:

PATROLOGLE
GURSUS GOMPLETUS
SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

mmM

SS. PATRHil, DOCTOIllJi

SCiypTOEUiPE ECaEMASTiCOIKJill,
III

SIVE LATINORUM, SIVE GnyECORUM,

QUl AB

MVO APOSTOLICO AD TEMPORA JNNOCENTII
ET CONCILII FLORENTINI
{ANN. U39)

(ANNO

1216)

PfiO
:

LATINIS

PRO GR/ECIS FLORUERUNT

RECUSIO CHROIVOLOGICA
OMNIQM QU;E EXSTITERE MONUMENTORUII GATIIOLIG.E TRADITIONIS PER QUINDEGIM PRIORA
ECCLESIiE SiEGULA,
JUXTA KDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGENTEH castigata; dissertationibus, commentariis, variisque lectionibus continenter illustrata; omnidus OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QU^ TRIBUS NOVISSIMIS S^CULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTA INDICIBUSPARTICULARIBUSANALYTICIS,SINGUL0SSIVET0M0SSIVE AUCTORESALICUJUSMOMENTISUBSEQUENTIBUS,D0NATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM niTE DiapOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINAHUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBjECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQOA VERO auctoritate in ordine AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA DUCENTIS ET AMPHUS LOGUPLETATA INDIGIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, CHR0N0L0GIC13, STATISTICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGIGIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNGTUM, DOGMATICUM, MORALE, LITUB(ilGUM, GANONIGUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNGTA ALIA SINE ULLA EXGEPTIONE SED PRjESERTIM DUOBUS INDIGIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUI3QUE PATRUM, NE UNO QUIDEM 0MIS3O, SCRIPSEniT, UNO INTUITU GONSPIGIATUR ALTERO SCRIPTUR/E IN QUODLIBET THEMA SACR^, EX QUO LEGTORI GOMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATBES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SiNGULORU.M LIBRORUM S. SCRIPTUR/E VERSUS, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIUUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT
; ; ;
;

;

EDITIO ACCURATISSIMA, CETERISQUE OMNIBUS

CHART.«

FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR CHARACTERU.M NITIDITAS QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFEGTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM NU.MERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROL0GI.E DECURSU GONSTANTER SIMILI3, PRETH EKIGUITAS, PR.ESERTIMQUE ISTA COLLEGTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, SEXGENTORUM FRAGMENTORUM OPUSGULORUMQUE HACTENUS HIC ILHC SPARSORUM, PRIMUM AUTKM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNES ^TATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM.

SERIES LATINA,
IN

QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE EGGLESIiE LATIN^ A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM III.

AGGURANTE
SIVE

J.-P.

MIGNE,
EDITORE.

&Sibliothcoie ClerS universse,

CURSUUM COMPLETORUM

IN

SJNGULOS SCIENTI^ ECCLESIASTICiE RAMOS

PATROLOGI^ GRMCM WMUS
ENNODIUS, HORMISDA
papa,

LXlll.

TRFIOLIUS presbyter, ELPIS, uxor

boetii,

BOETIUS

PARISUS,
APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUGCESSORES. IN VIA DICTA: AVENUE DU MAINE, 1«9, OLIM, CHAUSSEE DUMAINE 127.
1882

typis socictatis ilicta; ?ocictas

imprcssionis ol

librari;»;

administratioimm viariimqiic rcrratarum.

PAUI.d DUPOM'.

Parisiis. iu via

dicta Jenn-Jacques-Rousscau, 41, (Cl.) 10J.lO.32.

77?8,

BOETII
TRIFOLII PRESBYTERI,

HORMISD^

PAPvE, ELPIDIS UXORIS

BOETII

ad

lucubrationum facem pr^^eferentibus editionibus variis scilicet de consolatione philosopiii^, ad usum Delphini accuratissime excusa est altera, inter omnes amplitudine principem LOCUM OBTINENS, MEMORATISSIMO GlaREANI NOMINE PR^SIGNATUR tertia; qvje est opusculorum theologicorum, eruditissimum Vallinum agnoscit auctorem quarta demum, nonnulla

necenclonem

quarum

boetiaivarum una, librorum

;

;

;

c^terorum

monumenta inedita exhibens, illustrissimo cardinali Maio debetur vero auctorum exemplar suppeditantibus Gallandio, et Breviario Romano.
;

Mansi

necnon

BOETII

TOMUS

PRIOR.

C^.TERORUM TOMUS UNIGUS.

PARISIIS

APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUGGESSORES, IN VIA DIGTA: AVENUE DU MAINE, 189, OLIM, CHAUSSEE DU MAINE, 127.

JOMTINETNUR

ENNODIUS.
Epistolarum libri novem Opuscula dccem
col.
,
.

13

16T

CarminumHbri duo

309

HORMISDA PAPA.
Epistolee et decreta

363

TRIFOLIUS PRESBYTER.
Epistola ad B. Faustara senatorem

S33

ELPIS
Hyrani dno in honorem SS. Petri

UXOR

BOETII.
'

et Pauii

837

BOETIUS.
Dc unitatc et uno Be Arithmetica libri duo De Musicahbri quinquo

— OPERA PIIILOSOPHIGA.
/

De consolatione Philosophia3 hbri quinnuo

84T 1018 1079
1167

: :

ANNO DOMINI DXXI

AGNUS FELIX
(Ex Gallaud.)
Eiinodius Gallum prosapia (a), et I. Maguus Felix quidem illuslriadmodum, natumque Arelate sefuisse
testatur
.A

h

EPISGOPUS TICINENSIS.
PROLEGOMENON.
perstes exstitit.
aliisque relato,

Nam exejus epitaphio a Sirmondo (o) ipsum exhoc vitain coelum emigrasse
Augusli Valerio
ejus

quai est seutentia virorum eruditorum, (6) quibus Galiicam historiam litterariam aeceptam re:

intelligirnus xvi cal.

V.

C.

consule,

quo die in
recolitur;

Ecclesiae tabulis

memoria quotannis

ferimus

(c), licel

Sirmondus

(d),

Sollerius

(e)

aliique

hac de re ambigere videantur. Ejusortus anno Christi 473 illigandus comperitur, quippe qui anno 521,
ajtatis 48, e vivis excesserit, ut iufra

manifestum

liet.

Litteris

primuni

liumanioribus Mediolani a puero

excultus (/), deinceps vel ipsa

nomina se dum anno

studiorum liberalium fuisse detestatum profitetur (g). Postmo489,
8etatis

suae

16, amitoj

quae

ipsum

aluerat solatio destitutus, nobilissimam ac prsedivi-

tem usorem duxit

(h). At paucis post annis sseculo nuntiumremittens, ecclesiasticsemilitiajnomendedit atque ab Epiphanio Ticineusiantistite diaconus ordi-

adeoque anno Domini 521, annum ]agenHujusmodi autem cbronica notatio ex 'eo desumitur, quod sanctus prsesul annorum ferme JG esset, ut ipsemet testatur (p), quo tempore in Italiam ingressus est Theodericus, anno scilicet i89, qui quidem aetatis annus si cum Valerii consulatu componatur, quo currente depositus fuisse describitur; annus Ennodii postremus fuerit 48, Christi 321, ut recte arguit Sirmoudus (q). II. De sancti hujus pr<esulis Ticinensis litterarum monumentis plura erudite observantaccurati Gallic*

tem

48.

natus

(i),

religiosi propositi

uxorem (j). a quo sacris institutis fuit imbutus (k) ut propterea minus recte censuerit Sollerius (l), Eunodium sub Servilione liberalibus discipiinis operam dedisse.
est,
:

consortem quoque liabuit Clero addictus, Servilione magistro usus

Intereaiu legatione Burgundica quae in
dit

annum

inci-

494 comes additus episcopo suo Epiphanio Enno;

dius perhibetur (m)

et

quidem dum diaconi munere

(r), quos proinde conNe vero penitus offlcio nostro deesse videamur, huc afferre libet de iisdem doctissimi Sirmondi judicium (s) «Siquidlimi, ait, Ennodio sua aetas aspersit, non idcirco lluentem in ejus scriptis ingenii eloquentiaeque fontem possumus non amare aut quia in ejus poematis claudicat interdum versus, rectam ubique sententiam et acumen non amplecti. Quid illa, propter quaminfiinae quoque

Historiae litterariae scriptores

sulere operae pretium fuerit.

:

;

fungeretur

:

eo enim in gradu diu ipsum constitisse

notae auctoresexpetisolent,
stratio? Quis

temporum
in

notitia et illu-

quod anno 513 egregium Apologeticum pro synodo Palmari adhuc diaconus conscripserit
illud suadet,

enim

est

qui

epistolis

Ennodii,
Boetios,

Symmachos, Hormisdas,

Cajsarios, Faustos,

quade re Pagium consulas velim (n^.Quin etiamforte Liberios, Aratores, Elpidios et reliqua ejus aetatis haud ultraeum gradum processerit usque ad annum lumina non libenter recognoscat? aut quem in uno 510 aut 511, quo, Epiphanii successore Maximo II Q Theoderici Panegyrico, vel in una Vita Epipbanii Tivita functo, ad Ecclesiae Ticinensis episcopatum fuit cinensis, varia rerum illo sa^culo in Ilalia, Gallia, evectus. Multa prfeclare gessit in cathedrali sede Germania, Grjecia gestarum commmemoratio non afconstitutus
;

ejusque imprimis enituit spectata virtus

ficiat?

Dictiones quippe declamationesque
qu;e

prseter-

et doctrina in

gemina

illa

legatione ad Anastasium

mitto

;

mea quidem

sententia sunt ejusmodi, ut
natae videanlur,

imperaturem,
lidei

quam

sub Hormisda papa orthodoxtc
517_,

cumposlremae omniuni apud Latinos

causa suscepit annis 515 et

licet

utraque

cum
Et

primis mediisque conferri' possint, et tanquam

veteratoris principis artibus ad irritum cesserit, ut ex
ecclesiasticis Baronii

rosae alienis
alibi
(t)

Annalibus constat.

Ad Ecclesiam

suam
(a)

reversus beatus antistes, liaud multo post su-

mensibus ortae cariores esse debeant. » « Ennodius ea ingenii fama floruit et doctrinae, ut non solum in pretio essent quae sua
:

Ennod.

lib.

i,

epist. 2.
8.

(h) Id. lib. v, epist. 14.
(i)

(b) Id. lib.
(c) Ilist.

vn, epist.

(d)
(c)

litteraire de la France, tom.III, pag. 9(5. Sirm. Vit. Ennod. opp. ejus prsem. SoUer. Act. SS. tom. IV Aug., pag. 271,
5.

Soller. I. c, pag. 272, num. 2. (m) Ennod. Vit. Epiph., pag. 133, (n) Pagi ad ann. 502, §§ 3 et 4.
(o)

c.

Sirm.

Vit.

Ennod.
e.
1.

num.
(/)

Ennod. Euchar.

infra, pag. 159,

c.

D

(p)
(q)
(r)

Ennod. Euchar., pag. 160, Sirm. ad Ennod. Euchar.,
Hist.

c.
III,

(g) Id. lib. IX, epist. 1. (ft) Id. Euchar.,pag. 160, e, a. (i) Id. Vit. Epiph, pag. 196, 6.

litteraire de la Frauce, tom. 100 seqq. (s) Sirm. epist. ad opp. Ennod.
(t)

pag.

(;)Id. Euchar., pag. 160,

(/.

Id. Vit.

Ennod.
1

Patrol. LXlll.

ENNODIUS EPISCOPUS TICINENSIS. PROLEGOMENON.
sponte scriberet, sed amicorum quoque suos impensissinie coluit, rogatu in diclandis aliorum nomine
orationilius, epistolis, epitapliiis ac

12

A

ctenus

diversarum rerum
dare
cogeretur.
illu-

epigrammatis,

assiduam
sed

operam

Quo

in gi'nere

multasane ad gloriam Ennodio
niliil illustrius

stria fuerunt;

Apologetico et Pa-

Theodericum regem publice Homana? causam tanta cum approbatione defendit,ut asynodo
negyrico,

quorum

altero

laudavit; altero Symraachi papa? syuodique

Baunio veterum pontilicum de Ennodio testimoniis Sirmondi opera primum collectis, addere libet exeodem Baunip et istud insigne auctoris, seeculo sexto circiter medio, Floriani scilicet ex monasterio Romano in epistola ad Nicetium Trevirensem episcopum, quod sic se habet. « Vide ergo quantis adjutoribus uteris, cum pro me cceperis obsecraresanctoe raemorice dominum
ille.

Hic vero

recensitis' obiter a

Ennodium pontificem
rosi sanguinis

Ticinensis Ecclesice, |qui gene-

universa bonorificenlissimo elogiodecretoque ornatus
sit.

nobilitatem

humilitate prsevexit

ad

»

Hactenus V. C.
Porro his de opusculorum Ennodiiprsestantia illud potissimum animadverlere preestat,
exstitisse qui

gloriam, ut in coelestis patria» senatu fieret et

ibi se-

III.

nator; cujusincomparabilem doctrinaefacundiamnon
soluni testatur Occidens, sed et Oriens instructa miratur. Nestorii fulmen, Eutychis exstinctor gloriosam
,,

delibatis,

non neminem

sauctum Ennodium de
(a).

gratia et libero arbitrio disserentemFausto Reiensi ac

dominammeam
et

inviolabilemque MariamChristotocon

Massilieusibus accensere ausus fuerit

At iniquam

criminationem viri docli solide propulsarunt [h). « Certe quidem, inquit eruditus Sirraondianorum
editor
(c),

Theolocon, apostolica auctoritate perdocuit. Ipse ergo meus est pater ex lavacro, quem credo apud

sententia cpiscopi doctissimi ac sanctis-

celernum Patrem per Filium intervenire pro tllio. » IV. Variee circumferuntur scriptorum Ennodiano-

simi, et ingeutibus erga Ecclesiam meritis clarissimi,

rum

editiones.

Earum primam exhibuere anno
Basiliensia,

tS69

qui fidem orthodoxam tuminOccidentetum in.Oriente
strenue propugnavit,

Orthodoxographa
vatius,
nihil

quem
1

illustri elegio ac

decreto
Gre-

inquinatius in

qua tamennihil depi'alucem exiisse censent
quaj deinceps

Romana synodns
Hormisdu
(e),

ornavit

(d),
(/'),

quempontificessummi,
Joannes VIII
(g),

eruditi. Porro, ut eas prietermittamus

Pairum, Coloniensi, Parisiensi et Lugdunensi fuerunt intexta^, sub initium saeculi supegorius VII (h) magnis prseconiis extulere, quem Ecrioris, uno et eodem anno 1611 gemina prodiit Enclesia sanctis confessoribus ascriptum annuo cullu nodii ey.rJoiji;, altera Tornaci curante Andrea Scholto, prosequitur; tanti, inquam, antistitis sententia (de Lutetiaj altera quam Jacobus Sirmondus ad duo spearbitrii libertate) non potest magni apud omnes cactatae fidei exemplaria, Vaticanum et Nicolai Fabri, tholicos ponderis non esse utmirum,iimo indignum prorsus ac minime ferendum sit, Ennodium ad Se- G diligenter exegit, eorumque ope lacunas qua? multa; et maximaj erant implere, ac prave detorta et trajemipelagianos atque ad Pelagianos nostro sceculo a cta suis locis reponere studuit; omniaque demum nonnuliis ablegari. Qnasi vero Pelagiana aut Semioperajex pristina perturbatione in certos ordines et pelagiana, ac non potius his plane contraria, sint quasi classes digesta, ut ex ipso intelligimus, exquiista (i) Nemo dubitat, nemo condemnat, quod auctoi^e sitis adnotationibus illustr.ivit. De his autem duabus gralix ^raestante, et ipse sequitatis hominibus callis editionibus adisis viros eruditos subinde laudaaperitur. Dux enim honorum et prxcessor, gratia. Ergo tos (j). Prseclaram itaque hanc Sirmondi editionem debemus gratix quodvocamur, quod occultis itineribus,
Nicolaus
bibliothecis
: :

nisi resistamus, sapor nobis vitalis [infunditur.

Quam

prelo

committeudam consignavinus. Notis

V. C. ani-

diserte ibi gratioe,

et

quidem|interioi'is, necessitas
vir

asseritur

!....

Attamen

maximus

a quibuidam
:

velut hffiretica; doctrinee

defensor traducitur

cum

madversiones Barthii subjecimus quas ex ejusdem Adversariorum libris excerptas ad calcem voluminis primi Sirmondianorum rejecit Baunius atque ap:

contra ob illam ipsam causam orthodoxis omnibus

debeat esse prsecipuo jure commendatus; qui confutaverit pestiferum

morum
(a)

disciplinie

dogma, quo religionis omnis ac fundamenta convelluntur. » HaVI, pag. 27.

pendicem adjecimns ex novo Thesauro Anecdotorum Marteniano (k), Ennodii scilicet Dictionem in natali Laurentii Mediolanensis episcopi, una cum ejusdem Epistola Venantio cuidam inscripta.
(g)

DuPin
Baun.

Bibl.
I.

tom

(6) Soller.
(c)

(d)
(e)
(f)

c, pag. 273, num. 13, 14. ad tom. I Sirmond., § 12. Concil. tom. V, pag. SOl edit. Ven-Labb. Hormisd. epist. ad Anast. imp. Nicol. I, epist. 8 ad Michael. Aug.
pra;fat.

(h)
(i)

Joan. vni, epist. ad Bercar. abb. Greg. vii, in Dictalu.

Ennod.

lib. ii, epist. 19.

I.

(j)

Hist. litteraire

de

la

France, tom.

III,

pag.

101,

not. 1. (fc)Marten. Thes. Anecd. tom. V, pag. 61.

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS EPISTOLARUM LIBER

I.

14

EPISTOLARUM
LIBRI
IX.

LIBER PRIMUS.
EPISTOLA PRIMA.
ENNODIUS JOANNI.

A menta
ita

aemulari

:

vincere posse, sicut

nemo

credidit,

nullus optavit.

Vides

quantum ad unguem

polita

Dum
bis
:

salutn quaeris verbis in statione compositis,

conversatio pretiis

bene nascentis adjungat? Quod
superavit induslria casti-

et incerla liquentis elementi placida orat.ione descri-

jubar sanguinis
gantis. Crsdidi

pra?stitit,

dum sermoQum cymbam

inter loquelaj scopulos

rector diligens frenas, et

cursum

artiticem fabricatus

libus

votorum summam fatigari, si te natareddidisses; illud non expendens, quid claritati
"^

trutinator expendis, pelagus oculis meis,

quod aqua"

tua5 cohabitator infuderet.
arbitrii

Sit forte in

Kstimatione

rum
sffivit

simulabas, eloquii demonstrasti. Deus bone,
1

in

quantos se usus dives lingua dispergit

Cum voluerit,

ut bestia, currit ut fluvius, fluctuat ut profun:

mei defraudata cognitio. Neminem credidiad Olybrium pervenire quem vicinis calcibus pernix insecutor adjunges beatum facturus nempe, si vice:
;

dum

et

quamcunque

fucatis

verborum imaginibus

ris.

Deum

precor, ut adolescentia in te,

qum

(perfe-

pingit speciem, veri astipulatione reprsesentat. Timcre
te scriptiouem, quasi fronte tener, insinuas;

dum

dc-

ctionem) primordiis monstrant, bonae frugts germina convalescant. Domi habes, unde exhortationis meai
viva siimas exempla. Te pater

clamationum
tio; et
dit,
fit

pompam

refuga laudis deposcit asser-

morum

tranquillitate,

avara glorise,dura pudori parcere se osten-

socer eloquentia similem producat. Si
facere coelestia regna dignentur,

peregrinammentita formidinem. Ago atque habeo gratias, quod nobilia rudimenta facundiae tuae in
amici,
licet
t

me voti reum unum precor, ut
quoque

mei merainisse digneris

:

neillius,

cujusperfectionem

quantum

ifistimas, prteconiis consecrasti.

Et

inter dicendi siraulacra meditaris, oblivionis

non agnoscam mea esse quse loqueris; religionem tamen narrantis amplector, diligentiam pectoris
laudo,
casti.

par esse contendas. Sed ad epistolse

morem

revertar,

quam

gratiae per

sudum

rutilantis luce dedi-

Tibi fax ista pra;tenditur,

quam
:

in

opinione

mea blandus
scientiffi

elocutor accendis
etsi

ego noctem con-

mi doamantem tui frequentibus cole muniis littene amoris contestatio sola sicut solet in quibusdamesse,'' praevii in te putetur exstitissesermonis.
produxit. Salve,

quam

afTectio tua in
et
;

longum

mine,

rarum

mece,

non

fugi,

c

novi tamen oBstimare.
transeat, qui vult dete episto-

EPISTOLA

II.

Graves hiatus patitur aliena; gratice commissa credulitas
:

KNNOmUS FLORO.
Novi me duram cepisse provinciam, et gravem sarcinam humeris inlirmis attollere, qui sublimitatem tuam, quantum ad me, quietam verborum stimulis excitavi. Sic minaces dentes bestias invalida lacessit adolescentia et dum majora viribus provocat, quod evenire optat, spectaculum putat esse, non prselium.
:

quanquam omne crimen

cipere confidentem. Gaudia
laris alloquii

tamen mea de

dotibus adimplesti;
serenitate

dum

novitatemsendecora
Sat fuerat

suum monstras

sermonum,

et veteris

prosapioe novelli vincis

nitore colloquii,

parentum tuorum
'

desideriis, seniora te famiiioe orna-

dii,

Felicis Ennodii] Tria heec nomina Ennoquce in antiquis e.xemplaribus leguntur, nonquiin fronte operis, neque passim per omnes titulos, sed in eo duntaxat qui prcefixus est Vita>, beati Antonii. In CKteris satis habuerunt antiquarii prioribus omissis tertinm, quod verum et proprium auctoris nomen erat. adnotare. Proprium inquam. Nam Ennodii adhuc sevo mos durabat, qui apud Latini quondam oris gentes, atque adeo in Urbe tandem ipsa post eversam remp. obtinuit, ut cum tribus fere quatuorve nominibus uobiliores uterentur, proprium

Magni

modo

in titulis aliisque illorum

dem

omnibus librorum, in marmoribus, temporum monumentis, quandoplura

unius hominis nomina occurrunt, dubiumnon est quin verum acproprium id ejus nomensit, quod ultimum collocatur. Qua; nunc paucis admonuisse sit satis quia justam huic rei diatribam * alio, si Deus volet, luco destinamus. In quanios se usiis] Leg. in quaniosse visus. Nam velut ob oculos poni res ipsas descriptas ait quod omnino poscunt quffi sequuntur. Barthius, Adversar. pag. 9io.
:

!>

:

tamen unum cujusque nomen esset, quod postremo semper loco post ca;tera statuebant, et quo unico,
pluribus abstinere placuisset, singulos designabant. Verbi gratia, M. Juniani Justini (sic enim breviatorem Trogi Pompeii appellat codex Vaticanus) proprium nomen fuit Justinus, et Fabii Laureniti Mabii ViCTORiNi, quae integra est nomenclatio clarissimi rhetoris, qui in Ciceronis libros de Arte rlietorica scrisi

6 Quantum sesi.'] Quem sest. Id., ibid. c Novi tamen lesiimare] Omnino reducendum est, quod in veteri editione est extimare, quasi sejungere a nimiis preeconiis, ne pluris sibi videatur quam sit.
p,

Id., ibid.

d

SH

rum editionum
etc. Id., ibid.
«

forte in wsiimatione] Non debuit mutari vetelectio extimatione, hoc est sequestra:

tione. Et puto legi debere

Sit, fero,

psit,

in Avieno, Liberio,

propriumitemnomenquodpostremum. Idipsum Symmacho, et aliis ad quos Ennodius scribit, suis locis ostendemus. Eodemque

inextimaiione,
Id., ibid.

Vrxvii in

te puieiur]

Prxvii sinere put.

*

Habes in

edit. Sidonii posi prssfat.

ENNOmi EPISCOPI TICINENSIS
Sic

mens congressionis ignara cerlaminibus ante pe- A
debet affeclum.

stilistis,

etiam

illaesus

incipiam. Deleniflcam allega-

riculum
Quaj

Leonis rabiem,
te,

et

quam

Libya alitbestiam,

quam

lingua censeo raitiorem.

me

praecipitavit inscitia? qui

animi fervor a cout nesci-

tionem amplexus epistolaris eloquii, ago atquehabeo gratias, quod me diii trislium noluistis esse participem fecistis hoc forsitan voto et studio consiilentis.
:

gnitione tui

peregrmantem duxitin devium,

Sed ascribo peccatismeis, quod majoribus,
peratis alloquio,

dum

tem-

rem quid

inteutioni lacessitus deberet, qui

seraper

sum

jactatus angoribus. Mihi uni in

contumelias primus incipit, qui injiiriarum gj-mnasiis

nunqnam meruit
scuti dentis

posthaberi? Clericorum certe eser-

in mcerore aestirao, quce tacentur

citatissimus maledictor; qui ad eos

semper

uovelli et

morsus exhibuit, quem evadere ad un-

ducta vita non meruit; cui cessit omnis eruditio; et quasi cometem sidus religiosorum fugit universitas. Hunc ergo improbus et fronte debilis excitavi. Hac fiducia provocassem veutos ad flandum, ad

guem

adversum provisa contingunt, dum graviora semper quia credo quod de mediocribus stepe communioenturverba languoribus, cum proximitas funeris imperet silentia cito rumpenda. Deo gratias, qui ea qua^ dura aestimantur, clementia bene vertit, et qaas ex merito nostro ventura
:

collcgimus, ex sua facit miseratione transferri.

Vo-

luissem tamen, talem circa parvitatem
tio

meam

digna-

cursum tlumina, Faustum
le

meum

ad facundiam, qua

vestra tenuisset affectum, ut

quem comitem sape
acceptum rae

ad garrulitatem loquendi parcus ferratisverborum calcibus animavi. Ignosce, qu8eso,et quod in aliis vi-

gaudiis adhibuisti,
partiri.

cum

eo elegissetis etiam adversa

An

putatis tale benefioium in

tium putas, taciturnitatem amantis sperne ahstine aresponsis, provocantem danina conteraptu. Tecum
:

esse relaturum,6i ab aestibus pectoris vestii,

tanquam

decertet de mediis cnnae iioibus eductus, circa Gal-

lum prosapia
talione

conticesce,

silentii

tui,

si

praivales,

mulcemur. Cave, mi domine, ne

incipias mi-

norem
enim

luquacitate provocaiido humilis aestiman. Quid

jacentem iu ea parte ,superare, et triumphura de eo ducere, qui se ante conflictum imparem confiletur? Esto mihi tamen apud dominum Faustum auiuris mei fibula, si querclas, quamvis anlaboris est,

gustas, et rusticas, studesevadere.

male tidelis excludar? Non est, ut video, apud vos mei ratio dispensata consiliis. Ego mihi perire gratiam puto, nisi eam reriim omnium vobiscum communicatione nutriatis. Desinite, quaeso, in hac mihi parte consulere, vestra impendio verba cupienti. Cui si votivi negentur aifatus, fatiscam, ut terra cui coelo nihil liquitur, nec venas suas succo bibuli humoris infundit, unde innatis aliinenta culmis exhibeat, etad falcem gravidas aristas adducat. Ut piscis aqua absti'actus vitalibus indumeutis privatus exstinguitur,
sic

EPISTOLA
EN.NODIUS
'

III.

F.iUSTO.
:

Q Quajrant

ego subduotis alloquii vestri fluentis interimor. alii quod deleclet ego res ad auimam per:

Acta estcausa desiderii mei benelicio querelarum meruit impudeutia, quod negabat urbanitas. Diligenliam sancti pectoris quam artife.x silentium tegebat,
elicui;

tinentes expostulo
stra pariunt,

:

mihi non tara delicias verba vesalutem.

quam

Rem
:

fateor nullis colo-

taciturnilatem quaj ad fomenta ardoris mei
:

nebularum depictam mendaciis, decerptum aliquid quia non sum simulandi artifex
ratara fucis, nullis
vitte

parata fuerat, terminavi

prorogando

viles paginas,

mese censui,

dum

tacetis.

Male vos lideles asse-

pretium vincentis accepi. Sic usuram cultori vexatis reddit terra cespitibus, et feturam nobilem de singularibus parturitgleba germinibus sicad vocemunius horainis montium secreta respondent, et dum angu. tus clamor vincitur, valitudinem suam elementa
:

ritis, si

ad aures meas geueraliter deflenda per vos

deferantur

stiano liceat

incommoda quasi nescire alicui Chri^ malum, cui Roma succumbit. Barbaras
:

nationes, et a nostro limite toto pene orbe divisas,

continuis hsec conjicio lamentis ingemiscere, et ad so-

manifestant. Evangelicis (Luc. xi, 9)

tali facto

obsc-

latium nostrum laciymas commodare. Hiijus rei ma-

cutus oraculis, fiiictum de
sortitus
;

prai^cepti

sum

veritate

gnitudo vestra adhibere se indicem fugit, ut in per-

cujus declarat instructio,
si

quod pulsanti

sfepe
vel

surgat Deus, et tribuat,

non propter mentum,

propter importunitatem. Facessat posthac inlidelium

D

male cauta

discussio

:

integritati sententise periculis

nuntiorum diabolica cum ut non sit, ad cuius veritatem post fabulas redeam, nec qui animum meum veridemonstratione sustentet. Cavefaxis, mi domine
niciem
fallacium
securitate vota mentiantur
:

meam

:

prtesentibus idoneus mihi testis astipulor. Frequenti

vobiscuni milii alia res est
clinii.

:

aliud fori jus, aliud tri-

oratione optata promerui
assiduitati

concessum est precum quod negabaturexamini. Debeo vobis ami: :

Audiat
familia

te qua; in

conversatione publica didi-

ceris,

citiam, querimonia; meai
tribuitis, plus

quas,

dum

votis clfectum

animos, et

domestica retexentem. Subjectorum tideles, ut putatis, mentes relationum vene jejunaamicorum corda talibus

amabo. Fueritlicet origo vestra a justo
;

strarum
ferculis

cibis alite,

dolore veniens

frequenter a vobis, postquara pree-

impasta moriantur.

' Fmii-(o] Nullius nnmen in operibus Ennodii smpius occurrit quara Fausti cujus consulatum, quaesturam, pra>fecturam, patriciatum variis locis commemorat. Is est Faustus exconsul, quem pro S3'mmacho papa in Laurentii schismate stetisse, atque adversus Festum et Albinum item exconsules, qui Laurentio favebant, fortiter pugnasse, auctor est Anastasius. Sed Fausli consulares hoc tempore duo fuerunt. Unus consulatu sine collega functus anno
:

Qui Aginantus Faustusdicitur in tnmulo Mandrosse. Alter Fl. Faustus junior : hic fortasse, de quo agimus, qui septimo post superiorem anno consul fuit cum Longino. 2 Malum cui Roma succumbit] Ob faetionem videiicet schismatis Laurentiani, gravesque contentiones, puRuas, caedes ex ea natas, de quibus in Sj^mmachi Vita idem Anastasius, et Enuodius ipse in Apologetico.
Christi 483.

17

EPISTOLARUM
EPISTOLA
IV.

LIH.

I,

A quod cum
suavis
credidi

pudoris dispendio veuter acquirit. Vilia

ENNODIUS FAUSTO.
'

fuerint forte quae sustulit, aiit negligentia, aut usu,

Anagnostici fidem
et

secutus,

et
-

oratiouis

aut tempestate peritura

sapore provocatus, pene vitium
virtutis;

rem

esse

non fuit culpa vacuus tamen, juxta Apostolum (Rom. ii, 21), raptor carnem
: :

sermonum diademata credo valere quam conscientiam, culpam quam mens uon agnoscebat, incurri. Non sic » servis sibilo arlilicibus
plus
insidiis

dum

quam animam
dicens
(Tob.
:

plus amavit. Tobias propheta hujusoccurrit, et divina voce testatur

modi commissoribus

Non
21).

licet nobis

aliquid

manducare furiimm
dixit,

blatidus venator illudit

:

non

ita

pinnarum

II,

Cum

dixisset,

manducare, nou
1),

mentita formidinem discoloribus fucis ultro expH-

Non

licel

nobis aliquid lecliture furtivura. Josiam, ut

tenda retia manus magistra componil : quemadmodum me captum, et sponte capistris ora porrigeutem magnitudiuis veslra; teuuere sermones. Coramissi nescius, vobis impugnantibus, diu u trum essem iimocens
inquisivi. Aliud

narrat historia
instruxit.

(IV Reg.

xxii,

1

subrepta papyrus

Ego homuncio hoc non facerem, quem vos

conlra ingenii vires ad scientiam diligendam verbo-

rum

stimulis foditis?Sed revertor advirura

optimum,
:

qui praefati, qiiantum scribitis, sceleris admissorem sentiebam de epistola vestra, aliud de proposito meo. Quis rogo fuit patrandi sceleris tam ve- „ in utraque parle tidem violans, nec vos securitate, nustus admissor, qui purgationem crederet, si alieno nec me facti, si scripsi, perfeclioue donavit. Continse fateretur praecepto suo militare flagitio, cum nemo gat mihi, salva magnitudine vestra, coram posito se-

de se confesso juste credere possit crimen alienum?

cundum mandata

Dei, tanli viri, prout liabet

animus

Sed credo juris et legum expertem fuisse personam, et solacalliditatecompositamicui etiamimitandi in scriptione aliena
proprietatis

meus, terga multare.

EPISTOLA
*

V.

imaginem

veritatis (usus) indulgeat et

ENNODIUS FAUSTO.

simulacrum lenocinia pudenda

concilient.

Nolo cujusquam

uomen

incessere, nec contra
:

con-

Abundantem Dei misericordiam precalus commendo ipsi anni felicis auspicia; et beneficiorum ejus
muneribus
sublimis jam consularem virum
quasi

scientiam accusantis subire personam

sufticil

pudo-

rem meum

in statione constitui et si

:

alios jactent iucerta
talia calcari-

ventorum. Ego tameu,
tatione

imperare

bus armatae lectionisadigeret, patriarcharum ine imi-

Hactenus trabealis cothunii pompam familitu nostraeperegrina ornanieuta tribuebant, et pertinere nos ad eum magis aftinitate quam genere
ajqualis aggredior.

gaudebamus, qui anno nomen imposuit. Munus erat non debitum, quod inter curulium possessores dilitum obtinuit, quem natura non dederat. David dum C gentium fabulis addebamur. Quotiens nos obnoxios lustraret (/ Reg. xxi, 6) devia studio fugce et angusta sibi fecit lingua, quae apud alios exaltavit, ut coiiiterrarum, propositionis panibus famem depulit et mutato conditionis ordine alienis nostrfe nobilitatis contra legis vetita quae minores habet aculeos, esuinsignia deberentur stipeiidiis? At nunc facessat inriem corporis eifugavit. Ego inediam quam de divinis vidia, velustorum reparator fascium novellus consul Libris anima impastus conceperam, marcentibus diu illuxit, et dignitatum nostrarum cariosas fores robudebui tolerare visceribus, donec coucepta lues ad stus reseravit impulsor. Ad redivivam valetudinem vitalia secreta percurreret. Daniel propheta divina tremebunda marcescentium cardinum limina juvenedogmata regiis subduxit penetralibus; quae ad instruscunt quEe nullis credo, Deo auspice, quia posthaec ctionem suam pudicus et imitandus raptor adjunxit. obicibus claudeuda patuissent. Nam Avieni mei non Quid juvat ire per singula, cum ad munimen impuunus, sed primus est consulatus. Stirpis sud3 geslagnatcB una sufticiat de numeratis persona conscientura aquilas agmina prffivius antecessit, et ad prineitiae? Quae tamen verecundiae suae, et naturali ut ita palem militiam iter virtutis ostendit. Si qua est swdixerim debilitati, ante necessaria petitione prospexit. cularium reverentia dignitatum, si quis honos est hoNam et si sum post negationem qui me reum fecerim, minem vivere post sepulcra, si quid providit astutia aestimate. Doctorem Libycum asseritis sublata a se velerum, per quod ab hominibus anni vincantur ' pyri poma tlevisse. Merito lamentis expiandum est, adulti jure fastos hujuscemodi putantur invenisse
defenderem. Furto Jacob primogeuiti
:

fratris

vicit

aitatem (Gen. xxvii)

cujus benelicio principa-

;

:

:

A^iagnosticQ Epistolee tuae. Lib. viii. epist. a, Fa.\ist. idem,deanagnosticiproUxilalefaslidium.'\jv.yvoxTTizov Graecis id omne est quod legitur aut recitatur; sicut «i-.poKf/.a et azo-jt7a«, quod auditur. Itaque ut acroama etiam Latini usurparunt pro dicto, seu re alia quae auribus excipialur sic anagnosticu m, pro epistola aut scripto quocunque. Dici etiam posset ana' ;

sibi et Fausto gratulatur ob Avieni filii consulatum. Fausto quidera, quod fasces per lilium in ejus familia continuentur sibi vero, quod suae per eumdem postluninio reddantur. Ennodii enim consanguinea erat mater Avieni quare ad En*

Abundanlem] Et

ejus

:

:

gaosma.
Credidi rem] Male libri omnes crediderim. Pyri poma^^ Sic restitui pro peripoma, quod in antiquis etiam libris legebatur. Emendationis auctor Augustinus ipse de quo hic sermo, quem Libycum doctorem appellat, lib. ii Confessionum, cap. 4 Arbor eratpyrusin vicinia vinese nosirxpomis onusta,nec forma nec sapore illecebrosis. Ad hanc excutiendam atque asportandam neqitissimi adolescentiili perrexi'
'
:

nodii domum pertinere Avienus videbatur. In Fausli ergo familia interpolatus consulum ordo non fuerat. Nam et consulatum Faustus ipse gesserat, ut dictura est, et ante ipsum pater Gennadius Avienus, Valentiniani principis collega anno Christi 4o0 et ante Avienum alii non intercisa serie. At iu familia Ennodii series interpolata et abrupta, nec ullus fortasse consul fuerat post Magnum Ennodii, ut nostra est conjectura, propatrnum; qui collegam habuit Apollo-

nium anno
a

Servis]

460. \n cervis^

mus

nocte intempesta.

EiMNODII EPISCOPI TiCINENSIS
consilia,

20

quorum

longeevitas et senectutem refutat et

A sectando

masculse dictionis bracliiis eequales ad cer-

terminum. Deus bone! quantum est, unius vocabulum hominis impensum ia dictandis legibus laborem vel
'

stabilire

posse, vel solvere? Macte insignium ado-

lescens virtutum, qui oblilteratum materni stemmatis

callem vitales

honorum

secures

att.ulisti,

quibus an-

tamen eduxit. Sed quo me rapiat processus affectionis terminum refutantis, agnosco divisus proposito consulem eruditum ingenio impar appello. Ad vos revertor, cum quibus mihi commune gaudium, par desiderium, eequaiio s:ipplicatio est. Oremus Deum,
;

nosas, ne posteritatem

tuam

retiaerent, splendidis-

quia vota nostra

modum
:

refutant, ut ipse faciat pe-

simi itineris obices araputares. Cedant huic prisoorum laudes, quibus nobilitatem duutorum commeuta pe-

renne esse quod tribuit

nec unquam- circa nos

neribus suis terminum ponat, qui largiendo

mudamna

pererunt,

qua

phaleratis

verborum

superciliis

meri-

non

tum

a relatore mercantur. Necesse

enim

est exilita-

bono, quibus
cceleslis

tem thematis narrantis opibus ampliari, ut dos quae in materia non invenitur, styli processionibus inseraUt taceam Fabios, Torquatos, Camillos, Decios fuisse superatos; teipsum, midomine, qui universos
tur,

Vos gaudete tamen vestro tam excellenti fas est post trabeas suas habere tilium in obsequio consularem. Si tamen in sententia mea
sentit.

ejus primordiis existimo votive cessisse. Tu per duratum proavorum avorimique = scipiouum travicisti,

mitem jam grandior, pene prajcedeatium counexus
lateribus ambulasti
;

ita ut

sub conjunctione
et

nunquam

interpolatse felicitatis incederes.

Ad Avieni mei adhuc
continuare
gratias intentioni in
:

mens humanis delictis non subjacet, lidelium orationum vestrarum retributio est circa sobolem dignitas impetrata. Urb sufflcerent quantos habet domus una precatores. Felix mater tot imperatorum domina; vos apud Deum precibus suis matrona fortis attoUit per tantos regnum cceleste vim patitur, quorum meritis a divina clementia quod postulatur, exigitur. Scriptum enim
vigor operatur, ettota
inclinata
:

tencri virtutes

pertinet,

tuo generi

merainiraus, dicente

Domino

discipulis: Si convenerit

fasces, et nostro reddere.

Ago

commune augmentum
beneflcio natalium

profuturae

per

bonorum

claritas

quam cum Dei hactenus inter-

clusaresplenduit: per
guis agnovit.

Quam

voluissem votorum

mam

coram positus

quam diem suum lucidus sanmeorum sumintueri, si non peceatorum maquod non potuit
desideriis,

duobus auttribus vestrum quidquid pelieritis impetrabilis [Mattfi. xvin, 19). Gredo Redemptorem, justorum raritate prospecta, pro mundi salute petituros duos dixisse suflicere licet conjectura perpendi, si
:

possit tribus aliquid denegari pro suoruTi utilitate
poi-cenlibus.

His ergo spebus animatus, et justorum

guitudo

munus

cosleste,

cognatioue subiimis, confldo de superna benignitate

etiam me ad optataj copiam gratioe perventurum. Si sit hominem uno eodemque tempore universa optata promereri Illud C Abrahaj meritis (fjera. xu) Loth sanctorura turbis tamen inter raaximas Redemptoris nostri remuneraasoribitur si hi qui caruere propriis, propinquorum tiones credo numerandum, quod limen felicis infanad celsa perduoi meruere virtutibus annus iste fatia3 consul meus cum honore senis ingressus est. milia? vestra; pariet dignitates. Nam si vobis cordi

denegaret aspectibus, et nefas

I

:

;

Sed

pra=.cipio quid paretur laboribus, cum talia primordiis exhibentur. Inauspicatis successibus illi provectuum incrementa ventura sunt, quem coepisse vi-

sum,

facile

ad coelestem gratiam optata impetratione
sol-

perducor. Domine mi, salutationis reverenliam
vens, veniam postulo de prolixitate
difflcile

sermonis; quia
loqui esse con-

demus
tatis

a fascibus.
iu

eventu

Minus est quod sibi de prosperiantiquorum prfeconiis vetus Tama

est

magna gaudentem parva
EPISTOLA
VI.

tentum.
ENXODIUS FAUSTO.
tibus, et

blanditur.

Quod attrita pulvere canities, quod vila sub fasce acta vix meruit, quod grand;evus de impe-

tratione

pius adolesoenti
ditur,

nuuquam certus optavit, hoc memoratu saemeo supernum munus ingessit. Adin principio vitaa disoiplinis optimis in:

Deus bone, quam nihil est arduum magna curanqua quiete divinse mentes visa describunt
I

quod

quibus ornantur dotibus loca, quas lingua dives, et
j,

stitutus, videtur

meruisse quod adeptus est nec dignatur totum in se felicitati, in quo possunt etiam dari plura vu-luti. Natura; in decus soholas et littera-

dicendi

peritus aspexeril,

si

religioso

lioeat

sine

discrimine confessionis enarrare proposito!

Quasdam
stupenda meLius

mundi
alias

arlifex

Deus provinoiis
:

felioitates

rum
tor,

studia consecutus, paternaj perfectionis aBmula-

secreti sui largilate conoessit

alias uberius,
aliis

talem se industria sua fllium reddidit, qualem Quidquid Attica, quidquid Romana pra?cipuum habet lingua cognovit aurum
alter vix poluit legisse.
:

vinum

jussit elfundere
:

:

contulit triticeae

segetis ope gratulari
ulilitate donavit.

multas

pomorum

varietate vel

Demosthenis, et ferrum Ciceronis expendit, utraraque dicendi seriem Latinus relator implevit. Grammatica;
instruotionis repagula, et illas dicendi legales
stias

angu-

Quibus baec tamen ipsius naturBe repugnantis merita non dederunt, fecit eas relatore sublimes. Non est unde jejuna cautibus gleba desperet, nec unde non respondentia cultori arva subjaceant.

pro libertate complexus

est.

Oratoriam

pompam

Linguarum genio

terris

merita tribuuntur:

et

In dictandis legibus] Quia nirairum edicta et constitutiones siue die et consule auctoritate carent, ex lege I codicis Theodosiani. ^ Scipionum tramilein] Soeptrorum, aquilarumque consularium; ut in panegyrico, Serranum scipionibus aralra pepererunt et in ParaMie.^i, ante scipioncs et
'
:

trabeas pomposaestreciiatio.

Quo minus de Soipionum

familia interpreler, ut magno viro visum est, faoit Sidonius, qui Gennadii Avieni quem Fausti patrem fuisse doouimus, originem non ad Scipionura, sed ad Corviuorum familiam refert lib. i, epis. 9.

EFISTOLARUM
qualiter quis loqui potuerit, taliter rem de qua fuerit locutus, attoUit. Crescitis provincice cultura sermonum oris est, quidquid in vobislectorstupuit. Uber
:

L1I3.

1.

22
in eo

A

dit

:

qui agnosci

nunquam,

nisi

per turbida

fluenta, potuerunt. Tanti fuit divitias facundice in rebus laude carentibus ostentare, quanti nonfuerant

solum,

et divitibus

quae

te

jactas terra

palmitibus,

quaeper modicos sulcos scalpenlem dorsa pascis agricolam, quae venas divites in ipso proscissionis pandis exordio, quae suscepta germina multiplicata messe
reslituis; uibil tibi

hsec omnia naturae benelicia, si dedisset. Ccelorum tamen Dominus qui hoo vobis posse concessit, munera sua sub perennitate tueatur. Quia haec ego non

quasi a vobis diversa sentiens scripsi
lector agnoscat,

:

sed ut ex

istis

commune cum maximis,

si

ad te

Comum
videre.

per stylum vestrum melius
VII.

domuus Faustus Romani status eloquii non serenus Ecce Comus puUff quodam pene in siaccesserit.
'

csse legore

quam

EPISTOLA
Quantus
est
fascis

lentium missa conditio, quce nuUal se hactenus commoditate, nulla, ut aiunt, formositate jactavit, quanto

ENNODIUS FAUSTO.
invidiae,

gaudet ingenii privilegio? Quse per prserupta conval lia, et patulos coheerentium hiatus montium testivis nivibus miseram scil exhibere concordiam : cui per pericjila pendentium cum via cultorum ante terram per scopulos opus est seminare, quam germina cui calamiiatis genus est, riparum Larii confinia canis
;

via, quotiens prcecedenti

quara facilis nocendi opinione laborat impetitus!

quid factum sit, ut video, quidve infectum read impugnationis fidem solum advocatur pro teste propositum. Deus omnipotens mutatas ordinum vices vertat in melius, et rerum statum qui labe temspicit
:

Nemo

poris aut meritorum

nostrorum nebulis

obsolevit,

ornasse nemoribus, ut subridens illecebrosa visione dominantibus blanda fecunditatem fronte mentiatur,
et

aurei saeculi candore perfundat.

Quando non homi-

num

obscenissima criminainnocentisofficii texit
et qiiidquid a

um-

in perniciem possessoris pulchritudinem nutriat

braculum,

morum nube

descendit,

exsecrandam. Ubi

primum

fabricis suis

domini tributa dissolvunt,

dum antiquorum

per prsetoria lacunas

parca nituntur frugalitate reparare, et protligantia patrimonium fulcire culmina. Indigenarum copia ad

At nunc in aucupium trahitur male creduli interpretis clericatus, et quod ante religiosam professionem admisisse non decuit, hoc postquam per titulum ecclesiasticum culccelestis militiae serenitas excusavit ?

hoc tantum servata, ut functioni publiciE ^ peraquatoris etiam vota transcendens numerus non deesset. Piscium populos non ad delicias, sed ad horrorem per quos discimus, quid laudis captorum nutriens
:

pis renuntiavimus, sine honesti

credimur considera-

Qua me tempestate procella immanium peccatorum ire ad famosum officium 'compulisti? In quo omnes errorum rami magistra vivendi
tione peragere.

alibi

sapor mereatur. Ubi aer pluvius perenniter, et C solent falce truncari, in eo de
et

me

facinus credi facis

minax coelum,

quaedam

vitae sine tota

luce trans-

omnes

actio. Dulcia Larii oculis fluenta transeuntibus, et

ad

natatum quos perdat invitantia. Quis ferat decorum gurgitem sub hac deceptione fallentem? Quid dicam insulam relatione factam habitabilem ? quis non lioc miretur? in qua minus amatur vita servata? in qua
portio fuit evasisse discriminis? circa quara piscibus

mancipia sua a me sublata deflexit, et contra potentiam ecclesiastici militis advocandam credidit regiam defensionem. Rogo, quis hoc commentator vel in scena proponat ? quis poefallentibus. llle
fucis similibus aut

tarum fabellam

commentitlis per-

sonis instrueret? Novit Dominus, qui

manu

valida in

adjutorio veslro mei propugnator assurgat, totius
esse technae

me

hominum

ministratur esca cadaveribus? Nulli enim

hujusmodi ignarum. Ante aliquid temad opem
se Ecclesiae.

prwter aquas Larii defuncti ibidem sepulcra meruerunt. Maria, fluvium ' Adduamque laudastis, quod
per confusos ductus discrimen lacum tumoris osten-

poris pueri duo, qui sibi a praefato asserebant inferri

violentiam

*

sub interpellatione

publica contulerunt. Preces adhibuisse memini, ut

•. Ecce Comus] ComusEnnodio, quod aliis Comum, millium transituhospitales suastanium, nec largiores nota planaj Ligurise civitas ad Laquam intulere, aquas evelientes. rium lacum, per quem delapsus es Alpibus Addua Ad opem Ecclesise] Hincliquet, servosad ecclesias confugere solitos non solum declinanda» poenaj causa, tluvius ita decurrit, ut aquarum discrimen appareat. IIujus laudes scripserat Faustus. Ennodius contra im- D si quid peccarant, sed juris etiam obtinendi gratia, si vim paterentur. Pro his ergo intercedebat Ecclesia parem illam suis laudibus afflrmat. Sed re vera jocatur. Nam Comensis agri urbisque tanta erat pulchrinec ante abduci illos fas erat, quam de impunitate tudo, ut ad deliciasinstitutavideretur quod deComo aut justitia sacramento a dominis cautum esset. Dato inter csetera praedicat Cassiodorus lib. xi. epist. )4. sacramento, servi, ne cumdominorum fraude retineri AureUbi pluribus eam describit, et nonnulla habet quae viderentur, ad obsequium, ut est in concilio faciunt ad Ennodium. lianensi can. o, redire jubebantur. Neque hoc reme2 Persequatoris] Tributorum moderatoris, I^itmtov. sed miseris omnidio servis duntaxatsubveniebant, Nota est GregoriiTheologioratioct; 'lo-jAtzvov s^ia-oirtiv, bus et afflictis, qui potentiorum injuriis oppressi ad et munus ipsum peraequatio quod docetGregorii maid est peraequatorem Ecclesiae opem refugissent dicitur nov. t6 Theod., de quo genere oflicii tjtuli gni epist. 38, lib. viii, ad Jauuarium episcopum Caexstant in utroque codice. Nam et in aliis etiam larit. In quo nescias pietatemne cum aequitate veterebus fuerunt, wi-perxquatoresreramvklualium apud ris Ecclesiffi mirere magis, an maiorum erga EccleHas intercessiones Cassiod. in Formula magisteriae dignitatis. siam fldem ac reverentiam. 3 Adduamque laudaslis] Hoc Plimus inter aquarum Intercesappellabant. Ennodius in Vita Epiphanii miracula recenset lib. ii, cap. 103 Quxdam vero et sionum tantamsibi proposuit curam,ut ipsam se misedulces inler se supermeant alias utinFucino lacuinverisinferre crederet molestiam, quamper negligentiam clus amnis, in Lario Addua,in Verbano Ticimis, in a quibuscunque permisissetjinferri. De qui bus etiam ibiBenaco Mincius, in Sevino Ollius in Lemano Rhodadem pauio superius in Epiphanii diaconatu.

70 Kwu.o'j Graecis,

'

:

:

i

,

:

:

:

:

,

nus.

Hic tians Alpes, superioresin

Italia

multorum

:

23
circa eos,

ENNODH EPISCOPl
qnod defunctus
voluit,

TICINENSIS

24

servaretur

:

audi-

A

nectare liquentis elementi mella eomponis, peregri-

lurum

se deceptiosis

et blandis

promisit illecebris,

num

Ut ad obsequium reverterentur

ad quod deputati

culci certaminis et

fuerant, sancto episcopo palre vestro preesente qui

meissaporem epuli divitis infudisti, Hertriumphalium Antaei casuum faciens mentionem. Sicse equidem exercita litterarum
labiis

tatus

eisdem praebebat auxilium, sub notitia civilatis horsum. Quid postea evenerit, ignoravi, nisi postquam male retentatoris nomea accepi. Ha3c men'

gymnasiis

*

palffistra

dilucidant, sic madefacta stu-

tior, nisi

impugnatoris niei attestatione constiterint
quoe milii niultum doloris

cui ta

.

en gratias! refero, quia sub quavis occasione
:

votivas e.xegit epistolas

diorum oleo loqucnti artificiis oris membra submittunt. Sed noluissem, f^Leor, illius, ut aiunt, pugnas commemoratione morderi. Antaeum fabula senior, ne elisus vinceret, matris solatium, postquam coepit non cadere, Joquitur perdidisse. Qui per callidi hostis

De me enim ulrum audiam quie jubetis, in ancipiti esse cognosco. Nulla me tamen nec magniludinem vestram ex ea parte apud Deum
jussionis vestra; dubitatione pepereruut.

fabricam fertur stando esse superatus,

et in

pe-

deliberatum esse video,

si

vos,

ctore

animam

posuisse certantis. Res scilicet

digna

memoratu, sed amiciliarum indigna proposito. Nos

nempe niemini
inler

fcederis

certamina

suscepisse, sed
ofticiis
:

culpa respiciet, quia
lius

pr<iefatos

mox

ad servilium

il-

per qua; mutua; vincamus caritatis

ut

dum

boni

viri sine alicujus

audientise libra ire

com-

puli.

Domine mi, salutationem largissimam
vellem,
si

diceiis,

quam

non negetis, aut accusatores meos ipse componere, aut quod
istis

negotiis paginas

est familiarius frequenter errare

!

EPISTOLA
'

VIII.

hujusmodi luctamina nitimur, et vinci ambo optemus et vincere. Nobis per communia peccatorum secreta vivendum potius, quam obeundum est matris Ecclesiffi ope sociata, quae utrosque, ut vera loquamur, tidei ubere lacte pascit altrici. Cessentaniliuni commenta poetarum fabulosarepudietur anti: :

FIRMINO EN.\0D1US.

quitas

:

status innocens ruinee

Jucunda sunt commercia litterurum docto auctore concepta illa, iu quibus ad unguem politi sermonis
:

alterius.

Nobis,

si

placet in novellum

nequaquam misceatur usum majoPyladis et
si

rum exempla

revucare,

potius

Orestis,

splendor eUulgurat, ubi oratio dives frenis peritiai
contiuetur.

Nisi et Euryali, Pollucis et Castoris

nihil his clan-

Quando abundantem

loquelae

venam

la

boriosus in lucem scrutator adduserit, tunc proce-

dunt

oflicia suscipientis

desideriis paritura.

At ubi
stu-

destinorum actuum decerpit obscenitas, convenit gratiae meminisse vel hdei. Quos inter se ita concors animorum devin.xit EBqualitas, ut horum duos expetitus

scaber sermo angustiam pauperis signat ingenii, nec

cum

amicis juvaret inleritus, alter amico vitam

conceptum suum

in

ordinem digerendo noctem
nebulosae

q pretio

suae mortis afferret. Ista sunt digna roemoria,

dio elocutionis interserit, et

narrationis

quotiens inter novos concordiae. nexus, udo, ut ita

ambiguo quamdam generat de ipsa explanatione caecitatem quis non personae talis in eloquentiae arce
;

dixerim,

animorum

libro,

cespitibus validis felura
Illas

nobilis juncta maritatur.

mentes promiltunt

conslitutus

spernat affectum?

Gravat conscientiam
vis

bona

concordiae, quae quid in culturasudoris sitopus

perfectorum amor indocti.
periri quid possit,

Sed

caritatis

internae

agnoscunt. Gaudeo tamen, quod jam indissolubilisocietate

necessitudinis vinculis adjuta

non

fertur. Nescit es-

moribus jungimur,

et

ab ostio affectionis per

quem

caritas stimulissuise.\agitat.
perfecti,

examinis lancem caritatisincrementa pensamus.

Solent tamen
Soletis quid

dignos venia judicare
dicere

quos

EPISTOLA
Vicem redderem,
nisi

X.

inler epistolares vias nutanlia

deseruere
attendere,

vestigia.

EMNODIUS JOANNI.
oneraret diligentiam amici
:

voluiinus

quotiens
perla-

non eloquuntur vota sermones. Idonea; tamen
tricis

pectoris restituta laudatio

ne

dum

in praeconiismu-

viaticum prsegravavi

vivis potiiisset

jme prassentaie affatibus, ea epislolam comitante per;

et quaj

duxi

:

minus nobis

periculi esse coulidens,

sub

iurv

tercessoris boni

me

praesentia deliquisse. Valeergo,
veslri

tuum videmurscabere, adulationis suspicionepolluaet amor currat in vitium, dum illud tur affectio quod apud alios debemus facere, nobis incompetenter ingerimus. Amantium enim ornamenta inter fa;

mi domine,
beneficiis.

et

amantem

peculiaribus
si

fuvete

Sic

apicem vestrum,
attuUat.
IX.

est

quo crescat

adhuc diviuus favor
'

EPISTOLA

OLYBniO ENNODIUS.

Dum
'

favos loqueris,et

perdomoscereas eloquentiae

ne miliares paginas relinenda sunt, non loquenda tantum conscientias nostras vacuis sensibus relatione laudis honoremus. Sunt ubi bona tua, ut apud te propter affectum taceam, amice concelebrem. In his quae de profectii tuo sentio, religiosam |tibi tantum debeo taciturnitatem. Possem quidem, vitia temporis
;

Retentaioris] Alienorum scilicet mancipiorum, ut in lege Valentiniani cod. Theod. de annona et tribiitis, qui vagos servos penes seretentant quanquam et in omni re aliena dicitur retentator. Cod. eodem li'g. 12. Qui bonis ex lege Julia cedere possint, et apud Ennodium in Vita Epiphanii, et in Panegyrico. Itera apud Cassiod. lib. i, epist. 22.
:

quentiam celebrat

lib. ii, epist.

9 et 13,

et

peculiari

Firmino\ Lib. ii, epist. 8. Olybrio] Causidico ejus aevi disertissimo, de quo 1, quaiadJoannemOlybrii generum scripta est: Neminem credidi adOlybriampervenire. Ejusdem elo'

^

epist.

opere carm. 8. Cassiodorus vero magnum Olybrium propterea vocat lib. viii, epist. 19. ' Pafxstra dilucidant] Basiliensis editio, dilucidai: hoc nimirum postulabat usus, et origo vocis vod^aiirrpci. Sed Ennodius tk palaestra tanquam plurale usurpavit etiam lib. ii, epist. ad Pomerium, et in praefatione dicta Aratori et creber est in simili enallage, ut cum t6 aether dicit, t6 epitoma et haec lampada, thoraca, et alia id genus permulta.
:
;

EPISTOLARUM
secutus,

LIl?.

I.

26

laudes tuas nunc inexhausta

pra;dicatione

A

humilitate persolvens, precor, ut tandem

aliquando

reserare, totam

paginam

fucatis

colorare blanditiis.

non immemores admonitionis

et foederis, rescribatis.

hoc a proposito, facessat a moribus, ut quem mente teneo, ista tantum velim esse remuneratione contentum. Tibi non deleniticam orationem, Sed
absit

Girca quae opera pigros vos esse

non convenit, quia

nec conversationi vestrEe sancta conscientia, nec uber

sermo potest deesse coUoquiis.

sed vocem debeo castigantis.
runi illudens
retinens,
artificiis,

Non

tibi, pictis

verbosine
Si quaeras,

EPISTOLA
ENNODIUS
'

XII.

sed totum profunda mente te
:

AVIENO.

possem dicere
:

Ad arcem
:

scientise,

cur a silentio vestro multata
et
si

non

reti-

tenera? ajtatis proejudicio, pervenisti
feclionis adeptus es

summam

per-

nulla debes oura dislringi, sed
ornari. Scd

cetprodiga frons pudoris, pudentia vocetur atfectio ;

male interpretando imgarrulitatem
:

meam

fru-

bonis tuis tanquam locuples possessor
heec, sicut prsedixi, a

ctu dicas cessante debuisse compesci

me

aliena sunt

:

ore te parentis
in cano eio-

stimulo

;

dico

:

sinl licet grandia, quse

quentiui flore poUiceris,ego

tamen

nisi

de messe non
ubertateui

ego te, illugtrissime hominum, illu quae infamilia tuadomestica est siuceritate convenio, ego foideratam promissionem quasi obsidem mentis amplector. Doleo quidem
procuratas
longi causas silentii
:

gratulor

:

ut solet

avarus

agricola, qui

dum

et caritas et
sibi

anni nisi in horreis non metUur. Jam in te et sinon gravidas aristas, multo tamen videmus lacte turgen-

necessitudo negligitur. Sed quia

metotum

amor

Jam prope ad aream vota perveniunt. Sed plus timendum est, quotiens desideria noslra spes vicina
tes.

tuus vindicat, adhuc ctedo excusationem posse recipere quod fecisti, et purgationis tuse in hac parte
causas aestimo esse, quas invenire non possum. In

succendit.

Labora circa studia, lucem in colloquiis
devotus insiste, ut fructus eloquentiee

buna
divi
:

te

dilige, lectioni

valetudine degere, voti compos semper ausudorem tuum circaornamentum generis Scepe

multipliciumauctorumventilationepurgetur. Pulchra redimita sunl quK scribis; sed ego amo plus fortia
:

epistolaris alloquii luce tersisti. Nihil praiter

contem-

sunt tloribus; sed
ne, et haec ea
et

poma
in

plus diligo. Salve,

mi dumiperpende.

qua insinuavi

sinceritate complectere,

amorem meum

admonitionis fide

plum monstraf, quotienstaciturnitasnon habet necessitatem. Ego taraen spem de responsocapiens semper scripsi, et sub quadam claritatis tuse prajsentia legenda dictavi visa estmihi,dum loquor, pagina mea
:

Scito epistolas tuas nullis

doctorum a me esse deneet

te reddidisse, te sapere, etluis

pictaimaginibus verba
tua dulcedinis,
si

gandas, ut quod
qui ad

me

per inscitiam fugerit, per eos
sunt emendetur
te
:

couferre.

Quid esset in epistola
accipere,

unguem

docti

ideo ad
:

eam daretur
q quando,

quaeso

diligeuter

jexpende
le

scriptionis

culturam multo sudore

pra^para

ut

licet a

nobis procedentia, tamen quas ad
ariditatem

vota qu;e circa te pro venerandi patris tui meritis

veniunt, verba complectimur. Jara rogo ad aftectunj
scriplionis
erigere,
et

amore coucepi, ad eflectum sub hac
tentione perveniant.

ciaritatis tuaj in-

Huentis infunde, ut quid miuisterium
valeat impetrare, cognoscam,
si

nieam colloquii meum a Deo
eemu-

EPISTOLA XL
ENNODIUS CASTORIO ET FLORO.

epistolas tuas

las paternae perfectionis accepero. collo-

Nolo metuas, quod
Perito-

Amantem
quii, et

vestri

gratia deberetis

relevare

illum formidandum doctissimis loquor, et quasi ante
oculos tuosin

monis
et per
ris. tio,

:

amicam diligentiam testimonio quia muta caritas pene obtinet

reserare services ingrati,

exemplum

elocutionis adduco.

paginarum abstinentiam intercipitur vis amoAbsentium animis sola litterarum medelur oblaquse

quodam mentis

artiflcio

pingit scriptione

medicorum, in venis deprehendere vires corporum, et de successu hominis digitos interrogare. Nec|aliter iucipientum possunt ingeniacognosci, nisiutquinon debenttenerae adhuc aetati robustas
est

rum mos

quod

loquitur. Haec

apud vos supervacuumi putamus
prffi-

declamationes, inquirentes de futura ubertate
centet

IjEtifl-

asserere, quos instituta nobilia acuunt, quibus
sto est sanguis, doctrina, consortium. Nihilest

messem

peritiae inVadice manifestent.

jDomine
ostendit,

bona-

ut supra, salutationishonore, reverentia solita, spero,

rum
sitis

artium, quod nescire sine negligentiae culpa po-

D

ut mei te esse

memorem

si

meritum non

quos post lucem natalium
institui.

Faustus
oiferre.
'

Romanorum decus Ergo magis fatendum est, me non
mihi, salutationis[debita effusissima

saltem importunitas

mea quee eslindefessasignificet. EPISTOLA XIII.
'

mereri quod postulo,quam vos nescire quid debeatis

ennodius

agapito.
[aequi

Domini

Male est animo,

postquam magnitudo tua

In edit. Scholti, mei. * Avien.ol Fausti Ulio, de cujus consulatu vidimus epist. S. Idem in quarta synodo fiomana S}'mmachi,
et in Tlieodorici regis

Fideli, Acito, Opilioni,Joanni, Silverio, Clemenlino
el
illustri cui post palatinum honoilli hoc loco gratulatur Ennodius i't de quo iteriim lib. iv, epist. 6, delata est etiam a Theoderico rege praefectura Urbana, ut aliquot ejus epistolae ostendunt apud Cassiodorum lib. sub an1, tum patriciatus, et legatio in Orientem, Cassiodori. num, ut reor, 510, de qua lib. ii, epist. Denique ordinarius consulatus anno ol7, cujus non solum testes sunt Fausti, sed etiam synodus Epaunensis, quam Agapito consule convocatam fuisse docent vetera exemplaria.
'
:

Ampelio. Agapilo]yiro

ad eamdem s^^nodum litteris Rufius Magnus Faustus Avienus omnibus suis nominibus appellatur. Errant enim, qui duorum ibi consulum nomina exponi putant cum unius sint Avie:

rem Ravennatem, quem

ni

:

cui a patre Fausti, a

cognomen inditum. Ad hunc

materna cognationeMagni ipsum, opinor, tum

inter senatores primarium multis post annis scriptas exstat dogmatica Joannis papae ii epistola, cujus ha^c inscriptio Joannes episcopus Romanus illuslribus ac magnificis viris Avieno, Senaiori, Liberio, Secerino,
:

27

ENMODII EPISCOPI TICINENSIS

28
fideli

observantissima et amicitiarum tenax, in tianc meae
oblivionis se vertitincnriam,iit diligentice

A

jussa respexit. Pueros destinavi, qui
speritate

me

de pro-

immemor,
epistola

culminis vestri, vel

toiius

sanctse
et inter

bona melioris

saeculi,

qu»

accesserunt de profeclu
felici

relatione perdoceant.
et

Pendeo rursus,

domus spem

honorum

tuoruTn,

fama potius quam
illa

metum

dubia ajstimatione distringor, cui necesse
? quis aestus

nuntiasset. Ubi sunt

sanctte conscientiae tuae in

est

de alterius parentis esse prosperitate sollicitum.
sequipatali

conversatione veneranda penetralia? Qiiando invenire potuisset relatu dignioraanimusde amantisbila-

Quis ad curas meas se porrigat
rare vaieat

divisione distraeti? Sed haec ad

Deum

Sed qu£ero,iiemalignorumquispiam austnim fontibus, autpetulcum animal rosetis immiserit. Nuuquam enim sine offensa amicis prosper eventus absconditur a conimotione evenit longe degentibus tacere quod gaudeas. Procul a moribus veputo bona ve=tra me stris malilia? facessatobscenitas
ritate sollicilus?
:

justius reportantur; cujus clementiae est vota vincere

snpplicantum,
riis.

et tluctuantibus

portum pararedeside-

Interim ad

usum

revertor querelarum. Paginas

vestras illico

latium

me suggero subsequi debuisse, et ad someum, vel propter recentem petitionem,

;

scripta prorogare, ne inancipiti de profectione vestra

meruisse nescire. Qua sermonis frequentia pensabitur tale sileutium? Docedentem a desideriis

amicum

animus meus pependisset auditu. Sed banc credo culpam scriptionisemeudari posse frequentia. Superest ut divinitas a vobis

nulla delinire potest cultura caritatis. Haec quantavis,

ea indicari
ut quae

faciat,

quae juvat

midomine, nobilibus

scientiai tuae

verborumpin-

agnosci.

Domine mi, effusam

salutem reverentiffi

et

gas imaginibus, raro curantur malef.icta colloquiis, dolor qui a te descenderit, sanari non poterit per
erit, ut

vestrae dicens, precor,

mundavi suggerenda

adipiscantur effectum.

loquelam. Vix
contempsisti.

scribendo deleas quod scribere

EPISTOLA XV.
E.NJJODIUS
'

nunquam

est,

Sed revertor ad propositum, a quo si miseretur divinitas, discedendum.
in

FLOniANO.

Idemest, terminum inarrogantia non tenere, quod
bumilitate transcendere. Supercilii affectus
est,

Deo debeo, quod prospera lua, te silentium procuranle, in Liguria] primus agnovi. Perdidisti fructum
studioscB taciturnitatis

justo ampliusesse subjectura. Farailiare est

graviter

gua celebratur.

bonorum felicitas mundi linIgnorari non potest quod summis
:

hiantibus, novas invenire blauditias, et grandis co-

thurnus, in eloqueutia simulare formidinem, velexaraen raetueredelaude securum. Ego vero diligentiam
proposito irapenderem,
si

accesserit. In honoribus, illa

magis amplectenda sunt

quse redduntur. Male ad fasnes attoliilur, cujus
intercuricB sidera lucis suffragia
tulis.

mens
in
ti-

sanguini non deberem.
dote locupletem, et

non agnoscit
:

Suscepi epistolam tuam
_

Romana

Venit ad vos cana dignitas sera, sed debita. Vo-

stylum Latiarem in ipsa principiorum luce raonstrantem. Cui
coegit

cavit

eamlingua, quam sequilur
habuit

exegit innocentia,

me

respondere, opponente raanus inscitia,
:

quam

quondam

setate

conjunctani.

Sedjam

redeo ad gratiam farailiaris alloquii etiam post offensara. Salve, mi domine, et quod in damno promissi
foederis neglexisti, restitue ubertate sermonis.

cum diu esset, quod antiquaverat apud me scribendi studium spes tacendi, et inlocum
affectio

EPISTOLA

XIV.

EMNODIUS FAUSTO. Nollem, fateor, inorarum causas aperire, ne aai-

computabat. Sed nisi respondissem, deprehensum, quod minus fabricatis ingeniis artifici facundia, etsucco Romuleae calliditatis illuseris. Non aequa ad secandum virtus est polinec patae lamina?, et ejus quam rubigo possederit
gloriae silentium

nescires te esse

:

mus meus

sera in

pacem cum
turbetur, et

laetitia

reductus, mcesta
tristitice

rem conflictum usus
converto
rus,
:

potest et torpor assumere.

Nunc

iterum relatione

habeam

meaj
sibi

epistolae brevitate contentus

redivivumin narratione principium. Pene enim

ad salutationis debitame quod eloquio non potui, gratia pensatu-

debet anguslias suas, qui earum relegere transacta non refugit. Quis ad calcem perductas anxietate,
suas reparet intempestivi cecessitate sermonis? Sed

reddendo amicitiam pro schemate et porapa sermonum. Ecce quantum occupationi subducere potui, celer scripsi. Dabit Deus, ut si responsa desideras
curis pulsati pectus invenias.

vobiscum mihi
sinceritas.

et cum proposito rerum iides est, quibus debelur in replicatione ex quacunque causa

D vacuum

Patior libens aculeos revocati moiroris,
veritati nilpereat
falsitate
:

EPISTOLA XVI
ENNODIUS FLOHIANO.
lllud fraternitas tua
re,

dummodo

etne pervitium teneraj
sponte fero

mentis paginam

dehonestem,

quod refero. Sancti episcopi patris vestri propein dubium salus deducta me tenuit in cujus oegritudine quamvis cuncta illacrymaret Ecclesia, me tamen
:

quod vera

liberalitate

amori meo potuisset Impendecum tribuentis compendio

proliceret etpudori. In ea scilicet parte, ut

cum

indi-

specialis

moeror

afflixit,

qui ejus debeo plus amori.

jam teneres, abscriptionis te cura suspenderes. Quisquam ne coloratis frontem
cesstudiimei
litteras

Vidi pacein civilatis urgente discordia urbis nostrse limina transcendentem, et ab oculis nostrisqiiasi in-

pingit illecebris, et

famam

valida impugnatione la-

befactat; nec manifesta excusatione contentus,

certumaliquod aut vagum numen elapsam. Sed
ciat tristibus

suffl-

credulaa conscii>ntiae sufflcere
bavit
?

non

ajslimat

male quod pro-

stricta

narratio.

Jam ad bonam valeturespi-

dinem
rat.

sancti Patris salus

optandaet diligenda

fauces
rautet.

irritat,

Qui vario sapore colloquiiedacium araicorum ut dum blanda subjicit, deflnita persilentium amare
lib.

Nam

ubi

mens mea ad
s

statioiiem rediit, statim

Nam postquam me

scripsei,

Floriano] Viro

ectabili, si

modois

est ad

quem Theodericus

rex Scribit apud Cassiodorum,

ep. 5.

:

,

29

EPISTOLARUM

LIB.

I.

30

ram, quasi pro allegationis responso, prolixiores paginas impetravi, et diu forte repositum post negatio-

EPISTOLA

XVIII.

ENNODIUS AVIENO.

uber elicui. Quid faceres, si certaniina promisissem, si studiorum tuorum fervorem quocuuque dente inoautus attingerem, nec mei idoneus sestimatorpenetraliatuta servarem? Adliibita,
eloquii

uem meam

Quam
taris, et

bene quod verecunde renuis,

feliciter

imi-

dum

difticilibus

maguitudinem tuam exeiu-

plis quoeris incitari,

narrandi
ostendisli

pompam quam
!

assertor

credo, adversus
gitis,

me

idoneus

refugis,

Amplector amabilem
in te ingenii divitis

fuisset Tulliani

profunditas gur:

allegationem formidinis,

quam

Chrysippi proprietas, Varronis elegantia
parte

nec
reti-

in ulla invenissem
profuit,

subsidium,

cui nec illud

quod scribendi contentiones nec, cum

cerem

lacessitus, elfugi.

Me

vena commendat. Nolo colendum bonis patrem ia adhortalionis tuae posilum pavescas exemplis ab ipso veniunt ista qua; loqueris. Scio quae aurum pa:

etsi

peritia? conscientia,

riatterra nobilius

:

cujus soli nutrita sinibus metalla

et dicendi vigor

attolleret; post diversa

scribentum

discrimina, laudem quani multo sudore vos petitis,

plus rutilent. Saepe mihi labor efficax inquirenti alIricia terga fulvi ostendit

formidarem. Huc accedit, quod rhetoricam in me superbas pretio gemmas includant unde veniat lapis dixisti esse versutiam cum diu sit quod oratorium g imperiis genium collaturus. Non imperitia", quod fcci schemaatFectus a meorationis absciderit, et [nequeam applices, non errori. Viri foitis progenies armorum occupari verborum floribus,quem ad gemitus et prefaciem inter patris agnoscit amplexus, et dum naturse ces evocat clamor offlcii. Deleniticaergo et malesuada obsequitur, discit amare terrorem. Doctorum radix compesce coUoquia. Si flcta sunt quEe scribis, et peMaro, vestri formator eloquii, sic animatum verbis niculo decorata\mendacii, muta propositum, vel po:

elementi. Scio

quK

concliae

:

stea
Si

quam

vides (mentem) innotuisse
et a judicii

patris

fllium

memorat, ut dicat

:

Disce, puer, virtuille

quae

feceris.

verasunt,

lance descendunt, profundo
ut reverentiam diligen-

lem ex

me

:

et alibi,

Et pater ^Eneas. Nunquid

ea pcctoris include secreto,
tiae,

jam
virili

furtibus ad

certamiiia brachiis assurgebat,

aut

dum amico

valetudine imminentia

putabatur bella gestu-

res integras servas,

exhibeas.

Mihi

immutabile cor custodiens, alios demulce colloquiis. Ecce epistolse modum, dum productse pagiuce cupio respondere, transcendi. Sed non est culpa speciali plectenda supplicio, quae in erratis habet auctoreni.

rus? Sed melius virtus recentibus exemplis animata, quam monitis, profectumcorporisexspectabat. Scientes

rerum aquilas ferunt pullos suos

in ipso vila;

limine,

quoovorum

tunicis exuuntur, ad solis [ponere

Domine mi, salutationem debendam
cor, ut si desideriis

radios et
restituens, pre-

meis quae de amore taciturnitatis
saltem

ctione cognoscere.

lucem seminis sui immensi splendoris objeNunquid est in districta proba-

G

concepi,

pernix te scrutator interseris, occupatiouibus quibus impedimur, ignoscas.

tione impietas,

sententia? Nolunt aves

cum recta sit judicii quemquam perire de

in

electione

fotibus,

sed

EPISTOLA
Si a
tis,

XVII.

suos essse qui cesserint,
illa inter

non agnoscunt. Recte enim
putatur esse
vi-

E.NNODIUS FAUSTO.

sublimitas, genitrix

consuetudine ofUciorum temperet mens amanipsam cessationem sinistrumesse putat auspiciuni

moerorisenim ipse sibicausa est, qui non semper in vicinis ajstimat habitare quod diligit. Quisquam ne digressus ad longinqua censeat, quem mento contingit? iNam si spiritus res est divinitatis in bomine, prolixarum sentire usu potest damna terrarum. Dixi causam, quaj me faciatjscripta porrigere. Reddo salutationis obsequia, propter quae
stolaj
:

meum, bene coeptapersequere; et favente Deo, ut' avum nomine, itajpatrem redde doctrina. Non aestimes grave esse quod
ctorum. Nunc ergotu, dulce

moneo. Et quia ego te de germine censeo, tu de primordiis non pavescas fuitjet ille incipiens qui tinie:

tur

:

et

quotiensscalpente tsrram digito ductus aquae

per pulverem trahitur, turbidum fluit primiim est. De reliquo vaie, mi domine,
tui frequentibus cole

omne quod
et
:

amantera
quse

promulgantur

muniis litterarum
es,

circa

epistudia,
venit.
si

Deo supplicans utccelestisdispensatione bene-

mei memor

pigrum

te esse

non con-

ficii,inbona valetudne degentiprajsentia magnitudini
vestra;,

tor,

verba reddantur. Quod recipiat tamen portiqui alloquii occasionem prsestitit, ame pro vicis-

D

EPISTOLA XIX.
ENNODIUS
-

DEUTERIO
visitationis omittere,
si

situdine comraendatur.

Quara velim seepe officium

nomine, palrem doclrina] Avieni avus fuit Gennadius Avienus, Fausti pater, quem anno -ioO consulem fuisse monuimus, de quo Sidonius lib. i, epist. 9. Et patrem et avum nomine referre videbatur Avienus, nam Faustus Avienus vocabalur. Sed quia uuum, ut docuimus, verum cujusque ac proprium nomen erat quod ultimum, idcirco avi tantum
'

Avum

appellat, et in eplgrammatis magistrum. Felicis rhetori Romani fuerat auditor. Is enim videtur cujus in Parmensi codice Martiani CapelUe fit mentio his verbis ItlEMOR V. SP.
:

SECURUS

FELIX

plaribus

Avieni nomen reddebat. 2 Deuterio] V. S. Grammatico, ut est in epigraphe carminis 2. Hoc igitur est, quod doctorem optimum.
Petrus Burmanuus ad Hem-iciValesii lib. i de Critica. pag. 181, admittenda esse arbitratur correctiouem Petri Nannii Miscellan. lib. .x cap. 4. ubi ex vestigiis scripturie veteris cimpcntUariiE codicis bibliolhecceEgmondiaiice, in quo liunceuuulem titulumMartianopreefixumse invenisse tradit, legeudum conjicit Felix Asper, comes Consistorii,
:

R. ex mendosissimis exemcon/ralegente DEUTERIO scholastico, discipulomeo. Romcsad portam Rapenam cos. Paulini v. c. sub D. non. Martiarum Christo adjuvante.

COM. CONSIST. Rhetor
emendabam,

Romanx, etc, contra tegente Eleuterio. Recte etiam eruditissimus Fontauinilib. de Antiq. Hortse, cap. Securus Melior Fc3 pag. 231, produxit hunc iu modum ii.x Asper, elc, nam perperam Sirmondus exhibet Secur/ietor iirbis
i
: :

rus

Memor

Felix

V. Sp. quasi Vir spectabilis.

31

ENNODII EPISCOPI
tribuit cuipa
:

Tir.llNENSIS
in dubiistulisse
:

32

dulcem

inercedem et cceleslis raandati sententiam soiens prudensque negligei'e, si desideriis copiam vindicanda conciliant! Mihi uni contigit de oifensioms merito evenisse quod gaudeam didici nunc tali remuneratione errata sectari. Non sunt adversa, doctor optime, amicitiarum religioni, quae
:

A quem

probamus auxilium rogemus eum, qui scit nempe servare quod praestitit, et virtutum suarum viva testimonia in longum producere.
Taliasunt

mecum

circa vos venerandi vota collegii

per totam Liguriam consistentium servorum et ami-

corum

Dei. Tali nititur

domus

sancta suilragio: pre-

profero coactus in

medium. Imo propter
:

confessio-

ces pro serenis pignoribus sine cessatione funduntur.

nenidignamproposito valetudinistuaedubia.nunquani veliit ingratus optavi quin etiam, quantum in me
fuit,

Verum me
est,

dicere, testis est divinitas, qua; quod ipsa veritatem diligit; omnibus qui de vitae possunt

contra

ingruentes
ecce

tibi

incequalitates

precum

manus opposui. Sed
Don
in prospera
pagin.n,

quam alacer sensus est, membrorum salute fuudata ostendit

in qua utraque luce fulsisti. Tua, quasso, lumina nube doloris bebetantur, cujus lam clara suntcarmina? etquilucem loqueris, de visione causaris ? Quara timeo, ne parcus iu meritis tuis laudator

inlegrilate conlidere, vestram nimis amarain esse mcestiticim. Sed nunc ad epistolae usum reverlor. Salve, mi domine, et gerulum praesentium Bassuni V. C. illa quacaros meos soletis, dignatione suscipite quia ioter omnes quibus affectus est meara propter vos amicitiam custodire, quamdam praedi-

innoceutia et

:

ctus

arcem

puritatis ascendit. Juvate ergo petitiones

inveniat.
et

Tibi

recte

ascribitur,

cunctis

dare

ejus, ut

fructum de impensis capiens adpotiora prae-

oculos,
radiare.

obscura mentium peregrino splendore Ergo putas tibi validum non esse quod tri-

paretur.

EPISTOLA

XXI.

buis? Pelle, quaeso, animo curas superfluas, forsitan
sollicitudine aut cautione conceptas.

E.\?<0DIUS FAUSTO.

Dabit Deus, ut quidquid corporalis accessit incommodi, vice animae

Diu super adventu aoiplitudinis

vestrae ancipiti

mens mea pependit

indicio.

Sed postquara

me

divina

tuEB per

sudum

rutilanti nitore

mundetur.

misericordia ab hujusmodi an.xietate laxavit, statim

EPISTOLA XX.
•iiN.NODlUS

FAUbTO.

Vere gratias Trinitati quam veneramur et colimus, Deo nostro, quse sub persunarum distinctione
et ffiqualitale et
tit

mirabili,
;

unam

nos pie jussit sentire
coraites ad

ad consueta ofticiamecontuli quanquam paginarum obsequia nec digresso ad longinqua suppresserim. His ergo valetudinem meam indicans, segritudinem animi refero,quam de moerore contrasi. De luminum nostrorum salute sollicitor, in eo loci constitutus ad
;

adorare substantiam
in

quse planctum nostrum ver-

quera' ditticile
in solatio est,

nuntius expectatus allabitur.

gaudium
:

;

quoe

dolorum
:

obsequium C

Deum

precor, ut nulla

Quod servum suum

lacrymas 'commutavit ut vere cum Propbeta dicam Quis dabit capili meo aquam, el oculis meis fontemjletuum [Jerem. ix, I)? ut beneficiurum ccelestium magnitudini sub hac devotione responde;im
laetitioe
:

patiatur amplius

meorum

in

cura macerari; sed de reducta solidum prosperitate aestibus meis celeri

ciii

contigit ante accipere ccelestia doua,

scere, et prius quid boni evenissetjegere,

quam poquam quid
dispenet

medela subveniat. Salutans debita servitute, precor, utcognitis hisde quibus animus meus varia aestimatione Jactatur, sedulo mihi hilaritatem deferentium
litterarum beneficio succurratis.

mali minarentur peccata sentire.
sator omnipotens,
futurae innocentiai ha;reditate, iu

Tuum
illa

est,

EPISTOLA XXII.
EiNNODIUS
*

quod de serenis pignoribus,
:

OPILIONI.

quce praecessit

Coeperat

parvitatem meara magnitudo vestra spe
dignationis attollere, et ccelestis
facere beneflcia
sua,

anxietale
letudinis

non timui
quasi

qui reductae etiam statum vain
confiisionis

quM

vota transiret,

stupefactus accepi,

instituti

more,

clariora

dum
mon-

similitudine

collocatus, qua; supra

meritum

meum
Vere

mea

merita nullajudicii lance pensabat; vel censurae
quac esse

collocata sunt

prospera evenisse vix credidi.

negligens dare pretium muneribus,
strabat indebita:

supernae remunerationis divilias

humana

meiis nescit

quoniam

affectioquae circa humiles

expendere. Sic animo fragiles temperantur, ut prius stationem videant quam periculorum incerta deprehendant. Deus
tunc,

"

bone

I

in

quo abrupto pependiraus

exhibetur, non habet necessitatem, et speciem suam per sudum rutilanti splendore signiflcat. Diu ergo tali fultus post Deum praesumptione, non tiraui quid-

cum

potentia

ccelestis, ut

plenum

esset parvu-

quid obloquentiura (toxica promittebant. Ast ubi

me

lorum in reducta saluteUestimoniuni, plus est nostrum labefactata pci raeritum? Dico integre, et vocem quam proposito debeo, nulla mendacii nube concludo (confundo verba singultibus, ut sub solida gratulatione, uberionbus in fletum oculis) saepe me respicere quod evasi. Ubinam gentium fuimus? de qua nos ad humanam conversationem ruina clementia superna restituit? Referaraus ergo strictioribus verbis hujus boni largitori ]irolixis gemitibus quod debemus: invitemus adcustodiammunerum suorum.
'

ad antiquum pulverem vestri reduxit oblivio quod in defensore contingere, quasi solatio debet uudatis

querelarum perlatrices litteras prorogavi, promittens mihi de earum importunitate [responsum. Sed per occupationum forsitan amplitudo vestra praepedientiura incrementa signiflcat ad haec vos oflicia non
venire. Replicabo,
vestri

quia ideni

status fuit

culminis

dudum

paginas destinanlis.

