitja e opinioneve për aktet ligjore. Detyrat e kryera kërkojnë përshtatjen e proçedurave dhe të parimeve të sjelljes ndaj ndryshimit të kushteve të punës. KONTAKTET E JASHTME: Degët e Thesarit. Njësitë e ndryshme që lidhen direkt me veprimtarinë e nëpunësit zbatues. prandaj punonjësi duhet të dëshmojë se është i aftë të punojë dhe t’i përfundojë detyrat nën presionin e kohës. çka përbën edhe një kontribut thelbësor në vendimet që merren në nivelet më të larta. PAVARËSIA E DOMOSDOSHME DHE INICIATIVA: Detyrat e lidhura me këtë vend pune. në fushën e veprimit të tij . Shpesh situatat e punës kërkojnë nga punonjësi të ketë një rezistencë të madhe psikike. funksionimin e sektorëve. Shembuj:. 10. Rekomandon dhe paraqet propozime për zgjidhje të ndryshme që lidhen me detyrat e kryera. si dhe të rifreskojë në mënyrë konstante njohuritë e veta. apo të kontrolleve të tjera të brendshme dhe me auditimin. për shkak të takimeve të shumta me nëpunës të zyrave të ndryshme. kryhen në mënyrë të pavarur. 173 . kërkojnë nga punonjësi të dijë të interpretojë dispozitat ligjore. . Punonjësi merr në mënyrë të pavarur vendimet që lidhen me organizimin e punës. mbështetur në klasifikimin buxhetor.Shtojcat dispozita që lexohen në mënyra të ndryshme. përmbledhjeve. Ai vendos në mënyrë të pavarur për përmbajtjen tematike dhe për fushën e analizave të kryera. shpërndan detyrat tematike ndërmjet përgjegjësve të sektorëve në varësi të tij si dhe ushtron mbikëqyrje mbi zbatimin e tyre në kohën dhe mënyrën e duhur. ¨ disa herë në ditë ¨ disa herë në javë ¨ disa herë në muaj ¨ disa herë në vit 11. si për çështjet që lidhen me menaxhimin e ekipit.dhënia e përgjigjeve për KLSh-në. kontrollin e brendshëm dhe auditimin e brendshëm. Detyrat e kryera janë gjithashtu të shtrira në kohë dhe kërkojnë nga punonjësi angazhim të madh. Shembuj: . të kontrolleve të drejtpërdrejta të KLSh-së. është edhe respektimi i afateve. ashtu edhe për çështjet që lidhen me tematikën. ose nga organe të tjera kontrolli të jashtëm dhe të brendshëm. si dhe të përgjigjeve për rekomandimet e marra nga KLSh-ja pas kontrolleve të zhvilluara prej tyre.

EKSPERTIZA E KËRKUAR: EKSPERTIZA Arsimimi I lartë ekonomik KUSHTE TE DETYRUESHME KUSHTE SHTESË I lartë ekonomik. 3. Stresi i lidhur me mundësinë e bërjes së gabimeve dhe pasojat e mundshme që do të rridhnin prej kësaj. 2. Gjuha angleze 174 . Rritja e intensitetit të punës në periudha të caktuara.Kapitulli V 12. me drejtim kontabilitet/ financë/juridik Specializuar ne fushen e menaxhimit financiar/ financave publike Kualifikimi Ekspertizë e specializuar Pervoje menaxheriale Njohja e gjuhëve të huaja Gjuha e huaj: Niveli: Gjuha Huaj: e Niveli: Bazë 1. KUSHTET E PUNËS: 1. Stresi i lidhur me përfaqësimin e subjektit me palët e treta 13.

ose aftësi të tjera Njohuria e dispozitave të ligjit për financat publike. pavarësia. për të mos hyrë në kompromise. Aftësia për të komunikuar. kontrollit financiar.Shtojcat Ekspertizë tjetër. kreativiteti. si dhe aftësitë bindëse 175 . ligjin për klasifikimin e të ardhurave dhe shpenzimeve si dhe të financimeve që vijnë nga burimet e huaja Aftësia e zbatimit të ligjeve në praktikë Aftësia e drejtimit të ekipit. ligjit për raportimin e subjekteve buxhetore. ligjit për kontabilitetin. përfundimi i detyrave në afat. përgjegjshmëria. saktësia. njohuri. rezistenca ndaj stresit.

PËRVOJA PROFESIONALE E KËRKUAR: PËRVOJA PROFESIONALE E KËRKUAR Kohëzgjatja në vite. ose në muaj KUSHTE TË DETYRUESHME x vjet KUSHTE SHTESË x vjet Lloji i përvojës Përvojë menaxheriale 176 .14.

KAPITULLI VI RASTE STUDIMORE 177 .

faktori. duke bërë një diskutim të hapur (brain-storming) brenda njesisë për mashtrimin. apo konstatimi kërkon fuqizim dhe përmirësim thelbësor për ta ulur riskun e mashtrimit në një nivel të pranueshëm. faktorin. ose konstatim që vlerësohet me të kuqe. apo konstatimi kërkon njëfarë fuqizimi dhe përmirësimi për ta ulur riskun e mashtrimit në një nivel të pranueshëm. Ne e kemi trajtuar në mënyrën e duhur riskun e mashtrimit për njesinë tonë mbështetur në mashtrime të njohura që kanë ndodhur në organizata të ngjashme. faktori. faktori. në raport me sjelljen etike. Kategoria Shënime 178 . Titullari i departamentit tonë shfaq në mënyrë konstante qëndrimin e duhur ndaj parandalimit të mashtrimit dhe nxit komunikimin e hapur dhe të lirë. nëpunësit dhe punonjësit do të mund të përdornin pozicionin e tyre për përfitime personale apo për qëllime të tjera të papërshtatshme. • (e verdhë) që tregon se fusha. dhe vlerësoni fushën. si rezultat i të cilave. faktor. Faktori ose Konstatimi për Parandalimin e Mashtrimit Kultura jonë e departamentit dhe toni i vendosur nga eprorët janë më të fuqishmet e mundura dhe kanë përcaktuar një mjedis të zero-tolerancës ndaj mashtrimeve. ose me të verdhë duhet të ketë shënimin përkatës që përshkruan një plan veprimi për ta sjellë atë në nivelin jeshil të tabelës së renditjes. apo konstatimin në kategoritë e mëposhtëme: • (e kuqe) që tregon se fusha.Kapitulli VI Rasti studimor 1 – Tabela e Renditjes për Parandalimin e Mashtrimit (për të vlerësuar efektivitetin e masave parandaluese – OLAF EU) Për të vlerësuar fuqinë e sistemit të parandalimit të mashtrimit në njesinë tuaj. • (jeshile) që tregon se fusha. apo konstatimi janë të fuqishme dhe se risku për mashtrime është ulur të paktën në një nivel minimalisht të pranueshëm Çdo fushë. Fusha. Kodi ynë i Sjelljes ka dispozita të posaçme që trajtojnë dhe ndalojnë marrëdhëniet e papërshtatshme. vlerësoni me kujdes secilën prej fushave të mëposhtëme. dhe duke vlerësuar risqet në mënyrë periodike.

179 . Ne kemi një program rigoroz për komunikimin e politikave dhe proçedurave tona të parandalimit të mashtrimit tek të gjithë punonjësit. sikurse dhe zbatimin e Kodit të Sjelljes. Ne kemi politika dhe proçedura për autorizimin dhe miratimin e për lloje të ndryshme transaksionesh dhe për transaksione me një vlerë të caktuar që ndihmojnë në parandalimin dhe zbulimin e mashtrimit. ose me sjellje që bien ndesh me kulturën e njesisë tonë dhe me etikën e saj të identifikohen dhe të eliminohen nga procesi i punësimit Të gjithë punonjësit tanë. dhe partnerët e punës janë vënë në dijen të politikave tona të zero -tolerancës ndaj mashtrimit si dhe janë të vetëdijshëm për hapat që duhet të ndërmarrin në rastin kur marrin dijeni për çdo provë që ngre dyshime për ekzistencën e një mashtrimi.Raste studimore Ne i kemi vlerësuar në mënyrën e duhur pikët e forta dhe pikët e dobëta të mjedisit tonë të kontrollit të brendshëm dhe kemi marrë masa të posaçme për të forcuar strukturën e kontrollit të brendshëm për të parandaluar mundësinë që mashtrimet të ndodhin. kontraktorët. Ne kemi një departament të fuqishëm të auditimit të brendshëm (nëse gjen zbatim) që funksionon në mënyrë të pavarur nga eprorët. shitësit. Matja e performancës tonë dhe proçesi i vlerësimit përfshin një element që trajton në mënyrë konkrete etikën dhe integritetin. shitësit. Të gjithë personat e punësuar rishtazi i nënshtrohen një trajnimi rigoroz mbi etikën dhe ndërgjegjësimin për mashtrimin si dhe mbi parandalimin e mashtrimit. kontraktuesit dhe partnerët e punës. Ne kemi caktuar një individ me autoritetin dhe me përgjegjësinë për të mbikëqyrur dhe zhvilluar programet tona të parandalimit të mashtrimit dhe i kemi dhënë këtij individi burimet e nevojshme për menaxhimin me efektivitet të programeve të parandalimit të mashtrimit Departamenti ynë i burimeve njerëzore organizon hetime të prapavijës së personit me objektivin specifik që të garantojë se personat me të kaluar të papërshtatshme. Karta e departamentit tonë të auditimit të brendshëm e shpreh në mënyrë të hapur se grupi i auditimit të brendshëm do të parandalojë dhe do të zbulojë rastet e mashtrimeve dhe të sjelljeve të pahijshme.

Kapitulli VI Të gjithë punonjësit duhet të ndjekin trajnime periodike (të paktën një herë në vit) mbi etikën. japin dorëheqjen. Në vijim jepet një model i rregullores mbi sjelljen etike brenda një njësie. • si një shenjë e pjekurisë profesionale. mbi miratimin e rregullores organizative të Njësisë. • për të siguruar një pikë referimi për anëtarët që duhet përdorur për vetëvlerësim. të datës xx prill xxxx (Fl. x të Titullarit të Njësisë. në përdorimin e mjeteve ligjore. i dokumentojmë këto verifikime dhe marrim masat e nevojshme. që do të thotë. • për të krijuar një kornizë për sjellje profesionale dhe përgjegjësitë. Zyr. Ne i verifikojmë mekanizmat e sipërpërmendur të parandalimit të mashtrimit në mënyrë të vazhdueshme. • për të promovuar standarde të larta të praktikës. 180 . të datës x maj xxxx. të parashikuara në Ligjin për xxx. Nr. xx I Titullarit të Njësisë I datës x maj xxxx Lidhur me parimet e sjelljes së nëpunësve të Njësisë Mbështetur në: - Vendimin nr. xx). VENDIM NR. Rasti Studimor 2 Shembull i një rregulloreje te brendshme lidhur me sjelljen etike ne Njesine X Kodi i etikës së një njësie shërben: • për të përcaktuar sjelljet e pranueshme/papranueshme. • si një mjet për identitet në punë. ndërgjegjësimin për mashtrimin dhe parandalimin e mashtrimit dhe efektiviteti i këtij trajnimi vlerësohet nëpërmjet testimit. ose dalin në pension duhet të marrin pjesë në një proçes intervistimi të konceptuar për të identifikuar mashtrime të mundshme dhe ndjeshmëritë për mashtrimin në njesin tonë. Vendos si më poshtë: Neni 1 Punonjesit e Njësisë të cilët marrin pjesë drejtpërdrejt në proçesin e rregullimit. Punonjësit që ndërpresin marrëdhëniet e punë.

Përzgjedhja e një vendi dhe orari takimi. që kërkojnë lënien e të interesuarit vetëm në ambjentet e njësisë. të ndryshëm nga ai që parashikohet në nenin 1. zyrtar. kërkon për çdo rast marrjen e pëlqimit nga ana e eprorit të drejtpërdrejtë. apo tregtar. duhet të marrin pjesë të paktën dy punonjës të Njësisë. ose të posaçëm. punonjësit e Njësisë janë vënë në zotërim të informacioneve. apo materialeve ndihmëse. 3. Për çështje të tjera. 2. apo materialet e përfituara. në të cilin të theksojnë informacionet. Neni 6 1. por ende përfshihen në kompetencat e Njësisë. apo dëshmitarët. Neni 5 1. punonjësit duhet t’i shmangin situatat. 1. Takimet apo konsultimet/rakordimet. duhet të paraprihen nga kërkesa për të paraqitur si dhe nga verifikimi i autorizimit statutor. 1. Në rastet kur kushti i përmendur në par. 2. bashkëbiseduesi/i interesuari duhet të orientohet tek organet kompetente të administratës shtetërore. ose tek organizata. përpilon një protokoll zyrtar të takimit. Punonjësit mund të takohen ose të zhvillojnë konsultime/rakordime për çështjet që lidhen me subjektet ekonomike. Punonjësit mund të takojnë të interesuarit/përfaqësuesit e palëve. Deri në momentin e pregatitjes së ambjenteve brenda Njësisë për zhvillimin e bisedimeve me të interesuarit. 181 . duhet të përpilojnë një protokoll për eprorin e drejtpërdrejtë. i kapërcejnë kufijtë e çështjes. që ia paraqet eprorit të drejtpërdrejtë. Nëse gjatë takimit. vetëm me përfaqësuesit e këtyre të fundit. që përmenden në statutin e tyre. për të cilat flitet në nenin 1. ekskluzivisht gjatë orarit zyrtar. për të cilën është kërkuar takimi. 2. të nënshkruar nga personat që kanë të drejtën e përfaqësimit të subjektit ekonomik. Neni 4 Punonjësit mund t’i japin bashkëbiseduesit të tyre informacione lidhur me çështjet. ose që kanë autorizim të posaçëm. si dhe brenda ambjenteve të Njësisë apo në kohën dhe në ambjentet që kanë lidhje me proçesin që zhvillohet. 3.Raste studimore Neni 2 1. punonjësi që merr pjesë në takim. nga ato që përmenden në par. nuk mund të plotësohet. për të cilin flitet në paragrafet 1 dhe 2 të këtij neni. vetëm kur këto informacione nuk bien ndesh me dispozitat e ruajtjes së sekretit shtetëror. Në bisedat me palën e proçesit administrativ apo me dëshmitarin e këtij proçesi. që ky i ka bërë me dije Njësisë. bashkëbiseduesi/i interesuari duhet të orientohet tek sektori organizativ kompetent i Njësisë. apo njesie të tjera kompetente. Në rastet kur çështjet e diskutuara. Neni 3 1. 2.

dhe .. funksionimit dhe marrëdhënieve ndërmjet niveleve të ndryshme të Njesisë. aparatin qëndror dhe njësitë vartëse.. zbatimin dhe zbërthimin e strategjive dhe politikave. i cili vërteton marrjen e shkresës. Fakti i propozimit të dhuratës.. gjatë një bisede personale me Titullarin e Njësisë. Në vijim jepet një model i përgjithshëm. për të cilën flitet në par.. 182 ....... Fusha e zbatimit Kjo rregullore i shtrin efektet e saj mbi të gjithë stafin e Njësisë. DATE XX/XX/XXXX KREU I DISPOZITA TË PËRGJITHSHME Neni x Objekti. 2.. 1... (këtu duhet listuar e gjithe baza ligjore mbi të cilën mbështetet rregullorja) 3. 2.......... (pa përdorur rrugën zyrtare). duke vënë firmën dhe datën....... Neni 8 Vendimi hyn në fuqi.. të nenit x.. Neni x Misioni Njësia ka për mision hartimin.... në përputhje me programin politik të Qeverise dhe. në kopjen e shkresës që mban punonjësi. të cilat mund të cënojnë besimin e punëdhënësit tek paanshmëria e vendimeve të marra prej punonjësit. Baza ligjore Kjo Rregullore mbështetet në pikën x. RREGULLORE E BRENDSHME NR. në datën e firmosjes së tij. Objekti i Rregullores Objekti i kësaj Rregulloreje është përcaktimi i rregullave dhe detyrave të hollësishme të organizimit.XXX... Titullari_________________ Rasti Studimor 3 Shembull i Rregullores organizative të brendshme të Njësisë XX Rregullorja e brendshme e çdo njësie duhet të përmbajë disa elemente thelbësore.. duhet të deklarohet menjëherë me shkresë konfidenciale.. Punonjësit e Njësisë nuk mund të pranojnë dhurata..... baza ligjore dhe fusha e zbatimit 1.Kapitulli VI Neni 7 1.