Ad morem tamen
addat prolixi-

scriptionis epistolarite

me

reduco, ne

tas ingesta fastidium, et

denegari paginas faciat ma-

Opilioni]

Lili. v epist. 3.

33
gis allegatio quai

EPISTOLARUM
poposcit.
et

LIB.

I.

34
inter loci illius frenata glacie flumina,
frigus, tui jecoris

Domine mi,

salutationis
iit

A tameu quod
ffistuat,

olisequium solvo,

de valetudine veslra

animo

et sine successione

flamma plus
:

obligatus interrogo, cupiens relationis indicio ad ge-

mina desideria

perveiiire.

KPISTOLA
ENNODIL-S
*

XXIII.
SENARIO.
debilitata tor-

aliquam sortitur pectus de mansione temperiem. ^ttas defervescit in senium est domus qua? lymphas in metalla convertit, et contra naturam
nec
gurgitibus sua lege domiiiatur
sic
:

tu

tamen

inter ista

Perdit affectio valetudinem silentii

vivere diceris, quasi

ignis tuus algoris pabulis

pore
si

:

nec ad

usum suum

diligenliae cursus exuberat,

irritetur.

Ego

te

oro parenlis

stimulo,

quia

tibi

et
est

nudetur communioiie colloquii. Muta caritas pene reprsesentat speciem nonamantis, et odiorum simulacrum est non aperire quod diligas contestatione
sermonis. Ista sublimitati
tuaj

proposito
post hcEC,

meo debeo vocem
si eligitis

castigantis. 'Vestrum

uitione gratulari.

litteras meas accipere, |de admoEgo autem praeter ista cum hoilla

coram pusitus

inti-

nore salutari, quae scribere possim
tu diligis, ellubie vivcntibus,

carnis

quam

mavi,

cum

ad solatium absentiBe meai lilteras pro-

miltebas. At nuuc quaa
obiivio,

animum

'vcslrum niei invasit
spatia,
'.q\ix

uon inveni. EPISTOLA XXV.
vestrarum facta
est

ut nullas

per tauta temporiim

EN.NODIUS OLYBnlO ET EOGENETl.

bonam

valetudineui

vestram

significareiit, litleras

Desiderio

paginariim

mihi

suscepissem? ne de amoris, credo, testimonio animorum indices epistolas convenirem. Irreligiosum
ergo circa amantem tui in meliorem parlem verte propositum, et ad memoriam promissse fidei scripta transmiUe. Domine mi, salutalionis debita solvens,
precor, ut
si

prodiga fons pudoris;

et diiin

tabula promittit pro-

vos

in anliquae circa

me

dignationis

statu pagina

directa

repererit, responsa

mereatur

:

mulgata responsum, iutra verecundum penotrale annosamcontinere nescitinfantiam. Deberem quidem sanguini et proposilo silentii venustatem,postquam spei mea; fructum prima negavere culloquia. Sed nescio utrum male pertinax judicetur inlenlio, quae sine alterius dispendiis sollicilse per ainorem experientiae pericula

quia puto inter nos gemina vincula disrumpi non
posse, caritatis et sanguinis.

multiplicat. Valete,

^

nii douiini, et

ad scriptionis
ASTURIO.

mecum

EPISTOLA XXIV.
ENNODIUS
Quae,
^

Evangelii faciatis
getis,

remeate concordiam, ne conlra monita, si et importunitati dene-

quod

juste forsitan impetrasset affectio.

malum!
ipse

ratio est, ut ita sis parcus in gratia,
et

EPISTOLA XXVI.
ENNODIUS KAUSTO.

prodigus in querela,

exigas frequentiam litteraillud

rum quain
quod

non

tribuis, viperiais oculis

C

Votis et

desideriis

satisfacit

pagina,

qua? apud

alter deliquit inspiciens, tuas culpas nulla falce

amantem
quium.
tribuo,

vestri

necessitatibus

alienis

praestat obsevetaret,

resecando? Anni plures

sunt,

ex quo Alpibus

vici-

Quam

vellem,si

propositum non

nam habitationeni delegisti, senator et doctus. Ubi ibi, dum pruinosa respicis juga, apparuitinauspicata
nix
capitis
:

multorum
mei,

saepe quieta titubare,

utdum

dubiis
!

debitum obnixae

caritatis

exsolvam

vocem Domini
se-

.

ubi etiam glande
'rei sibi

te vesci

scriptione

patris

vestri jussionibus
:

impendo

priBsentis

signasti.

Cujus

lidem litterarum tuarum decora bujus siguificantia in ructu turAlpini sermonis [apparuit.

scriptionis officium
curitati providet,

cujus animus

dum omnium
*

fecerunt,

cum

suam

qiiietem sub hac iulentione
post Mauricelli

gidi pectoris,

et

Miror

contemnit.
in cod.

Quidummala Ligurum

'Senario] De quo lib. iii, epist. U. * Asiurio] Diversus videtur ab Asturio collega Praesidii anno i94, cujus antiquae

consule
pietatis

monimentumhodieque apud Leodicos
in
:

Remensi,post epistolam Sedulii ad Macedonium scriptum legimus his verbis Sume, sacer meritis, * veracia dicta poetoe,
:

eumdem

servari dicitur

Qu£e siue figiuenti condita sunt

vitio.

eburneo sacri Evangeliorum libri operculo, cum Fl. Asturics v. c. et inl. com. hac inscnptione UTRiusQ. MiL. coNs. ORD. Nam Eunodius ET MAG. senatorem hune tanlum vocat, non consularem. Sed non minore, mea quidem sententia, in errore versantur, quiTurcium Rutium Asterium V. C. et ipsum consulem ordinarium atque patricium, qui Sedulii
poetae versus post ejus mortem ex ejus scriniis colleclos recensuisse dicitur, cum Asturio Praesidi collega confundunt; cum ad illum Asterium haec pertinere videantur, qui cousul fuit cum Protegeue

Ouo

caret

alma

tides,

quo

sancti gratia Christi,

])

Per quam justus ail talia Sedulius. Asterisquetui semper meminisse jubeto, Cujusope et cura ** edita suut populis, Quem quamvissummi*'" celebrent per siEcula fasti, Phis tamen ad meritum est, si viget ore tuo.

anno449, tumquia liaec illi nomina potiuscongruunt, tum quia id tempus cum Sedulii obitu cohaeret, quem ex integris Gennadii exemplaribus Theodosio Juniore, cui opus suum dedicavit, et Valentiniauo regnantibus vita functum didicimus. Deniqueomnem dutiitatiouem adimit ipsius Asterii epigramma, quod
* Veracia dicla poetsj Ex scheda vetustissima, dictapoets Barth., Adveisar. pag. 705.

Epigrammati verojpriEmittitur hsec adnotatio Hoc opus Sedulius inter charlulasdispersumreliqult. Quod recollectum adoinalumque ad omnem eleganiiam divulgatum est a Turcio Rufio Asterio V C. consule ordinario atque palricio. n edit. Schotti, mei. * Posi Mauriceili obitum] Qui advocatione fisci fungens Liguriae provinciam fisci columniis opprescontra officii videlicet raoderationem legibus serat prffiscriptam. Qua de re gratissima et elegantissima sunt Theodorici regis prsecepta ad Marcellum advo: . :

veracis

calum

iisci,

apud Cassiodorum
:

lib.

i,

epist. 22.

Edita] Didita. Id., ibid. '" Celebrent per saicula Fasti] Fastus vero disertissime iu iioslra scheda editumest. Fa4'(!'Ai;spro/as<iS dixisse notat, ui fallor cory[jhos;usgi'aiiiaiaticorum Priscianus. Lociis

"

est lib. X, ubi loquitur Caesar

Nec meus Eudoxi vincetur fastibus annus
Porro inscriptio Sedulii
ita iu

ms concepla

est

:

Domina

meo sanctissimo ac

beatissimo patri Macedoniopresbyt. Seduiius in Cliristo salutem. Id., Ibid.

.

:

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
obitum nonduDi vidifoccidisse, confunditur. Recidivis enim provincia nostra, quasi praefatum sepulcra

36

A

evenire posse quod metuit. Hanc a

domno meo

epi-

non tenent,

laborat

insidiis.

Advocationera
nituntur

fisci

scopo aliegationis suscepi provinciam, ut conscientiam vestram obsequio paginse convenirem, ne cujus
subreptio ad

dum

aliqui per iniqiios tiomines

oblinere,

hujus

rei

perducatur
solliciti

effectum. Vos

ante votorum copiam quid in ea meditentur oslendunt. Ego quidem deliberationem magnitudinis vestrae

lidissimam pollicitationem
tate propositi.

custodite integri-

de bono publico non celavi, asserens vos

prce,-

fatam

digaitalem uulli vobiscum Deo adnitente, committere. Sedanxietas provincialiura totum credit.

Ego salutationis officia dependens quaa susceperam alleganda, testatus sum. Spero tamen ut, quid de eaparte deliberatum sit, instruar ofticio
litterarum.

LIBER SEGUNDUS.
EPISTOLA PRIMA.
'

ejus verba converte, qui tibi flens
rit.

consolatoc occuret

Amisisse

te

lilium

pene unicum

bona; indo-

ENNODIUS ARMENIO CONSOLATOIUAM
feslinante voto consolato-

Diu, frater carissime,

quod patria nonminusrequiritalTectio, provinciee ululatus ostendit, cum ad solatiumgemituumtuorum
lis,

riam ad te paginam dum misi, ne putarer vel mihi subducere llelus, non verba compono, et in lamentationis

suosjuugens, quid de eo censeret, testatur universitas. Tu tamen inter ista quasi specialis mali pressus
nece concluderis, nesciens temperandum quod per multorum dispersum corda commune est. Quare ergo propriam oestimes auxietatem, quam suam per
alTectum
quasi

dispendiis

facere de gemitibus

decora ser-

monum, debitum planctum per loquela; schemata dissipare cum contra amicitiarum religionem et
:

consanguinitatis vincula, secretum conscienti» patescat

tuum

fecere

quamplurimi? Tecum,
affligitur
;

ut de

defunctum id est, si oculorum ministerio netlere, uon facias quaquam jungas oris officium. Ubi, dum lumina stimulis acta doloris illacrj^mant, feriata sunt verba
hostilis,
si
:

cum

possis dupliciter

cognata gentetaceam, Gotlius
solus
te,

et tu adhuc,,

propriis

aistibus

subjacens

inclinaris?
:

Inslruant

quaeso, veterum

ornamenta 'majorum

et a moeroris

plangentis?
tristitiaj tuae

Sed

ego,

hominum

sincerissime,

qui

tuant.

"

bonam valetudiuem intentione restiAbraham unicum tilium morti quasipius
ad

pater, quod majus est, l<Etus eshibuit, et ad necem obsequium in omni debeo parte quod mucronem genitor misericors pra^paravit. Tu filii valeo, moerorem meum in;quo tibi comes sum, volui ne in una ffitate effusarum inter- C translatum coelesti judicio, quasi orbatus, inquiris scriptione testari et quem non obtulisse sacrilegium fuit, hunc oneras ciperetur memoria lacrymarnm, vel ajstimaret poiletibus evocatuin. In qua causa Davidicura tibi ocsteritas me in filii tui morte hoc solum debuisse quod currat exemplum, qui feretrum filii ovans, et Deo habens in hac via venerandorum exempla solvi referens gratias antecessit, quod dignatio superna pontificum, quoruni imitatione nobilitantur, quos in de venerandi prophetae semine, quem forte muneraumbram merita concluserunt. Ambrosius noster * docedentem germanum teste afflictionis suse libello retur, acciverat. Tu si ejus ajmulator non prorumpis in gaudium, certe tempera sub aliqua praedicti imiprosecutus cst. Quem cum recenset secuta proles,
:

:

:

et scrrptoris

bene meminit,
:

et si

Satyri fratris ejus

tatione moestitiam. Replicabis forsitan, vix ista a>gris

obitu lamenta conjungit quia ejus provisione contigit recentem dolorem ostentare dum loquitur, et

anle legentium

oculos

semper exhalantia spiritum
;

jam

diu defuncti

membra monstrare
fide

nec

unquam

pati veterescere relationis

funus, quod anni poita

tuerunt sepelire transacti.

His
et

se

habentibus,
si

animo posse suaderi, et in gravi tribulatione locura nonhabereconsilia orbatum non respicere quidquid hortatur ad vitam unicum desolatos habere in evocanda morte subsidium. His addas, quod frugi'sobolem, et quo teneram aetatem vinceret, morum mo„ destia perdidisti allegans juvenemtuum immaturos
: :

:

oculorum flumina refrena,
'

animum,

placet, ad

annos, qui peccatis amici

sunt,

'^

glorioso flne clauscriptor,

Ennodius Armenio consolatm-iam^lta.

in antiquis

exemplis

utitur

Commodianus antiquus

concipitur hic titulus, verbo suppresso. Quimosillum non infrequens in epistolarum inscriptionibus, in quibus etiam ipsum argumenti genus indicabant. Talis est inscriptio carminis Sidoniani ad Thaliam, quod insertum est epistohe II lib. vni.
Dileclee uimis et peculiari Phoebus commonitoriuin Thaliae

cujus meminit Gennadius, lib. ii Instructionum, ia ea qua; inscribitur Filios non lugendos. Non pudet iufrenem gentiliter plangere nalos? Os laceras, laudis pectus, vestimeota deducis. Nec metuis Dominum, cujus optas regnum videre ? Et post alia
filium mactandum ad aram, Dolore nec vates lilium duxit defunctiim. poenitentiam, de qua actam Glorioso fijie] Ob mox, et in carmine 34, ubi tabula describitur in qua angeli hunc Armenii filium qui poenitentiam egit Christo offerebant. Nec enim dubitabant quin ad

Nec dolore duxit pater

Sidonii vulgatis editiouibus hi versus cum reliquis inepte cohffirent, cum sejungi debeant, quia titulum faciunt, similem illius apud Gregorium lib. Sabinus homini Jesu Christi cap. 10 111 Dialog., servus cmnmonitorium Pado; et hujus Zosimi papae Zosimus episcopus commonitoriumpresbyteris ei dia-

Verumin

*

:

:

oonibus quiRnvenncB sunt. 2 Lib. de obitu Satyri Iratris.
3

beatam vilam evolarentqui pcenitenlise excedercut. Unde sicut de neophytis
zatis, ita

sacris expiati receiis hapti-

Abraham unicum] lisdem AbrahfE

et

Davidis

de iis qui post pojnitentiam obibant, hoc sa^pe usurpabant, ut iisse aut migrasse ad Dominum

EPISTOLAUUM
sisse, et
iii

LHi. U.
sanctas conversationis in
si

38

aetalis

naufragio ab eo de portii animaj

A plum
mei,

longum producere,
:

et

Quibus ego dolorum tuorum foraenmoestus, opponam. Minus peccavit, quod tis licet imniaturus abruptus est.Junxit ad vitam perpetuam
fuisse tractatum.

mereor, meminisse dignare
breviLati,

epistolari

dans

veniam

quam

in

angustumarctavit festinaIII.

tio portitoris.

melioris sa^culi

quod

in

isla servavit
si

:

poeniteutia

EPISTOLA

quam eum
venisset

egisse loqueris, etiam
dilueret, invenerat

in ipso

uon in:

ENNODIUS SPECIOSjE.

quod

quolies innocentibus datur,
alTectione
conciliat.

quod ornaret qu.-c coronam pro liumilitatis Ad hseo respondeas Quo rae
:

Quanto deprimuntur peccatores suorum fasce

fa-

ctorum, quibus ab oculis toliilur quidquid offertur, et ne in oblivionem desideria mittautur, vicinum fit,

verlam, frater, qui pra?ter lacrymas in prsesenti luce nihil habeo? Adjiciam, Dei proximitatem inveuire
posse hominem, qui de homine non lastatur. In loco
lilii

nec contingi

licet, omne quod cupiunt? Ad Ticinensem urbem votivam susceperam necessitatem, et

succedere posse conscientiam,

qum
licet

sanctos ejus
si

aeslimans hoc sacerdotem credere suis imperiis impendi, quod meo

molesti itineris universa transieram;

haaredes inveniat.

Non unam ergo viam,
:

audire

railitabat affectui

:

cum

subito contra

metasvotorum
fructus effugit.
tra-

digneris, vita melioris ostendam

tua non egeat
sit

summo

labore petitus

jam de area

mouilore perfectio; nec magistro opus
feceruut actuum

ei

quem " Proh

dolorl qui

me

de epistolari alloquio ad

suorum emendationes
:

et honesta-

meuta conspicuum

nisi

tantum ut adhortationis

quam
ter

consilio tuo et prudentiEC dcbes, iidem diligeiiet

expendas;

ad coeleslium

muuerum

affectum

te

revoces, unde vitales auras et accipimus et

amamus;

Muros venerandae, post religionis jam grati paloca, propter te civitatis aspexeram rabam verba colloquii, vereor dicere, quod remansit; ne loquendo cogar denuo sustinere transacla. ' IUustrem virum Erduic quem me tu, Ecclesiae
goidiam vocas!
:

et gratum nobis sit beneflcium, cujus colimus te veneramur auctorem. Ista sunt, quiE brevi serraone dolens magna contexui; ruptam singultibus conlestationem pro styli ubertate dirigens, dum muto lamenta colloquiis.

decus,
ingessit

desiderare feceras,
:

improvisus oculis casus
ibi

ibi

comites mei videre, quid peterem,

animi mei aestus innotuit,

quem

ante sub prcedictae

claudebam umbra caritatis tormenta quod
colorare

personaj.

Nescivi occultare

per

volui,

nec fucis aliquibus

EPISTOLA
ENMODIUS
Silentium
scere,
'

II.

conscientiam.

Moereuteui

me ad dumum

SPECIOSyE.

reduxit, qui

prolixioris itineris

causas iucidit. Fati-

dum

meum dolor exigit, qui passus est crede vindicta cogitat, dispendia caritatis.

galiouis meae, fateor,

contestationem

diligenticB
si

compendia non amavi. Ecce meaj et mentis asserui.
cogno-

Qnid enim fieri potuit, nisi ut tacendo vicem restituerem litteras deneganti; ut conteraptus circa me,
qui per abstiuentiam venerandi sermonis innotuit,

Yestrum
scere.

est,

vera dixerim, vos interrog.ite, et
affectionis vestraeoestiraatione

animum meum

Domina mihi,

saluto

et

deprecor, ut Iibens,

dura subduco colloquia, pari mucrone feriretur? Dicas
forsitam,

per prffiseutium portitorem suggereuda cognoscas.

vindictam inimicam esse proposito.
ita

Sed
Nulli

EPISTOLA
dubium
est inter

IV.

omnia errata
quibus
vos

computo, quasi
contiugit

legis

obsequium, iu

E>;N0DIUS OLYBRIO.

auctores. Quisquamue quod fecisti, et plectendum judicio divino censeat, quod a te processisse cognoscat? iEquo ergo animo sustine quod deliqui dum ea in re prfficedis, lux Ecclesiae, ipsa voluisti. Ego
esse

prudentes sacrae fidem proest

culpam putet

facere

missiouis impleri,
raaritata fomitibus,

et

amicitiam quaj fertilibus

:

fructum nobilitate gaudere. Ego conscientiam vestram appello jam statutis fidelibus
obligatara.

Ego tanquam de bonai arboris

reditu, ita

servo

animum, quem

proniisi,

ut in universis,
rei
fidera,

si

de caritate rautua idoneus carpo

poma

possessor
fieri

:

mereor, semulator existam.
ostendit.

Cujus
et

dum
^

nulla partium in aucupio discessionis quod
luit

vo-

tacentibus vobis taceo, et quod

loquentibus loquor

neget impletum. Apud

Ad

scriptionis ergo officiura, postquara vi-

debetur, aut proemium. Ego in

Deum votis aut supplicium me religiosi, in vobis

sus

penetrale, quae

sum, me reduxi;qui hactenus intra verecundum non amabantur, verba continui; simili in paginispariturus obsequio. Salve, mi domina, bonae splendor sine nube conscientias, et ad esem-

nobilissimi considerationepropositi,ad effectum inter

nos concordiae asstimo pervenissequce cceptasunt :nec
adolescentibus
tibus frugibus
gratiffi et in novam lucera erumpenverborum potuit negare commercium;

dicerent. In arca sepulcrali Romae, Jun. Bassds v. c. QUI VIXIT ANNIS XLI. MENS. II. IN IPSA PR.WECTURA URBI NEOFITUS IIT AD DeUM VIII KAL. SEPTEMBR. EuSEBio ET HvpATio coss. Et altcra inscriptio Aquis Sextiis Heic in pace quiescit Adjuior, quipost ac:

proxima
12
:

cepiampmniteniiam migravitad Dominum
LXV.

:

vixit

annos

MENS. VII. DIES XV. DepOsitUS S. D. VIII. KAL. Januar. Anasiasio V. C. consule. Cieterum D. Augustini sententia fuit, ut Possidius in ejus Vita scribit, etiam laudatos Christianos et sacerdotes absque digna et competenti poenitentia exire de corpore non debere. ' Speciosm] Religiosae feraina; Ticinensi, ut docet

epistola cujus ac sororum mentio epist. Sed qux injunxistis de religiosis feminis Speciosa germanis ejus, male esi animo meo quod implere non polui. 2 Illusirem virum Erduic] Nomen restitui ex Vaticano, nisi quod in eo Erdui tantum detracta littera legebatur. Sed Erduic appellatur, alque iuter Gothorum nobilissimos nuraeralurin panegyrico. Ticinum
:

ei

ergo ab episcopo Med iolanensi ad Erduicum missus Ennodius, gaudebat sibi oblatam occasionem visendae Speciosae; sed contra votum accidit, ut Erduicum
iu via otfenderit,

priusquamTicinum

esset ingressus,
sit.

ac

domum cum

eo spe frustratus redire coactus

39
ciiiii

ENNODIl EPISCOPI TICINENSIS
culpa dignus
sit,

40
pinguesceret. Taceo

qui in vicinitale positus noluit

A tuum
lestis

saturitate

summam
bumano

cse-

primus incipere. Inliacergopartepudorisvolens vitare dispeudium, nolo evadere opinionem temerarii, dummodo ad eilectum me ostendam pervenisse perfecti, Opportunissimum portitorem sarciua imperiti sermonis oneravi, afTecLa delinquens, per quem qui peccaverit, et veniam meietur et gratiam. Rogo ergo salutationis effusissimffi debitum solvens, ut si me cordi
liabetis,

collatam beneficii, et dotibus sine

ad-

jutorio supernis instructum. Recte

tur venire de superis

quod inter

euim boc aestimahomines uullo constat
:

exemplo. Sed bsec melius secuturis, vita comite, censeo reservanda temporibus ad illud venio, in

de uberrimi ostendatis directione colloquii
et

:

Quantum habui praesentium portitoris sancti Felicis assertio, in epistolis meis sine cura dictatisRomanam requalitatem,
instruxisti.
et Latiaris

quo me sejunctissimus

quia sicut anioris elocutor
nescis alicui blanda

copiosus assertor

es, ita

undae venara alumnus Rhodani perquirecredo,
scrutator
et diligens,

sermonum fucatioue EPISTOLA V.
'

deludere.

bas.

SoUicitus,

quid
dis-

lima, poliret, invenit,

dum

per infabricata verba

ENNODIUS

LaCO.NIO.

curreret.

Nescimusquia quid qua inente horao
deliberatione sententiam?
:

legerit.

Nunquam
tas,

offeusa. Gravius

amantes silentio bene multatur inventorem percutit vindicts' noviquam errantem. Nefas cst pro eniendatione culinter

quod

liac profert
sit

maxime

cum scriptum

Ipse parens vatum, princeps Heliconis

Homerus.

parum

culpas adliiberi

;

dum

studio curationis, qui

Judicis excepit tela severa notae

^.

medetur

aegrescit. Volui

taciturnitatem

quam

circa

Rogo

et

si

indigenas,

et

si

inter studiorum

suorum
si

me bactenus, mei immemores servastis, imitari. Sed bomo levis animorum fortium non potui a>quare contemptum. Victus sum naturae fragilitate, contiteor;
et

palaestra versatos

fulget Latinitas,

mirum

dictu,

amat extranoos. Periculum facere de eloquentiae pompa non debeo, necprassumo, qualiter quis valeat
experiri;

quod vos credo computare

inter vitia plus

amando

abstinentiam elfusa loquacitate pensavi, et longi dolorem silentii sermonis ubertate composui. Exst3'li

studere

doctrinoe. Si

cum professionem meam simplici sufticiet me tamen quondam studiorum

liberaliura

spectans

quidem

a vobis prajvium

munus

in litteris

:

sed nolui mibi ipse,

dum
:

diu ta:eo, negare respon-

sum:

ffiitimans,

loquendo, non possem
tationis

quod loquendo, formam dare, nisi proinde, domine mi, saludebendae obsequium solvens, perlalorem

adhuc nobilitate gaudentem aliquis tali parassem vel quod ad excusationem essetidoueum, vel quod non puderet objectum. Nunc vale, mi domine, et circa me ecclesiasticas magis fautorem. Scribe vel manda, disciplinae exerce Melchisedecb parentes quos babuerit, explanationem
dente
tetigisset,

prajsentium ad vos specialiter destinatum solita di- C gnatione suscipite, et sublatum de consuetudine
scribendi

arca»,

circumcisionis secretum,

et

quae propheticis

usum

reparate, ne in

damnum
VI.

mysteriis

includuntur.

Ista quae

sunt

saecularium

gratiae par-

scbemata, respuantur, caducis intenta persuasionibus, tela? similia Penelopse.

citas contingat ista

verborum.

[EPISTOLA
EN.NODIUS
'

POIIERIO.

EPISTOLA
EiNNODIUS
*

VII.

quousque fan;a nobilis epistolaribusdestituta commerciis veterascet? Nolo evadere opinionem temerarii, dunimodo ad notitiam possim pervenire perfecti. Volo esse paginarum prwvius destinator, ut Galliarum boua ad

Quousque tantum

licebit absentiae?

FIRMLNO.

Exigat
fectio et

licet

amor, quod non potest implere pertacendi
',

impetret caritas, ut per loqueiae audaciam
dicendi,
ut Tullius refert
nisi

quae ornare poterat, pereat spes

cum

sit

maxime cum neces;

Italiam migrent,

sine ullo formse suse translata disin

saria,

nimis inepta conditio. Sed inter narrationum

pendio.

An

forsitan putabas te

quocunque

loci

vias et itinera

aperienda falce

doctrina;, teneri

ne-

delitescere,

quem

scienliaj

lu.x

longe positorum

scius virium consideratioiie regnat affectus.

Impera-

toris loco dominatur semel penetrabilibus cordis monstrabat aspectui? Et nisi me in laudibus tuis, domeslica quid relatio, sed per imperitiam sui pau- n infisa dilectio; credens quod non de verborum pondere vel pompa capiatur, qui de absentis propinqui per angustet, et amplissima meritorum tuorum praj-

conia perlatoris arctet exilitas; utriusque bibliothecre libula perfectionis ex gemino latere venieutis partes

est salute sollicilus

:

nec existimat quod nasci possit
Iffititiam satis esse conji-

olfensa de gratia
ciens,
si

:

boc ad

maximas momordisti, procurando
'
''

ut tali

ingenium

optatam uuntiet epistola sospitatem. Sed

Laconio] Lib.
;

ui,

epist. 16.
vita S.

Pomerio] A'elatensi. Oyprianus in
E?'ai

Cae-

sarii episcopi

autem

illis

admodum

familiaris

jEonio Arelatensium episcopo petit uti Pomerium ad se venire jubeat, lib. ii. epist 8. Sed abbatem appellat, ut quceri jam possit plures ne lioc nomine fuerint,

Vomerius quidam professione rhetor, Afer genere; quem ipsis singulariler carum grammaticae artis doclrina reddebal. In catalogoseu appendice Gennadii, ubi Pomerii opuscula recensentur, uatione Maurus dicitur ac presbyter in Gallia ordinatus. Ennodius Gra^ce Latineque doctuni. nec ssecularibus lantum litteris eruditum, sed sacrarum etiam peritum fuisse signiticat, Rbodanique alumuum vocat, quia Arelate versabatur. Ruricii quoque exstant epistolae duae ad Pomerium et ipsum Arelatensem quandoquidem ad
:

an unus idem, quod mihi facile persuaserim. ' Claudianus, cpig. ad Alethium. Tirmino] Propinquum suum vocat Ennodius. Itaque Arelatensem illum puto quem laudat Cyprianus idem in Csesario. Erat ium, inquit, bi ea urbe Firminus, vir illustris et iimens Deum, ejusque propinqua Gregoria clarissima maierfamilias quorum siudio, cura et benigniiaieergaclerum ci monachos, ergacives
:

el paiiperes ztrbs illa illustrior
^

reddebatur.

Lib.

i.

de Orat.

41

EPISTOLARUM

LIB.

II.

42

vos, quos libra peritite in eloquii lance pensabit, qui-

A

Osfenditur mihi liqnido,

qnam

sit

rerum nescia mens

bus ubertas linguae, castigatus sermo, Latiaris ductus quadrala constat elocutio; quceritis nimirum in aliis quod exercetis, quceritis quod amatis nos ab scho:

larum gymnasiis sequestrati, arentis ingenii guttis lychnis qua-dam oceani fluenta provocamus, quasi
'

humana, quw, dum pretiiim propriaj ambitionis inplus amare ad quod tarde pervenit; et dum abundat in prsesentia quo delectetur, magis superest quod requirat. Nunc confileor, in litleris
telligit, assuescit

vestris

superforaneam cautionem meL sstimator ex.
ubi

contra solis radios pugnaturi. Mei macies longe se

pavi

:

dum

secundis in altum loquelie veatra;
deesse

monstrat studii; et

nisi

escusetur pietate garrulitas,

portarentur vela proventibus, et in obsequio militaret

dispendium proprii pudoris est quod amavi. Vena quidem linguce a generis fonte trahitur; et fervore genuino solet fetura nobilis incitari. Ego mea sum impar prosapia me dolibus vestris quasi peregrinum scientiae plenitudo non tetigit ego vos tantum laudare magis quam imitari valeo. Et quamvis nondum in me ad florem venerit matura facundia, et pressus onere gratiaj solvendi deserar facultate; committo
:

quidquid spirat; remiginm vestris
licita,

dicitis

coUoquiis. i^on est

vcri diligentia sequestrata
:

quam pingunt
tiens uullo

verha, formido

remis opus

est,

quo:

:

flaminum puppes juvantur impulsu his non eget, cui secundam navigatioaem fecit conspiratio devota ventorum. Sol facibus non juvatur;

tamen cymbam tenuem placido mari; quia parum ab ingratitudine ditlert muta gratulatio. Unde nascitur
ut prospera quffi de vobis perlatoris relatione cognovi, inter ccelestia mihi beneticia computentur. Et

minorum siderum Domine, ut supra, honorem salutati exhibens, precor, ut apud magnitudinem vestram studiorum meorum fructu non caream postquam vobis quid cuperem non celavi, ut
nec lunaris globi claritudinem

aliquando illustravere collegia.

:

scriptionis

operam quam hactenus

protulistis,

slyli

quamvis deberem reddere sermonis oflicium
quia portitorum negligentia
aut retinerentur aut perderentiir epistolse

:

sed

frequentia vel ubertale pensetis.

fecit ut directae a vobis
:

EPISTOLA
Meritrun

X.

ego ta-

degentem ad incerta deduxi, et totum me legeudum sapori vestro committo. Salve, mi domine, et amantem vestri
in statione

men verecundiam meam

meum

ENNODIDS FAUSTO. regnatur cffilestis

si

attenderet,

aut exigua bona adipiscerer, aut
et

magna

supplicia;

mei idoneus sestimator, quo meritis pervenire

frequentibus colite
studia

muniis litterarum.

Circa

quEB

pigrum esse nec diligentem convenit, nec facundum.

non poteram, voto non tenderem. Sed gratias illi, qui delicta nostra sic ne extollamur resecat, ut spem ad latiora perducat. Domini Avieni dictionibus a me

EPISTOLA

VIII.

C debentur

ista praeloquia

ENNODIUS APOLLINAW.
aliena",

letudinem reductus,
catena laxaverat,
auxii vota penderent,

qui necdum animum meum
:

ad

bonam

va-

sollicitudinis

Pro voto militant desideriis propriis- necessitates dum in gaudiura nostrum aliquorum preoibus

dum adhuc

exhibemus obsequium. Quis non pretio propter se quod alteri sub hac occasione prsestatur? Debent mihi nunc perlatores prcesentium debita mea, et non solum me ad solutionem non pertrahunt, sed se fatentur obno.xios. Non est incurias, quod raro a me scripta prorogantur similia frequenter, ut nunc reperi, bona subtrabuut. Inveniant ergo hujus benequsereret
:

quo lonaret

eloqiiio.

inter spem et metum naturam respiciens indicavit Judicio quidem ista praeceperam,

et altricem nobilis metalli

pepererat agnoscebam. Sed etiam

quos hoc peccator evenire vix credidi, quod assequi nou merebar. Vein thesauris in

venam

rum

dico, teste divina clementia,

si

sunt aliqui in
dictione labo-

Liguria, qui de litterarum possunt genio et splen-

dore judicare
rasse,

:

vos crediderunt in

illa

licii

fructum,

si

me

diligitis, portitores.

Qui sicut

a

me

quam

a-tati

praejudicans canus
illis

jam

in

puero
coj-

ea qu£e erant oiferenda, esegerunt; ita ad vos, ut opinor, scriptionis commercio optata perducunt.

sensus excoluit. Sed ista magis

cum
:

lacrynioso

Domine

gaudio dixi, quos aut effusus sanguis albo curia;
lestis

mi, salutationis obsequia restituens,
hcec vobis in
illico

Deum

precor ut

ascripsit,

aut clara confessio

qui secundis

bona valetudine porrigantur,

pagina, quee

meam

qucErat,

et reddatur vestram nuntiet

confirment primordia nostra successibus. Vos famuli humilitate et obsequio salutans, opto inter quaevis,

sospitatem.

dum
EPISTOLA
IX.

istis

animum

relaxatis,

adversariorum mala

ENNODIUS OLVBRIO.
Vix aliquando mihi ea quae diu cupita sunt es sententia successerunt, ut sitim quam es litterarum

gaudere. Nihil est enim in quo possimus inimicorum damna sentire. Hoc nobis Deus contulit, quod invidia terrena

non subtrahat.

EPISTOLA

XI.

vestrarum ardore

unda

satiaret, et

conceperam, eloquentia; divitis testus quos exspectatio longa gemi-

ENNODIUS FAUSTO.

naverat, arridentia labiis fluenta restinguerent. Sed

cur me ad votorum asseram summam fuisse perductum, cui majus nascitur de impetratione desideriura, dum de sermonum vestrorum flumine pectus ardescit?

Quid faciam, quando rescribenda vos scribitis, et pro bono praescientiie coelo vobis obsequente concessae, quidquid alienum pectus potuit investigare,
narratis? Liquet supra hominem osse, duorum sic implere personas. Sed ad illum referantur ista, qui

pro

Lycknis contra solis 7-adios] Facilis fuit emendatio lignis quod in omnibus exemplaribus vitiose legebatur. Apologia pro synodo Nescitis stolidi solem
'
:

facibus non juvari, nec ad yr<Bsidium diurncB lucis lychnos accendi.

Patrol, LXIII.

43
prsestitit.

EKiNODII EPISCOPI TICINENSIS

44

Ego tamen

reraittere rne oratiouem, per

Ameata
mor

sunt maculatffl conversationis

non

sibi

credere

quam
misi.

in

umbram

antiquus Tullius trudetur, non pro-

esse participes. Ilajo illa

Quippe quiacceptura quaternionem sub majori,
ingenio raeo commodabat, celeritate reddide-

propositi

mente descripsi, qua meodium compellor debere criminibus.
nisi

quam
ram
;

Nullum dens meus,

de

se tetigit

confitentem

:

dum

fidei serviens,

quae ad profectum pote-

rant pertinere contempsi. Nihil apud

me

de veneranda

tunc dictione

remanserat,

nisi

quod

ad fructum,

quantum
ria

aestimo, bonaj opinionis reposcenti

memo:

furante

subduxerara. Nolo dicere, quale fuerit
restitui,

quod invitus

quale etiam quod amavi

ne

reum ira manifestat. Nam injurius sim, si slyli loco vomerem sentiam, aut mihi scripta computem, quas relogens non agnosco. Scit enira Dominus, quia si non nostro noraine notata fuisset epistola, ad quem fuisset directa nescirem. Tibi habe facetias tuas aut illis reserva cum quivitia incessimus,
:

dum

manifesto credatis vos alleganda sine sui dispendio
praedisisse. Curis

bus vobis sine oris
ritatis

officio,

per clandestinae familiaest

meis iamen super hac parte, semiseratio, licet incisuccurrit,

communionem clamor

actuum. Ecce salu-

rense lucis mea3
pientis,

domni Avieni tamen jam probata
ipsi
:

tationis honoriflcentiam solvens deprecor, ut in di-

quamdam
:

rigendis epistolis loca, tempora, personas attendas

:

remanere potuit, ostrum mihi ne quod ego ad me scriptura non coraputo, alterum nobilitatis ingessit hanc hactenus habui inde sum B forsitan kedat. Quia cestimo te hujus epistolse formulam ad plurimos destinasse, et sola nominum et locutus, et sapui. Sed postquam et aliena bcnecommutatione, eam per singulos sine meritorum conficia jussas sum pendere, perlatore eam sequente non eam in me pro peccatis meis intellisideratione transmittere. destinabo gens benevolentiara, ut quod esternorum muniret EPISTOLA XIII. ingenia, bene credulus non negarem sciens me hoENNODIUS OLYBRIO. Ut tradit quaadam cloquentise persona sublimis, minibus, quod impugnat propositum, cautione miIss est in epistolis negiigentia, et auctorem genii sceri. Verum dico, illo teste cui nota sunt omnia, a arlifes se prEebet incuria. In quo opere illud subdume illas mundi ore celebratas dictiones vestras, cit gratia?, quod cruci tuum testis sudor invenerit. quod credo inscitia mea fieri, cuiquam dari nec torCaminis excocta fabriiibus verba non flagitat salutis menta compellunt. Domine mi, salutationem reveschedulam quaj
:

;

rentia; vestrffi

exhibens, contestor quia negligentia
affectum.

sufc

nuntius, et qujesilor aliena^.

Melius

si

in

his
:

judicium

meum, nec adulatio impugnat EPISTOLA XII.
ENKODIUS ASTYRIO.

Proplieticis

oraculis sublimitas tua prajstat obse-

'

ad fidem veterum sanctionum militat novellis excessibus. Providisti ne segnior admonitio remaneret valetudine substracta neglectui. Scriptum enim est per Dei cultores, quorura aures prudentium debeat doclrina transire, quos falsi sermonis sapore pertrahere; allegans perire monita, quos in alia con-

quium,

et

commerciis pura elocutionum fronte congredimur dindemata simplex colloquii cultus abjurat epistolaris co.aimunio, si quando aflectatum decorem fugit, obtinuit. Sed magnitudinis vestrce dives et elucubrata narratio mendicis limitibus nescit includi; nec oris thesaurum quibuscumque arctare conflniis magnorura raore Iluminum riparum frena contemnit.
: :

Non dum compositum velamen
signiflcat, ad quffi vel occasione

occupationis locuples

lingua transgreditur, his tantum se studiis militare

perducta

est.

Et nisi

stitutis

deliberatione

pra2stantur.

Ego laraen loco

vobis, quietis nostra; testimonia, reipublicffi guber-

humilis, lingua mendicus, solis anlea necessitudinis
stimulis verba concessi, et ad contestationem diligentia3,

naoula sentiremus fuisse commissa, et rera laboris
veslri esse,

quidquid ubique disponitur, vel
:

Italiae

curam didioissemus unum pectus ingressam pene vos sola putaremus paginalis st^-Ii cura et assiduitate tate responsum. Nuno male est animo, quod injuriamacerari. Deo debentur hffic munera, qui et amatorum fructu carens, sumpsisti forsitan mentita apud rera scientia; sensum oontulit, et liraam studiorum te urbanitate jactantiam nesciens quod auctorem ajther repetunt tela, qua» indooilis adversus alterura manus d ad oris fabrioam non negavit. Non sic pernix acta nervis arundo prosoindit emiserit. Quis putet contumeliam, quse solam conquemadmodum inventa ingenii vestri sermo describit. Nulla languescit scientiam destinantis affligit? Improbornm natura obioe, nullis tardatur obstaculis fit pervia quiecumest, hoo sentire de omnibus quod merentur, et in que se illi difflcultas obtulerit et mirum in modum malis solaiium nusquam videre innocentiaii). Torprioribus
litteris

exhibui

*

sub sanguinis liber-

:

'^

:

:

:

1

Sub sangidnis

oonsanguineus

erat,

libertaie] Quia Ennodius Astyrii sive parens, ut scripsit lib. i,

epist. 24, cujus libertate

otfeusum

illius

animum

pla-

care hac epistola conatur.
- Ut ait qumdam eloquenticB] Symmachus. Assentior enira Fr. Jureto, qui alludi censet ad cjus epist. 9, lib. vij, in qua fllio de epistolm slylo prajcipit his

solere scribit quod de suis quoque afflrmat Seneca epist. 73 Qualis, inquit, scrmo meus esset, si una sedereniusautambularemus,illaboratuietfacilis,tales esse epislolas meas volo,qucB niliil habeani accersitum, ni/iil fictum. Artemo sane apud Demetrium Phalereum eodem modo epislolani, quo dialogura scribi oportere ait; at Demetrius paulo magis quam dialo: :

verbis
cultu,

:

IVam

ut in vestilu

hominum, ctsteroque

vilai

gum ebborandam
^

docet.

locoac tempori apta sumuntur : iia iiigeniorum varietas in familiaribus scriptis negligentiam quamdani debet imitari; inforensibus vero quatere armafacundice. Eadera est Ciceronis sentontia lib. ix, epist. 2 1 ad Pajtum, ubi quotidianis a se verbis epistolas texi

2Elher arundo proscindit] Non CBihera. Sic enim inlerdum Ennodius, ut (Eitier vacuum lib. vii, epist. 38, et pro synodo, Videbant cether ianluvi di~ rectis a sejaculis verberari.
solet

;

'iS

EPISTOLARUM
:

LTR. TL

iO
est

per allegantis peritiam mutatur natura causarum

A

hoc

facis in

merito negotium habuisse, quod cupias

quodcunque pro veritate narratis. Hinc non licet repugnare minutissimi discussores opinionis lucrum aestimant, si sequantur quo pertraliitoratio imperiosa captivos. Iluio ergo
veritas est,
cautis

judicibus

:

opus fervorem in vobis cajlestem animare colloquiis. Habet incrementa sua divinaj virtutis incendium. Nec opus est eos in tropa^o jam positosattolli laudibus, quisine monitore vioerunt. Gravat conscientiam Christiani quidquid afferunt blandimenta pra3Conii. Res quidem virtutis est, quam feciProlixis

non

linguaj,

his

opibus reverentiam, fateor, ad

quam

primus cucurri, debeo singularem. Et opto esse plurinia, quaj mibi ad caritatis fibulam agenda mandentur. Sed qum injunsistis de religiosis feminis, Speciosa et germanis ejus, male est animo quod implere non potui. Nihil enim nunc mihi cum illis residuum est familiaritatis aut pignoris; masime quia in disjunctis civitatibus degunt. Ad quas tamen missas ad me litteras mos diresi; quae responsum usque adilla quibus se viderent, temporaprotulerunt. Ego, nemagnitudinem vestramsuspensamtenerem, scripta prorogavi mox ad vos perveniet, si quid mandaverint, quod libeat iudicari. Nunc honorificentiam salutationis impertiens, rogo, ut mihi magis cuni Ecclesia sublimititas vestra si quae sunt agenda, committat quia puto me in afiinium vestrarum causa, vet matrona^, amici circa vos diligentiam pectoris non
: :

sammipra;mii restitulione superanda. Quod nostrum - H. diaconum litteris sperastis, beatorum martyrum Nazarii et Romanibenediotionem poscentes,fidelibusnonnegamus. Accipite veneranda patrooinia inviotorum militum et quia vestram jam fidem in praeliis imperator agnostis
:

sed

tamen

directis ad filium

:

vit, feliciter

confessionis

Deus,

cum

ipsi placuerit,

munera consumraate. Dabit reducem Ecclesiis quietem
:

ut moerorem
consoletur.

quem

indixit adversitas, paois dulcedine

EPISTOLA XV.
ENNODIUS
Coelestis
^

EtPEEPI.E.

dispensatione

mysterii,

uno

tempore

mihi sororis
et

Lupioino refusus est matris alfeotus,

geminse copula necessitudinis peregrinantem recipere meruitpost intervalla pietatem. Revixisti apud
nos post dilectionis
uefioio litterarum
:

celasse.

quem proouraveras obitum, bevidimus amorem quasi de quaInauspicato nobis inoo-

EPISTOLA
'

XIV.
inter pericula

dam
si

sepultura

surgentera.

jiFRIS.

lumitatis vestrae nuntius accessit auditu, quara cre-

Lucrum
quffi

forsitan putaret inimicus,

debamus per contemptum nostrum viventem busta
complesse. Credimus te dura perpessam
:

Christianis indisit, credentium

animos subegis-

sed oonfi-

temur irrogasse durissima. Quod sustinuistis, comper diversa Domini grege disperso, non superesset vel inter paucos, a quibus possit flde perse- C mune cum bonis est cum crudelibus, quod fecisti. verante calcari. Regnat adhuc ille in numero vestro, Ubinam gentium maternahactenus cura delituit?ubi qui sibi non tam in multitudine, quam in devotione quod fratri debebatur, erravitV ad longiora animus
set, et
:

complacuit. Scriptum enim
statem,
tico

est,

datam Satanfe pote:

ut servos Christi cribraret

ut quod^de tri-

quam corpus abscesserat. Si te ad ultima terrarum confmia peregrinationi socia dispulisset advertuus
sitas, illuc

horreis jungeretur; quod de ad ignium alimenta transiret. Ad vos specialiter dictum est Nolite timere,pusillus grex coniplacuit Palrivestro dare vobis regmm [Luc. xii, 32). Venit iuter vos gladius pertidorum, qui marcida Eocleinveniri posset,
paleis,
: :

sequi debuit germanae fides, et soUici-

tudo genitriois. Sed in oocasusolis cui proxima fuisse narraris, frigidum pii amoris pectus habuisti. Imiaetherei sideris circa debitam diligentiam defectum felioiter renascentem, et feriatum a. gratia non perpetuo animum gessisses. Suscepisti
tata fuisses

siffi

membra
:

reseoaret, et

ad coslestem gloriam sana

perduceret.
ostendit

Quod habeat Christus milites, certamen qui triumphum mereantur, per bella co-

mentem
nem,
Italiaj

provincialium, quos adisti

:

mutasti regio-

et

propositum

pietatis abdioasti.

Nam

abjurans

quod pontificalis a vobis apicis infulas abstulerunt. Vobiscum est sacerdos illo, vel -hostia, qui non tam honoribus consuevit
gnoscitur. Nolite raetuere,

oommunionem, non solum

oiroa

amioos, sed

f*

etiam circa interna pignora repulisti. Postremo anima3 tibi mutatio acoessit commutatione telluris.

gaudere,

nis prEemia,

quam mentibus. Majora sunt quam norainatae munera
:

coufessiodignitatis.

Quam

tiraeo

quod longis incuriam tuam incesso
studiis

col-

loquiis! quid oifensa faciet, quae illaesa contempsit?

Ad

illa

plerumque

eliam minoris meriti personas
ista nisi gratia

Dedisti justum dolorem
te

non amantis
;

:

quae

favor

humanus adducit
meretur
et inter

superna non

innocentem
si

faciant,

causas ingessi.

Sed exprosi

tribuit. Ipse

enim invobis etpugnavit

et vicit,

quem

bratio ista,

per se respioitur, aspera est

origo

fides
'

hominum tormenta

sociari.

ejus inquiritur,
^.

omni

dulcedinis melle condita. Gra-

Afris\ Exsulibas episcopis Africas, quos Trasarex Vandalorum fidei oausa in Sardiniam relegarat, numero 220. His quotidiana subsidia ministrare solitum Syramaclium papam auotor est Paulus diaoonus llistoriaj Miscellse lib. s.v. Nuno illos hao epistola consolatur, et sacras martyrum reliquias mittit, quas postularant. Scripta enira est ab Ennocujus etiam nodio quidem, sed pro Symmaoho mine inter alias ejus epistolas legitur in antiquis collectionibus.

II.

cZMConMTn] Hormisdam, opinor, qui diaconus

mundus

erat Eoclesiaj RomanEe : qui de Eunodio interpretantur, ut ccetera omittara, a monogrammo disce-

dunt.
' Eiiprefix'] Sorori suae, matri Lupicini quaj tum Narbonensi, patrito nirairura solo, peregrinabatur, id est Arelate, ut docebit epist. 7, lib. VII. Ad Euprepiam sunt epistolce complures de Lupicino autem aget tum aliis saepe locis, tum maxime Dictione 2 Scholastica.
:

in provincia

:

:

47

ENNODII EPISCOPl TICINENSIS
qui parentis
si

viter fert circa caritatem negligentiam,

A meam

litterarii

sermonis

visitatis

aflalu

:

et inter

silentium liber accusat. Poleris errata corrigere,
prsesentia

occupationes
distriugit,

et

excubias quibus universos Ravenna
efTu-

non

vales,

scriptione multiplici.

Salutis

mei cura non ponitur. Reddo ergo
salutationis
officia,

ergo grattam praesentans, quaiso, ut mei memineris, qui preces tuas circa communem flliiun et vota
preecessi.

sissimfe

sperans

ut

prcesen-

Ante enim quid debuissem consideravi,

apud dominos meos amantis vestri, pro diguatione qua credentem fovetis, faciatis optatiam
bilem.

meam

quam

quid velles agnoscerem. Tu

Deum

religione
:

placa, et

preoum

circa nos assiduitate

compone

qui

EPISTOLA
Probabiles

XVIII.

intentionem

meam
ut

in ejus profectum et cordis se-

creta respiciat,
praestet auxiiio.

quod ego labore
XVI.

polliceor, ille

EPISTOLA

ENNODIUS FAUSTO.

Par quidem fuerat sublimi viro Pamfronio commeante ministerium pagince ad vivi sermonis ofticia
transferri
:

unanimitatem mei morsu, quamvis rubigine sordentis, incessam quas, cum sis abundans naturae bonis et ingenii facultatibus locuples, purgare non possis. Ego unquam credidi ad alium reditus vestri citius indicia posse perferri? Ego curam mei inter quasvis
vestram
styli
:

ENNODIUS JOANNI. causas habeo, quibus

nec illum epistolari fasce onerari,
contigit uosse,

quem B
Sed

occupationes, illud amicis censui consecratuni pectus excedere? Ecce anle oculos

non tam verba mea
ejus in bis ofticiis

quam

studia.

manus dantur imperio. Postulat adjutricem paginam latentium scrutator auimorum
:

paginse, et amica exspectatio sub

meos redduntur aliis omni credulitatis
litteras

meas despectione frustratur. Nolo
jurgationis felle complere.
narratio. In eo

majori ob-

et

ideo ne quid

apud eum

nostri

deesse contingat

Sufficit tristibus stricta

obsequii, scripta concessi, et

necessaria, prajceptis ejus

si commendationi non accommoda. Quibus enim

nem tuam
vestrum
est,

adhuc animus meus, quod magnitudidiscedentem monuit, persistit statu
:

sermonibus prosequendus
nis
vestrae
licet

est, cui

totum magnitudi-

si

temporum mala

contemnitis,

pro-

sperare de gratia? Ita eveniet, ut

angustiora sint supplicantis verba, quam merita perlatoris. Quid enim pra^stes juvaminis illi, pro quo

missam servare concordiam. Salve, mi domine, et amantem tui releva communione sermonis, ut scribendo deleas dolorem, quem vides amico per scriptionis abstinentiam conligisse.

quantumvis poposceris, plus meretur! Ergo ad styli exercitium junguntur baec, non ad benelicium commeantis. Juvat

EPISTOLA XIX.
ENNODIUS CONSIANTIO.

animum sub

quavis occasione vestri
quae prsestantur
'

meniinisse, licet nominato scriptione uihil tribuam.

Abundo gaudio, nec clauda

Isetitiae

meae

fides est,

Ecce tamen quia jussus sum,
exlraneis,

illa

ideo aliqua per diabolicam inspirationem nasci cer-

iusinuationis

peculiariter

dicta subjungo. Juvate vos expelentem, fiduciam ejus dignatione
:

tamina, ut tu, qui te ultra emendationem
protuiisti,

omnium
est, ut

triumphi honore gratuieris. Non
:

ut si quidquid spe praacipit, inveniat meritorum suorum angustus ajstimator est, ad me referat quidquid fuerit consecutus. Obsequium salu-

roborantes

:

video, elTeta Liguria

nobilitatem pariendi nec in
deposuit.

tatiunis

impendens supplico, ut

crebris

me

relevan-

dum

ducatis affatibus;

cui inter
solatia,

moeroris sarcinas
potest esse sub-

nullum, praiter oris vestri
sidium.

Inimicum vitiis incendium in cujus favillis ultrix criminum flamma non moritur, nechostis errorum ignis operitur. Quam timui ne velut exhausta cessaret, dum epistolce vestrte frontem alienis
extremitate

temporum
adhuc

et in cineribus nulrit

:

fuscatam praestigiis sollicitus trutinator aspicereml

EPISTOLA
'eNNODIUS
'

XVII.

more
condemnat; quod sequitute

parentis attoniti, qui

cum carum pignus ad

CONSTANTIO.

bella transmittit, nec de explorata 'esse patitur vir-

Nemo
tur. Sui

peritiam

pomposa

eloculione
dicit

securus.
filii

nec spernendum

cum pudore

esse

pbos

impugnator est, quisquis elucubratis ser- ^ felicitati, ignara cautionis monibus iinguas cultum praedicat abjurari. Ego tamen
in epistolis

Ad incrementa sollicitudiuum triumnumerat, non quietis plus expertaj metuit cui formidinem ministrat allectio quia
: :

est

mens

instituta

victoriis

:

et in

magnitudinis vestrce diligentiam semper,
:

acie
cari

amor

laudis sahitis oblivio; tropaji gustus abdilucis aftectum.

non verba pensavi nec adjutricem malitice faoundiam majus pretium habere censui quani simplicitatem, qua^ infucata fronte secretum mentis enuntiat.

imperat
qui
:

Sapor

vitse

illos

tautum

possidet,

de conflictibus venientia bona nulla

didicerunt

semper ad gloriam jungitur, quod de

Hoc in sanctis hominibus Ago nunc atque habeo

et

amavi semper et colui. gratias, quod parvitatem

incolumitatis propriae cura decesserit. Sed mihi in

praesenliarum

supersedendum

est

hujusmodi

scri-

Constantio] Virum illustrem appellat lib. iv, epist. 13. Et patria Mediolanum, et eloquentite pietalisque laus qua? Constantio huic tribuitur, epitaphii admonent Constautii togati Mediolanensis, quod non

abhorret ab aevo, nec

a stylo

Ennodiano. Quare hoc

loco subjiciam, ut legitur in monimentis sacris ve-

terum inscriptionum.
Igenii

legumque potens Constantius

atra

Mortis sorte jacens conditiir his tumulis. Ilinc gemat hunc probitas, tristis suspiret honestas], Et comitis funus plangat amica fides. Quis per bella fori totiens de jure triiimphum Uettulit, soevos percnlit ore reos? Ornavit proprio seuiper fulgore togatus Eloquio mores, muribus eloquium. Nou mullum mors dira noces iu fuuere justi Nil tua tela gravant possidet astra pius.
: :

49
ptione.

EPISTOLARUM
Non
sunt militis nostripiiis pra;dicanda,quam

LIB,

II.

50

A

labor praestet obsequium, ad periculum et

gehennam

assereoda certamina.
nil

Ubi jaculis opus

est,

verba

non
aut

iraperio aliquo, sed

sponte devolvimur. Itaque

conferunt. Licet promulgasse

meam
hoc
sit

sententiam
respondere,
precatus,

pncmium

devotio, aut

poenam contemptus opequae aut

faerit,

dum

vestram praedico,
:

et

ratur. Alioquin

non

erit justa retribulio,

quod responsa laudare
obsecutura
styli

Dei tamen

opem

per supplicia refertur

necessitate
operi,

peccantibus,

aut

fldei

verba subjungo; ad illuraconvertens

bonam mercedem
inviti.

oflert

ad quod trahuntur
:

curvis terra vomeribus, se famulis suis

mei cultum, qui quotiens scribenda est infelix germina colpromittit
esse,
:

Ergo debemus

gratice

quod vocaraur
:

debe-

raus gratiae,

quod

occultis

itineribus,

nisi resista-

laturiim

qufe jaciant, dicendo

:

Ne

cogiteiis qiiid

loquamini Pa/er enim vester est, qui loquiturinvobis (Matth.z^lQ). Ipse ergo ad facien:

dam promissi veritatem veniat ipse oris mei labantem conUrmet infantiam, ut allucinationis nostrae concinnatio inhumana videatur. Sed quid diu replicanda circumloquor? unum rogo ut pro modulo meo
rescripta taxentur
sioni deesse,
:

nostrEe tamen vitalis infunditur quod beneflcia demonstrata sectamur. imperatrix nostra esse leVia enira scelerura non gitur sed famula, cum de peccatis dicitur ; Sub ie erit appelitus eorum (Gen. iv, 7). Quid enim sibi vnlt

mus, sapor nobis
electionis est,

universa prophetae, quasi
confidere in

sertis

redimita elocutio
1
) ;

:

Noli semulari inter malignantes (Psal. xxxvi,
lile

No-

nec putelur aut legi aut defennescio.

principibus (Psal. cxlv,
et

3);

Nolite

quod

Ergo, ut scriptione testaChristi,

fieri sicut

equas

malus (Psal.

xxxi,

9); et

Apo23)?

mini, inventus est

bomo, qui servos
de
*

quem-

stolus

.•

Noliie

fieri servi

hominum

{I

Cor.

vii,

admodum

ipse

promisit esse faciendum,
arbitrii

sub hac
libertate

occasione cribraret, afferens

homini in una tantum parte quEe deterior est, elischismaticam progendi datam esse licentiam? positionem, quee juxta Apocalypsin scriptas habet in fronte blaspbemias (Apoc. xvii, 3)! Quce ista libertas est, si valet, edisserat, ubi hoc datur solum velle,

quod puniat aut quare electionem nominet, ubi unam tantum partem asserit fuisse concessam? Quod si veritate subsisteret, locum divina judicia nou haberent. Quid enim boni a nobis Deus noster recte
;

quo respicit, si aliud velle non licuit? Deinde quamvis in persona Chrisli, tamen pro arbitrii astipulatur ejusdem prophelae nobis libertate testimonium Ut facerem voluntatem luam, Deus meus, volui (Psal. xxxix, 9), Vofa mea Volu7itarie sacriflcabo tibi. Et Et alibi Domino reddam. Et iterum Vovete et reddite. Illud autem beati Apostoli quo se muniri credit, exemplum, nobiscum facit, si qufe sequuntur advertat. cum inimicus arrogantiae dixit Gratia Dei sum, quod sum (I Cor. xv, 10). Mox enim, ne sic fugax
Toties Noli in superna admonitione,
:
:

:

:

:

quaereret, qui appetentiam ejus de voluntate subtra-

C

gloriae crederetur, ut

longo intervallo a veritate de:

xerat? Sed juxta Apostolum,
absit (Qal.
ii,

Nunquid iniquus Deust
a recti

scisceret, sapiens architectus adjunxit

Abundantius
me, quem

17).

Inter homines

discordat

omnibus laboravi,
(Ibid.).,

et

gratia Dei in
est
:

me

egena non fuit
invenit.

alfectu, qui a subjectis exigit,

quod

in potestate

non

quod

dixisse

Christus in

tribuit
vertite.

:

hoc de Deo qua conscienlia sentiatur, adUbi est illud Apostoii clamantis, et pro arFe^Ze adjacet mihi, perficere

digne

aut

abundanter muneraretur,
est

Non

enim pauper

divina gratia

:

sed meritorum no-

bitrii libertate testantis,

autem non iuvenio (Rom. vu, 18) ? quid est aliud, nisi dicere, Novi de.\trum iter eligere; sed nisi ingredientem juverit gratia superna, lassabor? Nemo dubitat, nemo condemnat, quod auctore gratiae picestante et ipse aequitatis hominibus callis aperitur. Dux enim bonorum et praecessor est gratia, quando coelitus multiplici ad requiem invitamur hortatu quando nobisdicitur Venite, filii, audite me (Psal. XXXIII, H); Venite, benedicii Patris mei, possidete paratum vobis regnum (Matth. xxv, 31); Vbi ego sum, ibi erit et minister meus (Joan. xii, 26). Sed nisi
: :

strorum puialur quadam raacie aut exilitate tenuari. Quae tunc nonsuisae;tiraatur meatibusfluere, quando
de ejuscursibus ariditatis nostrae vena nil recipit. si epistolaris pateretur angustia sacrorum volumi-

num
terit,

arcana reseraril Sed timeo ne qui nullam po-

calumQuid illud, qua mente suscipit jBcce aquam et ignem,ad quodvis porrige manum (Eccli. xv, 17)? quid alia quae copiosus assertor ipse replicasti? Credo more aspidis clausa, ut aiunt, aure transivit. Video quo se toxica

Deo inspirante, in

fide nostra invenire

niam, de paginte

prolixitate causetur.
:

Libycae pestis extendant
sola

:

arenosus coluber non haec
:

talibus moniti, et voluntas nostra
1

qu*

libera est,

et

habet perniciosa,
xat
§v'jci^$'joL

quae reserat
TraXtv

ad sestimatioauTO,
xat

De arbitrii /f&er^afe] Tacito nomine quemdam refellit, qui liberum arbitrium, quod ut lib. de Correplione et Gratia docet D. Augostinus, et ad malum etad bonura faciendum conlilendum est nos babere, deteriurem tautumin p.irtera dalumaffirmabat. Quam hseresiu cum aptissime redarguat Ennodius. revincatiirque ab universa scbola theolngorura, tum veterum, tum recentiorura, qui de libero arbitrio disserunt, raihi satis est Grasca Irena?,i verba e lib. iv, cap. 72, quse Ennodianis argnmentis favent, et vulgo obvia non sunt, in medium proponere. Et 'fuasL oi p.'sv yau),ot, ot Si v.yry.Qcil yiyo-jaai, ovQ' ouTot iTratverot, ovte;
«yci.Qor
IJ.ZU.1T-0L,

ayaSoy,
TyotiJTat,
vot;,

ocT7oSai\eLv

p^

SvAy.iaq
7ro),u

zat

Trajo'

icjQpciii^oLc,

TOt;
pttv

£Uvof.touf;i£'-

xat
OL^ic/.<;

7Tp6T£pov

Tzc/.pv.

0£&) ot

£7TatvouuTat,

zat

T\jyyci:JoijcjL

ptapTuptag
ot
<?£

t^; tou
x-at

x.a)iOU

xa96).ou
c/JcJ.v.q

z'f\oyl]q

'/.at

iTTtptovi??,
'C^np.iy.q

xaTatTt&JVTat,

xat

T\jyyJ/.'jOMijL

t?; tou
a.yci.Qo-j c/.yc/.^o-j
'/.C/L

-/.a).ou
'

ayaSou
&

«ttoSo),!?;

Kat

(?ta

TO^JTO

ol iTpocjiriTaL izafj

Tot; «V
lToXkY)TJ

octi-rroLq
f

'/.at077pc/.yZL'j,

'/.c/.t

t6

t^zpydct,zcjQc/.L,

flfttv

6'vTO;
Sflv

TOU TOtOUTOU

SlOL

TrfJ

C/.p.z\ZLCCJ

£t; £t(

Avj-

|-/-7r£;rTMK6TMV,

/.c/X

yv&ipty;;

(Jsofilvwv

aya6^;,

ijv

6

hycj.Qbq
yicp

©£0;

T:c/.picjyz yfjciiC/.Zfj (?ta

twv

Trpo^vjT^uj.

TauT«
•/at

rrci'JT«

to auTE^oua-tov
(z),)a p.n

ZT:LSzi'/.'jviTi

tou

ocjQpcoizoi),
ptEV

zoloHzol yap x«v£(iK£uao-9iio-av out' Izetvot OUTO); yeyovoTsq. 'A>V z-rsL^-n .o'l ttk-jte? TJj;
(JuvK^jVOtTS
y.ct.Tc/.nyji'j

TO (ruptSou),EUTtx6v TOU
SzL'j aiiTSi,

©£0U aTTOTpETTOVTO;

TOU

«7T£t-

pLxKopLivou.

kOt^5

sltl yua-sw;,

y.«t

Trpa^Ki to

51

ENNODII EPISCOPI TlCliVENSIS

nem occuUorum facinorum fereuda sunt qufe fatetur. A et quamvis utilitati ejus uihil adjiciam, amorem tamen mereor, quod praedicti jussa complevi. VeneraVult enim ad illud pertingere. Neminem suo vitio bili ergo domino salutationis obsequium impertiens, aut negligentia perire, si liomo utriusque rei boni et precor, ut circa diligentiam suam pradictus vir mamali per potestatem concessa electione privatur. gnificus recipiat, quod mihi, dum vos colit, exhiHos tantum jactat potuisse salvari sine labore uUo, buit. Novi enim cito amplissimura virum ad cordis sine inandatorum amicitia, quos peregrinantes a vestri esse penetralia perducendum, quem innocens merito favor tantum cffilestis eripuit. Proinde, quod propositum suis erit apud vos dotibus adjuturum. in ipsum referatur, illos periisse intelligit, quos gratia noluit divina liberare. Tu mi domine, salve EPISTOLA XXIII. et si sanari mancipium dicto, fac apud te ut sies DOMNO SUO FAUSTO ENNODIUS DIACONUS.
:

ne cum te mortis noii potest, a contentione desiste fidei radice fultus valida niteris, ille sub occasione
:

Sine dispendio
tinere contigerit
:

tutelffi

orbantur, quos ad vos per-

hujus controversiee, ante editionis tempus, divini minis ab aliquorum utero partus excutiat.

se-

EPISTOLA XX. ENNODIUS CONSTANTIO.
Dabis veniam quod celer rescripsi, qui setati adhuc debeo indocilem festinationem. Vos maturitas et

non desunt illis paterna subsidia, quos fovetis. Lupicinum ^ Euprepiee nostrae filium loquor ad ipsum pertinet prajfata generalitas de
:

:

J5

cujus

substantia sublimis vir, venerator vester
dixit mihi, a^

*

co-

mes Tancila

domno

nostro rege, quod

referri grave sit,

impetratum.

Nam

universas matris

pondus decet. Proinde credentem fovete,

meas a publico rigore subducite
stra
'

:

quia

si

nugas pagina noet

ejus facultatulas a Torisa, vel aliis asserit fuisse |competitas.

Aliud quod

infelicitati

pupilli potuissem

prcestare,

non habui,

nisi

ut vestram

notitiam in-

res

crepera atque anceps

est, jussionis vestrce

se tuetur patrocinio,
fastidit.

ab

Iioc

quod nemo imperata

struerem, et veri fungerer relatoris
est,

Vale ergo dicens, legenda

commendo

inspirante Deo,
:

circa

Vestrum miserum providere quod
officio.

:

iiet

etenim ut posthac bene accepti ad parendum
nificaj

adjuvet
dele-

ad

me

respexit, qua;

mihi resignata suut,

obedientia?. stimulis incitemur.

indicare.

EPISTOLA

XXI.

ENNOmUS
et
vit

-

ALBINO.
accusor
lingua
milita-

Dominivere mei salutationis obsequia praesentans, de clementia divina postulo, ut laborem vestrum juvamen coeleste comitetur.

Quater ad magnitudinem vestramscriptaprorogavi,

EPISTOLA XXIV.
DOMKO SUO FAUSTO ENNODIUS DIACONUS.

adhuc tanquam

deses

:

assiduitas diligentiam nou meretur. r alfectui, Dispendinm credo esse diligentiaj, nullas comCredo portitoris aut negligentia aut invidia, ad meanlium manus litterarum dote munerari, qua; sohanc me offensam fuisse perductum. Ecce lamen lent lectione etiam vultus ad ,longinqua portare, et
scripta multiplico,
et

pro voto vestro prosperitatis

ororum imagines

officio prajsentare

sermonis. Adista

mefe indicia faciens, de vestra cupio felicitate gaudere. Salve, mi domine, et amantem vestri sub omni quia Deo proximam rem facidignatione relevate tis, patrociuio vestro credentem plena iide et com:

jungitur eliam bene de utriusque merentis subliraissimi Luminosi portitoris ocoasio,

qui ad religionem

munione

relevare.

EPISTOLA XXn. ENNODIUS FAUSTO.
Supervacuis ad benelicia laborat impendiis, qui solem certat facibus adjuvare gratiaj plenitudo adnec ulla requirit commendajectione non indiget tionis augmenta, quem ad amicitiarum cumulum merita perlulerunt. Illustrem et patrioium virum Albinum parentem^vestrum styli mei cura prosequitur cui per paginam non impendo necessaria, sed votiva
: : :

meritorum vestrorum suai quoque gratiae fructus adjungit. Quis geminus patiatur ut sub quacunque negligentia haberetur affectus, si a paginis temperem, quas dignatio vestra exegit, et si illas nominatus non aocipiat perferendas? Deo gratias, quod in fronte epistola? locandum fuit, quia felicitas vestra votivis erigitur aucta successibus; quod tumida inimicorum cervis Christo Deo non graVata succumbit. Spe praeceperam quod affectus ostendit. Bene enim senten-

D

tiaB

coelestis

finem pranoscit, qui novit qualitalem

:

actuum humanorum serenitate coUigere. Vale ergo longum, mi domine, et amantem vestri
ejus

de

Res crepera aique anceps] S^^mmachus epist. I Ita res crepera atque anceps dubium me habet. Vos
*
:

autiqua, pro dubio et incerto. llaque Martianus Capella lib. i opponit perspicuo. A^e lu, iuquit, desipis, admodumque perspicui operis £ysLpofj.-j-i]ij.zi.o'j, noscens creperum sapis nec liquei Hymenxo praesuliante dispositas nupiias 7'esuliare. lude et crepusculum dictum volunt, quia in lucis noctisque conlinio. Symmachus idem epist. 7 Ausonio Prius quam manijesius dies creperum absolveret. - Jlbino] V. I. patricio, quod docet non solum proxima epistola Eunodii, verum etiam epistolaj aliquot Theodorici apud Casslodorum. Item consulari. Nam consul fuerat anno 493 hoc est triennio post Faustum. Itaque Albinum cousularem vocat Boetius
;

de Consolatione, de acousatione agens, qua 1 majestatis apud Theodoricum falso delatus est. Sed es Ennodii verbis hoc prasterea discimus, Albinum Fausti parentem, hoc est propinquum et consanguilib.

neum
^

fuisse.

Euprepix
III,

nosiree] Sororis

Ennodii.

Supra

epist.

io, et lib.
"

epist. lo ac 28 et aliis.

:

Taacihe
siodoro

Comes nomen
:

Tancila]

Locus antea mire depravatus.

restitui es libris antiquis, et es Cas-

is enim estTancila, vir spectabilis, ad queni de perquirenda ajnea statua quaj e Comeusi civitate furto sublata fuerat, soribit Theodoricus lib. ii Va-

riar., epist.
5

33.
:

Domno nnstro rege] Theodorioo atque ita perpetuo, cum autregem nominat, aut rerum dominum.

53
styli

El']STO!.Ai:iJM

1,1!!.

U.
est in

usu

relevale.

;

ut quidquid subtrabunt intervalla

A

rui. Vestrnra

tei-rarum, tabellaria

compenset

oblatio.

judicia culminis vestri,

me fovere quod recepistis ne me jacente, patiantur examen.
;

EPISTOLA
'

.X.XV.

Exponit enim

ccnsurae sententiam
tuetur.

suam

quisquis

FAUSTO QUyESTORl ENNODIUS DIACONUS.
ccelesti

quod

elegit

non

Domine mi,

salutationis re-

Pro
iiullo

dispositioDe reditus

mei

indicia fleri

magis quam amico Ravennam properante
:

con-

verentiam pleno dependens obsequio, Deum rogo, ut beneficiorum circa vos suorum incrementa multipliqiiia solus census est meorum plenissime comcet
:

Hdelis relatio cliara pagina cessante Sed usu abstinere non potui quo si sub quocunque neglectu temperem, videor damnasse styli frequentiam quam amavi. Jungitur, quod prredioto obvias in negatione manus exhibere non potui,
venit
ciijus

modorum, qui cels^tudinem vestram ad
dobentur extulerit.

fastigia quse

suflecerat.

;

EPISTGL.A
4

nONOE.4.TO ENNODIUS.

lu vicinitate vos degere
stis,

moderna

scriptione signa-

qui scit ab amantibus sui securus exigere, quod eis pro religione conscientias novit fideliter cxbibere.
"

stra;

jungentes ad dispendia gaudiorum, statum vevaletudinis imminutum. Nonnego, sic mereor,
te-

Ravennam ergo
vita

digressus,

quee quidquid in pra;-

ut

semper mihicum duloibus amara socientur. Hacte-

senti

liabeo

dulce

compleclitur,

Mediolanum
liienie

nus vos Ravennatibus occupatos excubiis adversa

salva corporis

valetudine, Cbristo prosequente, per-

veni

;

male ferens

quam

in redeundo,

impel-

nuerunt. Unde quia laxari contigit, corporis in vobis est hbefactata substantia, ne in totum liceret oplata

lente,

optavi forsitan contra desideria

celeritatem.

promereri.
tio, quffi

Qnam

dura

est

humanarum rerum

condi-

cuncta referenda sunt, cui adjacet bumana facta componere, et diligentiam corporalein asterni amoris sapore mutare. Nunc ad scriplionis

Sed ad

Deum

quotiens desideriis aliquo soporeresponderit,

mox
sione
nolle

et in foribus

caluraniara,

quam

concessa permutat. Expavi tamen oratoria et nirais Dajdala proviut injuncta pro utilitato tua

causam

dicta bumili

salutatione et
:

commendatione

litteris indidisti,

me

confero perlatoris

qui

si

pro mentis vestra^ seagnoscit se aut rece-

reuitate
pisse

gratuletiir beneliciis,

quod
:

vestris prrostitit, aut qualiter

amaro de-

beat,

incitari.

Quem

si

vel

nolit,

festinum redire

compellite
neccessaria

quia et afFectui
;

meo

non potuisse signavero. quod plus commoditati prospicit, quam de amore conlidat Deus testis est me tibi non negaturum esse quod valeu. Tu Deum
si

me credas,
ingenii

efficere

artificis

secretum,

!

praesentia ejus est

roga, ntactionem

meam

infelicium, quas diligit,

lit-

terarum non patiatur calamitatibus impediri. Nihil ipse jusserit, C enim est, quod magis pro obice metuam aotionis EPISTOLA XXVI. impositaj, quam illud quod novi, accipere scholastiENNODIUS ^ LIBERIG. cum nil mereri. Confer magis ingenium tuum ad squaper quaj quidquid scabrida poposcitlinlentia jura Aut alitur, aut sustentatur scriptione diligentia gua, mox meruit aut si non raeruit, mox avulsit. ministra atrectionis est epistolaris confabulatio muta depretiat Domine, salutationis gratiam solvens spero, ut efTusis caritas simulacrum reprcesentat ingrati laborem meum precibus juves quia cum non habeam genium suum, quse. in vocem non prorumpit, amicidocti aut eruditi meritum, Scepe in causis suslineo tia. Bene secretum peitoris reseratur clave sermo: :
: ; : :

et si

Deus promissionem statuerit, cuni utilitati exspectatur accommoda.

nis
nii

dignationem vestram jam patior. Ha;.c pro ingepaginalis commercii libaraenta dedicavi, per quoe usurpo vindicare raihi meiitura plus araanora porrigit, tis. Nemo enim taciturnitatis repagulo
:

facta perfecti.

viribus

EPISTOLA
=

XXVIII.

.4VIEN0 ENNODIUS.

Deo

gratias,

quod principis

loco

ponendum

est

quam

decisi fcederis

memorem
et

proditor mentis lo-

qui magnitudinem tuam, qua3 a
fecit exigere.

me

erant offerenda,

quela non deserit. Principem ergo locum in litteraria

Dedisti pretium garrulitati,

quam
:

vix

conimunione possideo,

majori cultura dJguus sum,

bactenus intra verecundura penetraIe!continui
utor styli genio,

eliciti

qui prior quid gestirem, patefeci linguaj te.-timonio.

quem

duriter

ad importuna scri-

Ecce religionem dirigendce paginre sine nube disso' Pavsio quxsigri] Summas Faustus ordine consecutus est.

ptione revocavi
2
' *

:

meritum

coactee vocis inusitata lo-

omnes

dignitates
offi;

Nam

magister

ciorum ante aliquot annos fuerat, Albino consule in eoque bonore legatus a Theodorico rege niissus ad Anastasium Aug,, ut constat ex Gelasiipapas commonitorio ad Faustum magistrum legationis officio
Constantinopoli fungentera. Nunc quajstura sacri palatii fungitur. Post banc prtefecturse pr£etoriana5 cingulum adeptus est. Epigram. 142 et lib. ix. epist. 18 ad Stephaniam Fausti sororem Nem-pp. illius domni Fausii germana es, incujusprsefecturaquodmonackos inslitual inveiiilur : et passim in Variis Cassiodori elsi in bis vitiose ubique Fausto prseposito scriptum est, ^ro priefecio prxlorio. Denique patriciatu ornatus cst cujus testis Ennodius ad Agapitum lib. v, epist. 26. Ante orania autem consulatum iam grandior gesserat, ut dictum est-ad epist. b, lib, i.
:

In edit. Schotti, Ravenna. Liberio] De quo ad epist. I. lib. Honoraio] Fratri Decorati, cui etiara novo exemplo in quajstura; honore successit, ut est apud Cassiolib. v, epist. 3 et 4, verum hwc postea. Nunc excubiis Ravenuatibus, boc est alio quodam aulico

dorum

munere nuper defunctus

erat.

:

:

^ Avieno]Uu]la sunt in hac epistola quse ostendunt Avienum a Fausti lilio, de alium esse hunc cujus consulalu actum est lib. I. epist. b. Et tamen bunc etiam consulem appellat. Quo adducor ut credam ex duobus Avienis, qnorum nniis anno Chrisli alter anno b02 501 consiil fuit, coUega Pompeio cum Probo priorem Fausti filium fuisse, posteriorem hunc allerum de quo bio ser no, qui Avienus junior in Fastis aliisque monimentis dicitur, non o&tate, sod ordine consulatus.
;
;

;

bS
quacitatepossideo.
destinare,

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS

56

Nam postquam me jussistipaginas A
:

tur accipere. Gemina, pudor, milii liilaritate profuisti

animo meo, quod tacueram, commendasti.

cum

tu in statione certus es, et

cum

frequenter con-

Euge, frons diu prodiga

aliquando miLii contigit ad affectionis copiam sine tui dispendio pervenire. Di-

tempti desiderantur alfatus, facta est ecce melior ejus
sententia
suli

quem amamus. Nobis

ergo verecundia, con-

soamus non odisse quud adjuvat.
utte libera

Silentii gratia fecit,

nostro emendatione prospeximus. Sed ne in lon-

jam loquamur

:

exspectantur a nobis SEepe
:

gumprocedatpaginatranscendensterminospraefinitos,
el

fdslidilaculluquia.

Nou

ibo iongius

asserilur, ut vi-

loquendo multa, quod tacuimus, demoustremus
fuisse consilii
:

deu, liDgutE ofticium raritate

sermonum.
:

In

qua parle

nou

vale,

mi domine,
:

et

amantes

tui

non clauda
veri

ItEtitiae

meae

fides est

sententia nustra

bac communione dignare

quia praecelsi

honorum

astipulatione

fulcitur.

epistolas graudi dotatas
biis vix libabat, tabeliaj

Ecce ille qui doctorum messe colloquii summis lanostras culmos non dedigna-

tuorum

apioes haec sola recipiunt argumenta, quae de

liumilitate nascuntur.

LIBER TERTIUS.
EPISTOLA PRIiMA.
'

B

prffistari.

Videte

si

reus sum, qui elegi virum anti:

SENATORI EPISCOPO ENNODIUS.
res
est

stitum moribus congruentem

qui vel contra aequi-

Prima

sancto conveniens sine dubitatione
alii

proposito,

sponte projustitia facere, quidquid
:

tatem repuguantium indoEiita posset corda mollire. Effectum mihi negotii jam promisi, qui legati meri-

solent moniti exhibere

sed bonestati proxima
gravari. In

vcl

tum
si

coinprobavi.

Providete,
sit,

si

religionem deceat,

qua parte et si principem locum non possidet qui monetur, habettamen Deigratiam, quod veritatis insinuationibus non repugnat. Causam ergo prajfationis insinuo, ne et ego uiilitalem meam differre videar
prolixitate
stulavi, ut
sollicitata

secunda, rectis suggestionibus non

a pontifice

dignum

illum qui potest cautibus

imperare, contemni. Duo sunt quae
negotii sinceritas, et genus

mecum
:

faciunt,

supplicantis

quidquid
raox

contra boc ubstiterit,
retur.

bonorum sententiam
II.

me-

sermonum. Dudum per me
de mancipiis
constabat,

suppliciter po-

EPISTOLA
-

qu» de

casa

mea

a vestris

unum mihi quod

remanserat,

EUGENETI ENNODIUS. Qaamvis commercia litterarum magis sunt

laetitise

redderetur. Dedistis pncibus meis sancta promissione

responsum, ut etiam si vobis puer ipse jure competeret, vos tamen gratiam commodis anteferre. Regresso

me

de Ravenna

(

quod dictu nefas

est)

pro

nec secretum pectoris aut amicitiEe diligentiam bene in lucem digerat clauda recenti confusione elocutio virtero tamen, utrum dispendium caritati inferat sermo rarior monstrat tamen,
mosroris
;

quam

:

;

peccatis meis effectum sacerdotalis

diftinitio

habere

si

nuUus prorogetur, infantiam
lingua?. dedit officium.

:

testem

divinitas

non potnit. Ascribo meritis meis. quod cujusnre damnatur mendacium, statuta violavit. Ecceiterum me ad conscientiam vestram reforo ecce, quod filinm decet, exbibeo, ut per sublimem et maguificum vi:

gratia?

haec aliena esse ab eo

quem
:

Sed dicas, mi domine, noverim maximis dolo-

ribus

rum domnum Victurem

ad hamilitatem

conferam,

quidquid mihi poterat legum sa?,cularium auctoritate
'

occupatum pressum pectus angoribus, ad amoris verba non erigi nec quidqiiam delenificum lameuta sentire res quse mentem premit, repudiat quod obJectat auditum qui major animae fuit portio
:
:

:

Senaiori episcopo] Cujus sedis fuerit episcopus, fuit Cassiodorus, a quo filius Cassiodorus Senator incertum. Neque enim de Senalore Mediolanensi et omnibus nominibus Magnus Aurelius Gassiodorus epitcopo intelligi potest, in quem scriptum est epiSenator dictus est, sicut a' Fausto patre Fauslus gramma 87. Is enim haud panlo anliquior cnm MeAvienus. In quo rursum refellendi sunt, qui Cassiodiolanensem catbedram post Senatoremrexerit Tbeodorum, cui patriciatus post prasfecturam a Theodedorus, post Theodorum Laurentius, qui Ennodio haec _ rico rege defertur, et de quo, cjusque avo et patre, scribente florebat. Senatoris sane nomeu illu sajculo multa lib. i, epist, 3 et 4, ipsum auctorem Variarum gossere complures. Inter quos notissimus, et scriptis esse credunt, cum de ipsius patre accipi onuiia dehonoribusque clarissimus Variarum auctor, quem beant ad quem etiam scripta est epist. 28, lib. iii. Cassiodorum inolilo, si decere licet, errore appellaScnaturi siqnidem filio prcefecturam, ac deinde pamus. Audiendi quippe non sunt, qui Senaturem triciatum detulit non Tbeodericus, sed Athalaricus k^ayjiv dictum putaut, quasi proprium ejus nomen ejus nepus lib. ix, epist. 24 et 25, jn quibus recto fuerit Cassiudorus. Nuu verum ac proprium ejus nonomine Senalor nuncupatur Cumulavimus, inquil, men fuit Senator quod ipse suis omnibus epislolis P. C. heneficiis nostris copiosum virlulibus, diviteni praefixit lib. xi et xii Variarum, et quod unum suis moribus, plenum magis honoribus Senatorem. ipse Fastis indidit anno 513, cum de suo agerct - Eugeneli] De quo ad epist. 24 lib. iv. Doctun^ consulatu. Tam igitur hoc ei verum nomen fuit, quam Eugenetis fratrem cujus obitum hic deplorat, suspiverum fuerat alteri Senatori, qui anno 436 consul fuit cor fuisse magnnm Olybrium, de qtio dictum e.'! cum Fl. Anthemio Isidoro. Sed invaluit error ex ea epist. 9 lib. i. Ilinc fst fortasse quod una jungunlur quam dixi opinione nutus, quasi Seuator epitlielum in epist. 25 gusdem libri Olylirio et Eugeneti et in esset, non nomeu, ut Cassiodorus tanquam proprio epistola Alhalarici lib. vii Variarum 19 et quod Olynomine vocitetur, cum id coguomen re vera fucrit, a brii deinceps nulla apud Ennodium mentio. patris nomine ductum. Patri enim Senatoris nomen
:

;

-/.(/.t'

:

;

:

:

EIMSTOLARUM
frater in suporis,

LIB. IIL

hanc

transtulit

ad sepuicra: qnid

A

tias,

qui sanctorum meretur coiloquia.

exigendum ab
clauserunt

illo sit,

cujus dimidium salutis busta

ssecularis licentia
viri upices

immunda
:

possedit,

Quaredum me nunquam tanti

? in suramis afflicliouibus quaerinon posse vocem, gemitibus subjugatam lacrymarum tempore importuna narratio. Respondebo, quod par dicatur
:

merui

post etiam per longa intervalla,
suscepi.

nunquam hujusmodi buna
diguitatem servieutibus

Deusmagne, quam
quos respiVere
I

jtibi

tribuis, ut

quoque meum pectus acerbi casus mosror intraverit nec dividi me posse ab ejus tristitia, quem mihi pro
vuluntatum similitudinenonnunquamlasta junxerunt. Ostendo tamen sspe gravioris mali in luctibus indicera fuisse scrmoneni, et intercepta taciturnitatis remedia proditore colloquio. Dicam, qui lamentationi su;e paginas denegat, in una setate vult perire

cere coeperis, etiaraamicis tuisreddasacceptos
:

semper vos singulari cultura suspexi semper venerandis moribus gravata peccatis colla submisi.'
Ecce jam quasi aequalis appellor
stodita subjectio.

oslendis

Fove enim paginis,

me

erexit me diu cuergo orationibus tuis
: :

fragile a vobis

patrociuium.
ditus

Nam

et isti suscepti

non exhiberi sunt,quimihi bona
redeo. Perepi-

quod

deflet

:

non meretur recordatio
est

fratris et docti,
:

de quibus gestio, contulerunt.
ille

Ad rem

ut nobiscum quid

de ipso senserimus, occumbat

a

clericus expavit

causam dicere apud

feriato ore in planctibus parcus

animus

:

amati

commemoratio quae mandatur

tabellis, viscera caro:

rum

aculeis

violenter irrumpit

nunquam

palitur

obitum veterascere relatio funeris digesta per litteras. Hoc studio magnitudinem tuam flens consolator appello, ut vicarii sermonis beueflcio, et promissus sub
invocatione Dei inter nos nutriatur affectus, et personafacundiae quee meritis suis occasum nonjpatUur,
nostra

scopum, postquam defendi a me vidit eos quibus meum deputastis obsequium. Suggero, si jubetis, et unus de ipsis Ravennam ambulet cum vestris ad filium vestrura domnum Faustum commendatiis, ne in praejudicio ipsorum venalis judicium qui Mediolani exuberat, sententia depromatur.

EPISTOLA V. ENNODIUS MAXIMO.
Grandes hiatus paterer litterarum vestrarum elesi non mei conscius imperitiam pudore comprimerem, etjudicii lancem tenerem, etiam cuni laudor immeritus. Vos dignatio censurae fecit
vatus alloquio,

quoque confabulatione

reviviscat.

EPISTOLA III. DOMNO SUO FAUSTO ENNODILS.

Cum

scribendi occasio, et domestica et amica sup-

peditet, quare a paginis

perlatoris

:

temperem, tanquam indigus maximecumsedalitaslitterarum responsa
?

immemores
amanles

:

me propositum
: :

intra verecunduin de-

gere penetrale compellit
attollitis

vos scripta

mea tanquam
metuere, qui

mihi soleat Scepe prasstare
dedit honorabilis
stantii postulatio,
viri,

Huic se studio comitem

me

necesse est

illos

C rancido despicientes cuncta neglectu, etiam edecimata condemnat. Ago tamen gratias quod apud quiindustriani suam qua apud vos
veneratoris vestri fratris Con-

Domnus,
beneficiis

ut efflcacem decel, innotuit, meis desiderat

domnum

Palricium talem

me

judicare scribitis, qua-

subjugare. Transcribit enim ad alienajura

sudorem suum, quidebere vult commendatitiis quod meretur. Dedi tamen manus precibus, et pro ejus desiderio sub occasi(me exhibendse humilitatis scripta prorogavi,

Deum

rogans, ut sub omni celeritate
consideratione

nuntius'me
lat.

vestrfe valetudinis et prosperitatis attol-

lem vestro testimonio reddidistis. Insinuationi ergo amor debetur iste, non paginffi, quam scaber stylus sine eloquentiae dote signavit. Salutationem tamen magnitudini vestrae dignam referens, Deo gratias ago, quod votivis vos auctos successibus reduxit ad propria, quos mens mea pro connexione caritatis

Nominatum tamen pro mei
si

ma-

nunquam

sentit absentes.

gnitudo vestra gemino,

indignus precator non

sum, favore comitetur.

EPISTOLA IV. ENNODIUS 1 ABB.A.II STEPHANO.
Litterarum vestrarum

quam

dulce

negotium
!

est,

EPISTOLA VI. ENNODIUS LADRENTIO. Dandae sunt manus amons imperio vinctum me tenet affectio cui verba concessi, ut quod ad salve debitum pertinet non tacerem. Domestici perlatoris
: :

quod mihi
deriis

spiritale

munus
qua?,
!

exhibuit

quam

votiva

perlatorum necessitas,

remedii sui studio desi-

occasio mihi perire non potuit, nisi ad diligentiae stimonium scripta transmitterem. Salutans ergo

te-

re;

proposito,

alienis Confiteor, nisi repugnaret inimica peue ad turbandam aliquorum securitatem vola conciperem. Ecce prsestant) adversa,

medetur

verentia debita, precor ut vicario

me

relevetis afiatu

quia

promitto mihi

litterarum

prorogatione

re-

sponsum.

quod secunda non tribuunt. Sanctorum litteras tranquillis rebus unde peccator acciperem, quas nunquam meritorum meorum nitor exegit? Ecce quantum mibi contulerunt suflragium, qui a vobis obtinuisse se confltentur. Divinaiu aBstimo providentiam
illa

ENNODIUS

-

EPISTOLA VII. ADEODATO PRESBYTERO.
iii-

Quis vestrcB alfectionis iramemor, nisi qui est

tribuere

;

multum jam

credo,

quod de malae

humanus, existat ? quis totius religionis persona' apud Deum nolit habere suffragium ? Ego maximr, qui et gravibus peccatorum sarcinis premor, ct
vestram gratiam
:

conversationis fasce deposui. Proximus est innoceu'

obtinui

:

quae res mihi absulutic-

^

Ahbali Steph.ano] Ad q\iem iterum epist. 12. Adeodato prcsbylero] Ecclesiae Romanae, ut dequa?,

clarant

ad eumdem scribit lib. vu, epist. 27. Is est fertasse, qui in synodo prima Symmachi subscn-

S. Martini Til. Ne prorsus afflrmem, facit^ quod in synodo duo ejusdem nominis et gradus Adeodati presbyteri numerantur.
bit his verbis

Adeodatus presbyter

Equitii.
IV

59

ENNODU
inlegrara pollicetur. Saliitans ergo
spero,
:

EPISnOPI TICINENSIS

60
affectionis voto

aem

veueranter

A mur.
cium,

Index merEe
si

pectorum liugua
oris offl-

et debite,

ut

pro

me

per omnia

sanctorum

- signaret,

ad desiderii copiam militaret

looa vota facias

qufe consecutus, Dei beneficia sine
;

et

penetrale mentis resignatum

teneretur in
:

mora dissolvam
mereris audiri.

quia

compertum

milii est,

quod

Tunc nullo caritas neglectu veterasceret lunc diligenti mutuae devinctionis usu polita fulgelitteris.

EPISTOLA VIII. ENNODIUS AYIENO.
Si olTensa prfestat,

ret,

nec scabro

memoria

vestri

torpore Iffideretur.

Sed quid faciam quod mihi meritorum
tuai

meorum

nepro-

ut magnitudinis
illa

scripta

bulse

serenitatem bene

amanlis obducunt,

et obli-

geminentur,
lui sito,

quam

vellem sajpe

sereni pectoris

vionemmei peccata mea

conciliant? Facessat a

tranquilla turbari? et nisi adversaretur propo-

posito mco, imitari quod factum doleo, et per silen-

causas indignationis ingererem

:

amor non meretur obtinui per
errore vacare

culpas.

quando quod Ego tamen

tium sumere de vestra taciturnitate vindictam. Geminis ergo
potui
stimulis

me

nuntio in ea

causa in qua,
aliud,

dom
,

commercium

epistolare,

accusatis^negligentiam, pra;mium contulistis.

turbatus diresi, per

quem

nihil

Puerum quam quod

scit et gratia. Scitis

Negare non popooptime quas a vobis, et per me
verba
concessi.

quod

et

causa

et ore

proprio sanctus pater vester

domnus

episco-

opus essot ostendi. Libero pectore lingua vacat officiis mens confusa gratiam salutationis abjurat. Ecce Deo in utroqiie gratias, quia nec ego reus sum, et
:

pus postulavit, ut expensa qua^ pro necessitatibus domni papfe Ravennfu faota est, ^ redhibitione pen-

commotio vestra contulit, quod vix dedisset affectio. Ego 'juid tibi debeam,' explicare non possum pauper est caritas in cujus narratione sermo non deflcit. Domine mi, 'salutem debitam dicens, Deum rogo, ut quolibet animo gesseris, semper scribas. EPISTOLA IX.
vos

me

reuni esse credidistis. Benefloium miiii

:

enim potentibus quorum nomina tuscripto signari, novit Dominus, quia plus quam quadringentos auri solidos erogavit. Hos me fldem dicente concessit frons mea apud ipsum libera esse non potest, donec per vos, sicut confldo,
saretur. Certis
est

tum non

:

pollicitatio

compleatur.

Idcirco

direxi prffisentium

perlatorcm,

hominem

religionis et fldei, ut

ab hac
sub-

me quam
levetis.

prajfatus

sum, conventione

et injuria

E.NNODIUS 3IAKCELLIAN0. Scio magnitudinem tuani grandibus Dei beneficiis abundare, et promissam circa amicos servare constantiam.
Nescit

Unde

salutationis

honorem

tota humilitate

persolvens, rogo, per illum
nia circa

contestans qui
ut

commuordinetis

sanctumpapam

vota respexit,

amorem
securum

sine aliqua

animus vester incerta polliceri. qualiter ab hujusmodiinquietudine relever. Tamen, immutatione custodiens et ideo C si verecundum esse non creditis, indicate, et de pro:

me
et

post

Deum

vestris trado et

commendo
negotiis

pria

facultate restituo,

quidquid

me
:

spondente a

manibus,
pra,

Dei beneflcia in quibuscunque
evenire

sancto
sancti

per Yos mihi
;

non ambigo. Domine,

ut

su-

expensum quia litteras papaj haheo, quibus jnssit, quidquidopus esepiscopo
constat

salutationis

frcquenti

me

honorificentiam solvens, rogo, ut epistolarum vestrarum relevetis alloconceditur,

set fieri,
.

cum mea debere
vestraa erit

securitate

compleri. Si

mereor laborare,

provisionis expeudere.

quio
si

quia summum mihi a Deo munus de vestra meruero sospitate gaudere
:

:

quia

tides

et integritas

omnibus qui

Ueum
X.

timent, facit acce-

ptos.

EPISTOLA
ENNODIUS
Posset
'

EPISTOLA XI. ENNODIUS ' SENARIO. Si diligentiEe memoria circa personam meam animus vester non exueretur, si reverti eum ad judicium sublimitas tiia non cogeret post favorem, frequentia scripta prorogares. Sed quid faciam, quia non validis radicibus nititur amor indebitus, et cito ad examen reducitur, quidquid gratiaj aura subripuit?
bari
:

LU.MINOSO.
et adultce

amicitiarum
si

religio,

inter

nos
re-

planta

gratifx;

nulla discreiarum

sentire

damua

quod negatur aspectui, pensaretur alloquiis et pigro corporum onere divisi, per illam quam e coelo sumpsimus partem, animis jungere:

gionum,

Me solum novi prius debuisse diligi quam prohunc tantum fructum de caritate possedi quem
vos conveuerat
tov -pd-r,-j 6-so

incognitus provisione subtraxi. Sed
strse

Luminosol Veteri araico, et ab ineunte setatesodali. Sublimissimum superiorelibro appellavit, epist. 24 ad Faustum. Quo tempore Symmachi papa? causa adversus schismaticos Ravenna^ tractabatur, episcopiis Mediolanensis opinor, illiusnomine quadringentos solidos sponsore Ennodio, erogarat. Eos cum reposceret episcopus a Luminoso petit Ennodius,
*

interpretantur, ro
7:p6rzpov
:

ttolijtv.i

'iyii->

uti

cum Symmacho

agat, ut refundantur.
scribit lib.

Qua de
16,

re
et

iterum eidem Lurainoso epist. 33 ad Hormisdam.
-

vi, epist.

redhibere rationem dicit AviApollinarein episcopum fratrem Si pro omni verbo otioso, quod locutifuerint homines, ralionem redhibere cogentur. Denique redhibere Ij.tOmc, usurpahant pro reddere. ' Senario] Propinquo et amico singulari unde gemmum sibi cum illo, carit.ntis et sanguiuis, vincuium esse dixit lib. I, epist. 27. Coraitem patrimonii creatum a Theoderico Senarium anno 511 docent
et

uys

cum
:

tU5 Viennensis episcopus in epistola ad

':

Redkibitione pensaretM-] Restituerelur ut lib. vi, epist. 16 de hac ipsa re, ?ne ei redhibilionem promillente. Hoc enim plerumque est redhibere, reddcre quod debeas, quocunque titulo deheas. Sed lalius interdum sumitur, ut in redhibitoris actione apud jurisconsultos, quibus redhibere est, ut GIossk no:

epist. 3 et 4 lib. iv. Variarum etsi raale tertia inscribitur Comiti privatarura. Antea vero, ut ea^dera testantur, in ejusdem regis aula diu inter exceptores militarat qucm honorem hoc loco forlasse intelligit
: :

Ennodius.

iPISTOL.\P,UiM

LW.

111.

62

ab eo cui imposuislis amici nomen, aljsce- A breviter explicans, ad usum me.paginalem converto, per quod magniludinis vestraj mihi preesenliam sedere ne non semper ad meam culpam redeat, quod cretis animorum itineribus exspectata per paginas promissa milii non tenetur airectio. Solet enim esse

non

cito
;

ignara districlionis deviiicti conscientia, et opus est ut perpetuo teneat quidquid semel iidum pectus acceperit.

Salutem ergo debitam dicens, spero, ut de-

spicientes rancida

slrum, et
litatis

potentum quam Deus tribuit
confirmet,

honorem vehumipossibilitatem,
fastidia,
'

Vale ergo, mi domine, et illa debes generi, serenitate frequentibus amantem fove colloquiis quia nullum est tam venerabile munus sollicito, quam si seepe vos agnoscam vestram

vcrba conceduut.

quam

:

nuntiare,

meam

qurorere sospitatem.

fascibus sublimetis. Cujus rei fidem
et

interpres

leslimouium fidele nientibus deferat caritas monstrata perliUeras. EPISTOLA. XIL

animorum lingua

EPISTOLA XIV. ENNODIUS PROMOTO.
Frequentia et necessitudini et amori exhiberet coUoquia pectus obnoxium, nisi desideriis remedia subduceret discretarum consideratio sine medela terrarum. Quidquid enim caritate junctum est quid-

ENNODIUS ADBATI STEPHANO.

Geminantur Dei dona sperantibus, et duplici exuquid sanguinis catena sociatur, lioc distractum vix berat superna gratia beneficio. Largis meatibus co3transeunt hau- ^ respirat per intervaUa regionum. QuEe enim possit lestium munerum unda procurrit habere subsidia, cui frequens denegatur copia et rientis ambitum, quoe a Christo veniunt fluenta domuta inter absentes diligentia paginalis alloquii norum. Sola vena est quM maciem nescit et defectus quo teste pandatur? Aut enim opportunitas comabjurat, tantum cursibus suis suggerens, quanlum meantium exspectata subtrahitur, aut inveniuntur meretur pectus sitientis accipere. Cui advertile quid tales, quibus non possint reddenda caris scripta occultus sapor infundat, quando ardorem lymplia committi. Vix tamen usque ad domesticura periatoconciliat, et siccitatem labiis sestuante animo irri:
!

gaitas vivi fluminis gignit. Talis est vestrarum ratio

rem diu anxia vota suspendi
salutati exhibens, speritatis indicia,
et

:

per

quem honorem
spondeam proest sani-

litterarum
tero,

quantam aiferunt desideriis satietatanta pariunt et augmenta quarum profundi:

quae

optata vobis patefaciam meee pro-

:

litterarum mihi

tas et bibitur et

optatur

:

et ita

puro ditant gurgite,
et pocula, et diver-

ut occulto ab

eis

viscera

suffundantur incendio. In

mulgatione responsum, quibus, si in portu tas vestra, amplectendis reseretur alfatibus.

quibus coguatas video llammas,
sitatem
naturje
in

peregrinam coisse concordiaui. Domine mi, longum terris, Deo nostro tribuente, vi- P
beatissimae

Rarum
:

est

EPISTOLA XV. ENNODIUS ^ EUPREPI.E. uecessitati amor fultus necessitudine ut
:

ta3

sanctce

exemplum ,pr£esta, et por religionis philosophiam non in in hac vita tantum sperandum esse, contemptu sKCuJi preesentis ostende. EPISTOLA XIII. ENNODIUS 2 APOLLINARI. Quantum cura mea, quee affectui vestro per nemilitat,

colla submittat

vix contingit ut serviat qui impera-

cessitudinem

in

dies suggerit,

nulla com-

meantium
iilud

essent

damna

contenaptus, nisi ad
litteris

unicum

solamen absentium quod in
concurrerent.

invenit pro-

videntia superna,

Sed quid faciam,

semper et suo jure dominatus atfectus. Quo tor est unquam regium diligentia nomen impeditur obstaculo?cui libera caritas mancipatur obsequio? Excusalionem de aliquo timore non adhibet, nisi qui animum deviuctionis abjeoit. Mens qute pietate militat, etsi sint dura principum jussa, non metuit. Nulla sunt tam barbara jussa populorum, quae non reddi fllio debita materna patiantur quidquid inorbe genltum est, ab humanitate non discrepat quidquidin
: :

quando tanta est venientium confusio, ut nescias qui potissimum deligendus sit, cui reddenda sanctEe conscientias vestraj possent scripta committi? Trahunt enim in occasionem compendii sui viliores,
quidquid nos prcestamus afFectui
serviat
cupidita,ti
;

mundana
rainis
:

luce gignitur, fructus uteri requirit et se-

sola nobis

cum

cunctis animalibus causa et
est.

soUicitudo

cominunis

Cujus

ajstimabitur esse

et

grave

est,

ut

quod

esigit vis

amoris.

Idcirco

curam sobolisposterior D ab irrationabilibus invenitur? Germanitatem tuam respicit prsefata concinnatio. Tu unici oblita pignoilla feritatis,

mens

quaj erga

animum usque ad
tcni

domestici perlatoris opportunita-

ab

scriptione

suspendi

:

ne

diligentise

ratio

miserationem orbati, et felicitatem ejus cui mater superest, abstulisti. Vere fateor sub libertate
ris, et

sparsa pcr immeritosperlatores aliena importunitate
ranciscat^ et ad
psit
*

propositi,

modo maximaquando

ei

a te et colloquia

me

culpa redeat quaj a rue non sumsiientii

denegantur, pace Deo propitio inter regionum no-

exordium. Necessitatem ergo proourati
\

slrarum dominos omni radice solidata, tigridem

te

Humilitatis fascibus Cassiodorus epist. 4 Sed
:

Hajc proprialaus Senarii. hsec ainplius cormnendabai
esi

cinum

humilitas, qux tam clai-a qiiam rara esl. Novum enim sub amore principis custodire modesliam.
-

Apollinari]

Sex

epistolffi

avJzrJoTot
scriptis.

nunc primum in Ad Apollinarem jani
lib. iv,

sequentes lucem dantur
scripsit lib.
in

hactenns
e.x
i,

manu-

fllium nihil scribat, tunc inaxime, quando pace inter regionum domioos, lioc est inter Italiaj unde scribebat Ennodius, et provincioe Arelatensis in qua degebat Euprepia, principes firmata, libera eraiit et sine suspicione lilterarum commercia. Reginnum ergo dominos interpretor Theodericum Italiaj

epist. S,

et

Gundbbadum Burgundionem regem, qui Pro11

scribetque iteriim

epist. 19,

qua fratrem

vinciaj

raagna ex parte domiuabatur, vel Alaricun;

eum
**

anioris et a^tatis causa vocat. Euprepise] Expostulat cum sorore,

cui parebat Arelate.

quod ad Lupi-

.

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
immanitate superasse. Quando inveniri potuit, aut

A meam
quam

pontiflcalis

non accuset

auctoritas

:

vix est, ut

quod plus amare possis a filio, aut propter filium quod timere? facultatum cura debuit postliaberi quia nunquam bena heereditas quaesita est hKrede contempto. Ecce dico, ni Ueus per sollicitudinera meam servi sui malivolis obstitisset, omnis generis
:

diligentia quid juris possit habere
se metitur,

respiciat.

Num-

quem

stimulat caritatis imperium.

Additur quod perlatori prEesentium obvias
adhibere non potui, nisi ut ;Benenatum,
Gallias

manus hominem
coronse
:

pro

certis

negotiis

expetentem, ad

tui fuerat planta succisa.

Leeenae catulos tutis silva-

rum aut eremi commendant penetralibus, ne partus earum praeda sit hominum. Dicas forsitan, quod hffic
axprobratio gravitei rae
ferre

mei perducei-em sermonis officio quem tota humilitate commendans, rogo ut per eum vicariis relevari procurer alloquiis. Domine mi, savestrae notitiam

impactam de adole-

lutationis servitutem tota devotione persolvens spero

scente sarcinam monstret. Novit Deus hoc solum

me
to-

acerbe perpeti, quod et praesentia tua careo,
tius te

et

ut precum vestraruni serenitas meae quoque mentionem non omittat facere, cum. difini-

principe loco,

per silentium

immemorem

afFectionis esse co-

tati

supplicat sine intermissione, personae.

tamen Dei paterna puero nostro EPISTOLA XVIII. non dercgatur instantia. Imbuendus liberalibus di- „ ENNODIUS EULALIO EPISCOPO. sciplinis limen nobilitatis ingressus est. Ipsam quoAd quantum me fastigium perduxerit donum spiritalis alloquii, angustia testaretur. si sermoue valeque ad te dictionem qua commendatus est, destiret ambiri. Ad quod enarrandum idonea non est navi in qua non eloquentiam, sed vota cognoscas. mentis exilitas, nec sufficit oris egestas. Vos enim Vale ergo, mi domina, et si fieri potest, nostris te cum Dei ordinatione redde conspectibus. mei memores exstitisse quid aliud computabo, quam EPISTOLA XVI. peccata superari? Memoria vestri omne quod actuum ENNODIUS - LACONIO. obscenitas potuit ministrare, jam depulit, et per suDiu est quod animus meus illa quia solebat reledum respicere supernura munus indulsit. Domine vari, exspectatione torquetur. In longum traxistis mi, salutationis obsequia decenter impertiens, Deum silentia, nulla necessitate compulsi. Non fui hujus rogo, ut circa parvitatem meam illa aniraa in qua imitator negligentioe, ut mea ego scripta prorogaomne quod Deus mandat, exuberat, dignationem rem sed ad dies conticui, superventuri spe iilusus pollicitam sine aliqua procuret irominutione servare. alloquii. Nunc tamen vicit deliberationem meam jam Quam rem ex arbitrio mihi contingere, frequentium matura amplitudinis vestrse taciturnitas. Debet evelli declarate testimonio liiterarura. EPISTOLA XIX. silentium, quod duriter in quadam radice convaluit. C Geminis ergo prospiciunt scripta nostra compendiis ENNODIUS FAUSTO. Deo gratias, qui juxta desideria, ne aliquando ab et perlatorem ^ Benenatum hominem * propter fugaet desideriorum scriptione teraperem, negotiosa facit esse colloquia ces suos venientem commendo. bona non differo. Ergo vale, mi domine, et pro voto potest enim et utilitati prodesse, quod exigit jus
gnosco. Beneficio
'^

'

:

:

:

:

tuo circa

me

geri prospera cognoscens, paribus
:

me

attoUe sermonibus

quatinus et perlator de beneficio gaudeat, et ego sublever de responso.

EPISTOLA XVII. ENNODIUS ^ STEPHANO EPISCOPO. Postquam meritis vestris dignitas vestra restituta
est,

domine, indicia meaa valetudinis fugacem puerum veslrum, Germanum vocabulo, qui ante Iriennium lapsus est, me suspicor invenisse de quo indiculum destinavi qui si vere vester est, mature sequenda cognoscam.
araoris. Proinde,

faoiens,

;

:

et

honor quem
vestrae

exigit vita, coUatus, nulla beati-

EPISTOLA XX. FAUSTO ENNODIUS.
Multiplicibus veneratoris vestri
liani
'

tudinis

pro

peccatis

Aliena est

a proposito vel a

supplices, quaj in
'

me

meis scripta suscepi. moribus vestris circa servatur oblivio. Temeritatem

afflnis

mei, Ju:

qui ad querelam tantummodo paratus, de judicii integritate

negotium Marcellini laborat

insidiis

Dictionem qua commendaius\ Praefationemdiclam

Lupicino, quaj secundum locum obtinet inter dictiones scholasticas. 5 Laconio] Gundobadi regis consiliario, et velut quaestori, viro nobili ac pio. In Vita Epiphanii At ille, Gundobadus, vocato Laconio, cui etrerumeivei-.-

THEOFILA FECIT LXOR EJUS. Propter fugaces swoj] Servos fuga elapsos Epist 19 fugacem servum vestrum, qui anleUriennium laFugacem servum pro fugitivo dixit etiam psus est

BENENATO
:

'

,

borum fldes ab illo semper tulo mandata est : quem et prxroyativa natalium, et avo?-um curules per magistrx prohitatis insignia sablimarunt cuni quo confert, quoties pia et sicut non est cum vitiis sociata nobilitas, nec astringilur ad illecebras lux naturse, siquidillebenignefacere valuerit, iste hortatur adhibitus. ' Benenatum,] De quo et epist. sequenti, et fortasse apudCassiod. lib. iv epist. lo.Ad eam forniam nomen etlictum, qua Seronatus apud Sidonium, Citonattus apud Gregorium Magnum, et alia passim. Epitaphiura Romee Siylar-urrj Lupicino et Jovino
coss. cujus heec portio
:

Honorius imp. ieg. 8 cod. Theod. de jurisdictione, et Gregor. Turon. lib. vi, cap. 31. ^ Stephano episcopo] Haud dubium, quin Ecclesise Lugdunensis, ubi et Laconius, ad quem de eadem re scripsit. Hanc igitur gratiam Ennodio Lugdunenses
debent, quod episcopi sui memoriam, qua? tenuis apnd ipsos et obscura restabat, hac epistola conservatam vident. Eulalio episcopo] Vide an Syracusano, qui synodis aliquot Sj-mmachi papae interfuit et multis lau'^
:

EN EIPHNH ANEnAH BENEKATOC eioeiAA * EnoiHCA cvMBin.

dibus ornatur in Vita S. Fulgentii. Sed fieri potest, ut alios eliam habuerit setas illa ejusdem uominis episcopos. ' Affinis mei Juliani] Ad quem lih. iv, epist. 7
*

OEOO]

Sic editio Sirm. Forle

rescribendum

OEO'1'.

tib

EPISTOLARUM
:

LIB.

III.

diffidit

vitat quas optat

examina.
vester

Nam postquamne- A
exliibuisse

standi

scio

quod prseceptum' ad Gevicam
supplex

perhi-

mos est, tarditate depretiat. Virgilius sublimis.vir, tam sanguine quam hoaestale prajoipuus,
impoai
sibi

betnr, prcedictus
fori

ad

Mediolanensis
aut
sicut

ab

illustri viro

sacrarum comite Raven:

audientiam

mos

conciirrit,

et per triginta

nam
si

excurrendi necessitatempiurimum deflet

cujus

quadraginta dies
oportebat,

praesenliara

suam

publico,
est

ingessit judicis.

Contestatus

ipsum
:

ut Gevicam, qui ' ordinatus asserebatur impulsor susceptum suum ad judicia destinaret, |admonait.

boc haberent desideria, obvias manus aetas afferret, Qui apud vos me precatore utitur, ut ab eo hujusmodi sarcina iiat aliena relationibus frequenter,
:

Domnum quoque Trasemundum,
ipsius poteritis agnoscere, fecit scire.

sicut

es

litteris

quid egerit instructam prsedicti suggerit potestatem. Domine, honorem salutandi exbibens precor, ut consideralione mei in testimoniura
tis

Sed nihil eum profuit, cui solte lalebroe in causa misera sunt esse remedio. Pro quo rogo, quaiiquam vos precibus opus non est, ubicunque veritas
tescit,

apud
pos-

diligentias

postula-

detur ellectus.

apud
inno-

EPISTOLA XXIV.
ENNODIUS HASCATORI.
Novo me genio infucata
'

quia omnia hujus rei instrumenta transmisit,

ut ordinatione vestra ab

bujusmodi molestiis
obsequia

efficia-

pectoris vestri ornavit di-

tur alienus.

Domine,

salutationis

deferens

ligentia

:

eliciti

utor styli testimonio, qui doctis su-

spero, ut apraedicto
soletis curafaciatis, et

inquietudinem removeri,

qua

meam

sollicitudinem

de pro-

speritatis vestrae statu litteris sublevetis.

garrulitate displiceo. Coactus sermo pretium quod non habet ex eloquentia, ab impacta necessitate subripui. Nunquam fuit digua ultione

pra inscitiam

EPISTULA XXI. ENNODIUS FALSTO.
Paucis asserendus
est,

contumelia,

quam

jussus exhibuit.
:

Nemo

obediende
qua'

tem

juste

condemnat

sibi

debet

illatas

injurias

opinionis bonae lingua
lixitate

quem et notitia senior, et commendat non indigetpro:

eloquio rusticante, qui provocat imperitum. cilium est, celsioribus non parere majus,
:

Supersi

sermonum, qui suisapud magnitudinem vestiam dotibus adjuvatur. Siiblimem virum Vitalem
loquitur praefata concinnatio,
sacri consortio

noveris descendisse ab .obsequente,

despicias.

Imobest,

probi desiderii

putatur

assertio,

non amare quod
censuram de
districtio

quem

gaudere

collegii.

os vestrum Ergo extraneis

fecit

exigit. Astipulatur judicio suo, qui

mucu-

temperante suspendit. Male pertinax
quse raeritum
statione
in

nictur epistolis, qui orationis

vestrse

beneiicio

pareute considerat.

Pudorem ab

riam non peregriaus ingreditur
bertatis penetralia,
illi

? et cui reserastis li-

pectoris arcana

claudentur
:

?

Ego autem gaudeo scriptione multiplici

qui

etsi

quod loquitur debet imperio. Itaque iu nobis quod sordet eloquentia, comC mendatur obsequiis. Vos viderilis quale sit quod

non

expulit, qui

parum tribuam perlatori, nulla proprii desiderii damna sustineo. Domine, salutationem restituens, quam debeo, precor, ut et circa prcefatum gralia se
culminis vestri propius manifestet, et mihi prospiciat restitutione alloquii.

jussistis offerri

:

meruisse sestimo quod

ergo vos sine frontis meas dispendio desiderastis accipere. Taceo
;

inter ista quse principe fuerant loco narranda

ec-

clesiasticam humilitatem,

quod placere

poterat,

ab-

jurasse; orationum

pompam, qui orationem
:

diligit,

EPISTOLA XXII. ENNODIUS FAOSTO.
mihi spes, quae exigit frequentiam litteraHac enim fretus, ineflicacibus animum pasco coUoquiis. Diu est, quod siue intermissione scripta prorogans, silentium quod expugnatum esse credidi, coufirmatur. Sed quid faciam, quando vix ad consilium reducitur pio amore pectus obsessum ? putat remedia et quae comperit nihil juvisse. Salutati ergo obsequium reverenlia exhibens consueta, commendo pra;senlium perlatorem ipsum Constantinum, cui suffragium honestas etpudor est cui quamvis plura per affectum debeam, majora tamen coactus solvo
Illudit

nou secutum fugere quod
aut sublimat

:

propositi considerationc

et illud

me

ducit ad gloriam
attollit
:

quasi vitium decli-

nare quidquid
:

culpam putare,

quod

erigit

i'um.

perdere justEe laudatioais meritum favoris affeclu. Excusationem veritatis coloratam peniculo

dum replico, quod illud, non praetendam quidquid studiorum dederat cura liberalium, jam re:

liqui:

quod alveo
usus

quondam
fecerat,

copiosi fluminis vix

arentis gutta fundatur eloquii. Taceo,

quod linguam
:

quam
ligi

mobilem

alter

usus hebetavit

esse pro facundia silentium,

abjectionem a nobis
:

dili-

:

pro cothurno.

Ad

illud redeo

quia mihi non

cuit intra

verecundum penetrale

delitescere, nec de;

per judicium.

bilitatem ingenii tegere taciturnitatisindumento

hoc

EPISTOLA XXIII. ENNODIUS MARCELLIANO.

ad defensionem integram, quod prtetuli, computabo. Sed amore provocatus epistolares terminos inconsibeneflciorum
cui

Apud amantes
affectus in
'

et

honore pollentes
est
:

derata loquacitate transcendi. Vale,

mi domine

:

cui

promptu

nec

illa

preces,

prse-

honorem exhibens

salutantis,

probabo quid de epi-

sisteret ut

Ordinaiusasserebalurimpulsor] Instigator, quiinlis judicio decerneretur; ut contra mora-

Rhetoricam in medixistiesse epist. 16 ad Florianum versuliam ; cumdiusilquodoratoriumscliemaaffectus
:

tores

apud Ciceronem

in Divinatione,

advocatorum

orationis

ame

absciderit

;

et

nequeamoccupariverbo-

genus, qui ad morara facieiidam adhibebantur. ' Ecctesiasticam humititatem] Cui rhetoricos flores et schemata miaime convenire judicabant. Lib. i,

rum

ftatibus,

quemad gemitus etprecesevocatclamor

officii.

67
stola

ENNODII EPTSCOPI TICINENSIS

mea

sentias,

aut taciturnitate

aut scriptione

A tum,

ut nec benefacta
;

ipsorum justa interpretatione
fieri

multiplici.

pensares

nec excessus debita tantum reprebensione

EPISTOLA XXV. ENNODIUS EUGENETI.
In slatione

corriperes. Sed quid opus est doloris epistolam

longiorem
potest,

?

ingenium vestrum nulla

eloquii poterit

apud vos non
sestimare

esse gratiam
:

qui

fide claudus est,
tioi

volo

tamen ad diligen:

testimonium prorogari frequentiam litterarura ne animus de amantis prosperitate sollicitus, dum
salus in

vale, mi domina, el, animique compone. Un tamenLupicinonoveris, non quodtibidebeo, sedquod
affluentia.
restat,

mutare

Quod

prout

e.xpedit,

ordinem

vitaj

animas mea3 conveniat, impensurum
qu£c

;

quia sola

est,

valetudine est,

fuspiciouibus

ventiletur.

majorem a Deo retributionem meretur,
nullis

affectio,

mei ex
bus

Ecce habes, mi domine, unde serenitatem pectoris desiderii proditione cognoscas. Adesto partituis, et sicut

cum

hominum

dotibus provocata concreditur.

me

impetrati muneris prajrogativa

EPISTOLA XXIX. ENNODIUS EUGENETI.
sensuum pignoribus verba famulantur, speculo, ita in paginis sermo sibi amicam pingit efCgiem, cum qua viva voce colloquiQuotiens
quasi in

sermonis attoUat. Ergo salutem debendam restituens, precor ut quid promoveat in me desiderium tuum, sub cujuscunquc
sublimat, ita vos
exbibiti gratia
signilicationis

quodam

,,

nube

'

''

dilucides. Vale.

tur, et dulci

simulaoro desideriis obsequente gratulafosderati pectoris
sint faciliora eloet

EPISTOLA XXVI. ENNODIUS AVIENO.
Adest magnitudo tua partibus suis, et asseruit splendorem sanguinis testimonio puritatis. Caritatem nesciunt pia corda deserere religiosam diligen-. tiam mens generosa custodit, Gemina ergo luce fulgentia scripta suscepi. dum quod pectus sanctum
;

tur. Nulla

quidem conceptum
:

quitur oris affluentia
beneficiis,

cum

verba

nec esistat quod crescere nequeat ambi;

tione dicendi

ego in explicanda circa

vos diligentia

arentem testor infantiam. Unanimitatem tamen vcstram taciturnitatis incesso, quod gemina scriptione
donatus nihil de vicaria relatione cogitasti. Ecce
ite-

reperit, dextera serena

signavit.
si

Deum
diligit,

precor,

ut

rum
Valo,

paginas mitto,

sciens tribuere,

quod exspecto.

piam

in vobis indolem,
;

Romam

sub perenstudia sub

nitate conservet

et

hujusmodi circa

me

mi domine, etamantem tui alloquere nitore quo clarus es, fove integritate qua prsvales.

ea qua promisistis cura mulliplicet.

EPISTOLA

XXVII.

EPISTOLA XXX. ENNODIUS AVIENO.
Miror favis magnitudinis tuseinjucundacopulari,
latam,
et

ENNODIUS AVIENO.
Nescio utrum magnitudini vestraj grata sint cre-

serenitatem conscientias verborum austeritate macu-

bra colloquia

ego tamen semper quod exspecto ab amantibus, exhibebo. Patior aliis aliud esse proposi:

dum

scribis

imperare

me
:

potius paginas,

quam

diligentia exactrice

promereri

putans
illud,

'

ullum genus

tum

:

mihi

meo vivendum

est

more,ut amoris plenifugiente
est,

dominandi esse sublimius, quam
nos
subjicit.

quod amori
a

tudo reseretur clave sermonis. Ego in afl'ectione ca-

Nulla sunt,

domne Aviene, culmina

riosam subrepere
perfero.

taciturnitatem usu

non

jugo

carilatis

Nunc
aliis

si

culmini tuo par cura
:

monstrelittera-

est, tali

quidquid in orbe libertalis non subtrahitur servituti. Ecce ego loco huimniunia
:

tur assiduitate colloquii

patescat frequentia

milis, ignotus honoribus, vestris fascibus sic jubebo,
parili

rum. Sin
tentiam

liactenus

praaoccupatus
diligentia

studiis,

in

contentus

ordine subjacere.

Nunc

vale,

et

meam modo
;

concesseris

imperante senet

quantum
lis

tribui tibi senseris,

quantum de tuo jure submiseris, tantum de
suscipe,

restitutor, aflectionis

tantum mihi, impende.

sicut fide-

meis obsequiis possidebis. Ergo vale, mi domine,

munusculum

non

vilitate

sui,

sed taxatum

EPJSTOLA XXXI. ENNOUIUS AVIENO.
Quamvis epistolarum
qualitas pro ingeniis

prelio destinantis.

compoaf-

EPISTOLA XXVIII. ENNODIUS EUPREPIyE.
Quamvis caritatis vestraj paginam solemnibus tantum muniis accepissem obsecutam, nec affectui, res tamen postulanec necessitudini congruentem
:

D

natur, etscepe solemnitati militet,
fectionis testetur indicia
ceritas
:
:

nonnunquam

quas aliquando

dictat sin-

plerumquefuci

similis concinnatio ;qua5can-

dorem imaginata
innotescit,

diligentia^,

urbanitate qua tegitur

dum

fabricatis

nudata
in

tegminibus intra
paginis

vit,

me

vicariis

per

stj^li

similitudinem peregrinante
:

velamen aperitur. Ego tamen

speculum

diligentia respondere

colloquiis

ne

subtracti ser-

monis officiumnon vestram mihiinnotuisse astutiam,
sed nostrara revelaret infantiam. Nolo, soror Euprepia,

puto esse conscientiaj, per quas amicitiam discernere absentia vix prajsumit. Glarum est taraen, quid in
illis

simplex, quid

artifex

sermo

deferat.
:

Scindit

quidquam de

dixisti,

hominum
:

provinciarum malis, vel sicut immissione causeris. Quocunque

nubes eloquii mens
rato.

dictationis interpres

cito

ad in-

tellectum pervenit falcibus suis verborum calle rese-

quantum res docet, mentem male credulam non omitlis vitia nostra regionum rautatione non fugimus. Circa propinquos tibi fuit tale proposiabscesseris,
>

Ergo

his valde delector offlciis'quibus panditur

sinceritas,

nec occasio se interserit secura fallendi. Gaudeo tamen mihi vel causas scribendi, vel perlatores accidere ; ut sub hac frequentia meo voto sa-

Ullum]

An nullum

?

tisfaciam,-et

pudorem vestrum onerem

nisi

a vobis

:

(3t)

EPISTOLARUM

Llli,

IV.

70
:

suscepta reddantur. Salve, domine, et in sententiara

A

serunt lacrymas submissorum. Sed hinc aiias

cum

meam

alTectu

imperante concede. Vale. EPISTOLA XXXII.
caritatem,
si

perlatorem videritis, votum dictantis agnoscetis. Ufi-

Si

ENNODIUS P.iSSIVO. ad exsequendam sufficeret sermo
;

totum infantia explanaret affectum cui magis quam vobis paginarum frequeijtiam prffistaremus? et nisi
arctaret meritum pectoris, nulli dignius militaret sermonis ofiicium. Alii affectum quem mente nesciunt, ore testantur, et pingunt illecebrosis epistolarum momenta commerciis, quando feriatis penetralibus

apud magnitudinem vestram supplicationis me litteras impetravit. Mulierem religiosam, pauperem, de bono negotio pra^sumentem sermo prajfffitus insinuat mstimate si fragilitati, si justitiaB oportuit verba subduci
illo

nam

evcntu alleganda conciliet, quo a

:

convenit me vel officio deesse, vel moribus. Ecce ego reverentiam salutis impendens, quid partibus meis deberem conteslatus sum vobis quid remansi
:

serit, attendite

:

quia sicut personam

amor

totus in lingua est, nec aliud ad interiora pernisi

pra
ciet.

dicta; voluntate petitio, ita

meam pro suvestram affectus aspi-

ducitur,

quantum

in scriptione

confertur.

At

Vale.

meus erga
tia2

vos animus, eloquii pressus macie, amiciTi

ubertate conticuit. Metuo enim, ne gratias termi-

EPISTOLA XXXIV. ENNODIUS SENARIO.
Nihil est

num

ponat mendica confabulatio
et foederis.

:

ne idem modus
aesti-

equidem quod non a

veritate in

altum

putetur esse sermonis
diligentias

Melius est plus

ambitioso tollatur eloquio. Sed ego ad diligentiam
circa vos patior

malioni per silentium dimittere,

quam

monstrare,

meam

sermonis infantiam. Nunquani
:

damna per

litteras.

Ecce sarioris colloquii

par

fuit

lingua caritati
conscientia3.

sempcr subjacuit

oris offi-

causas asserui, credens apud vos a sinceritate debita

cium boncB
nitoris.

Ob hoc utor

securitate

mo-

facundiam posthaberi. Quod superest, salvete, mi domine, et divinis usi beneficiis, procedente vita in longum, ccelestia mandata complete. Invenit enim apud vos, cum a cumulo coeperit benignitas, incre-

Non

credidi,

tanto

tempore amplitudinem

montum.

Vale.

tuam mei immemorem sic futuram, ut etiam solemnibus colloquiis abstineres ut illcE qucC solent affectionem imaginata fronte simulare, negarentur inter personas catenis fosderis obligata9. Hcec si valerem nar:

EPISTOLA XXXin. ENNODIUS FAUSTO.
Proposito obsequuntur paginaj, quibus
tio praestatur afflictis.

rare,

poteram sustinere. Ecce iterum
sit

scribo, et quae

verbis assero, sequenda testor exemplis. Vos videri-

commenda-

tis

qualc

posthac desideria honesta negligere

:

egu

In his

enim

clara est religionis

dolori patientiam usu institutus adhibeo. Vale.

integritas, quffi nullo potentiorihus fuco blanditae as-

LIBER OUARTUS.
EPISTOLA PRIMA. ENNODIUS SVHMACHO PAP.E.
'

C

^

Marcellianura episcopum directa est a fratre vestro
:

instructa legatio

sed quid promoverit ipse rescripsit.

Boni imperatoris est probatam in acio militis ani-

mare
in

virtuteni; ut fortitudo laudis pabulis invitata,

secundis

congressibus

dediscat

lucis

aflectum.

Quod restat, porrectis salutationis precor offlciis, ut quidquid Eegrum est medica oratione curetis et inter latentium secreta morborum, qui in generalem necem
:

Cujus robur ducis prtx-conio non nutritur? quibus se denegent etiam minus valida tironis raembra confli-

servatur, ferro spiritali resecetis errorem. Vale.

quando rectoris testiraonio videt sibi non quod gesserit? Sola via est qua ad prseliandura crescat intentio, quotiens bene gesta non delet oblivio. Utinam divinitas vestris mota precibus ^ diabolicum certamen interimat! utinam devotionera meam in pace manifestet ut cujus studium resignavit adversitas, illius concordia commendet obsequium. Ad
ctibus,

EPISTOLA II. ENNODIUS ALICONI.

perire

dum ad vos paginas exigit, rera devotionis mea; sui esse fecit imVenerabilis Amantius presbyter,
perii. Felix necessitas, quae votis praestat

obsequiura

:

libera prajeminentis jussio, quje servit affectui. Debet

I

mihi coactor, quod
est scriptio, quaj

raeae prajstitit voluntati bis

:

prospera
:

testimonium tribuit

amori

dum

uni Romano pontifici tanquara proprium et peculiare, primus, ut videtur, asseruit Ennodius. Nam cum episcopos omnes papas caeteri fere qui ejus aevo proximi fueriint, appelldre soleant, ut Sidonius, Faustus, Ruricius; ipse perpetuo discrimine antislites reliquarum Ecclesiarura episcopos vocat, papam solura Roraanae sedis pontificem, sive cura illi scribit, ut Sj-mmacho papa?,
1

Symmacho papx]

Papaj

nomen

D

aliarum civitatura prajsules, non aliter quani episcopos vocat. Neque omnes tamen hoc ita exemplum postea secuti sunt, quin permulli diversarum
et alios

gentiura, prajsertim extra Italiam, scriptores papa? nomen reliquis item episcopis tribuerint, usque ad vii, qui in s^-nodo Romana primus, ut a Baronio cardinale observatum est, edixit, ut papse nomen unius sit in orbe Christiano.

tempora Gregorii

et

domno
lu,

lib.

post

Ennodium
et

nem

cum de illo apud alios agit, ut lib. vi, epist. 33 et passim. Pari discrimine in ejus vocis usurpatiousus est Cassiudorus qui cum Bonifacium,
papre, sive
10,

-

Diabolicum
quaj

certamen]

Laurentianaj
variis

factionia

epist.

schismaticcc, gnavit.

Symmachum

modis oppii-

:

Agapetum

pas nominet, Eustorgium

Joannem Romanaj sedis pontilices paet Datium Mediolanensis,

3 MarceUinum episcopimi] Aquileiensem. Ad hunc pro Symraacho scripserat Laurentius episcopus Mediolanensis, quem ab Ennodio designari puto.

; ;

71
et

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS

72

novum

in jus diligentiK attrahit, et atnici senioris

A

quEeritar qui in amoris lance promoveas, sed quale

pectus obligat.

Qui

dum

magnitudinis

tuaj

fidelis
fecit

prseco est, prius vos per astipulationem
eligi,

suam

ad prfejudicium aestimanti nomen opponas cum apud prudentes frustra sobolem dicimus, nisi exhibet
:

quam
apud
:

agnosci. Raro notitiam prsecessit affe-

ctio

:

cui contigit ante placere,

quam
:

inspici?

Quanad

tuni

me pondus

est

perlatoris,

advertite,

cujus

nutum

judicia nostra Ilectuntur

vidiraus

quem

quod vcatur. Nsm qui in prole censuram negligit, conceptum magis designat sibi placere, quam meritum. Facessat in posteris hoc solum nos cogitare quod libuit. Etenim fructus uteri, nisi honestate respondeat, plus in testimonio lascivise videtur evenisse
fidele

didicit

quem

laudat amplectimur. Ssepe in solido
cedit examini. Merito
extollit.

constituta

mens propria amico
gratise

quam

gratise.

Fas enim est germanitatis semper
:

ergo

suspicimus,

quos probatus

Nunc
si

si

consortium etiam partubus anteferri
originis
sic

datur

ubertatem

ingenii macies esplicaret;

ad

parti>;ipem

haberi, ut nec consideratio

fontem
si

fo3deris aridi

sermonisnon lassaretur

infantia;

sanguinis negljgatur, et descendens a merito laudetur

epistolaris qualitas quffi eliam copiosis eloquentia

frenos imponit, progredi

me

ad longiora permitteret
accessi,
et

:

verba prseloquiis,

assererem quanta uobilitas tua mihi debeat, quod ad
epistolare
diligentia;

examen. Et ideo ne sinuosis in longum procedant et quod re angustum est, crescat aflatu; dono in fraternitatem tuam confero, et juri
tuo perpetua liberalitate transfundo mancipium juris
iliud, et caetera. Vale.

commercium primus
reseravi clave

januam

sermonis.

Bajulus tamen

mei

precor ut pro his quoe tribuit redametur. Eoclesiae
causas insinuo
bis crescit ad
:

quia quod spei me£e impenditur, vo-

EPISTOLA V. ENNODIUS FAUSTO.
Sublimis vir Dalmatius, animse meee portio non
defraudata, sed solida, cui ad praerogativam sanguinis

lutationis
est

meritum. Domine mi, effusissimae samunus impendens, quEeso ut si vobis cordi

oblationem

meam

de libamine caritatis accipere,

morum

splendor accessit, hoc negolio suo credi-

religionem amicae conscientiae reseretis alloquio.

dit convenire, si

EPISTOLA
Trinitati gratias

III.

tur alloquiis. (Juod
putavi,

meis apud culmen vestrum juvaresupersedendum ejus consciusnou

ENNODIUS EULALIO EPISCOPO.

faciens urbanitate

quadam

personEe tribui,

quod vos novi debere justitiaj. In Sicilia enim pra'Deo nostro, qui fascem quo dea dicti prsedium, bono bactenus jurc possessum primor peccatorum, fortis apud se viri alacritate susconsortibus perhibetur invasum. Nunc ad juvamen qui memoriam mei in illo sancto pectoris tentat civilitatis impenditur, quidquid ego promovero suptui templo quo gaudet Christus, subtilis fabricator interseri't ut quod proprire couservationis nube fus- ^ plicando. Domine mi, salutationis obsequia plena hnmilitate persolvens, deprecor ut circa memorali nocavi, splendida couscienliae serenitate detergeat. Jam bilis viri compendia pudorem, leges, ac reliqua quEe novi quia non inefficaciter funduntur lamenta pec:

:

:

canlium. Hoc mihi principe loco oratio mea, hoc lacryma3 contulerunt, ut robustus pro me peccator ejsurgeres,
auxilio

per conscienliam vestram subsistunt, reipublicae or-

namenta muniatis.

Vale.

ut labantibus

humeris

coelesti

munitam
quia sola

dexteram subrogares. Verum

est

EPISTOLA VI. ENNODIUS AGAPITO.

apud

Deum

desperatio perdit errantem. Ecce

jam

lo-

lium nostrum, spiuEe vel tribuli, hordea, triticum, vineas pollicentur. Age, electe Dei, pro me humiii
in

dum precum quod ego coliegi ubertate culparum. Freq\ientibus etiam susceptum pasce colquod
ccEpisti; et partibus tuis adestu,

me

assiduitate diluis,

loquiis
litate

ut insulsum pectus, nec ulla virtulum stabisubnisum, admonitionis sale confortes. Ad ob:

est impensa generalibus, et otium migravit in gloriam postquam Ravennatibus excubiis occupati, dum quietem vestrara negligitis, nostram omni soliditate firmatis; et privatus genius ad regni decora transivit; quando novam lucem, de domesticis abstractam sinibus, Palalinus sibi fulgor adjecit; et angustiorem

Credidi,

postquam magnitudo vestra bonis

D

sequia salutationis revertor, et epistolarum trangres-

terminum, unum velut garrulus, sed pro necesimportunus adjungo, ut me sine cessatione tantum juves precibus, quantum conflrmas alloquiis.
sus
sitatibus

fuisse regni sui pompam rerum dominus cum vos non habuit, recte metitus est, pro vicinitate regionum, crebris me relevandum esse colloquiis. Sed

inefficacibus

spei

meae luserunt peccata
si

consiliis

nullas paginas ad diligentia? testimonium
transmittit. Grave est,

mens serena
:

Vale.

amorem non merui
forte

gra-

EPISTOLA

IV.

vius,

si

quem exegeram

turbavi. Scio

tamen
littera-

EXEMPLAR EPISTOL.E QUAM IPSE DICTAVIT.
ERATRI SOROR.
Quamvis summatim gratiam
ritati

haic

congruentibus veritati excusationum

nubibus

esse claudenda. In privatis inveniri

munera

aliqui debeant etiam

rum

malis in affectione pignoribus, nec illud quod postetribuitur beneficium,

non recte ab occupatis ista disquiri. Sed novi firmam in affectione conscienliam inter quaevis pon:

putetur esse debitum

:

cum malignus
dit imperiis,

interpres judicium cordis naturaj subet tollens

dera et adversa districtam debita sua gratia» non negare. Nunc nolo esse prodigus in querelis. Salutationis reverentiam solvens, deprecor, ut

saporem

diligentiaj, sola vi:

suggestionem

vendum
ditur

putet objectione pariendi

iilii

quando plus crevocabulum valere quam obsequium, ct non

quam apud

vos deposuerit praesentium portitor, ad

votivum perducatis effectum.

EPISTOLARUM
EPISTOLA
ENNODIUS
Suscepi litteras
in pretiuni
'

LIB. IV.
vos dedistis.

VII.

A
:

Cujus negotium

cum

sanota Ecclesia
sed hairedes

JUHANO V. 1. C. P. gemino splendore radiantes

vestra legitima pactione decisum est;
qui-

ejus per annos plurimos, debitos sibi fructus dellent
fuisse subtraotos. Pro quibus vestri consciusprecator

bus purpura dictatoris vestrse juncta dignationicrevit
:

gi-atias

oranipotenli Deo restituens, qui
:

accedo

:

quia cui

mos
qui

est

pia jugiter facere, justa

votorum macieui benelicii nbertate transgreditur ut quando in desideriis, meritorum conscii, sectamur angustiam, rtivili? indulgentiaj copias non refrenet.
Credidi satis esse,
si

me

feceritis

amplissima

scri-

proprium, aliena non Deo pro.^imam conscienliam detrimentum est sanclse coinmodis oredit invitari voluntati non exhibere beneticium. Sola putatis luiion dospiciet;
et qui largitur

subtrahet. Errat

:

non hoc, tantum contenti quod babet mendica postulatio, linguce maidoneas et lauJe locupletes paginas destinatis
ptione sublimem. Sed vos
praestare,
:

cra, quas vobis de liberalitate nascuntur; qui divitias
tribuitis, accipitis. Avara estdispensatio sanctorum, quse nil reservando, universa proprium reducit ad meritum nulla sunt potiora, quam quje vobis evoniunt de largitate compendia. Ergo securus com:

dum

gni raore fluminis, qui quotiens ab alveis, ut aridita-

tem tinitimam temperet, ad obliqua invitatur, optanti tenuem rivulum totus illabitur, et marcida profundo
squalore terga perebrietatem undffisalutaris infundit.

prehensi superius, hairedibus laboris promisi vestra contemplatione jacturam vos poUicitationem ineam
;

Forlium tamen servans consuetudinem personarum, magnitudo tua circa exiguitatem meam bene ccepta non deserat iit in testimonio diligentiai cura paginalis habeatur, et puri amoris astipulationem deferant blandimenta coUoquii. Occasumnesciat caritas, quam tanlum circa me crescat ante culmina promisistis
:
:

benigna dispositione complete
relevate colloquio.

:

et illos effectu,

me

EPISTOLA

IX.

EX.NODIUS FAUSTO.

Solet epistolaris conciunatio,
tur, judioia

qundo favore

rapi-

non amare,

et oopiosius

facerebeneflcium

gratia,

quantum

vobis invicta sunt fastigia dignita-

dum

attollit

tuni

:

ne amicitiam

qnam

fovit mcdiocritas, videatur

renti, qui

immeritos. Ille enimdebet araplius assequod moribus non exigit, gratia scriptoris
:

abjurasse potentia.
castigat,

Nam

qui fastum in snblimitatc
est.

suffragante consequitur
tise

quia uullis adjutus oonsoiensi

doeet se meruisse quod adeptus
libera

Resi-

dotibus, jure ad allegantera reportat,

quid adi-

gnate perprobitatemconscientia>, felicitatem submitti
posse amoris imperiis.
Illa

piscitur. JAliud est in eo qui

procerum

colla,
sit

nobile germen, ita
rere
;

commendatur, tanquam peregrinantia bona verbis inse:

dum formam

tribuiiis,

subjugate diligentiee. Fas

aliud innata viilgare

quemadmodum

si

rusti-

de vobis assuesci, ut amplissimus in societate reti- C cum pecus Tj'ria conflrmes purpura sponte vestiri; neat, qnem minor acquiret. Ludit de illis casus, quiet virus generosum, quod vellus aheno inebriante

bus oblivionem suorum indicet, quos ad celsa perducit.

non

sorbuit, dicas rura diffundere.

Tinguut

alii lin-

Apud scientem rerum

relegere bona,

non

est
fa-

guse murice, quaj nullus ad regalem
buit, et discreti

usum

fucus exhi-

admonitionis necessitas, sed laudis occasio. Novi

bricatam ad bona studia ingenii vestri tranquillita-

cem

bibit eloquii

maris ignota codileis lana solam lurediitur digi-^m principalibus
:

tem quam ideo specialim commemoro, ut ostendam, ubi afiectio solida est honoribus nil licere. Sed epistolarem transcendi lerminum, dum commenda:

indumentis, quidqnid in
ooloraverint. Sed ab

vili

munere Tolatorum verba
uifcinitate vires

hujusmodi me

pariteret vota subduount. Nulla clarioiis fuci flamina

tioni mese

multus inbcEreo

:

redeo ad

officia paginalis

per

me

splendore rutilabunt

:

nemo dictum

de aliquo

alloquii, et valere

me

nuntians, prosperitatis vestrce

actutum secunda disquiro.

EPISTOLA
Usque ad temeritatem
promovistis
:

VIII.

ENNODIUS SYMMACHO PAIVE.

me

apostolica

dignatione
r.

non agnoscat. Hiuc pudori meo vel proposito manum porrigo, quod illi prasvium impendo oris offlcium, qui ad notiliam vestram rebus bene geslis ooourrit. Venanlium V. C. loquor idcirco a me paginale impetrasse obsequium,
invoniet,

quod in

ejus aclibus

mater audacice. Sed qui me bumilitalis putat ignarum, obediontem probabit, si jussa consideret. Prajsumptio est, si dominorum beneflcia famuli non sequantur obsequium seslimandum puto, qaod pariturus impendo. Ecce eausam scriptionis asserui, quia veritus sum ne post imperatam styli curam tacens prsecepta respuerem. Huc accessit quod in causa venerabilis memoria^ Marii, dum apud Urbem essem, spem meis precibus
iiducia concessa exstitit
1 Juliano V. I. C. P.] Id est, viro illustri, Vomiti patrimonii, Haec monogramma cum Basilienses uon intelligerent, Jidiano episcopo inscripserunt. Sed vera lectio, quam reddidi ex Vaticano. Ilic enim est Julianus comes patrimonii, ad quem exstat Theodorici regis resoriptum lib. i Variarum. epist. 15, eoque

ut in se oculos vestrcemagnitudinis iovitaret; ne
inter

eum

cnrarum moles contingeret ignorari. Sunt illi sutfragia sna, per quae inter susceptos vestros mereatur asoribi. Exhibuit vobis modestiam, religionem, inuooentiaro, quibus penetralia serenaa mentis comitibus introiret. Exuberant, mihi credite, apud eum insignia quee fovetis non laudalorem me continuoin eo probabitis fuisse, sed testem. Vos, mi domine, perlatori dignationem principe loco tribuite, ne vir
:

lib. vi idem Cassiodorus, et GlossES juris nostr.T, quffi primum ejus dignitatis auctorem faciunt Anastasium Aug. Sic enim habent : nJtTpLij.ovta)via' osa exaaTO^ paai).su? eauTw v.raTar u-Kb sctlv 6 i^supwv xa'. T'^,v [i^xuCKitii^ 'Ava:7Ta(7LOU* auT^^ yap 7:poTr,yopLav TauTT,v, xaL ttv ipyrjV xou xo[J.'.To; tou -Tra-

docet in ejus formula

alludit Ennodius,

cum purpurani ejus nominat. Quodnam autcm inunus fiierit Comitivae sacri patrimonii,
P.\[i',oL.

TOLaOVLOU.

LXill.

3

75 bor.us novitate turbetur
et vita:
:

ENNODII EPISC.OPI TICIiNENSiS
liquido aderit partibussuis,

7G
:

A genus

inquiro. Vide quid faciant serena diligentise

opibus pensabit

damna verborum.
'

quasi totum

mihi ex sententia

fluxerit, ita

simplici

EPISTOLA X.
ENNODIUS
TRASIMUNUO ad
y.
I.

munere

Non

temeritas

me

paginale duxit officium,

pUicatus, errata concessi. Habes unde pii amoris formam possis assumere, et circa amicitiam constantias exempla mutuari. Me si sequeris, nec

quandu ad omnem coinmuuioneni subditum suum regite stirpis germen invitat. Est onini hajt claritas

plura

te a

conjunctione peccata retrahuut, et
tui culpas

unum

beuefactum sodalis
frater,

absolvet.

Me

silentii,

dominorum
los,

inserta natalibus, ut culmina sua digna-

me

oblivionis incessis? Ubi erat iste animus,

tione subliment. Vultis quasiaiquales tractare famuut

ab ipsa vobis per
generalitate

amorem

conditione plus
exhi-

debeant. Unde,

piissime domine,

obsequium

bens

cum

solvendum, signitioo

me

ad
:

quando nec promulgata colloquia meruure responsum nec ad styli imperandam solliciludineni praeviu3 existebas? ubi fuit inabstinenlia tabellarum non circa omnes in Liguria custodita? Multis a desiderio
;

aliqua suggerenda perlatorem prffisentium destinasse vos effectu donate supplicem,
tor accessi.

tuo peregrinautibus, in solatio doloris paginas exhi-

quia spe fultus preca-

beudo,

el mihitaciturnitateni continuasti, etillis proe-

buisti contra vota

colloquium

:

quia est ista huniana-

EPISTOLA

XI.

ENNODIUS LUMINOSO.

Qui amicam conscientiam -manifestis pandit indiciis, toUit otium, quibus gratiffi prae,stiteril dignitatem. Vix enim feriata sint ora ejus, qiii consuevit quia magnum dispendium pudoris est, veraudiri
:

rum rerum ratio, ut pro magna cognatione par studium semper exstat. Cujus ordinis imraemor, voluisti sociare qua^dam imperita cum litteris putans
;

coire posse in affectum toto calle distantia. Quid pro-

borum
fecistis,

retinere beneiicium,ut

dum

linguas parcimus,

movit suada oratio tua, elucubratis concinnata sermonibus, quando bonarum artium nescios appellabat amante poslhabito? Sed hinc alias; nolo excessum
niultitudineni relegere, qui brevi satisfactione deliuilus

liouestatis

prodiga frous laboret. Vos

me garrulum

quipreces raeas consuestis admittere. Sed ne

sum.

Nam

parcitale in

eloquendis
in

illis

usus

prfestanda circuniloquar, et epistolae prolixitate im-

fueram,

nisi

uosse vos crederem, de offensis illud
tegitur, et

petranda suspendam, ad rem redeo. Sublimis vir Laureulius reditus sibi debitos, quos Romana Ecclesia

remanere quod

quod

vocem erumpit
(juce

amoveri. Doraine mi, precor, ut posthac ad ea

facta
.

cuni auctore ejus est pactione pollicita, a

asserit sub nescio qua oppositione dene ,. „ „ ut crescat dos lacundo, .. , 1 j c r diiige, => gan. In quo negotio tavorem per me vestra; defen- tj raento concordiae. legibus, visionis implorat ; ut rem quam debetis

domno papa

male haberi didicisti, non tanquam emendationis contemptur aspires, sed crebro ujihi dulces paginas
.

,

,

'

dum
,

servat

sacra

deamini exhibei'e diligeutiae, et illud crescat affectui, quod denegari non licet aequitati. Vos hanc rem ut quantum nominato juxta desideriamea tribuite viro commoditatis accesserit, tantum me muneris accepisse conlitcar. Salutem ergo dicens, spero, ut
:

EPISTOLA

XIII.
I.

EN.NODIUS CONSTANTIO V.

Servat magnitudo tua circa araicos et saiculares

proprios illud quod sibijungit ad gloriam.

Dum enim

circa

munia litterarum, nec sincerus amor
accipiat,

vacatiote-

nem

nec facundia totius orbis celebrata

nos memoria dignos ducitis, vos probatis. Nam diu in consolationem scripta suscipiens, abseutiae vestriB

stimonio conticescat.

damna

suspiro.
!

artilicem scientiam bonis ccelesti-

bus institutam

ne

liceat aliquid prolixae sequestra-

EPISTOLA

!XII.

tionide affectu decerpere, praesentantes sacram ima-

ENNODIUS JOANNI.

Natura partum est, ut cura migret in gaudium, et mutetur querela prajconiis, quotiens cupita tribuuntur. Incerlus animi fui quid sibi vellet subliaiitatis

ginem lilleras promulgatis. Novit Deus discussor sensuum, me culminis vestri recordatione macerari, et nullum invenire de optimi viriperegrinatione subsidiura. Reddo tamen epistolari cura salutationis obsequiura,
et

tam longa

cessatio

:

sed

cum

potiri

datur

dignationi vestrse

gratiam

referens,

optato, ipse pro partibus tuis

honestum excusationis

fratrem quoque

meum Joannem

per vos mihi resti-

'

Illustrem virum
in

Trasimundo V. /.] Regi Vandalorum iu Africa. regem vocat, quia Illiistratus titulo
:

hensum, tum quia cum

ipsius regis

nomine scriptum,

nullus honorilicentior propterea hunc regibus tribuebant. Maneut hodio prisci moris vestigia in diploraatis punliticum, in quibus reges viros illustres appellant. Qiiin et reges ipsi hunc sibi titulum addebant. Nam in antiquis regum nostrorum praiceptis et constitutionibus nihil usitalius, quam Childebertus, Clotarius, Pippinus, Carolus rex, vir illuster. Caeterum Vandalici hujus regis qui Hunerico fratri successit, iiomen varie scribitur a diversis. Thrasauundus dicitur in acrostichide veteris epigrammatis a P. Pithceo editilib. ii, quod quidem etsi antiquariorum vitio depravatum snbjicere non gravabor, tum ob ejus artiticium hactenus minime depre-

Romano imperio

thermisque ab eo conditis appositum sit, quo modo scribi hoc nomen tum soleret certius indicare videatur. Id vero est hujusmodi
:

'-3

K
S3

> > 5, ~ ^ ^ ^
cfi

Tranquillo, nympha?, decurrite fluniinis ortu. Hic proba Dagranti succedit vimiae flebo, Rii|.iibus excelsis ubi nunc fastigia surgunt, yEquanlurque polo tsctis praecelsa lavacra. Sedibus hic maguis exarfleut luaruiora signis, Ardua sublimes proeviucunt culmiua Iherma". Muneraque eximius tanti dat himinis auclor. Uni contiuuos prfeuoscens prKmia famai Noii hic flamma nocebo tumdem discite carmen, Discite vel quanta vlvat sub gurgite lympha.

< o H
!>*

^ ^
jg

pj -z j»
5;

o^

Vaudalicimi hic renovat clarum de semine Sub cujus titulo meritis statgratia factis.

nomen

w

:

:

EPISTOLARUM
tutum esse contiteor. Cujus hactenus in oblivionem A mei silentium quid gereret non tacebat is nunc vestro mihi reformatusalfectu ad adjuratam styli curam revertit. Rogo tamen vos ut maturetisreditum; aut si
:

LIB. IV.

EPISTOLA XVI. EMNODIUS AGAPITO.
si

Jurc responsum multiplicibus posceretur alloquiis, non ingratas exstitisse paginas meas magnitudinis
silentium testaretur. Clama enim taciturnitas ve;

felix

mora

detinet, dilectionem manifestetis alloquio.

tiui:;

EPISTOLA

XIV.

ENNOmUS FAUSTO.
Quce sa>pe mediocriter gratis impensa sunt, quotiens exhibentur verba conjunctis, quidquid favori

garruhim displicere et novum vindicta; genus, ut opinor, inquirit, quando se non videt promovisse
stra,

quod
ritis

siluit. Agitis epistolari abstinentia, ne ab impead vos scripta miltantur. Ademptus tamen est
:

effectus

providentias vestra; profutura tractate

;

cre-

obsecutum

est,

sereno mancipetur affectui.

Non

de-

brior factus sum, in scriptione contemplus. Sed bre-

vem sermonem decet cohibere eum, qui magna dopictis amorem mentitur alloquiis, qui perlatori caro luerit. Cultorem vestrum fratrem meuin Panfronium, reddenda dominis scripta committit. In sublimis et epistolaris apud culmen vestrum cura comitatur magnifici viri Panfronii mei commendatione, ore fecui quidquid gratiae concessum ftierit, me quoque riato mens dictat epistolam. Nescio enim in quale " impensortim vinculis obligabit cui etiam aliqua de culmen merita apud me viri, quam sum praefatiis, vicariw. dignitate suggerenda commisi. Vos petitioextollam in quo litiguae macies debitum pectoris nem meam ad effectum perducile; qtiia adsum parnequit exprimere. Sed abdicandum esset mihi, etiam tibus meis quotiens apud emendatissimos hominum quia pauper si suppeleret, facundite lenocinium cogor subire testimonium, dum certis exhibeo. sermo uberem diligentiam rectius conlitetur et si EPISTOLA XVII. elevamus per elfusas paginas illos, quos arcana netabella ENNODIUS sciunt, jure tribuenda amantibus in artum DECORATO. Recte creditur enuntiatrix lingua esse penetralium, concluditur. Causani ergo modici sermonis elocutus, foederatum fratrem quanquam paucis verbis insinuo quap, latentis secreta animoe ad lucem vocat eloquio tamen niultis obsequiis ut jutus magnitudine venesciretur amor peotorutu, nisi illum proditor indistra, in negolio suo circumstrepentium aliquando caret. Jure veterum sapientia epistolis usa, quasi videatur superasse commenta. Quod restat, famuclavibus, repositum per eas vulgavit airectum. Tracta laiitem sahitationem exhibens, me valere signilico est in testimonium scriptionis mens testata diligensi taraen prospera vestra cerlis indiciis mihi dispentiam mutari caritatem non licuit, quam desiderans satio superna concedat. P pagina interveniente promisisset. Huic me ego con:

:

:

:

:

'

:

:

;

:

EPISTOLA XV.
ENNODIUS FAUSTO.

suetudiiii vel legi potius

mancipavi, asserens
in

litte-

rarum
levit.

iide,
si

quod de magnitudine tua sensibus ino-

Vos

mecum

pari eura

devinctionem con-

Proclivior ad
ligioso aliquid

impetrandum

via est, quotiens a re:

venientes,

si

fida interpres amicitia se ajstimans vo-

exigit abjectio deprecantis

coactus

tum
cet.

eniin prtestat affectum,
talur
:

qui miseriis supplicis invi-

non potest

afferre obvia

manus, cui imperat
spei sua; resi-

responsum deferens tabella signifiEgo munera salutationis impartiens, deliberationem meam non tanquam verborum avarus occului.
videt alterius,

propositum

afflictos

audire.

Perlator prrosentium

avito se cespite

deflet ahjectum, qui

duum

in vestro ponit

examine

:

ne adversarii ejus

polentia de lucro et securitate gratuletur. Vos legum

sacramenta, vos defensio respicit submissorum. Ego
partes

EPISTOLA XVIIL ENNODIUS FAUSTO. In asserendis quibus suum non denegat honestas plena sulfragium, multiplicibus non utor alloquiis ne prolixus sermo tanquam a uegaturo videaturim:

meas
nec

commendatione
beneficiis
:

munivi.
quia

Venerabile
justa tri-

petrasse

beneticium

:

soletis

ergo

nomen augete
illa

dum

sunt, precibusanteferre.

enim qufe poscenda Ad sublimem et magniffcum
:

huitis,

qua3

ad

misericordiam

pertinent

posthabetis.

Domine mi, reverentiam

salutati acci-

D

piens, itaprecibus meis effectum tribue, ut

proprium

desiderium,
1

dum

honestas asseritur, possit impleri.

virum Opilionem, parenles ejus in Africa consistentgg (jirexerunt certam diligentiainspirante personam qua ad patrium soluin remeaute, hoc mihi muneris prsefatus injunxit, ut ad magnificum virum - AgnelHiuc, Spoletane, gemis; paleris hinc damna, viator, iDcassum qiijereas quis ferat auxilium. Nam fessis tribuit requiem, miserosque levavit. JiistitiiE cultor, largus et hospes erat. F.iscibus insigois, generis nec stenioaate pejor. Hic lumou patricC, hic decus omue fuit.
p'asces intelligit, quam diximus quaRsturam. Spoletinorum meminit quia in eorum tribunali causas egerat, ut post ipsura Honoratus, auctore ibidem

Decorato] Major hio natu frater Honorati, ut dictum est ad epist. 28 lib. ii. Nobile par fratrum advocatorum et ex advocatis qUcRstorum. De quorum utriusque laudibus multa Theodericus rex lib. v Variaruui epist. 3 et 4 Honorato. Tu inquit, Ttecoratus ex illo es,ille Honoraius ex te esl. Itera de quoeTali igilur omine Vecoralus evaluii stura Decorati evaluit, inquam, ac se Iwnoribus palalinisjudicio nosiro laadalus immiscuil, dignilalem sumens, quamsolemns dare prudeniibus. Sed quifstor cttm ad eum scripsit Ennodius, nondiim erat. Humili conditum sepulcro fuisse testatur ejus epitaphium, quod inter Chrislia:

Cassioiloro.
- Agnellum] Patricium, qui in Africa versabalur. Theodericus rex Festo patricio Idcirco decernimus domus paii^icii Agnelli ad Africam discedeniis, qui regnum pelens a.lleriusnoslris esl uiililatibus servilu:

na monimenta legitur his verbis Hanc Decoratus opem subducta luce
:

ut
petivit,

Conderet exiguo ut sua membru loco,

rus, salais legibus tuaiuiiione vaIletur.L\h.

i

Var. lo.

ENNODII EPISnOPI TICliNENSIS
li;m pi'o reatur.
gabitis,

80
sic

commendatioue suorum
emendatissimi

a vobis scripta

me-

,^

ne petitionem negatus frustretur effectus,
s\im meritis vestris
valla teneatis.

concesinter-

Quam rem

hominum non ne-

locumper longa temporum
XXII.

non contenti benignitatem vestram solos in Italia positos agnovisse. Nunc obsequia mea litteris reddens, causam scriptionis verborum compendiis
indicavi, Vos dicenti

EPISTOLA

pauca prtEstate prajcipua.

ENNODIUS SYMMACHO PAPyE. Quamvis sublimi viro Laurentio assistat pro pignorum commendatione probitas sua, et patris prudeutia causas sobolis exsequatur
:

EPISTOL.V XIX.
EN^'OUIUS
.\POLLIN'-VIlI.
vestri silentia
:

attamen soUicituin

dine genitali ad ampliora procedit, et vix credit pro

Producendo

circa

amantem

ad ab-

liliis

sufticere

quod meretur. Adjutricem
:

astipuladifi-

sentiam corporalem aninium trausmisistis retinendo paginas, in immensum crevit, quae bactvmus divisio
nil valebat.

tione

germinis paginam queerit
si

et trepidante

gentia palrum ardorem nititur
tiri.

cum

universitate par-

Res eo

rediit

rum, ut

veteris sevi providentia conferat

per abstinentiam tabellanil amori.
avarus
despicit

Cogitate

viro

optimo negari

effectus potuit, et

pia et justa poscenti. Tribuat divinitas effectum precibus ejus, et huncbeatitudinis vestree nominatis coneiliare

Rancessit caritas,
ntiiare
:

quam verborum
:

sine

cultura est diiigentia in
styli

usum non B

dignetur atfectum, ut erigat parvulos implo:

reducta per paginas

frequentia vivaci pabulo

rata coronae vestrai miseratio
ut promissa

qualenus anxii circa

iusitam pectoribus nulrit amicitiam. Facilius, frater,
fuerat desideriis meis le nuUo tomporc cupita triquia corda buisse, quam sa:pe indulta subtrahere
:

ipsos genitoris vota superentur.

Domine mi, spero

dudum

benignitas in ea parte testimo-

nium

ferat, si

comprehensis superius geminatam im-

nesciunt, quae cibis dulcibus pastor arlifex irritasti. Aliquanto enim tempore continuando scriptionem,

pendi gratiam, qui per

me

precatur, intelligat.

immemorem me

sequestrationis effeceras,

dum
:

efU-

at giem venerabilem placido inserebas alloquio nunc commeanlium vacuas manus nudus inquisitor, inspicio. Ego tamen nolo errore meo alienas culpas asserere, ut quod factum doleo, admisisse convincar.

EPISTOLA XXIII. ENNODIUS DO.MINATOHl. Oportuerat quidem desideria vestra,
elicienda colloquia
ret
:

quse fratris

Agnelli patefecit allegatio, ut tabella reseraret, et ad

formam sermo

prajvius exhibe:

quia potuit

tibi restitui

quod debebis

nec ullo

Accipe ergo, emendatissime hominum, desideriorum solatia, per ccelestem gi-atiam absentibus altributa,

me
tio
^'

colore defenderem, te loquente, a paginis abstifuit,

nendo. In tuo Jure

lingua^ nostrcE ferias exerci-

memores, sublevate; ut nesciant peregrinationis incommoda, dum nominatis patriam comaiendatio amica conlulerit. Quibus reet perlatores,
si

mei

estis

commutare, et rubiginem rusticantis eloquii fabrilibus studiis amovere quia sicut damnum caritatis
:

est

primum cupientinon

dedicare

sermonem

:

ita

pro-

meantibus, nuntio rae vestraj valetudinis sublevate.

mulgata; scriptioni silentium reddere,

nec amicitia;

EPISTOLA XX.
ENNODlUS JULIANO
Exercetur diligentiie
linguaj
V.
I.

suadet memoria nec pudoris. Nunc tamen accessit ad genium meum, quod paginas imperasti; et si subtrahitur testimonio,
:

quod nunquam

in

amore

vires in-

bonum

scriptione mulliplici

terrogo.

Facessat ab ingeniis liberalibus, ut credas

enim indicio animorum secreta panduntur. curam irapendit eloquiis, qui otium amore commutat. Heeo suut oflicia, per quse tacitus innoteAssiduis
soit affectus. Familiaris perlator, nisi

fascem esse intolerabilem, quem amicus imponit. Tu tantum exacta complectere, et censuram castigans
rancida judicantium depone fastidia. Absit a te

eum

reddendas culesse ne-

mini vestro pagiuas accepisset,
tia;

me

oblitum reverencaritatis

yestras testarelur. Nescio

enim

gligens,

nec partam labore gratiam quieti serviens scd ad brevitaffugare. Multa debeo verba foideri
:

j)

tem
tati

cogit epistola. Vale, accipiens, ct circa
Sic

mi domine, honorem
serva

salu-

spem altioris meriti traliitur, etiamsi veniat a moneta triviali, qui tibi impositum oris mancipavit obsequium. Ergo vale, mi domine, quia nolo fieri prolixa, quae. uon sunt ad perpendiculura fabricata colloquia. Tu messem gratiae justa fiduciam meam, tanquam uber solum restitue
non fovere qui
paruit. In
:

me adultam

dignatio-

quia in tuo posthac

erit arbitrio, si

crebro epistolas

nem.

bono in medium ascitus

reipubliciP, de fe-

meas accipere

volueris, his

me

muniis invitare.

licitatis tuffi riiuturnitate graluleris.

EPISTOLA XXIV.
ENNODIUS FAUSTO.
JEger animus sicut silenlia non patitur, ita processum narralionis abjurat contestationi mreroris nec
;

EPISTOLA

XXI.

ENNODIUS CONSTANTIO EPISCOPO.
Vigilius subdiaconus vester experiri volnit quanta

taciturnitas, nec colloquia prolixa conveniunt

:

arcta-

mihi a vobis caritas redderelur; et ad occasionem profectus sui conjunctionem nostram conatus adducere, statum inter nos amicitioe, dum augetur bonoribus, vultmetiri
:

tur pagina, cui vix inter gemitus verba tribuuntur.

quatenus ad ipsum fructus redeat,

Sed quid assero linguse ferias plus loquendo, et coactam necessariis epistolam terminis garrulitale polliceor? Deum quffiso, ut anxietali mesD de manifesto
prosperitatis vestra; succurrat indicio. Ille

ex diligentioe messe condidimus. Hunc si meut dignitas reor, ad diaconii sacramenta perducite prfefati ad spem mihi proficiat majora poscendi. Sed

quem

admittat
:

:

lacrj^mas meas,

cui clausa
sufficit

ora fabulantur

cui

ad

ydenam legationem

ex compunctione deOuens

:

;

81

EPISTOLARUM

LIB. IV.

Ego labefactalam non solum quietem meam, sed et salulem, inimicorum valetudine et
iniber oculorum,
procellis agnosco. Potens est diviuitas immenstp tempestatis incertabono serenitatis amovere. et amanti in vobis Vos, si de Deo mereor, salvete conscientiam, non Ravennates excubias, tabellarum

A

principis defluat,
derit.

quod

in vobis ajternus

imber iufu-

rumorum

Ecce qu;c debui vota rudimentis, licet coactis in artum sermonibus, enarravi. Vos mementote promissi amocis et fcederis, ut sine mutationisdispendio debitum mihi quaestura dissolvat. Tenete circa ine ''animum decessoris digiiitatisvestraj pollicitatiouon frangalur variata personis. Doraini mei, salvete pro desiderio supplicis, et inmagnabeneliciorum promulgatione suscipite parca colloquia. Talis enim est usus
:

:

promulgatione consulite.

EPISTOLA XXV.
BASSO. E.NNODIUS Si vetus diligentia quae aparentibus meis ergaamplitudinem tuam frnctus uberes de gratias messe condebat, circa personam meam pro iidei memoria servaretur, monstraret frequentia litterarum, et insepultam caritatem testis pectoris sermo recluderet. At nunc oblitum mei te sentio; nec aliquam melioris sa?'

felicium et natura meliorum, ut linguaj copias rebus
et prfestitis antecellant.

EPISTOLA XXVII. ENNODIUS SEN.ARIO.
Festinatio perlatoris in

dolenlem magna

fecit

artum coegit epistolam, pauca dictare. Apud eum tainter

quando nulla qux solliciculi retinere concordiam tudinem tuam resignet, scripta diriguntur. Sed ego qui scio desiderii impatientiam ad verba converti tunc novellam amicitiam habere dulcedinem, si an; :

men

ista

non gravant, qui
et

sermonum

augustias

interpres

Fausti

et

sensuum. Super tarditate enim domni opinionum varielate discrucior. Vos post

Denm
festaro

anxietati

mes

celeri rescriptione succurrite

:

nosa servetur
nostri

;

etillud essein affectione purius,
:

quod

quia deterius
Valete,
tiva vel

est incerta

macerari spe,

quam mani-

luni

examinavere majores sciens qnia - si Camilmente retines, Ennodium iion omiltes. Qua de

re salutationis

munera
et

epistolari cura persolvens,

desperalionem indicio amantis agnoscere. mi domini, et advertentes quid cupiam, vonecessaria promulgate colloquia.

precor

ut

bajulum prasentium,

clericum

meum,
Quo
si

quem

ad Gallias

suse utilitatis et

meje jussionis
reut

EPISTOLA XXVIII. ENNODIUS AGAPITO.
Si mihi es sententia dies fluerent, non negotiosis operam paginis polius quam obsequentibus exhiberem; nec munus caritatis ad officia peregrina trans-

causa perduxit, susceptum habere digneris.

meante prospera vestra scriptione signate in amore damni fecit oblivio, epistolaris
restituat.

:

quid

sollicitudo

EPISTOLA XXVI. ENNODIUS " EUGENETI V. I. Faustum ccelo omen adveniens auspiciavestra
roboret,
et

(.

cor-

ducerem. Sed coactus rem diligentise necessariis commutavi. Sublimis enira et magnificus vir pro dolosis inimicorum laborat insidiis qui per me ffiquitalis veslrte implorat patrocinium; ne prava concin:

tirocinia can;e

dignitatis

suis

divina consiliis. Per vos supernus favor regat

muniant domi-

natio

opiuionem ejus permiltatur incessere,
forte

et fabri-

cati ruraoris feral

compendium.

Domine mi,
ille

num
'

libertatis

:

ut ex pectoris vestri fonte ad aures

salutationera largissimam dicens deprecor, ut
est lib.
I

qui

lib.

Basso] Callo V. C. Sic enim appellavit epist. 20, Ennodii parentibus vetus fuerat neI. cui cum

Variar., epist.

12

et

13, in

quibus Euge-

cessitudo, 2 Si Camillum mente retines] Quipatrem amasti, filium non spernes. Ennodii ergo pater Camillus. Jam Ennodii parentes Gallos fuisse scimus e provincia Narbouensi, lareraque in ea habuisse totam ejus ferme cognationem. Quibus sane arguraentis, ac duorum simul Ennodii prcenominum conjectura ducor, ut

doctrinacum eloquentia singulari preeconio celebratur. Itemque ab Ennodio ibidem. Elenira principes fori Romani inter advocatos fuerat Olybrius et
netis

augurer Caraiilum ejus patrem illum ipsum fuisse, qiiem Sidonius carmine ad Felicem, suramum ipsius patruelium vocat. Felix siquidem filius fuit Magni pater Camilli, ejusdem Magni frater. Sidonius idem in descriptione convivii Arelatensis lib. i, epist. II Recumhenle post se, post Magnum scilicet exoonsule, Camillo fUiofralris ,qui duabus LUgnitatibus et ipsedecursis pariter ornaverat proconsulatum palris, patrui consulatum. Quare Felix et Cdmillus fratres erant patrueles, fratribus prognati. Camilli autem, ut conjicio, lilius Ennodius noster, qui Magni Felicis praenomina a propatruo ejusque iilio derivarit. Verum ha?c nostra tantum est divinatio. 3 Eugeneti V. I.] Quaestoripalatii Theoderici regis. quam etiam Hanc enim illi dignitatem gratulatur expressit carmine 2, quod de Eugenete ipso scriptum
:

unde Athalaricus apud Cassiodorum lib. 19 de Felicis ad qusesturam proraotioue Advocationis, inquit, laudem scribens ad Senatum inter primarios eloquentise frequenter meruit invenire. Is contramagnumOlybrium stetit, is palmarum Eugenetis linguse ubertaie suffecit; et illis parfuit quos singulares Roma cognovit. Porro Eugeneti pro Eugeni mutata declinalione eo genere metaplasmi diEugenes
:

VII, epist.