Raste studimore Neni x Prioritetet strategjike Në këtë nen duhen listuar prioritetet kryesore/ ose objektivat strategjike të insitucionit bazuar në dokumentat strategjike të qeverisë. KREU III RREGULLA TË PËRGJITHSHME Neni x Marrëdhëniet ndërmjet strukturave të Njësisë Struktura e Njësisë përcakton shkallën e hierarkisë dhe të përgjegjësisë së funksioneve në marrëdhënie me njëri-tjetrin....1 të kësaj rregulloreje janë : Drejtoria e . Nëse gjykohet e nevojshme....... Ai përfaqëson dhe realizon drejtimin e Njësisë siguron unitetin e drejtimit politik/administrativ të të gjithë veprimtarisë së Njësisë..... Neni x Struktura organizative Njësia funksionon sipas strukturës organizative të miratuar me Urdhër ... Neni x Përfaqësimi ligjor i Njësisë Përfaqësimi ligjor i Njësisë realizohet nga Drejtoria/sektori i Legjislacionit. Neni x Etika për stafin e Njësisë (Ky nen përshkruan rregullat e etikës së njësisë. ...... si psh zv/titullari.. (Në këtë nen duhen përfshirë të gjitha strukturat vartëse të njësisë të cilat nuk jane pasqyruar në organigramën e përgjithshme) KREU II FUNKSIONET E LARTA TË MENAXHIMIT Neni 4 Titullari i Njësisë Titullari është person civil politik/administrativ. Marrëdhëniet ndërmjet strukturave paralele janë marrëdhënie bashkëpunimi. përfaqësimi ligjor bëhet nga drejtoritë përkatëse apo specialistët juriste të këtyre njësive.. Letër Politika... (Nenet në vijim paraqesin strukturat/personat e nivelit të lartë dhe përshkruajnë funksionet e tyre dhe bazën ligjore mbi të cilën mbështetet veprimtaria e tyre.... si183 ... Për strukturat e Njësive të vartësisë.. strategji sektoriale dhe strategji specifike te vetë Njësisë (Strategji.... (Në vijim ky nen shtjellon mëenyrën e kryerjes së përfaqësimit juridik të insitucionit)... Ato rregullohen në bazë të VKM/ Urdhrit/Udhezimit... dhe nëpunësi autorizues).... Struktura të tjera të varësisë të cilat nuk përfshihen në organigramen e paraqitur në shtojcën nr........... etj)...

Neni x Komunikimi i brendshëm me rrjet elektronik (Ky nen përshkruan komunikim e brendshëm dhe të jashtëm elektronik) Neni x Dosja e Personelit (Neni përmban rregullat e mbajtjes së të dhënave të stafit. aktorët kryesore dhe mënyrën e kryerjes së këtij funksioni. dokumentacionin lidhur me rekrutimin. Neni x Informacioni dhe komunikimi me median Në këte nen përshkruhen personat përgjegjës për komunikimin me median dhe mënyrën e kryerjes së këtij komunikimi. arkivimit të dokumentacionit shkresor dhe elektronik).. Neni x Shërbimet jashtë shtetit Ky nen rregullon shërbimet jasht vendit. kualifikimin... Neni x Administrimi. trajnimet....Kapitulli VI domos për njësi të përmasave të mëdha... për rregullat e etikës duhet të ketë një rregullore të veçantë) Neni x Orari i punës dhe qëndrimi gjatë kohës së punës Orari i punës në Njësi rregullohet me Udhëzim/Rregullore/VKM... Neni x Informimi i publikut Në këtë nen duhet sqaruar në detaj realizimi i informimit të publikut duke pasqyruar bazën ligjore. Komunikimi dhe Ruajtja e Dokumentacionit (Ky nen përshkruan në detaj rregullat e qarkullimit. ruajtjes.) 184 . vlerësimet. Neni x Shërbimet jashtë qytetit (Ky nen rregullon lëvizjet e stafit për shërbime jasht njësisë por brenda vendit). etj) Neni x Përshkrimet e punës Neni x Proçedurat e sinjalizimit (Një nen i veçante i duhet kushtuar proçedurës së sinjalizimit) Neni x Raportimi i urdhrave të kundërshtuar (Një nen i veçantë i duhet kushtuar proçedurës së rregullimit të urdhrave të kundërshtuar dhe marrëdhënieve sipas shkallës së hierarkisë...

Ka të bëjë kryesisht me funksionin e sektorit të arkivë/protokollit) KREU V ADMINISTRATA E NJESISE (Ky kapitull përmbledh përshkrimin e të gjitha drejtorive/strukturave përbërëse të njesisë..... personat pergjegjës për hartimin/ nxjerrjen/nënshkrimin e akteve administrative si dhe në shtojcat e kësaj rregulloreje jepen modularët e akteve administrative kryesore që hartohen nga njësia... Objektivat. HARTIMI I TYRE DHE KORRESPONDENCA Neni x Aktet administrative të Njësisë (Në këtë nen specifikohen përkufizimet e akteve..Raste studimore Neni x Delegimi i detyrave (Nëse në përshkrimet e punës së seicilit nuk përshkruhet delegimi i detyrave. Po ashtu përshkruhet dhe fusha e zbatimit të tyre). Përshkrimi i një drejtorie/strukture duhet të përmbajë disa elemente thelbësore si: Misioni./ Përshkrimi në formë të përmbledhur i veprimtarisë/proçesit kryesor që kryen drejtoria/sektori.. Detyrat dhe përgjegjësitë e Njësisë.... Organizimin (në mënyrë skematike organigramën e Njësisë/sektorit) Detyrat dhe përgjegjësitë e Drejtorit Detyrat dhe përgjegjësitë e stafit Neni x Drejtoria xxxxx Misioni i Njësisë XX: Drejtoria XX.. Për çdo drejtori/strukturë duhet një nen i veçantë.. Baza ligjore mbi të cilën mbështetet funksionimi i Njësisë/sektorit. KREU IV DOKUMENTET ZYRTARE. Funksionet e Njësisë XX: Organizimi i Njësisë XX: Detyrat e Drejtorit: Detyrat e Stafit: 185 . atëherë duhet të ketë një nen të veçantë për rregullimin e delegimit të detyrave dhe përgjegjësive). Neni x Korrespondenca (Ky nen përshkruan mënyrën e mbajtjes së korrespondencës me njesitë e tjera si dhe me strukturat e ndryshme brenda njësisë..

kompani private të sigurisë.) KREU VII Dispozita të fundit Neni x Shfuqizime Neni x Hyrja në fuqi Firma e Titullarit (Shtojcat e rregullores duhet të paraqesin mënyrën e hartimit të dokumentacionit standard. etj) 186 . etj. etj) Neni x Hyrja e personave të tjerë në Njësi (Ky nen përcakton rregullat e hyrje/daljeve të personave të tjerë që nuk janë staf i Njësisë.KREU VI Hyrja në NJESI dhe masat e sigurisë Neni x Rregulla të hyrjes në Njësi (Ky nen duhet të specifikojë rregullat për hyrje/daljet. Në të përfshihen dhe rregullat e pritjes së delegacioneve të huaja ose/ dhe të vendit) Neni x Masat e sigurisë (Ky nen përcakton rregullat e sigurisë brenda njësisë të cilat janë përgjegjësi e stafit si dhe rregullat ne rastin kur njësia ruhet/mbrohet nga të tretë (garda. psh shkresat/aktet nënligjore/memot e brendshme. lëvizjen me kartat e identifikimit.

pavarësisht nga vendndodhja e tyre (në përdorim të efektivit. markës. Klasifikimi i vlerave materiale: Vlerat materiale ndahen në dy kategori: a. vlerat materiale që administrojnë shërbimet e ndryshme të Njesitsë. a) Çdo lëvizje e ndryshim i vlerave materiale. Administrimi i saktë i vlerave materiale e monatare. i nënshtrohen detyrimisht regjistrimit në librat e llogarise. Kur materialet e kategorisë së dytë kanë plotësuar afatet e përdorimit sipas normave. të cilat kur jepen për konsum. b. Quhen materiale konsumi të gjitha materialet e tjera me vlerë që plotësojne nevojat e përditshme të efektivit. metra. të jetë një mjet i rëndësishëm për mbrojtjen e pronës se Njësisë. në depo etj). III. shkarkohen përfundimishte nga libri i llogarise. (ii) Materiale konsumi. Llogaria e vlerave materiale mbahet në tregues natyrorë (copë. c) Për vetë natyrën e tyre dhe qëllimin e përdorimit. në vlerë dhe sipas llojshmërise. numrit etj. Dokumentimi Regjistrimi i veprimeve ekonomike në librat e llogarise bazohet në dokumenta që 187 . Të gjitha materialet e vëna në përdorim. etj). janë amortizuar në atë masë që është e pamundur të kthehen në gjendje pune me çfardolloj riparimi. II. kualitetit. PROCEDURA PER ADMINISTRIMIN E VLERAVE MONETARE DHE MATERIALE. seleksionohen dhe nxirren jashte përdorimit me komisione të posaçme sipas dispozitave në fuqi. Vlerat materiale të reja që janë gjendje në magazinë. Kalimi i materialeve nga kategoria e parë në të dytën. të cilat qëndrojnë në inventar deri në nxjerrjen jashte përdorimit të tyre . me qëllim që ato të mos dëmtohen e shpërdorohen. të përgatitura në mënyrë të plote e të saktë. Pershkrimi i proçedurës: I.Rasti Studimor 4 – Shembull rregulloreje për menaxhimin e aktiveve A. Kjo proçedure kryhet me qellim : Pasqyrimin e plotë i gjendjes dhe të ndryshimeve të vlerave në ruajtje e në përdorim. b) Këto dokumente. kg. pasqyrohet në dokumentat. që përbëjnë të dhënat e nevojshme për vërtetimin e tyre. Lëvizja dhe ndryshimi i vlerave materiale. të pa vëna në përdorim. ndahen në : (i) Materiale inventari Quhen materiale inventari të gjitha paisjet dhe sendet e tjera në vlerë. që plotësojnë organikat materiale të njësive shpenzuese. bëhet menjëherë pas vënies së tyre në përdorim (sipas dokumentit fletëdalje).

d. Bëhet kontrolli i artikujve sipas sasisë dhe çmimit (sasia dhe çmimi që ka fatura e furnitorit që bën dalje materialet duhet të jenë të njëjta me ato të regjistruara 188 . c. kontrollin nga pikpamja e zbatimit të ligjshmërise dhe kontrollin e saktësisë së veprimeve aritmetike. b. Proçesverbalin e pranimit të mallit të firmosur nga sektori i shërbimeve. Fletë-hyrja e plotësuar nga magazina duhet të kete bashkëlidhur dokumentacionin përkates si: a. njësia shpenzuese pritëse e mallit dërgon brenda datës 20 të muajit pasardhës. llogaritari duhet të kontrollojë në se fletehyrje ka të bashkëlidhur dokumentacioni justifikues përkatës: a. Dokumentat e zhdoganimit. Autorizimin për terheqje malli të firmosur nga shefi i sektorit të financës dhe titullari i njesisë. Dokumenta vërtetues . c. fletëdaljet. Proçesverbali i kolaudimit të donacioneve. Dokumenta autorizues . Kontrata/akti i dhurimit ose letrën zyrtare të njesite donator. Veprimet që kryejnë sektorët e finances: Sektori i financës para marrjes në dorezim të dokumentave nga personat me përgjegjesi materiale. Faturën që indentifikon mallrat dhe vlerën e tyre. f. IV. Për hyrjet e mallrave që qarkullojnë pa pagesë. Dokumentat quhen të rregullt kur plotësohen sipas kërkesave që përmbajnë dhe kanë të bashkëlidhur dokumentat justifikues (autorizimet etj). Faturën e njësisë shpenzuese që ka bërë dalje mallin (Fletë-daljen e firmosur nga specialisti i shërbimit përkatës). b. një kopje të fletë-hyrjes të firmosur dhe të vulosur nga titullari. Për hyrjet që bëhen nga blerjet me fondet buxhetore. të cilat duhet të vijnë në menyre kronollogjike dhe të mos kenë kapërcim numri. c. Për të gjitha hyrjet që bëhen pa pagesë. Akt-konfirmimin. Fatura e furnitorit të fotokopjuar. Të tilla janë fletëhyrjet. Çertifikatën e origjinës e.janë dokumentat përmbledhes që përpilohen për të thjeshtëzuar punën e kryerjes së regjistrimit të dokumentave vertetues në librat e llogarisë. Ato përpilohen në magazinat e çdo njësie shpenzuese. Ky kontroll përfshin kontrollin e rregullshmërise së jashtme. Dokumente të llogarisë . d. Dokumentat dorëzohen në zyrën e llogarisë nga magazina jo më vonë se një ditë pas kryerjes së veprimit ekonomik. Kontrollohet numri rendor i dokumentit. proçesverbalet etj. Proçes-verbal i marrjes në dorëzim të mallit. të ketë adresën nga vjen dhe kujt i dërgohet malli.vërtetojnë kryerjen në fakt të veprimeve ekonomike.janë ato dokumenta që autorizojnë kryerjen e një veprimi të caktuar ekonomik e që i bashkëlidhet dokumentit vërtetues. b. Për hyrjet e aktivave të bëra me Donacion. si për flete hyrje dhe flete dalje. kryen kontrollin paraprak të tyre. b.Kapitulli VI përdoren për këtë qëllim dhe grupohen në: a. i cili firmoset nga shefi i sektorit të financës. shefi i sektorit ekonomik dhe titullari. Fletë hyrje origjinale. dokumentacioni shoqërues është: a. Proçes verbali i firmosur nga komisioni.

Hartohet në tre kopje. përcaktohet afati i kryerjes së proçeseve dhe personat që caktohen për ndjekjen dhe monitorimin e realizimit të proçesit. Përmban komisionin për vlerësimin dhe komisionin për asgjësimin e aktivave. Proçesverbali hartohet në tre kopje dhe nënshkruhet nga përgjegjësi material dhe komisioni i vlerësimit. Lista e aktiveve të identifikuara për vlerësim Në bazë të gjendjes faktike të aktiveve. kryhen shumëzimet dhe nxirret vlera totale e fletëhyrjes. e. Lista nënshkruhet nga komisioni dhe përgjegjësi material dhe hartohet në tre kopje. Relacioni Relacioni përmban proçedurën e ndjekur për vlerësimin e aktiveve për nxjerrje jashtë përdorimit. mund të realizohet dhe pas proçesit të inventarizimit. Në të gjitha rastet komisioni i vlerësimit ka përberje tjetër nga komisioni i asgjësimit. vlerësohet gjendja e aktiveve dhe hartohet lista e atyre që do të vlerësohen. vlerën e rivënies dhe mbajtjes në punë. vlerën e mbetur. normave të amortizimit. vitit të vënies në punë. ku përshkruhet proçedura e 189 . Hartohet nga sektori ekonomik/finaciar dhe miratohet nga titullari i njësisë. që ngrihen me urdhër të titullarit të njësisë. Në dokument shënohet numri i faqes së librit dhe si fraksion numri rendor që ka marrë regjistrimi i kryer. Dokumentimi i procesit: a.Raste studimore nga magazineri në fletë-hyrje). Proçes verbali i vlerësimit Hartohet nga komisioni i vlerësimit pas verifikimit faktik të të gjitha aktiveve duke argumentuar arsyet për vlerësimin e tyre për nxjerrje jashtë përdorimit. vlerës së shtuar ndër vite. ku njëra qëndron në arkiv. vlerësimin kosto-përfitim. Proçesi i vlerësimit dhe asgjësimit të aktiveve realizohet nga komisionet e vlerësimit të asgjësimit. c. arsyet. Në fund të çdo muaji dokumentat e regjistruar vendosen në dosjen përkatese. për çdo artikull në sasi dhe në vlerë të firmosur nga sektori i shërbimit përkatës. Bëhet regjistrimi i dokumentave në librin e llogarisë jo më vonë se dita e nesërme e paraqitjes së tyre. Në përfundim. bëhet vlerësimi i aktiveve të qëndrueshme dhe qarkulluese. b. vlerën fillestare. Bëhet kontrolli i fletë-daljes së magazinës për daljet e brendshme me listëshpërndarjen. Proçesverbali miratohet nga titullari i njësisë. Relacioni hartohet në tre kopje dhe nënshkruhet nga komisioni i vlerësimit. kohën e përdorimit. mundësitë për riaftësimin e aktiveve në raport me kosto/ përfitimin për një veprim të tillë. B. Proçesverbali i asgjësimit Hartohet nga komisioni i asgjësimit në tre kopje. Komisionet nuk duhet të kenë të njëjtët anëtarë. d. me miratim të titullarit realizohet vlerësimi dhe asgjësimi përfundimtar. Urdhër për ngritjen e komisionit të vlerësimit dhe asgjësimit. efektin ekonomik të masave për riaftesimin e tyre dhe propozimin përkatës. Mbi bazën e të dhënave kontabël për vitin e vënies në punë. PROCESI I VLERESIMIT DHE ASGJESIMIT TE AKTIVEVE Është një proçes që realizohet gjatë gjithe vitit. Gjithashtu.

g. §3 Përmbushja e qëllimeve realizohet nëpërmjet: 1. – Një Shembull i Strategjisë së Menaxhimit të Riskut Rasti Studimor 5 STRATEGJIA E MENAXHIMIT TË RISKUT TË BRENDSHËM PËR NJESINE XXX Ky dokument përcakton parimet e përgjithshme të menaxhimit të riskut të brendshëm në njesine XXX. Fletëdalja Për aktivet e asgjësuara. 4. përfitimin e materialeve. ndërsa për materialet dhe pjesët e përfituara të rivleresuara hartohet fletë hyrje. §1 Deklarata e politikës së menaxhimit të riskut: I pranoj parimet e mëposhtme të Politikës së Menaxhimit të Riskut të Brendshëm në njësinë XXX dhe si dhe pranoj t’i përdor këto parime si orientime për politikën e brendshme të menaxhimi të riskut në Njësinë e XXX. §4 190 . Relacion për objektet e asgjësuara. apo reduktimi i riskut në një nivel të pranueshëm duke kufizuar kostot shoqërore dhe financiare (postulati i kursimit) në minimumin e domosdoshëm. Relacioni nënshkruhet nga komisioni i asgjësimit dhe miratohet nga titullari i njësisë. Rregullat dhe proçedurat e plota të vlerësimit dhe asgjësimit të aktiveve janë përcaktuar në akte ligjore dhe nënligjore. pas miratimit të relacionit hartohet fletë dalja. punonjësve të strukturave ekonomike dhe të aktorëve të tjerë pjesmarrës në këtë proçes. Përkufizimi i fushave të riskut dhe të detyrave delikate në veprimtarinë e Njësisë XXX. 3. vlerësimi i riskut dhe më tej eliminimi. f. në tre kopje dhe pasqyron proçedurën e ndjekur për asgjësimin e aktiveve. Ngritjen e nivelit të ndërgjegjësimit të punonjësve të Njësisë XXX. §2 Qëllimi i politikës së menaxhimit të riskut është: Identifikimi i fushave të riskut. Hartohet nga komisioni i asgjësimit. pjesëve të këmbimit. lidhur më çështjet e menaxhimit të riskut. Monitorimi i qëndrueshëm i fushave të riskut. dhe nënshkruhet nga të gjithë anëtarët e komisionit të asgjësimit. Kopjet e tyre hartohen sipas proçedurave të mësipërme. 2. zbatimi i të cilave është detyrë funksionale e komisioneve. Ndërmarrja e masave për eliminimin apo pakësimin e riskut në nivelin e pranueshëm.Kapitulli VI ndjekur për asgjësimin e aktiveve. materialeve ndihmëse etj.