:

'^

:

Niciatem,

quo Eutychetem, Diogenatem, Eusebelem, pro Eutychem, Diogenem, Eusebem, Niciam apud inferiorisa^vi scriptores nonnunquam of-

ctum

est,

fendiraus, et in antiquis ut in hac Romana
:

inscriptionibus

saepissime,

D. M. S. TI. C L AU D V
I

I

X

.

EUGENETIS A N XI. D
.

TI. A

CLAUDIUS
1

.

IX.

IN

C E T U S
a^vw
'.
:

:

PATER. FEC.
'A-TTATipuT' ittSfi, Ti [Lz VfjTTLOV Tjp— aaa;

est

Vox
Fuit

justi quEestor,

legum substantia, nobis
''

Ti uto-jSsi?;

oii

uoi TraVTSq 6ajei)vO|ie8a

Ceu Phoebus mittet carmina, plectra, lyram.

etiam

poslea magister
:

ofticiorum,

ut videre

decessoris] Fausti, opinor quaestorem vidimus lib. n, epist. 2o.
miii-

Animum
aut

quem supra
non
tibi

* Hoc est ad litteram Inexplete mferne, miare me Juniorem rapuisli subito ? Quid festinasl Non tioi omnes delje-

forte potius

cum punoto

iuterroganti,

omnes dehemw^. Edit.

:

83
in vobis notus est vigor assurgnt, et
vestris poscitur

ENNODII EPISCOPl TIGINENSIS
quod apatribus

84

A

pudeat. Nefas est euim credentem adobliqua provocare, et

mei sermonis obsequio, ad impetrationem congruara perducatur.
»

quem

alTectu obligastis, per incerta deducere.

Vale.

EPISTOLA XXIX. ENNODIUS PAP^.
Non
sere
bi.
:

spicata bene de

sequacium cui-adisponit. ^ InauDeo nierentibus dona tribuuntur.Ingerit superna dispeusatio etiam quod supplicare liumanitas non praisumit. Agnoverunt adversarii sedis quod proxime vestroe, quo propugnanle vincanlur de Aquileiensi redemptor nosler persona reseravit. Et ideo inter excellentia munerum divinorum peto, ut mei corona vestra meminisse non abnuat. Invitat enim ad famulandum plurimos, qui quamvis longe positum diligit obsequentem. Vale. " EPISTOLA XXX.
Coelestis utilitatem
:

sestimo

EPISTOLA XXXII. ENNODIUS EUGENETl. rem obbeqLiii frequentia

posse raiices-

nec culturam diligentiae vitio garrulitatis ascri-

tio illis,

Suppetat forte de abslinentia tabellarum excusaqui publicffl utilitatis muniis occupantur
:

veniam uonmeretur,
tiam, qui
nis

si

a scriptionis assiduitate tem-

peret absolutus. Liquido confitelur amoris negligen-

cum

possit, epistolas in
;

quibus est affectio-

pabulum, non ministrat error otiosi est, sibene comperta mens per linguai ferias desideratisattenuetur impasta colioquiis. Sed sicui nos religionem gratise

fovere convenit, curis Scecularibus nil debentes

ENNODIUS EUGENETI
Postquam prima
quia,

V.

I.

ita nisi

spei meae effectum dedere collo-

ad usum sermonis ora diu feriatu laxavi. Animalur enim successibus, etiam cui per couscientiam uou suppetit Latiaris eruditio. Cessantibus studiis
scepe

magniludo vestra partibus suis adfuerit promulgutiune responsi, damnatis probe factareticendo quia si tollantur virtulibus pra-.mia, quem laborasse non pudeat? Ecce quantum, wstimo, brevi elocutus utrorumque proposituui; animo meo male esse con;

facundum gaudia reddideruut

:

moeroris nubila

titeor,

hilarilas depellit,

mox

rutilantia

per

sudum verba
monstrat,

discurrunt. Itaque aut perfectos nos

laetitia

aut infantes facit adversitas. Ha-c, mi domine, vobis etiam astipulantibus confirmantur. Ergo tempus prosperilalis amplexus, reddo debendee salutatiunis affectum sperans ut circa rae nobilis promissio quaj a pleuitudine gratiaj sumpsit exordium, quasi incrementis egena gemiuetur. Vale. EPISTOLA XXXI. ENNODIUS AVITO. Licet multam nobis per litteras magnitudinis tuae occasionem gaudii elementa pepererunt, cum ad hilaritatis obsequiura index fuueris sermo militasset, non tamen par lacrymisjucuuditascontigit, nec moe;

quod remeante Montanario, cum dedissem pauon recepi quod debitum posco lege restitui, pudore geminari. Nunc vale, mi domine, et vestram quairens, propriam nunlians sospitatem, Deum precor, ut si mei memor est, prospera vestra mullipliginas,
:

cet.

EPISTOLA XXXIII. ENNODIUS SENAUIO.
(]

Si

amor pudori

acquiesceret,

si

caritatis

impatienofficiis

lia verecundiffi lege teneretur,

a paginalibus

temperarem, et silentii formam vestri imitator assumerem non improvidus aestimator conjiciens, illa quibus remuneralio a vobis subtrahltur, non amari
:

:

nec suaderi facilius tabellarum abstinentiam, quam viros comilatensis exercitii per linguae tacendo
: ''

roris

turbidum ex toto colloquii serena depulerunt. Retinet aflliclionem mens de tanti ^ decessione ponab hoc, quia tilicis, etiam post desiderata colloquia uatura rerum est, ut quffilibet Itetitia vel modici angoris collatione superetur. Sed quid novaconimemo:

ferias

Sed non ita est maguitudo tua lineis quadrata fabrilibus, ut quolibet tecla velamine amantis oculos possit efFugere quia
clamare, quid respuSnt.
sine obslaculo vestium penetralia respicit
ci.

mens amiapud

Nemo

asstimet,

quod

lutentis internaconsilii

ratione facimus, quaj
jactatione
rio

animum
:

clandeslina hactenus

caros aulicis excocta fornacibus celet urbanitas. Sed
credo, querelis meis illud ordinis vestri
satiouibus genus opponas
:

domuerunt? Votis vestris eum Dei adjutocomitem me promitto dummodo salva donini

aptum excuoccupatis

Non

recte ab

papaj nostri incolumitate, talem vos elegisse cogno-

y otiosorum munia

postulari; vix ad hxo. officia posse

scam,
^

quem eum

cui anima;

cura
:

est,

laudare uon

descrndere obsequiis principalibus

adhserentes.

Au-

Ennodius papse] Symmacho quem papae nomine omnes siquidem epistolas aut perpeluo sigiulicat pene omnes illo superstite scripsit. Inauspicala] Nova signilicalione inauspicatum meliorem in parlem posuit pro improviso et insperato bono, quod praiter spem et exspeclationem eve:

niat. Sic lib.

i,

epist.

ii

:

Inauspicalis sucessibus

illi

provecluum incremenla venlura sunl, quem capisse videmus a fascibus. Item lib. ix ad Ca?sarium episcopum U7ide parenlibus meis inauspicala sublimitas'1
:

et aliis quoque locis : cum dici soleat, quod sinistrum
Iib. xxviii,

inauspicalum, contra id et infaustum, ut Plinio

Comitatenses, sicut Palatini, generaliter inlerdum vocantur omnes qui iu sacro palatio militant in priucipis cumilatu. Quo sensu fumitatensis jure dicitur Senarius, quem in regis obsequio iuter exceptores meruisse osteusum estadepisl. II, lib. iii. Interdum Palatini peculiariter appellali, qui in officio eraut utriusque comilis largitiunum. Quorum ex numero, ut antiqiiai juris glossae ducent, qui iu palatio subsistebant, comitatenses nominabauiur qui in provincias dirigebantnr, mittendarii. Sic eniiu distiuguunl xoivw naX :p naXaxtvos 6 iia)vaTiav6i; u-CT|peTT,i;
; :

ovdixaxL
O-fiaaupoi;

-iiavTet;

exaXouvxo

o'. o:

ev

TOi?

xaTa

t6

— aXaxtov
cteL

cap. 2.

uxTipetoOvTe?
irpoaaopeuovTe^,
6 xoTZOi

^Decessione poniificis] Aquileiensis. Ibi enim versabatur Avitus lib. v, epist. 20. '^Viros comitatensis exercilii^Qooi munus comitatense dicitur leg. 38 cod. Theod, de Decurionibus.

•EuTaf iXX' ot {i^v eXeyovTO xop.LTaTLatOL*
Stayet 6

T^

xojit-

xa-uov

Y^ crapyia?
CTTeXXo).

cv

(j

^aotXsu;-

ot

Si et? Ta?

Tre(iTc6|i6vot,

[itT£v5apt0f

MtTu

yip

t6

'Atuo-

El']STOLAfiUM LIB.
divi

V.
:

RH

qnidera S8spe talia

:

sed confiteor, non recepi

:

A

froiis

picta proposito

nos ad hanc fabricam nuUa
:

quia frequentes necessitates desideria transcendunt, et sine intermissione tinior cedit aflectui. Voluntas

quiw concinuata excusatione defenditur. Ecce, mi domine, quam magna doleam, cum officio perlatorem utrique carum, pro salutatinnis asserui
in ciilpa est,
;

iide

sua

et nobilitate

commendans,

ut benelicio cul-

nudam composuit ooncordiam urbanitatem inter caros ut venena respuimus. Ergo, mi domine, salutationem accipiens, amantem tui in hac potius parte sectare, et ut culturam fidciperfrequentiam s(!rmonis impendas, et ex secreto pectoris infuprascedentium stiidiorum lima
scimiis ad conjunctionem afTerre
:

minis vestri inimicorum insolentia technis suis oppressa subjaceat. Vale.

cata tfxspectanti verba concedas. Vale.

EPISTOLA XXXIV. ENNODIUS HORMISD^.
'

EPISTOLA XXXV. ENNODIUS - APRONIANO.
In usu est viris

morum
fotu

claritate fulgentibus religio:

Postquam votiva mihi
tno ad

necessitas veslra benetlcio

nem

amicitiae per culturam nutrire colloquii

ut

dum
enim

proximitatis desiderii ccepit spondere elTeolum, ani-

gratiae

germina

confabulalionis animaulur, ad

longiora transiistis
contingitis,

;

et

cum Liguriam pene
deputastis.

messem conjunctio

foederata perveniat. Perhsec

Minus „ munia voluit senior providentia absentise nil licere. Merito de vobis emeudatissimus hominum domnus licuit absentiae dum sanctitatera vestram prolixa viaFaustus praedicat singulare testimonium. Sine nube rum intervalla tenuerunt: pensabat confabulatio dis-

manu

linguam

feriis

pendia visionis, et in remediis provisa diligentia? litterarum commercia prajstabantur per qufe officia
:

tus attollit. Sed

datur agnosci, nihil de eo dubitaudum, quem prob;inunc ad epistolee angustias me redu-

inter habitatione discretos nil

peribat affectni. Sed,
:

cens, secretis debitam

credo,
tantes
quiis.

eligitis

amicis difflciliora tribuore
si

non pu-

beneficium,

pascar in tanta vicinitate collo-

At ergo casum

meum

versa sestimatione sus-

piro,

ne beatitudo tua retulerit ad judicium, qnod exhibuit blandimentis dura quod pra?cessit, ascribit
;

laudem claudo penetralibus, est, apud vos importunitate ranoescat. Vale, mi domine, salutationem obsequentissimam accipiens Deum precor, ut prospera vestra in longum produoens, mihi quoque sene quod apud externos faciendum
:

cundis amicoruui
Vale.

successibus spondeat auctionem.

tempori, non amori.
'

Facessat a nostro in amicitiis
Lib. viii, epist. 33.

Hormisdx] Diacono.
:

priva/arum. Sed nondum, opinor, hoc honore fungebatur.

*

lib.

A-proniano\ V. I. comiti rei privatEE. Cassiodorus viu, epist. ultima Apronianoviro illuslri comiti

LIBER QUINTUS.
EPISTOLA PRIMA. ENNODLUS LIBERIO PATIUCIO.
'

C mediocrem, ne

praecelsi

esset suspecta prtedicatio.

Dum
initiata

pro venerandse religioue conscientiaa verba
lingua oultibus militat consecrando, in ignoli
:

Clarissimorum testimonia ut vires accipiant, culmina castigantur. Felix saoerdotium, cui facem prcetulit
plena inens luminis. Beata conversatio, quae idciroo in discussionem deducla est, ut tanto viro astipulante
superaret
:

dirigitis in Aquileiensis electione pontificis, et divinis

nos diligentia sermonum vincula teiiuerunt
hil superat judiciis, quotiens aliquid

quiani-

quoe

non

didicis et saporein viotoriaB, ni^i

probalus extule-

subjacuisset incertis. Seinper innocenlibus gloriam

enim sententitc sequacium derelinquati rit. Quid quando justitiae obsequilur, cujus in examen definitio non vocatur? Agitis bono conscientiae quod vestro
vix negaretur imperio. Exhibuit
cellini venerabilis
-

adversa pepererunt

;

providet defensores fortissiraos

mediocris .impugnatio. Sed quid epistolae terminos
loquacitate produxi, coaotas lege paginas in

humana

inter arbitros Mar-

concinnatione transgressus? Jungo et ,ego, amplissimi, partibus vestris pro raodulo exiguitatis propria3,

collegam maximus hominum, hu:

ne potestati favor per obliquos ascriberetur interpretes, quod de proprio demilitate subiimior
et

cerpsit
'

genio,

laudati junxit

ad pretium.
1

Egistis

obsequente, consensum et quod mirabile homines hnbetur, oonsideralione vestri attralior ad amorem. Iiispirata mihi per alterum placet afcoelo vobis
:

inter

Liberio vatricio] In synodo Arausicana 1 omnibus Patrus Mahcellus Felix suis nominibus subscribit LUIEHIUS V. C ET INL. PRyEFECTUS PR.ET0R10 OALLI.iRUU ATQUE PATRICIUS C0NSENT1E,-<S SUBSCRIPSI. Nlllil habuit aetas illa Liberii noraine illustrius. Primum
:

lib. ii Variar. II et fj; lib. VIII, epist. 6, et lib. xi, epist. I. Procopius idcm lib. i de Bello Gothico et Ennodius ipse lib. ix, epist. 23 el 29, ubi plura dc Liberio. Hanc porro epistolam

auctores nobis Cassiodorus
et III
:

enim pro Odoacre
:

adversus Theodericura fideliter stetit post illo devicto sub Theoderico, quandiu is regnavil, sumuiistogae militia^que honoribus perfunctus, multa in llalia et Gallia praeolara cum laude iteraque sub Athalarico. Theodati etiam regessit gis legatus ad Justinianum iraperat. delectus a Justiniano denique ipso inilitariljus copiis adversus Gothos in Italia et Sicilia praepositus, «v^p, ut Procopius.
: :

tanquam S^-mmaohi nomine scriplam ab Ennodio inler Symmachi epistolas collocarunt.
- Inter arbitros Honoratos videlicct, Marcellini qiioriim arbitrium in antiquis episcoporum electionibus ao testiinonum exquirebatur. Leo episoopis proExspectarentur certe vinciaj Viennensis epistola 89 vota civium, lestimonia popidorum quxretur honoratorum arbitrium electio clericorum, qugs ia sacerdotum solent ordinationibus ab iis qui norunt Patrum
\

:

:

testatur, xa).o: te
id:r,f)o\ic

y.y.i

cr.yy.06; (?tac?iOovTw^, 'j.oyov zi

i-vj.-r.v.r^fjy.i.

iiz-i.Tzy.u.zvj:.

Qiioriini

rov uliinium

rerjulas cuslodiri.

87
fectio
;

E.MNODIl EPISCOPI TICINENSIS
durn manet
caritas imis inserta

visceribus
coelestis

k

peregrinante persona. Comitem se tamen
gratia desideriis jungat
ctus,
('
:

EPISTOLA III. ENNODIUS * OPILIONI

V.

I.

et

dum

cupitis

datur effefaciat.

Debeo equidem prioribus responsa
cante displiceam,
,ic

colloquiis, et

aut invoniat

bonum
et
si

pontiticatus, aut

in obsequio proposili vel pudoris, nisi pagina rusti-

Valele,

mi domine,
:

araantem

vestri crebris rele-

epta geminare

;

ne potioris

di-

vate colloquiis
tia

ut

non

esigat negotiosas frequen-

gnalio ad pcenitenliam
dii.

redeat de abjuratione fasti-

paginas, preestentur alfectui.)

EPISTOL.-V
'^

II.

Nostro enim vitio ia culmine constituti supercilii memoriani non amittunt, si illud male genus sectari
et

Dum

inter

ENNODIUS MARCIANO. spem et metum animus meus de
incerto,
solida
:

humiles suspicentur.

Cum

eniin 'eminentissimos

te an-

attollat castigatio sua, et

honorum

pleuitudo sBeculapariat
status

xio jactaretur
colloquii melle
tuaj

profectus tui indicia

rium hoc

solo artiiicio patiatur

augmenta, couside-

reserasti

quia domesticam origini

randum
striE

est

quid abjectis detrimenti

facundiam
illo

fidelis doctrinae ha;res insequeris.
;

Non
suc-

angustia non metiti. Ergo sufliciat "magnitudini vesenlio quid per Sed timui, confiteor, ne ad vitium me duceret fuga culparum et sermo deputatus ad gratiam, dum nuUa peritife lima comeretur, inveniret offensam. Refugi horrorem, qui ignaris de parendi occasione generatur. Ecce asserui habuisse me et animam deposilum contitentis, et bene de viribus conscii in restitutione verecundiam. Restat autem, emendatissimi hominum, et illud placere vobis allegationis meaj inspectioue cognoscam, quod

degerat, ut video, vena linguarum
cessio

et peritia;

quod post duplicem scriptionem

quo patrimonia jure discurrit. Putabam scientiae dotes rem tantum ingeniorum esse, non familia;, nec duci per stemmata quod labor continuus et indefessus sudor adipiscilur. Sed, quantum
apparet, ordines suos servat eloquentia, et oris

silentium erroris inturrerim.

;

pom:

pa quse exundavit in veteribus, migrat ad posteros
concordat scientice cursus
tos alveos et dicendi
et

fluminum
bono
fateor,

:

per consueVenit ad te

unda
Invidi,

prselabitur.
et

cum

censu patris eruditio;
restituunt.

sobolis

Asterium

sepulcra

bactenus annis

hdctenus aecepta non reddidi.

Fida enim index est
;

senioribus.
spiravi.

Et a?tatem cui

ille

concessus fuerat su-

possibilitatis nostrce consiueratio

et

sicut in

omnifa-

Beneficiorum coeiestium negligensfestimator,

bus praecipua,

ita

fama muniens

circa linguae

maciem
:

quando potui desperare de togee fructibus, radicis manente substantia? Sed superna dispensatio, ut det genium beneficiis, improvisum facit esse qiiod tribuit
:

custodita, quasi crescit eloqueutium dos
cile prudentiffi

pudore

et

dum

vola transgreditur, potentiam

suam

li-

cum per ipsum conticescat infantia. Causaj tamen quam injunxistis, C jacturam fronlis exhibeo, etdum imperata exsequor,
nomen
adipiscitur,

beralitate manifestat.

Non

est

bonis partubus infequEe libenter
^

opinionem ad incerta transmitto. Agnellus de
per varias perraissionum mihi
a nobis
illudit eftigies,

casis

cunda Liguria
amplectatur
et

:

nutrit foro gerrnina,
curia,
:

volens

Nota prosimitate sociantur
his qui

summam

pretii designari.

Sed mali hominis
nisi

bene toga usi fuerint, feseratis susceptura sinibus palmata blanditur. Vale dulcissime, et ad hsc decora multus incumbe totum te studia lionesta suscipiant festina, ut ad messem patriam venias, linguam leclionis sarculo, mores bonorum imitatione purgando.
causidicus et senator
: :

ardorem insatiabilem esse didicistis, qui temptu pecuniffi non sanetur. Domine rai,
rogo ut religio circa

con-

saluto et
foaderis.

me

pii

amoris servetur et

EPISTOLA IV. ENNODIUS HELISE^E.
^"

Diu quffisitus desideriis meis evenit effectus
gessit
stat.

:

ut

'

Valete\ Omissis quae sequntar, codices

Symma-

cliiani

concludunt /->o/a xvili calen.d. vni, hoc est anno, ut di.xi, CDXcix. Ex quo patet epistuhis Ennodii ordinem suuin non retinere. Alioquin lia; quae de iMarcellini electione
epislolam
ita
:

ralensi prcefixum est,

Novembr.

die, indictione

auno 324 cujusque nomen concilio Carpentoquod eo anno celebratum conQuod enim perperam ibi a sciolo quodam anti-

lus,

quario Opilioni consuli adjeclus est collega Vincomaquia Opilionem alterum quem eumdem credebat,
fuisse

agunt, superioribus pr.Tpoui deberent. 2 Marciano] Advocato, Asterii lilio. ' Causidicus et senaior] Ad curiam et senalum aditus per bonores patebat ad bonores autem gradus erat advocalio. Unde Valentinianus novella de postulando, qua' est 34 inter Tbeodosianas, advocatiouem appeliat semi.narium dignitatum. Vel quia ex primoribus advocalis plerumque liebant qurestores, consulares, prfesides et alii litterati magistratus : quod in Decorato et Ilonorato vidimus passimque exstant
:

D cum Vincomalo consulem anno 463
:

memine-

cum pari audarat; id mirum videri niinime debet cia in epistolas Ilormisda?. fapajad Possessorem, qute Rustici consulis, cui collega iuit Vitaliamus anno o20
in antiquis exemplaribus ; Rustico Olybriura, qui cum Rustico altero ante annos sex et qumquagiuta consul fuerat, inplerisque edilionibus suppositum videamus. Sed ut ad Opilionem redeamus, diversus a consulari eadem aitate fuit Opilio Boetii delator, quem prestringit lib. i, de Consolatione. Is nimirum, quem Alhalaricus postea, ut est apud Cassiod. lib. viii,epist. 16, comitem sacrarum largitionum fecit indict. vi, hoc est anno 328, triennio postquam a Theoderico eadem comitiva ornatus fuerat Cyprianus ejus frater, delator et ipse, ut scribit Boetius, Albini consularis. Quiu et horum quoque fratrum pater Opilio alius, qui comes item sacrarum largitionuni fuerat sub Odoacre lib. Vari^ir.

subnotatum nomen habet

cum

;

exemplaapud Marcelliuum

el

Cassiodorum

:

quo qui-

sensu locutum hoc loco arbitror Enuodium. Vel quia qui praelixum legibus numerum annorum in advocalione expleverant, diversarura deinceps dignitatum privilegiis ornabantur. Quo spectans Sidonius
II, advocatorum dignitdtes tum incipere cum actiones liniuntur. Opilioni V. /.) Sublimem et magniiicum virum dixit lib. IV, epist. 18. Illum puto, qui postremis Thcoderici tempoi-ibus consulatum cum Justino Aug.
lib. I, epist.

dem

dixit,
'

X, 61.
'

Helisex] Matri Aviti, Eunodiipropinqua", epist.

3.

; ;

89
detiii'

EPISTOLAHUM
genius beneliciis, transmissa in longum exspesequestratione corporum sanguini.-i
:

LIIl V.

'.)(}

A

replet,

ctatione tribuuntur. Vivitinquacunqueterrarumparte'

proximitas

:

ca-

tena non rumpitur

per discreta

rcgionum

caritas

pudore meliorat. Superni ergo secreti dignatione confabulationis vestra; fruges elicui. Vos de corporis mei sanitate sollicitos ille reddidit, quia aninitc mece curam per spiritales medicos ad statum
indutffi valetudinis redire

damna non

sentit;

quando

inter eos qui liabitatione

compellit. Qua;
religiosai

sil

in

me

separantur, prcesenlice vice tenetur afiectio. Deo

om-

substantia

membrorum,
:

sollicitudinis in-

nipotenti gratias refero, quia vos meraores fecit esse
pietatis,
nisci.

vestigalione perquiritis

et

prosapiae sub religiosa occasione remi-

tem negligens,
Agite

tolo

quorum status animse parmundi istius gravatur imperio.
iieri,

Teste Deo, postquam mihi

domna Cynegia me-

me
:

talem oratione

qualem

asseritis blan-

ritum vestrjE conversationis exposuit, visionem vestram speciali ardore requisivi, si votis copiam dedisset optata occasio. Domina, salutationis reveren-

dimenlis
annuntiat

quia fuci nescia propositi vestri claritudo,

tiam
statur

dicens,

in

designato

litteris
:

vestris

negotio

miiiisterium devotionis spondeo

quia tantum prcestudiis.

animae,

quantum
diri

sanctis exhibetur

quem bonum esse pra;dicat ante tempus innocentite, mox futurum. Fratribus meis et conservis quos direxistis, quantum exhibere solatii potui, voto potius quam re idoneus, non negavi. Superest'ut accipientes obsequia mea cum universo cui prceestis
concilio,
rali,

Vere dico
et

me nunquam

dilexisse

quem

detestamini

veritum ne ad

hominis profectum vester quoAd.'it

Deo pro parvitate mea precibus
fiducia,

per Dei omnipotentis misericordiam conjuinsistatis, utcui

que inclinaretur assensus.
incude formatus.

Deus, ne ad eccleinstitutionis

deest per actiones suas
gia vestra contingat.

bonorum per

sulfra-

siasticam diguitatem veniat

nuUa bonse
V.

EPISTOLA
EPISTOLA

VII.

EN^'ODIUS AVITO. Vellem produci causam, si propositum noii gravarem, perquam frequentia amantis scripta, promerui. Dum enim negotiosaspaginasdestinatis, ministerium
prffibetis aiTectui.

EUPREPI.E ENNODIUS. Quainvis Scepe ingenii mei maciem cognovisses, periclitari tamen jejunia oris olim probati jussionis celerilate voluisti. Sed ego non abnuo obedire diligenti, ut si facundia^ deest meritum, gratia veniat
obsequendi. Varice sunt donorum coelestium,
licet

Sed apud prudentes

et

animorum
pro-

ab

Alium "commendat perfectio, alterum insinuat quod sine tarditate nec eis quibus aniuiam missionibus esse non sapio aliqua vult parere. Domnaemese Cynegise epitaphium debeo, fucata fronte blandiri. Vos tantum coeptis in tractandi spatium inelimata vesistile, et raandatis coelestibus obsequentes, malum q vix una hora habens
conscios sulliciunt parca. coUoquia. Urbanus in
;

uno auctore fR'ogrediantur,

species.

hominem quera
ceri
:

dicitis,

a desideriis

deducatis.

Me

locitate

composui. Vide necessitatem, ut illam tansaltibus expli-

convenit plus rebus ostendere,

quam sermone

poUi-

torum meritorum feminam verborum
carera.

quia quod tribuo, hoc mihi restilui incunctanter exspecto. Domine mi, salutationem plenissimam dicens rogo, ut domna^ Heliseae communi matri pro

Parcat

sterilitati

mcce

veuerabilis anima,

suscipienspro schemale dictionis studium sine nube dictoris. Tu, domina, epislolam prajsentitB meai vice
coiiiplectens, ora ut spiritus illius

me

gratias agas

;

quae dignata estlitteris suis vincula

scabridis

nequa-

proximitatis ostendere.

quam

Ifedatur ofliciis.
^

EPISTOLA VL
LEONIIO ABB.\TI ENNODIUS Supra meritum meum summa circa me
'

EPIIAPHIUM CYNEGI.E.
nil lila

Nil sexus,

nec busta nocent,

sororum

beneficii

Jlixla

coelestis adolevit,

dum

qui poena dignus sum, justoexsulto. Frustra delinquentes
prsecipilat,

rum prasmiaconsecutus
periculi

Ultima, fallaci pnllice qiu-e tenuant. Deo mulier vivit post fuuera factis, Mascula femioeo tramite gesta ferens. Sanguis, honor, genius,probitas, constautia, vultus.

Vicerunt tantis exitiumi

pretiis.

mater desperatio ad extrema
constituti,

In

errore

maximo

meo

ad solidam spem re-

parenturexemplo. Nescio de quo opere mihi, de qua q EPISTOLA VIII. innocentia epistolarum vestrarum fructus accesserit ENNODIUS ' PETRO. et animam peccati ubertate locupletem coelestisboni Postquam venerabilis judicium principis, periclimelle satiarit nisi quia ille qui vulnera nostra sustatis moribus magnitudinis tuae, donavit te honorum cepitet pro nobis doluit, mutata meritorum condigermine pro messe virtutum, per lingure ferias fotione, quos tlagellis dignos viderit, castigat muneri:

Moribus asseruit magnorum stemma parentum, ludicium generis ^ mcnscui clara fuit. Instituit natos vitam servareserenam, Dum docet exemplis semper amare Deum.

bus
'

:

et

versa vice

noxiorum animas,

dum

secundis

veus irreligiosa silentia, ad Ratramnura
:

et in eloquentia

tua et in

Leoniio abbati] Cujushortatu vitam beati Antonii scripsit, quara eidem nuncupavit. ^ Cynegiseepilaphium] Fausti]uxoris.Hocenimdocet alterumejusepitaphium,quodsubjioitur ep. iOlib.vu. ' AJe7is cui clara] Ita libri antiqui. Basilienses mens luaclara, inepte. Sed movebatillos vocuio.> cui dijequaj tamen veterum poetarum resis et dimensio et Pauliui Nolani in epithalamio exemplis nititur Utsi eivertex vir, cui Christus apex. Nec Juliani ignoravit Goteschalcus monachus Orbacensis, cujus sunt versiculi quos subjiciam in proceraio oarminis
: : :

Age, quaeso, perge Clio, Propera celer virago,

Kepeda sagax propago, Cui frater est ApoUo. Fer amico ovans Ratramno. Domino, patri, magistro,
Calanio

metrum

Quod
*

ei

impolito, libens remitto.

Peiro] llTi fortasse qui postea consulatu ordinario functus est finno 516, cui nunc aliam quampiam

dignitatem adepto gratulatiir Ennudius.

:

ENNODll EPISCOPI TICINENSIS
Quia naturalibus adolescit elocutiomunita superciliis, quotiens prosperum famulapeccasti.

meo amore

A

*

tur indicio

:

copiosior facundia

honorum

militat incre-

Heic pyra gurgitibus, scintillis fluctuat hutnor Vivitur alternae mortisamicitia. Ne pareat, nymphis Vulcanus mergitur ilUs, Foedera naturae rupit concordia pugnai.

mentis

;

profectus suos

non imparibus

signiflcant pe-

ritorum ora successibus. Ecce inamabilistaciturnitas, et vobis dicendi abstulit genium, et mihi laetilia?, invidit effectum. Referatis forsilan
:

EPISTOLA IX, ENNODIUS V.4.UST0.
Secundet desideria honesta divinitas
:

:

felix

anspi-

Posses me, amice,

de ignoratione culpare.
niiscuis

si

quid tibide apicemeo pro-

cium bonis non negetur studiis ingenuae intentiones prosperorum fructibus convalescant. Votorum obsi-

dedicala nuntiis

fama suppressit. Sed ego
:

dem

tradidit

honestati, qui ad liburales aspirat, su-

et agnoscere carorum culmina rumore non patior nianifesla gaudii colligere de opinionis inconstantia.

peris faventibus, disciplinas.

Bunarum

afFeclus

artium

diti

Noveram quam mihi devinctionis spem simplex erududum fecisset allegatio credebam frustra me
:

in

illa

parte serenis

animum

auribus committere,

dirum dedignaturingeninm,adeloquenticeornamenta Parthenius non tendunt nisi moribus instituti. His noster, germanae Ulius, incitatus stimuiis Romam in qua est naturalis eruditio, festinat invisere cni
'-^

:

unde tu me hilarem esse non jnbebas. Illam ipsam mille alarum fabricatam! remigiis scriplionis tua;
aestiraabam pedibus potuisse superari, ne amanti exspectata bona tibi fructum prceripiensaller iugereret.
Ecce,

magnitudinis vestraesuffragia sum paterna pollicitus.

Datur culmini vestro par supplicantem genius,
:

dum

quod usus exigit, precibus imploramus ceu si quis credat se ortum solis, cursum flumiuisoratione promereri.

mi domiue, houorem salutati accipiens, agnitis dolorum causis, remedia prseparala non deneges
:

Non

est

beneticium,ubi ordo servatur

:

mori

obsequitur, quod obligat universos. Ego tamen supra

quia,

ad

quantum praesumo, nec fldes iu diligentia, nec unguem ductus sermo vos deserit in loquela. Non
caradjeci
:

cursum a quo nequaquam
rus occurro.
Direxi

disceditis,aliquid acceptn-

personara, in

qua

contentus tamen uno dicendi genere displicere,

meornm
tio

status Eestimetur. Alios forsitan
:

meritornm 'commenda-

men
'

ut post epulas

Antenorei gurgitis, quas

lavacra Aponi, coacta in artum! carnis lege, casti-

parentibus minus est quidquid juvet indebita superare non possumus. Dominemi, servitia saluta-

gant, dum illud quod aquarum fetibus distenditur, aqua desccat; ego quoque qui Heliconif Uuenta non Accipe ergo risum tetigi, poeta novus admiscear. motura poemata; et ^GIoviderium tuum te solum

tiouis repracsentans,

portitorem paucis ejusque ne-

gotium elocutus,

restat ut

agnoscam quid mereatur
X.

persona, causa, proximitas.

EPISTOLA
c

agnovisse contentus, a publico rigore

me

subtrahe

:

SYMMACHO

PAP/E EXNODIUS.

quod forte placeat, sententia mihi vestra sit, secretum puto si qnod morsu dignum sufficil quod de aniici culpis agnoveris. Dabis etiam veniam, quia oculorum pressus angore poemata fortasse clauda composui. Non enim possunt esse versuum solidata vestigia, luniiuis ofUcio destituta. Lege ergo aquas
quia
si est
:

Dum sedem

apostolicam coronae vestrae cura
^

mo-

deratur, et coelestis imperiiapicem regitis, btanditur

profectibusparentum, quod
turofliciis.

meis promissum tene-

Spem

sine labore obtinet

apud constan-

tem virum
praestantis,

fideliter obsecutus.

Grandis est

pompa

calidas,
3

quas invises.

VERSUS.
Tollitur adclivi tellus subuixa tumore, Leuilerelato fulta supercilio.

qu ,tiens quod unus meruit pluribus repensatur. Superiorum inslitnta sectantur, per quos generatio recipit quod persona condiderit. Sic Israelitici delicta populi propter David poena non tetigit,

Verticibus uuUis caput admovet illa snperbum, Nec siiuilis pressis vallihHS ima petit.
hic patuHs Aponus fluit undique venis. Pacificus mi.xtis ignis anhelat aquis Unda focos servat, non sorbet flamma liquorem; lufuso crepital fons sacer iude rogo. Ebrius hic cunctis medicinam suggerit ardor. Corpora desiccans rore vaporifero.

dum genti

opilulata est

praecessoris integritas,

et

fi-

Fumiger

des hominis aut eripuit de errore populum, aut juvit in gratia. Partheniusigitur praesentium portitor, ger-

manaj fllius, hac ad coronara vertram fiducia animante directnsest quem sollicitudo liberalis Romam
;

'

lissimi fontis, qui

Lavacra Aponi] Corruptum hicnomen erat nobihodieque propter salntares aquas

donicum hominem.nihil cum/uco autcoiurno loqueniem. Sed gurdonicum a gurdo deduci, Iioc est lento
et inuttli, ut interpretatur Isidorus, facilisest conjectura gluvideni quajnam sit origo, non itera. 3 Tollilur adclivi] Claudianus de Aponi balneis Alto coUe miuor, parvis erectior arvis, Conspicuo clivus moUiter orbe nitet. Arilenlis fecundus aquEe, quicunque cavernas
:

magna hominum
colonia?,

frequenlia celebratur in agro Patuvino qua^ Apona tellus ab hoc fonle dicta Martiali, nt Antenorea Ennodio et aliis, ab eo quam Trojana^

:

auctorem ferunt. In Aponi aquas lusit etiam et Cassiodorus suo peculiari carmine Claudianus more iu epistola quam Theoderici regisnomine dictavit ad Aloysium architectum, ut Patavinarum thermarum sediUcia instauret,totam Aponi naturam, vim
:

Perforat, offenso truditur igne latex.
*

Hic pyragurgttibus^Siclegendum-pro pera, quod
:

atque usum scitissime atqne ingeuiosissimedescribit,
lib.
II,

epist. 39.

- Glovidenumluian] Inprsefationecarminis ad Faustum Ad Camsenalem tamen ignomirdam^ quibus nun:

ut lib. i, antiquis, nota litteras mutatione pertpoma pro pyripoma. Paribus antithetis de eadem rescribensutiturCassiodorus Juvat videre secretum, lalices vapores igneos exhiilantes, amicum undisindcsinenler ardorem. elcalorem venire decursu
cst in

epist. 4,

:

quam

gluvidinvs deist, versus adjeci. Satis apparet

rivi,
^

glovidenum ab Ennodio saeculi sui voce eo fere sensu poni quo gurdonicum a Suipicio Severo, pro rudi et impento. Vereor, inquit, ne offendal vesiras nimium U7banas aures sernioruslicior. Audielislamen, utgur-

imde usualiler solebat exsthigui. Parlhemus nos/er] De quo lib. vi, epist. 1. officiis] Qua? in Symmachicausa praestiterat, tum ca;teris inrebus, tum raaxime iiiApoIogiapro sy•^

Meis

nodo,cuiusdefensioneSvtnniacIii inDOcenlianitebalur,

EPTSTOLARtlM
coeo-it expetere. Sancta siint studia litteraruni in qui-

LIB. V.

9i

A

tlieniu?, sororis

meee

tilius,

per
:

libei-alis

studii disci-

bus ante incrementa
ilinere cana

peritiffi

vitia dediscuntur.

Hoc
:

plinas ingenuus vult videri
veslri

optat, ni fallor, peculii

adannos pueriles solent venire
cetas
:

consilia

dum quod
uitale

refugit

norunt institula prsestare.

Fovele ergo

'

veniendi causas patefacta consangui-

tcstimonium. Magnitudo igitur vestra pr;i'teritorum tenax, memor prffisentium, prudens futuri, perlatoreui pro mea commendulione susciliabere
piat
:

didicistis. ILibetis obsidem, in quo dilucide merilorum apud vos meorum qualitas inuotescat.

et qui erit

per visionem vestrara scribente fe-

licior,

peregrinationis non patiatur adversa sentire.
nii,

Doniine, ut supra,

salutationis

reverentiam obse-

Domine
vel

debitum servitium reddens precor ut
illinc

quiorum dcvotione

restituens, precor ut perlator prae-

per banc occasionem qua

Parthenius susce-

sentium famulus vester felici sorte peregrini apud quia quod attributum fuerit vos nomen excipiat precibus meis, vestrum supra dotes suas ornat ofli:

ptas poterit paginas destinare, desiderati mulliplicetur

forma coUoquii.

EPISTOLA
Scimus
religiosi

.\11I.

cium.

ENfiOUIUS HORMISD.E.

EPISTOLA XI. ENNODIUS LUMINOSO.
instituti liberalis

sacramenta propositi ab obnoxia

B

Videor apud quos plurimis asserendus est, quem cura sollicitat: vos patronos ineruit

peccatis multitudine, innocentia et tide separari, et titulosvenerabilisofticii mores potias insignire quam

corpora.
rat, si

causa commuuis.

Non

iguari peregi^inos suscipitis,

Quisbonum conscientia' inter bominesqua;mundi adbibenda est oirca pontilicum statula
si

nec erudiendos animatis. Expertis mauus necessitatibus frequenler adliibetur,

necessitas,

sacerdotum

promissio

circuraspecta
in
affectu

dum

ad eloquentiae pal-

cautione

servabitur?

Nunquam

habuit

mam

feriato ore eos qui titubant invilatis.

Exemplis

constantiara, cui facere
licuit.

aliud de pullicitatione

non
:

bortatur ex peregrinopotens, ex insipiente perfectus. Utraque Partbenio, germanae mea; filio, pars convenit
:

Saiculi

conversatio

legum metu

retinetiir

cui ad venerabiles disciplinas
suflicit

Romam

petenti,

Dei famulos quod bonum est exhibere convenit non formidini, sed amori. Dudum dum nobis metus instaret,
et

pro ferratis calcaribus

vos videre.

Si

ab hu-

manitate non discrepat, sublimitatem tuam gerens ante oculos, rebus ad virtutem potius quam monitis
excitatur. Magistra laboris est laudis ambilio, pra3cipiie

Sistimatione

de clementia pii regis dubio meritorum penderemus incerto, camelos tot danpapse
ut
si

dos

^

domno

tali

reverentiaj veslrcB conditione

tradidimus,

quando in

illo

esuberat,
si

quem

similis retineas

fuisse fortunae.

Sed

vobis cordi sum, circa

memo-

nobis animalia ipsa non essent necessaria, justum pro ipsis pretiura mitteretur. El quia novit optime ' sanctitas vestra, nos, dum potuiraus, per allegationem

ratum patrem reddite, ut amor mutuus de vicaria impensione gratuletur ut quidquid in magnitudine
:

manae

Ecclesia?

tua

dudum laboris exbibui, mihi per alterum reformetur. Domine, ut supra, salutationis obsequia decommendationem credidi, si qui essot portitor non lateret. Precum prolixitale utitur de impetratione diffidens argumentum est nil
satis

facile de veritate

tuam utilitates sanctcc Ronunc pro vicissitudine benelicium. Qucesumus etiam, salusublevasse,

talione praafata,

tit

pendens,

esse ad

vestra habeat, indicetis

quid super hac parte deliberatio quia credimus nec praefa:

tum

sedis apostolicoe prEesulem, nec vos qui

media-

;

tores existitis, aliud cogitare, nisi

quod

et

proposito

raerentis,

diu rogare. Facessat a moribus tuis, ut perdas benetioiorumgeniura, dum longasupplicatione produoitur de elfectu celeri sublevandus.

et jusliti^e sine dubitatione conveniat.

EPISTOLA XIV. ENNODIUS ' SEUVILIONI.
De perfectione coniidunt
discipuli, quotiens

EPISTOLA XII. ENNOnUiS FAUSTO JUNIORI.
Deo
gratias praefatus, qui
inexplicabilis dolor pepererat
:

magi-

oculorum mecrum nubes abstersit ad ipsum beneliciasuareferens, quilumen deditet reddidil. Vix enim post innumeros dies sanitatis fiducia animante respiro. Et hoc ad sententiam culminis vestri

strorum praesentiam priBstolantur. Spes eruditionis manifesta est, ut fruatur genio suo, invitare doctoquas clara sunt ingenia, qua; instruentum agitantur jure p rem
:

desideriis:

monitorem requirunt, qui

felici sorte didi-

cerunt. Sic ergo sanotitatis tna; alfectione possessus,

quanquam me

prulixiorem respicit, ut
nebulas,

quem
:

genius suus de
ille

vici

tamen prtcceptoris exspecto
ecclesiastioum gerinen
vis
filio

de peritia jactare non audeam, vultum ne degeneri te credas
:

nitate descruil, nil videret

sed potens est
serenitate

qui

commisisse
se

:

quia quamfructus

corporis

tollit

rerum

elocutionem necessitatis, redeo quod coactum impetravit alloquinm. Amabitis, ut spero, bajulura quem asserit causa veniendi. Parstitiam. Post
'

mutare triad negotium

memoria mea ad centenos

non

va'eat

semina muliiplicata redhibere cultori. Veni ergo, ut coram positus segetem tuam boni agricolas vice respicias. Deus procul avertat inextollere; scit taraen

In edit. Schotti, cujus veniendi, etc.
:

2 Domno pap?e'] Symmacho et hoc igitur inter Ennodii er!?a Symmachum benelicia numerandum. ' Sanctilas vestra] Mi Bcatitiido iua, supra lib. iv, epist 3t Hormisdte eidem. Rata compellatio in allocutione diaconi, cujus ordiuis erat Hormisda. Est enim episcoporum potius vel presbyterorum T^ooa-

Attamen eumdem Horraisdam diaconura tanomine sanctissimum etiam vocat lib. vii, epist. .Maximum Habes quse cum diacono sanctissimo deinstitalismorum nota dicendi uberlate communices. " Servilioni] Ennodii magistro, a quo ecclesiasticis
ytJvviTt;,

cito

28 ad

:

institutis fuorat

imbutus.

Ob

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS

06

vidiam. Ita \omeribus tuis ecclesiasticae fecunditatis
planta convaluit, ut

A

nuUa
:

ssevientis

procellae possit

EPISTOLA .XVII. ENNODIUS AVIENO.
Bene magnitudo vestra, dum origini et moribus obsequium, emendationem sine intervallo conjungit errori et quod peccatum sapienter intelligit, priusquam altero denuntietur, avertit. Quis
prffstat
:

impulsione subverti. Nolo prfejudicio laudi sanctitatis tuae gravare conscientiam inspicies qute litterarum
lestimonio declarantur. Superest, salutationeprcelata,
ut

ad gaudia tua jam properes
et

:

quia divina benelicia

gradibus semper accedunt,

quibus boua conferunt,

credat deliquisse in correctione velocissimuni? pene

meliora pollicenlur.

non vocandus

EPISTOL.\ XV.

manum

est sectator excessum, qui obviam ponit in subreptione culparum. Hajc, mi do-

ENNODIUS SENAKIO.

Nunquam apud Deum fusa deprecatio votivo nudatur etfectu, apud quem liilaritas lacrymis obtinemoeror Iraasit in kctitiam. Adfuit Divinitatis auxilium desideriis meis, et te, animse mec-e major
tur, et

mine, ad ea quaj dignatus es scribere, gratia vestra duce respondeo. Cajterum humiliorem me proposito

portio,

'

vocavit. Vere

de prolixis gentium iinibus gratia duce renon possum epistolam iu multa verba

actuum meorum pondera reddiderunt vix raiseria remansi idoneus reformare colloquia. Domine mi, salutationis obsequia praesentans, Deum rogo, qui g culminibus vestris fructum pro bac qua humilem non
:

spernitis, consideratione restituat.

dilfundere, impeditus, flelibus, quos gaudia in

cumu-

lum adducta pepererunt.

mi domine, parvitati meae coelestis doni plenitudinem non perire. Unum uterque babeamus bospitium nec de parietum angustia [soUicitudo generetur; quando uuum pectus
Fac,
:

EPISTOLA XVIII. ENNODIUS FAUSTO.
scat

Vix est ut intentus rebus felicibus adversa praenovelut sinistrum enim animi omea repudiat, si
:

sufliciens aniraabus nostris praestat habitaculum.

quid de austeritate futurorum intellectu praecedente respexerit certe ne et alieno tempore araarai se
:

EPISTOLA XVI. ENNODIUS ^ P.iNFnONIO.
Magna sunt gaudiorum imperia expers est continentiae bilaritas, et in vocem gestit erumpere. Venit
:

misceant, ipsa molestiarum horret aguitio. Nullo cre-

optatis desideriis dies, et
rilis

ille queni nunquam de memeis, sed semper de superua pietate postulavi,
:

nuno inamabilem Ravennam, dum non me sic sitientem fons, ojstuantem aura, ut illa ad se non lassum requies invilabat. At nunc ipsa Roma puto ad longiora, pro peccatorum meorum fasce, translata est.
intervallo
erat thesauris meis plena, distare
:

debam

magnitudini tuo; splendor accessit redditus est ge- ^ Ubi est illa, quae rara putabatur, frequentia littera^ rum? ubi crebra visio? ubi tot solatia diligentiae? neri et moribus tuis apex, per quem conscientiae fiVere pro meis partibus loquor detestor vitam, quae delis iu lucem prodire non formidet integritas. Deus nec in aerumna constitutis est;odio. Allegat forsitan bone, indulta auge
:

custodi

:

successibus quod dedi-

sti

:

fac

summus
tur.

circaservum tuum primum esse gradum, qui est. Praecipio spe futura, quaj deprecor :ne-

culmen suum,
cofltigisse.

sibi

pro superna dispensatione cupita

Non

est plenafelicitas,

sciunt in foribus baererc, quas ccelo auctore tribuun-

aliquis miseriis duraa sequestrationis affligitur.
credite,

quando nostrorura Deo

Semper incrementis ad culmen ascenditur, ubi
prffistat

non suut

fucata qnte defleo; nec ad expli-

supernus favor

exordium. Quis hoc in vita hominum vel eorum qui conversationem suam nulla custodiunt nube sordentem, accessisse sibi die una
gratuletur; te

candam
tio

cordis tragoediara, aut epistolaris concinna-

sufflcit,

aut sermonis angustia. Christe,
necessitati;

rerum

arbiter,

propriae succurre

ne humnna

bonorum

auspicia ingressum, et dulce

fragilitas,

ad immensi fascem doloris non sufflciens,

Seuarium ab ultimis terrarum partibus restitutum? Brevis horarum cursus iuterfuit, ut et tu palatio

meum

pressa succumbat.

natus, et

ille

sit

reddilus. In veritate dico, et

Domine mi, salutationis servitia dependens, rogo, ut pjginalis circa me cura servetur ut vel hoc remedio inter aestus mens constituta
:

de Dei misericordia mihi securus spondeo, fragilitati n respiret. meae prfesidia coelo obsequente concedi. Spondetur mibi, quod vobis est pr;i3stitum. Domine mi, salutationis
tribuis,

EPISTOLA

XI.X.

ENNODIUS PARTHENIO.
:

me

obsequia suscipiens, rogo ut si quid amori meo dominum animae meae Senarium, ut apud maneat, exorare pleniter non omittas. Quod nisi

oblinueris,
psisti.

multum mibi

dehilaritatis

cumulo decer-

admiror sermonis abstinentiam quia nil producit. Credis sub hac occasione profectus tui latere substantiam? et taciturnitatis imperitiam prodit, el infabricata confabuin te

Non

qui exigua condiderit,

latio

manifestat infantiam. Interea ante inops gratiae

prolixis geniium finibus] Epist. sequenti Senarium ab ullimis tcrrarum partibus reslilulum ex legatione nimirum aliqua. Frequenter enim delectum iu legationis honorem fuisse constat. Cassiodorus lib. IV, epist. 3 Senario Subiisti ssepe ardux legalionis officiam restitisiiregibus non impar assertor coacius jusfiliam nostram et illjs osiendere, qui ralionem vix poterani crudaobstinalione senlire. Non teterruit contcnlionibus inflammata audoriias : subjugati quinimo
'

De

:

:

:

:

,

audaciamverilaii,etobsecutusordinaiionibusnostrisin conscieniiam suam barbajvs coegisti. ^ Panfronio] Sublimera et magnificum virura appellavit lib. ii, epist. 10, et lib. vi, epist. 14, quibus illum Faiisto commendat. Pro eodem scribit et Agapito epist. 10, ubi aliquid insinuat de Vicariaj diguitate,

quam

illi

fortasse hoc loco gratulatur. Illustrera
1.

virum dicet

lib. vii, epist.

!)7

EPISTOF.AKUM
fuisti,

I.IIJ.

V.

!)8

non

sciensquid diligentia, quid amantis soUi:

.V

citudo tlagitaret

factus es

bonafum rerum
et

nescius,

postquam
toris

to

ad obtinenda qua; putantur maxima,
accipiens

tranjmisimus. Quod restat, vale,
verba,

moni-

melioralum

te

scriptiouis

assiduitate

meo fragilitas olaris moribus inimica subripiat. NuUa est, quani opime lexuistis, in vobis erroris causa quam recolam et si pro meritis meis exstitisset, honorum veterum recordatione sopiretur. Quod restat, valete, mi
avertat divinilas, ne

unquam

testimonio

:

divulga.

domine,

et iter

nieura votorum benignitate prosecuti,
pensate.

EPISTOLA XX.
ENNODIUS AVITO.
remedia sua quserit aflectio, et festuni soUicimediante relevari, ardescit animus provisionis beneiicio unde exstingui creditur, geminatum diligentia'. surgit iucendium. Saepe mibi b.ijulorum copiam perquirenti inde asgrescere conligit, unde opinabar quod prodesset accidere. Ecce medetur desideriis meis, qui suorum ad vos
tudinis colloquio cupit
:

caritatis

recordatione absentiae mea;

Dum

damna EPISTOLA XXII. ENNODIUS ^ VENANTIO.

Si

proximitas sanguinis ad diligentiam mentes inprcBstitisse

vitat, pii

vium

amoris obsecutus imperiis, gestio me praesermonem, et orditum paginas am-

plectendis

viam reserasse

colloquiis.

Diu

quidem

cassa exspectatione maceralus,

non B

emisi.

causa properavit

:

flt

adjumentum

necessitalis aliena;,

alfectio, et

quod proprice consideratione suscipitur. Videro quid commendalione mea Bonifacius promoveat interim opitulatur sludiis meis, quod prolixis a me precibus impelravit. Hunc bonis ortum natalibus testis sanguinis mens designat. Germanum suum prcefatus in
;

dere.

*

Sed calcaribus ad tabellarum munia priorem fecit acceHabes praerogativam, si bene conjicio, plus
:

dum operior paginas, suis animum nieum fodit

qui et post productum silentii vestri studium loquor, et debeo verecundia commendare quod tacui. Nunc tamen, ne epistolaris concinnatio transgressa terminum devenustet auctorem, salutationis

amantis

vioinitate .\quileiensis civitatis asserit

essecaptivum

:

servitia

deponeudo,
:

etsi

mereor,

dignationi vestrae

qui nt a vobis juvetur,
str.x'

exposcit, Sancta3
est
:

consuetudo vulgata

domus vetalem vitam bonornm
qua velut debitum

conciliandus occurro

quia potiorumsublimitas comet

munione geminatur,

facem praefert eminentissimo

actuum obsidem jam

dedistis, a

gratia concessa subjectis.

poscat, qui calaraitate deprimitur.

Domine mi,

acci-

pientes pleuce salutationis obsequium, facite exorari,

quod sponte
alteri

consuevistis, ut qui vestris supplex est,

eum

esse

non

liceat.
r.

EPISTOL,\ XXL

EPISTOLA XXIIL ENNODIUS CONSTANTIO. Si liceret cum raagnitudine vestra ffiqua sorte contendi si honores, ajtas, meritum quod vobis faceni prtetulit, nos non in umhram cogeret, ego potius
:

ENNODIUS AVITO.
Astipulatorem
ita

me

opinionis suaj magnitudo vestra

culmen vestrum de tabellarum abstinentia jure culparem qui postquam ad urhem Roniam profecti estis,
;

supplicalione postulat, quasi ad amicitias recenti
:

nulla

me

recordationis fruge sublevastis. Sed vide,

adhuc sim incude formatus aut non genio suo defraudet, qui propositum diligentiaj sub quacunque occasione commutat. Facessat a Christianis moribus varia de amante sententia qui oflicium oris sui dedicaverit laudibus, liberum non habet inchoata dese:

per rerum providentiam
disjiensatio,
et fabricatis
:

quam
et

cauta est seniorura
:

plena sermonibus

praevein lu-

nitur querelis innocentia
cera producat, arguitur
:

ne dolorem suum

fit rea, ne faciat. Ergo haec mihi digrediens promissa contuleras? hffic deoscula-

rere,

ne devenustet prsefati mella praeconii
'

vilitate

tum
ut

iiducia sublevasti, ut crederera
?

mei immemores
nisi

seq\ieutium. Videro qui
ctari

ingenium credat

esse seita in

vos futuros
secreta

an ad aliud allrihuta; sunt pagina;,
oris

novitatem

;

ego ut tarde amicos eligo,

pectorura

clave

manifestent? Sed

adsum, quotiens coufahulatio producta rancorem. Ad salulationis obopiuionem vestram astris ajquavero quia apud quos sequia me reduco, rogans ut pro me apud apostolos ignoti sumus moribus noslris, de sodalibus asstimaD Dei preces effundas, ut eorum beneliciis mortalis anmur. Vere fateor splendorem conscientia^ vestrse, gustioe supcretur obscenitas, et de puro mandatorum fanice vice, copiosius ^ effudi. Ante adventum culmicoelestium tramite mens serena gratuletur. nis tui, obsequio sermonis mei in Liguria, quanti EPISTOLA XXIV. essetis, innotuit. Deo gratias, qui cum sententia mea ENNODIUS LACONIO. • generalitatem fecit habere coucordiam. Utinam me
his indemutahiliter persevero. Mihi
:

ahstineo prolixitate paginali, ne grandiorem generet

non humiliaret paupertas eloquii
de meritis
tUBB
tuis,

!

plus habent vota
:

Bene cupitis superna dispensatio dedit effectmi,
et

quam

proferat lingua de laudihus

de negotiosi occasione colloquii fralernam refovens

inops facundiaj per quoscunque strepitus quae glorice

diligentiam, quod putabatur necessarium, fecit optahile.

potuerunt eonvenire, non tacui.

Facta est lux

Hinc

coelestis

cura nepti

me»

prooul non

om:

genii vestri conscientiae
'

mece

demonstratio. Procul

nino a sanguinenoslro peregrinantera jussitaccedere
fuisse cura

-

^

In edit. Sthotti, ingenuum. In edit. Schotti, effundi. renantio] Viro clarissimo, lib. iv, epist. 9.
!Evi

Duos

hujus

Venantios

commemorat

Cassiodorus.

Unum

nihil vetat. Alterum Liberii liliura, virura illustrem, qui coraes domesticorum vacans, creatur a Theoderico lib. ii, epist. 13, et Venantius patricius dicitur lib. iv, epist. 36.

Ennodiano

virum spectabilem, correctorem Lucanioe et Brutiorura iib. iii, epist. 8 et 46, quem quidem eumdem

*

In edit. Schotti, Uabeo.

*

Generalitatem]

An generalem

?

Sed

nihil

muto.

99

E.NNODII EPISCOPl TICliNENSIS
:

100

potior sitis est, quam undarum gustus ut dum consulendi instat opportunitas, sancto amori a pereunt exaggerat non urunt memoriam prima fronte nepabula prKstarentur. Vis sustinebam, fateor, procugata beneticia quis ferat ingestam oculis asquo animo sed interpres mitior putarati studia longa silentii se perdidisse dulcedinem? Sedrecte ista ad supernam bani applicandum limori quod subducebatur aflectui. remittuntur provideatiam quae coelestis dispensatio Deo gratias qui ad usum styli frateruitatem vestiarii mv^sterii idcircohumanis dispositionibus manus oppoDivinis tamen legibus cognatiureduxit et gratitc. nit, ut votorum prsestet effectum. Sanctus pater vester nem iudiculo comprehensam in matrimonio licere libenter se pariturum jussioni magniludinis vestrae sociari, sine dubitatioue noveritis. Sed continuo ad
:
; : :

'

urbem Romam homines meos
uerabili

dirigo, exacturus ave-

fuerat de

mea

occasione poUicitus
utilitate,

papa super hacparteresponsum, ut aniuium vestrum potioris prajcepti lirmet auctoritas. Domine, ut supra, saUitalionem plenissimam acoipientes, sanctum quoque et coinmunem patrem parilis noveritis
esse sententiffi
:

in diversam

partem pro

sed animumejus quantum dicit, Ec:

clesiai supervenientia rapuere consilia sicut pi'a?fali pagina ad vos directa declaravit. Prsestulatur tamen super negolio designato magnitudiuis vestrae secunda
;

cujus ad vos per

hominem meum,

si

colloquia

:

quo manifestius

in

fratris vestri

Fausti
:

divinusfavor annuerit,
litteras destinabo.

cum

sedis apostolicae apicibus

patricii utilitate

me

esse necessarium reserelur

cu-

B jus

gratiae nihil sibi sestimat

liberum derogare. Quod
me;e curam
est

EPISTOLA XXV.
EN K
D
I

restat,
.

obsequii mei humilitate suscepta precor, ut
*

US

A

V1T

opifex qui culmini

vestrae parvitatis

dignatus infuudere, ipse per vos sequeuda dispouat.

Quam
a nobis

soepe aliena peccata nos ingravant, et

quod
!

non
didici

oritur, jure nostro

Ex me

imputatur excessui fidem velerum non perire, dum per

EPISTOLA XXVTI. ENNODIUS EUGENETI.
Supra

modum me
:

sollicitant procuratistudia inde-

negotia novella canapoetarum reparatur annuntiatio.

fessa silentii

et licet

animus

in statione

sit

positus,

D3 me dictum sestiino, Decidit infelix alienovulnere {Mneid. x). Super e.xspectandie memoriai viri Sabini - iilio qui hactenus exhibetur proefata concinnatio
:

contristat sermonis abstinentia,

qu»

vivis

imaginibus

secretum pectoris

oris clave

manifestat. Patior qui-

dem interdum
tione

caritatem sub paginarum promulga:

ajgritudiuis tentus obstaculis, sine vitio suo constituta
violavit.

Fateor, pene

animum meum reum
et

simulari
qui

nunquam tamen
diligunt.

credo his muniis
forte

fecerat

abstinere

Referat

raagnitudo

curam locum scriplis pam esse familiaribus non dedisse. Sed idem status erat, cum P Ecce, ut primum in bonam valetudinem reductus est, prtecedente tempore culloquia culmen vestrumcrebra Mediolanum cum summa properatione commeavit. nec ^ aulicis deputatus ita premebatur prajstabat quia Cirtera apud vos alleganda esse non credidi excubiis, ut promissi amoris memoriam non haberet. qui comniendat magnis viris justiliam, oblivionem Quis favis toxica, quis coenum fontibus clandestinus videtur sequitatis opponere. Domine mi, salutalionis susurrator admiscuit? aut forte quod fuerat de affeplenissimre munus exhibeo et quod superest, qufeso ctione subreptum ad judicium retulistis? Sed ego ut status circa me gratia? vestrfe, quamvis sit plenisoccupare vos paginarum promulgatione non differo simus, adhuc tamen recipere cogatur augmenta. ut ad usum veterem, cessautibus promissa^ dignatiovestra publicai

magnitudinis vestraj dives assertio,

credebam culpropriam, quam conscientia non habebat.

occupationis

:

:

:

:

EPISTOLA X.WI. ENNODIUS AGAPITO.
Resistunt peccata desideriis, et ul meritorum status

nis

stimulis,

vel

garrulitatis

redeatis.

Domine mi,
;

salutationis

mefe provocati fruge obsequium plena
vestris

humilitate persolvens, indico aspectibus praesentari

me

cupidum

esse

delinquentibus innotescat, a labiorum
cupita subtrahuntur.

proximitate

sitamen faciendum,perpensis

Acrius

affligunt oblata,

cum
D

quai vobis cordi esse non dubito, rescribatis.
ac principum legibus gradus fere consiste-

Divinis iamen legibus] Cogn,iti goneris matrimouia et divina^ legescoercuerunt et humanaj, tum civi'

Lilleris

bant,

iit

synodus Agathensis
10.

c.

61,

Epaunensis

c.

les

tum canonicffi. Ac sacris quidem Litteris apud Hebrffios de paucis iisque proximis cautum fuit nec longius fere prncessit interdictum, qiiam ne cui fra;

30, Aurelianensis iii, c.

Sive ergo divinas leges

tris

stiani

** filia copularetur. Imperatores Chrieliam consobriuas jungi vetuerunt, ut TheoAo^ia^, tantum, ut Sex. Yictoris verbis utar, pzfdori tribuens et contineniise, ut consobrinarum vuplias vetuerit tanquam sororum. Quare siue principis venia

sororisve

-

hoc loco interpretere qua^ sacris Litteris continentur, sive sacros canones ita vocet, quo modo Graeci Seiou; parvum xavovKc, et divinas regulas passim Latini erat illo tempore discnmen. 2 Sabini filio] Pro eodem scribit etiam epist. 13 et
;

14 libri sequentis ad

Avitum eumdem.

duci non licebat qiiud declarat Cassiodori Formula qua consobrina legitima fiat uxor. Ecclesiastica; vero leges, quai iuceslas hudie nuptias quarto gnidu detiniunt, ad septnnum usque gradiim aliquando provectaj sunt. AtEiinodii saeculo mos adhuc indulgeiitior. Qui enim de ea re canones eranl, intra' vetitos sacris
:

^ Aulicis eTCubiis] QuEesturae palatiuaa qua fungebatur, ut dictum est ad epist. 26 lib. iv.

Culmini
*"

vestrse]

Malim equidem,

c.

vestro.

Sed

E^tin opusculis Sirmondi,ea dere quaslio Iriplex.

KinSTOLARlJM

LIB. VI.

102

LIBER SEXTUS.
EPISTOLA PRIMA.
ENNODIIIS
Nisi te efflictim
'

A

transmitto.

Quod

superest, reverentiai vestrai quid-

P.\.KTHEN10.

diligerem, et pii cordis soliditas

supplicans ut litteras vestras vel pro mearura assiduitate

quid habet humilitas devotionis offerimus,

indemutabili radice constaret, posset injuriarum dolore

jam merear.

provocatus,

vel

cum

pueriliter

irasceris,

vel

EPISTOLA

III.

cum
fero

arroganter supplicas, commoveri.

Nihil

enim
transit

E.NNODIUS EUPUEPI^.

invenio,

quod

sit

fabricata humilitate superbius. Pro3frontis

Rerumomnium
rum
tas,

oursus obsequiis corporis, auima:

contumelias fucatte

obsequiis

:

constat imperio
aliud

aliud nobililat ccelestis aftini-

amaritudinem dulcedo simulata. Nou opus
cationibus,
si qiioe te

est depre-

caleua nectat intclligis, Poscant

pro e.xcessibus veniam, quibus est liberum non parere. Ita famulos nobis coelestis judicii claritudo deputavit, ut in

submittit. Nec liberura quo mens Deo parente collata deflexerit, quod de ultimis assumptum est non sequatur nec licet militem obviam manum decretis imperatoris atTerre.
abjectio terrena
est ut
:

quacunque mens parte
inolinetur.
si

deilexerit, illo-

Ilinc Crispus asseruit

aliud

nobis
^

cum

diis,

aliud

rum

necessitas

Ille

exspectat clemens,
possit

qui destrictum,

velit, refutare

imperium.

cum cum

belluis

esse

commune.

Ilujus secreti ratione

absentibus peregrinamur, et salva

membrorum
:

Haud procul
a

Deo

ab hoc ordine evagari potestas mihi attribula patietur. Optare te convenit ne
te

valetudine,

amantum

febribus ajstuamus

per hsec
et

vincula nuUa

itinerum interjectione dividimur,

mansuetudinem quam in me prasdicas meritorum tuorum consideratio justa devenustet, et pietatis tramitem culparum multitudo depretiet. Licet, ni fallor,
misericorditer vindicta comilatur errantem, nec nlla

segregati habitaculis, in
Nosti, soror venerabilis,

unum studiis convenimus. et omnem apud me transet

gressa dulcedinem, quae praefationem exegisset ocoasio.

Nuno aperta teoum
Vix
quse
:

prodiga pudoris fronte
direxeras

aditum non recluquia quod dit, a te taraen facessatindignatio nostra deliqueris, non inclusus dolor et gratia filiente servatus, sed verbera castigabunt. Nunc uno modo in cicatricem cogere vulnera iutemperatis sermonibus, ingesta prfevalebis, si te per culmina iiberalis studii ingenuum doctrina monstravcrit. Veniam, nisi peritia sulfragante, non exiges mutata, qua notus sum lege paroendi, circa desidem s£Evitiam sub perenni- C
est potior patienlia nisi quje vitiis
: :

oongrediar.
sustinui
ris

ante

blandimenta
litte-

post ad.nonitionem meara duplicia in

mella fudisti, quas tota pectoris secreta concute-

rent et ad desiderium tui captivara
corporis sede transferrent.

animam

relicta

Quam
;

timeo ne
et

rursus

ad incertum remittatur
diligentiae vela

alfectio

cum
fuoi

tota

mens
sta-

laxaverit,
I

subduota periculum
sit

tione patiatur

Animus meus quia

nescius

cognovisti

;

nec detestabilem inter amantes urbani-

tate servabo.
et

Quod

restat,

Deum

precor, ut valeas,

de versibus tuis, coelesti favore comitalus,

spera

tatem possit assumere. Tua rursus diversum sexus et natura pollicetur, ut dioit sapientissimus Saloraon
:

augeas

quam

dedisti.

Anima
xxvii,

^

qux

in saiiirUate esl, favis illudil [Prov.

EPISTOLA II. ENNODIUS FAUSTO.

7).

Scit

verborum raeorum
(nisi

testis

et judex,

disposuisse
cipiar, et

me

forte subdolo gratia; sapore decaritatis sitienti

Summa gaudiorum
obsequium
commeiidat,

est

opportunitas perlatoris, qui

degustatse

pocula oblata

miuister diligentiae per necessitates suas desideriis
prtestat alienis.
et
:

subinoveris) spiritalis conjugii

non simulacrum, sed

Hunc quidem honestas
ofticio
ei

ipsam implere veritatem.
velle,
et

Ut

dum

inter nos iinum

peregrinus ab
jungitur,

mercatoris pu-

unum

nolle constiterit, vel

quod bonos ad
afticiat,

dor
vestri

insinuat

quod

notitia

culminis
scriptionis

imitationem stiraulet, vel quod raalos

om-

ad fidem probitatis

accessit.

Nam

nium

oculis et

mentibus exhibere. Tu tantum, Deo

venerandte frugibus ipso commeante satiatus sum. Refundo ergo depositum, officii lege constrictus et quem in Liguria positum pro virium mediocritate
:

medio, adversus

omnem

qure ex invidia noscitur

suscepi, ad potissima patrocinia tabella prosequente

impugnationem, firraara promitte et indemutabilem servandam esse constantiam. Quooirca vale, mi domina, et brevi pro maiimis admonitione oontenta,
hujus epist. 23. Quibus argumenlis duoor, iit de Partbenio illo conjiciam. qui magister offioiorum ac paad quera exstat elegiacura cartricius tandem fuit
:

' Parlhenio] Germanse Ennodii sororis filium fuisse doouerunt nos aliquot superiore libro epistolae, quibus Partheuium Romam studiorura causa proiiciscentem comraendatione sua prosecutus est. Sed sorori nomen quod fueiit, nusquam indioat. Euprepiara enim non esseid o»tendit, quod Euprepiae filius quem unioum habuit, Lupioinus, non Partheuius vo-

men Aratoiis, quod lib. ix producemus, in quo singularem ejus eruditionem cum ^eneris nobilitate conjunctam, ac diversas legationes commeraorat.
-

SalUist. in Catil.

cabatur. DeindeEuprepia vidua erat Parlhenii vero pater superstes lib. vii, epist. 30 et 31. Parthenii porro nobilitatem et felicia eruditionis auspicia celebratin Dictione i soholastica, qua gratias egit graramatioo, quando Parthenius bene recitavit item libri
:

'

cap. 13

est xDpiot^ E^jTKtiJst .Nec

Anima quse in saiuri^ate] Cassianus collat. 14, Anima quxin satietale esl,favisilludit. Ea T-j^jii h ri.ijo-fiovi; o-jo-a lectio interpretum LXX
:
:

multum disorepat Vulgata, Ani^na

:

saturala calcabit favum.

;

103

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS.

104

quia

nec epislolaris concinnalio plura patitur, nec A una obscquitiir debito, altera pra-statar afTectui. ratio peiietraliuQi paginis debere comrnitti, si od Credite, nefas putavi non cum fenore suo restituere luTc quae indicata sunt voto et fide respondes, proquod mens venerabilis prima contulerat. Dulciora
pria3

scriplionis teslimouio poUicere.

EPISTOLA IV. ENNODIDS FAUSTO.
Non
nus
scripsi, ut
;

sunt ante exemplum bona diligentiaj : nec tantum habet virium aut genii qui amiciliarum callem fecundus ingreditur. Summatim sibi graliam non poindicio
test vindicare,

amaro incommoditatis meaj
convenirem.
Male

vos gravarem

sed ut sollicitudinem vestram, quate-

dentise est
res

cuiiu amore forma prcestatur impunon respondere caritati, cum manifestet
:

insistat orationibus,

oculos

meos ante
Satis
sit

receptae valetudinis substantiam impositus

bene orta virtutem. Hsecin festinatione perlatoris celer scripsi. Latius posthac verba diffundam nec
:

labor accepit,
speritatem

omne

a

me vobiscum lumen
quod patior. Vestrum Deo quem precibus

abscessit.

maciern ingenii mei,
aspiciam
;

dum

merita vestra respiciuntur,
salutationis uber-

significasse

est

pro-

si

tamen

desideriis meis tabellarum fre-

meam

a

plaeatis

quentiara commodetis.

Domonimi,

exigerc, et reseranti
ferre colloquiis.

litterarum fores crebris

opem

rima; servitia dependens, qua?,5o, ut

memoriam

pro-

Domine mi, Deum
quod me

quajso, ut ilhid a

vobis indicari faciat

delectet agnoscere.

p "' missione

ximitalis vos ^babere signent

promulgata sine inter

colloquia.

Non
gentiaj

est

EPISTOLA V. RNNODIUS AURELIANO. flducia mea pra^cogoitis nudata
est,

EPISTOLA
successi-

VII.

ENNODILS AVIENO.
Diu
est

quod

desideriis veracibus suspensus solo
:

bus. Validus in afleclione

qiiem animo
cestimatione

meo

dili-

litterarum pascor officio

dum enim magnitudinem

memorem

justa

sum

polii-^itus.

Gratias tibi, superna dispensatio, quaj

humanis rebus

vestram alloquor, votivo me ajstimo nou deesse conspectui. Sed remediis suis animus £egrescit afflicti
et quod diligentiee pabulum invenitur, hoc magis macerat de amoris fruge jejunium. Vere, domine, sic vos lumina mea Deus servet incolumes quia si aut vires corporis mei sivissent, aut festinatio domni,
;

prosperorum fructum de
giris,

adversitatis occasione lar-

nec patcris in ordine suo tristia permanere. Nescio quid maguitudini vestras hostilis malitia de palrimonii ubertate decerpserit tamen sub hoc ti;

tulo invictissimi doniini

multum locuplctem gratiam
substantiae,
si

Ravennam
Sed
si

totis intentionis

meae viribus expetissem.

comparavit.

Bona

est jactura

inclyti

notitia principis dispendiis invenitur.

Non

est facul-

tatum formidauda decessio, si per eum qui onines summi Domini amor acquiritur. Huc accedit quod nec illa imminutio, dum facta est lucri mater et honorum via, impacta; humilitatis potuit
vincat divitias,

Deus voluerit, salva vita domni mei patris domna^ matris, post Pascha cum adjuiorio superno veniam, ut vobis visis ad opem vitic revavestri, et

lescam.

prccor, ut

Domine mi, salutationem uberrimam dicens omnes sanctos drare pro me instanlissime

procuretis.

tenere substantiam. Sic reparata sunt quae inimicus
eripuit, ut adhuc gaudiorum cumulum prtestoleris. Supersunt qufe in spe habeantur, cum culmini tuo

EPISTOLA VIII. ENNODIUS SENARIO.
Quamvis pro
peccatis meis etiam litterarum vestra-

contigerit

maxima jam

tenere.

His beneficiis,
nostra^
r.isi

cffilo

rum
quo
ut

solatia suhducanlur,

communionis jungamus. Quaudo mihi tantum virum,
auctore coUatis,
nolitiffi et

ego tamen

bona
illa

memor

debiti

per

quse pra?.fatus sum, contigisset agnoscere

per gratiam vestram, ut Dei memores, obligastis, 'scribere non omitto sperans, domne Senari,
:

me

?

Sed au-

geant superna quae tribuunt
vale,

Deum quem
Domue

in

me

cogitasti,

;

et

ad qua? desideria
fove collo-

frequenter mihi litterarum vestiarum
tias.

porriguntur, divina nos cura perducat. Quod restat,

semper attendas et munus imper-

mi doraine,
;

et

amantem

tui crebris

et

imploro ut per

quiis

quia

nisi epistolaris

concinnatio teneret ter-

p

minum

lege prajscriptum, gaudia

me

afflictione

plurimum reverentia consueta, omnes sanctorum basilicas pro mea Deum rogare non desinas.
mi, saluto

in

multa verha

diffunderent.

EPISTOLA

IX.

EPISTOLA VI. ENNODIUS BOETIO.
'

ENNODIUS FAUSTO.
Quamvis ad tutelam
ejus conies assistat; nec
pontilicis innocentia
officii

Par quidem fuerat unis litteris magnitudinis tua; rcspondisse simpliciter, nec geminare debere colloquia semel obnoxiuni sed cautiono ad hoc, non
:

opus

sit

humanis

solatiis ei

iuscitia

devolutus sum. De utriusque enim epistolis,

qui humanitatem professione superavit, scit tamen omnipotens Deus, me sancti episcopi portitoris prtesentiun jussioni exactum impendisse colloquium.
riabant sculpti lapides, ut

• Boetio\ Haec secuuda Ennodii ad Boetium est epistola et contra prima videtur quos sequentis libri cst duodccima. Adeo verum est quod monuimus, epistolarum Ennodii seriem ubique rectani non esse. Jiim in nominis scriptura variant codices. Nam alii Boelium scribunt, alii Boethium quod quidem, si Grfficae vocis origo spectetur, rectius erat. Sed usus obtinuit, utBoetium potius dicamus. Etjam olim va:
:

Romanus

hic iu ajde beatEe

Agnes suburbana.

VALENS
KAL.

V.

D.

COMIT. DEPOSITUS

JUL.

CONS

BOETIH

V.

C.

Et aliter in D. Laurentii tetrastvlo extra muros.

GENEIIOSUS
IN

EUNUCHUS

PACE

VII. ID.

DEPoSlTUS OCTOB. BOETIO V. C. CONS.

:

m

EPISTOLARUM
'

LIB.

VL
Quod
restat, valere

106

Diu cnim renisus sum, nc arrogans vidoretur, si miuister autistitem, et apud sauctissimam conscienmediocris tiam potissimum vix assereret. Sed perfecta obodientia est, quidquid summus exigit, nou negari. Et ideo prajlato

A

alleganda non supprimit.
et

me, Deo

auspicc,nuntians, prosperitatis vestra? bona disquiro, plenuni reddo salutationis obsequium, deprecatus,
ut fiduciam

meam

incorrupta dignationis vestrtc non

debitte salutationis obsequio,

denudet integritas.

precor, ut ad consolationem multis impugnationibus prregravati subsidium oonferatis quatenus singularis
:

EPISTOLA XIII. ENNODIUS AVITO.
Importunum me facit aliena necessitas, quia debeo pro deprecante sermonem. Lex propositi intercessionis

boni rera facientes, non patiamini immeritum sacer-

dotem diuturnaj subjacere

moestitiae.

Deus, qui
tetate tueatur

EPISTOLA X. ENNODIUS FAUSTO. bonorum operum animo
:

refutat avaritiara.
si

Nam

ad conscientiaj meoi

sarcinam jungitur,
vestro inseruit

affectum, ipse obsequontem sibi longa felicissimum

quia quamvis innocentia quara fovetis,

respuam supplicantem. Exspectandaa memoriaj Sabini filius ad diem constitutum sententiam preestolaturus occurrit sed agcllumsuum
:

indesinentes pro vobis ducat excubias; obligati tamen

ulilitatis ratione est

coactus espetere

;

quia et fide-

non possunt qusj pro vobis Deo debent vota comprimere quia pro impensis gratias non referre et Deus in carne constitutus exhorruit. Utinam tantum valerem pro rebus verborum tribuere, quantum sentio me debere Ilis tamen, quod ad aliam mercedem vestram pertineat, suggerere non omilto, ut
beneficiis vestris
: !

B jussor

et

exsecutor defunctadie defuerunt. Abjurantem

me

de prsefati negotio ultra vilescere bajulus impulit, ut ad eum nuntios, quatenus rursus occurreret, de-

stinarem: quod mefecissesignilico. Nunc salutationis mere dicens obsequia, in potestato cst culminis vestri,
in prKdicti causa, quid justitia
flducia

quam

fovetis,

quid

cbartam quam in causa Laurentii tabularii comensis fecistis, impletam mibi transmittijubeatis; et proilla cajca muliore quam Martinus conductor - de Moditia
opprimit, comitis patrimonii litteras
juboatur,
tollatis,

quam

dedistis

mcreatur ostendere.

EPISTOLA XIV. ENNODIUS AVITO.

quibus

quod
:

reformare
pit, facere

mancipium, sine dilatione quia quod in prEesenti in mandatis acceei

abstulit

mea apud vos clamare silentia nec quidquam quod non secreta interpretatione teneatur. Ego tamenascriptionenon destiti; nec sublimis memorias
Scio
;

fleri,

pro rustica temeritate contemnit.

viri

Sabini filium fabricato ingenio a judioatione sub-

Digresso de

EPISTOLA XL ENNODIUS AVIENO. Modiolanensi urbe 'communi domino,
:

traxi, qui violentias in agello suo perpessus,
P^

hactenus

operam
aderit

dicitur navasse

cum
et

barbaris. Credite mihi,

secutus examini,

disceptationem vestrani

remanserunt solatia litterarum quia dum sermo ad vos dirigitur, aliqua prajsentiaj vestriE desideriis meis imago blanditur. Quod et a vobis dominis meis, ut crebro faciatis, exposco; cogitantes absenliam vestram hac sola posse assiduitate
sola in consolatione
sustineri. liabeant
felicissimi

sine aliqua formidine veniet ingressurus.
salutati

Dominemi,

reverentiam

dicens,

precor

ut pcrsonam

meam

tanti habeatis insitaj

dudum

aflectionis recor-

datione fuloire.

votivam prwsentiam

:

EPISTOLA XV. ENNODIUS FAUSTO.
Bene providentia superna disponit, ut
beneflcia postulantur, sic sollicitudo

mihi delicta mea cogitanti epistolaris cura sufficiet. Domine mi, salutem uberrimam dicens, precor, ut per sanctos Domini pro me preces fundere minime
desistatis,
et

dum

a

me

mea
aliis

votivos in-

veniat perlatores.

Facessat negare

Domino

gratias referte, cujus circa

me

tribuo

:

et

illud avaritia sordente continere,

quod mibi quod

beneficia etiam insperata tribuuntur.

sublevat largicntem. Simplicianus praBsentium bajulus, adolescens nobflissimus,

EPISTOLA

XII.

natalem

scientia^

sedem

conatus expetere, hoc sibi crodidit pro sinD gulari evenire compendio, si ad notitiam culminis Uberioribus opus est paginis, ubi fides claudicat vestri duce pagina perveniret. Cui ego noquaquam perlatoris per amantem mei cultorem vestrum Stevolui cupita subtrahere, sciens consuetudinis vestra;

ENNODIUS LIBERIO, EUGENETI, AGAPIIO, SENARIO,
ALBINO.

Romam

:

phanum diaconum,

sufficitparca collocutio

:

quitransprsefert

esse

quod

reliqui faciunt exorati. Nunc,

mi domine,
prfefatum
crebra

grediens epistolas in multa verba diffusas,
affluentibus nocessaria,
'

servitia salutationis accipientes,

facite ut
:

dum compendio

fidelis arcani

peregrinationis

dura Jion onerent

meque

Si minister aniistiiem] Diaconus episcopum. AiK/.ovo; est minister. Quos ergo diaconos Gra^ca voce in Ecclesia nuncupamus, ministros etiam simpliciter
appellabant.

SiRebus in diversis exemplum date parati. ^luelinate caput vestrum pastoribus ipsi. c«Sic fief ut Christi populo sitis probati.
^ De moditia] Modoetia quod notum est Liguria; oppidum haud procul Mediolano, ubi Lougobardorum
:

Commodianus

MI^MSTRla.

S
1-1

*

Ministerium Cbristi, Zaoones, esercete caste.

2;
i-H

w
1-3

Idcirco ministri facite prtecepta magistri. Nolite fugere personam judicis ifiqui. Integrate locum vestruni, per omnia docti. Sursum inteudeutes, semper Deo summo devoti. Tota Deo reddite iulcesa sacra ministeria arae.

olim coronati. Moditia pro Modoetia pari antiquariorum licentia scriptum, ac mira pro moera, id est iJ.oipK apud Sidonium, et metici pro metoeci ij.i-oiv.oi^ vetere Galli auctoris panegyrieo.

et Italiaj reges

m

'

Communi

Fortasse mysterium.

do?nino] Fausto, patre Avieni,

Patrol. LXIII.

107
scriptionis vestrae per

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
hanc impatratam frequentiara

A

dignetur; quatenus

sub

confabulatione votiya pia

revelare

munia non

desistant.

desideria subleventur.

EPISTOLA XVI. ENNODIUS LUMINOSO.

EPISTOLA XIX. ENNODIUS b'AUSTO.
Postquam
psa
est,

Non deberent esse negotiosa colloquia quae pro remedio sibi amor invenit, nec religionis stipendium ad necessaria nos oportet evocare commercia quia
:

desideriis meis videndi vos facultas ela:

cogitur iterum ad litteras mens revertitur abjuratum poscere paginale subsidium, et institutam

dulce esset epistolarum
diae,

munia

soli

railitare

concor-

melioribus copiis animam, quasi vilioris cibi alere
aut sustentare commercio.
variis necessitatibus

nec rem diligentia; in aucupia transferre compendii. Sed res ad hoc rediit, ut nisi senior caritas quae internos ab ipso vitse lumine sumpsit exordium,

quam

grave

est,

quotiens

obsequentem fugitivalibertas ad

nova

instituta transducit! Quae
:

profectuum vires messem gratiae perduxit ad aream, compulsa pro meis partibus stimulo scriet per varias

tione franguntur
incidit;

multum de

dura sunt, continuagravitate oneris usus

ptionis assurgat, grandi ingratitudinis st detrimento-

rum

sterilitate percutiar.

*

Meminit amplitudo

vestra,

quae de expensis quee apud
fecerat,

Havennam episcopus meus

me

ei

apostolicae

ulilitate,

redhibitionem promittente, pro sedis vobiscura fuerit coUoculus. De
:

ftebilis conditio ad optata quae non sunt mansura perducit; levior sors est curisjugibus occupati. Hoc sum infelicior peccatorum fasce, quod de bonarum rerum sapore gustavi. Sed hinc alias. Deo relinquenda sunt, quae humano remedium nesciunt

habere

consilio. Vobis interim

reverentiam salutatio-

qua restituenda celerem promiseratis elTectum sed pro peccatis meis nescio qui casus opposuit manus.

nis irapendens, reditus

mei facere indicia non omisi,

cupiens pari scriptionis vestrae hilaritate relevari.

De qua ad me
destinandi.
potestis et
et

praedictiantistitis se convertit intentio,

ut vix inducias ad sacratissimam

urbem

tribuerit

Nunc post Deum in vobis causa est; qui personam meam offensione pontificis mei
eripere; ne ofllcium fidei mibi

EPISTOLA XX. ENNODIUS FAUSTO. Ignoratur bonorum sapor in prosperis
scilur superni

;

vi.x

digno-

qualitas beneficii,
;

dum

tenetur; post

detrimentis

uni

peperisse videatur adversa. Domine mi, salutationis

qua? patior; nec inter res secundas, quasi malignus propriae felioitatis interpres, quae per absentiam vequid amplius facerem invenire non C stram evenire poterant suspiravi. Non debui merita potui, nisi ut cum allegatione manifesta fidum mihi mea, si abhominenon separarer, agnoscere, nec indirigerem perlatorem. telligere fugitivum esse, quod sectanti peccata hlan-

munera persoWens, Dominum

precor,

ut

animum

migrationem cupita dulcescunt desiderii pretia in manibus constiluta nescimus. Vere fateor, quandiu Ravenna vos habuit, sinistrura omen credidi cogitarc

vestrura ad utilitatis meae considerationem incunctanter invitet. "Ego

EPISTOLA

XVII.

ENNODIUS MARCELLINO EPISCOPO.
Magnifici viri domni Stephanioni iilii vestri facit dignatio ut beatitudini vestrae legondus occurram, cujus beneficio iiineriscaritasdetrimenta nonpatitur,
et

quod

praesentia

non

valet,

sermone compensat.
:

Sed quid epistolaris concinnatio castigatfe terdictionis exoedit? Ferat his rebus medelam, cujus iiiiperio universa famulantur. Ego tamen propter quod atlributae sunt paginae, valeo substantia corporali; et per haec munia, sub Dei ope, ut prosperitas vestra nuntietur exspecto. Accipite ergoobsequia
ditur.

niinum

His ergo servitia apostolatui vestro debita repnesentans, quaero ut me orationum suftVagio sublevetis

mca;

et si quid inter haec qucB mecum geri didicistis, eventus dester altulent, sine dissimulationis obsta-

quatenus insertus venerabili conscientiee, de
;

onini

culo uuntiate.

merear dignationis vestrae fruge gratulari quia fiduciae meae coronam vestram non ambigo responsuram.

EPISTOLA XXI. ENNODIUS FAUSTO.
In occasione rapui solvendae humilitatis personam domeslici perlatoris. Desideriis meis militabit, quod in aliorum negotiorum efUcacia providistis. Fateor,

EPISTOLA XVIII. ENNODIUS D0.M1NICjE.
Fecit

magnitudo vestra quod

et

sanctis

moribus

suis debet et sanguini, ut propinquitatis
silentii

memoriam

non patiatur torporelanguescere. Inquacumque terrarum parte vivit alfinitas, nec separantur
regionibus parentelae catena sociati. Credite raihi, dilectio sancta non deperit, nec uUura patilur per
divisionis

duruni credidi vicinior litterasdenegare, quinunquam potui in longinquo constilutus abstinere colloquiis. Visum enira raihi sum, Ravennatibus occupatus excubiis, magnitudinem vestram quadam menlis dextera
conligisse. Idcirco ad

levamen desiderii scripta pro-

itinera natura dispendium. Nam generum vestrum tantum mihi uoveritis caritatis impendere,

subtrahebatur affatibus, lectione pensarem. Ergo honorem salutati exhibens, rogo, ut me hujusmodi, quotiens opportunitas ingesta fucrit,
rogavi, ut
vivis

quod

idonea.

quantum ad vicissitudinem nulla satisf.ictio existat Quod superest, domina mi, accipientes deaffectum,

remediissublevetis, in q\iibus absentia
ratio aflectione languenti

unicum habet
sit

divina provisione subsidium. Agnovistis qua;
:

cu-

bila; salutationis

Deum

precor, ut in

bono

vestrum

est

medelam

tegris

mutuo
«

felicitatis

videndi vos occasionem

conferre

animis non negare.

Inf. epist.3:!.

100

EPISTOLARUM UB.
EPISTOLA
XXII.

VI.

no
me
verba conferre, et magni-

A usu
paginarum.

est,

vos beneflcia,

ENNODIUS EUGENETI.
Diligentia
est

mulliplicium
debetur,

causa

Reverentite vestra'

tempero

:

teslis

gaudii

quod a scriptione non non palitur vos defectum,
la^tus escepi. Valele.

quia statum valetudinis vestrw

EPISTOLA XXin.
ENNODIUS PARTHENIO.
Deo auspice
scant
:

tudinem rerum desideriuni vincere postulantis. Si ab his muniis temperem, salvo munerum vestrorum genio, ego votum bonevoli non habebo. Perlator pra?.sentium Pertinax teste apud vos natalium suorum pudore vulgabitur ; qui in astipulatione stemmatis usurus est bono verecundiaa, per quem, indiciis valetudinis mese pro vestro

desiderio factis, precor ut

dilectionis

tuaj

primordia

convale-

flduciaj

suae

fruetum
:

capiat ex

dignationis

vestrffi

communibus, per quem vires studia sortiuntur. Declarasti te scriptionis luce urbem amicam iiberalibus studiis jam tenere prKniisisti in foribus quod avara pa''cntum vota superarot. Non
adsit desideriis
:

messe locupletem

et

quotiens votivus

commeantum
amo-

cursus accesserit, ad sublevandum me, quas in
ris solatio accipitis, pagirias destiuate.

sum

dictionis

tua3

rigidus

ajstimator,

neo respuo
blandiuntur.

EPISTOLA XXVI. ENNODIUS EUPREPI.E.
p
Debentur quidem necessitati
diligentia?.
silentia,

tenuitatem prassentium,
venturae frugis elevatur
clivitias

cui secutura

sed scripta
;

Quotiens vomeribus terram scribimus, animus de spe
:

Exigit

metus abstinentiam tabellarum

semper de herbis aristarum
:

sed interdum cedet alfectui. Vix aliquibus acquiescit
obstaculis raens amantis, servet ad redhibenda gratiffi

amicus rationis
'

intelligit

diligens rusticandi

adhuc in cano"llore
Facessat

pomorum
et

populos jam metitur.
pariunt
si

stipendia potius

cum

vetatur.

Ecce

pi-ffilocutus
;

adversitas,

quidquid

peccata

quai

me

causa ab his muniis suspenderet

relinquo

discedat. Ductus mihi oratiuncula; tute et
liai

eloquen-

conscientiai vestra?. quae faciat obsequentem.

Deum

tamen vensa sapore radiavit. Flusit sermo non absonus lectionis tamen opibus ampliandus. Sed quid ego post tantum judiuitore

non

subsistit, Latiaris

;

cem, cujus oribus operis
signasti,

tui

concinnationem placare
Illi

tamen precatus, in bona me valetudine, vel Lupicinum nostrum esse signiflco hoc de vobis cupiens, quas a me sunt prorogata cognoscers. Nolo tamen curam vestram sequestrati pignoris fasce deprimatis:
:

quasi
placuit,

post olores anser, strepui?

qui-

credite conscientiae meae

cunque
ab
illo

examen securus

ingreditur, facundia

quam

ipsa eshibere poteras
illius

piffdicata pr£evalet favorem etiam ab inimicis

genium

illi per studium debeo, pernaturam. Utinam inbeneflcia superna meliorent Vere dico,
;

plus

!

exigere.
extollat

pende
fuge

;

Labora ergo, ut felix bene cojpta eventus honestorum te obsequiis indesiiienter imeos qui consortio se suo poUuunt, debens
:

vobis ad longiora digredientibus, utriusque parentis
sollicitudo me respicit, quam potuimus in unum positi cum ambitione partiri. Domina mi, salutationem ple-

monitis nostris reverentiam, velut veneni poculum
;

nissimam dicens, precor

ut

tantum mihi

caritatis

ct

profectum tuum paginis

scire
et

cupido semper

orationis sufliragium concedatis,

quantum me ad

de-

annunlia.

Quod

superest,

vale,

favoris adjutus auxiliis, familise

omnibus superni tu£e de peritiaj messe

siderii vestri effectum tendere comprobastis.

responde.

EPISTOLA

XXVII.

EPISTOLA XXIV. ENNODIUS 2 ARCH0TAMI.E.
Quamvis jus affectionis, consanguinilatis lege constrictum, regionum prolixitatenon pereat, nec catena generis, quae animas nectit, terrarum separatione
dividatur, attamen pabulura caritatis est, aut videre,

ENNODIUS SENARIO.
tione vicissitudo comitetur

Uber conscientiam vestram pro superna dispensareddatpro parvitate mea Altissimus quod aguoscit a vobis, qui semper aman;

tibus fldeles exstitistis, fuisse collatum. Certus portus
est,

pectoris vestri invenisse diligentiam

:

estis

bac

aut officio sermonis appellare queni diligas

:

nesci-

conversatione praditi, ut
collatione
vincatis.

rentur secreta mentium, nisi proditione linguarum.
Hasc in usu vocavit antiquitas, ut
clausa sunt,
illa

amicorum spem beneiicii Secundam admonitionem desi-

quse pectoribus

dero, ut injunctum iter arripiam. Date felicem dexte-

non

laterent.

Ego
si

Gallias quse

totum

me

ram

huruililati

mea3, et prospera

mecum

vestra di-

propter vos sibi vindicant,
ctione
tori,

oculis

non

inspicio, atfe-

non

desero. Gratias
suaj

tamen

qui necessitatis

prffisentium perlaoccasione desidenis meis

Domine mi, salutatioais obsequia prwstans, quseso, ut si rerum dominus apud Ravennam feliciler commorabitur, indicetis quatenus sine ambiguo prcevidite.

priBstitit,

ut inter sestus

animarum quibus

bajulus

cepta vestra perficiam.

deerat,

optatum prseberet officium.
qui in gaudio

Salutans

ergo

EPISTOLA

XXVIII.

servilio debito, precoi ut portitor beneficii sui

vicem
conceditur,

ENNODIUS GUDILEYO.
Solent quibus felicitas et potentia, Deo ordinante,

recipiat, et

meo

opitulatus

est, suis

votis restitutum per

me

credat eflectum.

humiles consolari

offlcio

litterarum, et

EPISTOLA XXV. ENNODIUS FAUSTO.
magnitudo vestra quo me honorent praejudicio studiornm liberalium sectatores, tanquam rem sibi debitam commendationis meae scripta poscentes. In
Scit
'

prospera sua paginarum promulgatione partiri. Ego

multo tempore ut his sublevarer muniis, exspectavi. Sed cessantibus vobis necessarium credidi non tacere, ut quod amor non exigit, juxta evangelicam lectionem mereatur importunitas. Domine mi, salu-

Forte

saiio7Tis.

Archotamice] Arelatensi consangaineee,

lib. vii,

14

;

IH

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS

H2
ansiis
is

tationem plenissimam dicens, quaaso, utme antiquum cultorem yestrum illo foveatis quo olim promisistis
afTectu
:

A

rat

;

quam cum negat

qui nullo labascit

ia-

et

prospera vestra paginarum

me

facialis

directione cognoscere.

non teneri. Paveruut diu animum meuma magniludine vestra destinata colloquia, et hilaritati congrua pabula prajstiterunt.
certo, resignatse diligentia

*

EPISTOLA XXIX. ENNODIUS FAUSTO. Quamvis sublimi viro et omni integritate praedito, Sabino Romani properante, tute paginarum officia

Quorumnunc

abstinentiam non ailert tristitiam, sed

enim saluti opem tribuere, quod ante militavit affectui abjurata est caritatis religio, quando profulura mea3 valetudini verba decogit ad exitium. Potuit
;

commisissem, ut resignanda per litteras fidelis relator assereret, attamen sollicitudini mea; debui duplicibus magnitudinem vestram indiciis informare, ut perlator ex litteris secutus principium narrationis
assumat. Ha2c scripto degustata sufSciant
revertor, propter
:

negantur.

Agnovislis quid fecerunt silentia vestra
:

nam apud vos si mei non dominatur oblivio, scriptione mutantur. Domine mi, salutem largissimam referens, Deum dequibus emendatione succurrite
precor, ut
ffistibus

ad illud

meis superni dispositio favoris

quod epistote destinantur. Valere me corpore nuntio Deo supplicans, ut stalum anima!
;

occurrat, et in solatio

mcerorum meorum

illa

a vobis

indicarit faciat, quaj delectet agnosci.

de vestra faciat prosperitate reparari.

^

EPISTOLA. XXX.

EPISTOLA XXXIIL ENNODIUS HOR.MISD/E ET DIOSCORO.
Scio

ENNODIUS

F.\.USTO.

conscientiam religiosam

grande

ffistimare

Nonpotest doloris magnitudinem eloqui oris infantia, qui mibi de illa re contigit, quod liaruni porlatoribus ad Liguriam destinatis a scriptione temperaslis quorum commeationem vos ignorasse non cre:

compendium, si prcestandi nascatur occasio, his maxime quos devotos esstitisse meminerunt. Ergo quamvis prima reverentitE vestrae causa sit scripta
mittendi,
ligentia3,

et

utilitatis

allegatio

sit

subjicienda
scepe

di-

didi,

et prffisentiam

magnitudinis vestrcE a petitionis
:

attamen anxius

animus
episcopus

necessaria

qualitate deprehendi
tis

datur enim inveniri a disposiferia?,

prseponit affectui. Retinet fraternitas vestra

domnum
resii-

tractatorem.

Me tamen urunt epistolarum

papara de expensa,

quam

meus apud Raest ut vix

repulistis.
et

quas ad levamen moeroris mei etiam occupatissimi Nunc ad vota redeo. Valete, * mi domini,
ccelestem circa

vennam pro

ejus utilitate

me

spondente fecerat,

vos gratiam multiplici resignate
vestris,
cst,

tutionem fuisse pollicitum. Sed actum vos dirigendi prajstaret inducias, et de

ad

mea

sibi sa-

colloquio. Partum est enim actibus tempore de ea qua? in laboribus sata messe gaudere.

quietis

tisfaciendum esse substantia protestatur.

Nunc quia

innocentia; C grandis
est

summa non est quce reposcitur, et summum beneficium me ab ingratitudine ejus quaj vidcsubtrabere, ordinate quod vobis retributio

EPISTOLA XXXI. ENNODIUS DOMNO PAPyE.
Pervigil
positos, in
ct sine

tur justa,

beatitudinis

vestra^

cura,

quasi

coram
pra^stat

superna corapenset, Domine mi, salutem abundantissimam reddens, Deum quKso, quo animis vestris,

quocunque
feriis,

locisint,

obsequentes altendit,

qnod me sublevare
partibus meis,

possit, inspiret.

Ego autem

adfui

ullis

dum

gratiaj suffragium

qui

cum

contestatione mceroris

pcr
qui

expertis, invitat e.xtraneos. Etenini plures de specta-

paginas indicati direxi fldelissimum perlatorem,
nobis perferenda sine imminutione suscipiat.

culo fructus capiunlur

laboris

alieui

:

quia

discit

operam navare
sudoris et
et
fidei.

in cujus oculis redduntur pra^mia Atque utinam par votisesset elTectus!

quod Domlne

didici proreligione,

cuperemdareturiinplere.
buniilitalem

EPISTOLA XXXIV. ENNODIUS FAUSTO ALBO. Quamvis magnitudo vestra per longum
oblivionem mei fuerit contestafa,
laribus muniis temperat,
jecerit,
'-'

silentiura

mi, famulatus

raei

esbibens,

et

dum

ab episto-

parca in masimis elocutione contentus, quid domnus episcopus frater vester super directa legationc senserit,

memoriam

obsequentis ab-

patefaciendum

prcefati litteris derelinquo.

EPISTOLA XXXII. ENNODIUS AVIENO.

Cumsemper
commercia,

sint litterarum

interamantes jucunda
eliam
si

et ex bis muniis,

spartana adhi;

attamen providentia coelestis desideriis meis prospera vestra non patitur occultari, et variis indiciis successum circa vos resignat optatum. Nunc tamen animus meus usque ad hoc devinctione productus cst, ut proprium ad vos dirigerem perlatorem, qui vivis pastus aspectibus, bona ad me manifesta
perducat. Credite, domini,
gatione

beatur brevitas, gaudia proli.xa

nascantur

sintque

magna me

vobis esse obli-

bujusmodi ofQcia remedio absentibus, votivasollicitis: altamen wger animus super eorum de quibus pendot, prosperitate jactatur, ethac tantum curatione respiV. Sabino] Ilujusce nominis pra?.fectum annonoe paucis post annis babuit, cujus hoc restat in basilica Ostiensi epitapbium, sed mendosissime exa'

nec ullas pectori meo ferias dari, quibus visionem vestram non plena intentiono disquiram. Superest ut, - reducta in Ecclesia Roconstrictum
,

S.

DIES
^

XXIV.

Up.

XV.

KA L.

AU G.
.

SYMM.

Roma

ET BOETIO W. CC. CONSS.
scbismatis Laurentiaui,
"

ratum
IIIC

:

Reducia Ecclesim concordia] Sedatis motibus
3Ji

REQUIESCIT IN PACE. SABINUS V. S. PR/EF. ANN. QUI VL\IT ANNOS LIII ET

domini] Forte, mi dominc, ut

alibi saspe.

113

EPISTOLARUM
concordia, occurrendi vobis contingat occasio.

LID. VII.

H4
EPISTOLA ENNODIUS JOANNI.
XXXVII.

mana

A

Domine mi, salutationem reverentite vestraj plenissimam dicens, deprecor ut suggestionem portitoris,
liominis mei, grato suscipiatis auditu, et defelicitate vestra vel totius domus statu recurrenti nos instruatis alloquio.

Ergo falso creditur
lacilis

amorem

reddi diligentia?, et

animas se interrogare colloquiis, fidem mentium sensus asserere, ut quod impondimus vicaria
nobis relatione debeatur
?

Vocem montium
in

secreta

EPISTOLA XXXV. ENNODIUS DOMNINjE.
quibus pro peccatorum fasce subjicior, elegi singulare subsidium, ut ad vos domnas meas litteras destinarem; quarum precibus onmia mihi secunda contingerent, et ad serena ItcInter curas et molestias
depositis angustiarum nubibus, reformarer. Prima enim mceroris causa est, quod prospera vetitife,

restituunt, et in obsequio humanitatis

tur
tigit

:

sed

magnitudinem tuam

mutafamulancontemptu raei con-

silentium pro scriptione reddere; et in astipu-

temperando a paginis, pertinaciam garrulitatis opprimere, naturaj lege calcata. Facossat a moribus meis, sequi quod admissum doleo, et sublevare culpas imitando. Ecce iterum appello
lalione artificis genii,

linguai ferias foveutem, et in longioribus persequor,

stra,

dum

in longinquo degitis, vix datur agnosci

:

habeus promissaj
bupra,

caritatis

memoriam. Domine, ut

ei qua nascitur circa personam meam omnis adversitas. Adeste ergo supplici precibus vestris, ut pcr

sanctorum Dei suffragia ajgro animo medela tribuatur. Domina mi, servitium salutationis impendens,
deprecor, et per
ut continuis

largissimam offerens, qua'SO, utdebitum gratia^ vel nunc esigat iraportnnitas, duni providetur quatenus ardorem desiderii prolixis satiesalutalionem
tis alloquiis.

Deum
vim

vos,

quem

colitis,

obtestor,

me

postulationibus et lacrymis, quibus
patitur,

EPISTOLA XXXVIII. ENNODIUS FIRMIN/E.
Quotiens votiva res repente contigerit, pretium de
ipsa temporis
brevitate
sortitur. Coelestis

regnum
quia

cfflleste

Domino conmiendetis
computo,
et

:

lioc

munus

speciale

omnibus

enim ut

commodis antepono.

EPISTOLA XXXVI.

ENNOmUS ADEODATO PRESBYTEEO.
Coelestis dispensatio religiosis desideriis

subitum facit esse quod tribuit, ne devenustet sperantum prolisitas misericordiam largitoris; quis enim affectum desiderii repente
crescat beneficii genius,

negat ellectum
stat studio.

:

nuuquam nam quod piecupimus, maturo praj-

suscipiens

non avidius impetrata veneretur?

Sic

lit-

teras magnitudinis vestrie sitiens, temporeprofcctio-

nis accepi. Dolebam, fateor, et vehementer angebar, Desideranti enim milii per litteras oradum necobsequiorummeorum perlator existeret, nec tionum vestrarum postulare suffragia, perlatorem domesticum vota pepererunt; ut stimulo scriptionis C sospitatis vestrse digressurus bona cognoscerem. accepi pariter Ecce utrumque frons bona concessit admoniti, pro suscepti anima supplicetis, quia ' docindicia optata quse refero, et uno eodemque tempore tor gentium clamat, Omie pro invicem (Jac. v, 16). regressum me - de Alpibus Cottiis, et Ravennate siNihil enim est quod Deum diligens, etiam pro delingnifico iter arrepturum. Orate ut variis laborum jaquentibus obtinere non possit. Laborate ergo proctato incommodis patientiam supernje benedictionis missis dudum patrociniis, et gaudia mihi per lacrymunus infnndat. Me autem quod ad custodiam gratiaj mas comparate. Veniat ad me fructus innocentiaj culminis vestri splendor hortatur, facilius credo curmeritis ignoratus. Hoec sunt de quibus sanctum Dei sus tlumium in diversa revocari, et relictis fluentoadmonere pra?sumpsi, Timeo enim facere prolixa
:

colloquia, quia res necessaria strictis est postulanda

rum

alimouiis ajther

vacuum

jpisces espetere,

quam
Quod

sermonibus, Nimc in Christo valele, mi domine, et sentire me deprecationis vestraj niunera prosperis indicate.
1

tantorum
superest,

me immemorem
valete,

delicta restituant.
et

mi domina,

redemptori nostro

pro persona suscepti incessabiliter supplicate.

Doctor genlium]

Paulo

tribuit,

quod

est Jacobi

nerario Brigantionis. De Firminsj autem annulo est

apostolicap. v Epistolaj catholica;.
-

epigramma
in iti-

93.

De Alpibus

Colliis]

Hociterquod describit

LIBER SEPTIMUS.
EPISTOLA PRIMA.
ENNODius
Prreceptis
'

D
de-

litas

quee ab amico veritatis agnoscenda committi-

JULiANO.
fit

tur, cautione instruit

animum

cognitoris integri

:

af-

magnitudinis vestrae ministerium
quia
sequitati

fectionem infudisset nobis magnitudinis vestrae consideratio,
si

votionis

essolvimus;

proximus,

studia

non

dedissent. In negotio

igitur
et

qui justi viri monitis obsecundat.
'

Negotiorum qua-

quodinter Bautonem^, regiaadomus conductorem,

Juliano] Comiti patrimonii, lib. iv, epist. 7. - Regi(£ domus conductorem] Qui fiscale aliquod praedium conduxeraut, hi conductores domus Augustaj dicebantur, de quibus est titulus in codice, et lex Valentiniani HL quaillos nullius militiie dignitatisve privilegiis frui docet. Domus Augusta, qnando

imperatores erant, vocabatur; nuno domus regia, regnante Theoderico, et conductores domus regite, Cassiodorus lib. v, epist. 39. Eorum coguitio ad comitem patrimonii pertinebat, qua comitiva Julianus fuugebatur. Tbeodericus Juliano eidem C. P. Conductores Apuli deplorala nobis adilione conquesii sunt,

HS
"'

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
verlitur,

H6

Epiphanium chartarium

dum

anceps ia

dis-

A

ceptatione nostra eventus nutaret, etalterna se partes

multis in promissionibus subvenisti; dicendo suslentandum me esse paginis, qui propriee lucis privarer
absentia.

intentione colliderent, asserenteBautone se sexaginta

Ecce et poUicitatio flde claudicat, et spe
de remedii preesum-

quatuor solidos publicos, quos de reliqua indictionis illius emisso chirographo fuerat debere confessus,
et

irritatus ardesco. Egit veniens

ptionefiducia, ut difficilius dura tolerentur. Sed nunc,

idcirco

non posse

mis

viri Projecti

restituere, quia per manus subliquadraginta solidos Epiphanio suf-

quam apud

mi domine, honore.m salutationis accipiens, postvos, quod male est animo, declaravi, curatio properata succurrat
est vel gratia principalis,
:

fragii

nomine

contulisset, pro quibus

nulhim bene-

ut qui salutis veslro3 status

ficium secutum fuisse doceretur; et replicaret ipsc

exspectatis reseretur allo-

Epiphanius, se

si

quid accepisset, labore meruisse,

quiis.

nec frustra

Bautone quidquam f uisse coUatum, vel prolati testis fidem laudibus incessanter attolleret; statuimus ut sub jurejurando mihi nominalus superius vir nobilis Px-ojectus et sperali genus declasibi a

EPISTOLA IV. ENNODIUS AGNELLO.
Semperfamulantes
diligentiae paginas

ditione sui dolor exigit, et

nunc inprogaudiorum ministras in
nec contenta fuco

raret beneficii,

et effeclum,

si

ita

esset,

assereret

vocem

reserandffi

taxit injurioa;

non secutum

:

quod cum

fuisset

impletum, Epipha-

dissimulationis urbanoe secreta pectoris aut taciturnitate vestivit,

nius acceptam pecunice refunderet quantitatem.

Nunc

aut in partem aliam transtulit blau:

in polestate est culminis vsstri decisionem nostram,
si

dimento. Novi quidem fabricata, sed fugio
plicitate

et

sim-

placet, auctoritate fulcire.

contentus,

cum amantibus

sereni

animi

EPISTOLA II. ENNODIUS FAUSTO.
Quantum ad facem
tribulatio,

fronte congredior. Ubi gentium fuit sub obtestatione

Dei inter nos promissa

devinctio, ut proflciscentes

moeroris adjungit interrupta

quando ut acrius urat adversitas, prosperorum mutatione blandiitur! Ad cujus unquam onus accessit, quod continuata? sarcinam calamitatis abjecit?

insalutatum me, velut incognitum linqueretis, nec polestatem ramanens sortircr necessaria suggerendi?

Credo providistis ut imbecillus oculis totum vobiscum
luQien amitteret, nec diem
tia clausis

meum
si

Quam

beue

me

ad patientiam absentiae vestrM

orbibus intuerer. Haec

sub amici praisenper negligentiam

longus
licitas

temporum usus aptaverat; dum hoc quod fenon habebat, didicerant nec vota prssumere!

contigerunt, asstimationi relinquetis

quem apud
si

vos

locum obtineam

:

ferenda sunt acerbius,

intelli-

guntur accidisse per studium. Nuncvale, mi domine. obductam cicatricem rescindit ictus C et animo meo quem in statione consistere suadet inacutior. Imploraveram a discedente misericordiam, nocentia, origo, propositum, potiorem gratioe partem ut quod de prffisenti confabulatione perdebam, littequa vobis sinceritate patuit invilate. ris pensaretur; nec hanc frugem omnibus desideriis EPISTOLA V. jejunus emerui. Ego consuetudinis meae non negliENNODIUS SE.NAHIO.
Ecce iterum de inveteratis doloribus passio novella

me

lacerat, et

gens
viri

inter laceymas

scripta concinno

:

quibus de

Quaniviste

dominum meum per

intemeratce docu-

afflictione

mea

credidi nil putius indicandum, illustris
relatione contcntus. Nunc,

meuta

fldei

-

priucipalis sibi cura conjungat, et

mo-

domni Pamfronii

mi

rum
lis

claritudo ita publicis rebus misceat, ut amabite

domine, obsequia famuli
state.

vestri dignanter accipite, et

a

saporem

quietis

excludat,

credo

tamen

animaj in angustiis constitutaj remedia consueta prte-

ita

reIigionemamiciti£eposthaberi,utnonsatisfaciens,

Deo adjuvante, regnantis imperiis debita sua refun-

EPISTOLA III. ENNODIUS AVIENO.
Quibus magnitudinem tuam discedentem precibus
imploravi, merito retexerem, nisi memoriaj vestra;
irrogare contumelias devitarera.

das affectui. Nostis quid poscat aula, quid gratia

:

uno eodemque tempore nec rerum deestis domino, nec amori, quando Chrislianaj mentis integritas per
has partes divisa solidatur.
)

His ergo solliciludinem

Nam

qui

amantem
sit

meam

credo relevari, quibus venerabilis consuetudo

de his quae recens sunt acta couvenerit, fugiendam
bonis oblivionem importunus opponit
peculiare
conjunctis,
ut
:

servatur studiis.

Tantum

est,

tu

Dei nostri

solatiis

cum hoc

magnitudo vestra adjuta gratuletur. Domine mi,
amici vestri domni Fausti statu hilarem
tivo litterarum contingat indicio.

saluvel

sub

quadam
votis

praescientia

tatiouis obsequia prcesentans, spero ut de vestro

mutuo

sibi cupita sufliciant; et

ad substautiam cari-

me

fieri vo-

tatis efflcaci
est, effectu

dispensatione,
seniore
si

quod

poscendum
dispensatio

concilient.

Coelestis

quid amor optat, inquiras. His jungitur quod sestuanti anima?, dum iter arriperes,
facienda suggerit,

EPISTOLA VI. ENNODIUS FLORO ET DECORATO.
Permisi hactenus magnitudinem vestram mobilitaAthalarico lib. viii Variarum, epist. 22, ubi nominat sedis Burgantini comitis patrimonii. - Principalis sibi cura conjungai] Vel propter legntiones ad quce snj.pe adhibitus Senarius, vel propter exceptoris officium, quo in regis aula fungeba-

frumenia sibi inimicorum subreplionibus c.oncremata posfulanies ne coganiur ad iniegiam prwsfaiionem, quibus comvierciorum sunt commoda diminula, etc. Epiplianium chartarium[ Lapis sepulcralis Roma, Locus Valeriani CHAnTARi. Sed chartarius hoc loco
:

ab

chartarios

'

non

chartaj opifex,
:

comitis patrimonii

aut negotiator, sed chartularis quomodo accipi etiam videtur

tur, lib.

III,

epist.lt, et lib. v, epist. 15.

EPISTOLAHUM
tem Ligurum urbanse fuco disputationis
quia
incessere,

LIB. VIL

118

A

arte contendis, cui nec satietatem de prsesentia tua,

origo reddebat alienum, et vos ab eorum culpis constantia promissa sejunxerat. Sed cum una sorte ab oculis vestris et mente discessi, praexonis

etme

nec oblivionem de silentio pateris subvenire. Scit mentiura discussor altissimus, lectione apicum tuorum animam meamintra penetralia sua non potuisse
consistere, et
lasse melle
tio,

voce contestor,

neminem damnare

posse quod se-

quitur, nec salvo pudore sententiam excessibus dictare peccantem. Fas est liberos a reatu detestari;

compulsam.

ad proesentiam tuam diligentia; evoHabuit Arelatensis habita:

quisffiquo
struit

anima ferat monitorem quod verbis deaotibus noi vitare? Evangelii sententia est,
et doniierit sic

cum Mediolanensibus muris includerer et dum ad dulcem sodem libertas mentis excurreret, intra
Italiam

me

corporiscaptivitas inoludebat.

si

sup-

Qui feccnl

[Matth.v,

10)

dignum Dei
est,

peteret sermonis

gratia possejudicari. Vobis copiosus

sermo

quo-

exponenda,

aut]
!

abundantiaad ea qu» cupit animus ad illa ad qufe lingua sufflcit, non
Parvus amor
est,

tiens errorarguitur, et sub conversationis negligentia

pudor eriperet
qnotiens in

qui oris testimonio

puritas amplectenda verborum. Perdidistis lacrymarum mearum memoriam, quam discedentibus gemini
doloris ictus effudit. Ecce quanti dies sunt, in

suflicienter aperitur.

Confessio est tepida; caritatis,

ea non cedit

eloquium.

Quod

restat,

qui-

Deum

precor,

ut valeas et ad sublevandum mceroscriptione tua

bus sub tanta frequeutia commeantum nulla neque domini mei, amioi veslri, neque vestra, quse de illo

rem meum quem

nimis deedala arte

geminasti, bono prosperitatis mutuae reserveris.

remvoti

indioent,
:

scripta suscipio. Absolvistis imi-

EPISTOLA

IX.

tatione oulpabiles

non quod Liguribus evenerit
dicitis,

pro-

ENNODIUS AVIENO.

positum, quantum vos

inlidelitatis

amittere,

sed quod eos contigerit invenisse in bis quae sunt vitanda consortes. Rogo tanien, servitio salutationis

Pompam quam
oustodire
:

in

litteris

fugitis

obtinetis; nec

aliud est loqui vestrum, nisi declamationum insignia

tanquam boni domini precum mearum memores, prosperitatem vestram, vel domni mei, amatoris vestri, reseretis muniis
exhibito, ut tandero aliquando,

mater Sed miseriis meis evenire nulla consolatio potest, quando ante
indeliciens

hoc in vobis natura, hoc congessit. lectionis cura
merui,
et

peritia'.

litterarum.

ooulos sunt locata, qua;
tus indignior exstiterit,

quanlum

pra>la-

tantum

in aperlo fiunt

pec-

EPISTOLA
ENNODIUS
Perfecta caritas
patitur,

VII.

ELPIDIO DIACONO.

corporalis absentiae

damna non

Quid animum meum, illustrissime hominum, conaris attollere ? quid in vita quae fplena moeroris est, reservare '|liceat tribulationibus meis?
cata
superati.

nec aniraorum serena conjunotio itinerum quorum animee Cbristo in sequestratione multalur
:

pro bono dispensationis
constitui. Vobis

cceleslis

flnem vel

cum

vita

tamen

insuflioientes refero

gratias,

caritate sociante conveniunt, nulla possunt separari

qui illam oirca
tionis

me

servatis

diligentiam, qua potio-

interjectione terrarum.

Hac ego spe

vel securitate,

rem nec dignissimis
reverentiam

praestaretis.

Domine mi,

saluta-

de conscientia vestrasecurus,

amantem mei

alloquor,

solvens,

spero ut orare pro

me

amplexibus constitutum. Fove, domne Elpidi, quem Deo medio suscepisti. Habeat suas mundus astulias, et urbanitatem fallendi prudentiam

tanquam

in

minime
tia

desistatis, et

ad calamitatum

solatia feren-

opem

scripta mittatis.

EPISTOLA
'

X.

Tu ilii dulcedini quam probavi, nibil admisceas, nisi quod gradibus ad perfectee caritatis nos bona perducat. Domine, ut supra, saluta-

damnandus

appellet.

ENNODIUS FLORO ET DECORATO.
Compulsorisfunctusofficio, adredbibitionemprout
missionis suae vix advocatum coegi,
catis

quoi advo-

tionem plenissimam reddens, quseso ut prosperitatem vestram vel eorum qui nos diligunt frequentibus mihi indicetis alloquiis.

debebat essolveret. Genus durae professionis, ut a vobis dicenda preeveniam, ad verecundiam clericus inclinavi. Quale sit quo molliuntur obstinatisI*

EPISTOLA VIII. ENNODIUS EUPREPI^.

simi, et quid sibi velit

qui

raptores

spoliat,

sesti-

Quam

bene

animum meum

ad patientiam

sequepro-

mate. Argenti libram quam frater Epiphanius dedit, perferendam tradidi, paclis fratri Gaiano ad vos

strationis absentise vestrae usus aptaverat,
lixa silentia

dum

tamen adhuc
Restat ut,
si

apud

me

quae

suscepi constitutis.
designetis.

contemptum dulcedinis rerum suarum
pariebant
!

tradere debeam,

Domine
ut pri-

necessitate

rescissa est cicatrix

qua; ad

mi, salutationem plenissimam dicens, rogo

medicinam

pii

amoris

accesserat.

Confiteor,
litterae

soror
tuae

mumpro me
cupere
scitis

sanotos orare dignemini. Deinde

venerabilis, ad

antiquum me desiderium

nis araatoribus nostris obsequia

mea

sub

illa

domqua me

nimis noto conditee sapore revocarunt. Ecce vide qua

humilitate reddatis.
:

Helpidio diacono] Lib. vni, epist. S.Sicjam olim scribebant, pro Elpidio quod est il-rcirfw; ut Helpis,
'
:

Ne

collationis translatiopostuleretur
lib, vii,
;

et

apud Cassio-

Euhelpistus, et alia id genus. Quare ita quoque soriptum ab Ennodio verisimile est. - Compulsoris officio] Fiscalium onerum exactoris, qui publicis funclionibus obnoxius ad solutionem c&mpellit. Leg. 7 cod. de Exsecutoribus, et leg. 4.

4o lib. ix, 4; lib. xii, 8. Editio Baetiam mutila erat. Priori enira hujus epistolae membro alterum attexuit, quod epistolae igitur epistolas sequentes ad 13 debebatur. Tres Agnellum, Hormisdara et Boelium ex manuscriptis supplevimus.

dorum

siliensis hic

H9
EPISTOLA XI. ENNODIUS AGKELLO.

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS

120

A

prffidicare virtutes,
setatis prfejudicio,

quem

in annis

puerilibus,
;

sine

Male est animo meo, quod de facundise suae dotibus mihi abundantia vestra nihil tribuit et ita
:

diligentiam

industria fecit antiquum qui per implesomne quodcogitur; cuiinter vitsB
su-

exordia ludus est lectionis assiduitas, et delicieE

partem ex eis facere, sacrilegium computetur. Turpis est equidem universarum rerum avaritia eontigit tamen, si verba deneges, plus pudenda. Stepe etiam evenit ut frequenter scribentes minus diligant nunquam tamen
: ;

eloquentiaj opibus incubat, ut

dor alienus

;

in cujus manibusduplicato igne rutilat,

accessit ut aliquid caritati reservet.

qui in perpetua

taciturnitate perdurat. Potest nasci

de epistolaribus ab
eo
qui quaj in fes-

blandimantis ambiguitas
tinatione perlatoris

:

certa

fides est

servat silentium ;non amari. Hffio sunt
celer
scripsi,

geminis stimulis

incitatus, vei properationis bajuli vel doloris.
ta^dio

Ergo
:

qua veteres face fulserunt. Nam qucd vix majoribus circa extremitatem vitfe contigit, hoc tibi abundat in limine. Vere dedisti pretium loquacitati mea;, dum desiderantem colloquia primus aggrederis. Contigit nova res garrulo, ut usque adeo produceretur, donccexigercnt scripta rcsponsum. Deo gratias, qui occultis itineribus de propinqui vos necessaria affectione commovit. Ecce geminse causas injurise jani tenetis nam postquam agrestis innotui, prsesumo „ me dicere parentem. Domine mi, salutis offlcium
:

animi mei remedia incunctanter adhibete ut quamvis defuerit bactenus affectioni pabula sua, in statione esse tamen promissa caritas innotescat. Domine mi, salutem plenissimam dicens, qumso ut espectationi meaj quod suflicit loquendi peritissimo non negetur.

dicens, spero ut circa litterarum

commodetis

:

in

quo opere assiduitatem

munia frequentiam et amans

exhibet et facundus.

EPISTOLA
ENNODIUS
lla
tis,
*

XIV.

ARCHOIAMI/E.

EPISTOLA XII. ENNODIUS E0RMISD7E DIACONO.
Nullus remaneret imperitis
locus veniae,
si

supra claritatem generis

morum

luce profecis-

ut quos etiam vobis

non

nectit propinquitas,

plura

actuum vestrorum bona
perfectam reverentiam
sit

subjiciant. Quis

enim non
se
facit

loquerentur

:

sola brevitas

commendat
diu

indoctos. Su:

paratus impendere animaj

pra errorem

est prolixa narratio rusticantis

quando

in Dei cultura sublimi? quia

peregrinum
suscipit

a

ab ignaro

extortum fuerit quod
vult fastidienda

legatur, sibi

Redemptoris gratia, qui Deo non
tes.

obsequenpraecipuai,
est

rancorem suum debet esactor.

Quisquamne homiet nuUo sapore condita breves terminos nonhabere? Romana G

Indicium

num

in

longum

procedere,

Gliristi nostri

enim amare

est

conversationis

cultores,

datissimis, qui

diligit

emenjam probatos, testimonium
proximus
si

hoc, frater, et nimiura arlifici subtilitate

flagitasti.

datbonorum|sine dubitatione meritorum,
tos,
flt

studeas

Sed nos contra fabricatos munit simplicitas nullis colorata prsestigiis. Etenim quamvis me delenifica epistola3 tuaj oratione produxeris, mei immemorem nonfecisti. Scio artare paginam, cujus pretium promulgator intelligo. Noveris me tamen meis partibus non deesse, quamvis vocet in medium et urbanus et clericus. Sed quid produco paginam, cujus superius angustiam pollicebar ? Ilasc mihi cum amanle concertatio
:

laudibus prosequi sub debita continuatione perfecsanctis prosimus,

qui in

illis

sine fuco prae-

dicat sanctitatem,
prffituleris,

quemcunque

diligentia

hortante Quis
iter

dispendium pudoris

est, ni sequaris.

salva verecundia per spinosa gradiens
attollat, et

purgatum

viam

salutis aspiciens calles eligat
est,

noxio-

rum

?

professio CECcitatis

bona ante oculos in

talis

fructus

est

litterarum.

Domine mi,
tri-

salutem uberrimam dicens, precor ut Dei nostri

buente misericordia crebro
mihi,

salutem vestram votivis

exemplum locata respicere, et unde imitatione proflcias non tenere. Ha3c, mi domina, de te non incerloquax vulgus per tis fama nuntiavit indiciis, non ignara judicii ora jactavit cui mos est de humanis
;

dum meam

qua;ritis, nuntietis affatibus.

actibus,
fideliura

dum

scintiilas in

rogos animat, amplificatas

EPISTOLA XIII. ENNODIUS BOETIO.
Si liberum esset imperata differri, concederetur adhuc mihi ornamenta silentii non perire. Nam taci-

Dammas

estinguere.

tione propinquorum, prsecipue

rore Euprepria referente,

Hoc nostrorum relatamen domna et sopercrebuit non solum vos
;

dignas esse prseconiis, sed instituisse celebrandum,
et venerabili filio

turnilatis

munus

est,

quodnon inhumanum
est

loqui

me

cum

prosapia" radiis facem conver-

posse crcdidistis. Videte quantum lingua; genium vox
pressa contulerit. Sed res
clitata

vacui

pectoris

peri-

remedia non tenere. Agit sermonis cura, ne promulganti celetur inscitia, quando otii labor gloriam intercipit. Ecoe ego ille ante probationem laudatus subdor examini, etferias meas, ne videar 'pra3dicatione dignus, irrumpo.
dit

quantum comperi, Lirinenquod de sancta matre discat, etiam quaj urbana domicilio non reliquit. Simihi credit
sationis ingerere. Habet,
sis

habitator

pietas

tua, plus est

in acie

vioisse sseculum,

quam

vitasse; resignat
est ulla virtutis,

timorem fuga certaminis; nec spes quando ante congressionem declinaacquies:

Nam dnm

humilitas red-

tur adversarius. Conscientia roboris paucis
cet ad latebram

obsequium, impetrata par silentium nou habemus. Tu in me, emendatissime hominum, dignaris
Archotamise] Nobili viduaj Arelatensi, Ennodii consanguinea; cnjus pietatem tantam esse ostendit, ut fllio presbytero, qui religionis studio ad Lirinensem eremumse receperat, esemploatque incitamento
'
:

hoc

est

secretum eligere, quod os-

tendisse formidinem. Hasc ego
esse possit. Archotonia

non dominum meum,
scribitur
ibi

mendose

siodoruui lib. iv, 12. Nam de ut oslendemus ad epistolam 33

eadem

apud Cassermo cst,

lib. viii.

EPISTOLARUM
et familiaj

LIB. VIL
le.x;

122
est et

nostrsejubar, presbyterumjarguens soribo:

A

cui ncc ibi credo
rer
;

impugnationes deesse, quas supe-

Tunc cQim universa s£eculi blandimenta calcavit, quando totatis, opum, natalium profectionem ejus retinere catena non valuit. Sed vobis quantum sc^tus infirinior, tautum debetur potissima de palma; adeptione laudatio. Prope est ut etiam illius tu sis tutela propositi quaj mala viduitatis ct orbitatis paticns, de
in

quo

loci visus est declinasse conflictum.

natur» imperium, bilaritatem mentis opibus scriptionis effluere. Emanant enim vel siarclentur secunda conclavibus. Sed ia magnitudine
Ilumanitatis
vestra,
sicut retas

cana

est,

pudoris et scientiaj dote

moderationis astrinSed nunquid in damnum gratia; disciplina deminui et boc amicorum diligentiaj, bet excurrere
maturescens,
ita lajtitiam frenis
gitis.
;

:

venerabilis
nil perire.

filii

meritis

solatii

tui occasione pateris

Ecce ubi femina,

fragilitatis oblita, castelli

virum et juvenem ab hostili impugnatione Hujus facta dux gloriosa perdures, et usque ad illud in sseculo perseveres, quo illum, si ita res poposcerit, jam maturum mundi istius campus
vice,
et

subducit.

quod ad morum ornamenta sociatur ? Quamvis monetam Latiaris eloquentite teneas, non potes tamen invenire quemadmodum jure factum asseras quod exspectanti mihi verba non tribuis. Decet ergo beneficia superna sola amantibus opinione nuntiari, et de solida gratulatione trepidare gaudiis jam potitum? Hac ergo necessitate puerum diresi, qui non ,reposcat scripta, sed exigat.
pliciter

Nostis quas
pr£p,cipue

sit

fiducia

sim-

accipiat.

,Vellem

,

confiteor,

si

epistolaris pateretur

amantum, eorum

in longum verba producere, et de actuum vestrorum ornamentis pauca sub loquendi ubertate narrare. Sed bKC ad alios scribenda reser-

concinnatio,

retinetis gratite

quorum spem promissione flrmatam. Domine mi,

salutationem plenissimam dicens, quroso ut frequentes et

non

in

ventur. Sufflcit vos scire, quia quamvis

quam

sis visa,

cognosceris, et

me nunadorandis inserta moa

dete animi

arctum coactas epistolas dcstinetis. Vimei securitatem prolixas posco paginas,
;

qui adhuc nullas accepi.

numentis radice animi jam teneris. Scriptum est, meministi Laudenl 'e proximi tui (Prov. xxvii, 2). Vere sola mihi vellem causa esisteret Gallias espe:

EPISTOLA XVII. ENNODIUS AYIENO.
Si vobis

tendi, ut

cum domno meo

de parvitate

mea

fuisset
:

uUa

curatio, tanti
ina;-

presbytero, utrique oseu-

lantes

manus

temporis silentium non maneret
qualitas

maxime cum

flictione

beatam te in quavis aftemporis redderemus. Dominamihi, propter
et oculos tuos,

quod mittuntur
et

epistolse,

corpore

me

valere signifi:

cans, prosperitatis vestrce statum requiro

deprecans

per

Deum

conjurans ne

unquam mihi orationum C duco
teris

domnte meaj, matris vestra3, per varios rumores sine remedio affligat absentem. Scio enim hoc solo sanctam feminam fasce pra?gravari, quia immodicam pietalem exhibet non merenti. Sed quid proverba catenis obligata
ccelestis
tristitia; ? si

vestrarum adjumenta denegetis.

bonam

valit-

EPISTOLA XV. ENNODIUS AGNELLO.
Deo
dicet

letudinem ejus

favor refudit, properato

nuntiare. Expecto

enim

ut

tunc

mecum

pro-

spera concilientur, quando
Didicistis

gratias, qui circa

protulerit cupita,

magnitudiuem vestram licet non repulit. Etenim ne fides clauquia deve-

cum

illa

esse comperero.

causam moeroris indifferenter post Deum

date remedii.
sentans,

supplicantis desideria ditferuntur,

genium velox impetratio. Et vos quidem honores meruisse, non optasse, manustat secuturre hilaritatis

Domine mi, salutationis obsequia preeDomino pro me, supplice vestro, obsequia

digna porrigite.

nifestum

EPISTOLA
Si judex vilium

XVIII.

est,

sed praecedens concinnatio eloquitur

ENNODIUS AYIENO.
personarum laboret injuriis, neboc onere alios sublevare, cui ipse succumbit. Gravibus medica manus est adhibenda vulneribus, ne impunitate morbus adolescat. Sublimis virvicarius \sic\ hsaa a me, quamvispro justitise consideratione deberentur, tamen estorsit alloscio

vota diligentium. Novit omnipotens, et generis vestri luce permotus, et gratite quam polliciti estis invitatus liducia, praBcessit in prosperis vestris quidquid

utrum

possit ab

vos disciplina aut ratione cohibetis. Sufficiant in flo-

ribus stricta coUoquia

:

respondete de prosperitate

vestra sollicito, quamvis de

amore non dubio. Doquia mihi
sperantes

p,

mine mi,
dens,

salutationis

plenissima; obsequia depen-

litterarum portitorem comraendo,

quia
ipse

:

quid pertulerit, ipse manifestet.
discipliiiae

Unum

scio.

Ude
de

et honestate

compertus

est,

volens universis quid
taceri, ut

quia nisi succurritis, generale futurum raalum, cui
est

dignationis vestrai

babeam non

tutor

expositus.

,Hoc

communis

gratias

messe pascantur.

alienum a Christianitate,

cum

defero, quia

non est impium

EPISTOLA XVI. ENNODIUS AGNELLO.
jucunda
dispergere sermonis quidquid boni facundis accesserit, germana gaudiorum per populos voce disfestivitas
:

est rerum ordinem sub hac permixtione confundi. Domine mi, salutationis honore pra;lato, vos vocem

Solet

prosperorum

indicia

supplicis gratanter accipite, ut qui tanti fascem la- -

dum

boris arripuit, convalesoat effectu.

currit. Facilius est

ignem

in pj'ras

animatum lingua

EPISTOLA XIX. ENNODIUS ' SIMPLICIANO.
Divini favoris adjumento adolescentioB tuae

comprimere, quam silentium inter optata servare.

rudi-

Simplidano] Is est de quo ad Faustum lib. vi, epist. I o Simpliciamts prxsenlium bajulus, adolescens nohilissimus, natalem scienllx sedem Romam co'
:^

naius expelere hujus
libri.

cui nunc felicia eloquentife primordia gratulatur. Fit ejusdem prEeterea nientio epist. 29
:

;

123

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
solidentur. Ipse

124

menta

det successum frugibus, qui

A

vel

contulit

ornamenta

principiis; ut

quod

in

cano flore

blandimenta saeculi religionis districtionerespuantur. Domine, ut supra, salutationis munera praesentans, precor ut gratanter accipias

pncmisisti, in

pomorum
ad

maturitate non subtrahas.

quod

inter

curarum

Est propositi nostri

laude

solliciti

prima curatio, ut de incipientis Deum vota mittamus quatenus
;

moles exigit

iieri

jocorura

non respuenda
XXI.

subreptio.

EPISTOLA

quod

in bonas indolis eruditione
Ille

prKsumptum

est,

de

superaa ope maturoscat.
cat ad horrea,
e cespite
;

ingenii segetem perduexegit
triti-

ENNODIUS MAXIMO.
Ubi est fides splendentis periclitata conscientiae,

qui altricem

bominum herbam

ipse

de terreno lacto expressam in
erudite

quam
quit,
tatis

in annis puerilibus

cana reverentia non relin-

cuni formet efligiem, cujus imbre soli facies maritata

quam per

aevi

pra-judicium observantia hones-

fecundatur. Tibi autem,

puer,

habeo

gratias,
et in iJla
ris,

quod quamvis dicendi splendore

nituisses,

urbe litterarum scientia astipulante laudeprajconii.
Ai;-

irradiat, quae in tempore juventutis actibus maturescens infantiam ingressa praelabitur? Nunquid ffiquum fuit amantis paginis tantum mandata
restitui,

moi quoque desideras adjumenta

aut par fides est liberaa scriptionis etfamuli"?

cessit tibi fruclus diiigentiaj

mem,

et si

nulla tribuuu-

tur rusticantis

ornamenta

testimonii.

Libens dicta

Nunquid dignum probatis moribus censuistis provoB cantem ad officia religiosa non subsequi, vel nefas
putastis epistolas reddere quas vobis inter excessus
contigit non cepisse? Hcec igitur est tua disciplina? Non talem te probitas olim manifestata disseminat. Ego tamen loquacitate qua notus sum indurata nitor niutare silentia. Nunquid impar est tibi lingua natalibus? aut non testimonium generis annuntias llore

cum facundissimis prajdico, cum quibus sententiam meam, ut bonorum ditescam societate, conjungo. Proximum est ut non dividantur meritis, qui
tua
qualibet judicatione consentiunt. Unus est, nec enim procul evagatus ab arce sublimium, quiadhoc quod illi prffinuntiant, non dispari admiratione concordat. Ad epistolos tuaj tamoa dictionisque mella
in

serraonis ?
ris

nunquid ostrum loquendi deseret pectonisi

me
de

refero

:

cui sic est blanda de

prajsenti et tenera
virtus et genius

fecunda dictatio ? Nihil

malitiam designat,
tribuit.

ojtate proefatio, ut

non subtrahatur
concavalis

qui

cum

possit, desideranti

verba non
sciatis

Ecce

futura.

'

Constitit

Latiaris

elocutio,

inler ructationes Lj-co

debitas

qualia Silenus alter

dum

per alveum

suum Romanae

eloquentiaj

unda
In

verba compono. Scribendum
ad genii mei purpuram, et
:

nomen vestrum
inseren-

pra?labitur.
ffistimatio,

Ad
qui

quEe se porrigat, vix comprehendit

libellis propriis

maximus apparescat

in foribus.

matutina luce meridiano fulgore
circa te coelestis gratia

rutilasti.

Tueatur
frequen-

dum ut etiam si nihil tribues de responso, ego tamen arcem teneam, quod ad doctos viros dirigo sine
C trepidatione aliqua quod legatur. Domine mi, accipe
nostrffi

munus suum,

et ut

tibus

amantera epistolarum colas muniis, salus nos-

salutationis

obsequia, reddens

debita

tra Christus inspiret.

litterarum.
Sic tibi virginitas

EPISTOLA XX.
ENNODIUS
^

MAXIMO.

Sic

prelorum famuli autumni dotem complerenf, et teneras uvarum tunicas properata calce disrumperent, ego ad summatem virum parentem fratremque meum et oculos et verba revocavi justum esse
:

Dum

mansuro constet in aevo Nec pereat quidquid vita beata dedit. tua non maculent nigrantes membra puellae Nec propter jaceas Tartaream faciem.
:

;

Ut cupidura sanctis releves per scripta loquelis

;

Deque

tuis fratri fontibus

unda

fluat.

EPISTOLA

XXII.

conjiciens,

dum

vineta

uberem tribuunt liquorem,
hilaritate

mcsobriamalloqui cum jucunda
peritiaj et facundiaa

personam,
et

ENNODias MAXIMO.
Fidelius a sublimitate tua

Solve ergo Pythagoricam taciturnitatem,
tuai
:

mecum

vocem suscipiunt aut

interrupta montium, aut secreta silvarum. Praebent bona partire sit inter nos felicium vindemiarum vice coUoquium currant dul- Q hominibus naturae institutione et muta responsum redit ad mortales vicissitudo clamosae solitudinis cia musta sermonum. Ilabes qua; ' cum diacono sannon perit quod lingUce acceperint vel lustra benectissimo de instilutis morum nota dicendi ubertate
;

;

communices.
bite

Nam

qui ecclesiastica, ut vos, probitate

iicium

:

quare istud in roagnitudine tua laudis

et

subsistunt, silentii

apud

illos

justa vitatio

est.

Scri-

philosophiae genus est, nihil dicere, et silentii tenere
intcr declamantiura incerta

qua

aurea castitas

districtione

teneatur,

por

cautionem

?

Ilomo,

quem
af-

quem

callem obscena fugiatur avaritia, quibus mo-

nec infecundum natura protulit, nec infabricatum
doctrina dereliquit. Sed,
fatu
;

dis turpis fallendi declinetur obscuritas. In

sumnia,

credo,

me

dedignaris

sine dissimulatione docete quaj geritis. Illud pra;ci-

'

opicis

nolens

pretiosa

dare verba judicio.
viri,

pue
'

scire

cupidum diguanter.instruite qua sponsuj
:

Quid quod signum

est divitis

eloquentia

nec in-

aulem
rat.

ConsLUit concavatis] Ita omnes libri antiqui quid sibi velit, sequeus alvei commeuioralio decla:

ordinarius anno S23, hoc est biennio post morteni Ennodii. Ad eum enim consulem scripta exstat epistola Theoderici de ludorum pompa quain datiirus
erat, lib. v
' *

scripsit

- Maximo] Viro spectabili cujus epithalamium Ennodius atque his etiam epistolis ad ejus nuptias alludens subiude jocatur. Postea consul fuit
:

Variarum

42.

Cum
Opicis

diacono sanctissimo] Hormisda. nolens] Veteres omnes obicis mendose.

: :

125
doclis sermoDuni cupita sublraliere?

EPISTOLARUM
mendicus
et Ilu-

LIB. VIL

126

A

de guttulis ut fratrem decot a fratre, directa suscipite.

minum
fiare

cursus

est,

qui tantum nobilissimorum saubertas

Erubesce

tu,

quia nec ajgrum requiris, nec de

putatur ardorom;

imbrium

niliil

nuptialibus deliciis quae possent fastidium relevare
transmittis.

paritura saxa perfundit.
ut

Liquidoe rationis ordo est,

paupertatem resignet qui damna formidat; quidquid non procurrit, exile est. De volucribus tamen munus singula destinavi, quod cepit accipiter. Nam
progressi ad
bella

Exigit a

EPISTOLA XXIV. ENNODIUS STEPHANO. me fllii communis Marcelli

adhortatio,

Bromium
:

et

Bacchi orgia,

*

inter aves

quem natura
nis

vobis, mihi dedit affectus, ut ad scriptio-

profuit quajstui nostro certamen pennarum. Memento quod solam anatem direximus scientes quia numero Deus impare gaudet. Dona nostra institutio est sume, si diligis, pro dogmale quod Jocamur. Fac moam frugiferam esse la3-

cornmisimus

munia

prfevius aspirarem, et solatium litterarum

sociale

per quod vetustas voluit absentise
victus
tiara,

:

:

nil licere, amore impendercm. Jam debes mihi duplicem graet si responsa restitueris, ob hoc quod primus
Ille

incepi.

dilectionis

titiam. Si tibi perpetua? diligentiam castitatis indixerit,

quiis praistat

januam pandit, qui in colloexemplum propositam custodiunt for:

laborabit in laudibus tuis lingua, quae

modo

exer- _ raulam, qui scripta restituunt. Ergo, auctore Deo,

cetur in monilis. Vale, domine, etamanti, ut doctus,
si

mereor, sequestrata dissimulatione responde.

EPISTOLA XXIIL ENNODIUS MAXIMO.
-

Producit magnitudo tuanuptiarum festa tempori;

nuntiam prosperitatis nostraj epistolam destinamus. gaudium vestrum, quo uberius patcrna mens essultet, adjungimus, fllium vestrum in studiis liberalibus ingenuitatis testimonium jam tenere, et talem se in hac cura pra?stare, ut avara suorum vota
Illud ad

bus

dum rem

ad

quam

coactus

es,

sub diuturnitate

transccndat.

Spes perfectionis

est,

honesta in adodistat,

prosequeris, subito necessitas tua facla est deside-

lescente inchoatio,

ncc ab erudito

qui inter

rium.

Aliquis negotio

illi

perenniter incumbat, ad
Sic
recessisti

exordia boni gloriam occupat instituti. Salutansergo
aflectione
tate de

quod descendit invitus?

a custoditaj

beatitudinis diligentia, quasi prolixis temporibus didicisses qualiter institueretur uxorius.
citer dies abierunt,
et te civitati

Triginta

feli-

qua debeo, spero ut reparata opportunibono me faciat vestrae prosperitatis attolli. EPISTOLA XXV.

ENNODIUS ^ SYMMACHO. adhuc meis ooulis Lex desideriis scripta vix creditur. Impatiens rilongame macei-ans exspectatione subducis. Vere quidgidioris praecepti diligentia, non jugiter dignum faeit quidvis facias, sivixero, qui tibi dicenda tesui, non tamen honore salutationis accepto, gustum C reprehensione quod libera est. Redditur ssepe amatacebo
:

Mihi certa visa est castigatio, ut opici legamus, hoc est, ut mox declarat, rudis et indocti; quo sensu et opica translatio dicta Sidonio lib. viii, epist. 3, ab Opicorum gente deducta signiticatio, cujus sermo incultus et barbarus. oVt/.wv ywvvj, apud Suidam in voce
Tilrx.
' Inter aves bella commisimus] Sidonius idem in panegyrico Aviti Quid volucrum stiidium, dat quas natura rapaces In vulgus prope cognatum? quisdoctior isto Instituit varias pernubila jungere lites?
:

los notis
ris

dislinguam ducto a patre Symmachi oratoIs fuit.

exordio.
1° L.

AuRELius AviANUs Symmachus prsefectus urbi anno 364. Cujus meritorum series auctoritalisque, prudentia? et eloquentiai testimonium in statuge inscriptione continetur, quam illi duplicem, Roma; scilicet ac Constantinopoli, principes poni jusserunt. Virum doctum et modestum appellat Marcellinus Rerum gestarum lib. xxvii. Sed ejus exstat unica epistola ad Symmachum fllium cum paucis epigrammatis, quro supersunt ex iis qua; in octoginta illustres
L. F. orator; cujus Epistolarum lib. ix ac decimus Relationum quas in prajfectura urbana scripsit: in quibus et famosa relatio de ara Victorige legitur, cui S. Ambrosius et
sui saeculi viros conscripserat. 2o Q. AuRELius Symmachus

Alite viucit aves, celerique per aithera plausu Hoc nuUi melius pugnator militat unguis.

temporibusfrequens, nec ignota quibus eam tamen postea canones vetuerunt, ut in illa ipsa Liguria synodus Ticiuensis auno 830, can. 4 Ut episcopus omnes affectiones qux in sanctaconversatione asacerdotaliabhorrent of/icio, penitus repudiet, et non canibus aut accipitribus vel capis, quos vulgus falcones vocat, per se ipsum venaigitur venatio
:

Avium

illis

clericis

:

Prudentius

responderunt.

Proconsul

enim

Africee

^

fuit

'

tiones exerceat.

anno 370, pra?fectus Urbi anno 384, consul denique ordinarius cum Tatiano anno 391. Uxor illi Rusticiana Orflti fllia mater Acyndini consulis, quem avunculum propterea vocat, germana. Is est quiapud
:

froducit magniiudo] Septem quae sequuntur epistolas desiderantur in exemplaribus quibus usi su-

mus.
^

Symmacho] Non papEe,

sed patricio, socero Boetii
:

qui illum hoc ornat elogio lib. ii de Consolatione Atquiviget incolumis illud pretiosissimum generis humani decus, Symmachus socer, et quod vitx pretio non
segnis emeres, vir totus ex sapientia virtutibusque factus, suo7-um securus tuis ingemiscil injuriis. Item lib. i Symmachus sanctus, et xque ac tu ipsa reterendus. Enuodius originariam SjMirmachorum familiaj eloquentiam, nobilitatemque esse ait nec frustra, quia docti fere omnes fuerunt, et summis dignitatibus illustres. Quo loco nou abs re facturus videor si, quoniam Syramaclios, qui Ennodii setate et superiore soeculo floruerunt, plerique confundunt, suis singu:

iMacrobium disputat in Saturnalibus cui Griphum mittit Ausonius de quo luquitur Augustinus, cum a Symmacho P. V. Mediolinum ad rhetoricam professionera missum se scribit lib. v Confess., cap. 13. De quo item Prosper lib. iii de Promiss. cap. 38, Sidonius epist. 1 et aliis locis; Socrates lib. v, cap. 14; Cassiodorus lib. xi, 2. 3° Q. Flavianus Memmius Symmachus, unicus oratoris fllius, a quo et patris epistolEe post ejus mortem digestas et editaj. Proconsul itidem Africaj anno 413, prajfectus Urbi anno 420. Hujus siquidem sunt Relationes quce de Eulalii adversus Bonifacium papam contentione ad Ilonorium Aug. scriptae Annalibus ecclesiasticis sunt inserta?. Qucestor etiam candidatus, et prastor ineunte a^tate fuerat. Nam utriusquo filii sui honoris crebra mentlo in epistolis Symma;
:

127
bilior de reatu,

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS

128

nium plus
fatione

cum per effrenationem sortitur ge- A tum studiis etprobitate suspiciam? Videtur mihinon nam delictum suum quodam placendi longe ab honestate desciscere, qui colit emendatos;
:

ipsius praisumptionis melle

commendat. Ego
si

a pree-

me

tueor,

quia ad epistolas primus aspiro.
sustinere

Hestat in potestate celsitudinis vestra?,
eligelis

dum creditur quicunque sectari posse quod diligit. Proinde vale per gratiam Dei, et studium meum approbans amantem tui ampliflca muniis litterarupi.
EPISTOLA
XXVIII.

garrulum, non tacere,
lacte

et

de originario

Sym-

raacliiani foutis
ijostro,

me

pascere. Vale in Christo
et

Romanffi gentis nobilitas,
et

mejam

ut clien-

ENNODIUS ADEODATO PUESBYTERO.
Voto

tcm etfamulum pro morum

naturai luce dignare.

meo

obsequitur, quos ministra ad vos scri-

EPISTOLA XXVI. ENNODIUS AGNELLO.
Pro voto meo produsistis epistolam, dum res nulla fuscatas nube purgatis. Felicissima defensionis sorle

ptionis existit occasio.

Nam

et prajsentife vice blan-

ditur alloquium, et promittit sibi de

paginarum pro-

mulgatione quod exhibet: quia emendatissimi homines, sicut derogari virtutibus suis restimant, aliquos

semper omine per se splendenlibus usuram vocis impendimus. Facile ejus lucem qui nitet affirmas nec deest sermo qui commodetur absolutis. Sic de caballo promisso procesinnocentia;, et dextro
:

adsumus

in diligentia3 teslimonio pra3vios exstilisse; ita ignorj

miniam reputant, exempla negligere. Vixit inter sanctos viros ista communio, ut per intimi hominis
providentiam
est,

nil

noceret terrena sequestratio.

Par
de-

sistis affatibus,

quasi vobis aliquando obscena raen-

domine, ut

et

votum

meum

sequaris et formam.

Vere per animam meam facrederem labi in hanc foveam posse pontilices. Yitia maturos nesciunt, nisi quos primajvos imbuerint. Infitiatio in hominibus nova non germinat quidquid in moribus nostris est, et sequitur et prrocessit. Proinde valete, ostrum Latiaris elotiendi fuisset affectio.
cilius

Ergo salutans principe loco, ut mei
divina3
gratiae

memor

sis

sacros

precor; ut quod mihi per negligentiam subtrahitur.

per vos suffragio conferatur. Indico
-

ergo non mentiens nocte tertia

a profectione mea,

:

ingratam mihi dominam
in ipso lucis exordio, et

meam Cynegiam
ab ea

apparuisse

multum

me

de itineris

quii, et

mihi vicissitudinem amando restituite

:

illud

properatione culpatum, quare etiam nullis versibus

sepulcrum ejus essct honoratum. Ha:c quidem ego non ad imaginem propheticas veritatis accepi nec EPISTOLA XXVII. nocturnis forte illusionibus operis mei sudore litavi. ENNODUIS ' PROBO. Sed quia facile suadetur amantibus, debitum opus Eligo jacturam pudoris, ne subeam dedecus non C non laboravit exigere qui monebat. Salva est domiamantis, sciens facilius sarciri posse frontis damna na3 reverentia. Versus quos direxi, per diem judicii quam lidei. Indoctum esse infelicitatis est virlutes te conjuro ut in pariete supra ad pedes scribi mox familitc vestrfe odisse, res criminis. Potuimus disfacias. Gratum noveris et lilio tuo futurum, vult Iiberalibus defuisse non delinquentes ciplinis enim merita illius multorum ore celebrari, sed in eo nuUi sufiicit, undo mores escussit. Ego in amplitumodo quo illos hic invenit. Domnam meam Stephadine vestra tot coacervata epistolari sermone bona niam et domnam Sabianam, sed et domnam Fadilmihi munere vestro equus succurrat.
; ;

providentes, ut pro compensatione tarditatis dignus

;

non venerer? ego nonillud generis lumen
chi
:

amplilica-

lam pro me

saluta. Si scripti fuerint,
patricii filius, sed

mox

rescribe.

et

sumptuum

ejus prseturaj

meminit Olympio-

non Symmachi
Rusticiana
lib. VIII.

nepos

fuit,

ex

filia
1

dorus Thebajus apud Photium, Symmachos inter Ilomanaj urbis dilissimos numerans. 4o Q. AuuELius SYasiAcnus. Sic enim appellatur novellai Valentiniani. Consul ordinarius cum Aetio iii consule anno i-iO, avus, opinor, Galke viduo? in epistola Fulgentii, quia Gallam Symmachi patricii liliam sic alfatur : Et licet avo,pa(re, socero, manto consulibus

ct Boetio

prognalus, ut dicetur ad

epist.

Ex annis autem quos in singulis descripsimus, facile erit de principum rescriptis ad Symmachos qua3 in codice utroque leguntur, ad quos referenda sint, judicare.
' Pro6o] quem inter alios proceres Viro illustri urbis laudat in Para:nesi. Item lib. viii, epist. 21 ad
:
:

pridem fueris inter sseculares illustris. D Beatum Tu feceras quodsapiens, qui soli domno '6" Symmachus patricius, cui hoc loco scribit EnProbo, ariem (forte arcem) tenenti inter doctos, vernodius, cujus meminit lib. viii, epist. 28, hoc est sus meos relegeras. Et poeticas igitur facultatis, et Q. AuRELius iMEiiaius Syumachus escons. ord. et panobilitatis in hac epistola mentio facit, quod inter. TRicius, ut legere memini in antiquis esemplaribus Chrisliana monumenta editum est his verbis
:

generi, qui aliquot ei opuscula sua inscribit, Consul fuit sine collega sub Odoacre, anno ;i8j a Theodorico rege judex in causa Basilii et Pra3te.\tati, qui magicarum artium accusabantur, inter alios delectus: epist. 291ib. ii, apud Cassiodorum, apud quem et aliffi sunl Theoderici ejusdem ad Symmachum epistolaj. De eodem Uormisda pontifex epist. 28 et 66. Caiterum ab eodem Theoderico impiis dclatorum criminationibus incilato crudeliter uua cum Boetio genero caasus est, ut narrat Procopius lib. i de Bello Gothico. Ilujus hliai dua3 memorantur, Rusticiana usor Boetii et Galla, de qua, prseter Fulgentium, Gregorius MagnuslV, dialog, 13. FiliumnuUum reliquit. Nam qui sequitur. 0»SrMMACHUScolIegaBoetiiinconsulatuanni 322,
IJoetii

Spes geueris

clari,

magiiorum

gloria palrum,

Sollers ingenio, carmiue doctiloquus.
lulustris, sapiens, humilis

moderatus, honestus,
aitatis avitse,

Communis,

gratus, pkis bonitate pius.

Ante anuos animumque gerens
:

Clarior iu palria nobililate Probus, cum lieic vivis laude perenni, Nil tibi mors nocuit Et Christi in regno dnm sine fine maues.
Ilcec tibi
-luae ceciui,

non suut proecouiafalsa:
testis

Pro moritis fama est
-

ubique tua.

profeciione 7nea] Dum ab urbe rediret. Epitaphium Cynegiic aliud vidimus lib. v, epist. 7. Illud Euprepia3 soroiis rogalu scripsit hoc a Cynegia ipsa

A

:

nocturno viso admonitus composuit, sit, ut parieti ad tuinulum inligatur.

et

Romam

mi-

:

129

EPISTOLARUM
papte dignare dicere ut aliqiiid
'

LIB. VII.

130

Domno

per secun- A
ia
ct

dia Iloscoruni dc

mea causa
potui,

ordinet.
scripsi
:

festinatione veredarii

Quantum dominum

Solida

'est

EPISTOLA XXX. ENNODIUS FAUSTO. spes adolescentium, quam magnorum
:

fratrem Hormisdam satis pro
ut clavem illam mittat.

me

saluta,

cui dicitc

cultura prosequitur
transit in lolium.

si

cessat curatio, ubertas tritici

Partbenium, sororis moai fllium,
litterarum,

EPISTOLA XXIX. ENNODIUS BEATO.
Non ego epistolam meam
Spartanto
intra breves terminos,

diu

circa

diligentiam

quantum

patri?
at-

ipsius reseravit allegatio, culminis vestri
traxerat.

metus

memor

concinnationis, includo; nec for:

mam
me

tuam

studio coacti sermonis irrideo

abest a

loqui pauca

cum

raodicis.

Urbanorum

est esiguis

producta subtrahere, et sine aliqua necessitate paginas, quales poscit

Sed nunc per absentiam vestram venerandte solutus lege formidinis, molitur obscena ajtas illa peccatis amicior multos reperit ad errata ductores. Implorat fidem propositi mei pater, et incolumem filium loco deflet esstincti. Sic faciunt, quibus
:

in

me

de his qu£e prsefatus

hominum mensura, formare. Quod sum subtile putaveris,
artis

de profectu suorum fiducia

nuUa

responderit. Nihil

" de excessibus ante dicti juvenis festinus instruerem. Vos medicam manum, vos opem prajstate consueErgo causam scriptionis insinuo, quam tibi prcelata tam, ne vitiorum profectus universa in eo quse boni salutatione commendo. Digresso mihi urbe procul aliquid potueruut ferre succidat. Commendate amidomnas meai Cynegiai occurrit admonitio, quare secis quaj agantur; insinuate doctori, et quidquid potesl pulcrum ejus non honorassem laude ducti in carmen subvenire, concedite quia hrec sunt quaj, preefatis eloquii. Quod, quamvis reverentia viri ipsiusfacerem, salutationis obsequiis, consanguineo possim, profesIractavi, quia quod radiat luce moritorum, styli ubersionis meai memor, sine dissimulatione prajstare. tate celebrandum est. Nam nec Deus offlcium respuit imperiti, etcontentus ipse quod tribuit, a rusticantiEPISTOLA XXXI. bus verborum diademata non requirit. His ergo verENNODIUS PARTHENIO. sibus scribendum epitaphium destinavi. De quo quid Par quidem fuerat silentio degeneri vicem tacisentiatur, sic pater tuus vivat, et Roma te, quantum turnitatis opponi, ut per ipsum callem vindicta per ad illa quaj in ipsa reprebenduntur, non suum faciat, quem venerat error exiret. Nunquid a?.quum est ut ut simplioiter et pure indices; nec auribus meis aut

festinatio

non semper amica
est, si

et casus exhibuit.

mihi residuum fuit, quod remedii loco precibus victus ingererem nisi ut eminentiaj vestra?, conscientiam
;

Magnum mihi

dederunt fortuita quod mireris.

:

in excessibus tuis vox, quid deliqueris, et

non mutus

sensui fuco mentilce gratiai blandiaris.
et

Non

erubescas,

dolor ostendat? Crede mihi, manifestato3 indignationi

etiam aliquibus, praacipue tamen dominaj, et rae-

rito

domina; BarbarM paginani

meam

recensera; quia

tecuni locatur.

Opto tamen ut tantum tabella mea

quantum spes tua sapiat, qua; in cano flore, et mea parentum suorum, quamvis sint avara, * et vota trausgreditur. Dominum Cethegum et dominam Bleet

sillam sororem ejus, pro

me

saluta.

^

Fidelem,

Iviar-

cellum, Georgium, Solatium, Simplicianum pro
saluta
nffi
;

me

quibus dic
quia

:

Si vobis cordi est disciplina doni-

Barbarifi,

dominum,
est

longum debuit intamen non ex toto ab humanitalc ^ discessisti. Quid deliqueram, postquam primoribu-i litteris veniam fabricata humilitate poposceras,? hn?c est correctionis flda promissio, ut postquam deleniflca oratione conceptam iram extorseris, erubescas te minora peccasse? Quantum video, post contestr,tam verecundiam, solas errorum vitas angustias, nufas a?stimas circa pnrentem et nutritorem tuum non
vicina curatio est. Te per
clusa commotio,
si

ferire

vel patres, aut ftatres ejus,

in

tantum

extolli

supercilium

quanta debuisti pro

frequentate;

casta luxuque

carens

:

qui

aliud fecerit, ad

me non

tot beneficiis

communione

submitti.

Aut

forte putas

sperat se esse rediturum.

quod me

puerilis ira sollicitet,

aut ulla necessitas

EPITAPHIUSI CYNEGI.E.
Obtinui pretium votorum munere Christi QuEB mihi vita fuit crux, dedit hanc tumulis. Dissolvens carni sobolem siae vulnere mentis, Quod Fausto feiix conjuge prKmorior
: :

maturum expugnare possit afTeclum? nunquid geni_ tori natorum non grata sunt verbera? aut creatores
reptantium parvulorum non et mulcentur injuriis? Nihil amarum putant, quibus inter desideria quod
votis pro parte adversetur efferbuit.
triticeas segetes spinas

lacrymas medela cordis. Quae servat meritis torum iidelem. Exoptet similem matrona sortein.
Disjecit
' Pe?- secundia Hoscorum] Quia deserunt nos hic codices, ut dixi, et conjectura utendum est, non aliena, ut opinor, fuerit emendatio sl pc7- sanctuin Dio-

Invenimus intcr

etlolium;

et

dum

frugiferam

herbam carpimus, infecunda suggeruntur. Nunquid
didicimus, legatumque a Romanis missum ut Belisarium in Urbem evocaret. Verum hoec omnia muUo

scormn legamus. Dioscorus enim is est ad quem ot Ilormisdam de hoc ipso negotio suo cum papa tractando scripsit lib. vi, epist" 33. - Fidelem] .Uediolanensem. Huic inter cfeteros senatores scribit Joannes papa, ut observatum est ad epist. 7, lib. i, Sed illo tempore quajstor Athalarici jam fuerat. Postea vero prajfectura etiam proetoriana functus est, ut testatur Procopius lib. i Belli Gothici
a

nunc juvenis erat. Procopii autcm post Ennodium de illo verba hajc sunt ^kJsIcov ts 7rs'fii|/avr£;, abjSrjc.
:
:

iv.
'

Msr?to).!ZVMV

6pu.rj>y.zvov,

ij

Ev

krvXv.piytii Trcp^ijSpsvz

TrpoTspov,
I.

v.pyrh-j TKiJTViv

Y.rjXo-iJiji "S? tii ui.cio

.

ALyoiipotq y.zi-xi (05 Sz y.ODciGropc. 3i Ti;v

),Tiz),t(jxpwj

iq 'Pwp.v;v

r/«),ouv, aTTK^vjTt TT^v
3

7yd).ty

7rapa(?wG"=tv •j'ZOf7'^Qu.£-jot.
Eti-

Primoribus
t

litteris
lib. vi.

veniam] Ad quas rescripsit

nodius epist.
*

quo prreterea Mediolanensem patria Fidelem

fuisse

Et vola] Conjunctio hic redundare videtur.

:

131

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
est,

ideo culturre respuenda diligenlia
est a

aut cessandum

A

aliquando liominem, qui a laboris intentione
pernicibus
alis

destitit

:

vomeribus,

si

non

in toto satisfeceril terra cul:

negligentes fugit scientia et quidquiJ

tori?

Deum

precor, ut a te quod detestor eicludat
si

ego tamen nunquam,

credis,

deseram monitoris
adeptus
sis,

ollicium. Audivi te, patris tui relatione, circa studia

mora et sudore partum est, sub celeritate transfertur. Tu salutatum et vigilem volo, ut profectus tui messem quotidiana? catenis lectionis astringas. Ad

jam remissum,

et quasi

arcem

scientiaj

me
si

vel

nunc,

si

quid

te deceatcogitas, rescribe

:

quia
inve-

ita imllatenus esse

de lectionis instructione

sollici-

credis,

nunquam similem dictionum tuarum

tum. Nosti, fili, istius rei summam, nisi assiduitate nimia non teneri. Non profuit in lioc opere laborasse

nies in qualibet orbis parte fautorem.

LIBER OGTAVUS.
EPISTOLA PRIMA.
ENNODIUS
Optinice spei plenus, cui
'

et

Demosthenis

enituit, et
in ipsa

utriusque propositi acucollegit.

mina quasi natus
BOETIO.
,-,

artium pace

Nemo

ad curam

otficii epistolaris

fautum (a72faustum)cupio, aspiro. Decet enim vestris

dissonantiam Atticee perfectionis metuat et Romana», nec pra?cipua gentium bona societatem dubitet convenire.

Unus

es

-

qiii

utrumque complecteris,

el

fascibus liac proefatione delibari; et inter purpuras,

possessoris luce crescentes, qualicunque

non

absti-

nere colloquio. Nuuquid solius

doctrinse

beneficiis
est,

quidquid viritim distributum poterat satis esse, avidus maximarum rerum possessor includis. Eloquentiam veterum, dum imitaris, exsuperas, dicendi for-

amor

agnoscitur, nec fas esse

credendum

pro-

mam

doctissimis tribuis,

dum

requiris. Est

apud me
vene-

direin

medium

desideria rusticantis? simpliciusinno-

epistolae vestraj, quaj

hujus rei fldem

faciat,

tascunt vota nullo peritiae velata prasstigio. Ergo nos

randa corapositio. Utinam quoe a vobis diriguntur,

hoc sumus ore, quod pectore non amara prsecordiorum deleniflcis possumus mutare sermonibus pudens laudator est, cui in concinnatione blandimenli
: ;

tam essent crebra quam suavia Dicatis forsitan Par fuit propinquum laudare, in commune augmentum laborantem, quia non est proprium, quod quasi
! :

dicenda mcns suggerit. Deo ergo omnipotenti gratias,
qui in vobis, dtim velera
dit,

singulariter videtur palmata conferre, Venit ad

me

familiffi vestra^

bona custovestrse

equidem portio de

curuli. Sed,

si

mihi

creditis, plus

nova multiplicat,

et

quod phis

est apice dignitalis

dign.is facit esse culminibus. Redditur

quidem

quod est clarius, f uerit in morem veteribus curulium celsitudinem campi sudore mercari, et contemptu lucis honorum luce fulgere; sed aliud genus virtutis quaeritur, postquam prtemium facta est Roma
gloria ista origini, sed,

erigor de genio et studiis sublimati. Interdum accesC serunt ista de casibus, soli contigerunt illa virtuti. Prope inops ad scriptionem adducilur suffragii conmerito imsularis,

pelrante personee.

qui tantuni de
in peculio

parentibus gloriatur.
Latiaris
scientia
et

Tibi

utrumque
ratio in

est,

vena

purpurarum.

si mihi non styli epistolaris considclongum equidem producta manus opponeret
I

victorum. Noster candidatus post manifestam decer-

quod
fusis

alii

relatione dictant, ego crudum, et

si

confi:

tationem debitum triumphum,

dum nunquam

viderit

ordinibus explicarem. Redeo ad tabellarum
et

bella, sorlitur. Judicio exigit laureas, et congredi

nou

dem. Valere me nuntio,
ad

utrum

valeatis

imploro

necessarium duxit armatis. Inter Ciceronis gladios
*

summam

beneficii postulans ut dignatio

me

reci-

Boeiio] Consuli ordinario ejus anni, hoc est SIO.

HicnimirumANiciusMANLius Severinus Boetius,
philosophus et orator

quod

si

cujus laus prfeconio non eget desideretur, nullum hac Ennodii epistola esse
:

poterat, si ante 20 eoque plures annos consules fuissent. Boetii ergo filii fuerunt Symmachus et Boetius quorum uni nomen a socero, filii avo, alteri suum
;

imposuit. Multa sunt

possit illustrius. Onufrius Panvinius iterum consulem cum Symmacho socero fuisse censet anno 322. Sed

menta

:

consulatu notata moniunicum proferam, quod propter ascriptam

horum

exeuntis indictionis
:

notam memorabile
suburbana
S.

ut omittam, Boetium,
fui'S"t, collegte

si

secundum cousul

illo

prEeponi debuisset, cum in Vastis et antiquis omnibus lapidibus poslponatur: mihi certum est Symmachum et Boetium consules anni 522 Boetii ipsius lilios fuisse illos inquam, de quorum ipse copulato consulatu lib. ii de Consolatione scribit bis verbis Cum duos 'pariter consules liheros iuos domo provehi subfrequentia pairum, sub plebis alac7'ilatevidisli. Et: Quid dicam liberos consules, quorum jani ut in id setalis pucris vel paierni vel
: :

Symmacho

anno D mus id Romaj autem habet

in asde

videtur. VidiPancratii. Sic

aviti

specimen elucet ingenii ? Scio aliter visum auctori Vila? Boetii, i|ui filios ejus consules facit Patricium et

HIC REQUIESCIT MAXIMUS PARVULUS QUI VIXIT ANNOS VI. MENS. VII. DIES X. DEPOSITIiS EST SUB D. III. ID. AUGUSTAR. SVMMACHO ET BOETIO YT. Tx:. CONS. IN FINE INITXV. Qui utrumque complecteris] Grfficam simul LaKnamque eruditioneni, quod omnia ejus opera testantur, et

epitaphium

Ticini.

Hypatium, qui anno CbristibOO consulatum una gesserunt.

Verum

Prceterquam

baeo profecto niniia est allucinatio. enim quod ruerainisse oportebat Grascos

Mffiouia et Lalia liugua clarissimus et qui Consiil eram, heio perii missus iu exsilium.

Gerbertus item nostraslib.

ii

et Orientales illos consules fuisse, et

Epigrammatum

Pithcea-

ad Boetii familiam nihil pertinere, revincere poterant quaj modo citata sunt verba Boetii, e,x qiiibus liquet hosce ejus iilios consulares a^tate adhuc pueros fuisse, cum exsilii sui Consolationem scriberet quod sane dici noii
:

norum Tu
:

pater et patriae lumen, Severiue Boethi, Consulis officio rerum disponis habenas. lufundis lumen studiis, et cedere nescis

GrEecorum inaeniis.

133
proci sermonis atlollat
:

EPISTOLARUM
Iioc

LIB. VIII.
officio

134
salutationis

quoque deprecan»,
reliquit,

*

ut

A

Vale,

accepto,

et

correctum

te
lit-

domum quam
quo
vullis

in

Mediolanensi civitate et abundantia

suggestionibus meis frequentihus resigna muniis

vestra et neglectus

propemodum jam

mihi

terarum.

genere concedatis. Justum est enim ut parentes vestri habeant quod de patrimonii mole descendit. Credite mihi, Deo tesle, quia si impetrare
sine

EPISTOLA
ENNODIUS
^

IV.

AHATORI.

Ad longinqua
tisti,

digrediens caritatis

immemor

exstiexire.

detrimeuto ceasus vestri nieruero, quasi dono

non

licuit

tecum piam diligentiam muros

obligatus, obsequiis potioribus respondebo.
parte, sic vobis feliciter universa contingant,

De qua
si

Dum
sine

urbis habitator es, fahricatas blanditias, non
dffidala arte custodis, at ubi rus

se-

curus esse debeo, plenarii milii documenti dirigite
firmitatem.

decreveris,

quasi graves sarcinas

petendum esse amicorum memo-

riam derelinquis. Tu

villares delicias expetisti, et nos

moenium mala remansimus. Non habuit radicem affectio, quam velul curarum tormenta seENNODIUS AVIENO. parasti. Dicas, unde tam velox exprobratio ? nec Par erat magnitudinem vestram ingenii sui opulentiam, duni sancti patris sectatur instituta, depro- g a^quum esse parari ante delicta tortorem. Scripturura
II.