8. vendoset procedura kuadër e menaxhimit të riskut. §6 Me qëllim garantimin e realizimit të politikës së menaxhimit të riskut. Analiza e riskut është një proçes i vazhdueshëm.Raste studimore Ecuria e proçesit të menaxhimit të riskut: 1. analizën dhe menaxhimin e riskut. Raportimi për çdo lloj ngjarje. Përdorimi i një metodike të unifikuar në identifikimin dhe analizën e riskut. 8) caktimi i detyrave konkrete që lidhen me kundërveprimin ndaj një lloji të caktuar risku. 191 . §5 Detyrimet që lidhen me realizimin e politikës së menaxhimit të riskut: 1. 3. 4. 5. Funksionimi i proçesit të vlerësimit dhe të kundërveprimit ndaj pasojave të riskut. Detyrim i drejtuesve të njësive të veçanta është monitorimi dhe verifikimi periodik i risqeve që kërcënojnë realizimin e qëllimeve kryesore strategjike. duke përfshirë ato që tashmë janë zbatuar dhe ato që janë të domosdoshme në të ardhmen (të planifikuara). 4) përkufizimi dhe përshkrimi i këtyre risqeve. 2) evidentimi i fushave themelore të funksionimit të Njësisë XXX. 7. Personat përgjegjës për menaxhimin e riskut duhet të kenë kualifikimin e nevojshëm për identifikimin e riskut dhe për vlerësimin e tij. 3) identifikimi i zonave të riskut në kuadër të fushave të veprimit të përcaktuara. ashtu dhe negative është detyrim i çdo punonjësi. Punonjësit kryejnë trajnime në fushën e përdorimit të metodikës së pranuar në identifikimin. 2. PROCEDURA KUADËR PËR MENAXHIMIN E RISKUT TË BRENDSHËM Mënyra e përshkruar më poshtë. 6) përkufizimi i probabilitetit që një risk i caktuar të ndodhë. Përkufizimi i të gjitha fushave të riskut. Përdorimi i një metodike të unifikuar për raportimin e riskut. Çdo veprim i punonjësit i cili ka për qëllim marrjen përsipër të përgjegjësisë për riskun do të mbështeten nga drejtuesit. si pozitive. 7) përgjigja ndaj riskut – masa parandaluese. 9) përgatitja e hartës/regjistrit të riskut. 2. Kufizimi i riskut nëpërmjet marrjes në kohën e duhur të masave të përshtatshme korrigjuese dhe riparuese. do të jetë mënyra e veprimit në procesin e menaxhimit të riskut të brendshëm: 1) hartimi i Planit Vjetor të Punës të Njësisë XXX. për punonjës të caktuar të Njësisë XXX. 5) vlerësimi i impaktit të një risku të caktuar. 6. që përfshijnë të gjitha njësitë. që janë në varësi të Njësisë XXX. vlerësimi dhe menaxhimi i riskut janë të lidhura ngushtë me realizimin e qëllimeve të Njesinë XXX. 4. Identifikimi. 3. Menaxhimi i riskut është një prej elementëve të ciklit të planifikimit dhe të marrjes së vendimeve.

Mund të dallojmë disa faktorë të riskut. që kanë ndikim në rezultatin e analizës. bëhet mbështetur në “hartën e proçeseve të realizuara në Njësinë XXX i cili përkufizon dhe përshkruan detyrat reale të subjektit. lidhur me punën e njësisë për vitin në fjalë – të përcaktuara në Vendimin aktual Nr. por edhe të risqeve të reja. rekomandimet dhe porositë e dala pas kontrollit. Deri në këtë çast. Skema grafike e ciklit të menaxhimit të riskut të brendshëm: Metodologjia që përdoret në realizimin e gjurmës së përmendur më sipër. si dhe të përmbajnë qëllime të qarte dhe të lexueshme (sasiore. deklaratave. saqë të jetë i mundur vlerësimi i tij si dhe përzgjedhja e veprimeve të duhura. Risqet mund të klasifikohen në këndvështrimin e objekteve (ngjarjeve. detyrat që burojnë nga dispozitat ligjore. 2) Evidentimi i fushave kryesore të veprimit të Njësisë XXX Evidentimi i fushave kryesore të funksionimit të Njësisë XXX. mbështetur në ndarjen e risqeve (për efekt ndihme): 1) risqe të brendshme dhe risqe të jashtme. por edhe të subjekteve (grupet e personave. ose të subjekteve). 192 . etj). të përcaktuara në Vendimin Nr. Detyrat e përcaktuara në planin e punës duhet të jenë të përgjithshme në masën e duhur. tregues dhe kuota). psh. duhet të përfundojë jo më vonë se nje afat i caktuar pas marrjes së orientimeve nga Institucioni Qëndrore. XX. Analiza ka për qëllim përshkrimin e riskut kaq mirë. deri në përfundim të vitit pararendës. Plani vjetor duhet të marrë parasysh detyrat kryesore si dhe treguesit e vlerësimit të subjektit. i cili duhet të jetë i hartuar dhe i pranuar nga Titullari. XX të Institucionit Qëndror. etj. 3) Identifikimi i zonave të riskut në kuadër të fushave të veprimit Identifikimi i zonave të riskut në kontekstin e fushës së veprimit të Njësisë XXX konsiston në përcaktimin e risqeve.: 1) situata financiare e subjektit. është si më poshtë vijon: 1) Hartimi i Planit Vjetor të Punës së Njësisë XXX Përgatitja e draftit përfundimtar të planit të punës për një vit të caktuar. si dhe duhet të përfshijë të gjitha sferat më të rëndësishme të funksionimit të Njësisë XXX. 2) risqet në nivel subjekti dhe në nivel detyrash 4) Përkufizimi dhe përshkrimi i riskut Ky moment (kyç) përfshin procesin e identifikimit të risqeve të njohura gjerësisht.Kapitulli VI 10) monitorimi dhe raportimi. Njësia XXX duhet të punojë mbështetur në projektin e planit të punës për vitin në fjalë. si dhe të përmbajnë afatin e realizimit të tyre dhe emrat e punonjësve konkretë që janë përgjegjës për realizimin e tyre.

4) identifikimi i riskut duhet të kryhet në lidhje të ngushtë me zonat e riskut. Duhet të merren gjithashtu parasysh faktorët. madhësia e pronës së paluajtëshme. 3) prioritet duhet të konsiderohen kriteret bazë (p. ndoshta e pamundur. duhet të kemi parasysh se ky proces ka karakter vlerësimi subjektiv të kryer nga një grup analistësh. që e favorizojnë lindjen e një risku të caktuar. Shmangja e pasojave do të jetë shumë e vështirë. 11) kushtet e punës në subjekt. presionet e jashtme mbi subjektin (psh.Raste studimore 2) 3) 4) 5) 6) 7) numri i punonjësve të subjektit dhe kualifikimet e tyre çështje të etikës së sjelljes së punonjësve.sh. apo auditimi i saj. etj. specifikat e territorit ku zhvillon aktivitetin. mosrealizimi i planit të të ardhurave.: • dështimet në arritjen e qëllimeve në të kaluarën. cënimi i procedurave. 10) rezultatet dhe koha që ka kaluar nga kontrolli i kryer më herë mbi njësinë. ndryshimi i juridiksionit material.sh. politike. numri i transaksioneve. Përcaktimi i impaktit të një risku të dhënë duhet të mbështetet në shkallën e mëposhtëme të impaktit: I lartë: zgjidhja e problemit do të kërkojë shumë kohë/burime. lëvizja e personelit. cilësia e normave ligjore. etj. lloji dhe madhësia e operacioneve financiare të kryera. numri.. ndryshimi i strukturës organizative. 8) ndryshimet në mënyrën e veprimit. • parregullsi në të shkuarën: shpenzime të parregullta. madhësia e subjektit. numri i punonjësve. shkelja e ligjit. ose nga Njësia XXX. i thelluar dhe në një perspektivë afat-gjatë. tejkalimi i shpenzimeve të planifikuara. arritja e qëllimeve më të rëndësishme të subjektit). 5) Analiza e impaktit të riskut Duke analizuar impaktin e një risku të caktuar. si p. ose kriminale). mosrealizimi i detyrës.faktorët e riskut të lindur (të brendshëm): karakteri i veprimtarisë. . të karakterizohet nga marrja sistematike dhe me një logjikë të caktuar e masave të ndryshme. 9) ndryshimet e sistemeve informatike. ose e rregulloreve të brendshme. ose territorial të funksionimit të subjektit. Ai do të ketë ndikimi thelbë193 . ose qëllimit. e rekomandimeve të Kontrollit të Lartë të Shtetit. Në mënyrë që identifikimi i riskut të jetë objektiv. duhet të respektohen parimet e mëposhtëme: 1) identifikimi i riskut duhet të kryhet nga një ekip pune i posaçëm. 2) puna për këtë detyrë duhet të zhvillohet sistematikisht dhe me plan.

të cilat e shtyjnë riskun në një nivel më të ulët probabiliteti. Por gjithashtu duhet mbajtur mend se përgjigjia ndaj riskut mund të marrë forma të ndryshme: • transferimi – kalimi i riskut tek një subjekt tjetër. që ngarkon përmbushjen e qëllimeve të caktuara. kosto të larta të pasojave të mundshme të kristalizimit të një risku të caktuar (mbikëqyrja e domosdoshme dhe monitorimi i Njësisë XXX). veprimet e kufizuara deri në minimumin e kërkuar nga fusha e kompetencave. apo nga akti ligjor. porositë me shkrim që i janë drejtuar stafit të punës.Kapitulli VI sor mbi njesinë dhe do të përbëjë një ngjarje të rëndësishme publike. qëllimi: dobësimi i riskut deri në nivelin e pra194 . Nuk do të bëhet ngjarje publike. Shmangja e pasojave do të kërkojë kohë. por problemi nuk do të shkaktojë dëme të përhershme. por më të ulëta se 60%. ose rastësisht). 6) Përcaktimi i probabilitetit që risku të ndodhë Duke analizuar probabilitetin që një risk i caktuar të ndodhë. duhet të kemi parasysh gjithashtu se ky proces ka karakterin e një vlerësimi subjektiv. Grupimi i risqeve sipas impaktit dhe probabilitetit të tyre. Pranohet se probabiliteti është: I lartë: atëherë. shfaqjet e tij do të jenë të izoluara). janë të pamjaftueshme për minimizimin e një risku të caktuar. por edhe tek masat e realizuara faktikisht që janë marrë deri më tani në segmente të ndryshme të punës së Njësisë XXX. kur ka më shumë se 60% të gjasave se risku do të ndodhë.sh. Mund të ndodhë që të bëhet ngjarje publike. ose rutinë). duhet t’i japë mundësinë Titullarit të Njësisë XXX që të përcaktojë drejtimet parësore në marrjen e masave riparuese si dhe të nxjerrë në pah kërcënimet reale në realizimin e detyrave dhe qëllimeve të subjektit. se risku do të ndodhë. me karakter riparues. atëherë duhet të shqyrtohen dhe të pranohen proçedura dhe zgjidhje të reja. vetëm nëse ky nuk do të zvogëlohet (ose risku do të kristalizohet në formë sistematike. I ulët: zgjidhja e problemit do të kërkojë kohë. ashtu edhe ato të planifikuara. • tolerimi – mundësitë e kufizuara për veprim. I ulët: kur gjasat janë më të ulëta se 10%. Mesatar: kur gjasat janë më të larat se 10%. Mesatar: zgjidhja e problemit do të kërkojë një kohë/burime mesatare. dhe urdhërat e titullarit. 7) Përgjigja ndaj riskut Duke përshkruar si masat e marra tashmë. duhet mbështetur në dokumentet dhe në rregulloret e brendshme të Njësisë XXX. ose nga Njësia XXX. të kryer nga një grup analistësh. p. se risku do të ndodhë. vetëm nëse ai nuk zvogëlohet (ose risku do të kristalizohet rrallë. të tilla si vendime. vetëm nëse nuk zvogëlohet (ose risku të kristalizohet ose për shkak të koinçidencave të jashtëzakonshme. • veprimi – grupi më i shumtë. Nëse analiza e kryer tregon se masat e marra deri më tani.

përfundimeve dhe PERGJI 8) Caktimi i detyrave konkrete LIZA lidhur me kundërveprimin ndaj një lloji të caktuar TIFIK GJA risku. duhet të të madh krirjes së nëpërmjet ngarkimit të një detyre. Paspërgjegjësive përmbushjes së kësaj etape të procesit të analizës dhe menaxhimit të riskut. në lidhje me planinvjetor vjetor të punës si si dhe rregulloret dhe udhëzimet e brendshme që në lidhje me planin të punës dhe rregulloret dhe udhëzimet e brendshme VLERESIMI I ORESKIT TE RISKUT rregullojnë fushën e veprimit të strukturave të ndryshme organizative dhe të punonjësve (IMPAKTIT DHEe veprimit të strukturave të ndryshme organizative dhe të që rregullojnë fushën të tyre. të përfshira nga kontrolli i brendshëm. i cili i atribuohet një niveli të caktuar drejtimi. deritanishme. të deritanishme. ANA IDEN duhet të kryhet një përmbledhje sistematike e konstatimeve. në raport probabilitetin që ato të ndodhin (pra të hartës së riskut) është metoda më e thjeshtë. Caktimi i detyrave konkrete duhet duhet të bëhet sipas një qëllimi dhe logjike të logjike caktuar. ato fusha të veprimtarisë së Njësinë XXX. Duhet të udhëhiqemi nga parimi i evitimit të shnëpërmjet të një detyre. ato fusha të veprimtarisë së Njësinë XXX. në raport me Hartimi i një diagrami që grupon risqe të ndryshme sipas impaktit të tyre. një grupi tepërgjithashtu të madh punonjësish. një grupi tepër PERGJIGJA NDAJ kryhet një përmbledhje sistematike eRISKUT konstatimeve. në formë tabele. sipas modelit të mëposhtëm: Lp. VLERESIMI I RISKUT PLANI VJETOR I PUNES I NJESISE XX IDENTIFIKIMI I RISKUT VLERESIMI I ORESKIT TE RISKUT (IMPAKTIT DHE PROBABILITETIT) PERGJIGJA NDAJ RISKUT PLANI VJETOR I PUNES I XX 8) Caktimi i NJESISE detyrave konkrete lidhur me kundërveprimin ndaj një lloji të caktuar risku. në përputhje me nivelin e kompetencave dhe me nivelin e impaktit të një risku të caktuar. për 171 të cilat duhet të tregojë vëmendje të veçantë drejtoria përkatëse e subjektit. për të cilat duhet të me probabilitetin që ato të ndodhin (pra të hartës së riskut) është metoda më e thjeshtë. për punonjës konkretë të Njësisë XXX IDENTIFIKIMI I RISKUT Caktimi i detyrave konkrete të bëhet sipas një qëllimi dhe të caktuar.PROBABILITETIT) Duhet të udhëhiqemi gjithashtu nga parimi i evitimit të shkrirjes së përgjegjësive punonjësve të ngarkimit tyre. E IMI I PERGJI LIZA TIFIK GJA E IMI I NDAJ RISK Fusha e RISK RISKUT veprimt UT Fusha Përshkrimi UT arisë së e riskut i riskut Njësisë Fusha e veprimt arisë së Njësisë Fusha e riskut Përshkrimi i riskut Imp akti i risk ut RISK RISK UT ANA UT IDEN NDAJ RISKUT Lp. përfundimeve dhe synimeve të punonjësish.Raste studimore nueshëm. sipas modelit të mëposhtëm: Pas përmbushjes së kësaj etape të procesit të analizës dhe menaxhimit të riskut. për punonjës konkretë Njësisë XXX 8) Caktimi i detyrave konkrete lidhur me të kundërveprimin ndaj një lloji të caktuar risku. Imp akti i risk ut Proba biliteti i riskut Proba biliteti i riskut Mas at e marr a Masat e planifi kuara Mas Masat at e e marr planifi a Personakuara t përgjegj ës për realizimi n e tyre Persona t përgjegj ës për realizimi n e tyre (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) 171 9) Krijimi i hartës riskut 9) Krijimi i hartës së së riskut Hartimi i një diagrami që grupon risqe të ndryshme sipas impaktit të tyre. veprimet e ndërmarra në njësi. për punonjës konkretë të Njësisë XXX synimeve në formë tabele. që tregon në formë grafike. Harta e risqeve përftohet sipas modelit të mëposhtëm: 195 . që tregon në formë grafike.