EPISTOLA

apud

te inter

mere, etmulto acquisitam sudore doctrinam pro diligentise testimonio ventilare. Gemina vobis contingit antefata concinuatione

te,

mox

fuisses ad optata pervectus, sine cunctatione

laudatio;

quando

crc-

scente susceptorum devotione fertur in

ma
rat,

sermonis, res quai nobis
vos
eitoliit.

medium palamorem vestrum reseet oris

quantum pater tuus semper culparum tuarum vulgator esposuit, jam a te pueri paginis vacui commearunt. Timeo ne ista taciturnitas diuturpromisisti:
nitate convalescat; et in

usum

silentii turpis crescal

Uno eodemque usu
fjdei.

ponipa

incuria.

Domine mi,

salulo ego, etpromissite

memo-

multiplicatur et

In pace constituti illam sub-

jectis alfectionem

putanturimpendere, quam loquunille

rem debere esse convenio, quatenus mora redimitus hederis efferaris.

inter cana ne-

tur. Haec,

mi domine,

occupatissimus pater et in

EPISTOLA

V.

humana

locatus arce custodit.

Nam contemptum matribuit. Legisse

ENNODIUS FAUSTO.
Directos a sancto episcopo artiflces prosequi

nifestat, qui

inotiodegens verba non

me memini, Sermonis
perest ut suggestio
loquii.

avari nullus honor.

Nuncergo
valere. Su-

com-

servitiis salutationis adbibitis, indico

me

mendatione non opus

est.

Res enim plus suo placi-

mea

tura genio, de devotione laudatoris abjurat injuriam.

eliciti

gaudeat ubertate colIII.

Q Familia

est

quam, cum

videritis,

non

possitis

ambilibe-

EPISTOLA
ENNODIUS
Post
*

gere ab Ecclesia destinatam, et de ejus thesauris et

gremio suh hoc studio processisse, ut tractata
raliter pariat vobis in illa melioris saeculi

MESSAL.E.
victus crebris scriptio:

commutaannun-

unam

epistolam

quam

tione

mercedem.

In quibus mancipiis, justa

nibus emisisti, in continua faciturnitate perduras
et

tiationem beatissimi Laurentii niartyris, opes esso

credo necessitate,
nil

phiam
lentii

dicendi;

non studio, servas ' philosonon respiciens veteres, ut loquenil locutos, et illam si-

masimas

quis negahit? Sunt

enim

feminse, qua3

quam-

vis exterioris

rentur melius, iu prEesentia

hominis lumina perdidissent, mpntiuiii splendore radialjunt quidquid enim corporibus de
:

curam nutricem
"

fuisse

sermonis. Tu videris
lideliter parte se:

prosperitate subducitur,
Nolite male accipere,
videri
:

mihi
ctari,

disciplinas Atticas in

muta

adfrugem crescitanimarum. quod nec videre poterunt, nec
illiciens

nolens

silentio

acquisita vulgare

ostende

proaul a maturitate vestra

decore

post oris ferias quas tibi per aurium callem divitiee

formositas. Qui vitam suam, sicut vos in hoc inno:

commearunt. Destinasti mihi dictiones tuas; in quicentia^ calle disposuit, si tales pascat, in ccelis est bus et si non fuit optanda sublimitas, non tamen decrede mihi, quamvis vobis gaudia pariat fusa ad Deuin prehensa est quce sorderet ahjeclio. Egi Deo gratias, D ubertas illa lacrymarum, contenti eritis possidcre quia jam te de vinculoin quo negligentia constringesub continuatione plangentes. Inter ista bona qum baris, exemeras. Promisi sequentibus potiorem sucprtefatus sum, licet magno vobis labore et pretio constitissent, adjicio quse sequuntur. Una inter ipsa=, cessum a?stimatione principii. Sed vos inchoationem, quantum ad me cui nihil dirigitis, cum extremitate et ingenua, et siae filiis, et puto, quod fit sanctis junxistis. Domine Messala, quotidie cujus sis filius, vicinum desideriis, nec hahebit. Est enim in Christianis hominihus fecunda sterilitas, etmaximum sohahere anle oculos cordis Dei nostri dispensatione
contingat. Sed nolo prolixa esse, quse aspera sunt.
'

latium sreculi adjutoria non habere. Sed ne forte anicroare raos fuit hoc
^

Domum

in Mediolanensi civilaie]

De hac rursum
:

ffivo

non

infrequens.

epist. 30, 38 et 40
-

Fausti filio quod docet lib. ix, episl. 12 et26. Is eloquentiEE operam Romffi dabat. Ideo ejus dictiones laudat, ut hoc stiuiulo incitetur. Aliae pra?terea sunt ad eumdem epistolae hoc libro et sequenli. Rursum Messala hic videtur de cujus consulatu, qui incidit in annum o06_,
fratri,

hujus libri. Messalx] Adolescenti, Avieni

Philosophiam

nil dicendi]

Pythagoricam

lyju:j-

Bia-j.
'

Bianplinas Ailicas] Sacrorum Eleusinionim, quaj

epigrammate

lusit

Ennodius.

Ita

pueros

consules

Atliea religiosissimo silentio colebantnr. Unde Cereris mystae Papinio; et proverbinm 'AT-ty.ot ilivijvjw. de iis qui arcana sua silentio tegunt quia Cereris mysteria non initiatis evulgare nefas erat. ' Aralori] Lib. ix, epist. I.
in
taciti
:

135

ENNODII EPISCOPI TIGINENSIS
vester in occupationes publieas debeat de
;

136

mus

'

ana-

A

loqui loquendo faciam, et illam Atticam eruditionem

gnostici prolisitate faslidium
cipiis locata vos

quamvis bona inprin-

ad epistolas
pervenisses,
forte contra

alia garrulitate

producam. Justum

fuit

animent,

et

quemlibet rancorem de-

ut tot diebus a promissione desisteres, et qualiter

tergeat in esordio, juxta oratoriam disciplinam, lo-

tamen ne desideria vestra fabricata dissimulatione suspendam, nuUa ex illis documenta proraerui. Quia commemorationemmularumfacerem,
cata dulcedo
;

nuUa paginee directione signares? aut illam tuam cautelitatem festimas esse servandam? Dedignaris colloquio, quorum gratiam

me

episcopo
fratris

durum

videtur

:

et

quamvis famuli

vestri

multa sudore qusesisti? Crede mihi, nisi ab hoc te vitio sub ea qua ambulare soles velocitate suspenderis,

Gaiani instilisset efFicacia, et supra

modum

nos

necesse est ut ad alios nostrapatrocinia transfe-

pressisset importunitas, nibil

commuui
inseri,

aclione pro-

ramus, qui memores constituti
obsequiis.

amorem munerentur
amico
et

fecimus.

Hoc tantum volunt

multis sanctum

His ergo salutans,

medico in-

patrem vestrum beneficiis vestris etgratia invitatum, muneris vobis vicissitudinem prospexisse quod genus documenti si placet, sine cunctatione rescribite, aut quaj ejus forma esse debeat intimate. Nunc ego
:

dico

me

gravi corporis incequalitate laborare:

quam

nisi te

dictante pagina jocos eshibitura curaverit,

distensam per tormenta ranulam longis hominibu?
coasquabo.

ille

periclitatK utilitatis et in obsequiis vestris annis

pluribus

jam probatus, quantum egerim, qiiod vix alter per iniinita cbarltc damna narrasset, pernicibus sum verborum saUibus elocutus.

EPISTOLA IX. ENNODIUS MESSALJ;.
Si

jam

te

favor divinus a proposito negligentiaj ad
si

votiva ducit studia,

quo

te

vena, quo te

domnus

EPISTOLA VI. EMNODIUS AVIENO.
Credo ad justitiam pertinere, ut quod a vobis esspecto, primus exhibeam. Decet enim ut qui bona opera praistolatur, invitet exemplo. Expiignat calcarjbus tarditatem, qui

Faustus vocat, attendis, optata non taceas scriptione.

Sed timeo, ne
rusticantem,

dum

officiosum desidero, fustineam

et incipiat

hoc desideriis meis resistere

quod

cupivi. Crolestes divitioj illam inertiam stimulo

pietatis exsuscitent, et

formam ministrat officii. Ilis ergo salutationis munus impertiens, sanum me esse, posl ina?qualitatem quam pro peccatis sum passus,
enuntio;
rans ut
et
iii

mendicitatem oris tui superna ope locupletent. Ecce injuriis provocatus scribe. Salutem ergo dicens, rogo ut quid circa te agatur tabularum promulgatione cognoscam.

statum vestrae prosperitatis inquiro, spehujus rei solutione multus incumbas.

EPISTOLA
Q

X.
V. S.

ENNODIUS MAXIMO

EPISTOLA VII. ENNODIUS SENARIO.
Apud
pii

Bene disponantur suporna fota nostra judicio. Ipsy ad nuptias tuas veniat, qui primo parenti, dum adhuc
nativa immortalitate gauderet, supernEe benedictionis

sanctas conscientias

non negat

caritati de-

bita sua gratiae principalis

occupatio, nec eliminat
solidae

munus

indulsit. Faciat tibi Christus noster

amoris aula fervorem. Testimonium dat

custoditiE

integritatis
Sic

affectioni, qui

obruit.

eam inter impedimenta oblivione non Commendate mibi scriptione culmina vestra,
:

nuptiarum.
tati tuo3

nec fructum perire, nec munera virginitas prosil ad sobolem, ut casti:

fecunditas nihil decerpat

et

miro dispensaes,

qua3 voto importunus emerui

cuslodia communionis,

tionis arcano, nec sajculo,

dum

pater

pereas, nec
te

bonor
lutans,

est dignitatum.

His ergo obsequentissime sasciens posse

Dei

gratiw,

dum
fllio

pudicus.

Veniat super

quod
xxvii,

epistolas

brevitate constringo,
:

Isaac juniori
28). lllis

pie inductus optavil [Gen.

productas borreri
referatis, qui

faciens ut pro

me Domino

gratias

molestiam

quam

pertuli,

antequam ea

domum socrus auspiciis uxor introeat, quibus ad Tobi» penetralia nurus accessit (Tob. vi). Sit
tibi

discere potuissetis, abstersit.

causa perfectaj dilectionis in conjuge, in te vir-

Solam illam deputatam tibi noveris, non esses, ex mundi fsece servasti. Ecce D quia venire non potui, oratione non desum. Domine Qiiibus modis fraternitatem tuam ad scribendum, mi, spero ut, honore salutationis accepto ° quffi a mc quave arte sollicitem, quando homo verborum locu-

EPISTOLA
-

VIII.

ginitas custodita.

ENNODIUS

ELriDlO DIACONO.

cui te quasi

ples in
'

me

silentia

peregrina custodis? Elegi ut
lib.
i,

te

directa sunt, dignanter accipias.

jnagnostici] Dictum
llaqiie

epist 4.
fiiisse

extrema epistola quin bic sit Elpisigniticat. dius medicus Tbeoderici regis: cujus ad ipsum esstat epistola qu» Helpidio item diacono inscribitur, in qua cum impensi ab eo servitii lib. IV Variarum sedulitatem commendat, hoc ipsum medicinte obseProcopius lib. i Belli Gothici Mcr« intelligit. quium
2

Elindio diaco7io] Medicum

dubium non

est

:

Rustioo Helpidio V. et lnl. ex quojstore, cujus carmina leguntur in Collectione sacrorum poetarum. Casterum vel hoc exemplo patet clericos a medicinn^ usu primis illis sfficulis non abstinuisse. Quod ipsum etiam testalur Dionysii alterius diaconi et medici, qui Romse urbe a Gothis capta floruit, epitaphium inter Christiana monimenta, cujus hoc est initium
:

:

Ileic Levita jacet Dionysius, artis boneslfD

Ss, «TravTK ei?

'E).7rt(3'to-j
-,\iiJ.iiv.'/6v

riv

iv.Tpov

-u.

^v^TztcrovTa £?£°

Functus

et officio,

quod medicina

dedit.
:

vsyy.wv, Tr;v Ei;

7z zat Boi-iov uiJ.aprdSa lx),«i£v.

Qux a me

directa siint] Epithalamium, opinor

Postea vero, inquit, Etpidio cuncta qux acciderant commemoram, admissumin Symmachum ac Boetium facinus deflere caiint. Mediolanensem fuisse indicat epist. 21, lib. IX. Sunt qui putent eumdem esse cum

quod Masimo scriptum in antiquis exemplaribus proximco ad Aratorem epistola? qua illum ad idcm

argumentum hortatur

subjioi solet

:

nos iuter ca^tera

Ennodii poematia rejecimus.

;

137

EPISTOLARDM
EPISTOLA
XI.

LIB. VIIL

138

A

diligentiam

vostram

esl

tota intentione

captivus.

E.NNODIUS ARATORI.
Miror cur devenustes turpi silentio ad Romanum decorem politi in te bona coUoquii, et coactas multo

Ergo salutationis honorilicentiam debita humilitate persolvens, nibil valetudini mea3 de itineris confractione indico decessisse. Ecce qua sollicitudinem vestram benigni studii cura remuneror facite quod scriptum est, acoepta restituentes, de prosperitatis
:

judore divitias fugiens dispensationem taciturnitatc consumas. Quidquid dignis collatum fuerit, dum in usu
est,

ornat auctorem

:

ingeniorum elegantiam qui
est,

vestraj

me

signiflcatione gratulari.

concludit,

extenuat, unus error

prodire rusti-

cantem,
sus
ria,
sit,

et

dignum

laudis honore delitescere.

Nun-

EPISTOLA XIV. ENNODIUS FAUSTO.
Tacerem molestias meas,
sollioitudo vestra
nisi intellexissem

quid non habuisti digna memo-ratu, aut ego

tibi vi-

quod

sum non colendus quEe sic onmium cum magna

eloquio? Fuit aliquando mateliuguis et litteris celebranda

me

sublevat.

Nam dum

cognoscitis,

quando ad nuptialem copulam perductus homo
sit

est, cui

lux natalium, abandantia fa-

variis morborum fatigor incommodis, pro pecmeis febribus frequenter addicor, et vires quaj videbantur restitutaj, franguntur. Ergo vos remedia
catis

quam

cultatum, disciplina et pudor utrumque transgreditur? qui vitia carnis abjurans, pro blandimento turpi
et respuebat quidquid leges dedere pro remedio nolens uxoris corpus deputare servitiis, putavit se addicere, .si quidquam mundo impenderet liberam
:

nis impendite
valet, fusis

consueta prcestate, etusum illum sanctaj oonversatiout quidquid medioina mortaliumnon
:

ad

Deum nostrum

precibus impetretis.

EPISTOLA XV. ENNODIUS EDASIO.
Ante experimentum amicorum fides occulta est postquam in lucem processerit, eorum qui aliquid saporis habuerint, sibi mentes obligat. Est tamen mi:

castitatem?

Ilajc et

si

non

diligis,

ingenii tui ostentatione laudare.
te

bonum

fieri, si

audiamus
et

quffi

debes tamen pro Possumus credere honesta sunt pne-

dicantem. Nunc salutem largissimam dicens, ut rescribas

admoneo

:

non me de

epistola

mea

as.stimes

quam, Deus

testis est,

d.um de basilica remearem,
XII.

nus libera servitus, quae caris exhibetur. Confiteor magnitndini tuas latebat me ante relationem hominis .niei, quid in sublimitate tua, et saporis et gra:

transcursione dictavi.

tias,

sub nobili humilitate delitesceret
in fide beatitudinem,
tractat,
:

:

didioi

homi-

EPISTOLA

nem, qiiioanam
diligentia comple-

dum amioorum
Plura quidefli
oonscientice

EIVNODIUS FLORO.

absentiam bene
tuce

exsuperat.

Qua de devinctione teneam, qua
clar,

discedens promiseras

sed ad

genium
fili,

ex animi tui potes qualitate colligere. Vix enim

majora

prsestitisti.

Domini

salutationis effu-

amari continget, nisi quos sinceriter araare constile- C sissima; raunus impartiens, ago atque habeo insuffiCongreditur imer se ccelestis vigor animarum, cientes gratias de his quae mihi in prima ^ potitiae et studia sua mutis sibi pandit affatibus et ideo fronte collata sunt. Quod restat, depreoor ut residua vicissitudinem mihireddere disponis. ' Insiste domno illa mancipia teneri jam faoias. Ecoe flduciam de ut suburbanum illud, si dignatur, dato a rne pretio bonis praicedentibus descendentem qui ante ignoto comparari jubeat quod dum in Liguria fuero, felipreces metuebat olferre, jam non dubitat imperare. citer habebam, et post obitum meum ipse suique EPISTOLA XVI.
rit.
: :

possideant. Mihi tanien post

Deum,
si

libertatem, sub-

ENNOmUS
Non ego
debiti

"

BARBAR.E.
temperavi; neo ab obsequii postquam ab urbe regresofflciis

stantiam videtur ipse conferre,

hoc beneflcii per
tua vivat
;

immemor

ab

ipsum fuero consecutus. Sed
de
illa

sic fllia

sic

constituta despioiens garrulitatem

meam

quales optas

filios

teneas; sic

Deusanimam

eshibitione suspendi. Sed
sus

tuam

sanctis suis faciat coeequari, et frater tuus vi-

sum, continuo rae

variae eegritudines,

et

quid-

vat, ut insistas suppliciter,

importune, quatenus ad
perducas. Cogites
nihil
est

quid ad mortem vocat, arctavit. Vere
sio

domna mea,
quam-

effeotum petitionem
cogites necessitates tentia ipsius,
prasstare.

meam
affectus

Deum,
possit

vobis vestrisque laeta contingant, quia ad testimoveteris mysterii Christus noster iterum

meas; quia

quod po-

nium

quod

circa

me majus

D

nec ut illum qui amicus dici meruit, sed rursus vocavit Lazarum de sepuloro [Joan. xi,
vis peccatorera,
1 f). Est facti unitas in distantia personarum: et nunc amplior magnitudo divini operis, quia quod ille meruit, mihi oessit indebite. Haeo causa me ab offlcii promulgatione revocavit. Postquam tamen ad vitam reductus sum, oontinuo me ad servitia vobis solvenda converti rogans Deum, ut vos vestrosque superno
;

ENNODItJ-S

EPISTOLA XIII. AURELIANO PRESBYTERO.
si ^

vobiscum digrediens non mecum quamvis locatam in statione, non detuli et quia animus in me, ut in caeteris, imperator est corporis, ipse circa
Affectionem mentior,
et

rsmansi,

beatitudinem vestram
:

prsetorio : ad quem epist. 19 ita scribit Spero, ut ipetitionem meam meumfrairemFlorum destinaquamper confamulum vi, solita benignitate dignemini. Nec spes fefellit nam obtinuit, ut ostendent epistolae 21 et 22 lib. ix. ^ Vobiscum digrediens remansi] Ruricius lib. n, postquam a vestra germmntate disepist, I ac 9 : cessi, divisum esse me seniio, partemquemei vobiscum
3

InsisLe

domno\ Fausto
:

prffifecto

resedisse cognosco. Nec absentibus vobis inleger esse mihi videor: et cum me in vie non i?iveniam,apud vosme

advosreversusiiiquiro:atqueibidemquantumnieivobis
reliquisse, tanium vestrimecum abstulisse, conspicio. ^ Politix] Fabri liber, potentm, Basiliensis editio, puerilix.
" Barbarx] Gujus cum laude mentio ep. 29, ad quam iterum soribet epist. 27.
I. vii,

:

Nam

Patrol. LXIII.

: :

:

139

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS

140
ista cui

tueatur auxilio. Promitto mihi etiam et desideriis
rreis

A

penso
derit,

:

tamen pars

impenditur, nisi responsalutationis

quod cum

felicitate vestra et

gaudio, ad comi-

ab humanitate sejungitur. Ergo

tatenses escubias, quffi vobis meis satisfaciat, dignitas

officia pra^^fatus,

Deo tribuente indico

mecum

sanagi,

adepta vos evocet. Noli, domna, huic te labori, huic oneri submovere. Videant bona Romanae civitaprovinciae, et quae monitis vix instituunlur,

ctorum
et

suffragiis et vestris precibus

jam melius

illam desperationis et febrium intepuisse valetu-

tis

per

bona quae vobis Deus contulit, formentur exemplis, Rogo tamen, reverentia salutationis exhibita, ut exspectatissimo

dinem. Nunc, quod restat, spero ut pelitionem meam quam per contamulum meum fratrem Florum destisuscipere solita benignitate dignemini quia mihi ad prresens res videtur esse compendii, vobis quibus magis futura cordi sunt, utilitas ex hac
navi,
etsi
:

me

relevetis alloquio

:

sed nec alterum
:

dictarepatiamini, quai adme scribetis ab impetratione oratio vestra pellatur.

sic

nunquam

parte

summa

respondet.

EPISTOLA XVII. STEPHANIiE. ENNODIUS
'

EPISTOLA XX. ENNOniUS AGNELLO.

Credo vos et ignorantes meis periculis subvenisse: Si valerem corpore proseqai, verbis abstinerem : aut quare confidamnescire quidquam, quosper Deum „ at cum illa res valetudini deficit, ista succurrit. Scit coritingit universa prsenoscere? Postquam enim ab secretorura discussor, me et divisum praesentia a et url)e redii, reparata sunt in me divina mj-steria vobis abesse non posse. Proinde sollicitudinem ve:

quod senuerat temporibus,
plis.

Iterum vocatus est quidem illius par merito qui

exemnon Lazarus de sepulcro
novellis resurrexit
:

araici

Redemptoris no-

stram nuntio meae prosperitatis relevo et propter quod concessum est epistolare commercium, vestrum requiro, indicans, honore salutationis impenso, pue:

emeruit, sed in diversitate actuum unius convenit forma mysterii. Deductus per a;gritudines mul-

men

tiplices
liaec

ad sepulcra; sed coelestis voce revocatus, ad quaa vobis solvuntur oflicia me converti credens placere Deo, si cultoribus ejus per linguam

rum me ad suscipiendum caballum direxisse. Tantum est ut talem mittatis, quem et vos dedisse clareat, et ego pro honoris summa me gaudeam suscepisse.

primum

quam
quia.

ipse reddidii principe loco exhibeantur obse-

meara, hoc facere intentione procurarem. Sed quia non est fas hominera non errare; ego ille canus, per meritum vestrum divina clementia dignetur coniirmare quod tribuit: etfrequenter me pia litterarum P sed pater tuus, ne unquam prioris epistolae meae sis memor, exposco. Sic te pater et patria talem, quavcslrarum promulgatione sublevetis. Rogo ut nuUum lem per singulos dies omnibus protestor, excipiat. alium dictare facias, per domni Asterii animam et Alienis scriptis credidi, ut styli mei importuna feprofessionem tuam. Sic ei nitor quem optas, usque stinatione morderem. Tu feceras quod sapiens; qui ad consummationis tempus assistat. soli domno Probo, » artem tenenti inter doctos, ver-sEPISTOLA XVIIl. sus meos relegeras quod facere decuit. Ego imporENNODIUS FAUSTO.

Ergo reverentia salutationis impensa, deprecor

^

Si

EPISTOLA XXL ENNODIUS BEATO. possem scribendo delere paginam

ut pro me, sicut poposci, orare attentius procuretis, ut

multiplici

:

ad studia mea portitor praesentium litterarum, et quod volebam, prope importunns exegit. Sic contulit beneficium, qui exigebat. Iste innegotio
Coegit

me

tunus,

qui alteri credere

video, frustra

non debuissem, quantum commotus sum. Vade ergo ad dom:

num Probum

suo probatum

mundo

justitiae vestrai poscit

examen

nec ab aliquo veritatem causse sua?. discerni aestimat, si cessetis. Pro hoc pcccator accedo, ut dum adestis

(sic pater tuus vivat sic me, quem semper amasti, viventera audias, quia ista pene mortuus dictavi) et osculare illi genua pro me, et dic illi

de extremo versu, Terentianus me induxit in illo exemplo, mandalis coelestibus et veritatem tota intentione perSic fatur lacrymans, classique immittit habenas. quiritis, afflicti hominis necessitatibus succurratis. /Eneid., vi, 1. Spero etiam, salutationis officio impenso, ut indicio p Omnia tamen quae fuerunt digna correctione, praavime prosperitatis vestra;, non neglectis quae frequendit. Saluto, amore quo debeo. Si evasero, versus ler se ingerunt occasionibus, sublevetis.

EPISTOLA XIX. ENNODIUS FAUSTO.
Quamvis omnis frequentia litterarum videatur rara
sollicitis

ipsos

emendo,

et sic dirigo.

Nam

litteras tuas

quas

per infantera Rufinum

direxisti, Julio

mense

suscepi.

Unde me
ter

contingit nescire quodactumfuerat, ut tali-

nec

sufticiat

providentia pro

pietate sus-

moverer.

< Slephanise] Supra lib. vii, epist. 20, soror erat Fausti praefecti. Lib. ix, epist. 18, Asterii uxor, ut ad calcem epistolai innuere videtur ac proinde Marciani mater; quia Asterii hlius Marcianus, lib. v, epist. 2. - Si possem delere] In Cynegiae epitaphio, quod superiore libro epist. 29 vidimus, primam ia matbona syllabam extremo versu corripuerat Ennodius. Hac de re admonitus aProbo Beatus, cum aliis indicassel, qui Terentiani, ut sibi ad aures pervenit Ennodii videbatur, auctoritate nixus, cum nulla in eo versu
: :

litteras dedit. errore Beatum excusat, prioresque illas epistola hujus libri. 29 cupit. Ea est deletas litteras Quare et hic praeposterus est ordo, ut de aliis ante

culpam putaret, objurgatoriasad Beatum

Nunc agnito

monuimus. 1 Artem tenenti inter docios\ Leg. arcem ienentis. Idem Ennodius Paraenesi ad Beatum et Ambrosium Ergo ad disciplinarum arcem properanies. Barth.,
Adversar. pag. 97S.

141

EPISTOLARUM
EPISTOLA XXII. ENNODIUS FLORO.

LIB. VIU.

142

A
indicia, nisi

Qui jusUus prosperitatis mea3 cognoscit
prius alterum desideria alienacognoscere
tio salutationis exhibito, indico
?

gligentiajam sanari. Hsec quidem prioribus intimata sunt sed ne occasio prceteriretur, adjeci sperans, obsequio salutationis oblato, ut me de prosperitatis
:

;

qui sinceriter et indesinenter optavit, nec convenit

vestra; de

Ergo

servi-

me,

ccelesti

beneficio
:

quapendeo, sublevetis alloquiis. EPISTOLA XXVI. ENNODIUS AVIENO.
scripta

postquamcessavithumana curatio, moi sanatum
titerunt.

re-

Necesse est ut qui desiderat
taceat
:

vestra

non

vncavit ad spemprosperitalis resilla, quia medici des-

necsilentii

esemplum

tribuat, quicupit allo-

Nunc gaudia

vestra, sicut

deme

«Estimo, co-

gnoscentes,
ncticii

mecum
:

laudibus prosequimini tanti beet
si

largitorem

adbuc vos longior

mora

quium. Juxta orationum vestrarum suffragia, quos innocentia et devotio Deo nostro fecit acceptos, meliorem me esse jam sentio desiderans honoriflcen:

detineat, quambenevaleatis, litteris intimate.

tia salutationis

impensa,

quam bene

valeatis

agnoest
so-

EPISTOLA XXm.
ENlNODIUS FLORO.
Spectabilis vir
a

scere

:

quia post receptam salutem,
vestrffi

unicum

latium bono

prosperitatis attolli.

Eleutherius in

negotio suo, quod n

domnoprwfecto audiendum Vicarius susceperat,ad

EPISTOLA XXVn. ENNOnlUS BARBAR.B.
Qiiamvis adhuc inter extrema sim positus, et pro

ampiitudinem vestram a
vit
:

me

conimendatitias sperasibi

credens, salva juslitia,

opem

integram posse

suppetere, simeis apud vos juvaretur alloquiis.

Rogo
:

ergo bonoresalutationis exhibito,
tra ffiquitatem laborat,

ut, ei, si

vere con-

manum medicam

porrigatis

peccatorummeorum mole, somni mei benelicia, dum mereor in longum conteri, non sequantur reverentiae tamen vestra; obsequiis quod debet pendens anima non omisit. Pene jam vocatur ad judicium, et
:

quia nefas est, ut in prBejudicio bonas caus». prodesse
sibi calliditas videat,

adhuc
Ergo,

stispicit in

hac luce quos
servitiis

coluit.

Quam

vera

est

quod molitur.

illasententia,

quod sanctus
rogo

affectus

necmorte pereat!
salutatio-

EPISTOLA XXIV. ENRODIUS FAUSTO.

domna mea,
illo

vos debitje

nis prosequens,
tur,

ut, agnitis

quaj circa
et

me

gerunet ca?-

Dsum suum
cata custodit.

benignitas vestra supra homines lo-

pro

quo omnibus eminetis

sanguinis nitore
apostolo

Vere medicina
conscientia

est

cura sanctissimi;
insinuat

et conversationis radiis,
teris

domno meo
:

nani

venerabilis

Deo semper

ejus fratribus supplicetis

ut per vos esorata

quod
sit,

me calor esus desperationempra2cipitante diabolo ^ vela patuerunt. Venit ad me medicus, et dixit se quod
requirit. Digressis vobis, acrior
et ad

Dei potentia, clementiae suo; qu£e tarda esse non so^^^' ^^'^'^^'^^^

omnem

^°^

refrenet.

EPISTOLA XXVIIL
E.XNODIUS BEATO.j

faceret

non habere. Hinc mihi major
Continuo

spes,

quando
Victoris

homo
lestis

cessaverit.

me cum

lacrymis ad coei

medici auxilia converli; et
corpns,

domni
:

qua obsequiorum cura pensabitur, quod te et in frequentibus paginis allovicissitudinis,

Qua mihi

olco totum

contra febres armavi.

magni militis idoneum poposci, incunctanter
ille

quod jam sepulcro parabatur, Scit Deus meus mox adfuit imperator, et quod per testem ejus
obtinui.

quor et officio sermonis non detestor? Non me
dere,
diis
;

tui in

lucem exire publicam

setas tua,

non ingenio meo

potest revocare parformula. Eligo benignisplus cre-

Mox

fervor

quam
quod
;

peritis
fidelis

;

ut

ceternifrigoris procurator intepuit, et hora nona,

es, divini

bona originis anteferant stuest muneris: in natura
Necesse est

sicut legitur,
iv).

Domino meo mandante
vestrae

discessit {Joan.
scio

eruditio ut

per

Deum

veniet res secunda.

Scio

orationis
in illo

tempora

;

lacrymalabo-

rum copiam

quoque momento
:

juvisse

rantem. Ecceindicia votiva non tacui

sed

portito-

rum raritas desideriuni communesuspendit. Nam me multum juvat relevatio vestra, quK a vobis minime, D
qui
Iseta respuistis,

totum tibi amor integritatis exhibeat, primarum partium insignia jam tenenti. Ergo honore salutationis accepto, noveris me, juxta petitionem vestram, epistolam ^ ad vos admonitionis, quamvis sub festinatione, dictasse quam ad domnum patricium
:

optetur.

Symmachum

idcirco dirigere procuravi,

ut

quod

in

EPISTOLA XXV. ENNODIUS FAUSTO.
Mox ubi me
gratia superna respexit, et

ea emendatione
ribus informavi.

dignum
Qua de

est,

corrigatur. Sed propter

surreptionem negligentias,

animam

ne

tibi

ad

te

quoque ejus exemplaapud te esto et cave perlatam manifestes comprehenso supete

re tu

:

dejudiciis coelestis vicinitate trepidantem, concesso, ut melioraretur, vivendi laxavit spatio, magnitu-

rius eminentissimo viro, ceu

quia

si

ejus

beneficiaper litteras divina non tacui. Vere, cessantibus medicis, illius qui innocentia et
dini

vestrce

notitiam
bis.

eam eorum

rem novam postulans magisterio placuisse cognoveris, ad perferre qui sapiunt non time:

lacrymis emitur, medicina non defuit.

Credite,

nisi

mihi subvenisset destitutio curantium, nil valerem. Nam quia ffigrescebam hominum studiis, ccepi ne1 Domni Victoris] Martyris Mediolanensis. [De hac mirabili curationecopiosius^aget in Eucharistico vitse

EPISTOLA XXIX. ENNODIUS BEATO.
Non
milii tuus error illusit, nec retroversa decepit

- Epistolam advos admonitionis] Parsenesim didascalicam Beato et Ambrosio scriptam, cui locum de-

suae.

dimus

inter opuscula miscella.

143
affectio
disti
:

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
:

144

tu aetatis, naturai, propositi

ordinem custo A

tas,

judicando.

ergo deliqui aliter de te quam poscebat veriAd hoc redeunt, quos diligentia in:

EPISTOLA XXXII. ENNODIUS SYMMACHO (PAP^).

Rem

necessariam providet,
:

qui

parenti

omnium

sulsa captivat

proinde jam sine circuitione loquen-

orbatos et peregrinos insinuat
latus vestri solatium,
afflictos dicere,

unica via est apostoexternis. Absit
:

dum
illis,

est.

Quo

te

immemorem

tui

duxit insana praein

quae

medetur

sumptio, ut

sancto presbytero diceres,

versibus
ali-

quos ad vos contigerit pervenisse

quamvis in temporis momento compositis,

creatoris patriam, opesalibi

non requirunt, quos

co-

quibus videriaffeclum conjugalis gratiae non expresdiffamare volui quod scripseram ? aut epitaphia hoc poscebant, aut ratio? Quis hoc impe-

ronae vestrae

cura

susceperit. Praesentum

bajulus,

sum ? Aut ego

ortus nobiliter, profutura ad testimoniura ingenuitastudia Romana requirit. Nunc beatitudini mea supplicis vestri commendat assertio, ut
tis

vestrae

ritus, quis

tecum

sanitate vacuus dixit,

ut

carnem
excepit,
'

salutafacitis,

quod

in

summam

gratiam domnus Faustus

tionis servitiis dignanter acceptis,

quod usu

te et participibus tuis rodentibus lisderetur ? Forte

de

pro mei consideratione geminetur.

tertio Phaleucio, qui
rint,

Terentianum nesciunt, habuequod de una syllaba quaerentes occasionem lodignus
vii,

EPISTOLA XXXIII. ENNODIUS ^ HORMISDvE DIACONO.
Et quod es, miseratione ornatur
es, pietate
;

querentur. Vere

fui ista quae pertuli,
6),

quia B

et

quod futurus
his

scriptum est {Matlh.

margaritas ante

im-

conquiritur

:

et

diaconum

studiis ex-

munda

animalia non esse mittendas. Quamvis dictio-

tulisti,

cujus rei promittit cura pontificem.

Pr£esen-

meae bene sim conscius, te tamen nec scire aliquid, nec sciturum ante didiceram. Vale, etad alios te quibus debeas loqui, converte.

num

et imperitiae

EPISTOLA XXX. ENNODIUS ADEODATO PRESBYTERO.
Acerbo aegritudinis impetu
mietate contritus,
et valida

febrium nitestimonii

tium bajulus, honestus moribus, natura sublimis, gemini solatii orbatus praesidio, Romam pro honestis artibus, licet peregrinaturus, expetiit. Vide si mereantur a religioso, bene nato, locupleti, juvari ista quae praetuli. Nunc ofiicio salutationis exhibito, rogo ut si me, si bonam quam coemisti] opinionem diligis,
impensis portitor adulescat auxiliis.

cum

ut fidem

veteris

Christus noster in me, quod in Lazaro fecerat, ostendisset, et Evangeliifidem praesentibus declararet exemplis
:

EPISTOLA XXXIV. ENNODIUS * PORTIANO ABBATI.
Divinis declaratur exemplis, nisi per Dei

litteras vestras accepi. Ordinavit ille

qui potuit,

gratiam
Quae

ut diebus quibus vitam lestituerat,

suorum eam et conlirmaret et versibus unde tibi portentum illud
stultajudiciafecerunt. Scias illos

amicorum quoque visitationem hominum fulciret alloquiis. De C enim recordatio potest
dixit,

coelestium non venire.

esse peccantium, nisi occultis

risum mihi
pretio

itineribus favor coelestis operetur, et

perviam men-

in

summo

tibus inspiratam quae propler peccata] surrepere poterat, eliminetur oblivio? Impetratse

apud
stia

domuum

habitos,

quaravis in temporis angu-

et viridarii

transcursione conscriptos.

Sed

si

sericordiae fiducia est,
esse.

eos

non
qua3

scripsisti,

nec

facias.

Mihi

sufticit,

dum

feci,

jam divinae micultorum Dei animis non deErgo gratias refero Trinitati Deo nostro, qui ut
alloquiis visitaret, exegit.

vota complesse.
ro,

Nunc ad eam partem me confeposcenda est; ut pro attentius ores; si mereor, crebra

me

reverentia vestra

Su-

specialiter a sanctis

aegro et

amante

mihi

et instructionis et consolationis prajstes alloquia.

EPISTOLA

XXXI.

ENNODIUS BOETIO.
commercium
Consideratio magnitudinis vestrae exegit'epistoIare sed festinatio portitoris epistolam bre; :

enim exiguus cultus debetur obsequentibus, cum Christi gloria maneat iraperantem. Orate pro me, qui humanitatis imbequos conticilla, dum adhuc estis homines, evitastis git, necdum corpore sequestrato, ponderibus carnis absolvi; et servitiis salutationis acceptis, frugem circa
scipio obedientiam vestram :nec
:

ir.e gratiae,

dum sermonis

adolescit cultura, concedite.

sed vitate conclusit. Non potuimorari properantem nec his vacuum muniis propter res necessarias emisi. Q

EPISTOLA XXXV. ENNODIUS ' AURELIANO PRESBYTERO.
Inamabilis quidem
sio,

Crebras super

domo quam

poposci,

litteras

desti-

navi. Sipossibile est cupita tribui,

jam

referte,

quia

et votis

desideriis meis militavit occaaditum necessitas vix ferenda patefecit
:

omnia ajdificia ejus sub negligentia consenescunt. Domine mi, salutationis obsequia dependens, rogo
utvosjuvetis sine vestro
«

amplexus paginam praefatione blandientem, sequenti ejus elocutione confusus sum. Nam dulce principium
et sereni

dispendio

supplicantem.

mella colloquii, relata

calamitas,

quasi

'

Sando presbytero] Adeodato, epist. seq. De tertio Phaleucio] Id est, Exoptet similem ma:

irona sortem

quo versu clauserat epitaphium Cyne-

paulo ante retractavit,
2

gicB lib. VII, epist. 29. Hajc igitur est epistola epist. 2i.

quam

Hormisdx diacono'] Ejus nomen inter Ecclesiae Romanae diaconos in synodo Symmachi, quae Avieni junioris consulatu coacta est. Jamque apud Ennodium
saepius occurrit
prffisagit
: :

gnrium, quia Symmacho papae successit. * Portiano abbali] Etsi tempoja non discrepant, tamen non ausim, hunc nostrum esse S. Portianum qui Candidobrensis apud Arvernos monasterii abbas fuit, eique et oppido non ignobili nomen reliquit. Sanportianum enim appellamus. Fuit et Porcianus episcopus in provinciaqui synodis Caraffirmare

pentoratensi et

Vasensi interfuit paucis annis post
:

nunc

illi

pontificatum non obscure

Ennodium.
"

iterumque epistola 39, Esto, inquit, specialis tulor ; omnium moxfuiurus. Nec vanum fuit au-

Aurelianopresbyiero] Axelalensi

quod sequentia

declaraat.

:

145

EPISTOLARUM

LIB. VIIL

146
credis exhibeas; et

veste noctis, obnubit. Vere loquentibus vobis ingesta

A

guitatem

quam

dum
*

amantis te-

sunt oculis, quee legebam. Nam dum absentiae felicitatem pagina sapientis intercepit, coactus sum ' illam jEtheriam nimis vidisse terrenam, et a sublimitate vocabuli in Tartarum duce culpa depositam. Taceo

porem metuis,
bro ad
his

in affectionem frigescas.

Domine, ut

supra, salutationis gratiam persolvens, spero ut cre-

me

epistolarum commercia dirigas, quia in
te

quid debuerit parentibus, quid pudori
infelix

:

ex qua

domo

muniis et diligentia multus incumbas.

admonet

et perfectio ut

processit ad scelus

:

quod secuta

est, relictis

Dei cultoribus, lupanaris vice
mihi, ultionem criminis,
secuta est
et
:

conjugium. Credite
admittit crimen, exet flagitium
et

EPISTOLA XXXVII. ENNODIUS BOETIO.
Quamvis
qualibel
teniii effectu

dum

petitionis surgit eloquium,
res secundae, in
si

et turpi

mersa contubernio,

conciliant et dotant facundiam

poenam flagitii reperit in marito. Secum rei personam portavit et judicis mulier, dum elegit indignum. Producerem litteras, nisi memoriam infaustee
:

verborum

saturitate pagiuce
:

repudientur,

ab impetratione jejunant
betur laudatio
state

plus felicibus epistolis de-

quam
:

peritis.

Jure loquitur verbis
viros dicendi venu-

feminse
Galliee

desiderarem

oblivione

sepeliri.

Vos,

ut

nitore sublimibus, qui
captivat
:

summates

expulsione illorum subleventur, eligetis: nos,
coinquinetur.

quodvis oratorium schema sinistra

ne
si

Italia
:

Expetant potius
fugerint, hinc
^

Libycas " sors dissipat
:

ditescit

enim lingua

nutrita beneliciis.

syrtes

et

ab humanitatis consortio dividantur

quia

Dudum

ad eminentiam vestram direxi qualicunque
ita

inde

domnum Aurelianum

Enno-

audacia producente colloquium; quod
genio sublevastis, ut crederem
favoris

responsi
digni

dium, ad quee loca declinabunt?
quae jussistis, pressius intimavi
gia
:

Domno
'

praefecto

me

perdidisse

qui

[praecepta re-

mox

exegit, per quee

credimus viros bonos et
:

amicos occasionem invenisse praestandi

et

vostamen

animum
ciet

ab anxietate removete

:

quia ccelestis sufli-

ad ultionem malorum vigor examinis. Domine
salutationis

tempora per quietem, quando modicus sudor judicium arcem tenentis illexerat. Promiseratis etiam domum quam poposceram, non negandam. Geminis elevatus successibus incedebam si et opinio perfecti astipulatione, et census locupletissimi crevisset im;

mi,

obsequia preesentans,

precor

ut

pendio. Sed detestor

moram, quam

sterilia

quidem

crebro

me

prosperitatis vestrse, quia

commeantium

peccata pepererunt.

Nam

et
:

homo

culminis vestri

opportunitas ingeritur, relevetis alloquiis.

quem
esse,

praestolabar advenit

et nihil sibi

mandatum
:

EPISTOLA XXXVI. ENNODIUS BOETIO.
Perdiderat eruditionis pretium lingua,
ccs
:

quod desideriis meis prodesse posset, asseruit. Vide meritorum meorum fusca commercia quorum

dum

reti-

P contra

me

nitentia fidem frangere nequeunt, exigunt

quia

dum

venustatem eloquentiee taciturnitas
in

tarditatem. Absit a conscientia mea, de vestra claritate diffldere
:

includebat,

credebatur non esse quod nuper eifer:

obscenae mentis

est,

putare constituti
ut

lucem novum jubar eloquii et dum diem in epistola facis, splendorem recens adeptus crederis jam maturum. Gratias ago, quod me ad amicitise custodiam paginae tuse flore compellis. Sed si fidei mecE esses conscius, dubitationem de rebus constantibus non haberes. Timeo ne ambibuit. Produxisti

memoriam non manere. Sed rogo
vestri

dum

propositi

lucem

asseritis,

eorum

quae mihi

debentur,
saluta-

obscura superetis. Ergo pra^stationi vestrfe genium

dono

celeritatis infundite.

Domine mi, cultum
^

tiouis impertiens,

preces adjicio, ut

consularem

sportulam

cum responso

praefatse petitionis accipiam.

Illam Mtheriam] Nurum Archotamiee, de qua lib. vii, epist. 14. Sed tota hnjus epistolaj interpretatio ex Cassiodoro petenda est, apud quem Theodericus de hac jEtheria Merabaudo comiti sic scribit lib. iv,
'

9 et aliis locis. In conscribendisenim epistolis quibus honorum titulis initio epistolae singulos appellarant, eosdem sub linem iterare mos erat. Verbi gratia, Volusiani ad sanctum Augustinum epistola sic incipit: Domino vere sancto acmerito venerabili patri Augustino Valusianus. Eadem sicclauditur Incolumem
:

venerationem tuam divinitas summa tueatur, domine asserens AStheriam nurum suam, mariti-postposita di- n vere sancte ac merito venerabilis Pater. Rursum Aulectione, cuidam se Liberio jugali fcedere sociasse gustini epistola qua Volusiano respondet, hoc habet et cum omatior cupit novis thalamis apparere, studuerit initium Domino illustri et merito insigni etprsestanpiioris viri facultates evertere: allegans dictatam fitissimo filio Volusiano Augustinus. Sub finem vero liorum spoliis, quibus magis decuit congregari. Incolumemfelicioremque temisericordissima Deiom2 Domno prxfecto] Fausto. nipotentia tueatur, domine illustris et merito insignis ^ Prseceptaregia] Illa nimirum quse proxima quam etprsestantissimefili. Eademquein plerisque.\ugustini laudavimus Cassiodori epistola continentur, ubi Aret aliorum cpistolis cernitur repetitio. Quam ut vitachotamiae adversus /Etlieriam nurum causam Theorent librarii, compendio utebantur, praefixis verbis, dericus MerabauJo committit. Sublimitatis vestrse juuT suPRA, hoc est, ut initio epistolae scriptum fuit. dicio hanc caiLsam legibus committimus audiendani Quanquam apud Ennodium tituli omnes epistolarum, utomniincivitilalesubmota, mediis sacrosanctis Evannudis tantum nominibus relictis, omissi ."iunt. Q.uod geliis, cumtribus honoratisquospartiumconsensus eleitem accidit rescriptis Principum [in codice ac nogerit, qui legum possint habere notiliam, quidquid vellis eoque factum ut illa Have Tatiane carissime prisci juris forma consliluit, inler eos considerata disnobis, et Albine Parens Karissime Augustorum, ac siciplina noslri temporis proferatis. Prolata sententia, milia quae bis, ex more quem dixi, repeti solebant, cum praegravatam conjugem suam questus esset Libe- semel tantum, quia integra rescripta non sunt, nunc rius, Theodericus epist. 46 iterum rescripsit, ut causa in fronte, nunc ad calcem ascripta videamus. per arbitros retractaretur. ^ Consularem sportulam] Quia consul erat Boetius, * Domine ut supra] Sic lib. i, epist. 12, lib. ii, ep. epist. 1 hujus libri. Sportulae autem amicis novis
:

epist. 12 Archolamiaitaqueillustrisfemina flebiliter higemiscens nepotis sui calamitatem tali conquestione deploravit, dum semper avise cura tenacior est suorum,
:

:

:

:

:

147

ENNODU EPISCOPI

TICINENSIS.

148

EPISTOLA XXXVm. ENNODIUS SYMMACHO (PAP/E). Non inefficaciter poscit, qiii parenti omnium
regrinos insinuat
tio,
:

A tum animas
pe-

pascunt esca colloquii. Bene enim per
sibi pingit efligiem;

stvhim dilectio amicam

cum qua

sine laboris patientia misceat mella

nobilibus generalis debetur asser-

hoc magnitudo tua artifex

sermonum. Ad ne impastam gratiam lin-

maxime apud eos qui beneficia tribuunt non rogati. Beatum sublimem adolescentem, preesentium
bajulum,
si

queres, scripsisti. Debeo vicissitudinem, quia

memo-

rem mei
pra^ditos

te esse

cognovi.

coronavestra dignanter accipiat, prajclapontiticis ornat ofiicium. Est

exbibito, rogo ut

quod

scis

Honore ergo apud caros

salutationis
et affectione

enim qui gratiam vestram et natalibus et moribus mereatur sufficit dignis stricta laudatio. Nunc servitiis

rum

juxta

morem

esse pretiosum

sub continuatione facere

non omittas.

:

salutationis exbibitis,

rogo, ut

me amantem

vestri

EPISTOLA XLII. ENNODIUS ayieno.
jEgritudinis vestrae indicium in mese coutingit in-

orebri relevetis promulgatione colloguii.

EPISTOLA XXXIX. ENNODIUS HORMISDjE DIACONO.
Si dignatio circa

crementum. Nara
solliciti,

talis

semper

et

usus etpene natura
:

ut vix credat transiisse quod metuit
locata suspirat. Vere

et quai

me
:

frequentia litterarnm

promissa duraret, assereretur vix respiciunt humiles, quos
:

fecit

Redemptor nosler

ccelesti benignitate prseterita,

quasi sint in occultis

domne
:

ad arcem eventus prosper evexerit grave est, si spes non desecundarum rerum caritatis nexus incidat
:

Aviene, jam in

me

nihil de

usura

lucis istius, nisi

vestra tantum, post

amorem

Dei, remansit affectio

bet prwjudicare diligentiae, cui
ditur. Si
vivit

secundum vota blangratiaj custoditis;
si

quando melius mecum
stris

agitur, talis

sum, qualem

me

tamen

aliquid circa

me

in desperatione dimisistis. Superest ut precibus veet peccatorum remissio concedatur, et si ita Deo videtur, pro • vice remedii obitus celer eveniat, ne amarius sit morte quod vivo. Domine mi, sahitationem debitam tota bumilitate persolvens, rogo

amoris

pollicili scintilla,

Beatum commendo

nobilissimum adolescentem praHsentium portitorem; cui justum est ut consideratione mei, et pareutem
bealitudo vestra impendat, et patriam. Esto specialis
tutor,
tionis

omnium mos
humilitale

futurus.

Domine

frater,

saluta-

ut per vos, quid in causa vestra de

Roma

nuntietur,

depensa, rogo ut

sub celeritate

agnoscam.

quam bene

valeatis, scriptione signetis.

EPISTOL.^ XL. ENNODIUS BOETIO.

EPISTOLA XLIII. ENNODIUS MESSALjE.
oblivionis

Precum
accusat.

iteratio

bonam

conscientiam

Nunquid aliquando ab effectu destitit, qui Deo q cum flducia supplicavit? Si animus in fide non clcmdioet,

Sed facessat stimulare currentem, et constantem virum ad memoriam promissionis impellere. Ha^c de his qua; a me dudum culmini vestro sunt scripta, perstrinxi; ut domum de qua jam paginali judicio voluntas vestra est patefacta, perficiam. Reliqua epistoUe salutationis nuntio mancipavi ut sicut apud nos valetudo in statione est, ita de culmine ve;

egit

et vota et votorum copia conjunguntur. Ecce apud vos silentium meum, quod tanti temporis

non
tos

valuit obtinere loquacitas.

Quantum

video, sori:

pta vestra nisi taciturnitas non meretur
putatis, alloquimini: ab his quibus
creditur, abstinetis. Fecistis

quos mu-

lingua csse
gravi segri-

tamen quod decuit domut

nuna

et, ut ipsi dicitis,

parentem;

me

stro coelestis faciat favor agnosci.

Insolabiliter

EPISTOLA XLI. ennodius agapito. amantum ferretur absentia,

tudine depressum dignum putetis alloquio. Rogo ut hoc sub continuatione faciatis. Domine mi, salutationis reverentiam solvens posco ut pro
nisi

opem

nes Dei sanctos supplicare
vita;

darent remedia litterarum, quoe jejunas desideran-

redditus, de visione

me per omnon desinas, quatcnus vestra gaudeam.
O

honoris causa debebantur. Sj-mmachus epist. ultima Sportulam consulatus mei et amidtix nostrse lib. IX
:

AYP. AM^IKTYflN
dyoiv iroq

ei hojiori tuo debeo.

Vice remedii obitus] Qui diuturno morbo languet, mortem optat, ut remedium. Vetus epitaphium,
'

Venisti tandem viia mihi dulcior, et
Solvisli

me

morbis

tristibus, et

podagra.

AUR. AMPHICTYO

No-jo-wv, -/ML zafiKTWv

-/.«1

^oyspoiq TToSa.ypai;.

annum

agens lxx.

LIBER NONUS.
EPISTOLA PRIMA.
Velim
*

D

prtBstes ingenio, quia nefas est in devotionibus despici

ita

ENNODIUS labori meo

*

ARATORI.
ut jejuno veniam

faveas,

gratiosus obtulerit, durus

quando quod amabilem discendi cupiditatem rerum interpres evacuat.
:

cardinalis, Aratorem tus versibus exposuit.

Aratori] Libens accedo adconjecturam doctissimi huno esse qui apostolorum AcVerum is hoc tempore adolescens adhuc erat, et Musarum tamen in castris miles

prseter hanc bina; superioris libri epistolse ostendunt. Ligurem patria fuisse, facundo patre natum, atque in Liguria ipsa eruditum, et cau-

non ignotus, ut

sidici offlcio

functum

:

legationem etiam pro Dalma-

I4y

El'lSTULA.Rl]M Hli.

I\.

150
instructam] esse

Laudandus est ia studiis, vel qui faeundum eequare non putatur eloquio. InterbeniRnoset eruditos, quid
eligatur iucertum est,

A

contesui. SufUcit Deo placentis viri

pietatem

:

et

causa et persona,

cum
IIL

Dei solatio, ves-

cum
et

pars ulraque det pretium.

tro disponatur studio.

Ergo crede
sitatem

diligenti,

amaritudinem temporibus

EPISTOLA

legitimi amoris amollire. Nolo
;

rem

voti facias neces-

et desideria

quibus liumaQumgenus natura
culpa est
conjugalis
virtutes,

ENNODIUS MERIB.4UD0.
Quasi solemfacibusadjuvet, etmareexiguo
se placitura

peperit, digeras in

mojrorem. Non habiturus conti:

humore
per

nenliam,

nisi nuptias optet, in

locupletet, ita superfluis laborat impendiis, qui

copulaj vitans

remedium, electurus

est aut

aut crimina.

pra
tra

Tu te ut metiaris, imploro, ut nec subominem plenum casibus iter arripias, nec inbominem qua; sunt plectenda mediteris. Vix denon
deviat.

commendat. Sed stultum est perire occasionem beneiicii, quando auxilium fortis iraplorat
;

opum

largus supra copias ditatus

est, si

credit

sub-

linquit, qui a natura et lege

Ergo post
viluit,

Musarum
ad curam
rusticari

castra,

et

inanes

ffitate

nostra cantilenas,
:

te serendae sobolis

muta

vita

quod

munus lit, oui insigne pretium picestat accipiens. Domnus Faustinus de prolis suae profectu supra quam poscit paterna cura, sollicitus, Ambrosium nostrum hac apud
sidium quod pauper obtulerit. Regale

quia inter imperitorum exercitus
:

furor est

nolle

B vos

credidit

prosecutionecommuniri
et

:

ffistimansquod

juvat sapientem, hoc esse quod plurimos.

sanguis ejus, quod prudentia, quod census, intra Li
guriffi

Facessat philosophia in nostrorura nota conventibus : ego donasse curis cupio, quotiens infelicem insciliam

angusta delitesceret
:

;

quod artisfama

nobilis

arctareturobstaculis
in

sequitur qui prfficedit. Ergo
piens, rescribe
egerit.

honorem salutati accimihi quid cum animo tuo pagina mea
mihi
sit

suam Roraanam lucem putat erumpere. Facessatab stualienoprajsidioclaritatem

diis

meis negare testimonium quod plus opitulatur
:

Nam

si

quae

sententia flagites,
detestor.

ego

ipsa studiorum liberalium

nomina jam
II.

EPISTOLA

ENNODIUS FAUSTO.
Stat

apud conscientiam culminis vestri quid suostendit faciat divinitatis dispensatio ut per vos debeam et generi et ideo principia ejus liic bene locata solidentur. Ego honoquamvis apud vos credat sufficere quod pro filio pasalutationis ai,^ipii,o, petitioni paterna, 11rem ^'""''"'^""' accipite, oi et ^^oi ..i^^u meae ^ ±xx^a, ic ^^"^ ter rogavit, per me tamen quia parum putat ejus q sicut praBceptores vocavit antiquitas, pietate resollicitudo quod egerit, preces frequentat, sperans spondete. ut noster adolescens ad maturos, Deo auspice, mores
blimis viri Faustini voto
.

qui enim bonos asserit, approbatur. Videte quaedevobis fiducia sit,icui quidquid prajcipuum habet nobilis terra commisit. Nolo putet apud nos quod hac sit familia potius inveniri. Sufficit honorum cupidissic plures vincere, ut potissimis comparentur. Honestatem juvenis vulgatusnatalium pudor
auctori
:

:

•.

,

,

erigatur

:

vos detis praecepta, quid sequi debeat, quid

EPISTOLA
1

IV.

apudquos necessarium credideritis scriptione prosequamini. Hocscio culmen vestrum, etiam
cavere, vos

ENNODIUS
Si

PROBINO.

apud eminentiam vestram supplicatio meare:

nec debui tanti viri precibus deesse, nec potui :qua dere permotuslacrymis superius comprehensi, et ego flens supplico per
si
:

taceam, esse facturum

sed

cordatione subsisteret, crebra scriptione patuisset

nec quos apud Liguriam vestros
tis,

dignatione vocabaopibus
divisi,

sepeliret oblivio. Sed quia loco et

illam quse vobis a
(sic

petitiones vestras pia

Deo concessa est, conscientiam martyrum Salvatori nostro
suppli-

nec diligentia;lege comparantur; ideoperfectamsubjectis caritatem,
si

digni sint allocutione, prajstatis

:

commendet
pro
cet
:

assertio), ut efficaciterapudvos et creator

fllio et

domnus Faustinus pro Ambrosio

juvenem, et orate pro nec vitiis possit, nec moribus exstinguere. Scio vos plura apud homines, sed majora apud Deum prsevalere. Et idoo securus jam etfectum illis polliceor quos commendo. Ergo reverentiam salutationis exsolvens, paucis multa
et

ordinate praedictum

ipso, ut

adolescentem

Roma

hac in amicitiam discretione coeuntes, ut vos cogamini tantum respicere, nos amare. Erit vilium superba conditio, si plus a potentibus quam verba prajstolantur. Ad querelam descendi caritatis imperio
:

debuistis

me

post periculum quod videratis,

di-

gnum

putare

colloquio, vel quia recentis
assertio
:

mysterii

reviviscentem
digni sint

commendabat bonorum gratia de

sepulcris

puto quod Redemptoris

cum laude obiisse testatur Variar., epist. 12, qua comitiAratori decernit. Postquam comitiva etiam rerum privatarum, priusquam aula relicta Ecclesiaj manciparetur, ornatum fuisse, docet nos vetus adnotatio, quse in plerisque exemplaribus Aratoris libris prffiiixa est. Qua ratione Vigilio oblati et suscepti ab eo fuerint. Ejus enim in codice Retis

ad Theodericum regem
lib. viii

tur.

Athalaricus,

vam domesticorum

Pangendi sacri carminis, lioc est Musje ad divina convertenda; auctor Aratori olim fuerat Partbenius Ennodianus. Idcirco cum apostolorum Actus cecinisset,

mensi monachorum S. Remigii hoc est exordium Beato domno Pelro adjuvante, oblatus hic codex ab Araloreinlusiri, ezcomite domesticorum, ex comite privalarum, viro religioso, subdiacono S. E. R. sedis apostolicse, sancto alque apostolico viropapm Vigilio, susceptus ab eo die viii id. Aprilium et quae sequun:
:

opusque suum Vigilio, ut dictum est, obtulisset, ipsum in Galliam misit ad Parthenium, ut ibi ejus opera ederetur. Qua de re praeclara in eodem codice Remensi exstat Aratoris ad Parthenium ipsum elegis versibus epistola quam quia nondum vulgata est, si velut peregrinum emblema his notis inseram, neque ingratum, neque inutile T.i/.oipyrn fore conUdo. ' Probino] Viro illustri, patricio, utpatet ex Theoid
:

derici ad illum
toris

epist.

ii

Variar.

M,

et Pareenesi

filium

ab Beatum et Ambrosium hunc ipsum quem Probino commendat.

auFaustini

;

m
nostri potentia
restituti.

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
Ego tamen, qnamvis sim Avit. Venit ad me
sera

quidem

relatio,

sed

votiva

:

prodigus frontiset garrulus, nec dum de me fiduciam gerens, propinquos insinuo. Prsesentium portitor,

domni Faustini
quia bene nostis

lilius,
:

sufficienter

bona

pollicetur

impleat quod inclinatus supplicj.tione concessit.^Domiue mi, salutationis reverentiam soivens, rogo ut actionis vestraj summam
adsit Piedempfcor noster, et

merita de parente

hunc ut vos qua sit creator

foveatis,

imploro
nisi

:

de suburbano

illo

cum parente

vestro

'

domno
:

Li-

ejus

morum

luce

berio, Christo vobiscum adnitente, compleatis

qua-

conspicuus
vos,

:

nec debet ad alios

festinare,

ad

tenus

si

evenit commutatio, pretium dignetur acci-

quemcunque vitaj auctoritas armat et generis. Ergo, domne mi, obseqiiio salutationis impenso, rogo ut prosperitatem vestram epistolaris cura manifestet.

pere, ne diutius sub permissionis

nutemus ambiguo,
in hac
supplici

quia vos nostis nihil plus esse quod
vestro

mundi conversatione

prcestetis.

EPISTOLA

V.

EPISTOLA

VIII.

ENNODIUS HDRMlSDi! DIAr.ONO.
Ccelestis dispensatio epistolaribusbeneficiis junctos

ENNODIUS YIGTORI.

Dum
asseris.

inscitiam sublimitas tua praslocpitur,
:

erudi-

caritate consociat
lixitas, in

:

dum

quos discernit itinerumproaffectio, si sit

tionis secreta patefecit

remedio sollicitudinis jungit

Nam dum

te

impugnas perfectione quod salvo pudore illitteratum esse
Credat mihi sublimitas tua,
discipliuis

curasermonis. Silentium tamen vestrum nimis

ad-

conDrmas, quid naturse vigor, quid studiorum lima
contulerit,
declarasti.

miror, quod post depositae sarcinas ffigritudinis nulla

me

allocutione

sublevastis.

Sed quia loquendo op-

imbuendum
facunda

liberalibus

jam
et

suis

bonis

portune cogimus, ut loquaris, vel garruli imitatione responde. Bene enim res desiderii et poscitur, et
impetratur
exemplis.
indico me,

ditavit. Sitalis lingua

prosequitur fratris Pauli filium,

astipulatio et

commendat

edocet.

Nihil

Ergo honorem salatationis

louge degentibus magistins opus

est,

quando digna
:

impendens,
nedicas.

Deo

propitio,

jam

valere,

supplicans, ut vicaria milii styli promulgatione

be-

EPISTOLA.

VI.

qui dirigit ^ad docentem. Erubesco insinuatum minus invenisse quam detulit Deum rogans ut quod dc me per alfectionem prtesumitis, ingenii valeam virtute complere. Vos tamen, honore

laude loquitur,

ENNODIUS BEATO.
Si

salutationis accepto,

quibus

libet

impendite
proferenda temporibus de eruditionis messe pctate
^

;

dummodo

sollicitudini

officium sermonis meae de prosperi-

multiplex scriptionis cura respondeat.

ctoris

horreo condidisses, jejunse
dexteras

ab epistolis

tuis

commeantium

uon venirent. Sed quia negligentiam et sterilitatem tuam sermonis prodit abstinentia, nos necesse est iterum ad culturam admonitionis assurgerc, et terga jactis

C

EPISTOLA
ENNODIUS
Intercepisti
'

IX.

CAMILL^.consilibera-

infecunda seminibus

lium.

nostrum, nescio quem secuta, Nam parvulum tuum quem studiorum

recidivis ad

ubertatem
te

sulcis urgere.

Ubi sunt mo-

nita quee

apud

asserebas esse victura ? ubi stuet scientia patescat et

dium colloquendi, per quod
carilas?

Clamant silentia tua, te nonassecutum quod borii dignumpossit esse judicio. Nam sicut rara doctos, ita continua prodittaciturnitas imperitos. Ergo erubesce, et tandem aliquando rumpe vincula, et inpedimenta sermonum. Ostende quid valeas, ostende quid promoveris, si tamen te juxta votum nostrum gratia superna non deserit. Nunc salutationis hono-

lium debuitcura suscipei'e, ante judicii convenientis tempora, religionis titulis insignisti. Veneranda quidem ecclesiastici forma servitii, sed quaj ad duas ununi et difhcile iter partes animum non relaxet estquo itur ad Christum, nec occupatos multipliciter aliquando vitaarctasuscepit. Properantesad se dedis:

ciplinis sajcularibussalutis opifex

non

refutat

;

sedire

quemquam de suo nitore non patitur. Jam si eum mundo subtraxeras, mundi in eo schemata non
ad
illas

requiras

:

erubesco .ecclesiastica proiitentem

orna-

rem
patri

accipe,

et

brevi

contentus

epistola, agnosce

mcntis

sjEcularibus expolire.

Annueram quod per

tuo qua}

longa correptione reserentur fuisse

mandata.

D Patricium diaconum, quantum ipse asseruit, postuquid oportuit eum aliter ad me, quam diebus lasti
:

EPISTOLA VII. ENNODIUS AVIENO.
Oenedico Dei nostri tripliceni iu majestatibus uni-

ipsis
sulis,

inventus
volo ad

est,

destinari? Si judicium

meum

con-

me

pertinentes magis merito sanctos

esse quam-titulo.

Vere animura

meum
"

de quielis

tatem quK
tatis loco,
'

me

inter angustias

meas, perfectaj sani-

stalione ad cogitationum pelagus oxpulisti. Suscepi

de conjunctionis vestraj
Liberio] Patricio

munere subleva:

tamen, Deo auspice, sanguinis mei

vernulam. Nunc

Oomno

epist. I.
' ^

item de quo lib. v, Aliudhoc suburbanum ab eo quod a Fausto
lib. viii.

superius per Fiorum postulabat epist. 12,
Schot., vestra.
:

vocabuli. Ideo Patrioium diaconum Camillse fllium, non fratrem, sed sanguinis sui vernulam vocat. * Vernulam] Nic. Fabri liber, venulam, quod probari posset quia venam sauguinis recte diceret, ut
:

CamillaijYidwm consanguinese in Gallia, id est Camilla 'parens mea intra Arelate. Infra epist. 29 Gallias el viduitalis miseria, eigemina etiam captivitatissuccuhuisseferiur incommodis. Parentem dicit, non matrem, sed sanguine conjunctam, militari olim et barbara, sed Ennodii ajtate recepta, siguiticatiouo

vcnam familia; Symmachuslibro nono, epist. 65, vernulam prajferrent alii codices quod rectius
:

nisi est

couflrmaturque glossemate Basiliensis editionis, quod expunximus, inquo vernula e.^jponitur servitialis, hoc
estservo editus
ancillis
:

vernuiaj enim

primum

dicti,

quiex

domi natiessent.

133

EPISTOLARIIM

LIB. LX.

I3i
constitutum.

restat ut coiiatibusmeisfavorccelestisarrideat,et neg-

A losum

de publicata promissione
si

Vere

ligentias
nat.

hominum pite

modei-ationis ubertate

compo-

dicerem,

doleret ista

discissio

quod

tales

homiesse,
inillis?

Domina, ut supra, salutem debitam dicens, precor ut nunc geminam sollicitudinen pro utrisque suscipias, et Deo nostro commendare assiduis precibus non omittas. EPISTOLA X.

nes noc

iila

quam

dicitis

nutricem mendacium

Liguria potuisset mittere. Quid
fallaciie,

arguam prius
perdiderunt

aut fatuitalis obscena?

duos,

qui inter se sanctorum impetratione

sociantur,

per

ENNODIUS * CELSO. Lenocinium est, non gratiffi sacramentum, quod amicitiaj sincerilas tantum prassentibus [eshibetur et longe positos non relinquit. Quid possitveraiides, intelligat qui tunc adipiscitiir beneficiaj quando desinit supplicare ego mihi debeo quod ad stationem pieoum trans Gargara positus pervenisti. Tu luce conscientiw amicos et litteras uno a te tempore divi:

umbram coactee familise scintilla reparari. Memores estis, domnum Avienum vobis in ecclesia dixisse, Deum se de illa
quos potuisset diu jacentis
et in

puella specialiter

non rogare. Videprogeniem
procedentem.

sanctis

creatoribus ad usurara vitee

Intellige-

bat plus se parenlum fletibus

quam

actione

promo-

;

tuium. Gratiastibi, omnipotens Deus, gratias, rector
iidelium, qui ancillae tua3 vota respiciens, prophetia;
iu ea pollicitationes implesti,

dicentis

:

Anima

ejus

sisti,

sectans

nonsolum longinqua, sed

abdita,

ita

in bo7lisdemorabitur,etsemenejus hsereditabii terrarn

ut

nusquam te sagacis boni persecutor inveniat. Semper et hic quidem latentia inter lepores cubilia
;

{Psal. xsiv, 13). Perfice, pie arbiter,
et
si
^

quod remansit,

in alterius servi tui eopula serenus aspira. Mihi

diligebas
vestigia

sed sa^pe latebram tuani, qui presso
altiori

oro

haac videnda

rimatus est invenit. Nunc
^

consilio,

vit

substanliam, non relinquit,

morbus qui jamj vitalem prseoccupavideat de illis bona

credo, ut majores

accenderis, te

hominum

coetibus

pater, et avi proavique ante transitum
accipiat.
tia

submov.bli. Ergo solam pueriliam debuisti iMediola-

nensibus tuis?

et

virum
;

te

tenere

debuerant,

qiii

suBm nomen Me tamen, quamvis peccatorem, adhuc grasuperna non deserit, qui admonitionem cautione

puerum possederunt

et

quos

lcPtincasli de

amplexi-

pran'enio.

Nam

desideria
licet

bus, debuisti juvare consiliis. Sed hincalias; tu tibi

iiomen acciperem,
exigi

meane * legati provincialis cum dolore, suspendi. Timui
hajc a se
et

provisionum tuarum autgaudia debebis antlacrymas. Ego interim salutationem prajfatus, [memor debili, donalionemde puero deslinavi; hoc apud me [reputans, ut nec importunus in tempore diflidentise suse vinceret, et cessans inter ds;speralionis mala gauderet.

neautrerum dominus, vobisdisponentibus,
crederet,

quee

cogit

necessitas postulari;

ego redderer
dus,

offioiis

onerosus

et actionibus infecun-

/T

quamvis nec exsequi nec injunctis par esse sufRogo ut supplicetis Deo, ut me vel usquead votorum communium tempora in mundi istius serficerem.
vet incerto.

'EPISTOLA XI. ENNODIUS FAUSTO.
Suscepi litteras multiplici gaudiorum dote
pleies, et

locu-

EPISTOLA XII. ENNODIUS MESSAL/E.
Fero vestrarum absentiam litterarum, si sic ad iucrementa gaudii mei pertinet quod tacetis, Non est
molesta
paginalis
intermissio,
si

gratiam circa vos Dei
Iiilaritas,

tiantes. ProtinustestibusGhristi nostri,

quam noveram nuncum lacr^^mis
:

quas suggerebat

indicata patefeci

et

quod
qiiasi

cum

splendidis

per ipsos impetratum fuerat, gratias referens,

dictionibus junguntur rara colloquia.
circa vos Dei,

Quod
Dei

de gratia

novus relator asserui. Yere, domne Fausle, simpliciter in hac causa vulgatum est, quid liaberet meriti,

quod de
est,

sanctis parentibus ^praesiima-

tur accipio.

Jam

sufffagiis

amicorum

qui

tibi

auima quaj preecessit. Nam etsi sit spes nostra adhuc ca^ca mundi luce vestita; sed quod couveniens esse noverat siue
illa

quid virium in precibus

sancta

pater et frater

agnovisti.

Vere dictionem tuam

sine lacrymis quas dabant gaudia,

apud

te

quce de te

sentio

non relegi. Nolo verborum iraportunitate

producere. Labora ut quod suggerente in sensibus D vena invenis, componas eloquentia. Nihil tibi a distantes, felicius tribuens necessaria quam cupita domni Fausti et domna; meaj matris tuae filio minus Ergo mundus iste veri aliquid habet est, nisi quod ^ ipse studiose subtraxeris. Parcat tibi aut si non habet, non de ejus ditione mox rapitur. Mentiti sunt tamen Deus, ut credas me immemorem esse tui, hominesqui sejurabant accipere beneficia, si dedisdum impedieutibus morbis frequenti te scriptione sent etiam superna dispensatione conjuncti sunt, non veneror debes nosse dignum esse venia quida quibus nec accepimus blandimenta, nec dediquid necessitate delinquitur. Domine mi, salutationostrsB actionis labore promeruit;
a nobis
divi-

cum

dcret res inmanibuscoilocatas, obtulit longa statione

;

:

:

mus
'

:

certa

ne desperatione contidentia,

et

nebu-

nera pleuissimam

dicens,

beuedioere

me Deum

in

Celso] Mediolanensi. - Scbot., accenderes:. ^ In alterius servi lui copula] Nuptiis Avieni, de quibus epislola sequenti ad Messalam, et supra epist.
7,

itemque ad ipsum Avienum.Ergo puellacujusobi*

provincia, sed a civitate tantum aliqua mittebantur, ut Hierapolitansecivitatis, cod. eod. lege 8 de Censitoribus, et lcgatio Alexandrina,' leg. 42 de Episcopis, etc. Oblatam sibi ad Thoodericum legationem subire propterea cuuctatur Ennodius, ne ob
a tota

non

liic describitur, Avieni soror, lilia Fausti. Legaliprovincialis]Provincix Llgarise: ut legaiio Proconsularis provincix lege 186 cod. Theod. de Decurionibus. Nam alii erant iegati civitatum, qui

tus

summam cum
^

regi moveat, qute

Fausto necessitudinem, suspiciouem Ligurum nomiue postulanda erant,

:

ea Fausti suggestione postulari.
Schot., ista.

lo3

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS

136

operibus ojus de domQi Avieni conjunctione significo
;

A

et

de

te

quod

ejus pietas

pollicetur, exspecto.

EPISTOLA XVI. EiVNODIUS ADEODATO.
faoile fuisset

EPISTOLA XIII. ENNODIUS PANFRONIO.
Peregrinari
crederes,
et

Olim ad beatitudinis tu£e scripta responderam, si Romam pergentium itinera deprehendi.

me

in

solo

patrio

vobis absentibus

Ecclesiastica humilitas a

etiamsi

valerem.

At cum jegritudo mibi
inter

peregrina transitur. Ut
scorus
cio,

mundi potentibus quasi res primum tamen domnus Dioofti-

quorumdam

insistat

inflrmitas,
et

utraque
ferat,
et

Romam

perfunotus pii laboris remeavit
debiti,
IIos

quid faciam? quis unotempore,
civitate nostra,
:

morbos

ad

restitutionem
aspiravi.

reverentiam
vestros,

vestram

porfldos? Scias nulla cautione,nulIa
quae

innocentia,

in

suspiciens,

fllios

domnum

Deo medio promissa
;

sunt, cu:

stodiri totum felicitati tribuitur, nil amori circa humiles rara diguatio optimus ille, qui celsior. Sed hsec ego non pro mei, cui nihil superest quod sperem, consideratione suspiro, dolet mihi illos perire quos diligo. Plenius vobis rem omnem, et quam propter

Paulum, vel sanctam progeniem ipsius redire Romamcupitis, nos manere dispar sententia ad unum affeotioniscallem sine errore revertitur. Deus tarnen optimus dispensator, quod felicitati ejus scit convenire, disponat. Mihi domni Fausti, suorumque pro:

speritas prajsentiae vice blanditur.
tationis

Domine mi,

salu-

studium vestriim iuvidiam contraxerim, homovester salutationis impertiens, insinuabit. Ego honorem rogo ut seripta mea, et domno Avieno, et |domno Liberio protinus contradatis; etperipsum qui vobis

cultum
vos

pleno

amore

dissolvens,

codicem

quem
si

dedistis, fllio vestro
:

domuo

prsefeotoremeante,

transmitto

meum,

aut illum

quem

promisistis,

plaouerit, destinate. Ilud

tamen

specialiter

con-

Pamfroniam nostram sanam contribuat, conjuro, ut
vos

ferentes, ut

me

quid

responsi dederint instruatis

;

quia

si

orationum vestrarum nunquam me propugnatione nudetis, quia nullus mihi murus potior
esse adversuspeocati arietem poterit,

regius occupatione aliqua negatur adventus, ego ad
vos,

quam

si

illa-

Deo meo suffragante, sub quavis membrorum
fragilitate venire festino.

rum me

tutela defenderit.

meorum

EPISTOLA XIV. ENNODIUS ELPIDIO DIACONO. Deus sanctitatem tuam miserioordife suaj
amici faciens, dignaris esse solUeitus, et
promittis peculiari
affectione
te

EPISTOLA XVII. ENNODIUS APODEMIyE.

Non clauda
et gratise

fldes opinionis antiqnae, quae

perhibet

prosequatur insignibus; qui de humilitate mea, rem

quodpropinquitas generis non defraudeturlonginquitate regionis. Manent familiarum suis jura cardini-

me meosque
Scio quia

bus;neoquse sunt
C animabus
:

divisa

habitaculis,

dissooianlur
car-

colere.

perourrit setherius vigor, ubicunque

Deus propitius
lulit,

tibi sic

gratiam invicti principis cou-

nis cognatione

producitur;

et

illa

ooelestis

porlio

ut humilitas ecclesiastica
Elpidi,
si

non

periret.

Vere,

unius patrise non continetur angustiis. Sio
ellerendo desideralis nobile

tu,

domna

domne

dignatur pius res de servo suo esse
cujus

mea, longe a corpore degentem Ennodium perquisisti,

sollicitus, tu

fecisti,

vicem poterit repensare. Scias
diversa aflligi qualitate

animo nullus amicorum me tamen quotidie morborum, ita ut de vita de-

munus

aspectibus.

Aooepi cucullam qualem debuit dirigere, religionem
profltenti. Sanotissima, ora, ut

dignumme humilium
vestra, tamen Domina mi, salutem

sperem. Hogo tamen, honore salutationis accepto, ut domnum Faustum et fllios ipsius, memor animae tua;,
'

indumentis,

et si

non invenerunt dona

meriti sui nobilitate perficiant.

et pro anima mea, quantum preenon eesses quia non remansit in luoe quod sperem. Rogo etiam ut me frequenti digneris

sinceriter diligas
vales, orare

;

:

largissimam dioens, rogo, ut crebro venerandis relevetis alloquiis. ' Lsenam et racanas, cujus vos volueritis coloris
dirigite.

rubei aut fusci, mihi

sub celeritate

alloquio, et
est,

si

domnus

noster ad' Liguriam venturus

intimare procures.

EPISTOL/^ XVIII.

EPISTOLA XV. ENNODIUS SIEPHANI.E.
Bene
est

ENNODIUS STEPHANIjE.
Sufflceret
fasce

equidem pro

epistolari

commercio me-

animo meo, quod gravatum peccati
et inter illas seori pectoris curas,

meministis;

quan-

tum

epistolse

ad

domnum Avienum
meae non

destinatse mani-

festant,

pcrsonaj

emergit oblivio.

Deo
cle-

rJtum portitoris, oui et vena sua quod loquendutii estet pura circa me ministrat aftectio. Sed animus meus adduplioatum festinat obsequium; nec simplioi quam reverentia vestra exigit huniilitate contentus,

'gratias ago,

qui per indebitam delinqucntibus

domno Avieno

scripta

conjungit,

illi

quem

mentiam solita miseratione sucourrit, dum eos sanctarum animarum inlercessione sustentat.Non oredo quod inter orationes deseratur, quem nobilitalis alloquio. Saluto ergo humilitate qua dignum est, et
rogo ut
illi

de stirpe vestra procreatum

et vita prodit

et oratio.

Graviter tamen fero quod rustioas voces nimis urbana etsubtili elocutione narratis. Non ita oirca familiam vestram gratia ccelestis innotuit, ut aliquem
in

assidua

orationum

donetis

suUragia,

ea

lioeat

majoribus suis

aut lingua

esse

aut

quem commemorationispasoitis
'

ubertate.

actione dissimilem, nisi forte
:

quod vos supra
quod
uti

clari-

Lsenam
*

et

racanas]

Ita distinote
:

Vaticanus
recidit.

reli-

tzangse lege 3 cod. Theod. de Habitu
teat intra
*

opor-

qui

Lxna ineha canas

quod eodem
videntur,

Racaliquet,

urbem. Intra urbem
le St.

Romam nemo velrogis,
II, p. 287.

na3 autera

quod genus vestimenti

fuerit,

non

veltzancis utatur.
Videsis

ad calceamenta referendse

ut

et rogae et

Moine Vat. Sacr. tom.

157

EPISTOLARUM
ir-

Lir$.

IX.

tatem seniorum sanctse viduitatis in vobis fulgor
radiat.

A

precatio

fructum

sibi

videatur

aseribere
est,

laboris
ef

Nempe

illius

cujus prsefectura
tur,

domui Fausti germaua es, iu quod monaclios instituat, inveni-

alieni. Saluto

ergo humilitate qua dignum

ut

prtefatos

quem

plus est actione venerabilem esse,
vos,
servitio

quam
ut
Etsi te
tas,

cum gaudio ad me remitfatis, EPISTOLA XXI.
ENNODIUS ELPIDIO.

imploro.

titulo.

Rogo

salutationis

exhibito,

nunquam
sanctis

scholasticorum

indociles
;

'compositiones

immemorem mei
imitari

dictationibus
si

misceatis

sufficit milii

quod

me tamen

Pontica facit inhumaninon decet quod accuso. Sic

admirer, quod

mereor sequi debeam,

in vestris

de civitate Mediolanensi quasi Icarus avolasti, et ncc

sensibus invenire.

EPISTOLA XIX. ENNODIUS AGNELLO.
Longo animus meus pependit incerto, utrum pro januam scriptionis amabili prKsumptione pulsarem, et excellentissimi bominis per hunc callem pectus ingrederer, an per homines
diligentia notitia; vestrae
vestros,

mandati me salutationedignatus es. Sic faciunt quos potentium lateribus jungit inopinata sodalitas. Musca moritura justum est, ut si per naturam non popossunt tes, ad eftectum meo inviteris exemplo
:

tibi alii

pro abundantia facultatum utiliores existere,
dulciores. Sed redeo

esse

tamen non valent

ad

con-

sidei'afionem patrioe, cuij debes
et

bonorum oblivionem

vaga salutatione contentus, secreta

quibus

obsidebar irrumperem, quia visum mihi est non esse

tionis

miseriam qua laboras. Nunc ergo, honore salutaimpenso, servum tuum ad hoc direxi, ut filio

Iiominum numero computandus, quem hominum illi nec mores suggerunt liduciam, nec natura, qui io arce locatis abscondilur vobis praecipue, quos uterque orbis amica diversitate complectitur, quod Dei timor et socia gratiK suae comitate flrmatos fecit jam lionorum buiuma largiri, et ad quod vix prajcipui perducuntur ad opinionis gloriam dare subjectis. Laudandi sunt
in

tuo

domno

prajfecto et tibi nuntiaret in Christi noillo

potissimus ignoraret. Et plane

mine,

me

de suburbano
vos

documenta tegitima
vestro

sus-

cepisse,

ut

cum

filio

domno

Triggua,
\sic].

:

quod necessarium

videris, agere

non omittas

EPiSTOLA XXII. ENNODIUS FAUSTO.
Spero in Trinitate Deo nostro, per suffragia veneranda sanctoruni, quod servos in quocunque loco pocustositos, quemadmodum munitur oculi pupilla, diat, et ad bonam valetudinem reducat quidqnid

apices,

sed

ad

eos

Quod tamen

feliciter

sudore maximo vix venitur. dictum sit, et inter munera ve-

Ergo salutans reverenter, episloinimica fregit ineequalitas. Ego tamen, et^si corporo lam brevitate concludo, ne ante dignationem venequeo, sequor officiis. Nam imperio soUicitudinis stram videatur importuna laudjlio. Latius post re- Q verba congessi, deprecans ut quam sani sitis edosponsum paginale, quod moribus, quod potentia? cear. Ecce vix fero brevem, absentia longa fatigauvestra; convenit, eritis mundo mecum attestante ledus sed potentes sunt et amici domni, quibus vos cturi. anima sancta commisit. Ego memores, ut deposituni
stra sunt culmina.
:

EPISTOLA XX.
ENNODIUS MASCATORI. Et me sperare quod pium est, et vos
nuere.

servent, sine cessatione convenio
suis, et

:

quod ab

eis

susceptum

est,

aderunt partibus sine imminutioiie

decet

an-

servabunt. His addo, prsestanfe omnipotentis Dei misericordia, servos vestros de Venetiis
-

Nam disparibus
intentio.

viis

ad ununi finem remuneauxilium.
Sic

jam regressos
iegibus,

randa tendit
a

Vos solatia rebus impenditis,
prEestolatur
tit

exhibuisse documenta confirmata de
illico

hic

me

tenui

sermonis
possit

introductionem solemnem

fuisse

confectam.
illa

ut cui incumbit per officii considerationem prffislare

Reddat ingenuitatem horao palatii, quia Eccles'h'c niliil amplius sufficit quam precari. Scitis pro ascinis a quo veniat retributio, sijuventur. Succurrite his quos et palria
potiora,

vix

exigua.

Nunc, utrum amico a vobis dici aliquid debeat, qua soletis maturitate cousulite.

'

EPISTOLA XXIIl. ENNODIUS ^ LIBERIO.
Datum
est mihi, coelestis

infusione mysterii,

li-

terra captivat, quibus
et conditio

et invidia est

cum

originariis

bera habere iudicia, etiam

num

et

dolenda cum profugis. Pluribus Christiasapientem non decet admoneri, ne longa de-

D

cum sim

beneficiis oJlisi

gatus. Est

enim superni muneris ut ingenuam

n-

tentiam ferat

obnoxius, nec delectetur immanilale

' Pro ascinis] Qui laribus et tecfo carent. Ao-x^voi enim asceni dicti, qui sine tabernaculis sub dio vivunt. Hos ergo clientes domo sua vi forsan ejectos Mascatori commendat, ut ejus ope postliminio restituantur.

Nam durat titulis nescia famamori. Rexit Romuleos fasces currentibus annis, Successu parili Gallica jiira tenens. Hos non imbelli pretio mercatus honores,
Sed pretio majus detulit alma
fides.