Kapitulli VI
tregojë vëmendje të veçantë drejtoria përkatëse e subjektit. Harta e risqeve përftohet sipas FORMULAR PËR VLERESIMIN E RISKUT modelit të mëposhtëm: FORMULAR PËR VLERESIMIN E RISKUT

III.

II.

I.

VI.

V.

IV.

IX.

VIII.

VII.

Harta e riskut përcakton zonat e riskut, me peshë dhe impakt të ndryshëm. Mund të veçohen 9 zona të tilla: Harta e prioritet riskut përcakton zonat e riskut, me peshë dhe impakt I. zona me absolut, që kërkon kontrollin permanent të Njësisë XXX, të ndryshëm. II. zonë metë rëndësi të madhe, që kërkon mbikëqyrje të vazhdueshme, Mund veçohen 9 zona të tilla: III. zonë me rëndësi të madhe, por ka pak të ngjarë të ndodhë – kontrolli ciklik zonatëme prioritet absolut, kërkon kontrollin permanent të Njësisë IV. I. zonë me rëndësi madhe që kërkon kontroll tëqë vazhdueshëm nga ana e nivelit të mesëm dhe të ulët të menaxhimit, XXX, V. zonë që kërkon mbikëqyrje ciklike nivelit të mesëm dhe tëtë ulët të II. me rëndësi, zonë me rëndësi të madhe, qëtë kërkon mbikëqyrje vazhdueshme, menaxhimit, potencialisht zonë me rëndësi të por ka pak ngjarë të ndodhë – kontrolli VI. III. zonë e rëndësishme, pormadhe, me pak probabilitet që të të ndodhë, VII. zonë kërcënimesh jo shumë të rëndësishme, që kërkon monitorimin në nivel ciklik punonjësish, IV. zonë me rëndësi të madhe që kërkon kontroll të vazhdueshëm nga ana e niveVIII. zonë kërcënimesh pak të rëndësishme që kërkon vetëm mbikëqyrje sporadike dhe lit raportim nëtë periudha kohore të distancuara nga njëra-tjetra. IX. zonë kërcënimesh parëndësishme. mesëm thuajse dhe tëtë ulët të menaxhimit,

V. zonë me rëndësi, që kërkon mbikëqyrje ciklike të nivelit të mesëm dhe të ulët të menaxhimit, VI. zonë potencialisht e rëndësishme, por me pak probabilitet që të ndodhë, 172 VII. zonë kërcënimesh jo shumë të rëndësishme, që kërkon monitorimin në nivel punonjësish, VIII. zonë kërcënimesh pak të rëndësishme që kërkon vetëm mbikëqyrje sporadike dhe raportim në periudha kohore të distancuara nga njëra-tjetra. IX. zonë kërcënimesh thuajse të parëndësishme.

196

Raste studimore VLERESIMI I RISKUT VLERESIMI I RISKUT
MISIONI I NJESISE

PËRCAKTIMI I REAGIMIT NDAJ RISKUT

KONTROLLI I RISKUT

ZBATIMI DHE MONITORIMI

10) Monitorimi dhe raportimi Është kjo një etapë që i jep titullarit të Njësisë XXX liri të plotë në përzgjedhjen 10) Monitorimi raportimi dhe vlerësimin e mjetevedhe dhe metodave të mbikëqyrjes mbi proçesin e menaxhiËshtë kjoliri njëështë etapëmegjithatë që i jep titullarit të Njësisë XXX liri të plotë në përzgjedhjen dhe mit të riskut. Kjo e kushtëzuar nga dy metoda themelore për vlerësimin e mjeteve dhe metodave të mbikëqyrjes mbi proçesin e menaxhimit të riskut. garantimin e një kontrolli efektiv të risqeve. Këto janë: Kjo liri është megjithatë e kushtëzuar nga dy metoda themelore për garantimin e një 1) sistemi i raportimit: Grupi për Çështjet kontrolli efektiv të risqeve. Këto janë: e Menaxhimit të Riskut të Brendshëm, 1) njëherë në gjysmë viti përgatit një informacion me të shkrim sistemi i raportimit: Grupi për Çështjet e Menaxhimit Riskutlidhur të Brendshëm, me punën e grupit, të cili viti ia përcjell Përveç kësaj, në situata njëherë në gjysmë përgatittitullarit. një informacion me shkrim lidhur kur me punën e tëtë cili ia përcjell titullarit. Përveç kësaj, në situata kur ndodhin ndodhingrupit, ngjarje caktuara, të cilat kanë ndikim tek Menaxhimi i Riskut të ngjarje të caktuara, të cilat kanë tek Menaxhimi i Riskut të Brendshëm, çdo punonjës Brendshëm, çdo punonjës kandikim detyrimin për të informuar lidhur me këtë fakt ka detyrimin për të informuar lidhur me këtë fakt Koordinatorin e Menaxhimit të Koordinatorin e Menaxhimit të Riskut të Brendshëm ose, eprorin e tij të Riskut të Brendshëm ose, eprorin e tij të drejtpërdrejtë. Në rastin e informimit të drejtpërdrejtë. Në rastin e informimit të eprorit të drejtpërdrejtë, ky i fundit eprorit të drejtpërdrejtë, ky i fundit ka detyrimin të informojë lidhur me sa më sipër ka detyrimin të informojë lidhur me sa më sipër Koordinatorin. Koordinatorin. 2) auditimi i brendshëm, që kryhet nga struktura e posaçme nënë Njësinë XXX. 2) auditimi i brendshëm, që kryhet nga struktura e posaçme Njësinë XXX.

KAPITULLI VII FJALORTHI
Nr 1 Termi i përdorur Aktivitetet (veprimtaritë) Kontrollit Përkufizimi “Aktivitetet e Kontrollit” janë përcaktuar si kontrolle përpara faktit e (ex-ante) dhe pas faktit (ex-post). Ato përfshijnë kontrollin e ligjshmërisë, rregullshmërisë dhe marrin në konsideratë parimet e tre E-ve (ekonomi, efiçence dhe efektivitet). 173

197

198

KAPITULLI VII
FJALORTHI

199

që ka për objekt të përmbajë të dhëna për shkakun e veprimit. numra. treguesit sasiorë e ato të vlerës. “Dokument financiar” është çdo informacion origjinal. Minimizimi i kostos së burimeve të përdorura për të arritur përfundimet e planifikuara apo rezultatet e një veprimtarie (ku përfshihet vëmendja ndaj cilësisë së duhur të këtyre përfundimeve 174 2 3 Dokument Financiar 4 5 6 Efektiviteti Efiçenca Ekonomia 200 . në përputhje me legjislacionin në fuqi.Kapitulli VII KAPITULLI VII FJALORTHI Nr 1 Termi i përdorur Aktivitetet (veprimtaritë) Kontrollit Dokument Elektronik Përkufizimi “Aktivitetet e Kontrollit” janë përcaktuar si kontrolle përpara faktit e (ex-ante) dhe pas faktit (ex-post). pasqyruar me shkronja. të marra apo të mbajtura nga njësitë publike. i marrë ose i ruajtur në formë elektronike nga një sistem kompjuterik apo nga një mekanizëm i ngjashëm dhe që plotëson kushtet për vlefshmërinë. simbole. plotësues. të krijuara. Është madhësia. efiçence dhe efektivitet). e të tjera të dhëna të nevojshme që i japin dokumentit forcën e një prove ligjore ose administrative. datën dhe vendin e kryerjes. objektin. Ato përfshijnë kontrollin e ligjshmërisë. si dhe të dhënat kontabël të regjistruara në çdo lloj forme. personat që kanë urdhëruar dhe ekzekutuar veprimin. zë dhe imazh. rregullshmërisë dhe marrin në konsideratë parimet e tre E-ve (ekonomi. Është lidhja ndërmjet produkteve të një programi dhe burimeve financiare dhe njerëzore të përdorura. Përmbajtja e dokumentit elektronik përfshin të gjitha format e të dhënave. “Dokument elektronik” është çdo informacion i krijuar me “cilësi dokumentare”. i dërguar. me të cilën një produkt kontribuon në arritjen e objektivave të politikës apo të qëllimeve të politikës buxhetore. Dokumenti financiar duhet të përshkruajë me vërtetësi veprimin ose ngjarjen.

kontrollet mund të jenë anashkaluar përmes marrëveshjes së fshehtë të dy ose më shumë personave. Kontrolli i brendshëm. mund ti sigurojë vetëm garanci të arsyeshme menaxhimit per sa i perket arritjes së objektivave të njësisë. Implementimi i MFK-së ndryshon nga zbatimi i konceptit të MFK-së pasi ky i fundit nënkuptone aplikimin e përditshëm të koncepteve të MFK-së ndërsa implementimi është procesi i futjes së koncepteve të MFK-së. Informacion domethënës (relevant) për marrjen e vendimeve dhe gjykimin mbi zbatimin e veprimtarisë së njësisë. e “Gjurma e auditimit” përfaqëson rrjedhën e dokumentuar të transaksioneve financiare dhe të transaksioneve të tjera. 7 Fondet Publike “Fonde publike” janë të gjitha fondet. Ajo përfshin mbajtjen e dokumentacionit. keqkuptimet dhe gabimet. që synon të ripërshkojë të gjitha veprimtaritë individuale dhe vendimarrjen lidhur me to. të tashmës. shpenzimet. nga fillimi deri në përfundim të tyre. Gjasat e arritjes janë influencuar nga kufizimet e natyrshme në të gjitha sistemet e kontrollit të brendshëm. pa marrë parasysh se sa mirë eshte dizenjuar dhe operuar. i cili ndihmon për vlerësimin e të shkuarës. shpërndahen e shpenzohen nga njësitë e sektorit publik dhe që përbëhen nga të ardhurat. kontabilitetin dhe sistemin e mbajtjes së dosjeve. Përveç kësaj. mbahen.Fjalorthi dhe rezultateve). përfshirë edhe fondet e Bashkimit Europian dhe të donatorëve të tjerë. ose korrektimin e vlerësimeve të mëparshme. Këto kufizime mund të përfshijnë të meta në vendim-marrje në lidhje me krijimin ose projektimin e kontrolleve. arkëtohen. Çdo lloj kontrolli në një njësi apo përfitues të fondeve publike. refuzimet e menaxhimit. e “Garanci e arsyeshme” është një nivel i kënaqshëm besimi se një çështje është shqyrtuar në aspektin e kostove. Nënkuptonë futjen e konceptit të MFK në të gjitha nivelet e njësive publike. të përfitimeve dhe të risqeve. i “Kontroll i brendshëm” është proçesi integral i sistemit të 175 8 Garanci arsyeshme 9 Gjurmët Auditimit 10 Implementimi i MFK-së 11 Informacion i përshtatshëm 12 Kontrollet 13 Kontrolli 201 . duhet të marrin në konsideratë kostot si edhe përfitimet. të cilat mblidhen. raportimin. ngjarjet që do të ndodhin së afërmi. si kontrolle të brendshme ashtu edhe të jashtme në një njësi – dmth kontrolle të brendshme dhe kontrolle nga jashtë njesisë. kreditë dhe grantet për njësitë e sektorit publik.

shpenzimeve. Kuptimi më i ngushtë pason kuptimin më të ngushtë të kontrolluesit financiar dhe i referohet shqyrtimit specifik të konformitetit të transaksioneve me rregullat dhe procedurat e përshkruara të kontrolli financiar ex ante. faktit Ato duhet të kryhen në mënyrë të vazhdueshme në të gjitha fazat e (parandaluese) procesit. efektivitet. (KBFP) kërkesat e buxhetit. me ekonomi. para se të ndodhë një transaksion i caktuar. si dhe me parimet e menaxhimit financiar me transparencë. Kontrollet Financiare Fraza ka një kuptim të gjerë në disa njësi dhe një kuptim të ngushtë në disa të tjera. për të ndihmuar në kryerjen e veprimtarive të njësisë publike. Ai.Kapitulli VII Brendshëm menaxhimit financiar dhe kontrollit. para marrjes së vendimit për përdorimin e fondeve publike. Në praktikë. Kontrolluesi Funksioni i kontrolluesit financiar mund të këtë kuptime të 176 17 18 202 .. në këtë kontekst. në përputhje me detyrimet e marra përsipër. me qëllim që të garantohet ligjshmëria dhe rregullshmëria e vendimeve financiare. si dhe për arritjen e rezultateve të pritshme nga përdorimi i fondeve publike. sipas një plani apo në faktit (zbuluese) vijim të një kërkese. efektivitet dhe efiçencë. Kontrolli i brendshëm financiar publik përfshin të gjitha veprimtaritë. Kontrollet pas faktit verifikojnë nëse fondet publike arkëtohen e shpenzohen me ligjshmëri. Kontrolli pas “Kontrolle pas faktit” janë kontrolle të herëpashershme. pra. si dhe i auditimit të brendshëm. ekzistojnë pak kontrolle të cilat nuk kanë një komponent financiar dhe fraza kontroll financiar mund të jetë shpeshherë praktikisht e këmbyeshme me kontrollin e brendshëm. Kuptimi i gjerë ndjek kuptimin e kontrolleve të brendshme përveçse i referohet kontrolleve. 14 Kontrolli i “Kontrolli i brendshëm financiar publik (KBFP)” është tërësia e sistemit të kontrollit të brendshëm që ushtrohet nga njësitë publike. sipas qëllimit dhe afateve të përcaktuara. përfshin harmonizimin qendror dhe koordinimin e menaxhimit financiar dhe kontrollit. me qëllim kontrollin e të ardhurave. aktiveve dhe detyrimeve të njësive publike. brenda objektivave të tij qeverisës. 15 16 Kontroll para “Kontrolle para faktit” janë kontrollet e bëra. të cilat kanë një komponent financiar specifik. gjithashtu. që ushtrohen pas përfundimit të transaksionit. efiçencë dhe ekonomi. i vendosur nga titullari i njësisë publike. Brendshëm Financiar Publik për të garantuar se menaxhimi financiar dhe kontrolli i njësive të sektorit publik është në përputhje me legjislacionin përkatës. si dhe të auditimit të brendshëm.

ose dhënia drejtpërdrejtë ose tërthorazi. c) roli menaxhues. apo të një premtimi të tillë. për vete ose për persona të tjerë. i cdo lloj përfitimi të parregullt. “Mashtrimi në sigurime”. ose pranimi i një oferte apo premtimi. parashikohet si vepër penale organizimi dhe vënia në funksionim e skemave mashtruese dhe piramidale të huamarrjes. duke përfituar padrejtësisht subvencione nga shteti. parashikohet si vepër penale vjedhja e pasurisë me anë të gënjeshtrës ose shpërdorimit të besimit. me qëllim fitimi material. personit që ushtron funksione publike në sektorin publik. “Mashtrimi”. Së fundmi tendenca është të ndahen të dy funksionet teksa termi “kontroll financiar” i referohet përsëri vetëm miratimit ex ante. ndërkohë që më vonë funksioneve të Kontrolluesit Financiar iu shtua funksioni i auditimit. ose krijimi i rrethanave të rreme dhe paraqitja e tyre në dokumente duke përfituar padrejtësisht 19 Korrupsioni 20 Mashtrimi 177 203 . për të kryer ose moskryer një veprim në kundërshim me detyrën ose funksionin e tij. parashikohet si vepër penale mashtrimi në dokumentat e paraqitura. Në kuadër të Aderimit në BE.(korrupsion pasi). Në nenin 145 të Kodit Penal. Në nenin 143/a të Kodit Penal. Në nenin 143 të Kodit Penal. termi përdoret për funksionin e miratimit ex-ante. b) të njëjta me ekspertin kontabël të autorizuar. parashikohet si vepër penale paraqitja e rrethanave të rreme në lidhje me objektin që sigurohet. propozimeve. Kuptimi i këtij termi është i njëjtë me atë të dhënë në Kodin Penal të Republikës së Shqipërisë. Kontrolli Financiar në Komisionin e BE u përcaktua fillimisht (1973) si miratim ex ante(para faktit) i çdo lloji vendimi financiar. që vjen nga përfitimi i parregullt.( korrupsion aktiv). për vete apo për persona të tjerë. b) bërjen e premtimeve. për të kryer ose moskryer një veprim në kundërshtim me detyrën a funksionin e tij. “Mashtrimi në subvencione”. për shembull: a) roli i cili jep miratimin para faktit për transaksionet e veçanta që ato janë në përputhje me rregullat dhe me proçedurat ose. i cili kombinon përgjegjësinë për regjistrimin dhe përpunimin e transaksioneve (kontabiliteti financiar) me përgatitjen dhe raportimin kundrejt synimeve të buxhetit (kontabiliteti menaxhues). Në nenin 144 të Kodit Penal. Në kuptim të këtij manuali korrupsioni nënkupton: a) kërkimin a marrjen e drejtpërdrejtë ose tërthorazi.“Skemat mashtruese dhe piramidale”.Fjalorthi Financiar (sipas BE) ndryshme në njësi të ndryshme. të cdo lloj përfitimi të parregullt. nga personi që ushtron funksion publike në sektorin publik.

ose të dokumenteve të rreme.8371. “Mbikëqyrje” është përgjegjësia e menaxherit për ndarjen e detyrave. të cilat kanë pasoja negative për të ardhurat dhe shpenzimet: 1. Ministritë. brenda kuadrit të fushës apo juridiksionit të tyre.Kapitulli VII sigurime. kur ato konsistojnë në përdorimin.1998 “Për Lidhjen e Traktateve dhe Marrëveshjeve Ndërkombëtare”: Të drejtën për të lidhur marrëveshje ndërkombëtare. Në nenin 146 të Kodit Penal. “Mashtrimi në kredi”. Përkufizimi i mashtrimit sipas BE "Mashtrimi’ është veprimi apo mosveprimi i qëllimshëm . 2. ose në pronësi të një tjetri. parashikohet si vepër penale vjedhja e pasurisë me anë të mashtrimit. apo të paplota. rishikimin sistematik dhe shprehjen e miratimit për punën e secilit punonjës në pika kritike. sipas normave kushtetuese ne fuqi. nga ato për të cilat fondet janë akorduar. apo të paplota si dhe me abuzime. caktimin e përgjegjësive. teknik etj.7. që kanë për pasojë pakësimin e paligjshëm të burimeve publike të buxhetit të përgjithshëm të Komunitetit Evropian. të pasakta. që lidhet me paraqitjen e fakteve të rreme. 21 Marrëveshje Ndërkombëtare Ky term parashikohet në ligjin me Nr. institucionet qendrore dhe organet e pushtetit vendor kane të drejtë të lidhin marrëveshje me karakter shkencor. e kane Presidenti i Republikës dhe Këshilli i Ministrave. në rastin e të ardhurave. buxheteve të menaxhuara nga KE ose në emër të tij. fshehjen e informacionit në shkelje të një detyrimi të caktuar. mosdeklarimin e informacioneve. me efekt të njëjtë. në rastin e shpenzimeve. me të njëjtin efekt. duke marre me pare mendimin e Ministrisë së Punëve të Jashtme. të bëra me qëllim për të mos kthyer kredinë e marrë. duke paraqitur një vepër të artit dhe të kulturës si origjinale apo të një tjetër autori nga ai që është në fakt. kulturor. apo paraqitjen e deklaratave ose dokumenteve të rreme. të pasakta. kur ato konsistojnë në përdorimin. duke përfituar padrejtësisht kredi duke rregjistruar në mënyrë fiktive në hipotekë objekte që nuk ekzistojnë. parashikohet si vepër penale mashtrimi në dokumentat e paraqitura. përdorimin e këtyre fondeve për qëllime të tjera. ose tej vlerës së tyre reale. 22 Mbikëqyrja 178 204 . apo paraqitjen e deklaratave. të pasakta. “Mashtrimi për veprat e artit e të kulturës’. arsimor.datë 9. në shkelje të një detyrimi të caktuar. dypalëshe ose shumëpalëshe. dhe mospërdorimin e një përfitimi të marrë ligjërisht. me të njëjtin efekt. që kanë si efekt përvetësimin apo mbajtjen e paligjshme të fondeve publike. Në nenin 147 të Kodit Penal. apo të paplota.

ruhen dhe përditësohen rregullisht nga titullari i njësisë publike dhe vihen në zbatim nga i gjithë stafi. 4. Informacioneve operative e financiare të besueshme e të plota. të cilat vendosen. 23 Menaxherë Menaxherë janë të gjithë personat që ushtrojnë funksione menaxheriale dhe që mbajnë përgjegjshmëri menaxheriale në njësinë publike Menaxhimi financiar dhe kontrolli është një sistem politikash. efiçente dhe me ekonomi. Veprimtarive efektive. 24 Menaxhimi Financiar 25 26 Menaxhimi i Lartë Në kuptim të ketij manuali përfshin titullarët e njësisë publike dhe nëpunësit autorizues të të gjitha niveleve te njesise publike. Pajtueshmërisë me legjislacionin dhe me aktet e brendshme e kontratat. “Nëpunës autorizues” është nëpunësi i nivelit më të lartë të menaxhimit në njësinë publike. përgjegjës për zbatimin e menaxhimit financiar dhe kontrollit në të gjitha strukturat. përgjegjës për monitorimin e progresit të ngritjes dhe të zbatimit të sistemit të kontrollit të brendshëm financiar publik në sektorin publik. gabimeve dhe shpërdorimeve. i cili 179 29 205 . Nëpunësi Zbatues “Nëpunës zbatues” është një nëpunës i nivelit të lartë menaxhues të njësisë (ne varesi te niveleve te menaxhimit te nje njesie). menaxheri jep udhëzime dhe kryen trajnimin e nevojshëm për punonjësit. Mbrojtjes së informacionit dhe të aktiveve. për të garantuar minimizimin e akteve të parregullta. sipas ligjit për statusin e nëpunësit civil. proçedurash. programet. aktivitetet dhe proçeset që menaxhohen prej tyre. si dhe se direktivat e dhëna prej tij kuptohen dhe arrihen nga punonjësit. 2. 27 Nëpunësi Autorizues 28 Nëpunësi i Parë “Nëpunës i parë autorizues” është zyrtari i nivelit më të lartë. në ministrinë përgjegjëse Autorizues për financat. veprimtarish dhe kontrollesh. Nëpërmjet mbikëqyrjes. Menaxhim Shendoshe Financiar i Menaxhimi i shendoshe financiar realizohet nese titullaret i planifikojne dhe organizojne proceset ne menyre te tille qe japin garanci te mjaftueshme se risqet ndaj njesise jane duke u menaxhuar ne menyre efektive dhe se objektivat dhe detyrat e njesise do te arrihen ne menyre eficiente dhe me ekonomi. me qëllim për të adresuar risqet e për të dhënë garanci të mjaftueshme se objektivat e njësisë publike do të arrihen nëpërmjet: 1. për të cilin i raporton Ministrit të Financave.Fjalorthi në mënyrë që të sigurohet se ajo është kryer sipas parashikimit. 3. Ai është subjekt i auditimit të brendshëm dhe të jashtëm.

në kryerjen e veprimtarive. fondet e kthyera mbrapsht.Kapitulli VII është përgjegjës për zbatimin e rregullave që lidhen me menaxhimin financiar. fondacionet dhe qëndrat. “Njësitë e Qeverisjes së Përgjithshme janë njësi të pushtetit qëndror. që kanë si veprimtari të tyre parësore përmbushjen vendore e funksioneve të qeverisjes vendore brenda një territori të caktuar Organizata Jofitimprurëse Kuptimi i këtij termi është i njëjtë si në Ligjin për Organizatat jofitimprurëse Nr. Speciale Njësi publike Njësitë e Qeverisjes se Përgjithshme. të krijuara me ligj.8788. Njësia. të krijuara me Kushtetutë ose me ligj. kontabilitetin dhe përgatitjen e pasqyrave financiare të njësisë. që e ka origjinën te veprimet a mosveprimet e përdoruesit të fondeve publike. “Njësi të qeverisjes qëndrore” janë njësitë e pushtetit ekzekutiv. Njësitë e qeverisjes qëndrore Në këtë manual ky term përfshin organin qëndror dhe të gjitha nivelet e njësive vartëse(njësive shpenzuese) të marra së bashku. si dhe përgjigjet para nëpunësit autorizues të njësisë. 31 32 33 34 35 Njësia e Audituar Njësi e Fondeve Është njësia e krijuar me ligj për të ushtruar funksione specifike të qeverisjes qëndrore dhe vendore. njësi të pushtetit vendor dhe njësi të fondeve speciale. “Përgjegjshmëria menaxheriale” është detyrimi i menaxherëve të njësive.5. legjislativ dhe gjyqësor. shpenzimet/të dalat.2001: “Organizata jofitimprurëse" kuptohet shoqatat. të respektojnë parimet e menaxhimit të shëndoshë financiar. aktiviteti apo strukturat subjekt auditimi nga KLSH apo shërbimi i auditimit të brendshëm te njesise publike. të cilat kanë ose mund të kenë pasoja të dëmshme për fondet publike. që. pavarësisht nëse ajo prek të ardhurat/të hyrat. që kanë si veprimtari të tyre parësore përmbushjen e funksioneve të qeverisjes qendrore. aktivet apo detyrimet financiare. 36 Njesite e qeverisjes “Njësi të qeverisjes vendore” janë organet e qeverisjes vendore. “Parregullsi” është moszbatimi ose zbatimi i gabuar i ligjeve apo i rregulloreve të tjera. veprimtaria e të cilave zhvillohet në mënyrë të pavarur dhe pa u ndikuar nga shteti. 30 Njësi Në këtë manual ky term i referohet organit qëndror të njësisë publike dhe secilës njësi vartëse(njësi shpenzuese) të konsideruar secila më vehte. të ligjshmërisë e të 180 37 38 Parregullsi 39 Përgjegjshmëria Menaxheriale 206 . datë 7. programi.

qëllimit. Përgjegjshmëria menaxheriale përfshin.Kuptimi i këtij termi është i njëjtë si në Ligjin Nr. të nxjerra nga organet e administratës publike: -propozimin. për njohjen e legjislacionit në fuqi në fushën e parandalimit dhe të luftës kundër korrupsionit. datë 3. gjithashtu.2006 “Për Bashkëpunimin e Publikut në Luftën Kundër Korrupsion Korrupsionit”. zhvillimin e menaxhimit financiar dhe kontrollit. Punë te krijuara).Fjalorthi transparencës në administrim. vendosja e politikave dhe përkufizimi i natyrës. Në praktikë ka gjithmonë të paktën disa elemente të 181 43 207 . të gjitha transaksionet financiare.9508. bashkërendimin me shërbimet qendrore të harmonizimit. per të marre masave administrative të përgjithshme a individuale në përputhje me rezultatet e verifikimeve të kryera. -ndërgjegjësimin e administratës publike për çështje të luftës antikorrupsion dhe shmangien e praktikave abuzive. Fokusi është në krijimin e një detaji të saktë. -ofrimin e shërbimeve të këshillimit.4. të ekspertizës e të trajnimit.sh. 40 Përshkrim Narrativ ‘Përshkrim Narrativ” do të thotë një përshkrim me shkrim i një produkti studimorë. ose vëzhgimi. dokumenti. Praktika korruptive është çdo veprim ose mosveprim i kryer duke abuzuar me autoritetin publik. zvogëlimin dhe parandalimin e mundësive për korrupsion. mësimorë. me shkrim të fenomeneve nën studim. -verifikimin e ligjshmërisë së akteve administrative. (Nga Neni 4 deri Neni 12) Proçedurat antikorrupsion nënkuptojnë: -ekzaminimin dhe analizimin e praktikave korruptive për identifikimin. si dhe promovimin e praktikave të mira përgjithësuese. hapësirës dhe kohës së procedurave si dhe testimi i nevojave për të arritur objektivat. përgjegjësinë për veprimet e kryera. Përcaktimi i objektivave. për sigurimin e përfitimeve të paligjshme për interesa privatë në dëm të interesave të shtetit apo të shtetasve. si dhe me vlerësimin dhe raportimin për sistemet e menaxhimit financiar dhe kontrollit. -denoncimin e praktikave korruptive nga ana e publikut si mjet bashkëpunimi në luftën kundër korrupsionit. si dhe të përgjigjen për veprimet e tyre dhe rezultatet që burojnë prej tyre përpara organit që i ka emëruar ata ose të cilëve u ka deleguar përgjegjësinë. Rezultatet Efektet e një programi ose projekti matur në nivelin më të lartë të rëndësishme në raport me programin apo të projektin (p. Përgjegjshmëria përfshin çështjet që lidhen me ndarjen e detyrave. 41 Planifikimi 42 Proçedurat Anti.

e cila do të ndikonte negativisht në arritjen e objektivave të njësisë. kontrollet. ky term ka të njëjtin kuptim me atë të parashikuar në ligjin që rregullhet me Nr. Ky term ka të njëjtin kuptim me atë të parashikuar në ligjin që rregullohet me Nr.11. sipas përcaktimeve në statutin e tyre. të cilët ndikojnë nëse rezultatet janë arritur apo jo. duke dhënë kontribute në shoqëri.2008 “Për menaxhimin e sistemit buxhetor në Republikën e Shqipërisë”: “Sistem i thesarit” është tërësia e rregullave dhe e proçedurave. Proçedurat për përgatitjen. 47 48 49 Shoqëri Tregëtare 50 Titullari i Njësisë “Titullar i njësisë publike” është kreu i organit qëndror të njësisë publike.jashtme jo të kontrollueshëm.6. E njëjta gjë si rezultatet ose efektet. datë 19. Për qëllime të këtij manuali kuptohen shoqeritë tregetare ku njësitë e qeverisjes së përgjithshme kanë 100% të kapitalit ose ë paketën kontrolluese. procedurat. e ngarkuar për ekzekutimin e buxhetit. e i “Sistem i kontabilitetit” është sistemi për përcaktimin. njohjen.9936.7638. matjen. klasifikimin dhe paraqitjen e të dhënave financiare që lidhen me veprimtarinë e një njësie publike. “Sisteme të menaxhimit të informacionit” përfshin përpunimin manual ose automatik të të dhënave. pajisjet dhe programet kompjuterike dhe personelin që vë në zbatim dhe mirëmban funksionet e sistemit. 44 45 46 Risku Sistemet Financiare Sistemi Kontabilitetit Sisteme të Menaxhimit të Informacionit Sistem i Thesarit “Risk” është mundësia e ndodhjes së një ngjarjeje të caktuar. regjistrimin dhe raportimin informacionit të besueshëm lidhur me transaksionet financiare. datë 26. që bien dakord për arritjen e objektivave ekonomikë të përbashkët. planet. Publike 182 208 . administrimin e mjeteve monetare.1992 “Për Shoqëritë Tregtare”: “Shoqëritë tregtare” nënkuptojne ato shoqëri të cilat themelohen nga dy ose më shumë persona fizikë dhe/ose juridikë. mbajtjen e llogarive dhe raportimin financiar të qeverisjes së përgjithshme. si dhe struktura organizative përkatëse. Sistem i thesarit”.