Exhibuisse documenia] De suburbano Mediolanensi, quod Faustus Ennodio concesserat. Epistola
'

prEeced. 3 Liberio] Certat haec epistola Liberii|laudibus cuni ejus epitaphio, quod patri olim a filiis Arimini 'positum est his verbis
:

Ausoniis populis gentiles rite cohortes Disposuit, sauxit foedera, jura dedit. Cunctis mente pater, toto venerabilis ajvo Ter denis lustris proximus occubuit. quantum bene gesta valent! cum membra receduiit, Nescit fama mori, lucida vita mauet.

Hnmano

generi legem natura creatrix Hauc dedit, ut tumuli membra sepulta tegant. Liberii soboles matrique patriqiie superstes
Triste ministerium

mente dedere
sed

pia.

Heic sunt

membra quidem,

Hoc epitaphium primum in lucem edidit Pithceus post illum Baronius, exemplar nostrum secutus, in quod rectius vidi'({no supcrstes \6Ts\i tertio legitur tur, quod se^ulcrum, (\uoA'e.va\. in Pithosano ; cum unius tantum Liberii sit epitaphium.
:
:

famam non

tenet urua.

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
vigor examinis. Divinum corruptione de te loquitur cui mala contuleris, nec iniquum ponit aliquid in lance veritatis douorum
gratiae
est,

100
valere

quando sine A

tationis

exhibitis,

me

nuntio, et

de vobis

quod voto meo

satisfacere possit, exspecto.

de potissimis sermo est, et in aures mundi itura formantur, publicum testimonium privata actio cur obumbret ? De-

tuorum opibus subjugatus.

Nam

ubi

freBene erat quens portitorum suggereretur occasio, quia in re-

EPISTOLA XXIV. ENNODIUS AVIENO. animo meo, si vel ad scriptionem

beo qnidem celsitudini vestrte plus quam universitas -\ nolo majus aliquid quam universitatis poset epistolaris angustice lege sunl ora depromere contentus, satis modicum de illa meritorum messe ])ra3libo. Felicissime bominum, hoc totis hostilitas virium suarum laborat impendiis, ut per totum or; :

medio

desiderii senior providentia

munus

litterarum

comparavit, in quo ad
mediis

vicem praesentise formato
:

aestuantibus blanditur alloquio

et licet

de ipsis re-

mens

aegrescat

absentium,

sollicitudinis

cura

^

geminentur,

medicina attamen non sunt
et

de

deserenda

quae sola sunt. Ergo infante

Valentino

bem

tu solus

dissipata
sit ille

mauet

qualis

cui

componas. iEstimationi remilitas, quando lapsa, exu'

Romam
"

petente,

quantum sub

celeritate' potui,

de

sta, perdita,

cum

te

aspeserint, convalescunt.

Vis

pascebatur Italia publici sudore dispendii, quando tu
ea sine intervallo temporis, et ad
nis, et

spem

reparatio-

loquenda subripui, breviter significans valetudinem corporis mei fuisse turbatam. Satis est tamen, si nuntio prosperitatis vestrse, dum fit hilaris anima, convalescam. Domine mi, salutationis
his quffi erant

ad

prcebitionem
te

tributariam

commutasti.

muniis,

sicut reverentia vestra

postulat,

exsolutis,

moderante inferre asrariis publicis quod cum masimo dolore solebamus accipere. Fuit semper ubertas uostra dispensatio tua. Juverunt venerabile superna consilium. Nam vires vectigalium tu vel nulristi pro bono publicOi vel dedisti. Culminibus omnibus sublimior, tu primus fecisti regales
La:ti

ccepimus

rogo

utjammede votorum

effectu et de bonis ve-

stris epistolaris sublevetis

promulgatione colloquii.

EPISTOLA XXV. ENNODIUS AGNELL^.
Gratum raihi est ad magnitudinem vestram litterarum munera promulgare, quia et generi et conscientia3 vestrfe, non tam exhibetur honoriste, quam redditur. Justum est ut religiosi homo propositi sanctam viduam et nobilem veneretur ingenuus. Ago Deo meo gratias, quiabonus opinionis vestrEe, adnos odor emanavit. Ille usque ad consummationem vitae
„ fructus tribuat,
'

copias sine malo privataj concussionis post Deumdebetur,

affluere.

Tibi

quodapud potentissimum domi-

ubique victorem, securi divitias conlitemur: est subjeclorum opulentia, quando non indiget. ^ Quid quod illas innumeras ' Gothorum catervas, vix scientibus Romanis, larga prasdiorum

uum
luia

et

enim

qui

bonam radicem
:

in hac

sseculi

collalione ditasti ? nihil

enim amplius

victores

cu-

conversatione plantavit.
la,

piunt,

et

nulla senserunt

damna
eloquii,

superati.

Taceo,
et

mundi

istius

Beue fecisti, domna Agnelblandimenta respuere et dum celpotuerunt venire a
:

consideratione paginalis

communionis

siora sequeris, etiam quse

legiti-

blandimentorum tuorum mella prseceptis coelestibus instituta, non minus rebus nobilitata quam verbis orationem meam adea quaj eminentife tuaj debentur,
:

vota transduco, quia

mecum

''

Gallios in

hac astipu-

mis remediis, non habere scisti non solum veniam qurerere, sed coronam. Gaudeant de medicina languentes prope est ut proximior sit integritati, cui conceditur ut feliciter dediscat illecebras. Ergo, do:

latione conveniunt, ul, Christo
ordinatis
illis

Deo vivo disponente,
multos annoad
Italiam

mina mi,

salutationis gratiam honoriiicentiamqueper-

quibiis

civilitatem post

solvens, rogo ut pro

rum

°

curriculos intulisti, quos
libertate

ante te non contigit
gustare,

saporem de Romana
tuam,
et caris. Sic

poscentibus nobis, et

illis

tenentibus, reduindi-

me amico et parente tuo apostolorum liminibus non desinas supplicare, ut merear servare quod praedico, et quod in aliis extollo ipse non negligam.
EPISTOLA XXVI. ENNODIUS MESSALjE. equidem vos pro desiderio meo
:

ulriuique orbis per sanctas actiones

gena, venerabilem donium et summates filios cum universis Italiam possidens videntibus, felicis prajsentiae tu£e

Scio

fuisse

sub-

dotesublimes. Ego autem,

D

tractos

sed aliud spei de sollicitudine vestra prae-

servitiis

salu-

ceperam.

Nam

et

qualiter

domnus Deo
:

praestante

Vix pascebatur Italia] Pertinent hajc omnia ad fasoes epitaphii, hoc est ad prwfecturam qua functus est Liberins primis annis Theoderici, quem de ea sic loquentem facit CasSensimus aucias illaliosiodorus lib. ii, epist. 16 nes, vos addita iribuia nescilis. lia utrumque sub admiraiioneperfecium est, utetfiscus cresceret, et privata utilitas damna non sentiret. ' Schot., imperalor. 3 Gothorumcatervas]-^piiaphium, Ausoniispopulis gentiles rite cohortes disposuit. Cassiodorus ibidem Juvat referre ,quemadmodumin tertiarum deputatione
'

assignari jussit

Romuleos

quod
est
"

suis

hoc est Tjotrvjpopiov antea largitus fuerat Odoacer, ut auctor
Theodericus

prsetorii ItaliK,

:

Procopius iuitio belli Gothici. prastorii Galliarum Galliai] Prtefecturam etiam gessit et sub linem regni Theoderici, sub ejus succujus exstat apud Cassiodorum cessore Athalarico epistola ad Liberium PP. Galiiarum lib. vui. Var., 6.
:

Verum hanc Ennodius non vidit. Quare quse hoc loco commemorat ad superiora tempora pertinent, in qua perdiu, cum primum in Gallia missus est
:

:

Golhorum Romanorwnque possessionesjunxeritet
mos.

anicum se homines soleant dc vicinitale collidere, istis prxdiorum communio causam noscitur prxslitisse concordisB. Tertiam agrorum partem Gothis

nec una tantumin administratione versatus ut auctor est militaresetiam copias duxit des iu rebus Geticis.
:

est.

Nam

Jornan-

Nam

^
^

Forte circulos. Schot., gemineiur.

!

161
valedixerit, et qui vobis
itineris

EPISTOLARUM
esses,

LIB. IX.

162
obliviodoloris est; quia quod

ordo fuerit, si agnoveram. Sed quid facio, qui neglisuggerendo formam affectionis gentiam vestram, nec expugno? Ergo si te, Cliristo Deo nostro tribuente, spes nuptiaiis afflaverit, Ennodii memoriam non i'uquando nulla sic cessit major diligentia, et gabis pius amor exclusus est, tantum a pectore tuo,' quan-

mei A Nam semper remedium
ratione
nuis.

memor

non possumus, temporum prolixitate sepeliBene est, quia diuturnitate senescit afllictio, et
doloris consolatio

magni

per silentium procuratur.

:

submovebor. Sanus esto, salva vita paDeus vobis benefaciat agnoscant quod pascat auditum, quale vuUis circa me exbibete propositum. Unum te rogo, honore salutationis eshibito, ut apud domnos apostolos jiro me digneris preoculis
tris et fratris tui,
:

tum ab

hujusmodi negotiis plus agitur nil agendo. Sed quid facio, quia epistolae lectio jam obducta cicatricis penetralia rescindit, et sepultam immaturi fuueris recordationem amara sorte viviflcat? Ergo
iu

Nam

ego

communi
si

fratri

consolationem [dare

poteram,

cum

quid humauitatis in
aut

me

esse creditur, sio do-

lerem

?

unquam

flens placuit

consolator? ergo

ces oflerre

;

ut ipsi miserias

rent, nec patiantur

me quidquam

meas medicinaliter cuvelle quod non
tua

medicina de morbidis? Non de me, domneAgapi, bene judicas, si et injgermani tui moiroribus, et in obitu spiritualis lilii, ego quasi opiexspectatur

decet

:

castigent praesumptiones mentis et corporis,
facias,

nioni tuae disputator occurro. Sana pectora iter curationis inveniunt,
absolvit.

Quod

si

credo pro innocentia et puritale
si

nemo alterum unde
alias
:

ipse laborat

te melius pro

me, quam

essem coram positus, au-

Sed hinc

potens est Deus, qui solus

diendum.

ad
'

ista valet

occurrere et

communis mali sublevare

EPISTOLA XXVII. ENNODIUS AURELIANO EPISCOPO. Debeo equidem dolori meo vocem, sed reverentise
taciturnitatem. Et forte melius mreroren de abstinentiasermonis veslri sequeretur muta dissimulatio
:

pressuram. Vos tamen honoriflcae cultu salutationis
impertiens, rogo, ut crebro mihi epistolaris
cii

commermunera conferatis, ad quas studia pigrum esse nec amantem convenit,nec facundum.

EPISTOLA XXIX. ENNODIUS LIBERIO.
Si
ret,

urbanum enim
bus in
ut

et

subtile erat ut

eisdem

lineis qui-

me

delinquitur potiorum delicta ferirentnr,

secum haberet culpa vindictam. Sed quo me vertam qui immemorem mei, et humilium notiliam respuentem, pertinacia amoris insequi non desisto? Nunquid non repudiati importunitas mater horroris
est, cum placendi per assiduitatem desiderium materiam exigit displicendi? iNam quidquid mente fugimus, ingestum oculis vix videmus. si mihi liceret adhuc sequali cum beatitudine tua sorte contendere sed dormiunt apud coronam tuam propiuquitatis privilegia, postquam pater esse meruisti. Retinet quis-

poetarum

spiritus disciplina paginalis admitteet

centena ora,

vox ferrea

vix

quod

celsitu-

dini vestrce a
raret.

me

debetur verborum ubertate

rese-

Sed quia magnis obnoxius vix ad pauca sufUcio, providi post Dei miseiicordiam vestrse gratiae repensorem. Nam frater vester domnus Faustus,

dum

debere se beneticium quod mihi tribuistis elo-

quitur, ab imbecillis cervicibus gravis oneris sarci-

nas amolitur. Sunt inter duos praecelsos istacommunia
:

vos vobis et dare digna nostis,

et

reddere

;

me

quam hominum
mentis, et
diligentiee vincla

perire suis jura necessitudiiiis incre-

sub fasce vestri muneris constitutum sola manet de

dignitatis, et generis et obnoxietate confessio, dum prseventum gratiai \yeErgo decuit evectionem straj mole quod voti compotem fecit, hoc imparem, meriti vestri instabili mihi esse rumore, compertam, Adsum tameupartibus meis, et inter orandum,quamet de communibus gaudiis adhuc pendere opinione vis peccator, Deum, ut pro me quoque vobis reddat, contentum ? Eleclus sum cui bonum generale taceimploro. Ecce duoistasufticiunt nam etde coelo pro retur, ^ut rem aurei Sceculi solus pro conscientiee me exspectatis quod vos exhibuisse meministis: et meae obscuritate nescirem. Nobilis vita et genere est eequalis, qui se debere fateatur in terris. Exspeapicem ecclesiastici honoris ascendit, et me dedicto tamen beneticii vestri celeriter supplementum, gnatur alloquio. Vere tale factum, aut studio aut neut litteras, quales persublimem virum Tranquillinum gligentia evenerit, non probatur. Ego tamen servi- D sum precatas, accipiam. His tameu aliam vobis misesalutationis impendo, et Italica simplicitate, lia rendiviam bene morum vestrorumconscius exhibebo. unde tristitiam habuerim, sine dissimulatione maniCamilla parens mea intraGaliias, et viduitatis misefesto. ria et geminaj jam captivitatis succubuisse fertur EPISTOLA XXVIII. incommodis. Nemo est qui tam multiplices necesENNODIUS AGAPIO. sitates praeter celsitudinem vestram possit avertere, Duriter offlcium gestientis animi ad memoriam generis mei patronus quod in Italia positis prasstitristium mens recordatione stimulanda revocavit. tit, non negetin Gallia, ut^ de casellulis ipsius, or-

accessione pise
dissolvi?

:

' Aureliano episcojJO.] Cujus cathedrae, libri non indicant. Cave putes Arelatensem. Nam qui hoc nomine episcopus fuit Arelati, 30 ut minus anuis post Ennodii obitum eam sedem sortitus est. Hoc vero lempore Arelatensis anstistes erat Caesarius. Non ab-

' De casellulis] Cassiodorus lib. vii, -i5 Formula qua census relevetur ei quiunam casam possidet jtrseyravatam. Cui enim gravior sequo canon imposi:

nuerim tamen, novam hunc cujuscunque civitatis episcopum Aurelianum illum videri presbyterum Arelatensem, ad quem rescripsit epist. 3Slib. vm.

tus erat, a persequatore minuebatur. Id revclationis seu peraequationis beneficium dicebatur. Glossae nostrae, Relevatus ager, avazsxoi/yia-fisvo?, iJ.aojowSets ToO ^flfiO(7ioy ^upouq.

:

163
clinatione vestra,

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS

164
credat

dum

ab

eis fisci

onera derivantur,

A

exercitus ad

triumphum. Quis
habere

militemejus

ad prsefatae alioienta sufflciant. Domine mi, salutationis servitia dependens, rogo ut portitorem pra?seutium, hominem meum quem ad liaec exsequenda
destinavi,

in labore et perfectione
gloriara, sed

quidem superantis
remanet
:

continentiam subjugati? Consummatis
irae hajreditate nil

cougressionibus de

uno
cee:

Deo vobis

inspirante,

meum

effectum

tempore, quos perniciosos adversarii viderint, blandos sentiunt tributa pendentes. Et hssc quidem
losti

eminentia vestra jubeat commeare.
tare de postulationibus suis
vit et illa

Nunquid dubi-

eum

convenit, qui seno-

prceparantur

pro

hac

repensione

suffragio

qu» non

poposcerat, impetrasse?

quia fldes nostra apud eum, (cum) aliud ipse sectetur, in portu est. Mirabilis

EPISTOLA XXX.
('

propositi sui, claritatem
et

patientia, quando tenax non obumbrat alieni nam
:

SYMMACHO
est ut

PAPjE.)

Ecclesiarum noslrarum

patrimonia
est,

relabi, nisi

N.itura

rerum

potfit de prajsumptione culpari, quia

etiam idoneus ore vel pectore omnis verbojin

aucta fuerint, ingemiscit. Sic factum

ut et sta-

rum commoditas
tur
ita
:

humilitatis terminos egressa calcapretio,

tum suumlocupletes pauperum substantiaa teneant, et mediocres adsupremam opulentiam .convalescant.
In sacerdotibus virtutes et innalas
colit,

et sicut

habenda sunt quae exiguntur

et

non|re-

ingesta \ilescunt. Importunitas

cum facundosopivestit indoctos.

pertas inspirat. Sed cur beatitudinem vestram preejudicio
dilFusi

nionis nobilitate dispoliet, dedecore

sermonis articipem? Continuo expeperfectio
:

Sed hac me ratiocinatione sustento, quia est quidem audax, sed amabile prKvium prsestitisse sermonem et sicut vicinnm temeritatis, ita proximum diligen:

rientia vestra et spiritalis illa
fnisse in
lilii

vestri laudibus accusabit

et

jejunumme cum so-

leant ampliflcari facta colloquiis, sterilem

me

rela-

liEp

ad caritatem pertinens iter aperire. Inter Ecclesiariim homines nunquid reatus est, si pari amori

torem devirtutum ejus messe causabitur. Jam
lares apices, curules et trabeas,

ssecudi-

patricias etiam

contenderint dispares dignitate ? aut excedunt modici honorisangustiam, qui desiderant suflfragio gratiffi

gnitates

qualiter aut

naturse reddat

aut

moribus,

domestici perlatoris astipulatione vulgetur.
veteres in antiqua generis kice durare

Nam
et

et

summatibus comparari? Non habet superbi conscientiam, qui se tantum in alfectionis muniis non metitur. Praesumo dicere, subditorum error est, qui
in hac re

fecit,

no-

praecedentem antevenit. Ecce
voluntarise
allocutionis

sic

partes

vos splendore inopinati fulgoris irradiat. Facilius respublica ejus bono dispensationis in privatam migrat opulentiam, quam famulantum census in pala-

meas quasi
purgavi. Sed

fuscatas

nube

tinalucra coramutetur.

Nunc quod

superest,
ut

mese

dico

quod ad

defensionem

spectat
coegit

q

servitiis sakitationis acceptis,

prospicite

Christus

uberrimam.
a

Filius vester
styli

domnus Rhodanius
quod jussit
:

Redemptor noster qua3

in praefato clementissimo rege

me

in

usum

prsesentis erumpere. Fateor tafuisse

servientibus sibi contulit, longa setate conservet. Det

men,

in studio

meo

quia qui vo-

etiam regni de ejus germine successorem
tanti

:

ne bona

lentem coegerit, non laborat. Deo gratias principe ioco, et tota epistolffi concinnatione referamus, quia
in societatem capitis sui aliquando

Romana membra
Petrus apostolus

hominis in una eetate veterescant, et antiquata temporibus pro sola aurei sajculi commemoratione nomiuentur.

coieiunt. Justura erat ut et beatus
sedi sua3

Ecclesias et

senatui

liberiori

per

Domi-

EPISTOLA X.KXI. ENNODIUS AVIENO.

num

partes debitas reformaret. Dignus regnator, dignus in quo cum setate votorum summa contigerit. Nam etsi itura ad posteros felicitas perseveret, litandum illi est laudatione prtecipua a quibus sumpsit
efflcaciter

Dum

jucundis adhuc, Deo dispensante, fruerer de

praesentia? vestree vicinitate conspectibus, et amabilia

colloquiorum

mella

venerabili
scriptionis

mendacio retineret
oblata
est.

auditus, occasio mihi

Fateor,

exordium. Deo
cistis

supplicaslis, ut illius

vos
Didi-

diu nolui medicinam desiderii,dumalteraprocuratur,

virlus erueret, cujus potest servare clementia.

irrumpere. Delectabat series animo

meo

pia ludiflca-

ejus

eventus

prosperos,

superest, ut mandat secutam bella victoriam. mansuetudinem mentis illiusita profundam teneatis, quasi sit ignara procinctuum. Deo tribuente, nec

quem Parum

videtis

dum D

tiune blandita, nolebam, conscius deprehendere quae

pascebat in amore fallaciam. Bene enim sapit studiis nostris obsecuta seductio, et pro vero libenter ad-

pax ejusturbari dubiispotest, nec forlitudo qualibet
objectatione confringi. Nihil
plicante
vicit
:

mittimus dulcium imagines nuntiorum grata somnia et illud quoties fugantur vigiliis, ingemiscimus,
:

apud illum
acies,

tutius sup-

mortis

solus evasit prasliares

qui rogavit

armorum impetus qui obtulit devotus obsequium. Quod vix veteres principes praesentia; suae sudore potiti sunt, hoc_ semper regis nostri brevis dirigitur felix procuravit epistola. Per excursus
1 Symmacho papx} Titulum adjecimus, cujus vice in antiquis exemplaribus scriptum erat In Chrisii signo. Sed perspicuum est epistolam esse ad Sj-mmachum papam, et quidem scriptam post exstiuctas

simulacrum de placidis decepLionibus plus Ergo nunc mihi, quia illud quod praefatus sumstare nonlicuit, exsequendum estquod remansit.
araatur.

Aliquis

hominum pro

peccati sui onere
:

sic

laborat ?

ad cupita perductus viderem maceror, quia qua; poscebamus, Deo tribuente, conaffligerer nisi vos

membris omnibus, ut Ennodius ipse loquitur, in capitis sui societatem Theoderici regis quem propterea laudat, operarevocatis.
schismalis reliquias,

EPISTOLARUM
cessa sunt.

LIB. IX.

ie

Nunquid
trislitia;?

alicui accessit

de

Isetitiaj

occa-

A quKtenemus.
pienles

Vossalutationismeajobsequiaprosancti
suscipite;
et

sioue

quod torqueat, autde messegaudiorum egressa
Gratias

pectoris vestri puritate

codicem recipromissus
est,

est planta

inseparabili Trinitati,

meum, cum

illo

qui a

vobis

Deo

vero,

qui
Ipse
ipse

ut

vota

impleat,

aliquotiens
tuse

vota

destinate.

contemnit.
respiciat
:

ergo conjunctionis
faciat

copulam

minis
tibi

unum corpore, dum

ex duobus, inprimi hoet

EPISTOLA XXXIII. ENNODIUS C.ESARIO EPISCOPO.
'

adhuc nativa
ut

iutemerata
Rebecca, ut

Quod spe prceceperam,

litteris

iudicastis

Nam

imraortaHtate gauderet, utrosque formavit, Jungntur
uxor,
ut Abrahae Sarra,
coelesti

Isaao

venerandi promulgatione coUoquii, quid coelestisimperator domnum regem circa vos facere compulisset,

Jacob Rachel
gati
legi

benedictione sociata
et

continentis praeviam frugem,
:

est. Habeas dulcedinem conju-

agnovi
patuit,

:

ego sum, cui

postquam meritum vestrum
felicitas

nequaquam

se

actionis abscondit.

Dei pareat solulio virginalis,

dum quod
:

in

Qui

hominum

nobilissimo inChristiservitutepontilici
et

externam diligeutiam bene in vobis solidata communio illa matrem tuam moribus et conversatione restituat, tu parentem. Nonpareat mundo majorum tuorum, dum iu te renascitur, amplectenda formatio. Nequaquam peregrina vitae esempla, nec non adventitia postuse subtrahit, reddit in sobole. Nesciat

terrenas dominationes nesciat esse subjectas,

mi-

nacera reis potentiaminnocentiaj objectionesuperari,
''

lantur

:

in

oculis locata
tuis interesse

sectamini.

Ecce

ego, qui

hymenffiis

non

potui,
:

hac

^te

precum

mearum prosecutione convenio vos ad vicissitudinem eshibete crebra coUoquia. Salutationis amorem et reverentiam persolvens, rogo ul si memoriam
mei de
illa [locupleti

quando principacis purpura aut cilicia dexpexit, aut quando libertas illa potissima credidit, sibi ante Christianam humilitatem licere quod voluit; aut quando ei licuit velle quod iccderet? Quod si inter ha?c canae Eetatis exempla recolantur, et stovitiam circa cultores Dei tyrannicam reducas in medium, scimusquia ab illis nostri dogmatis sectatores, ne unquam morerentur, occisi sunt. Tunc militibus
paliium
;

suis vitam, ceternitjtem.obsequente gladio perpetuus
ille

recordatione

non

truditis,

et

dux

contulit.

Illi

inimicorum suorum ministerio

orationtbus

me

et colloquiis sublevetis.

EPISTOLA XXXII. ENNODUIS ADEODATO PEESBYTERO. Quantum a me merilo, quantumactione sis clarior, orationum tuarum reserabit effectus. Ecce domni
Fausti
filii

in orbe

perdiderunt originariam vilitatem. Te, mi domine, jam Chnstiano diva les peperit, "et apostolici
uberis lacte nutrivit

tudo

tu cajteros velut solis magniminoribus comparata transgrederis te qui interioris hominis oculis inspexit, instructus est.
:

astris

:

tui abstractam de solatio

meo partem ^
:

Nam

et

cum

faeie ipsa foveas puritatem,

maximam
tanta

tu tenebis.

Ego quidem

sanctis et legali-

tes feriato ore castigas.

delinquenBoni de conversatione tua,
:

bus desideriis precum impedimenta non attuli

sed

quocunque processeris, imitanda inveniunt
fugienda demonstrantur.

malis
tri-

me domni

Avieni perculit pro ejus caritate
et

Beatus tu, cuia Deo
et
:

discessio,

utlacrymis prosequerer

ad optata ten-

tutum
tasti
:

est

ut monitis

dentem. Patuit
votiva;

humanarum rerum
Illum

in

hac causa de
Christo duce,

pii itineris

exemplis qui ad directum semper existens praevius invioptet,
te

doceas

diversitate formatio.

evocant,

quis

non
?

loquente,

ut

sciat

plura,

me feriunt. Illi blanditur de conjunctione vicinitas, me de sequestratione compungit. Ecce de precum mearum fruge soUicitor et adeptos nos, si
:

non legere

Tudum librisgenium
informas
:

relationeconcilias,

et magistros

tibi

debet

quicunque

ille

scriptorum maximus, quod
amplificas. In te

eum

dote elocutionis
et operis.

quiJ in hac parte postulatum

est,

quod cum

Christi
dili-

lux convenit

seimonis

pace

dici liceat,

ingemisco. Sed inter heec

tali

Unde

ha?c praerogativa Transalpinis?

gentia? curatione sustentor, quia

domnum Avienum
:

superantem vota reddidimus. Habet de origine ejus Roraa jactantiam, Liguria de profectu ibi domno
Fausto
filius

naturailege concessus
fuit

est,

hiceruditione

bus meis inauspicata sublimitas, ut serint? Sed cur inter terrena quaeritur res coslestis? Potuit ergo ante te quodibet palatii supercilium non jacere? potuit tibi cupita subtrahere,quem mitiorem

unde parentitalem virum mi-

patefactus.
nasci,

Minus

cum

generalitate

hominem D

quam quod

inimitabile videbatur, Fausti sobo-

lem comprobari. Referamus ad Deum beneficia sua, et ipsipro illo redhibeamus gratias,aquopoposcimus
' Cxsario episcopo] Arelatensi. Episcoporum sui SKCuli, ut jure vocat Ennodius, nobilissimo, doctrina, eloquentia, vita^ sanctitate clarissimo. Isergo conlicta criminatione ad Theodericum delatus, Ravennamque sub Icustodia pertractus, angolici vultus aspectu, et

ovibus sola faciunt errata pugnacem? Latius me et meritum vestrum vocat etdiligentia sed loquacitatem meam lex epistolaris includit. Quod superest, benigni ssrvitutis meae munus accipite, et me Deo
:

in Surii editione desideratur, in S. Martini coenobio Parisiensi vidimus, de miracnlis S. Caesarii ejusque obitu compositum in quo praeter alia Liberium patricium narrat, lethali lancea? vulnere confossum ac:

pene exanimem, admota

Ccesarii vestecuratumfuisse.

innocentiresecuritateregemitapermovit,ut nonsolum pacatehumaniterqueillum exceperit, sed oblatisetiam muneribus honestarit. Nec dispari antealiquot annos
eventu, cum Visigotliis adhuc pareret Arelate, falsaeque proditionis accusatus apud Alaricum fuisset, cum honore postea dimissus est. Utramquehistoriam (de priore hic sermo est Ennodio) lib. i VitiE Ctesarii complexus est Cyprianus. Cujus etiam librum ii qui

Variae pra?terea exstant pontificum Romanorum epistola? ad Caesariuni. In quibus et illa F^elicis, quae viros doctos fruslra exercuit ob deprvatae subscriptionis suspicionem, quasi P. C. Boetii scripta dicatur cuni Arelatensis codex ex quo depronipta est, diserte habeat. P. C. Maberti, scu Mavortii, qui annus erat Christi 528 Felicis IV papse secundus.
:

167

ENNODir EPISCOPI TICINENSIS
de

nostro orationum suffragiis intimate, frequenter
his quae

A

efflcere, et

homini
'

ipsius classici illum de

quo

se-

vobiscum aguntur vel acta sunt, informantes. Deprecor etiam ut quid apud vos proraoverit Russupplicatio,
qui,

curus sum,

grate

animum condonare. EPISTOLA XXXV.
mentium

tici

suas

nomine

vestit

quantum audio, fornicationes uxorum, et vocabulo legis putat
criminis, mihi manifestes

EiNNODIUS MESSAL/E.
Solent inauspicata felicitate superbarum
colla

escusari posse

rem

mini-

sterio iitterarum.

EPISTOLA XXXIV. ENNODIUS AVIENO.
Ubi sunt, qui dicunt inter habitatione
disoretos

diligentiam non durare, et affectionis calorem terra-

rum

divisione tepescere, nec longius procedere mentes posse, quam oculos? Ecce araoris mei pleni-

tudo violentia sequestrationis esaestuat, et colloquii medicina languidior corporis sedibus non tenetur.

novo gaudio supercilia'tempsrari.Namb:;nignitatem seminatquidquid votis obsequitur, nec plus aliquid humiliat potissimos quam optata subiimitas. Indicium communionis et obsequii est, ad apicem pervenisse. Tu postquam ad cupita provectus es, ignorato hactenus tumore me despicis et quid in melle tuo respicias oblitus, de sola amicos veteres futuraj uxoris opulentia coutemnis, nesciens sarcinam venire unde
moUescere,
et rigidioris propositi
:

ffistimas

Deum tamen
nuiitiat,

qui, circa vos respexit vota nostra, be-

B bilem

esse

commeare rem pra;mii primum quod monon decet, qui originis suse radios non
:
:

nedico, qui vos

nonsolum

nobili, sed,

quantum fama

moribus uxore donavit. Cultores Christi perfecta omnia promerentur, ipsis solis in
sancta
conjunctione,

obumbrat deinde, quia unde despicior, vindicabor. Ergo ad usum promissionis benigne revertere, ne
videar manitesta suspicatus. Ego, quia hactenus ab
scriptionis

opum, mentium

et

sanguiais

claritas

munere temperastis,

in

bsec

verba pro-

non negatur. Ipse prsecipiebam quod possit talis effici, qualem ad te audio jam venisse. Transit a;stimationem meam quid de ejus liominis profectu sentiam,

rupi

:

vos aut factum diluere, aut aflirmare innoceuut
qui

tiam convenit nobilitate sermonis. Domine mi, salutationis plenissimEe offlcia persolvens, spero

quem

audio ab optimis inchoasse. Domine mi,
patris vestri

diligentem neglexisti, saltem alloquiis facias dignum

gratiam salutationis impertiens, spero ut petitionem
sancti episcopi

arguentem.
'

dignemini incunctanter

Schot., gratix.

MAGNI FELIGIS ENNODII

OPUSCULUM PRIMUM.
PANEGYmCUS DIGTUS GLEHIEMTISSmO REGI THEODERIGO.
"

Illum, princeps venerabilis, in laudibus
scribat professio, illum a
lat consideratio,

tuis

pro-

C posse
totum
stas

transcendere
tibi militare

:

erit

dispensationis sacraj de

prajconiis propositi

repel-

famulis sestimare quid exigas, in quibus

cognoscis

quem

a defensione tua aliquod subtibi generalitas

quod

prajvalent.

Propriis

maje:

traxit ollicium.

Refundat

rebus

obli-

tua oblationem litterariam dignetur altaribus

gatasermonem, dum iuffiqualis vicissitudocompensat laudibus quod adeptaestdesudore. Armis tuis libertas obnoxia, quod solum potest, hilaritatem [didicit annuntiare prajconiis.

quia ne senescat claritudo operum, advocanda

sunt
sibi

linguarum

exercitia

:

quid egeris,

ne vetustas
:

vindicet, obliget catena

referentum
ccelestis

disciplinarum

Tuum

est,

inclyte,

devotioni

enim quietem vos
ffiternitas. Nihil

tribuetis,

per quas vobis continget
dispensator arcani

pretium dare, quam
1

intelligis vires

subditorum non

amplius

Panegyricus] Panegyricus ubi aut quando dictus est. Hoc constat, sit ab Eiuiodio, eeque iacertum Romsedictum non fuisse, cum Romam ut absentem alloquatur. Mediolani crediderim, aut Ravennte. Si ergoMediolani dictum placet, exceptum hac laudatione adventantem Theodericum dicendum est, quo more Lugduni a Sidonio exceptus est poeticopanegyrico Majorianus. Sin Ravenua', in legatione aliqua pronuntiatum, qualem his fortasse verbis indicat Ennodius, Nunc ecclesiadirigitlaudatorem. De tempore hoc modo afflrmare licet, ante Cethegum consulem, hoc est annuni Christi b04, dici non potuisse, cum de recepto Sirmio disserat, quod Cethegi receptum est consulatu. Sed etalia suntquae posteriorem serie operum ostendant. Quod si quis ordo est

Ennodii qua in antiquis exemplaribus digesta sunt,
facilis est
^

conjectura panegyricum hunc in 507 vel 308 conjici oportere.

annum

,

Tlieoderico] Regi Italise. Ostrogothorum, "dum adhuc in Pannoniis versarentur, reges ex Amala stirpe germani tres fuerunt, Valamer, Theodemer et Widemer. Theodemeris ex concubina iilius fuit hic Theodericus, coiisul ordinarius, et magister militum cui in Thracia sub Zenone, ac tandem rex ltalia3 Valameris cognomentum tribuit Marcellinus comes
:

in Chronico. Malchus vero Sophista [Philadelphiensis iu Ilistoria Byzantina, Valameris tilium, sed perpelocis

m

ram, nominat, cum Theodemerem asserat Jornandes in rebus remqueilliuspatruum vocet.

illi

Geticis,

patrem multis Valame-

:

169

PANEGYniCUS THEODEUICO REGI DICTUS.
quod
sapiunt.
Inter

170

ab humanis poscit ingeniis, nisi ut iiitcUigant, quo
veniat auctore

A nemo indignationi tu» nisi humilitate subtractus est; cum in sociorum profecisset numero, qui rogavit. Deo proximos
:

agnovisse qui

pra»stitit,

reddidisse est beneficium

Non
orbis,

tibi

ignotus est algor

Scythiaj

:

non Meroen,

hymnoruni licet merfabricator mundi ad potiora munera cede taxari modulatis invitatur eloquiis. Dicite, si non pr.Tmii loco opifici suo lingua blanditur. Juugitur, quod de sacrario mundi pectoris laudatio debet principalis nec solum linguaj nitorem postulat comeffluere memoratio numinis tui, bono asserenda conscientiee. In divinis obsequiis feriato ore peragit mens serena actuum munitus claritate, in ajtherio sacriticium cultu etiam mutus obsequitur. Ergo et me titulus qui obstare putabatur, invitat; utinam mundior proquod descendit a
;

superis, sola

aut anhelum ajstibus Cancrum, ut alterius possessor

ignoras

:

didicisti

universa
Ilajc

subigendo, quaj

uobis vix auditu patuerunt.

quidem majora sunt

homine

:

sed qui ad

mundi paratur gubernacula,
:

necesse est ut universis veniat cardinibus institutus.

:

Nimis velociter tempus maturae laudis arripui et quasi non in primordiis fluvius etiam torrentis fatiscat ingenii, sicper narrationis
cetatis invasi.

famem

fruges perfectm
et ce-

:

leritate

Laurearum ordines quoerit, qui earum superatur et numero. Citius

a te,

inviclisFirae,

insignia quaj retexinius impleta sunt,

fessio

habeat concordiam

cum

secretis,

ne dissentiat
'

quam
^

dicantur. Quis ferat in gestorum

splendor cordis a corpore.
Salve nunc, regum maxime, in cujus dominio saporem suum ingenuitatis vigor agnovit. Salve, status reipublicaj
collata
:

cutione torporem,
venturi

quem

in actione

suorum elonon pertulit?

Educavit te in gremio
:

civilitatis Grfficia, prffisaga
vita3

quem

ita

ingressum

limen erudivit, ut

nam

nefas

'est,

separatim a

te

simul

dum adhuc

de puero haberet hilaritatem,

mox eam

narrare, et unius bona temporis

verborum

sequeretur securitas de tutore. Adhuc in cano flore

divisione discernere. Si bella regis
tot invenio,

mei numerem,
:

quot triumphos
qui
restitit

:

congressui tuo nulhis
mili-

degebas adolescentiaj, nec virtutum messem lacteus adhuc blanda antc experimentum culmus attulerat
:

hostium, nisi qui laudibus adderetur, occurrit
iavit iropseis,

voluntati

:

nam semper

aut

pietati tuaa

peperit subjectus gloriam, aut qui prse-

sumpsit
tus est
rabilis
;

tela, virtuti.

Qui

te in acie conspexit,
:

supera-

imago pubescentis, nec cingens faciem lanugo quando ffivi purpura et tlosculus supervevestibat nientis imperii promittebat sollicitis de gratias commutatione terrorem, cum in probationem roboris et
erat
:

moram

necpromissio veneclaudicavit inter prospera nec passus esl vigor in prceliis. Callis tuus multo vallatus
qui in pace, nil timuit
;

clementiae tuae ruptis vinculis furor emicuit
ceratas diuturna

:

et evis-

quiete mentes

occasionis pabulo

subjugavit.

'

Pulsa est estemplo principalis urbe re-

obstaculo, et quotidianas victorias vidit, et profectio- n verenlia, et in

vacuam possessionem nullo
:

ascitus

inimicorum interclusus agminibus, ut negaret accessum sic tuo patefactus impulsu, quasi hostium providentia nil nocenis detrimenta
attulit
:

non

sic

sanguine tyrannus accessit
vit,

qui aula potitus, defini-

:

ret.

Hajc

si

felicitati tuae
:

ascribenda sunt, est plena

dos principis

Prima

dextris

omni honore angustior, si labori. omnibus contra naturam certamina
munisi,

postquam metu hostes suos debellaverat, niliil cum animos tuos sine annorum suffragio impulit lux naturee, ne aut causa melior te coram posito subjaceret aut non beneficium necessitatis tempore redderes, quod pacis acsuperesse quod gereret
:

:

suscipiens, ne resistendi spes relinqueretur inimicis,

ceperas. In ipsis congressionis tuae foribus cessit invasor,

varias tibi loco priucipe coeli leges, terrarum

cum
:

profugo per

te

sceptra redderentur de

mina, fl.uminum

'

superbia

subdidisti.

Mentior,

salute dubitanti. Ventilemus historias, interrogentur

unquam
tate

dispositis tui
:

impedimentum eshibuit
si

ardor,

annales

apud quos

constitit,

refusum exsuli quem
nec

aut frigus

si

tumore gurgitum,
:

bibendi necessi-

cruore suo rex genitus emerat,principatum? Castrensis

constrictus es

si

Alpium

juga,

connexis poli

gloria

turmarum

participatione dispergitur

:

sublimitate sociata, cursibus tuis attulere tarditatem.

ad

unum
:

referri potest

quod venerit
est

collatione

mul-

Nescierunt resistere, quos devictis locorum munitionibus invenisti
:

torum. Singularis boni fructus

ambitionis refresine

quia

securos

faciunt interrupta,

D

natio

illo

maxime tempore, quo

opinionis

quos protegunt; et laxatis in otio animis vivunt, qui
tutiora possederint. Adversus te nec campestris habitatio pares protulit
;

damno

possis acquisita retinere. Par te, inclyte do-

nec quos amplexa sunt invia,
deprsedatione subduxit.

mine, laus respicit donati diadematis et defensi. Si te illarum rector partium non amavit, perculsus praefuit

aisi exstiterunt supplices, a

reipublicoe
fide

:

si

dilexit,

obnoxius

:

usus es in

In possessione
indicavit

:

tua positus sine formidine divitias
juvit,
si

tuorum

meritorum
in jus

teste purpurato. se palatia ipsa contulerant.

nec rebellem

pauper innotuit

Jam tuno

tuum

Editiones aliquse, swperba. 2 Editiones aliquae, convexi. = Educavit te Grxcia] Constantinopolis. Obses enim a patre Leoni Augusto datus, cum annum wtatis septimum vix escederet, in ejus aula educatus est, principisque, ut Jornandes eodem libro scribit, gratiam meruit a quo post decem tandem annos ad patrem
:

in Isauriam profugit. Vacua aula biennii ferme spatio potitus est Basiliscus, Zenone ipso ii consule, anno Christi 473. Hic igitur est quem ty-raunum vocat. Post baec Zeno collecto exercitu, cedente Basilisco, imperium recepit. In eaque expeditione Zenoni ausi-

remissus
*

est.

Pulsa

est principalis urbe]
,

Zeno Augustus Verinse

socrus fraude circumventus

Constantinopoli relicta

liatum oportet Theodericum, quando integram ei laudem restituti Zenonis tribuit Ennodius etsi nulla ejus hac in parte mentio, neque in excerptis Candidi apud Photium, neque apud alios qui de Zenonis rebus scripserunt.
:

Patrol. LXIII.

ni
nemo
ferre,
credidit,

ENNODII EPISCOPl TICINENSIS
non
te

172
:

posse ad

quem voluisses

trans-

A

agnovisse resistentem

quaa prolixis temporibus solo

quod reddideras. Sed parcus
quasi
sufficerent
:

in exigendis praB-

ad vicissifudinem operum non quo tibi accederet tuorum, ' fasces accepisli genius de curuli, sed ut de te pretium palmata mereretur. Quis hanc civilitatem credat inter familiares tibi vivere plena essecutione virtutis? Ille annus habuitconsulem, quirempublicamnontamsoUicitudine, quam opinione tueretur ^ quo in segmentis posito, qua3 ab bostibus sumpta fuerunt arma, tremuerunt. Quando talis contigit sorte lictoris, qualem dedit ab ipsa mundi infantia regum examinata claritudo? Nolo per casus errare dominatuum in tuo stemmate probati sunt, quireperti. Serranumscipionibus aratrapequi dum grandia sulcis semina commenpererunt daret, honorum ei messis oborta est. Sed minus "
miis,
:
;

Hos non montanae strues, non fluminum objectio, non negati egestas alimenti in artum necessitatis lege continuit dum credunt
bella consumrnavit excursu.
;

satis esse

ferat

ad delicias equini pecoris lac potare. Quis pernicis jumenti benefioio currit et pascitur? Qiiid quod ;et illis animalibus indicunt studiosaa famis patientiara, per qua? esuriem
adversarium, qui

vitare didicerunt?

quemadmodum

tit,

ut jejunEe corilla

nipedis sessor visceribus cibos extrahat, quos

ne

conderet, diligentia instruente prospexit?

His ante

mundus
tueris.
vitio

nunc illam sibi tantum orbis partem interclusam aastimant, quam Cursim multa transcendo nepigrioris stellae
pervius esse credebatur
:
''

;

:

serus advenias

:

ne Romanaj fax curiee diu in
vita»

umbram

coacta lardius elucescat. Inter

tiroci-

diligo prospera, quaj

sumunt

a

desperatione princi-

nia et triumphorum maturitatem, peotori sacro affe-

pium

:

vixpaucos contigit degenerare nobiliter, cum

ctum nostri
terra

cojlestis

favor infudit.

Jam

diuturnae

familise tua3 debeas actus generis nobiiiter custodire.

quietis dispendio, per

gubernantum vilitatem potens
attulerat
:

Quid mihi, vetuslas objicias agrestia membra paludaraentis decorata? Ego tibi, quod admirationem vincat, oppono principem meum, ita ornatum, ut eum non liceat improbari ita agere, quasi inter iraperatores adhuc precetur adjungi. Sed quid faciam, cui fecunda actuum tuorum seges
:

consenuerat

:

jam

publicis

opibus

pax intemerata defectum
populator
'
:

cum apud
'^

nos quotidianse

depraadationis auctus successibus

intestinus egeret

qui suorum prodigus, incrementa serarii
vectigalibus,

non tam poscebat surgere
contraxerat
:

quam

rapinis

:

sajvientem ambitu pauper
sed nec

dominum

odia effusione

occurrit, ubi universa eligentem superaat? nescio quas aristas horreis inferam, quas relinquam. Stat ante oculos meos ^ Bulgarum ductor * Libertem dex-

defrudatis viribus,
affectu.

nuebat opulentiaj, jungebatur
aulaj angustia ia

quod miTunc enim
:

artum

res privatas agitabat

nec

tera tua asserente prostratus
;

micare usquam scintillas famulantum exstinctus tynec intactus, ne viveret arroganriret monumentis P ranni fomes indulserat. Metuebat parentes exercitus, quem meminisse originis suas admonebat honor aliein gente indomita domestious astipulator supertia3 qui si sufficiens letlio vulnus nus nam ire ad nutum suum legiones, et remeare futurus- roijoris tui pavore algidus imperabat. Suspecta enim est obedienexcepisset, personam viceras quod in luce substitit,
;

nec esstinctus, ne pe-

:

:

:

:

submisit originem. Hsec est natio, cujus ante te fuit

tia,

quaj famulatur indignis

:

et quotiens praelatos

omne quod
pus
est

voluit

:

in

qua

titulos obtinuit, qui
;

emit

convenit conscientia stirpis ultimEe, et illud metuunt,

adversariorum sanguine dignitatem
vulgator natatium.
ille

apud quam camplus rubuerimt

quod timentur.
cordiaj,

^

Nata

est feliois inter vos

causa dis-

Namcujus

tela luctamine,

putatus est sine

mior
'

:

quam

ante dimioationem

ambage sublituam non contigit

propinquorum tuorum necem Romana prosperitas invitavit. Genein

dum

perduelles animos

rata est ab invalidis

causa certandi, et ne vel a ne-

Fasces accepisH] Consul a Zenone designatus iu annum 484 Marcellinus oomes. Theodericus rex Gothorum Zenonis Aiig. viujvi.ficentiis pene pacaius,mayisterqueprwsentis militixfacius, consul quoquedesignalus,crediiam sibi Riyensis Dacide partem, 31cesixque inferioris cum suis saiellitibus pro tempore tenuit. Consul fuit Orientalis, collega Romffi Venantio. Cassiodori Fasti eo anno, D. N. Theodericus et Venaniius.
- Quo in segmeniis posito] Quandiu consul fuit in toga picta seu palmata veste consulari, quaj segmentis aureis ornari solebat, Sidonius de Asterii consulatu Elillam Sarranis ebriainsuccisinier lib. viiiepist. 6 crepiianiiasegmenta palmatam pluspicia plus aurea oralione convenustavit. timc igitur certa videtur emendatio, \-ir ofigmentis, quodin omnibus libris legebatur. 5 Bulgarum ducior Libertem] Dehoc bello, ni fallor, Athalaricus lib. vm Variarum, 21 ad Cyprianum patrioium, qui in ea expeditione sub Tbeoderico meruerat liabuisii sub divx memorise domno avo noslro in uiraque parie laudatus semper excubias. Vidit ie non ie ierruit adliuc gentilis Danubius bellaiorem Bulgarum globits, qui etiam noslris crat prxsumptione ceriaminis obsiaturus. Feculiare iibi fuitet fenitentes barbaros aggredi et conversos terrore seciari, Sic vi:

cloriamGothorumnontamnumero,quamlaborejuvisii.

Idem
dicit.
••

epist.

10 Bulgares toto orbe terribiles fuisse

Forte libertatcm.
Schot., siyli. /^ifej^rtmMi^popwZa/o?*] Odoaoer,

^
p,

Is

quimoxtyrannus. Momyllo Augusto ultimo Romanorum imperatori regnum eripuit anno 476, jamque annos pene fi- regnarat, cum Italiam sibi a Zenone Aug. concessam, ut Odoacrum debellaret, ingressus est Theodericus. Hino omnia in Ennodii verbis perspicua. Potens enim terra, gubernantium, hoc est postremorum principuin, vilitate attrita est Italia cujus affeotum desideriumque apud Zenonem profes^

in exsilium pulso

:

sus est Theoderious. Quod prteter caateros copiose desoribit Jornandes iu Geticis. ' Edit. aliquaj, sxvieniem ambitumpauper dominus

odiosa effusione contraxerat.
^ Naia csi causa discordiw] Ne injuriabello titus videatur Odoaoer, lacessitum ab eo dicit

:

dericum, stimulatumque Cfcde propinquorum
est, ut conjioio,

appeTheohoc
:

:

Rugorum, quo

bello cajsos afUixerat

Odoaoer, Phceba rege capto Friderico ejus iilio cui aperte favebat Theodericus, semel atque iterum aoie fugato, ut in S. Severini Vita narrat Eugippius.

: ;

:

173

PANEGYRICUS TIIEODERICO REGI DICTUS.

174

gotio periluris veniret fiducia, pars fugacium praelia Ajejunas

ribus,

Tunc a te commonitis longe lateque viinnumeros diffusa per populos gons una contraliitur migrante tecum ad Ausoniam mundo, nullus prajter parentem iter arripuit. Sumpta sunt plaustra
concitavit.

peclorum crates acta validioribus lacertis lancea transmeabat cum inter naufragia terrena, et
:

cruoris

undas,

invictissimus
:

ductor

apparuit,

tali

vice tectorum, et in

domos instabiles confluxerunt omnia servitura necessitati. Tunc arma Cereris et solventia frumentum bobus saxa trahebantur onera:

muuiens astantes alloquio «Qui iu hostili acie viam desiderat, me sequatur non respiciat alterum, qui dimicandi poscit exemplum. Virtus multitudinem non requirit: ad paucos vadunt bella bellorum fructus ad plurimos. De me asstimabitur exercitus et in his
:

;

:

ta;

fetibus matres inter familias tuas oblitas sexus et
'

ponderis, parandi victus cura

laborant,

Tunc

in

quaj gessero, gens triumphat. AttoIIite signa per quee ne lateam, providetur noverint quem petant aut
:

campo hiems et jugi pruinarum candore velata cae.barbam stiriis implicuit crine possesso. Nam quod diligentius indumentum matrona neverat, durante gehi, ut adhcereret corpori, frangebalur. Pastum
saries,

cujus jugulis acquiescant. Qui congressu
rerint,

meo

occur-

nobiliientur

exitio. »

Ilis

dictis,

poculum

causa poposcit auspicii, et laxatis in prcelium habenis,
ellusus est. Ut torrens sata, ut leo armenta, vastasti:

agminibus

tuis aut indevotse

nationes, aut educata

lustris fera suggessit.

nec concurrens quisquam substitit, uec evadere potuit " insequentem. Portabaris per universa, jam deficientibus telis,

Inter hfec,

quse tibi

cum

glacie aut ardore cesse-

adhuc

ira

crescente. E.xtempIo Gepida:

runt, unani certaminis tui lineam
attingere.
vice
-

summotenus

libet

rum

versa conditio est

palantes visi

sunt mutata

Ulca lluvius est tutela Gepidarum, qua?

sorte victores.

Nam

tu, venerabilis,

qui incomitatus

latus provincia3

aggerum munit audaces, et in jugorum morem quibusdam muris amplectitur, nullo ariete frustrandis. Ad hunc te callis tui rigor addusit
:

gustum luctaminis arripueras,
eriperet

vallatus millibus ince-

debas. Ca3sa est multitudo adversaria, donec paucos

nox vicina

:

dum
:

ad vaga horrea copiis ur-

ubi pro legatis

et gratia" postulatione, obsistendi
:

bium

referta veniretur

qufe

non solum

satisfacerent

animo gens diu
tes tuas ante

invicta properavit

cum pene

cohorspei

necessitati, sed sublevarent inter deliciarum

secunda
:

inimicos famis necessitas obsideret. Dic

fastidium. Ita prosperis tuis militavit adversitas

et

qu;eso, cleraentissime domine,
erat

quid praster

te

contra

famem tuorum

esuries pugnavit hostilis
:

:

vicit

rando

residuum in populo arenaj aut sideribus compa? Instantibus Gepidis, amne, pestilentia, iter

quod declinasset fugiens, contra nudatos vagina glanuUius inscii mersa cceno hffisere dios transvolasti
:

inediam inimica congressio nec redisses ad valetudinem, si certamina defuissent. Hsec de innumeris actibus in ordinem digesta sufficiant. Transeo SarmaP
tas

cum

statione migrantes, et
sileo

plebem conflictuum

vestigia
currit.

:

nullus vitse prodigus periculum ignarus in-

numeratam
^

de tropceis.

Vincitur humanse mentis auctoritas prrevi:

labascit fortium conscientia, quoformidanda oculis ingeruntur. Stelit ante indomitam juventutem certa de mortibus optio, cum nulla videretur seouritas de salute. Quid Catonem extulistisprisca monumeuta, quod per Libycas Syrtes duxit

sione discriminis
tiens

Tibi

cnm

rectore

meo, Odovacar, occurro qui
nationes,

universas contra
sor, exciveras.

quasi orbis concusTot reges tecum ad bella convenerant,
:

eum

quot sustinere generalitas milites vix valeret

depre-

hensum
dinis,

dum humanas neces ludibria faceret esse vel cum sine virtutis pretio educatum cceli vaporibus veneni frigus expertus est? Neminem dum contigit chelydros ante videre, quam exitium
exercitum,

mentes coacervata? multituneo spem victoriaj venire de numero. Adhuc
est varias esse

serpentum

;

tuorum
suflicit

dextrae de praecedenti tabe titubant

:

nec per-

agebat votivos

impetus

membrorum

imbecillitas

:

per flamen prodigiosum et corporis fabrica, ut assolent animae, in auras evolaret.

tamen unum velle pro viribus, et indiscretum consilium de inimicis loco roboris attulit ultionem.

Non cum

viri

fortis

Non D

laude perimitur, qui unde venit nescit occasus. Nec
illius
iiec

te castra longo munita tempore non fluminis profunda tenuerunt datum est hostibus tuis vallum
:
:

militis cuneis tuis

fortitudo

comparanda

est

par est in duce sapientia. Illumcivilis bellifuror
;

ngitabat

te orbis

domina ad

status sui

reparationem
tibi

Repente aequora fugacium disper quai superandam domesticam tempestatem abeuntibus indisisti interea acies tuaj
tueri.

construere,

non

cursus obnubit,

:

Koma

poscebat. Sed quid diflero,

quod

eventus

aspectu
fores

consummant

praelia,

non

labore.

Illic

tibi

dexter exhibuit ? Cesserunt confertissimis

hostium"

reseravit

felicitas,

tuorum turmis, quos
bantur
'

ulterior ripa susceperat. Urge-

qui primore loco cesserant,

manifesto detegens, quod secunda eos luctamina
in deceptione

telis,

quos vorago aut irruptio non tenebat

non manerent. Sed

instruxit rursus

Schot., laborabant.

^ Ulca Auvius est Gepidarum] Theoderici regia hoc iempore, ut Eugippius idem et Marcellinus in Chronico docent, Noveusis erat civitas in Mcesiainferiore. Noua;, Novas appellat Ptolemceus. Inde orsus Italic&m expeditionem, Sirmium recta contendit. Eo in tractu qui interjectus est, in Dacia Gepida^ Gundaritho rege habitabant: quos iter impedire ausos Theodericus ad Ulcam fluvium profligavit. ^ Tibi Odovacar occurro] Pnma Theoderici cum

Odoacre congressio ad Sontium Venetse provincice fluvium facta, Probino et Eusebio coss. anno Christi 489, in qua Odoacer, ut Cassiodorus in Chronico notat, cum suis omnibus fugatus est. Flumen ergo cujus memiuit Ennodius, est Sontius, sive ut in Cassiodori

est

Chronico scriptum est, Isontius. Sed Sontius item Jornandi, et Cassiodoro ipsi lib. i Variar., 18,

Ex qiw, ait, Deo propiiio Sontii Jluenta transmisimus, ubi primum Italise nos suscepit
verbis Theoderici,

imperium.

: ;

175
sui
:

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
'

176

dum apud Veronam tuam A dum tumefaceres gurgites de cruore, in parte alia mens vaga conflictum sistebatur impetus fluentorum. Itaque ne ensibus non apparatum nubeli laxis manibus pugna instruebatur sufficeres, pro te et lympha militavit. Salve fluvioimpendiis. Nihil forLius adversariis tuis ante aciem
:

cum maxima
sed

belli

cecinerunt classica, nihil

inflrmius:
si suffi-

rum

splendidissime, qui ex majore parte sordes

Italiae

in luclaminis promissione virtus, et

ceret lingua pro dexteris, copia

summa verborum.
utilis,

Electus est locorum situs,

non tam congressui

quam

pavori

:

providentes ne ascriberetur casui pri-

ma

candida

etiam discessio perfugarum, et tamen reipublicae fortuna perurgebat, ne ccepto desisteres.

Itineris tui permensus intervalla, conspesisti ignes hostium astrorum more rutilantes ut si aliquando tibi fuissent nota formido, in abruptum te pendere
:

mundifaecem suscipiens sine dispendio puritatis. Ecce ille tectus armatis campus enituit humanorum ossium candore nobilissimus habemus, quotiens vetusti doloris urgemur memoria, quod tueri. Scenam pulcherrimam servet terra. Sublimes tandiu maneat quod passi sunt, quandiu deleat oblivio quod utinam voracibus abripere aliquid bestiis fecerunt. non liceret Perit desiderabili spectaculo, quod acdeluisti,
;
!

quisiverint furta belluarum.
Illic
T-

didicisses.

Nunquam animi tui statns,

aut

secundarum

vellem

utffitatis

immemor, Roma, commeares.
aevum

rerum tumore

elatus est, aut dubiis acquievit. Insta-

Si venires

lapsantibus tremebunda vestigiis,
ut plures

bat certandi dies multis tenebras allatura.

Cum
:

pri-

gaudia commutarent. Quid semper delubris immersa
concluderis? Hic actum
sules,
est,

mum
cum

aurora bigis in croceis ortum jnbarisindicavit

habeas concle-

de oceani lymphis solis flamma surresit

jam

quam

ante videris candidatos. Agnosce
:

raucum buccinff.concinebant, jam
rebat esercitiis. Qui
includeres,

te sui oblitus quce-

dum

ocreis armarere,

dum munimentis chalybispeclus dum lateri tuo vin-

mentiam domini tui saporem te voluithaurire triumphorum, quam dubia elegit nescire certaminum.
Ecce iterum ad deditionem
letho debita pars c\icurrit
:

sibi

cognitam hostium
excessissent oc-

dex libertatis gladius aptaretur, sanctam matrem et venerabilem sororem, quK ad te diligentiaj causa convenerant; duiu inter spem et metum feminea soUicitudo penderet, dum de everitu attonita; vultus
tui sidere pascerentur, talibus alloquiis confirmasti
«
:

et

cum

cumbentes numerum, ad servitium tamen armis in-

agmina convenerunt. Flexus est animus tuus pronus semper ad veniam. Credidisti quod fldem assuescerent magisteria necessitatis,
structa radiantibus

Scis,

geuitris,

partus tui honore universis nota
natalis

quam nunquam

exhibuerant studio conciliante prin-

cipibus. Servavit te, regum prajcipue, quod abjecisti mei tempore virum fecunda sacramenti confidentia cautionem. Pependimus anxii dies est, quo fllii tui sesum campus angenuisti nuntiet telis agendum est, ut avorum per me decora C ne mererentur, quos de hostibus tuis receperas, non perire. Gratias tibi, mundi arbiter Deus, qui consine causa parentum titulis nitimur, non pereant scientias veterno errore possessas ad ultores gladios nisi propriis adjuvemur. Stat ante oculos meos geni-

nationibus,
:

quod

:

:

tor,

de quo
:

nunquam
:

fecit in

certanimefortunaludi-

impulisti. Puderet

me

recensere levitatem origina-

brium

qui dextros sibi ipse peperit valetudine exigente successus hoc oportet duce contendi, qui om-

nia incerta

non

timuit, sed ipse sibi secunda conscivit.
et

tuis laudibus obsequentem. Quid dissimulo gesta persequi? Libuit eos rursus tendenti inermem dexteram ^ Odovacri regna polli-

riam, nisi

eam viderem

Vos Lamen elaboratas vestes,
devehite
:

liclorum tormenta

ceri.

Innotuit

illico

rebus in luce deprehensis hosti-

cultiorem
:

me

acies suscipiat,

quam

festa
oesti-

consuerunt

qui

me

de impetu non cognoverit,

lium error animorum. Advocasti providentiam actuum tuorum comitem et ne impunita esset libido discur:

met de
menti
terit
:

nitore. Invitet

cupidornm oculos honor indu:

rentium, ultionis vexilla concutiens,

fecisti

consilio-

pretiosior species feriendos exliibeat

habeat

laboris solatium, cui
:

jugulum
Ilis dictis,

moum

fortuna prfesti-

inhient jacenti splendori, quos non contigerit
excepit te tergo soni-

rum participem in secretis populum jam probatum. Neminem adversarium agnovisse contigit, quod tecum pars mundi potior disponebat. Mandata est per
reffiones disiunctissimas

videre pugnantem. »
pes, lituorum
sisti affatibus,

desideriis inquietus.

Sed

dum

indul-

inimica legiones tua3 premebanLur in-

stantia.

Dedisti inertibus fiduciam,

dum

moraris

:

et

hoe credo provisione coelicolum, ne deberetur multitudini, quod vicisti. Protiuus adventum tuum indicaexsecutorem provit hostibus populus occisorum didit caidis enormitas. Sed nec illis remedia defuere consueta. Continuo alas quas tribuit formido, sum:

nex votiva. Quis hsec pra^ter unms ictu temporis eflunderetur Romani nominis clades longa temporum improbitate collecla ? Ilic quo me vertam nescio. Gradum referam, qui suscepi officium laudatoris an arreptum prajconiorum tuorum iter ingrediar ? Con-

supernam voluntatem

prasstitit, et

;

sumpta
fallacia

res est prospero fatalique bello

:

succisa est
contigit de

Odovacris pra^sumptio, postquam

eum

pserunt

:

cursu prffipeti interitum mortis cligentes.
veritati nescit

non juvari. Quid Herulorum agmina fusa coramemorem? Qui ideo adversus te deducti sunt, ut
hic agnoscerent, .etiara in propriis scdibus

Qui
deat

me
tua

obsecutum, Athesis undas
;

vi-

quem

ti-

vice opulentas exstitisse cadaveribus

et

merent
'

:

egit causas longai quietis tua? furor alienus.

' Dumapud Veronam] Eodem anno, inquit Cassiodorus, )'epe(!ito confliciu vincitur Odovacer. Jornandes Quem ille Odoacrem Theodericus, ad campos Veronenses occurrens magna sirage delevii.

Odovacri regna polliceri] Tusa duce atque auqui cum dedititio exercitu ad Odoacris partes iterum defecit unde secuta est obsidio Ticinensis, quo se Theodericus recepera^ ut est in Vita Epiphanii.
ctore
:

:

:

177

PAINEGYRICUS TIIEODERICO REGI UICTUS.
*

Taceo ubi
dio
:

tibi
sic

injuncta est pax diuturna, Burgun-

A

desistis

castella
:

propagare, curas tuas ia longum
viri fortis in

quando

foederibus obsecutus es, ut deputetur,
constantiee,
notitioB

producens

nec

te deest securitas,

nec

quod vivis feriatus, quoque quis patiatur
citalis tuai

non pavori. Ilhid perire, quod bono felialiis

cautela metuentis.
!

geminam

in

uno principe vir-

concurrentia inter se vidiraus tela periipia

doruin, et inimicas acies te occupatum in

tutum plenitudinem quce Dominum resignat auctorem quia non babet inter bomines, a quo videatur sumpsisse quod eshibet.
:

congressione cecidisse? Quotiens
te

tibi vicit

qui contra
^

Sed ecce rursus
verba revocamus
seniores
:

sumpserat vota pugnandi? ^ Dicat Fridericus, qui postquam fidem Iffisit, bostes tuos interitu comitatus est; contra iilos arma concutiens, quibus fuerat erquando nata est inter sceleratos de rore sociatus
;

post quietem solidam ad acies iterum ad se tubavocat eloquium.
:

boc quod intelligebant se unum velle discordia. Adsit qua Divinitas, et beneficia sua in ajvum producat disponente votiva inter reos evenere litigia. Nam
:

Sirmiensium civitas olini limes Italiaj fuit in qua domini excubabant, ne coacervata illinc flnitimarum vulnera gentium in Romanum corpus excurrerent. Haec postea per regentium neglectum in

Gepidarum jura
tio,

concessit

:

binc quolidiana insulta-

Fridericus, postquam tibi de adversariis tuis triumpbum, de se prsebuit. Trabit me ad aliam partem venerabilium pars magna meritorura. Video inspiratum decorem urbium

incomposita legationum frequentia mittebaperegit _ tur. Urebant animum principis dolosi blandimenta commenti; et circa alios Gepidas quorum ductor est
et

Gunderith, intempestiva Traserici familiaritas. Crc-

cineribus evenisse, et sub civilitatis plenitudine

'

pa-

latina ubique tecta rutilare. Video ante perfecta sedilicia,

debas in tua injuria perire, quia diu licebat Italiae possessionem te dominante retineri. Nec sufficiebat cum imconsolatio, quod eam tu non perdideras
:

quam me contigisset, disposila. Illa ipsa mater civitatum Roma juvenescit, marcida senectutis membra resecando. Date veniam, Lupercalis genii sacra

rudimenta
disse

:

plus est occasum repellere,

quam

de-

principia.

Huc

accedit,

quod coronam

curiae
tetigit

non inter minui «stimas quod non crescit imperium. Postquam tamenliquido Traserici patuere commenta, Gothorum nobilissimos Pitzia, Herduic, et pubem nuUis adbuc dedicatam

mensus

esset dolor, cur illam retentator
:

dominationis tua? exordia reddidisset

irmumero
scientiaa
:

flore velasti,

Nulium de bonoribus

prceliis destinasti

:

ut

si

oblatis pactionibus

acquie-

desperatio,

quem

juverunt deprecantem bona con-

sceret,

semel invaso locorum potiretur arbitrio. Sed
felicitati

nescit

de eflectu petitionis dubitare, qui

usus inconstantis

tua; obsecutus est

:

fugit

splendidis inopsmeritis

proposito nostro,

sponte aliena, et sine impulsu exercitus tui deseruit non rogavit. Aut boni sumus aut tuo informamur exemplo. Cre- C quod debebat. Continuo Pitzia, qui et de te eventus
:

cum privatorum profectibus nusquam in aula tua ambitus et opum ubique dilfusio est nemo indonatus abscedit, et nullus incommoda
verunt reipublicas opes
:

utiles sumpserat, et consiliorum

momenta
est
;

librabat,
:

non acquisitam

esse terram

credidit, sed refusam

nec rapinis ut lucrativa populatus

sed dispensas

proscriptionis ingemiscit. Legationibus tuis inest vi-

tionibus servavitut propria. Quibus ibi ordinationem

gor immortalis; mandatorum ordinem digeris, prius-

moderantibus,

^

per foederati Mundonis attrectatio-

quam

legatos aspicias

:

nec replicationibus tuis reotia

nem

Grfecia est professa discordiam,

secum Bulgares

periuntur contraria; nec objectionibus facilisoccurrit
resolutio.

suos in tutela deducendo; quibus inter Martios conflictus castelli vice

Excubat pro armis opinio principalis
:

:

usa minitatur. Tunc Mundo cresi

nostra magni regis sollicitudo custodit
1

nec tamen

dens ad praesidium sufflcere,

cohortes tua3 quid

pax diulurna Burgundio] Pacem intelligit cum Burgundionum rege Gundobado ictam, atque
Tibi

occultam, ut Ennodio placet, cum aliis Gepidis, quibus Gundarithus prajerat, conspirationem, per Pit-

Ostrogotha; Tbeoderici tilia3 cum Sigismundo Gundobadi iilio nuptiis copulatam, de qua rex ipse Burgundio ad Epipbanium episcopum Theoderici legatum Concedat tamen divinilaiis assensus, utsolidaiuminler nos fcedus longa xtaie serveiur. - Dicat Pridericus] Fajbani Rugorura regis filius. Is pro Theodorico primum hoc bello militarat postea lldem fregit, et hostibus sociatus est. Tum orta inter bosles ipsos discordia, collatis signis, Fridericus victus est. Ita qui Theoderico triuniphum de adversariis suis ante pepererat, de se ipso iisdem praebuit, quando ab eis prostratus est. ^ Palaiina ubique iecta] Cassiodorus Patricio et Hypatio coss. de Tlieoderico Sub cujus felici imperio piurimse renovaniur urbes, muniiissima casiella conduntur, consurgunt admiranda palatia, magnisque ejus operibus antiqua miracula superanlur. Idem intercreteras ejus fabricas formara laudat Ravennatem instauratam. * Sirmiensium civitas] Sirmium caput Pannoniffi inferioris, qua? proinde Sirmiensis Pannonia dicitur lib. iii Variar., 23. In ea regnabat hoc tempore Trasaricus rex Gepidarum. Quem Theodericus propter
:
:

D

comitem devioit, et Sirmium Italiae regno Cetbego consule, ut Cassiodori notat Chronicum, anno Christi oOi. Jornandes de Rebus GetiSuumcomiteminicrprimos eleciumadobtinendam cis: Sirmiensem direxit civiiatem. Quam ille expulso rege ejus Trasarico filio Trastilse, reienta ejus matre obiinuit. De hac ipsa expeditione et sequenti, Atbalaricus
ziam
restituit,
VIII Variar., 10. Pilzise vero comitis celebrataj opinionis viri merainit Theoderious lib. v. epist. 29. ^ Fer feederaii Muudonis attrectaiionem] Hoc est, Mundonem aggressa, qui foadere junctus erat Theoderico. Mundoni igitur, qui collecta latronum et abactorum manu, Ilertaque munitione ad Danubium occupata, illinc agresti ritu circumquaque prsedasagens impetitabat, cura illum oppuguare adjunctis sibi Bulgaribus aggressus esset Sabinianus, militum per lilyricura magister Anastasii Aug. jam pene desperato, ac deditionem meditanti opem tulit Pitzia, Sabinianique copiis ingenti strage ad Margum deletis, Mundonem eripuit, ac Tbeoderico regi volentem subjecit,

lib.

:

Sabiniano ipso ac Tkeodoro coss. anno 'iOj, ut fusius narrant Marccllinus comes, et Jornandes in Rebus
Geticis.

!

79

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
pernicibus
nuntiis
periculi
i\.

pateretur agnoscerent,

remearunt
sibus
:

:

dicta

more veterum prEecepta Sirmien-

iidom
suis

coraiiiisit

:

qui ante defensoris iaire pro partibiis

de suis per vicinitatem tuam dubitant, qui
*

conspexit certamina,

quam

moliri didicisset

:

hactenus nostra tenuerunt.

tamen eminus Pitzia indomitam Bulgarum juventutem speculatus est, ardentes adolescentium impetus potioribus yerborum armavit inteudiis « Blemini:

Quid
satis

castigatas

Vandalorum

ventis

parentibus

eloquar deprasdationes, quibus pro annua pensione
est amicitia

tua? Evagari ultra possibilitatem
;

stis,

socii,

cujus ad

liasc

loca commeastis imperio

:

nesciunt, duce sapientia

-

affines esse

meruerunt,

nemo

absentes credat regis nostri oculos, pro cujus
est
:

quia obedire non abnuunt.
Hojc de gestorum tuorum cumulis, major voto q lam
eloqueutia, strictim digesta replicavi, melioribus intacta derelinquens. Videro quis

si ccelum lancearum imber telum jaceret, non laleret. Ferro pectora immergite, ut veniat de liorrore vitae spes manifesta victoria3. Credo regii testem roboris jam defunctum; nec superesse qui illis quem habea-

fama dimicandum
obtex.eret,

qui fortius

me

vincat facundia,
afiectu.

nemo

ciica te

transcendere valebit

Habes

hauc, Deo inspirante, mansuetudinem, ut te plus credas posse diligentia

mus dominum, consueverat indicare aut forte gentem nostram dedignanlur a'stimare de principe. Intelligant ab eo fluxisse quod gerimus nec liceat illis, quod rector nostertransmisit ad originem, uni tantum
: :

quam
:

timore. Excellentia bona

sunt gloria; tuaB inserta monumentis,

utcum

tereges

metuant, famuli ament
negari.

nam quEecunque tibi, metitis

debere personae.

»

Hcec eloquia lituis commutavit

:

subjectorum viribus, dari imperas, credis posse deregem omni tranquillitate corapositum, qui
devotioni nostne imputat, quod irapendimus
tuti

conlinuo ut assolet ater nirabus tectis crepitautibus

servi-

procellarum mugire discursum
plebs Martis immiScuit.
titubavit
:

:

sic se

prfficipitcm

Incerta diu contlictus lance

dum

par ex utroque latere pugnandi sur-

Concurrebant duas nationes, quibus nunquam inler gladios fiiga subvenerat miralaj sunt mutuo sui similes inveniri, etin bumano genere
rexisset asperitas.
:

Quid quod a te ' Alamanuice generalitas intra Itaterminos sine detrimento Romanaj possessionis inclusa est? cui evenit babere regem, postquam meliaj

ruit perdidisse. Facta est Latiaris custos imperii sem-

per nostrorum
cessit fugisse

vel Gotlius resistentem audere, vel Bulgares. Interea

popnlatione grassata. Cui feliciter patriam suam nam sic adepta est soli
:

dum

anceps esset fortuna

certaminis,

et

pennatffi

nostri opulenliam. Acquisistis quce noverit ligonibus

mortes sibi eethera vindicarent, superavit nostri metellus acquiescere, quamvis non conligeritdamna nemoriu principis, dum agerent, ut singulorum apud scire. Sub te vidimus eventus optimos de adversitate cum merila campus assereret. Versa est in fugam Q generari et heri secundorum matrem, occasionem natio punita gravius, quod evasit lellus excita trepericuii. Ulvis liberata gratulatur, terram incolens quaj hactenus dehiscentibus domiciliis solidiori'' cha3muit concussione cornipedum cum ingenti biraennicem mergebat beneiicio. talione properabant, postquam viderunt non esse se dubios de salute. Coeli arbiter Deus, munera collata Parfuit etiam, ut eloquenliam laudis pra'miis incimultiplica. Illi nunquam dubiidetriumphis iili quos tares; ne adoreas tuas silentio perderemus. Nullasuspexit universitas, perditis bellorum signis, et perrum artium cessat industria solers ubicunque latet terque beatos esse clamagistr.itum, etiam si longe deguerit, culsi incolumitate discedunl inquiritur
;
:

:

:

:

;

:

-

mitantes, quos oppelere contigisset. Quid strages militum revolvam, et Sabiniani ducis abitionem turpissimam? cum a ratione dividatur, retexere exterminatis patrociniis quid evenerit iudefenso. Tuuc ne

exiget qui nieretur

:

prodiderit innocentia
caris voce,

:

nunquam absconditur, quem dum subtiiis arbiter non plaParentum noslrorum qui cujus bene acla servautur
:

sed aclibus.
te

occubuerunt, apud

videretur celebrandus sajculis Pitzia

non tam

miii-

mansueludini

tua? fides innotuerit, haareditatis jure

Habequod auctori debueris, soboli mox mus de majorum obsequiis fructum; et tamen de escampi laborem, cum jejunum militem opulentis detrabere cadaveribus nihil juberet. Sed heec quibus D cessibus supplicia non timemus. Finitur indignatio moderata cum homine; cum propter relributionem linguis suffioienter explicauda sunt? qua poterunt qua?rat tua pietas successorem. Restant adhuc multa facundiffi dote reserari? Diu tu vicisti in univorsis qua; dicerem; sed inter plures actuum tuorum praecougressibus tuis, nunc incipiens in obsequio habere cones convenit iUibatum aliquid reservari. Debent victores. Interea ad limitem suum Romana regna
tasse gloriaj quani cupiditati, liquit feris aut avibus

refundes.

1 Casiigatas Vandalorum deprxdationes] Cassiodorus Olybrio Juu. cos. Tumeiiam Vandali, pace siippliciler posialata, a Sicilix deprsedatione cessarunt. Antea euim per Siciliam et Italiaj omnes oras, qno veulus iuipulerat, cuutinuo prse.dabantur. ' AfHnesesse nieruerunl~\Ver Amalafredam Theoderici soroiem, quaj Thrasamundo regi nupsit. Joruandes: Et ut adpienum progeniem siiam dilaiaret, Amalafredum germanam suam, malrem Theodabati qui postea rcxfuit, in Africam regi Vandalorum conju:

rege nostro subacti fuissent, rege amisso, ad Theodericuni confngerunt. Sio enira apud Cassiodorum scribit Tlieodericus ipse Clodovajo lib. ii, epist. 41 Aiainannicos populos, caiisis fortioribus inclinatos,
:

victrici subdidistis.

Sed moius veslixs in fessas reliquias temperate: quiajure gratix merentur evadere, quos ad parentum vestrorum defensionem respicilis

confugisse. Estote .illis remissi, quinostris finibus celaniur exterriti. His ergo profligati Alamannorum exercitus reliquiis sedes in Italia datas a Theoderico,

gem dirigit T/irasemundo. ^ Alamannix generalilas intra Ilalise terminos] Ala. manni Suevis iu Germania tinitimi, cum a Clodovaso

docet Ennodius.
" Chxnicem] Unus, Scheniem Chasnicem collegimus.
:

ex aliorum vestigiis

181
tibi

PANEltYRICUS THEODERICO REGI DICTUS.

182

veneranda studia, quod loquuntur. Amaverunt prtecessores tui insoitiam, quia nunquam laudanda
gesserunt. Sordebat inter

A

et

implent actionem fortium,

dum

jocantur

:

agitur

vioe spectaouii,

quod sequenti tempore

poterit satis

aratra facundissimus,
:

et

esse virtuti.

Dum
dum
:

amentis puerilibus hastilia lenta
arcus quotidianaj capitum neces
di-

quod

peritia dederat, vis

negabat

muto mo3rebant

torquentur

:

auctore tribunalia; nec ulla concedebatur palma diceuti. In casum negotiorum nutabat eventus, quando

rigunt. Urbis
nis atteritur

omne pomerium simulacro
agit tigura certarainum,

congressio-

ne cum peri-

unus ubique ingenia mceror oppresserat; quia atterebant otia eloquentium facultates pompam seniorum edas negligentia poslilteris

genius non dabatur

:

culo vero nascantur.
ctus

Ad

hsec quis credat

unum

pe-

posse

sufficere,

:

vinoat in prseliis, et

per procinctus indomitos agat consilio, ne dimioandicausa
ut

neo accendebatur tiro Eemulatione seotanda. Vide divitias SEeculi tui tunc vis fora habuere perfectos nunc Ecclesia dirigit laudatorem.
sidebat
;
: :

contingat? Rutilium et Manlium comperimus gladiatorium conilictum magistrante populis providentia
contulisse, ut inter theatrales caveas plebs diuturna

Eat nunc, et cothurnatis relatioiiibus Alesandrum jactet antiquitas, cui famaj opulentiam peperit dos

pace possessa, quid in acie gereretur, agnosceret. Sed tunc feriatis manibus frustra socife mortes ingerebanr,

loquentium; ut per adjutricem facundiam videatur crescere rebus mendica laudatio. Regis nostri merita solatium non postulant asserentis minora sunt ejus
:

tur aspeotui.

Nunquam bona
:

sunt, quaj a crudelitate

veniunt instituta

ut armarentur contra inimicos
illa

animi, prius videre esitia suorum. Interea
gressio (quod docuit exitus)
:

con-

veris actibus,
daciis.

quamvis aucta
poetfe,

sint

veterum gesta mensed fateri vos

non tam

peperit incre-

Simulastis,

grandia;

convenit prajsentem

dominum
:

gessisse potiora. Pel-

keus duotor prseconiorum suorum summam Choerili ne fallendi votum multituvoluit constare beneficio do deprebenderet ; et fieret testis impudenliaj, qui
adsciscebatur in astipulatione victoriae. Nihil detraho
senioribusj quos prcecipuos habuisset antiquitas, nisi

mentarobori quam pavori inter secundas res didicit imhellium animus, quid timeret. Yide adinventionum illis vera cruoris diversitates pleno calle distantes hic adoleeffusio animos a dimicatione submovit
:

;

Romani nominis

erectio te dedisset. Ilium verte reli-

scentium vigor de imagine mentitaj ooncertationis incanduit quos prsecos Eetas tot mortes adversariorum ^ non per repositas doouit habere, quot spicula exotioos discursus assueti pharetrarum dispendia
: :

gionis ignarurn obtinuit erroris

mater

inscitia

:

te

negligenter eilundere

;

nec in auras exitia manifeanimas, quot tela vibra-

summi
vitalis

Dei cultorem ab ipso lucis iumine instructio
instituit.

sta torquere, tot exacturi

Nunquam
esse
:

applicas

laboribus tuis,

verint.

quod eventus dexter

obtulerit. Scis ia te

ouram peues C
agis

Deum
auctori

perfectionis

substantiam

:

ut pro-

spera merearis adipisoi
:

sed potius universa asoribis
vigilantia,

Sed inter praeliares forte saooessus, quibus omet concilias omina fecunda vinoendi, civilitatis duloedini nii reservas. Quis credat heroas
nes instruis,
tuos peregrinam non respuere, dum sint tranquilla, formidinem? Nam indomita inter acies ingenia lex

eshibes robore,

prosperitate

prinoipem, mansuetudine saoerdotem. Quid frustra majores nostri divos et pontifioes vocarunt, quibus
soeptra collata sunt? Singulare
est,

actibus implere

meus

sanotissimum, et veneranda nomina non habere. Rex dicatur alienus. Ut divus sit jure Alamannicus
;

submittunt prseceptis colla post laureas; et hostium cuneis, quibus arma oesserint, decreta dominantur. Solus es meritis et natura compocoercet
:

caloatis

situs,

cujus
dedit

vitam agat ex fructu conscientiaj
poso3 vocabula
ritati militant

:

nec requirat pomcujus moribus ve-

dem

magnanimi jussa sectentur. Origo te quidominum, sed virtus asseruit. Sceptra tibi
:

nuda

jactantiffi, in

conciliavit splendor generis

cujus

si

deessent insi-

Vellem,

blandiraentamajorum. fateor, ad orationis terminum,

gnia, eligi te in principem
victus

mens

feoisset.

gestorum tuorum enormitate, desoendere, et novellas adoreas hebetatus prisoorum luoe transire. Quem-

randum

Sed nec formse tuee decus inter postrema numeest, quando regii vultus purpura ostrum diSeres, indumenta, pre-

gnitatis irradiat. Exhibete,

admodum

si

astherii asis

innumerum

redigere orna-

"

menta voluissem, et Trionum fulgure comprehenso, cceli decorem impotenti lingua describerem, oederet
divino splendori mortalis obscuritas; jubaris lampadi

non

suftlceret

humilium

scintilla

sermonum

:

ha3c

me

murice quaj fucatis, et non uno aheno bibentia nobilitatem tegmina prorogate disooloribusgemmis sertum taxatur; et quera vehementior vipera custodit, lapis adveniat. Quajcunque ornamenta mundo obsequente transmissa fuerint, decorata venerandi
tioso
:

conditio resignat

imparera, qua; testata

est

obseGetici

genio oorporis plus lucebunt. Statuta

est,

quaj resi-

quentem.

gnet prolixitate regnantem

:

nix

genarum habet conserenitate
tri-

Nam

illud

quo ore celebrandum

est,

quod

instrumenta roboris,
otia nostra, oustodis; tuis

dum

provides ne interpellenlur
oculis

cordiam continua
buant,

oum
:

rubore

:

vernant lumina

dignaj

manus

qute exitia rebellibus

etpubem indomilam sub

honorum vota
:

subjeotis.

Nullus intempestive
aliis

iuter bona tranquillitatis faois bella proludere? Adhuo manent in soliditate virium viotricia agmina, durantur lacerti missiiibus. et alia jam oreverunt
:

positum jaotet
natura.
Illos

quia quod aguut in

dominis dia-

demata, hoc in rege meo operata
faciunt tot

Deo fabricante, divitiarum adjumenta conest,

1

Non per exoticos] Libri omnes,

jion

te rexolicus,

ex quo germanam, ut reor, lectionem eruimus.

;

183

ENiNODII EPISCOPI TICINENSIS
:

184
saeculi

spicuos

sed hunc edidit simples, et indemutabilis

A

buta perfectos. Sed utinam aurei bona

purpu-

tigura meliorem. Quid cultu laboreut, qui cupiunt

ratum ex

te

germen

amplificet! utinani ha;res regni

peregrinam obtinere puichritudinem? Italiaj reclor ut sit in ira iu amicitiam colligit duo diversissima sine comparatione fulmineus, in laititia sine uube
;

in tuis sinibus ludat! ut bajc quis tibi offerimus ver-

borum

libamina, sacer parvulus a nobis exigat simi-

formosus. Feriato ore legatis gentium, aut pacem

lium attestatione gaudiorum. Ecce satisfaciens debito et obsecutus officio, orationem me.im oratione coaclusi.

blauda proniittit

efligies,

aut bella terribilis. Tantis

constans insignibus, quanta facerent viritim dislri-

OPUSGULUM SEGUNDUM.
PRiEFATIO.
Solet

adversarium debilem expavescat? Invidet
:

sibi ipse

dicendi aiTeotum rerum ardor exigere

si

victoriam, qui conscientia vulneratum aggredi cessat

avarus laudis est auimus et favorem desiderat sudore B inimicum.
mercari; et per blandimenta gloria^ crucem narrantis

flictibus

Ad lucrum bostis sui procedit, qui in connon prius causas, quam aliud expendit dat
:

ignorat

:

aut

lucri

compedibus, lingua; vendit

vires jaculis

obsequium^ ut
sic

dum animus
slyli

habendi cupidine suIjju-

gatus prresumptum testimat jam tenere compendium,

mucronem acuunt ex percutiendi impetum fequo venientia vota bellandi plus justum dolorem scimns dedisse quam brachia.
innocentia,
et
:

ingruentia per
:

exercitium nescit timere disconclusus,
profert
et

Indc paucorum
ergo

telis

multitudo non
:

substitit.