BAZA LIGJORE 209 .

duke respektuar parimet e transparencës dhe të ligjshmërisë. efektiv dhe ekonomik i burimeve financiare publike. me propozimin e Këshillit të Ministrave. Neni 3 Fusha e zbatimit të ligjit Ky ligj zbatohet në njësitë e sektorit publik. të cilat zotërohen. 3. sipas këtij ligji: 1. KUVENDI I REPUBLIKËS SË SHQIPËRISË V E N D O S I: KREU I DISPOZITA TË PËRGJITHSHME Neni 1 Objekti i ligjit Ky ligj përcakton parimet.REPUBLIKA E SHQIPËRISË KUVENDI LIGJ NR. ku përfshihen. Njësitë e qeverisjes së përgjithshme. 10 296. proçedurat. rregullat. si dhe shmangia e shpërdorimit. strukturat administrative dhe metodat për funksionimin e menaxhimit financiar dhe kontrollit në njësitë e sektorit publik të Republikës së Shqipërisë. kontrollohen. organizatat jofitimprurëse dhe autoritetet e përbashkëta. 2.7. Shoqëritë tregtare. zbatimin. DATË 8. Njësi të tjera që shpenzojnë fonde publike. financohen ose garantohen financiarisht nga një njësi e qeverisjes së përgjithshme.2010 PËR MENAXHIMIN FINANCIAR DHE KONTROLLIN Në mbështetje të neneve 78 dhe 83 pika 1 të Kushtetutës. kontabilitetin dhe raportimin. si dhe përgjegjësitë menaxheriale për planifikimin. Neni 2 Qëllimi i ligjit Qëllimi i këtij ligji është përdorimi sa më efiçient. Neni 4 210 . kontrollin e buxhetit. keqpërdorimit dhe vjedhjes së pasurisë. sipas një marrëveshjeje ndërkombëtare.

të cilat mblidhen. “Njësi të qeverisjes qëndrore” janë njësitë e pushtetit ekzekutiv. si dhe të përgjigjen për veprimet e tyre dhe rezultatet që burojnë prej tyre përpara organit që i ka emëruar ata ose të cilëve u ka deleguar përgjegjësinë. Kontrolli i brendshëm financiar publik përfshin të gjitha veprimtaritë. vendore dhe të fondeve speciale. si dhe i auditimit të brendshëm. 3. “Njësi të qeverisjes së përgjithshme” janë njësitë e qeverisjes qëndrore. shpenzimeve. të ligjshmërisë e të transparencës në administrim. të krijuara me Kushtetutë ose me ligj. 211 . “Garanci e arsyeshme” është një nivel i kënaqshëm besimi se një çështje është shqyrtuar në aspektin e kostove. “Njësi e fondeve speciale” është njësia e krijuar me ligj për të ushtruar funksione specifike të qeverisjes qendrore dhe vendore. Ai. 2. 10. të gjitha transaksionet financiare. që kanë si veprimtari të tyre parësore përmbushjen e funksioneve të qeverisjes vendore brenda një territori të caktuar. “Risk” është mundësia e ndodhjes së një ngjarjeje të caktuar. bashkërendimin me shërbimet qendrore të harmonizimit si dhe me vlerësimin dhe raportimin për sistemet e menaxhimit financiar dhe kontrollit. përfshin harmonizimin qëndror dhe koordinimin e menaxhimit financiar dhe kontrollit. si dhe me parimet e menaxhimit financiar me transparencë. “Kontroll i brendshëm” është procesi integral i sistemit të menaxhimit financiar dhe kontrollit. 8.BAZA LIGJORE Përkufizime Në këtë ligj termat e mëposhtëm kanë këto kuptime: 1. zhvillimin e menaxhimit financiar dhe kontrollit. legjislativ dhe gjyqësor. efiçencë dhe ekonomi. që kanë si veprimtari të tyre parësore përmbushjen e funksioneve të qeverisjes qëndrore. të krijuara me ligj. “Përgjegjshmëria menaxheriale” është detyrimi i menaxherëve të njësive që në kryerjen e veprimtarive të respektojnë parimet e menaxhimit të shëndoshë financiar. aktiveve dhe detyrimeve të njësive publike. 11. shpenzimet. Përgjegjshmëria përfshin çështjet që lidhen me ndarjen e detyrave. me qëllim kontrollin e të ardhurave. kreditë dhe grantet për njësitë e sektorit publik. për të garantuar se menaxhimi financiar dhe kontrolli i njësive të sektorit publik është në përputhje me legjislacionin përkatës. të përfitimeve dhe të risqeve. përfshirë edhe fondet e Bashkimit Europian dhe të donatorëve të tjerë. e cila do të ndikonte negativisht në arritjen e objektivave të njësisë. efektivitet dhe efiçencë. për të ndihmuar në kryerjen e veprimtarive të njësisë publike me ekonomi. brenda objektivave të tij qeverisës. mbahen. 6. “Fonde publike” janë të gjitha fondet. si dhe të auditimit të brendshëm. kërkesat e buxhetit. 4. Përgjegjshmëria menaxheriale përfshin gjithashtu përgjegjësinë për veprimet e kryera. efektivitet. “Njësi të qeverisjes vendore” janë organet e qeverisjes vendore. arkëtohen. gjithashtu. “Të gjitha nivelet e njësisë publike” është termi që i referohet njësive të përmendura në nenin 3 të këtij ligji dhe nënkupton organin qëndror të njësisë publike dhe secilën njësi vartëse të konsideruar më vehte. “Kontrolli i brendshëm financiar publik (KBFP)” është tërësia e sistemit të kontrollit të brendshëm që ushtrohet nga njësitë publike. i vendosur nga titullari i njësisë publike. 9. 7. shpërndahen e shpenzohen nga njësitë e sektorit publik dhe që përbëhen nga të ardhurat. 5.

planet. caktimin e përgjegjësive. “Veprimtari të kontrollit”. procedurat. kontabilitetin dhe sistemin e mbajtjes së dosjeve. përkufizohen si kontrolle para faktit dhe pas faktit. Ajo përfshin mbajtjen e dokumentacionit. Ato përfshijnë kontrollin e ligjshmërisë dhe të rregullshmërisë dhe marrin parasysh parimet e ekonomizimit. 15. 13. aktivet apo detyrimet financiare. menaxheri jep udhëzime dhe kryen trajnimin e nevojshëm për punonjësit. sipas ligjit për statusin e nëpunësit civil. Nëpërmjet mbikëqyrjes. “Gjurma e auditimit” përfaqëson rrjedhën e dokumentuar të transaksioneve financiare dhe të transaksioneve të tjera. sipas një plani apo në vijim të një kërkese. që ushtrohen pas përfundimit të transaksionit. “Kontrolle pas faktit” janë kontrolle të herëpashershme. “Titullar i njësisë publike” është kreu i organit qëndror të njësisë publike. shpenzimet/të dalat. fondet e kthyera mbrapsht. sipas qëllimit dhe afateve të përcaktuara. pavarësisht nëse ajo prek të ardhurat/të hyrat. 14. me qëllim që të garantohet ligjshmëria dhe rregullshmëria e vendimeve financiare. Ato duhet të kryhen në mënyrë të vazhdueshme në të gjitha fazat e procesit para marrjes së vendimit për përdorimin e fondeve publike. ky term ka të njëjtin kuptim me atë të parashikuar në Kodin Penal të Republikës së Shqipërisë. rishikimin sistematik dhe shprehjen e miratimit për punën e secilit punonjës në pika kritike. “Nëpunës autorizues” është nëpunësi i nivelit më të lartë të menaxhimit në njësinë publike. “Sisteme të menaxhimit të informacionit” përfshin përpunimin manual ose automatik të të dhënave. si dhe se direktivat e dhëna prej tij kuptohen dhe arrihen nga punonjësit. aktivitetet dhe proceset që menaxhohen 212 . 18. 16. “Mashtrim”. kontrollet. për të cilin i raporton Ministrit të Financave. të cilat kanë ose mund të kenë pasoja të dëmshme për fondet publike. në ministrinë përgjegjëse për financat. përgjegjës për monitorimin e progresit të ngritjes dhe zbatimit të sistemit të kontrollit të brendshëm financiar publik në sektorin publik. përgjegjës për zbatimin e menaxhimit financiar dhe kontrollit në të gjitha strukturat.12. “Nëpunës i parë autorizues” është zyrtari i nivelit më të lartë. 22. “Parregullsi” është moszbatimi ose zbatimi i gabuar i ligjeve apo i rregulloreve të tjera. në mënyrë që të sigurohet se ajo është kryer sipas parashikimit. të efiçencës e të efektivitetit. pajisjet e programet kompjuterike dhe personelin që vë në zbatim dhe mirëmban funksionet e sistemit. që synon të ripërshkojë të gjitha veprimtaritë individuale dhe vendimmarrjen lidhur me to. 23. Kontrollet pas faktit verifikojnë nëse fondet publike arkëtohen e shpenzohen me ligjshmëri. raportimin. “Mbikëqyrje” është përgjegjësia e menaxherit për ndarjen e detyrave. pra para se të ndodhë një transaksion i caktuar. që e ka origjinën te veprimet a mosveprimet e përdoruesit të fondeve publike. për të garantuar minimizimin e akteve të parregullta. “Menaxherë” janë të gjithë personat që ushtrojnë funksione menaxheriale dhe që mbajnë përgjegjshmëri menaxheriale në njësinë publike. nga fillimi deri në përfundim të tyre. si dhe për arritjen e rezultateve të pritshme nga përdorimi i fondeve publike. programet. 21. 17. gabimeve dhe shpërdorimeve. 20. në përputhje me detyrimet e marra përsipër. “Kontrolle para faktit” janë kontrollet e bëra. 19.

Ministri i Financave është autoriteti përgjegjës për miratimin e udhëzimeve dhe manualeve për menaxhimin financiar dhe kontrollin në njësitë e sektorit publik. kontabilitetin dhe përgatitjen e pasqyrave financiare të njësisë. 213 . të cilat vendosen. “Nëpunës zbatues” është një nëpunës i nivelit të lartë menaxhues të njësisë. me qëllim për të adresuar risqet e për të dhënë garanci të mjaftueshme se objektivat e njësisë publike do të arrihen nëpërmjet: 1. Dokumenti elektronik rregullohet me Ligjin që rregullon dokumentin elektronik. “Sistem i kontabilitetit” është sistemi për përcaktimin. Neni 6 Ministri i Financave 1. që ka për objekt të përmbajë të dhëna për shkakun e veprimit. 4. Pajtueshmërisë me legjislacionin dhe me aktet e brendshme e kontratat. ky term ka të njëjtin kuptim me atë të parashikuar në ligjin që rregullon menaxhimin e sistemit buxhetor në Republikën e Shqipërisë”. datën dhe vendin e kryerjes. matjen. përmbajtjen dhe afatet për raportimin periodik te nëpunësi i parë autorizues rreth funksionimit. 27. veprimtarish dhe kontrollesh. plotësues. b) formën. njohjen. 26.BAZA LIGJORE prej tyre. “Sistem i thesarit”. 3. objektin. Mbrojtjes së informacionit dhe aktiveve. të krijuara. klasifikimin dhe paraqitjen e të dhënave financiare që lidhen me veprimtarinë e një njësie publike. “Proçedura antikorrupsion”. personat që kanë urdhëruar dhe ekzekutuar veprimin. Veprimtarive efektive. Neni 5 Menaxhimi financiar dhe kontrolli Menaxhimi financiar dhe kontrolli është një sistem politikash. 24. parregullsitë e gjetura dhe masat e marra. në përputhje me standardet e kontrollit të brendshëm. si dhe të dhënat kontabël të regjistruara në çdo lloj forme. përshtatshmërisë. proçedurash. 2. 28. si dhe përgjigjet para nëpunësit autorizues të njësisë. ruhen dhe përditësohen rregullisht nga titullari i njësisë publike dhe vihen në zbatim nga i gjithë personeli. Dokumenti financiar duhet të përshkruajë me vërtetësi veprimin ose ngjarjen. i cili është përgjegjës për zbatimin e rregullave që lidhen me menaxhimin financiar. që mbulojnë në mënyrë të veçantë: a) metodologjinë për ndërtimin dhe funksionimin e sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit. të marra apo të mbajtura nga njësitë publike. 25. “Dokument financiar” është çdo informacion origjinal. të pranuara ndërkombëtarisht. e të tjera të dhëna të nevojshme që i japin dokumentit forcën e një prove ligjore ose administrative. ky term ka të njëjtin kuptim me atë të parashikuar në ligjin që rregullon bashkëpunimin e publikut në luftën kundër korrupsionit. efiçente dhe me ekonomi. efiçencës dhe efektivitetit të sistemeve ekzistuese të menaxhimit financiar dhe kontrollit. Informacioneve operative e financiare të besueshme e të plota. treguesit sasiorë e ato të vlerës.

Titullarët e njësive publike. Titullarët e njësive publike. 2. që lidhen me procedurat e unifikuara në të gjitha njësitë e sektorit publik. nëpërmjet krijimit të një sistemi të përshtatshëm dhe efektiv të menaxhimit financiar dhe kontrollit. përgjigjen për vendosjen dhe përmbushjen e qëllimeve dhe të objektivave të njësive publike. në mënyrë të ligjshme. caktojnë nëpunësit autorizues. 3. Me kërkesë të komisionit. të përmendura në pikën 1 të nenit 3 të këtij ligji. të vërtetë. mund të caktojnë një nëpunës të nivelit më të lartë drejtues dhe t’i ngarkojnë atij përgjegjësi që janë të barasvlershme me ato të nëpunësit autorizues. si dhe përdorimit të fondeve publike. si dhe pasqyrat financiare e raportin vjetor për zbatimin e buxhetit në Republikën e Shqipërisë. Ministri i Financave mund të miratojë udhëzime të përbashkëta. i paraqet komisionit përkatës parlamentar raporte për ecurinë.c) formën. përmbajtjen dhe mënyrën e paraqitjes së deklaratës për cilësinë dhe kushtet e kontrolleve të brendshme për vitin paraardhës. të përmendura në pikat 2 e 3 të nenit 3 të këtij ligji. ai raporton gjatë vitit lidhur me çështje të zbatimit të buxhetit apo të kontrollit të brendshëm financiar publik. në zbatim të dispozitave ligjore në fuqi. me propozimin e titullarëve të njësive publike të interesuara. shitjen dhe nxjerrjen jashtë përdorimit të aktiveve në njësitë publike. arkivimin dhe asgjësimin e dokumenteve financiare në njësitë publike. ç) dokumentet standarde të gjurmëve të auditimit. 214 . dokumentimin. d) procedurat standarde për një kontabilizim të plotë. 2. efektivitet dhe efiçencë. Neni 7 Përgjegjshmëria e Nëpunësit të Parë Autorizues 1. për orientime specifike në fusha të caktuara të menaxhimit financiar dhe kontrollit. qarkullimin. të saktë dhe në kohën e duhur të të gjitha transaksioneve të njësive të sektorit publik. me ekonomi. Sekretari i Përgjithshëm i Ministrisë së Financave është nëpunësi i parë autorizues për njësitë e qeverisjes qendrore. fondet speciale dhe fondet e transferuara te njësitë e qeverisjes vendore. sipas përcaktimeve të ligjit “Për menaxhimin e sistemit buxhetor në Republikën e Shqipërisë”. dh) procedurat standarde për ruajtjen. Titullarët e njësive publike. të përmendura në nenin 3 të këtij ligji. Nëpunësi i parë autorizues përgjigjet përpara Ministrit të Financave për menaxhimin e sistemit buxhetor dhe për monitorimin e zbatimit të kontrollit të brendshëm financiar publik sipas këtij ligji. 2. e) procedurat standarde për ruajtjen. KREU II PËRGJEGJSHMËRIA MENAXHERIALE Neni 8 Përgjegjshmëria menaxheriale e titullarit 1.

duke menaxhuar fondet publike në mënyrë të ligjshme. në përputhje me kërkesat e këtij ligji dhe të rregulloreve përkatëse të Bashkimit Europian. veprimtaritë dhe proçeset që menaxhohen prej tij. i takojnë titullarit të njësisë publike. dhe janë përgjegjës për realizimin e objektivave dhe zbatimin e përgjegjësive të caktuara nga titullari. të menaxhimit të shëndoshë financiar dhe të transparencës. në përputhje me parimet e ligjshmërisë. që zbatojnë detyra që lidhen me shpenzimin apo menaxhimin e fondeve të Bashkimit Europian. mbrojtjen e nxjerrjen jashtë përdorimit të aktiveve të njësisë publike. ë) sigurimin. monitoron dhe përditëson sistemet për 215 . drejtuesit e strukturave. të planeve strategjike e vjetore. d) miratimin e një strukture të përshtatshme organizative dhe vendosjen e linjave të raportimit. efektivitet dhe efiçencë. Nëpunësi autorizues i njësisë publike është përgjegjës dhe raporton tek titullari i njësisë publike për zbatimin e sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit në të gjitha njësitë. 5. Në rast moscaktimi të nëpunësit autorizues. në përputhje me kërkesat e nenit 27 të këtij ligji. sipas udhëzimeve të nxjerra nga Ministri i Financave. miratimin dhe monitorimin e objektivave të njësive publike që ata drejtojnë. sipas shkallës hierarkike. përfshirë strategjinë e menaxhimit të riskut dhe të plan-veprimeve për arritjen e objektivave. Nëpunësi autorizues i njësisë publike i propozon titullarit të njësisë publike akte të brendshme administrative. Neni 9 Përgjegjshmëria menaxheriale e nëpunësit autorizues 1.BAZA LIGJORE 4. të zbatimit të rregullave për kontrollin e brendshëm. përgjigjen për garantimin e sistemeve të përshtatshme dhe efektive të menaxhimit financiar dhe kontrollit. deri tek titullari i njësisë publike. b) ngritjen e grupit të menaxhimit strategjik të njësisë publike. përgjegjshmëria menaxheriale dhe përgjegjësitë. 7. 2. 6. Gjatë zbatimit të programeve. lidhur me pjesën e përgjegjshmërisë menaxheriale që do të mbajë secili prej tyre. Drejtuesit e të gjitha niveleve të njësive të varësisë i japin llogari eprorit. strukturat. Titullarët e njësive publike. titullarët e tyre nënshkruajnë udhëzime ose marrëveshje të përbashkëta. 8. e) futjen e procedurave antikorrupsion. bazuar në legjislacionin në fuqi. që përfshijnë më shumë se një njësi dhe/ ose strukturë të sektorit publik. nëpërmjet akteve të brendshme administrative. sipas parashikimeve të nenit 9 të këtij ligji. që mundësojnë kryerjen efektive të përgjegjësive të tyre. me ekonomi. dh) rregullimin e funksionit të auditimit të brendshëm dhe garantimin e pavarësisë funksionale të tij. ç) miratimin e sistemit të rregullave e të procedurave për ruajtjen. ose kryejnë funksionin e organeve ndërmjetëse të këtyre fondeve. c) miratimin e sistemeve të menaxhimit të informacionit. Titullarët e njësive publike në fushën e menaxhimit financiar dhe kontrollit kanë këto kompetenca kryesore: a) hartimin e politikave. programet.

b) hartimin e objektivave dhe zbatimin e planeve strategjike dhe vjetore. Neni 10 Përgjegjshmëria menaxheriale e koordinatorit të riskut 1. kontrollin. ë) përgatitjen dhe monitorimin e sistemeve për ruajtjen dhe mbrojtjen e aktiveve dhe të dokumentacionit të njësisë kundrejt humbjeve. sipas shkallës hierarkike. Nëpunësit autorizues të të gjitha niveleve të njësive të varësisë janë përgjegjës dhe i raportojnë nëpunësit autorizues. si dhe monitorimin e zbatimit të tyre në njësi. 4. 5. në përputhje me objektivat e miratuar nga titullari i njësisë publike. Nëpunësit autorizues të të gjitha niveleve të njësisë publike në fushën e menaxhimit financiar dhe kontrollit kanë këto përgjegjësi kryesore: a) propozimin te nëpunësi autorizues i njësisë publike të sistemit të rregullave dhe procedurave të brendshme të njësisë. Koordinator risku është nëpunësi autorizues i njësisë publike. si dhe merr masa për përmirësimin e sistemeve. zbatimin dhe vendosjen e linjave të raportimit. e) krijimin e kushteve për menaxhim të ligjshëm. kontabilitetin dhe raportimin financiar të veprimtarisë së njësisë publike. auditimit të jashtëm dhe të vlerësimeve e të analizave të tjera. 3. f) ndarjen e përgjegjësive që lidhen me vendimmarrjen. vjedhjeve. të cilat nuk janë adresuar nga njësia. të planeve strategjike dhe të objektivave afatmesëm dhe vjetorë. d) planifikimin. masat korrektuese të marra dhe të përmbushura nga nivelet e menaxhimit të njësisë që drejtojnë. “ç”. “dh” e “f” të këtij neni. Nëpunësit autorizues të të gjitha niveleve të njësisë publike nuk kanë të drejtë delegimi të përgjegjësive të përmendura në pikën 3 dhe në pikën 4 shkronjat “a”. që vënë në rrezik arritjen e objektivave të njësisë që menaxhojnë. deri te nëpunësi autorizues i njësisë publike për statusin e sistemeve të kontrollit të brendshëm. Në përmbushje të përgjegjësive të tij nepunesi autorizues mund t’i delegojë disa prej detyrave të veta për koordinimin e riskut një menaxheri tjetër të njësisë publike. ose risqe. për riskun e mashtrimit e të parregullsive dhe të çdo mangësie serioze që pengon realizimin e objektivave. Shkarkimi i nëpunësit zbatues kryhet vetëm pas marrjes së mendimit paraprak nga nëpunësi i parë autorizues në rastet e mosmarrëveshjeve ndërmjet palëve. menaxhimin. c) monitorimin e kontrolleve të risqeve. në vijim të rekomandimeve të auditimit të brendshëm. keqpërdorimit dhe përdorimit të paautorizuar. efektiv e të përshtatshëm dhe për sjellje etike të punonjësve të njësisë. në përputhje me përgjegjësitë e deleguara. dh) mbikëqyrjen dhe menaxhimin efektiv të punonjësve të njësisë dhe ruajtjen e nivelit të tyre profesional për menaxhimin financiar dhe kontrollin. 216 . brenda kuadrit rregullator të Ministrisë së Financave. ç) caktimin dhe shkarkimin e nëpunësit zbatues.menaxhimin financiar dhe kontrollin e njësisë publike.

kontrollin e risqeve që vënë në rrezik arritjen e objektivave dhe realizimin me sukses të veprimtarive të strukturave që ata drejtojnë. si dhe i raportojnë nëpunësit autorizues përkatës për çdo dobësi të sistemit që duhet trajtuar. në funksion të realizimit të objektivave. c) paraqitjen e raportit të përgjithshëm të risqeve të njësisë publike tek titullari i njësisë publike dhe grupi i menaxhimit strategjik të njësisë publike. 2. 2. 217 . Mbikëqyrjen dhe menaxhimin efektiv të punonjësve të strukturës që drejtojnë dhe ruajtjen e nivelit të tyre profesional. për: 1. Nëpunësi zbatues i njësisë publike është përgjegjës dhe i raporton nëpunësit autorizues të njësisë publike për garantimin e cilësisë së: a) dokumentit përfundimtar të buxhetit dhe bashkëredimin e punës gjatë proçesit të përgatitjes së buxhetit të njësisë publike.BAZA LIGJORE në varësi të drejtpërdrejtë prej tij. 2. 4. 5. në rolin e sekretarit të grupit të menaxhimit strategjik të njësisë publike. keqpërdorimit dhe përdorimit të paautorizuar. që vënë në rrezik arritjen e objektivave të njësive dhe ngritjen e sistemit për menaxhimin e riskut. Ruajtjen dhe mbrojtjen e aktiveve dhe të dokumentacionit të njësisë kundrejt humbjeve. Neni 12 Përgjegjshmëria menaxheriale e nëpunësve zbatues 1. si dhe për masat e marra e të zbatuara për riparimin e këtyre defekteve. Neni 11 Përgjegjshmëria menaxheriale e menaxherëve të tjerë të njësisë Menaxherët e tjerë të strukturave të të gjitha niveleve të njësisë publike janë përgjegjës dhe i japin llogari eprorit. Koordinatori i riskut është përgjegjës për: a) bashkërendimin e veprimtarive që lidhen me identifikimin dhe vlerësimin e risqeve. Garantimin e funksionimit të sistemit të menaxhimit financiar dhe të kontrollit në strukturat që ata drejtojnë. vjedhjeve. Informacionin në kohë dhe në formën e kërkuar për rezultatet e arritura gjatë përmbushjes së përgjegjësive të tyre. për risqet dhe defektet serioze në veprimtarinë e strukturave që drejtojnë. 3. Nëpunësi zbatues i njësisë publike është punonjës i nivelit të lartë të menaxhimit të njësisë publike. bazuar në rregullat e vendosura nga titullari i njësisë publike. në përpjesëtim me përmasat e tij. vlerësimin. si dhe të pasqyrave financiare vjetore të njësisë publike. Identifikimin dhe krijimin e regjistrit të riskut. sipas shkallës hierarkike. në përputhje me kërkesat e legjislacionit në fuqi dhe rregullat e miratuara nga Ministri i Financave. me përvojë menaxheriale dhe i specializuar në fushën e menaxhimit financiar ose të financave publike. b) raportimit periodik për vendimmarrjen. b) këshillimin dhe dhënien e instruksioneve menaxherëve të tjerë të njësisë publike në bashkëpunim me njësinë qëndrore të harmonizimit për menaxhimin financiar dhe kontrollin. me diplomë universitare të nivelit të dytë në shkencat ekonomike ose juridike.

të saktë dhe në kohë të të gjitha transaksioneve. në përputhje me rregullat e miratuara nga Ministria e Financave. b) përgatitjen e dokumentit përfundimtar të buxhetit dhe bashkërendimin e punës gjatë proçesit të përgatitjes së buxhetit të njësisë ku punojnë. Nëpunësit zbatues të të gjitha niveleve të njësisë publike përgjigjen përpara nëpunësit autorizues përkatës për: a) garantimin para miratimit të shkresave/urdhrave me karakter financiar. efiçencës dhe efektivitetit. c) urdhri për pagesën përfundimtare jepet pa u përfunduar shërbimi. në rastet kur nuk është i mundur të mblidhet ky borxh. “g” dhe “gj” të këtij neni. bazuar në kontrollet pas faktit. që rregullon menaxhimin operacional. duhet të ketë dokumentacion të plotë për të vërtetuar që kryen të gjitha përpjekjet për mbledhjen e tij. g) garantimin e mbledhjes së të gjitha borxheve të paarkëtuara dhe. ç) mbikëqyrjen dhe menaxhimin efektiv të punonjësve në varësi funksionale të tij. në funksion të realizimit të objektivave. vlerësimin. pa 218 . gj) garantimin që të gjithë kreditorët të paguhen në kohë dhe në rastet kur kreditorët nuk janë paguar apo në rast ankesash për mospagesë nga kreditorët. b) ka pamjaftueshmëri fondesh. e) pranimin ose jo të dokumentacionit.3. drejtuar nëpunësit zbatues. Neni 13 Dokumentimi dhe raportimi i urdhrave të kundërshtuar 1. “e”. raportimit për vendimmarrjen. Sistemi i kompjuterizuar i thesarit mund të përdoret për kontabilizimin dhe raportimin e transaksioneve financiare të njësisë publike. f) ruajtjen dhe mbrojtjen e aktiveve dhe të dokumentacionit të njësisë kundrejt humbjeve. “ç”. në përputhje me kërkesat e legjislacionit në fuqi. d) identifikimin dhe krijimin e regjistrit të riskut. rregullshmërinë dhe respektimin e parimeve të ekonomicitetit. kontabilizimin e plotë. keqpërdorimit dhe përdorimit të paautorizuar. vjedhjeve. Urdhri gojor ose i shkruar i nëpunësit autorizues apo i personit të deleguar prej tij. dh) dokumentimin e të gjitha transaksioneve financiare dhe të tjera dhe garantimin e gjurmës së auditimit për të gjitha proçeset që ndodhin në njësi. Nëpunësit zbatues të të gjitha niveleve të njësisë publike nuk kanë të drejtë delegimi të përgjegjësive të përmendura në pikën 2 dhe në pikën 3 shkronjat “a”. nëpunësi zbatues duhet t’ia shpjegojë rrethanat nëpunësit autorizues. kontrollin e risqeve që vënë në rrezik arritjen e objektivave dhe realizimin me sukses të veprimtarive të strukturave që ata drejtojnë. ë) mbajtjen e sistemit të kontabilitetit. bazuar në kriteret e vendosura nga Ministria e Financave. si dhe përgatitjen e pasqyrave financiare të njësisë. si dhe ruajtjen e nivelit të tyre profesional. me përjashtim të rasteve kur përgjegjësia rregullohet me ligje të veçanta. c) llogaritjen e kostove të veprimtarive të përcaktuara nga drejtuesit e programeve. 4. kundërshtohet nga ky i fundit në rast se: a) bie ndesh me dispozitat ligjore në fuqi. lidhur me ligjshmërinë.

të shoqëruar me dokumentacionin e plotë. 2. së bashku me opinionin e tij. Delegimi i të drejtave dhe i detyrave nuk cenon të drejtat e menaxherit dhe nuk e shkarkon atë nga përgjegjshmëria për realizimin e detyrave përkatëse apo për përzgjedhjen e vartësit. 4. nëse e vlerëson të drejtë urdhrin për përpunimin e pagesës. sipas nenit 13 të këtij ligji. Në rastin kur vendoset të kryhet investigim ose të nisë inspektimi financiar. nëpunësi i parë autorizues u dërgon autoriteteve përkatëse raportin e inspektimit financiar. siç përshkruhet në nenin 14 të këtij ligji. 3. me përjashtim të delegimit te nëpunësit zbatues. Nuk mund të delegohen të drejtat dhe detyrat. nëpunësi i parë autorizues. Gjatë ushtrimit të përgjegjësive të tyre. nëpunësi i thesarit duhet të kryejë proçedurat e mëposhtme: a) të shqyrtojë dokumentacionin. nëpërmjet sistemit të thesarit. Neni 15 Rregulla të përgjithshme për delegimin e detyrave 1. Ministri i Financave është përgjegjës për miratimin e gjurmëve standar219 . Neni 14 Veprimet që merren gjatë shqyrtimit të urdhrave të kundërshtuar 1.BAZA LIGJORE hyrjen e vlerave materiale në njësi ose marrjen në dorëzim nga njësia e investimit të përfunduar. Nëpunësit zbatues dhe menaxherët e tjerë kanë të drejtën të delegojnë disa nga të drejtat dhe detyrat e tyre te vartësit funksionalë. sipas përcaktimeve të bëra në këtë ligj. Kur rezultatet e inspektimit financiar tregojnë për ekzistencën e mashtrimit apo korrupsionit në fusha të caktuara. nëpunësit të parë autorizues. duke specifikuar kërkesat për raportimin për realizimin e detyrave të deleguara. nëpunësi autorizues dhe nëpunësi zbatues respektivisht ia dorëzojnë urdhrin e kundërshtuar me shkrim. pagesa pezullohet deri në marrjen e vendimit përfundimtar. b) t’ia përcjellë dokumentacionin nëpunësit të parë autorizues. të kërkohet një investigim nga titullari i njësisë publike apo të fillojë inspektimi financiar. 2. Neni 16 Detyrimi për përgatitjen dhe dokumentimin e gjurmës së auditimit 1. për të cilat ndalohet shprehimisht delegimi në këtë ligj apo në ligje të tjera. duke specifikuar kërkesat për raportimin për realizimin e detyrave të deleguara. nëpunësit autorizues kanë të drejtën të delegojnë disa nga të drejtat dhe detyrat e tyre te punonjësit e nivelit menaxherial në varësi direkte. c) nëpunësi i parë autorizues vendos nëse duhet të procedohet me pagesën. 2. ç) kur ka ndryshime në sasi ose në vlerë ndërmjet faturës dhe kontratës. Në rast mosmarrëveshjesh ndërmjet nëpunësit autorizues dhe nëpunësit zbatues. së bashku me dokumentacionin përkatës. Me marrjen e një raporti kundërshtimi. tek i cili delegohen të drejtat dhe detyrat.

Punonjësi nuk duhet të dëmtohet nga efektet paragjykuese nga ana e njësisë. Ky raport është përmbledhje e raporteve vjetore për menaxhimin financiar dhe kontrollin e auditimin e brendshëm në sektorin publik. sipas pikës 1 të këtij neni. që u mundëson audituesve të brendshëm. Neni 17 Proçedura e sinjalizimit 1. i cili gjatë kryerjes së punës apo në lidhje me zhvillimin e detyrave të tij. informon menjëherë me shkrim eprorin e drejtpërdrejtë ose eprorin e një niveli më të lartë. depoziton te titullari i njësisë publike dhe nëpunësi i parë autorizues një deklaratë dhe raportin përkatës për cilësinë dhe gjendjen e sistemeve të kontrolleve të brendshme të njësisë publike që mbulon. të jashtëm dhe autoriteteve mbikëqyrëse të kuptojnë mjedisin e kontrollit. nëse ai e sheh të dobishme. për të mbështetur deklaratën. 3. menjëherë i transmeton nivelit më të lartë drejtues dhe nëpunësit të parë autorizues çdo evidencë që mund të provojë parregullsitë. sipas pikës 1 të këtij neni. veprimet. shënimet apo informacione të mbajtura në çfarëdolloj forme për qëllimet e punonjësit apo të zbuluara ndaj tij. të cilat lënë vend për mundësi të ekzistencës së parregullsive dhe mashtrimeve. njofton nëpunësin autorizues ose titullarin e njësisë publike ose direkt nëpunësin e parë autorizues apo njësinë e antikorrupsionit. jo më vonë se fundi i muajit shkurt të vitit aktual. që merr informacion lidhur me përmbajtjen e pikës 1 të këtij neni. Neni 18 Deklarata për cilësinë e sistemeve të kontrollit të brendshëm 1. si rezultat i komunikimit të informacionit të përmendur në pikën 1 të këtij neni.de të auditimit. për kontrollin e brendshëm të sektorit publik. nëpunësi autorizues i njësisë publike duhet të zbatojë një sistem të brendshëm raportimi për të marrë informacion nga njësitë e varësisë. 2. duke u mbështetur në raportet. sipas këtij ligji. në bazë të vetëvlerësimeve. Gjurma e auditimit arkivohet sipas dispozitave ligjore në fuqi. 4. për vitin e mëparshëm. Nëpunësi i parë autorizues përgatit dhe depoziton te Ministri i Financave raportin vjetor të konsoliduar jo më vonë se fundi i muajit prill. Proçedurat në vijim rregullohen me ligj të veçantë për inspektimin financiar publik dhe akte të tjera ligjore. Çdo punonjës. duke marrë të mirëqenë se ai ka vepruar me ndershmëri dhe në mënyrë të arsyeshme. Çdo punonjës. Pikat 1 dhe 2 të këtij neni nuk aplikohen për dokumentet. 3. qofshin këto të fundit pezull apo të mbyllura. të detajuara për proçedurat kryesore dhe sigurojnë që të gjitha operacionet e njësisë publike dokumentohen në atë formë. vëren fakte. Për të realizuar detyrimin e tij. 2. 220 . 2. gjatë rrjedhës së seancave të çështjeve gjyqësore. Titullarët e njësive publike miratojnë gjurmët e auditimit. apo. që lidhen me proçedurat e unifikuara për të gjitha njësitë e sektorit publik. Nëpunësi autorizues i njësisë publike sipas pikave 1 dhe 2 të nenit 3 të këtij ligji. raportet.

Mjedisi i kontrollit. Neni 20 Mjedisi i kontrollit 1. përgjegjësitë dhe linjat e raportimit. 4. 3. Risku matet sipas efektit të tij dhe shkallës së probabilitetit të ngjarjes. Informacioni dhe komunikimi. 2. Titullarët e njësive të sektorit publik janë përgjegjës për ngritjen. Për t’i zbatuar veprimtaritë e parashtruara në pikën 1 të këtij neni. hierarkinë dhe rregulla të qarta. ç) politikat dhe praktikat e menaxhimit të burimeve njerëzore. Ministri i Financave i paraqet Këshillit të Ministrave dhe Kontrollit të Lartë të Shtetit. Monitorimi. Menaxhimi i riskut. b) politikat menaxheriale dhe stilin e punës. e cila përditësohet çdo tre vjet ose sa herë që ka ndryshime thelbësore të mjedisit të riskut. dhe kryhet për të dhënë siguri të arsyeshme se këta objektiva do të realizohen. të paktën një herë në vit. titullari i njësisë publike miraton një strategji. garantimin e ndarjes së detyrës. përfshirë edhe gjetjet e rëndësishme dhe rekomandimet për përmirësimin e sistemit. Neni 21 Menaxhimi i riskut 1. 2. brenda muajit maj të çdo viti. Mjedisi i kontrollit përmban: a) integritetin personal dhe etikën profesionale të nivelit menaxhues dhe punonjësve të tjerë të njësisë publike.BAZA LIGJORE 3. 2. d) aftësitë profesionale të punonjësve. Nëpunësi autorizues analizon dhe përditëson kontrollet që synojnë minimizimin e riskut. vlerësimin dhe kontrollin mbi ato ngjarje apo situata të mundshme. KREU III KOMPONENTËT E MENAXHIMIT FINANCIAR DHE KONTROLLIT Neni 19 Komponentët e menaxhimit financiar dhe kontrollit Titullarët e njësive të sektorit publik zbatojnë menaxhimin financiar dhe kontrollin nëpërmjet këtyre komponentëve të ndërlidhur me njëri-tjetrin: 1. c) strukturën organizative. 221 . që kanë efekt të dëmshëm për përmbushjen e objektivave të njësisë publike. deklaratën dhe raportin vjetor për cilësinë dhe funksionimin e kontrollit të brendshëm financiar publik për vitin paraardhës. Menaxhimi i riskut përmban identifikimin. gjendjen dhe përmirësimin e mjedisit të kontrollit. Veprimtaritë e kontrollit. të drejtat. 5.

Përjashtimisht. transferimin dhe regjistrimin e autorizimit standard dhe të rasteve të veçanta. të saktë. i cili nuk lejon që angazhimi financiar të kryhet pa marrë nënshkrimet e nëpunësit autorizues dhe të nëpunësit zbatues të njësisë. c) sistemin e dy nënshkrimeve. që gjykohen si më të ekspozuara ndaj risqeve të mëdha. d) të drejtat për përdorimin e aktiveve dhe të informacionit të njësisë dhe mbrojtjen e aktiveve. gj) rregullat për garantimin e ruajtjes së informacionit dhe të aktiveve të njësisë. që risqet janë kufizuar brenda kufijve të pranueshëm. për proceset apo transaksionet e punës. kontabilitetin dhe kontrollin. Për të minimizuar riskun e mashtrimit dhe të parregullsive. zbatimin. Veprimtaritë e kontrollit duhet të jenë të përshtatshme dhe kostoja e zbatimit të tyre nuk tejkalon përfitimet e pritshme. 4. në përputhje me udhëzimet e Ministrisë së Financave. Veprimtaritë e kontrollit. dh) proçedurat për kontabilizimin e plotë. të rregullt dhe në kohë të të gjitha transaksioneve. 2. që jepen në pikën 3 të këtij neni. ë) proçedurat e monitorimit. të caktuar nga nëpunësi autorizues. Veprimtaritë e kontrollit përmbajnë. mbikëqyrjen. kontrollet para faktit. ç) sistemin e dy nënshkrimeve. g) rregullat për dokumentimin e të gjitha transaksioneve dhe të veprimtarive që lidhen me mbarëvajtjen e njësisë. minimalisht: a) proçedurat dhe autoritetin për delegimin. përfshirë procedurat dhe politikat e shkruara. mund të ushtrohen nga kontrollorët financiarë apo persona të tjerë. të përcaktuar gjatë procesit të menaxhimit të riskut. Neni 22 Veprimtaritë e kontrollit 1. b) ndarjen e detyrave në fushën e dhënies së autorizimit në atë formë. janë kontrolle para faktit dhe pas faktit. i cili nuk lejon që pagesa të kryhet pa marrë nënshkrimet e nëpunësit autorizues dhe të nëpunësit zbatues të njësisë apo të nëpunësve të deleguar prej tyre. sipas udhëzimit të Ministrit të Financave. 222 . Titullarët e njësive të sektorit publik miratojnë veprimtaritë e kontrollit. të përgatitura për të dhënë siguri të arsyeshme. nëpunësit autorizues të njësive publike regjistrojnë dhe raportojnë masat e marra për parandalimin e mashtrimit dhe të parregullsive. miratimin. 3. në mënyrë që i njëjti punonjës të mos jetë përgjegjës në të njëjtën kohë për propozimin. vlerësimin e efiçencës dhe të efektivitetit të veprimtarive.3. f) rregullat për menaxhimin e burimeve njerëzore. e) proçedurat për raportimin.

Funksioni i auditimit të brendshëm rregullohet me ligjin për auditimin e brendshëm në sektorin publik. përdorimin dhe arkivimin e dokumenteve. vetëvlerësimit dhe auditimit të brendshëm. nga audituesit e brendshëm dhe të jashtëm. Dokumentimin e të gjitha këtyre veprimtarive. në përputhje me udhëzimet e Ministrit të Financave. format e deklaratave për rastet e zbulimit të gabimeve. gjithashtu. Neni 23 Informacioni dhe komunikimi Titullarët e njësive publike miratojnë dhe vënë në funksionim sisteme informacioni dhe komunikimi. 2. me qëllim që të sigurohet gjurma e duhur e auditimit për vijueshmërinë dhe monitorimin. ashtu edhe horizontal. Ngritjen e një sistemi për dokumentimin dhe qarkullimin e dokumenteve. që sigurojnë: 1. 4. që përmbajnë rregullat për përgatitjen. 6. Titullarët e njësive publike janë përgjegjës për ngritjen e një sistemi për monitorimin e menaxhimit financiar dhe të kontrollit. Termat dhe proçedurat e ushtrimit të kontrolleve para faktit dhe pas faktit miratohen nga titullarët e njësive publike. inspektorët financiarë publikë. Monitorimi dhe vlerësimi i sistemit realizohen. që rregullohen me ligje të veçanta. përmes monitorimit në vijueshmëri. në bazë të rregullave të nxjerra nga Ministri i Financave. lëvizjen. të parregullsive. llojet e deklaratave që i dorëzohen menaxhimit. 5. Një komunikim efektiv. në të gjitha nivelet e hierarkisë së njësisë. Ngritjen e një sistemi deklarimi efikas dhe të përpiktë. me qëllim vlerësimin lidhur me funksionimin e duhur dhe garantimin e përditësimit të tij. Identifikimin. sa herë që ndryshojnë kushtet. Auditimi i brendshëm nuk është pjesë e sistemit të menaxhimit financiar dhe kontrollit. brenda afateve të duhura. kryesisht. Kontrolli pas faktit ushtrohet. Neni 24 Monitorimi 1. 223 . duke përfshirë nivelet dhe afatet për deklarimin. proçeseve dhe transaksioneve. Ngritjen dhe zhvillimin e një sistemi të përshtatshëm të informacionit për menaxhimin e njësisë që ka si qëllim shpërndarjen e udhëzimeve dhe urdhrave të qartë dhe të saktë për rolet e çdo punonjësi të përfshirë në menaxhimin financiar dhe kontrollin. mbledhjen dhe përhapjen e një informacioni të vërtetë dhe të besueshëm në një format të përshtatshëm. duke bërë të mundur që çdo punonjës të marrë përsipër përgjegjësitë përkatëse. si vertikal. të abuzimit. 3.BAZA LIGJORE 5. Kontrollet pas faktit nuk kryhen nga personat përgjegjës apo personat që marrin pjesë në kontrollet para faktit. të mashtrimit ose të përvetësimit. 2. formatimin.

në përputhje me standardet ndërkombëtare të pranuara për kontrollin e brendshëm. sipas nenit 3 të këtij ligji. c) përcaktimin e nevojave dhe udhëheqjen e trajnimeve e të trajnimeve në vijueshmëri në fushën e menaxhimit financiar dhe kontrollit dhe të përgjegjshmërisë menaxheriale në njësitë e sektorit publik. Titullarët e njësive të sektorit publik. 2. të udhëzimeve. 3. mbështetet nga Njësia Qëndrore e Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin. u sigurojnë punonjësve të Njësisë Qëndrore të Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin akses të plotë në dokumentacion. regjistra apo informacione të tjera të nevojshme vetëm për qëllimin e monitorimit të sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit. me qëllim mbledhjen e informacionit për të përmirësuar metodologjinë dhe standardet e punës. Punonjësit e Njësisë Qëndrore të Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin janë nëpunës civilë dhe rregullat e procedura për emërimin e shkarkimin e tyre i nënshtrohen legjislacionit në fuqi për shërbimin civil. Ministri i Financave. Njësia Qëndrore e Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin siguron monitorimin sistematik të sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit në njësitë e sektorit publik. e cila krijohet në ministrinë përgjegjëse për financat dhe i raporton ministrit përgjegjës të financave. b) përgatitjen. rregulloret e zbatueshme dhe praktikat e mira të Bashkimit Europian. në vijim të njoftimit me shkrim nga Ministri i Financave. Neni 26 Roli i Njësisë Qëndrore të Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin 1. Njësia Qëndrore e Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin nuk ka si përgjegjësi kryerjen e auditimeve apo të inspektimeve financiare. d) ndërgjegjësimin për KBFP-në me anë të seminareve dhe krijimit të faqes së internetit. 224 . Njësia Qëndrore e Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin në Ministrinë e Financave është përgjegjëse për: a) përgatitjen e ligjeve. të urdhrave dhe të manualeve për fushën e menaxhimit financiar dhe kontrollit. shpërndarjen dhe përditësimin e strategjive dhe të udhëzimeve metodologjike për menaxhimin financiar dhe kontrollin.KREU IV HARMONIZIMI I MENAXHIMIT FINANCIAR DHE KONTROLLIT Neni 25 Përgjegjësia e Ministrit të Financave për harmonizimin e menaxhimit financiar dhe kontrollit 1. 2. në përmbushjen e detyrave të tij. ç) bashkërendimin e punës për ngritjen dhe zhvillimin e sistemit të kontrollit të brendshëm financiar publik.

2. Drejtori i Përgjithshëm i Thesarit. Çështjet. zëvendësministrat e Financave. 4. si dhe nga tre anëtarë të emëruar nga Ministri i Financave. Njësia Qëndrore e Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin në Ministrinë e Financave bashkëpunon me Njësinë Qëndrore të Harmonizimit për Auditimin e Brendshëm gjatë përgatitjes së raportit vjetor për kontrollin e brendshëm financiar publik. ku përmblidhet informacioni i marrë në përputhje me dispozitat e nenit 18 të këtij ligji. Kreu i auditimit të brendshëm merr pjesë në mbledhjet e grupit për menaxhimin strategjik pa të drejtë vendimmarrjeje. me qëllim diskutimin e mëtejshëm dhe marrjen e masave. Neni 28 Bordi i menaxhimit në Ministrinë e Financave 1. 4. nëpunësi i parë autorizues. Në Ministrinë e Financave ngrihet bordi i menaxhimit. kreu i Njësisë Qëndrore të Harmonizimit për Auditimin e Brendshëm. duhet të diskutohen gjatë takimeve periodike ndërmjet menaxherëve të niveleve të ndryshme në njësinë e sektorit publik. nëpunësi zbatues dhe të gjithë menaxherët e tjerë të nivelit të lartë. Komiteti për auditimin e brendshëm vepron në cilësinë e organit kës225 . që lidhen me menaxhimin financiar dhe kontrollin. Bordi kryesohet nga Ministri i Financave dhe mblidhet një herë në tre muaj. me propozimin e Ministrit të Financave. 2. Bordi i menaxhimit merr parasysh nevojën për miratimin e legjislacionit shtesë apo për përmirësimin e kuadrit të KBFP-së në sektorin publik. me kualifikim dhe përvojë të përshtatshme në fushën e menaxhimit financiar dhe kontrollit. Drejtori i Përgjithshëm i Buxhetit. nëpunësi autorizues. 5. kreu i Njësisë Qëndrore të Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin. Njësia Qëndrore e Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin ndihmon nëpunësin e parë autorizues dhe Ministrin e Financave për monitorimin e sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit dhe për përgatitjen e raportit vjetor për gjendjen e menaxhimit financiar dhe kontrollit publik. Grupi për menaxhimin strategjik përbëhet nga titullari i njësisë publike. Çështjet kryesore dhe mangësitë serioze që dalin brenda njësisë i parashtrohen grupit për menaxhimin strategjik. Bordi i menaxhimit diskuton rreth raporteve periodike dhe vjetore për KBFP-në në sektorin publik para se këto të miratohen nga Ministri i Financave. Shpërblimi i anëtarëve dhe i sekretarit të bordit përcaktohet me vendim të Këshillit të Ministrave. 3. Neni 27 Takime periodike ndërmjet menaxherëve të njësisë së sektorit publik 1. me detyrën e mbikëqyrjes së çështjeve që kanë lidhje me kontrollin e brendshëm financiar publik në të gjithë sektorin publik. Të gjitha çështjet e rëndësishme i parashtrohen titullarit të njësisë publike dhe kreut të Njësisë Qëndrore të Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin për të reflektuar për nevojën e trajnimeve të mëtejshme dhe të monitorimit të përmirësimeve.BAZA LIGJORE 3. zëvendëstitullarët. Bordi i menaxhimit i Ministrisë së Financave përbëhet nga Ministri i Financave.

që e ka nxjerrë atë. KREU V DISPOZITA TË FUNDIT DHE KALIMTARE Neni 29 Kundravajtjet administrative Çdo shkelje e detyrimeve të përcaktuara në këtë ligj. sipas pikës 1 të nenit 29 të këtij ligji. Mosrespektimi nga titullari i njësisë publike të kërkesave të nenit 8 pika 8 shkronjat “a”. përbën rast të keqmenaxhimit financiar dhe ndaj tij fillojnë procedurat disiplinore apo të uljes në detyrë. 2.”b”. nxirret nga nëpunësi i parë autorizues. Neni 32 Nxjerrja e akteve nënligjore Ngarkohet Ministri i Financave që. Mosrespektimi nga nëpunësi autorizues i kompetencave të përmendura në pikën 5 të nenit 9 të këtij ligji. me përjashtim të shkeljeve që përbëjnë vepër penale. Në këtë rast Ministri i Financave rezervon të drejtën e bllokimit të përkohshëm të përdorimit të fondeve buxhetore të përcaktuara në aktin vjetor të Buxhetit të Shtetit për vitin përkatës në nivel programi. bëhet ankim te Ministri i Financave ndaj vendimit të nëpunësit të parë autorizues. Shkelja apo mospërmbushja e detyrimeve të parashikuara nga dispozitat e pikës 1 të nenit 18 të këtij ligji nga nëpunësi autorizues i njësisë publike. brenda një viti nga hyrja në fuqi e këtij 226 . zëri apo projekti deri në plotësimin e kërkesave ligjore.”ç” dhe “e” përbën rast të rëndë të mosfunksionimit të sistemeve të menaxhimit financiar dhe kontrollit në njësinë publike. Vendimi i kundravajtjes administrative. Ndaj nëpunësit zbatues dhe menaxherëve të tjerë. përbën kundravajtje administrative si më poshtë: 1. 2. brenda afateve të përcaktuara në Kodin e Procedurave Administrative. sipas pikës 1 të këtij neni. fillojnë proçedurat disiplinore me propozimin e nëpunësit autorizues të njësisë publike. të cilët nuk respektojnë përgjegjësitë e parashikuara nga nenet 11 e 12 të këtij ligji.hillimor për bordin e menaxhimit dhe përfaqësohet nga kryetari i këshillit për auditimin e brendshëm. 3. Neni 30 Ankimimet Për vendosjen e sanksioneve ndëshkuese për shkelje. Njësia Qëndrore e Harmonizimit për Menaxhimin Financiar dhe Kontrollin në Ministrinë e Financave siguron shërbimin e sekretariatit për veprimtarinë e bordit të menaxhimit. përbën kundravajtje administrative dhe dënohet me gjobë nga 20 000 deri në 40 000 lekë. 6. Neni 31 Masa disiplinore dhe masa të tjera 1.

si dhe çdo dispozitë tjetër ligjore. Neni 33 Periudha kalimtare për zbatimin e këtij ligji Deri në nxjerrjen e akteve nënligjore që përcakton ky ligj. datë 25. që bie në kundërshtim me këtë ligj. Neni 34 Shfuqizime Ligji nr.12. dokumentimin dhe qarkullimin e vlerave materiale dhe monetare”. zbatohen aktet nënligjore ekzistuese. Neni 35 Hyrja në fuqi Ky ligj hyn në fuqi më 1 janar 2011. shfuqizohen.6942. K RYE TAR E JOZEFINA TOPALLI (ÇOBA) 227 . deri në masën që nuk bien ndesh me këtë ligj.BAZA LIGJORE ligji. të nxjerrë aktet nënligjore në zbatim të nenit 6 të këtij ligji.1984 “Për ruajtjen. por jo më vonë se një vit nga data e hyrjes në fuqi e këtij ligji.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->