Dicente

crimina

aut

necessitate

elo-

mecum
illis

propheta

Plares nobiscum sunt,

quam

quiura sine quacunque lima captivum,

nesciam
inten:

cum
tum

{IV Reg.

vi,

16); placiturum bonis, quan-

pudoris frontem monstrat in mediura, ut
tioni famulatur,

dum

cEstimo, opus incipiam.

diligentiam decoris abjuret

quia
for-

dicendi ornaraenta non sunt negotii, sed

quietis

nec militise sunt picta verba, sed

otii

:

campus
:

pax profunda redimitum qui profutura asserit, loquelam qute penniculo artis est coloinnotescat immundi, dicenipsa signilicantia oneris * ita se habentibus, causam ^ .. „ rata, contemnit. Ihs ergo „ ° INCO.NGBU.E. EgO _ C tlUm ADVERSUS SYNODUII jiBSOLUTIONIS narratiouis insinuo, et coactam vocem pravorum tamen nunc si agam, quasi opus sit alieno esse pescriptum esse latratu religiosis mentibus commendo rire mala proponentem. Istud prKloquium potest, reminiscens, Tempus iacendi, tempus loquendi [Eccli. demenlissimi hominum, tantum inscientiaj ascribi? ^ oraculi cujusdam prophetici post lidem vel III, 8)

tem

postulat,

quidemschismaticam imperitiamproposimaxime cum secum habeant objecta responsum, et mereatur titulus sine lectionis discuscura in prajuotatione sione cum auctore damnari
Sufficeret

tione cecidisse

:

:

'

'

.

.

.

.

^

:

:

oratoris

exemplum, qui

refert,

nisi

cum

Estne

aliquis pra^ter vos, sic

inter

oves

ulcerosas

necessa-

riam, dicendi nimis ineptam esse conditionem. Oris

deputandus et erraticas, qui magnum regem potuisset lacessere pastorum? dicente propheta Filios nutrivi
:

ergo ministerium pro ingenii valitudine sacerdotibus dedo, adversus quos sibilautium effusa sunl venena

el exallavi, ipsi

autem spreverimi me

[Isai.

i,

2J

:

et

liuguarum:

licet scuto munita lidei spiculorum im-

brem

palientia religiosa

non

timeat, et ad auclorem

redeant tela quaj sine bellandi arle diriguntur. Qui-

Qui vos sperrdt, me spernii [Luc. X, 16) quos episcopos fuisse propheta testaEt episcopatum ejus accipiai tur, de Juda dicendo aller [Psal. cviu, 8). Apostolo ajque Paulo procla-

Domino de

apostolis,

:

:

bus enim pro lorica Christus est,
et inimicos

vim non metuunt,

longa exspectatione prosternunt. Quisacie prtelium putet esse for-

mante, Obedite prxpositis veslris, quoniam ipsiexorabunt pro vobis [Ucbr. siii, 17).

quainne tamen in hac

midini, in qua Deo et pontiflcibus infertur sine vi-

D

rium ajstimatione certamen? quisquamne fluxum et lacessentem hostem videat, et prteliorum causis
Conira synodum scribere prxsum-pserunt] Synodus libello defendit Ennodius ea est qua? inler Uomanas Symmachi papas quarta numerari debet, X cal. Novembris Ruho Magno Fau'Sto Avieno v. c. consule peracta, qiire et palmaris cognominata est. In qua cum absolutus fuisset Symmachus a criminibus quibus impetebatur ab adversariis, reperti sunt inter
*

Sed redeamus ad gravem et venerabilem non solum ^ ex ala productam,sed mysticam propositionem. concis Non omnes, inquiunt, sacerdotes regis ad

quam boc

schismaticos,
LUXio.MS

qui contra illam scribere audercnt,

ti-

tulumque operi suo indere, advehsum syiNODum absoiNCONGRU/E. Quibus Ennodius, ex synodi mandalo atque auctoritate, boc Apologetico respoudit, et singula eorum argumenta refellens, universam Symmachi synodique causam diligenter accurateque tutatus est. Quo nomiue adeo episcopis omnibus probatus est liber, ut eum synodus altera quse post

consulatum Avieni habita est, suffragio suo conflrmarit, atque interquartam et quinlam synodosSymmacbianas collocari, decretique vim obtiuere jusserit. Hodie tamen perperam post synodum Avieno juniore coactam ponitur libellus Ennodii, cum alteri quse Fausto Avieno, ut dixi, consule habita est, subjici debeat. Hkc enim, non illa, synodus fuit absolutionis, et quarta, et palmaris, a Symmachi a-mulis oppuguata, ab Ennodio defensa. - Cujusdam oratoris] Ciceronis dialogo 1 de Oraquid tore, ubi Crassum sic loquentem inducit est ineptius quam de dicendo dicere, cum id ipsum dicere nunquam sit non ineptum, nisi cum est necessa:

Nam

rium'}
'

Ex

ala pi-oductam] Sic

libri

omnes, quo sensu,

LIBELLUS APOLOGETICUS PRO SYNODO.
lium adscivit auctoritas senserunt. » Mancipia Tartari,
:

'

neo omnes in judioatione
et

A

verentiam contulerunt, qui
ergo de gravidse
aitatis

putabanlur

bonorum
:

liquido

Sataiiaj

meritorum suffragio in longum
quos
distis,

fuisso servati

ipsos

quoscunque non evocavit scriptum priucipis, novis nexibus, et actuum vestrorum spiris causa pertraxit. Nolo dicere in quo fuerint voto, in qua demiuistri,

fatigationibus queri
i<

decuit,

ajtas

jusserat allegare.

Viri

optimi, subdi-

ex prreceptis regiis evocationis causam fuisse
et Italiai

liberatione disoedentes
esspectatio,

:

quibus tEedium

illa

pepcrit

jam cognitam,
fuisse,

summa moderantem non
:

cum

viderent venerabilem

papam longas
llis

quasi

de novo negotio oonsuleudum

plus

in vita contra fas

suum

inducias accepisse. Videbant

asther
liceret

tantum

directis a se jaculis verberari.

ne

charta et scriptioni religionis debitum, quam pra?scntia} principali. » Nullus ergo in prsedicto negotio
titulus remanserat,

infelicibus in

malorum actuum
vestris

consolatione

ad cujus inquisitionem pergentes
«

secreto
diti, et

delitescere, libris

per vosin turpi facto

nudantur absconiiabere solitudinem non

illud jure prteloquerentur exordiiim.

Ex hinc

di-

gressi
colitis

bonarum rerum

in rege laudatis allectum, ct

sinuntur; dicente
lus odil
«

Domino
^

in Evangeliis:
20).

Omnis

nia-

verbis innocentiam,

quam

actibus ignoratis. »
:

lucem [Joan. m,

Si taraen oultus est in loquela vestra

quam

scabro

Post ha^c asseritis,

adversarios papaj

Romani

dici

non debuisse, qui praedictum
«
^

prolatis petitioni-

bus accusabant.

Dolose videlicet hoc agentes, eo

vomere, velut agentes per devium aratra, proscinditis, marcenti solo lolia commendantes, recepturi pro tali impendio paleas, quibus gehennaj in perni-

quod adversarios suspectosque, canonica synodalibus
clamante in decretis auctoritate, in suam recipi accusationem episcopos minime oportuisse, vos non laluisset:
isto
a

ciem vestram ignis animetur. Sed nunc, ut quidam fertur dixisse, qum quibus anteferaml « Contra Apostolum dicilis impugnatores summi pontificis non auditos, qui ccelestis mandati
xerunt. » Hic
^ a consortio adulteri subduriiuosam non incesso ignorantiam memoriam non accuso. Nolo dicere quod prophetae

ad assertionis tidem jungentes, quod eos

honomine prfeoepta regia non vocassent. » mines omni artis lima compositos, et caniinis fabrilibus excoctos, qui ad stipuiationem dictorum desudata
invenere testimonia!

memores

parteni suani

:

Amamus,

reverendi

viri,

sen:

tentiam vestram, et ut aiunt, in ipsam pedibus imus

cognosoimus

errata, quse dicitis. Inimicuni vocet ali-

verba Apostolo contulistis qui novi et ipsos apostolos recte vooitari, quos missos esse non nescio. Da;

quis accusantem, et tragioo nomine appellet contumeliam non mereutem? Debinc subjunctam quaistio-

vid

enim

dicil:

Furemvidebas

et

currebas

cum

eo, et

cum
n

adulteris portioneriituamponebas [Psal. xlix, 18).
se de illa vestra
:

nem

rhelorica libula momordistis, allegando

:

«

Te- Q
et

Deinde quis

enodem

faciat

qum-

stis est

Romana
"

civitas,

si

omnes episcopi senes
viri

stione,

qua

dicitis

In criminibus objectis, quod non

debiles cunvenerunt.

»

Ecce orationem

nervis

excluditur, approbatur? »
sise

nitontem, et

ipsi

Cepasio prEeferendam nitore serse ineptos

militibus congruentem,

En vocem Romauce Ecclein qua nescias utrum
Putasne, aujuste exsequeris (Deut.

monum. Ergo
becilles esse

quia se Eetate valentes et corpore imipsi

prius nitoreni prcedices, an saporem.
distis legi
:

dixerunt,

judicio

esse

Qmd justum

est,

testantur,

sustinere dispendia
tissimi

quoniam membrorum se dixerunt jam maxime si hoc ingerere clemen:

XVI,

20)? Audistis de malefactis

hominum,
Ubi

si

tamen

aliquando convei-satio

humana

vos tenuit, quidquid
est illud

domini auribus prcesumpserunt. Vos putatis, illo vestrorum more congressum ubique narranda confundi, et apud principem de colleotione pontificum alios protulisse sermonem, nisi quos astatis maturitas ordienda3 loquelcB fecit auctores; quibus anni veteres reab universis Dei conspectibus pulsij

non

suis ordinibus approbatur, excludi?
:

propheta3

Dominus ad judicium
iii, 1 i).

venict

cum
:

senibus

populi sui {Isai.
(Ibid., 9)?

Et de vobis dictum

Peccaium

suumquasi Sodomaprxdicaverunt: vxanimabuseorum
desperatis

Sed quid facto opus est, quotiens nulla medela sucourrit, nisi implorandus es
fra:

non apparet. Sed allusit Ennodius ad locum alterum Ciceronis in Pisonera Conjer nunc, Epicure noster, ex Iiara producie, non ex schola. Quare legendum censeo ex hara produciam. iSon solur.:, inquit, non ex hara productam, sed mysticam etdivinam. Diotum ironice, et non solum positum pro non viodo non ut
:
:

ceronianum, atque ironicum. Cepasii enim duo
tres

D quorum

alias Scepe.

Nec ovines in judicaiione senseruni] Quia nonnulli episcopi morse tasdio, post primum aut secundum
*

synodi conventum ab Urbe discesserant. - Adversarios dici non debuisse] Male habebat schismaticos, quod Theodericus Symniachi accusalores,

tanquam adversarios, e judioum numero repulerat. Infra /n electione enim venerandorum judicum ipse accusantes extra ordinem repulii, et ad spem reiulit acmsatum. ^ Dolose videlicet] Hanc periodum, tametsi necessariam, nec ignotam Suriana^ editioni couciliorum, nusquam in manuscriptis ofiendi, praeterquam in co:

dice bibliothecas Tiiianaj.
*

Ipsi Cepasio prxferendam] Et hoc etiam est Ci-

fuerunt, oratores deterrimi aique iueptissimi alterius, hoc est majoris Cepasii, verba quajdam profert ac deridet Cicero in orcitione pro Cluentio. ^ Virg. IV yEneid., vers. 371. ' consoriio adulteri] Symmachi. Satis aperte declarat quodnam crimen fuerit, cujus insimulabatur ab adversariis. Sed et in Pra?cepto de Cellulanis eodem spectat, quod recenti perstricti Romani pontilicis exemplo vitandam clericis docet flagitiosi coiitubernii suspicionem et hoc ipso libro in prosopopreia beati VaaW: Docetis, inquit fornicantibus nemiessemiscendum, nem adulteri Laurentii aut sequuces, aut prxvii. Itaque quod Xysto III anle annos fere 70 contigerat, ut fosdi criminis infaraia pulsaretur a Basso exconsule; id ips im Symmacho, Festi exconsulis item ac principis senatus potissimum instiganam uterque ab tione accidit, nec dispare eventu infami labe synodi, cujus se judicio sua sponte subdiderant, sententia purgatus est.

A

:

:

187

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS.

\i

prophetam {Isai. ii, 12), A quis alteri, quod ipse jam perdidit. Nunc recte vobis cum propheta dicam: Omnia quse loquiiur populus iste futurum se super omnem superbum et escelsum, et conjuratio est, et timorem ejus ne iimeatis nec formisuper omnem arrogantem, ut humilietur? Sed fetiDominus, qui promieit per

dum

opus vestigiis insequar et ferrata, si valeo, calee contundam. Ut vere dicam, res cum re, causa cum
causa, ratio

detis [Isai.

viii, 12).

Facessat a nobis, quiia vobisest,
:

pruritus iste linguarum
arguit
«
:

quos vere idem propheta
1).

cum

ea

quam

pulant, ratione pugnabit.

Scribentes injusiltiam scripsisiis (Isai. x,
sicut dicitis,

Oblocutos sacerdotes prfeceptionibus regiis allegatis, et quoddam sacrilegium creditis, mali aliquid, cum
coalestem nesciatis, de
tiri
:

Non nos beatum Petrum,

a

Domino
peccandi

cum

sedis privilegiis, vel successores ejus,
»

terreni domini jussione sen;

judicamus licentiam suscepisse.

*

llle

perennem

oportuisse

papam opponendo, quis regi dcbuit dicere synodum convocare? certe quod in hac
*

meritorum dotem cum hfereditate innocentice misii ad posteros quod illi concessum est pro actuumluce,
:

parte constat
nosis

exemplum? Illum praicipue, qui crimi" multorum propositionibus jam jacebat, quem

ad

illos

pertinet quos par

conversationis splendor

illuminat. Quis
tantffi

hoc fuerat damnare, quodargui; cui prserogativam ccelitus ascriptam hostium suorum oblocutio jam tulisset? Ad hanc vos dementiam malorum actuum per gradus suos incrementa traserunt, ut hoc credatis esse lacessere, quod convincere? nec apud vos habeant a veritate differentiam odia, quse plerumque
contra meritum impetiti, studiis, non rationi obse-

enim sanctum esse dubitet, quem apex dignitatis attollit; in quo si desint bona acquiqua?.

sita

per meritum, sufficiunt

a

loci

decessore

praestautur? aut enim claros ad htec fastigia erigit;

aut qui eriguntur illustrat. Praenoscit enim quid Ecsit habile, super quem ipsa moles innititur. « Sed hinc actibus vestris coelestem potentiam putatis esse sulfragio, quod ad praesidium beati apostoli adjutricem, iit dicitis, dexteram commodatis. « Nescitis, stolidi, solem facibus non juvari,

clesiarum fundamento

queutia vota concinnant? Ubi est illud, Priusquam

agnoscas
sec.

,

ne adjudices

quemquam

[Eccli.

xi,

7J,

LXX)? Olim vos accepit grex ])ositus in sinistra collegas apud quos ex pro3Judicio excepisse senten:

nec ad preesidium diurnaj
ptura enim est
VII,
:

lucis

lychnos accendi?Scriet

Scruiaiur corda

renes Deus (Psal.

tiam creditur, qui meruit ad examen adduci,
est

et

hoc

10; Jer. xvii, 10).

reum

existere,

Prajlocutioni

ipsum

mendacio sermonum technis assuitur? « Cur, insi audiri non licebal catori dicit Deus Quare iu enarras jusiilias meas Q impetitum? » Sic vos ic stuporem pecualem peccati nebula aut divinus horror oblimat, ut verecundam [Psal. XLix, 16)? Huic dicto conserentes, quasi ad excusationem aut fraude mens vestra transeat, aut sacerdotes apostrophen, quia beati Petri apostoli vibelluarum pressa hebetudine non agnoscat? An forte carius sestimatur. « ' Prohibetis archiatrum ejus aliud putatis fuisse, quod dictum est, ipsum debuisse corpori afferre medicinam quomodo vos animre ejus synodum convocare, cujus opus erat ofhcio? ut vos curationem exhibere renuetis? Magnum per divina

exemplum

:

quodlibram disceptationis intrare. tamen optime divinum subdidistis quod ita quadratis constat alloquiis, ut
Archisippum tenere lineam putes. Pec:

Sed in illa parte quis audeat argumentis vestris respondere, nisi quia sine arte dicitur verum, et
iides

in eo

-

quiunt, ad principem convenistis,

:

ridiculum, an
alienae febri

maxima lamenta

sint nescio.
fatiscenti

»

Vos

videlicet per pontiticale

examen sententia

percelleret,

curam

quseritis, vos

anima?.

medelam adhiberi cupitis, et in lethi proximitate positi, vestri immemores de alterius salute tractatis. Quid si illud vere vobis a propheta dictum Nunquid parum est quod molesti estis hominibus, molesti esiis et Deo meo (Isai. vu, 13). Et iterum Medice, cura ie
:
:

Novimus, quia non potest conclaraatus, et (Ptov. xviii, 3) improbus in profundum deveniens mira temeritate D concludor? Quis, rogo, vestrum Symmacho benedictionem, dum patri plus deservit, eripuit? cui tantorum contemnit. Sed credo vivit in istis, et in malaj con-

ipsum

(Luc. IV, 23)?

Sed hinc

alias.

sanari

quos a capitis sui corapage in salutis detrimento insanus fervor absoiderat. Post, Esau mentionem operi vestro, nescio verbis, an latratibus indidistis, ^ comparantes ei antistitem nostrum, qui senioris naturce benelicium unius cibi commutatione perdiderit, et primogeniti canam dignitatem amiserit faucibus obsequendo (Gen. sxv). Ad ista quid referam, qui ex omni objectorum parte

versationis suaj morte,
1

consilium; et potest optare

munerum

Jacob vice est collata nobilitas? quis ex

oporluisse synodum convocare] Hoc Theoderico Ravenna', ut esl in aclis synodi palmaris, opposuerant episcopi, cum ipsius mandato evocati Romam ad synodum proliciscerentur. Sed hanc episcoporum libertatcm, tanquam regi scilicet contumeliosani, taxarant schismatici. At non iniqua visa est Theoderico, qui non abs re id causari episcopos sentiens, ipsum quoque papam in colligenda synodo vo-

Papam

accessit, et claritaiem veterem novis dai de Chrisii dote recioribus. Sic enim postreraa hffic verbalegenda suut. Quod ergo de sedis auctoritate dictum a synodo fuerat, ad sanctimoniam quoque transtulit Eunodius cujus ex hoc loco sententiam laudant Joannes VIII

in epistola ad in Dictatu.
5

Bercarium abbatem,
ei antistitem

et

Gregorius VII

luntatem suam
^ '

litteris demonstrasse testatus est. Archisippum] Colniensis editio, Chrysippum.

Comparanies irum legunt; sed

nosirum] Plerique vesres exigitut noj^rwm legamus, quod

Forte probelis.

ris,

* Ille perennem meritorum dotem] Synodus palmaMaxime cum illa quse prxmisimus inter alia de auctoritaie sedis obstarent, quiaquodpossessor ejus quon-

sequentia declarant. Schismaticienimcum EsauSymmachum comparabant, cum Jacob Laurentium, per quem Symmacho pontilicatum, tanquam benediclione.m eripere conabantur. Paulo post, in illis verbis, Frxterea tunc Jacob, Isaac legeudum videtur.

dam

beaius Peirus meruit, innobilitatem possessionis

.

189
vobis ca^ci
pcirenlis

LIBELLUS APOLOGETICUS PRO SYNODO.
desideriis pariturus

190
^in

occurrit?

A

tibus

non credendum;

quibus odio succcnsa

vici-

qnis vestrum devotione

sua genitorem venerabileni

nitas per

captnm

oculis nullafecit lucis danina sentire ?

Nonne

exsuscitat,

nutrimenta arida flaramam persecutionis et universam doli fabricam sumptu et
secreta dispositione

collatione

tenebrarum vestrarum nos putatur j^per suostendere, et omnis obcuritas, actibus vestris collata, decorem solis assumit? PrKtorea tunc Jacob, quamvis congruentem moribus

macliinis cohajrentibus

compo-

dum

rutilans- jubar

nit;istos

quce

domus evomeret, qui
nisi

scire potuisset

nostra

coUectio,

prffisentes? et

impugnationis

Dlii,

benedictionem tamen contulit jam promissam

qualitatem unde nisi ex scripta propositione didicisset? in quibus sententiam criminum, dum simulato
ferunt persecutionemsedebereoriminibus, agnovisse? Post illa quse.de aecusatoribus prolata sunt, addidistis
:

(Gen. XLViii).

Nuno
sint,

qui

bis

longius

immoramur,

cum docendinon

quicalces stimulis intulerunt?

Crediie mihi, pacis inimica sunt, impugnationi non

«

^

Cur personas

jussae sint proesentari,

quas

sunt idonea, quae profertis.

ssepe imperialis flagitasset
ffinigmate,

auctoritas, ad

defrauda-

Sed sequitur vinculum

cum

qua

replicatiouis arte solvamus. ITullianas

quod nescio enim pro-

tionem genii pertinere
lica,

ejus, qui

nunc in sede aposto-

quasi in

quadam
;

arce consistit. » Vere vobis di-

funditatis pelagus ingressi

cymbulam nostram qua;- „ cit Sapientia Homo injirinus et exigui iemporis ad stionum flatibus per littorum incerta traiismittunt. intellectum non perveniet, sed laboret, ut sciat quid acIn qua tamen, Cbristo clavum tenente, portum inceptum sit apud Bominum (Sap. ix, o). Et iterum digrediar,
et sigillatim

de turbinibus vestris universa

eunt Proverbia: Odit^ se quinecjligii studia, imperitis

discutiam, habiturusin ductu illorum facultatem

non

enim obviat mors (Prov.

xv, 32, et x, 21).

Quid enim

meam, Aiuntenim
sedis apostolicai

:

«

Vera

est

episcoporum
dislricta

assertio,

prajsulemminorum nunquam subjaconvenhic in

illam qua; ex viperina scientiadesoendit, ignorantiam fingitis? quid adhibetis mira latrocinandi arte prajstigia,

cuisse seutentice; cur ad judicium

simplicitatem fronte
:

monstrando? De vobis

tione produclus est? »

Multum quidem annosa
:

vere dictum est
loquitur (Joan.

Qui loquitur mendacium, expropriis
viii,

nobis laborat infanlia
ineluctatos

cui ille advocandus est, qui nobiscum semper pondus propositionis

44). Istam lajtiliaj faciem, ex ju-

diciorum censura venientem, vafra provisione sacerdotis nostri oculis abstulistis
;

exsuperat

:

cum

manifeste pro sacerdotibus
:

cum

pro-

ut

eum

talibus adver-

pheta clamitem

Nunquid
?

gloriabiiur securis [covira

sus acies vestras

instructum

munitionibus, et innoprovidentes ut nec sine

eum

qui secai inea

aut exaltabitur serra contraeum

centise in testimonio

orbis tela deferentem. ab ipsis
:

quitrahit

eam
;

[Isai. x, 15)? utsitmihiillludsuffragio
:

judiciorum adytis pelleretis

divinum oraculum Quomodo si cessavit exactor, iri- C impugnatione insons viveret, nec haberet solatium butum quiescit itacontrivit Dominus baculum impiode incorrupta jndicum inquisitione pulsatus. Vos pfi.erum (Isai. xiv, 4). Tribue, Domine, quod prtedixisti fato etdedislis et invidistis examen, cum uno eodeminillis: ut sicut errat ebrius et vomens, ita pereat que itinere a vobis disceptationum dubia subire et
incredulus qui infideliter agit. Propter hoc, propheta vobis insultans vociferat Audileverbum Domini,viri
:

prohibetur, et cogitur

;

et

per singularem callem ad

illusores

[Isai.

xxviii,

14).

Quisquamne causarum
et rabidis

causam arcendus evocatur; ne manifestam salutem aut non lacessitus obtineret, aut subriperet absolutus.
Adolescentiffl
<

ex prrecognitione sancit

eventum,

termi-

mese

memini me
:

legisse

temporibus

num positura conflictibus sic metitur, ut pernix decisio, dum inquisilione esse senior innotescit, favorem
censentis accuset?

de

quodam dictum

Exsuli exsilium imperas, nec
sententia: Isti sicnt viri
et

das. Vos impetit Prophetaj

Nunc paulisper

ore, actibus,

annis indignus, pontificali voce vosarguam. Nos, qui statuta nostra non una apud vosvolumus lance con-

quiconcusserunt regna Excidentur ramusculi eorumfalcibus, etqux derelicta Juerint, abscindentur
qui conlurbaverunt terram,
[Isai. XIV, 16).

Et ilerum

:

quibus de impugnatorum qualitate lati sunt canones, apud quos nefas est cana patrum diffinita
stare,

(Isai. xvin, b).

Et rnrsus

:

Dum

non

speralis, veniet

contritio vesira,etcomminueturmultitudovestra, sicut

transcendere, quibus scriptum est in
concilio,

Carthagiuieusi

quod

apostolioaj

sedis per

Faustinum

epi-

scopum qui tunc ab ea missus

interfuit,

approbavit

auctoritas, Accusatoribus^ de inimici
*

domo prodeun-

lagena figuli (Isai. xxx 14). Nec non propbeta ad Dominus hanc causam specialiter locutus intonuit inclinabitmanumsuam, et corruetquifert malis auxilium, etcadetcuiprxstalurauxilium,simulqueomnes
:

Carthaginiensi concilio] Septimo, quodin secretario basilicaj restitutoB P. C. Honorii xii et Theodosii VIII celebratum est, cui et Faustinus Potentina? in Piceno Ecclesia; episcopus, Bouifacii papaslegatus interfuit. Aliudit autem ad canonem 4concilii. ^ Cur personx jussx si7itiSiymmd.ch\ mancipia infra, Quxro a vobis, cujus conditioyiisjuerintistamanscriplis principalibus cipia, quxpostulata iniimastis Ibique papamabeo Item ubi de Visitatore disserit salulatum suo ore jussiiajfari, ut traderet coepiscopo 7nancipia, nullis subdenda tormeniis, servanda ad disceptationem synodalis examinis. De his enim a Theoderico impetrarant adversarii, ut repraesentari, et quod legeset canones vetant, contra dominum in: :

terrogari juberentur. Quare et illatradit per libellum a synodo postularunt. ' Oditse qui negligit studid] Quod in Vulgatanostra Qui abjicii disciplinam, scriptum est Prov. xv, 32 despicit animam suam : apud LXXinterpretes sic legitur "O5 v.TToiBzLrcuirxirhM-j, y.LTzi ic.ii-6-j. Qui repellit disciplinam, odit se ipsum. Quod sine dubio prius est
: :

Ennodii. Posterius ex cx, 21, sumptum viubi quod Greecis est, 01 Sz d'spa-j-; yj irairiziv. rt).vjzr,im, nos legimus, Qui auiem indocti sunt, in

comma
detur
:

cordis egestate morieiitur. * De quodam dictum] Jasone. Medea; sonem verba sunt e Senecae Medea.

enim ad Ja-

191

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
{Jsai.

192

consunientur
tusta

xxxi,

3).

Redeo tamen, postve-

A muelem

etiam prophetam miriflcum de conscientise

exemplorum
:

suffugia, ad novellas

canonum

de-

suaj serenitate vulgi dicitis implorasse

testimonium.

linitiones.

lium

Clamat in alio loco Cartbaginieuse conciQuascunque ad accusationem personasleges

Quid enim Samuel disit?
lius

scire

Dominum, quos nulest

unquam
se

substantiam,

nullius pecus abegisset,

publicse

non admittunt,

his
:

impugnandi alterum

et

adversatum

muneribus, et quod

supra homi-

nos licentiam submovemus et, Nullee accusationes ajudicibus audiantur ecclesiasticis, quee legibus steculi prohibentur. Quajro
est

nem, sponte venientia dona vitasse : providens scilicet, neper suspicionum prdejudicia, opinionis damna
pateretur.
fecit

a vobis, viri quibus indita
perfectio,

Postremum sub

divina attestatione pate-

ad

unguem

polita

cujus

conditionis

innocentiam, ne
optat evenire,
respicit,

humanum
vestra
S.

subiretesamen. Reinter se et

fuerunt ista mancipia, quaj postulata scriptis principalibus intimastis? Si
gationis compedibus

demptor noster judicium, quod

vineam

ea servilis adbuc in potestate nulla ad
in

suam
mala
drinae

dum

in pra^senti negotio

alterius catena retinebat, et

obscenae obli-

magis iraplorat.

Athanasius Alexan-

vestigia

libertatem missa

urbis episcopus,

dum

participum vestrorum
sibi

laxabant, vel vobis disceptantibus fldemaliquam[pra2-

argueretur invidia,

agnoscens

per contumelia-

dictorum verba portassent. Sed, credo, replicabitis veritatem quara sponte prolata in illis vox haberenoa
:

rum multitudinem

exercitium contingere, non timo-

rem, vere ad coronte pretium junxit, quodde dignitate submisit: et ante ccelestem de absolutione sen-

poterat, hanc diversis [cruciatibus e
ligiosus tortorexegerat
:

latebris suis re-

ut

dum

pojnis corpora sol-

tentiam, personam rei innocentiajbonus
implevit. Sic

sestimator

verentur, quoe gesta fuisse noverat anima non celaret.

enim

Christi milites sudore suo

honofasti-

Sed qucBso,
sic

primum
:

ad leges

publicas,

deinde ad

rum

sibi

incrementa parturiunt,
:

dum

concessa

Judices ora convertite

qui possuntin defensione sua

giacelsiore humililate castigant
los mercaturi,

inde laudum cumu-

Nos quosDei servitium post istarum requi servulorum insultantium contumelias aut despicimus, aut ridemus: quibus scriptum est de famulis per Apostolum Memeniote quia vesier et illorum in cmlis c.st \Dominus [Ephes. VI, 9), ad hsec sEeculi mala revocabimur? faciendum a nobis est, quod facientem alterum profanum esse contendimus? quod per ministerium juseloqui
:

rum

abjectioneni fecit ingenuos

;

:

unde indepta culmina sublimi parciquamvis beatum Athdnasium Romano antistiti, quautum nosse datur, imparem locus ostendat; facto tamen in negotiis comparantur. Ille praasto fuit judicibus iste quantum et vos ditate

moderantur. Sed

1

:

citis,

advocavit.

Ille
:

intentatam discussionem ut Dei
istetriumphi suispemindiscus-

famulus non refugit

sorum

collectione constituit.

Sed
et

quid his'longius

sionis et

manus

alientc
?

incestaret aspectum, iiostro

C collationibus

immoremur?

Judicia et iste voluit,
:

peragetur imperio
sias

Nolite hanc ad universas Eccleet

aniavit, attraxit, ingressus est

quod posset

fldeli

mentem rapacium luporum more
:

natura ser-

vare

quia postquara

nos maculasset forte pro desi-

corda doloris justi aculeis excitare, venerando ^ concilio auctoritatem etiam contra se, si mereretur, indulsit.

quo non haberet. Sed dicente vobis propheta Fonamus circulum in naribusvestris,el frenum in labiis, ei reducamusvos in viam quavcnisiis [Isai, xxxvii, 29 IV Reg. six, 28) qui eodem propbeta asserente impugnamini, qui dicit Erunt quasinonsint,et petenditii,
:
;
: :

deriis vestris cruenta discussio, effectum in his,

Quis in hac allegationis ipsius fronte nesciret

fultum ad coepiscopos puritatis testimoniis convenisse, qui hoc quod districtionem eorum minus licebat, exhorruit, ajstimans illud magis quolibet modo labefactandum, quod statuisset censor invalidus? Quid
prtefalum incessislis canina loquacitate? quidlajditis

ribunt

viri,

qui coniradicunl vobis {Isai. xli, M).

nonmerentem
esse terrorem
:

?

Votumejus

est

quod vestrum putatis

novo adversus nos subdidistis invento, ipsum Dominumet Redemptoremnostrum, servorum
lloc etiami

sed astutior in vobis,

quam

in Atha,Illi

nasii adversariis novelli virus serpenlis iusibilat.

subiissejudicia

;

et

ccelioperatorem particute cuidam
:

nescierunt quod vos optime

calletis, qualiter

trium-

sponte subjacuisse terrenffi
iar,

dura testatur,

et loqui-

phus tolleretur impetito.

IUi provocatum,|iie audien-

Homo Juda, et qui habitas Jerusalem, judicaie D dusnon occurreret, formidabant: vos moram quam habebant examina non ferentes, ^ venientem jaculis inier me et vineam meam {Isai. v, 3) hoc etiam
:

beatum Petrum

;

hoc Paulumapostolumnonhorruise

repulistis; et ta?dium vobis

de sententia pra>paratum

narralis, et illam vestram elegantiam ad juspertra-

hilisexemplorum nexibus prsecedentem quasivobis in hacparle remanserit cum renitente contentio, et
:

malorum cummemoratio, quK vocem et proBstat et subruit; dum illos quos in clamorem coegerit, eorum

armorum

ultricium assumptione commutastis.

validis facundiai vestra; digitisexigantur
^

oblata. Sa-

etiam gravitate

facti

verba confundit.

prxsio fuitjydicibus] In sjmodo qure contra ipsum Tyri fueratconvocata: ad quam etsi propter apertam vim et conjurationem adversariorum, aliquandiu, ut Sozomenus lib. ii, cap. 21', scribit, aa vocalus veniret, cunctatus est, postea tamen innocentia fretus, et ne judiciumdecliuare videretur, proItle

quit, ordinis corrigendi, sicut poscebant ecclesiastica

fectus est. 2 Concilio aucioritatem] Synodus ipsa de Symmacho, cum synodum qua2 ipsius causa ad basilicam Julii convenerat, esset ingressus Auctorilatem, ia:

omnium qui ibidem convenerantepiscopoprxseniia se dare professus cst. ^ Venie7itemjacuiisrepulisiis\Sjmmach.um papam, cum ad alterum synodi conventum pergeret, qui in basilica Sessoriana coactus erat. Tura enim, ut synodi acta narrant, ab irruentibus s?mulorum turbis ita tractatus est, ut Cfesis quicumipso erant presbysiatuia,in

rum

teris, ffigre

rat,

ad beati Petri septa, unde egressus fueincolumis a comite Aligerno reductus sit.

.

193

LIBELLUS APOLOGETICUS PRO SVNODO.

m
:

Quis patiatur vos Eequo animo garrientes? Ergo

A medicorum
borum
nat, obvias

esercitus subveniret

quia quotiens mor-

nos secundum assertionem vestram, novellce

utilitatis

violenlia celeri gressu ad anima; secreta festi-

commoda non
ditis
:

amannis,

dum

deiiuitis

senioribus

manus

afferre

non potest salutare consi-

pra?stamus obsequium?

Ilic

tota ingenii vela suspen-

lium, nisi es collatione multorum.
praijudiciis de

Nam

et

hoc a

hic resupinas cervicis ex secessu pectoris quid:

rege nostra'poposcit ailegatio, ut absoissis clericorum

quid habuit flaminis ructus emovuit. « Aiunt enim Moysi a vobis jejunia, et Elisaji miracula quse egit

num

os
si

supernum
placet,

accusatorum papae merito per humajudicaret imperium. Videamus
et
:

dum mortuum suscitavit, si annosa tantum sectamini, condemnantur. » Quid hic rationis invenit scrutator idoneus? non si auri pallidus inquisitor occurrat, in sensibus vestris latentium venaruni motus inveniat, et insuetis lucem latebris sermonum fossor adraittat. Idcirco ergo cana miracula non probamus, si juveconsensum non pra?.bemus excessibus? Si servum Domino discipulam magistro Evangelii memores subjungamus (3Iaiih. x, 24; Luc, vi, 40;
nilibus

tamen
los

illas ^

didascalici libelli vestri

relegamusargutias
sentiiia
aliis

habentibus etiam nobis ante ocupatrum sanctiones, quibus escessuum vestrorum
ponderetur. Lex ecclesiastica pontificem ab
esigit

accusatum, priusquam sub lucem objecta con-

stiterint,

non

relinqui.

Vos vero

divini,

ut

puto, juris memores, qui levia errata despicitis, qui
peccati nobilitate gaudetis,ne qua vos es desertione
sacerdotis

culpa

respiceret,

accusastis

cum

increille

Joan.

VI, 40,

et ssv,

20),

quidquid potuit prodesse

mentis delictorum.
est prajvius vester,

Ad hanc

vos valitudinem

qui

negligimus? Alia sunt, improbissimi hominum, quae

addusit, ut post desolatum, post

ad usum recentem sine injuria velustatis adhibemus. Novam deinde culpam, et quam invcstigatio nostra
transierat, reclusistis
:

«

Quare papa, sine exempli
convocavit, ut de cri-

instituto prsecedentis,

synodum

impetitum pontificem, sine ullius vigore sententise, totius pene Italice improbandam antistitum crederetis esse censuram quomodo quidam disit de cohorte vestra Fesiinantem animam morti non credidii uni.
:

:

minum

ejus objectione cognosceret? » Post baec nos

Potestne

mens

indocilis,

criminum jam
effecit,

ditata

suc-

falsitatis arguitis,

cur a principe, quaj in prfefato ne-

cessibus, a detestabili proposito, velut efleta feriari?
Ille

gotio scripta sunt, dicimus postulata. « Praesta, Domine, ut labyrinthi hujus sine errore sinuosos supe» dirige semitam, quam flexilis remus anfractus
:

vos locupletes malis

cui elationum copise

coluber juxta fabricam proprii corporis aut mentis
:

12) et divinum censum nocendi quo exuberat, thesaurus invidit. Sed promissi memores universaqu» operiipsorum

opes angelicas sustulerunt (Isai. xiv,

operatur, ut vere dicamus Dominus virtuiiim nobisrecolimus inserta, tangamus. « Arguitur stylo splencum, adjutor Deus Jacob (Psal. slv, 8). Et cum Q didissimopapa Symmachus, quare conventionem prseveniens, cum populorum coetibus esamen intravit, Salomone exsultemus dicente Equus paraiur in die et postea judicia, * cum evocatus quater fuisset, belli; apud Dominum est auiem omne prtesidium (Prov. sxi, 31). Superforaneum quidem est absurdis sprevit. » Sic a vobis veri discessit affectio, ut menrespondere propositionibus, dicente proplieta Ne daciorum nebulis urbis testimonium putetis involvi, respondeas impi-udenii ad imprudeniiam ejus (Prov. et fallacise perniculo depicta verba plus virium credatis habere, quam veritatem Roma quam retinet? ssvi, 4). Sed si quid contemptus transierit, vereor Ergone ille disceptationem vel importunus adiit, vel ne quasi validum putetur non tetigisse formido. Meexspectatus aufugit? Ergone illam multitudinem delius est nobis cum beato Paulo insultationis causas vota:; Deo plebis, non pro fldei diligentia Christiana incidcre, et plena voce testari Facius sum insipiens, magis esspectatio, quam furor evocavit? Quisquamvos me coegisiis (II Cor. sii, 11). Hoccine ergo nullo ne ad inferendam violentiam currens lacrymas coconstabat esemplo, ut sacerdotum papa concilium
:

:

:

convocaret, cujus arbitrium est collectio synodalis?

mites habet, et qui studet esse formidini,
timentis ostendit? Multitudo
offlciis attulit
telis
illa

vultura

aut parva erant, qUcS de vestris
facinoribus damnarentur?

cum hac

multitudine

juncta sacerdotis
:

canonum
serit,

:

-

* Nonne directa verbasunt Quicumque clericorum ab episcopo suo, D

ad nos lamenta, non jacula nec venit minax, sed fletibus miserabilis una tantum in:

ante sententiaj tempus, pro dubia suspicione disces-

tentionem vestram ostentatione gravatura; quia uberibus oculorum fluminibus demonstrabat,

manifestam in eum remanere censuram? Ad hujus rei ministerium devotum Deo oportuit agmen
occurrere, ut perditi et profligati gregis ulceribus

quam

esset
et

per acerbitatem vestram conditio dolenda pulsati,

in sobrietate venerandi esaminis afllictione propria
didascalicaj disputationes

Nonne directa verba sunt canonum] Symmachi nomine, non Ennodii citatur hic locus a Gratiano VIII, q. 0, quia cum libellus Ennodii synodis Symmachianis, ut paulo ante dictum est, cum pari auctoritatis
'

docendum
tur t6
'

idoneaj

:

unde ab

dicuntur accurataj et ad Aristoteie una copulan-

K-/pt'550""£pov

'/.ai

t?tt?aa">ca).ty.wr£poy

qua? in eo erant, pro Symmachi ipsius decretis aut sententiis haberi coeperunt. Percellebant autem canones illi schismaticos, qui criminum obtentu quibus Symmachum impetebant, discessionem ab eo ante judicii, nedum sententiae tenipus fecerant.
praarogaliva insertus
esset,
' ^

Dist. 8, quaest. 4.

evocaius quater fuisset] Ingressus est synoconventu, qui in basilica Julii actus est; ad alterum item Sessorianum proQciscebatur, cum ab adversariis in via circumventus ac caesis suispene oppressus est quod utrumque jam supra commemoravimus. Post eam coidem commonitus an rursum ad synodi judicium exire veliet, compelli se jure posse negavit.

Cum

dum Symmachus primo

:

Didascalici

libelli] Ironice.

Nam

StSK<j-/.c<.luoi loyoi.

193

ENNODII EPISnOPI TICINENSIS

196

commendabat, quem voce nou poterat. Sed iiabetis manifestum ex hac re quibilem furor accendat quia pene absolutus ad judicia venit, pro quo orbis illa:

A dum

alimeutis distributor egebat, ut fleret in domi-

natu servitus, et in servitute dominatus? Qu£e hoc qualitas praecedentis a2vi per memoriam in medium
transacta reddebat? Qualis habuit
convictus,
in
effici

crymat,

et

dum

rebus extraneam in prsedictum invipaulisper reverentiaj nostra

ex censura

diam sermone

colligitis,

diu cervix superba submittitur. Sacram enim congregationem tunc vocatis, quando exslinctorem nostrum

Non

fuit

quo causam adjudicatio prLCcedebat? privilegium, quo spoliari potuit jam nuvobis putastis residere in sacra colle:

datus,

Ucum

Symmachum vultis
rum

asserere

:

et crudeli pietate honori

nostro pulatis accrescere, quod residens in Ecclesiaarce perdiderit. Nos ista
:

non solum non

sensi-

mus, sed diversa sentimus ad alios magis tutelaj vestrae venena convertite. Non habet testimonium defensoris,quirepugnantiimpenditorisobsequium:perdit

ut ad tuendorum immanitatem criminum sacerdotes vobis comites jungeretis, et fieret impunilnm facinus pollutione multorum. Nunquam convenienti tempore censor adsciscitur, qui ad decisum pene negotium convocatur criminosi etsi
ctione subsidium
;

est

meritum,
licere,
:

tollit

accusator, qui eo plus furori suo
judici.

quam

esse putat beneticii gratiam, qui aliquid prte:

vult

quam
est

Dicit

enim vos impetens

stat invito

quia non est

munus nisi quod

velis accipere.

propheta
et sors

Hiec

pars eorum, qui vastaveruni nos,

Nunc longa non opus est admonitione jam perodium debemus operi, de cujus jam non supere.-t quod damnetur auctoribus. « Mulierum turbas asseritis urbanis coloribus cum prcpfato ad judicia
ditis
;

diripientium nos. lie, angeli veloces, ad gregem

convulsumeidilaceratum, etpopulum ierribilem^Isai.
XVII,

14,

et XVIII,

2).

Ad vos angelus

niissus

est,

scilicet

per sacerdotes, quorum voce- atque merito

convenisse

:

et illa

subtilitate ostenditur sexus,

qui

perferenda Christo dona suscipiunt, etplacato domi-

majorem antistiti debuisset affectum. » Profanissimi Aliudesimaie dicere, hominum, scriptum retineo Reprobanies aliud accusare. Et prophetam dixisse
:

nante impetrata mortalibus vota concedunt, per quos

'

:

verbum
eo
:

s-peraslis in

calumnia ei

in iumuliu, ei estisin

munera repudiata concordiae qui poenam merentibus dilectionis prtemia detulerunt, qui dum se considerant, in nullo quod merebamini,
vobis oblata sunt
:

propterea

erii vobis iniquiias

hxc

sicui interrupiio

respexerunt.

[Isai.

XXX, 12). Quia pro nobis dicit

Dominus

:

Eos

Quis eum, inquiunt, vidit
aperta,

cum

accusatoribus suis

qui judicant vos, ego judicabo (Isai. sltx, 23). Et Noliie timere opproiterum ad servos suos dicit brium hominum, ei blasphemias eorum ne metuaiis
:

ut aiunt,

pugna

confligere? Impudentissimi
vultis decertare, respi-

hominum, quem cum quibus
cite
:

et

ulriusque partis,

si

quid salutis in vobis
:

[Isai.

u,

7).

Rursus etiam vobis clamat
:

huc semen adulieri etfornicarii super quem dilaiaslls os ei ejecisiis linguam

Accediie Q resedit, loca, tempora, personas attendite et si vos super quem lusistis, nofarie congesta cordis adhuc pravi non subegit opu:

?

nunquid
Indicta
:

lentia,

oculos ad

Deum
^

paulisper attollite,

et vel

non vos filii
Quffi

scelesli esiis,

semen mendax

(Isai. lvii, 3)?
:

brevi tempore sinistri monitoris jussa

contemnite.
vos in his

quibus copulatis advertite, dicentes
derelictis
et

Agnoscitis
quffi

summi

regis prfficeptionibus

causa,

defensoribus, papa decessit

fori

merito plectenda sunt, non muniri. Quia quamvis
qualitatem
dictent

nobis in negotio prajsenti,
hypocritffi,

plalearum quarumestis
:

responsi
pelitio

dogmata

postulati,

et

Nobis scriptum exempla proponentes quibus cruest per Paulum apostolum {Gal. i, 14) ciflxus est mundus, quid illis cum foro? sed ista nescitis, But quod est gravius, nota contemnitis. " Peregrinum credo aliquid, et a ratione separatum postulans papa discessit. Nonne hoc speravit pro
:

dum

existit prajvia

quae sint secutura, descri-

bat

:

verba cepistis
ditatis

nunquam tamen casibus vestris libera regnantis nunquam desideriis per aucupia calli:

imperialia vobis scripta militarunt. Quotiens

vanis hiatibus nocendi inefficax morsus increpuit ?

quotiens de accusato quidquid spe tenuistis, effugit,
et

statu

labcntis
et

EcclesiEe

pastorali

cura constrictus,

quod

religiosa providentia, et caustB ipsius

ordo
j)

Deo

vacuos imago pra'sumptione occupata deseruit? gratias, qui hanc providentiam indidit ei, cui

flagitabat? Qua2

enim judiciorum forma

pra:cesserat,

rerum
tia.

humanarum summa

commisit. Spes

certa

ut vobis hostiliter disruptis, etiani per suggestionem

quietis est, et salutis perfecta in gubernatore sapien-

vestram sublatis Ecclesite opibus, qui diu fuerat cibus
esurientium, famis mancipium
videretur effectus
:

ctus

Puppis cujus magister ad clavi regimen intelledote praeparatur, ubique stationem, ubique

* Aliud est male dicere, aliud accusare'] Verba sunt, Ciceronis in oratione pro M. Coelio cum ea refellit quaj adversus Goelii pudicitiam sine probatione objiciebantur. Quare aptissime ab Ennodio in re simili

regi tamen, ,cum synodus ad

ut
2

Symmachus
ille

eum retulisset, placuit ante restitutionem judicium subiret.

Qnod

promodestia sua minime detrectavit. Regis prxcepiionibus vos non muniri] Etsi multa

usurpantur, ut tacitum schismaticorum
retundat,

convicium
oflicii

quod

ex

mulierum Symmachum

causa proscquendum turba captabant. - Pe.regrinum credo aliquid] Duo, ut ex actispatet, a synodo postularat Symmachus unum ut cederet visitator, de quo postea; alterum ut omnia qua; per suggestionom inimicorum suorum amiserat, ante judicium ipsi redintegrarentur. Quod etsi neque alienum neque iniquum videri poterat, cum spoliatos ante omuia restitui, ecclesiastica; leges jubeant;
:

quaj Symmacho adversari videbantur, a Theoderico praicepta ac rescripta expresserant schismatici, ut de visitatore, et quod modo de intercepta redinteirrita gratione recitatum est, atque alia id genus tamen omnia et inania fuerunt. Neque unquam his praesidiis assequi potuerunt, quod moliebatur, ut Symmachus damnaretur. Nam ubi synodo tandem a rege integra permissa res est, illum protinus ab:

solvit.

LIBELLUS APOLOGETICUS PRO SYNODO.
portimi haliet in
seciiritas,

108

fluctibus.

Certa est generalitatis
regit
arli-

A

segregent,

si

uno

in supera

mansione conclave

reti-

quando rempublicam nobilibus

bus instilutus. Scit imperatoris nostri cojlo iufusa dispensalio obviam manum famosis in fallendum ingeniis

exkibere.
sortita est

Labore apud

eum non

opus

est,

nemur. Vere hinc conjicimus esse vosservos ventris et corporis, et per hanc sententiaj vestree vilitatem declaratis mancipia vos esse terrena. Scriptum est enim Animaiis homo non percipil ea qux suni spi:

quem

olim nuda veritas defensorem. Cessent impii commentitia apud illum simplicitatem quidquid se adversus justitiam mofi-aude mentiri
:

riius (I Cor. u, H).

verit,

mos

tenetur
;

:

nibil

apud prffidictum tutius

Postj ha;c, versis in fugam ordinibus, lymphatici more sermonis addidistis « Ergo concilia sacerdotum ecclesiasticis legibus quot annis decreta per
:

innocentia est
principibus

legatiooe valida utitur, qui ffiquitati
:

provincias, quia prajsentiam papa3 'non habent, vaii-

res congruentes insinuat

quai gravis est plerumque

iuipugnatio,

non

lcgatur. Sed haic

minus fldelium blauditiis Deo minus narrantur, a quo
amica

tudinem perdiderunt? quanuo in illis prajter
aliquid constitutum, et

»

Legite,

insanissimi,
apicis

ali-

apostolici

sanctionem
negotiis,

non de majoribus
:

ad

frugis hujus planta descendit.

Ad
vare

vos

me

reduxit propositi operis non

quid ocourrit, prsefat» sedis arbitrio fuisse servatum. Sic enim habet ^ Si quis episcocollationem
si

conditio,

qui melioribus, hactenus

operam volui na:

porumjudicio provinciali depositus

fuerit,

Romanum

sermonibus,
qualitale

dum
ejus

captivam orationem exigit
«

papam,
est,

si

plaeet, rursus appellit

;

et ipse, si videtur,

imperiosa necessitas. Dixistis enim
causa vel

primitus

tractabatis,

Quomodo de eum
frontem

reparetjudioia in opitulatione damnati. Ecce enode

quod ad laqueum
illa

praeparastis

:

nisi

forte arctis-

necdum haberet

sj-nodus firmitatem? »

simis in

parte nexibus
itinera

astringamur, et replica;

dictionls immundffi, et faciem libelli,.quam

non

sola

tionum nobis

non patescant

dum

callis

ante

maculavit imperitia.

Traotatus noslri provinciam et

pervius dumetisnovellainterclusione vestitur.
« His enim nos eloquii vepribus, dum gradimur per plana, retinetis, cum dicitis, laesum principem, quare" attributum visitatorem, contra ecclesiasticas

narratis et quajritis. Ilinc

eramus nempe

dubii, quia

quemadmodum
tatem
:

loquimini nonbabebat synodus flrmitransibat negotii qualitas audituros, et plus
in

adbuc remanserat

reverentia pulsati,

quam

esset

regulas,

primavoluimus fronte discedere
vitiis,

:

»

et nihil

in nostri integritate collegii,
« Deinde pro quajstionum tormentis venerabilem Laurentium et Petrum episcopos, a communione
-

ne duresceret lolium, ne profanamessis,. nulla disciplinoe ante maturitatem succisa falce decumberet. et putaretur licere quod

amplius liceret huno

papae se suspendisse replicatis, et quidquid
cautio

providit

Q judices non vetabant. Unde es aperto
vos, extra

constat, nulla

convocatorum, ducitis ad crimen impetiti. » UUone ergo tempore, dum celebrarentur ab his
a nominis ejus

praestantiam piissimi regis,
copulari,

quam

frustra

sacra missarum,

commemoratione
vestris sine

cessatum est?
ritu catholico

Unquam
et

pro

desideriis

cauo more,

semiplenas

nominati

antistites hostias

vestro ascribatur,

obtulerunt? Aliquando, quod capiti facta est apud Deum odensa per

exemplorum auctoritate fulciri, Superest, ut et ipsum doceam in his exoessibus, quod bono universitatis contingit non teneri quia directum non occasionem litis, nec fomentum prajvidens jurgii, sed causam voluit esse concordiEe scilicet, quos nisi simplicem jussionum suarum tutela
desideratis, noxae
:

:

gratiam, et exstitit nutrix veniae, peccati mater obla-

vallaret, cito

in

esoam

dissidii toxica
:

vestra subre-

Fuerunt quidem corporis tantum conventione separati, quos loqueris animarum tamen prajsentiam non vitarunt. Si eos putas a consortio mutuo dissociatos quos fibula religionis pio mordens dente conjungit, procul te ab ffistimatione catholica culparum duxit affectus. Mandati coalestis habitatio nos aut mitio?
;

Vir simplex credii omni verbo (Prov. xiv, 15). Idcirco mandati limitem fixit, quem nuUa liceret transgressione violari. Prajfatum
perent. Scrip.tum est enim

ad beati Petri basilicam,
fuisset,

mox Romam

perductus
sacerdotis

mandavit occurrere, faciens de

voto regis^imperium. Quis

enim non putaretpontiti-

scet,
^

aut separat

:

non

interest quse intervalla nos

D oem

sponte pariturum in ea parte

quam

lioere sibi

haberet synodus firmiiatem] Cum adhuc incerti penderent episcopi an Symmacbus illam approbasset. Quodubicoram ab eo conlirmatum fuit, Tam, ut est in actis synodi, causa de sacerdotum animis quss de concilio nonduin firmaio irisliliam ministrabat, abscissa est. :Sentiebant nimirum episcopi concilium hoc sine pontiiicis assensu ratum esse non posse. Quod ipsuni tamen, sed frustra, improbabant
schismatici.
^

Necdum

cium aliquod facere viderentur, in partem rapiebant, quasi de
criminibus
esset.
3

id adversarii aliam objectis Symmacho

compertum
3.

ipsis

exploratumque jam

Syn. Sardio. cap.

" Attributum visitatoreyn] Petrum episcopum Altinatem qui aTheoderioo rege, flagitantibus schismaticis Ecclesice Romanae prajter fas moremque datus

fuerat visitator,
et

Laureniium
ille

Petrum

episcopos~\

Quorum

hic

Mediolanensis, synodi ambo moderatores ac prajsides : quod declarant synodiipsius subscriptiones, et Theoderici regis ad synodum prEeceptio quae Laurentio, Marcelliano, Petro ao reliquis episcopis inscripta est. Sed Marcellianus Palmari conventui non interfuit. Quod vero studio egerant Laurentius et Petrus, ut a Symmachi consuetudine ante judicii disceptationem abstinereat, ne prajjudi-

Ravennas,

quem propterea submoveri, ut ante dictum est, postulabat Symmaohus. Acta synodi Sperans ui visiiaior qui contra religionem, contra staiut.iveterum, conira regulas majorum, a partecleri
:

vel aliquibus laicis fuerai posiulatus, ex ordinatione antisiitum, sicut decebat sanctum proposiium, prima fronte cederet. At Ennodius non solum Symmachi

desiderium, utaequissimum defendit:sed Theoderici etiam factum, quasi Symmacho ipsi visitatoris preesentia consulere voluerit, excusare conatur.

;

199

ENNODIT EPTSCOPI TTCINENSIS
?

200
sectator esse
desisteret, si reve-

princeps non credidit, etianisi vetaret
ab eo salutatum suo ore jussit
affari,

Tbique

papam A errorum vestrorum
rendaj
habetis
passionis
[in

ut traderetco-

penetralia
auctoritate

contigisset.

Ecce non
ecce

episcopo
minis.

mancipia,
castitatem

'

nuUis subdenda

tormentis

regia

subsidium
vos
et

:

post

servanda profecto ad disceptationem
praecepti,

synodalis exa-

coelestem

commotionem
fecistis,
si

juste

principalis

sentibus praefert temporibus, in

qua dum facem praeumbram cogit antisplen-

quam

sperni

censura percellit.
de regulari proposiet aliis

Videamus

superest aliqua

qua
dore

!

quje rapit
novitatis
!

lumen veteribus inauspicato
Quis taliter

tione defensio. « Visitatores, inquiunt,
scopis ipse dedit,
et

epi-

commentitiis laudibus

locupletavit

fama dominum actuum suorum veritate mendicum?Nou derogo vobis de scriptoribus, quorum beneficio contigit ornata ad nos majorum gesta
quia prinperduci sed Dei |,beneflcia non tacebo ceps noster rebus superat decora sermonum. Ob: :

justum est, ut facti sui lege teneatur. » Non vos in hoc titulo falsitatis incesso diu mendaciis adhajrentia verba non arguo. Dico tamen, latorem juris definitionis suce, nisi velit, terminis
:

non

includi

;

et nisi

princeps

fastigii

summa

niodere-

tur, frustra ad illud

quod

dederit,

jus vocatur.

Lex
sine

noxiam

linguis gloriam venerabilis
:

causarum

truti-

probitatis et mentis est, qua;

hominem viventem

nator inspexit

ut cuni

petitioni

vestrae effeclus

lege castigat
sitati

omnibus tamen jura ecclesiastica custodiret. Qua; ad hanc sestimationem, quamvis acutiora caiteris corda, sufficiunt? uno tempore,
artifes prffistaretur, in

num

proprie moribus impendit, qui necesnon debet disciplinam. ^ Aliorum forte homicausas Deus voluerit per [homines terminare
: :

sed istius prajsulem suo, sine quEestione,
arbilrio. Voluit beati Petri

reservavit

una

scriptione,

sine ffiquitatis detrimento, desideria
et

apostoli successores coelo

vestra supplentur,
religionis, et

eadem

cliarta

ad ministerium

tantum debere innocentiam, etsubtilissimi discussoris
indagini inviolatam
aestimare eas exhibiere conscientiam.
Nolite

vestrum destinatur ad gaudium. Boni enim principis praividit inquisitio, servilem assertionem inuocenti examine non probandam. In electione enim venerandorum judicum ipse accusantes estra ordinem repulit, ipse ad spem retulit accusatum.
:

animas de inquisitoribus nonhabere formidinem, quas Deus pr<B caeteris suo reservavit examini. Non habet apud illum reus de allegationis nitore subsidium, quando ipso factorum utitur te-

ste, quo judice. Dicas forsitan, omnium animarum talis erit in illa disceptatione conditio. Replicabo Yideamus tamen ista si facta sunt si Dei inimici, uni dictura Tu es Peirus, et swper hancpetraTnxdip.etiam terreni domini non fuistis, dum Christum et cabo Ecclesiam meain [Maiili. xvi, 18') et, Quxcunque regem parili temerilate despicitis, et unus vobis ad utramque contumeliam ductus est criminum. Desti- C solverissuperierram,eruntsoluiaetinccelo(Ibid., 19);
: ;

natus antistes ab ipso complendae jussionis conlinio oris vestri spiris adripitur, et ad incentivam confusionis aptatur, qui paci militaturus'advenerat. Invisis

et

rursus sanctorum voce pontificum dignitatem sedis

ejusfactam toto orbe venerabilem,
fidelium
est,

dum

illi

quidquid

beati Apostoli liminibus ad

usum

nescius sui advocatur

;

et illud

furoris vestri jam quod ex omnibus or-

bis cardinibus devotos attrahit,

positum in vicinitate transitur. Ecclesiarum fundamentum adirenonpertunc spem bonorum mittitur structura mediocris
:

ubique submittitur, dumtotius corporis caput esse designatur; de qua mihi videtur dictum per proph.etam Si hxc humiliatur, ad cujus fugietis auxilium, etubirelinqueiis gloriam vestram (Isai.^s,
:

3)?

Quid

si

immunda mihi

labia habenti, et nullis suc-

fructuum perdidit a radice separatus.
tan,

-

Dicatis forsicoeli

censi carbonis, ut Tsaia3 concessum est, undis

ablula,

Apostoii genio

decerpi,

si

putatur

civis

ipsum ad possessionis
apostolum
liceret

sua3

tuenda privilegia Petrum
et

terrarum

locis includi.

Tamen quamvis
:

benedictio

evocare,

quod

agit

precibus,

humanavoce loqueretur? quem si audiretis, hoc dinegari non martyris fldes et devotio supplicantis ceret Filii hominum, usquequo grar.es corde ? ut quid postest, diligentise natali solo plustribui, et majorem diligilis vanitatemet qusriiis mendacium? Sciiotequoaffectum loca impetrare, de quibus ad supernatrans- ^ niam mirificavit Dominus sanctum suum(Psal. iv, 3).
poscentibus ubique prajstetur, et exigat prresentiam
:

jam

aliegationi curationum multitudo utimur post obsidionem diabolicam testibus jam sanatis. TTasc licet per Redemptorem est tamen non nostrum in toto orbe celebreutur modica monumenti illius per frequentiam comparata
itur.
prffistitit? et
:

Quam fidem

nobilitas

:

quia per

eum

qui

hominem mutavit
telluris.

in

angelum,

illustrari potuit

natura

Hancvisiquia

tatori vestro
'

invidistis

gratiam,

asstimantes

Quid stabilita Christi manibus cupitis fundamenta subrucre? quid canumpossessionis genium illiusqua per culpas juvenescit, ariete pulsatis, 'et divisione ecclesiastici gregis novis me et post icarnem passionibus subjugatis ? Tnauditum sacrilegii genus est, quod mentitce religionis honore coloratis: dehonestat venerandi reverentiam nominis, qui adjutorem se in his qu£E in Deum jactat commissa, poUicetur. Condos quibus sacrorum hodie locorum, neque advota et preces concipiendas, neque ad coelestia beneflcia consequenda, nuUum est discrimen. ' Aliorum forte hominum causcLs] Et hic quoque illustris est locus de primatu summi pontiflcis, et
proerogativa sedis apostolicoe.

Nullis tormentis subdenda] Ac proinde Symmasi contra ipsum testarentur, nihil obfutura quianon ignorabat, utlmox dicet, Theodericus, servilem assertionem innocenti examine nonprobandam. Ita regii pra^icepti invidiam hac etiam in parte amocho, et
:

litur.
^

Dicaiis forsitan] Locus insignis

ad eos revincen-

:

:

LIBELLUS APOLOGETIGUS PRO SYNODO.
tumelife genus
est,
:

202
sajculicymba-

quasi in solatio adesse sublimi,
quis es, qui judicas alienum ser-

A

post

hominem;

et irrisam a sapientibus
Tlla

juxta Apostoluni

Tu

vum {Rom.
et

xiv,

4)? Quid auribus imperitis illuditis,
vindicta;

ditat

lam non reliqui. probatum
:

me

per mundi freta sustentat

in

captione

bominum
ovile,

rete,

quod
essetis

graviorem

speciem

facitis

esse,

quam
:

cernitis.

Redite ergo, quia fuga vos nec
currite ad
:

dum

culpee? Si

odium
est,

debetis excessibus,

vos

mundate

agrestes eripuit

ne luporum vos
amittatis graliam

cur liberius condemnatis scelera

quam
ofticiis

vitatis?

Sui

exponatis insidiis

ne per
:

moram

impugnator
teria, et

qui fornicationis

urget adul-

sponte

venientem
si

per animarum stupra carnis accusat. Scriptum nempe retinetis Maledicii omnes qui fornicantur abs te (Vsal. lxsii, -27). Foedera ergo a nitore
:

gehenna subsequitur. Ego,
debui;
gister, implevi. Providete

quia contemptam invitationem si quid dulcedinis utpater

quid districtionis, ut attributus a Deo

ma-

Domini sui obligatione dissolvitur, qui status ccelestibus minus mera flde depeudit officia. Possessionis nostrae vobis, utvideo, claritas movit invidiam;quam
simulata in mali possessoris indignatione transfertis,

ne diutius qualemcunque angulum rara Lcvitarum corona circumne dolenda etiani extraneis in longum soliludo det dominetur ne labor uteri mei sterilitatis vice hostilem peperisse familiam, et numerosa proles persinicrucis meae
: :

dum
cui,

desudatis impeudiis.
crebris

Arcem qua
ictibus,

fuistis

conspi'

stros actus

infecunditatem parentis ostendat. Pauca
aesti-

labefactatam

nisi

obsisterem,

sunt quae asserui, sed quanta ex his pendeant,

proposuistis obruere; et ccelo stabilitam

macbinam,

mate. Venite,

filii,

audiie
12).

quanta

sit,

ostendere per ruinam. Nolite pra^stolari
:

vos (Psal. xxxiii,

iimorem Domini docui Romam respicite, quam ab
:

me

de clade vestra victoriam

nolite

triumphum supequajsi:

idolorum servitute sine

auri, sine argenti pretio libe:

rando perdere, meis laboribus,

meo sudore
:

ram

sanguinis Christi fecit effusio

cui eliam
Quiie

meam

tum. Quidquid ad tropa^um ducit, obtinui
vos illustres faceret, in sede congessi

quidquid.
putatis

servuli sui

mortem

jussit

impendi.

per multa
:

vobis tribuit

tempora famosis cultum delubris exbibuit
venerata est in imaginibus daamonum,
rante censu indiderat
suspesit

quse diu
labo:

claritatem

fax ista

quam

viperino liquore

quem

exstingui. la perniciera
ssevit in gratise suce

propriam accenditur, qni sic germina, ut plantas abscidat
plus

manus magistra terrorem quse potestatem numinum emptam pretio metalcui

liberior justo

iracundia

quam

alios

lacessit
si

lorum

:

sublimiores
:

deos

peperit

exercitalior
fa-

auctorem. Symmachi quos vocatis excessus,
illa
:

sunt
est,

manus

arlificis

et divinitatem

quam homo per

qua et vos, exspectatione sustineo nefas peccantem patientiam judicis non amare. Quid
ultionem
in altero
flagitat,

nisi

bricam contulit, apud homines Dei habuit forma majorem. Ecce jam, Christo propitio, ad novas fornaces

qui

dum

reus

et ipse sit,

vindictse

q simulacra redierunt
teri

:

ecce

moras accusat? Haec
quia

illis

a

me

vox debetur

tione usus vester accipit,

jam de obsoleta superstiquod la^tetur dum de ve:

studiis

:

Deum

dixisse teneo,
et

minem

in

malitia,

pronum esse hoomnem carnem amicam esse
possessio
:

Tonante nova merito vascula praeparantur. Quid hanc adnitimini interrumpere quietem? quid ludere
vanis

peccatis.

Nolo occasione persouce innumeris .datura
fiat

intentionibus
iste, si

felicitatem? excusationem
creditis
:

non
iti-

dignitatem,

in abjectione

ne

dum
illis

babet furor

non

interest quibus

homo
si

incessitur, lex divina frangatur. Mihi credite,
ista quaj
dioitis,

sunt

respicio

;

quia et in

neribus ad mundi principem currat, qui a sancta unitate desciscit pingues hostias litat diabolo, qui
:

quibus nihil tale dicebatur,
Errat, qui
et ego
falli

quid fuisset inspexi.
credit
:

constristat Ecclesiam.
las
:

Deo proximum
,

Mihi vindiciam,
;

reiribuam dicil Dominus [Deut. xxxii, 35 Eccli. xxxvni, 1 Rom. xii, 19 Hebr. s, 30). Vos potius olim filii, de quibus spiritalis ventrem partus onerabat, ad
; ;

Vanas ergo repudiate tendicusimplicem babet defensionem pacis affectus nimis armatus est, qui illa quce adversarius concordiae
:

abjuratam redite concordiam
est

:

pio vos

sinu,

sicut

ministrat, tela contemnit: sufflcit contra omniajacula jurgiorum fidei nuda oppositio. • Quid Eulalii et Bonifacii tempora, dum malorum solatiiim quseritis,

habuit hactenus, Ecclesia mater accipiat.
sera correctio
:

Nunquam
la-

revocatis in

medium? quid

incrementis excessuum
delictis facitis nil li-

scit

diu exspectare

immodico

D

prsesentatis

vetusta contagia, et per iniquam volun-

bore quaisitos: nescit pro vilibus despicere magno pretio comparatos. Multis gradibus recursus est ad salutem : prseter desperantem nullus excludiiur
:

tatem senectuti in operiendis

cere? Alia tunc fuit causa discordise: et nisi narrando

fructus venise prosiraus est coronse. Nolite

Symmareus est,

cogerer sustinere transacta, ostenderem vobis nullum evenire solatium de comparatione factorum quia
:

chum papam
mihi
credite,

pressuris vestris juvare

:

si

illos

cum

cessaverit

humanse impugnationis

ministerium, divinum
debetiir, aut
et

mox

succedit arbitrium.

Nonne

in splendidissimi cognitoris lance prsedicto aut pcena

quos ad pontiflcale fastigium intentioni obsequens fervor evexerat, utrosque repuli; hunc elegi quia de illis, teste exitu, nemo mihi placuit de istis, contra regulas nitentem profugum feci provectum
:
:

;

prsemium ? Syllogismos
quseratis.

a

me sermonum,
reti

legitime

mundo impugnante
:

servavi. Scitis ista,

non

schemata non

Antiquo adhuc utor

nova sunt

quia

dum

ille

truditur,

iste

firmatur;

• Quid Eulalii ei Bonifacii] In schismate quodpost Zosimi papse mortem inter hos duos diviso in partes clero exortum est, cum propter factionum studia,

Bonifacius ad S,
secessit.

utrumque ab urbe interim jussit abscedere. Itaque Hagnes basilicam, Eulalius Antium

utrius legitima fuisset electio, decerni vix posset, longiusque protraheretur disceptatio, Honorius

tur.

Quod exemplum in Symmacho renovari voluissent adversarii, ut uua cum Laurentio pellereSed dispar fuit ratio.

Paxroi.. LXIII.

203

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS

204

vester mihi militavit assensus. Deinde cur in perni-

A

bus,

qui ventilationera ipsorum raultiplici ad aures
Pauli est
sesententia, qui
:

ciem vestram

laeditis

sacerdotale eoncilium? cur la-

posteras relatione transmittit. Beati

qua inspirante Christo oracula superna patuerunt, et inter Deum atque homines interpres exstitit lingua pontificum? quid generalis Ecclesiae dolorem facitis, quamvis in principali, tamen ia una comraissum? lUa enim cceli curia, variarum dotibus aucta curulium, et multo Redemptoris
ceratis sententiam in

quenda
et

monet per discipulum cunctos

clamat Inanes quxstiones eviia {11 Tim. ii, 23). Multa enim sunt in propositionibus vestris, quae ita feculentis ulnis peccandi amor amplectitur, ut fiant indigna memoratu plura levitas dehonestat, dum
:

subductis eviscerantur verba vestra ponderibus,

et

nostri auro ostroque decorata, nihil in illa discus-

sione auctore se protulit

:

sed per humanoe linguaj

de religionis causis elocutio ventosa componitur, auris congruara sortita gravitatem quae in palearum
:

ministerium divino militavit imperio. Intellexit non nihil habet esse suum, quidquid impulsa constituit
:

abundantia nihil
et

est horreis illatura

de tritico,

dum
:

infecundam frugibus culmorum parturit ubertatem,

in

tur

sententia, msi unde de sola devotione gratulaperegrinum stylus sensit oloquium,inde sumens solam gloriam, quod infusa sibi servavit et coluit. Quid his de exemplis evangelicis praeparastis calumniam? sicut de vobis scriptum est Erraveruni in
illa
: :

spem de herbae luxuria mentilur agricolis de quibus nihil lucri ventilabra reperiunt, igni debita, incendioque peritura: de his scriptum est Dormierunt viri somnum suum, et nihil invenerunl [Psal.
:

Lxxv,

ehrietate, nescieruntviderttevi, ignoraverunt judicium
(Isai.

xsvni, 7).

Nam dum

profanis

memoratos ver-

bis cseditis, et inscitiam proditis et livorem. Isti ergo

resurrectionem corporis
dentes,
hcereticis
se

quam

pra?.dicant,

non
Isti

cre-

miscuere contagiis?
'

quod

6). Nihil est, carissimi, pace dulcius, si tamen saporem ejns non plenura amaritudine pectus excludat. Breviorem quidem admonitionem debueram, quam prolixam non parva vestri consideratio, et diu in vobis jurgiis exercitata frons protulit. Usus est multa peccantum, stricta allocutione non corrigi et
:

abjurant linguis, corde sectautur?
runt,
et

eum animam

Ergo quia dixetimendum esse qui potest corpus occidere
mittere in

eifusionem plurimi,

quam

in delictis habuerunt,

in
est

monitoris sermonibus hanc requirunt.
et diligentiae vestrae, et jussis coelestibus

Me

satis

gehennam

;

ideo a flde aliena

obsecutum.

texuerunt? ecce profundam imperitiam. En beatum Liicam cujus potestis assertioneconviuci, qui clamat:

In his quae
:

relinquam per vestras iiiteutiones esse prostratam, et nutricem Timeie eum qui posiquam occiderii corpus,habei potepontificii cathedram, quasi ultimum videre sedile staicm animam miitere in gehennam (Luc. ii, 5). Quis hic locus erroris, ubi congruentia pari ductu Q despectam. Cujus vocera beatus Paulus excepit, et illa qua exempli et historia3 verba concurrunt; nec diversum
;

secutura sunt, locura sermonibus non quia haec refero mundi caput Romam

est

fertur?

ab intellectu catholico, et lectionibus quod proNunquam bene nodus in scirpo quseritur
:

seniper usus est eloquii intonuit libertate
lorura principem lenitatis incessens,
profligatis

:

apostoet

quod

fluxis

non

involvit nebula prsedictee lucis auctores. Resur-

raentibus

parentis

adhuc servaret
ferro

affe-

ergo carnis non credunt, quia posse corpus confltentur occidi? quia peccalricem animam gehennaa mancipari? Densis cor vestrum vepribus

rectionem

ctum :*nec in profundum ductisulceribus

medi-

cante succurreret rescindenda docens lanienis secreta

morborum,
esse vulnus

et

manifestas desperationi
:

salutiferum

suffocatur,
2

et

interna vitia

aliis

certat

ascribere.

adhibendum
teli

ne

dum manus
:

medici per

Joannis etiam apostoli jactatis scripta violari, quia
:

pietatem a sectione carnis corruptaj suspenditur, de
abstinentia
invitetur exitium

Si dicamus quia peccaium ex verbis ejus dictum est non habeinus ,mendaces sumus, et veritas in nobis non esi (I Joan. i, 8). De codicum diversitate nil queror. Ideo ergo corrupta sunt apostoli monita, quia non

quia

dum

parcit

asgris dextera,

curandos

interficit;

nec grandis est
:

junxerunt.

Nos

ipsos decipimus, et quia junxerunt

utrum lethum inferas, an adraittas mortem languentibus, qui cum possit non excludit, inflixit. His ergo adversus eos oris januam patefecit
differentia,
alloquiis.

mendaces sumus ? Non solum divinae, sed etiam hu- D manae rationis ignari, qui veritatem non habet,

mendax
nus
est,

recte censetur

:

nec

alia re nisi falsitate ple-

qui integritate vacuus innotescit. Sed haecin

vobis

tuum
aut

non curanda sunt linguse oratione, sed gemineo magis sunt vobis exhibenda verba, quam
:

Omnis qui judicas, in quo alium judicas, te ipsum condemnas eadem enim agis qux judicas. Scimus auiemquiajudicium Deiest secundumveriiatem ineos, qui talia agunt (Rom. ii, 1). Et iterum Beaius qui non judicai, in quo probat seipsum [Rom. xiv, 22).
: :

lacrymae

:

quia liquido nocens

est,

qui insontibus

Quae
stiat

malum
:

ratio est, ut

pra;dicetnonfurandum, qui

meritum

culpabilis, aut noraen opponit. Reliqua

furatur

et

prodigum verecundiae frontem nube ve-

silentio
'

objectionum vestrarum capita non revolvam: praestat damnanda sepeliri. Nobilitatem dat facinori:

impugnationis alienae?
suscipit,

Nemo

recte monitoris

personam

nisi qui actibus suis errata con-

Ergo quia dixerwit] Verba synodi Senatum amplissimum monentes et insiruenies causas Dei ipsius judicio esse commitiendas qui valet corpus occidere et animam mitiere in gehennam. Qui in his verbis haaresin astruebant, non in beatum Lucam injurii, sed in Christura ipsum qui apud Lucam loquitur,
,

impii erant.
2 Joannis aposioli scripla violari] Non tam verba ipsa Joannis citarat synodus, quam ex verbis sententiam. Sic enim habet: Quamvis nullus esi, qui delicto careai, sicut Joannes iesiaiur apostolus,Si dicam,

quia peccaium non habeo,

mendax sum.

; :

i03

LIBELLUS APOLOGETICUS PRO SYNODO.
et

206

demnat,
strat.

amorem innocentise conversatione demonadjacet etiam publicanis, amica moribus

.

Nam

mina quam religiosus reddebat varia devotione mendicam, quam egestas oppresserat frequentia a
;

vitia

damnare sermone, et sceleratioribus lingiiEe ofticiis punire quod diligant. Quasi non quoddam genus sit majorum excessuum, dare rei allectura labiis, quam mente despicias, et ingenii virus coUo;

diis

suis

beneficia postulantem

:

quae Curios, Tor-

quatos, Camillos, quos Ecclesia non regeneravit, et
reliquos misi plurimae prolis infecunda mater ad Tartarum, dum exhaustis emarcui male feta visceribus quia Fabios servata patria non redemit, Deciis multo sudore gloria parta nil pnestilit profligata est
:

quii melle vestire. Haec sic ago, quasi si vobis esset

pudor, pudicitia, venustas affectui

liceret
lividi

accusare

:

doctorem,
aptare
vos
:

et

adversus

electum oris

morsus

operum
sequi
Scipio.

sine fide iunocentia

:

criminosis junctus est

cum

ante futuri praescius per epistolam ad
:

observantissiraus,

datam plena voce monuissem Quis actusabii adversus electos Dei? Deus quijustifical quisesiqui condemnei {Rom. vm, 33J?Et iterum; ho?no, qui judicas eos qui talia agunt, ei facisilla, puias quoniam
:

quia Christum ignoravit, Per totara vellem stylum ducere, si orbatae
relegit,

pectus pateretur, infantiam. Sedquisquis lamentationis transacta

optare.

Nemo
:

creditur

lacrymarum tempora videtur non odisse, quorum relatione

effugies

judicium Dei

?

An

diviiias bonitatis ejus, et

non

patientiss, el longanimitaiis

coniemnis (Rom.

ii,

3) ?

B

laeditur quisiccam faciem de filiorum funeribus referens servat, certo teste crudelitatis arguitur, IUa

Accusalis malitiam repleii iniquitate, fornicaiione,
avariiia, nequitia, invidia, homicidiis, condemnatione,

posteritas puls moeroris attulit perdita,
ditatis acquisita.

quam

jucun-

Relegamus tamen quibus mutata

dolo,malignitale, superbi, elati, inventores

malorum,

sint ista successibus. Ecce
tatis nihil servile

jam

in illo sacrario liber:

parenii non obedienies, insipienies, incomposiii, sine
misericordia

de idolorum cultibus invenitur

ecce

{Rom
:

i,

29).

Docetis

fornicantibus

iieminem esse miscendum, adulteri Laurentii aut sequaces, aut praevii per quos ille aut exseruit quae
liabebat toxica, aut quae effundens monstravit, accepit.

orbis genius flos Romanus, quae diu venerata est plena sanctitate calcat altaria. Ecce jam curia mea ad ccslum vocatur, laudatur, accipi-

honorum

corona,

tur

:

nec possum dicere, perdidisse

me sobolem
mors

post

Post illam illecebrosae comraunionis maculam,

gratiam baptisrai,

quam
vei

vel repentina

abstulit.

pestem toto orbe essecrabilem, sacerdotes Dei, quasi obsoleta comparatos communione, culpatis reos putatis esse, qui subiere consortium nullo teste
ct
:

Multos trabearum

curulium possessores supre-

mus

regnator sine dispendio cultus, aut dignitatis

convicti

jam terreni munificentia triumphi diviuum mercatur affectum; et hoc ad Christi graiQscriptionis, non dicam stylo, sed ense perfossum. tiam proficit, quod mundo studetis esse venerabiles. Quod licet, nonlicet; et quod non licet, licet. Quem- ^ Mentior, nisi egena agraina consulatus vestri in subsiamplectitur. Pene
:

et

sectamini

hominem

toto

ecclesiastica;

admodumJamnesel Mambres

restiterunt verilaii; sic

dio raiseriarum pra;stolantur adventum.

elvos menie reprobi, circd fidem proditores, protervi,

Deum; habenspeciem quidem piciatis ,virtutem autem ipsiusabneganies {II Tim. iii, 8, et iv). vira doloris internil
ies

inflaii,amaniesvoluptatem magis quam

Etenim purpura vestra qua anni vocabulum nobilitatis, subripientem miseris vestimentorum largitate pellit algorem. Prope jara iterum necessitatibus fuerunt auxilium decora fastorum et veteri infldelitate depo'
;

qui nequit espedire quod concepit

;

qui profundis in-

sita, in tali

praeparatione census dispendia efficiuntur

gestum visceribus loquendi affectum quem imperavit, irrumpit. Nihil vobis ultra plus eloquar quod de oratione remanet, lamenta supplebunt.
:

lucra

apostolicae confessionis
tos, et

animarum. Ecce nunc ad gestatoriam sellam uda miltunt limina candidauberibus gaudio exactore fletibus collata Dei
,

Post haec
a>grescitis,

si

inter

manus medicorum curatione
urbem vestram
Ts

beneflcio dona geminantur. Quis tempore

nec aliqua a coepto salutis consideratio
;

vos reducit
respicite
:

saltem orbis parentem

quo pretiosis siccamus ubera partubus, quo prolem nostram aeterna genitrix rursus paritura nunc suscipit, cujus
post
nativitatem grandaevis fetibus alvus immihi prolem regenerando dulcem facit esse, quam peperi, quae ad se venientes senium facit exuere, et ad vitae principia redire contractos, quis hanc felicitatem, rogo, interpellatione commutat ?
pletur, quae
rei

ipsa vos post

defensores suos apostolos

primam

mcerens aggreditur, ipsa compellat; et si quid est pietatis in reliquum, orditur impetratura sermonem.

Me quam Dei summi templa,
,

cultibus,

et novae

lucis nitore

repudiatis fanorum gaudentem, fecerunt

esse

niulto

conspicuam: quam post sacella sordentia, et pecudum tabo polluta, ab hostiarum cruore,
et apostolici

Quis per discordiam viperina mente compositam aumihi sseculi jubet perire beneflcia ? quis in reno-

dominici

sanguinis effusio purgavit

:

quam
;

vatione

mea occasum

clandestinus inspirat, et per
vires acquirit ?

reducta post longum

sanitas febrium fecit delubra

blandae frontis speciem iuimicitiis

contemnere
cui
'

;

quam

a viclimis liberavit oblatio

quae

pacem Christi per idolorum inimicitias acquisivi non fuerunt pene numerosiora dona, quam nuPrope jam iterum] Consulum olim mos fuerat in populum spargere, cum procedebant

prosapiem non agnosco. Si qui sunt tamen summorum, quos vilibus tempestatis hujus procella sociavit, aliis auctoribus facinoin tali negotio

Geuerosam

pecunias

abrogarat Marcianus, Iege2 cod.de Consulibas, Itaque Eanodii tempore nou spargebantur.

«um morem

Sed quia ejus oevi consules, in honoris sui auspiciis multa in pauperes erogare solebant, pristinum morem quodammodo, sed feliciori liberalitate, renovare videbantur.

207

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
participatione maculantur. Splendor sanguinis, Agionis gaudetis impunitate yitiorum
:

208

rum
et

quorum
aut quietis

labia
:

communionem criminis incurrit, nescit tamen si ducem se praebere peccantibus. Habet forsitan reatum de neglecta cautione, non habet dignum supplicium de scelerum prmcipatu. Sub quadani verecundia
jungitur delinquentibus, qui ad adulta jurgia convo-

fas

nunquam omne

aut

honorum sapor

tetigit,

qui

parendo violatis, quos de latebris et specubus productos prsesens causa monstravit. Quis aute concinnationemmali hujus, qui essetis, agnovit? diu fovistis secreta, quibus vos nox generationis
origini

non meretur desperationem perditi, in quo tantum crudelitas improbatur. Vos potius video, Iriviorum germina, vos agnosco in quibus uaturae vilitas convenientes sibi mores peperit quos degecatur
:

abdiderat. Redite potius ad
bis

amicam

cEecitatem
:

:

no-

facilis

:

;

nerasse claritas fuerat

:

qui per mentitae titulum

reli-

serenam et diuturnam lucem relinquite concordiam Ecclesia2, aut absentia, aut correctione preestate. Si tamen vultis vos numerari inter splendidas prosapies, actuum emendatione cognoscam.

OPUSGULUM TERTIUM.
*

Vlta beatlssimi viri epEplliauil epi^copi ticinensis ecclesiae.
urgeat suscipiendi operis anceps ne- B ut plerique solent, vividi sermonis araplificem. Testes sit, neo meo labore etenim oalenliumcitabo negotiorum, et tropsea illius

Quamvis

me

cessitas, et e

regione impositus

vacuus, nec maledicorum disceptatione tractatus ; in quo gemina cautio dictionis, hinc ubertatem exspectet ingenii, inde etiam lingua divilibus

narrandi

fre-

nos imponat
in saeculo

;

cum

ipsas eminentissimas, utputentur,
si

vana inflatione personas

quis ventoso

nimium studuerit elevare prEeconio, aut intra gestorum terminum inopia eloquii continere, utrumque
turpe est

apud eas judicetur ingratum. In laudibus enim ipsis illa cudere, quja nec ille de quo narrantur,
agnoscat
:

adhuo fumantia, et exornata de manubiis diabolicee nuditatis ostendam. Nemo enim sub oculis prssentia pene et nimium nota eommemorat, nisi qui de veritate confidit ut quos forsitan flcta dicturus, velut impudentiae meae conscius, evitarem, corum auribus relegam illa qure cognovit aspectus. Igitur praefatus vir insignis Epiphanius oriundo Ticinensis oppidi indigena fuit, patre Mauro genera:

tus et

matre Focaria
oonfessoris et

editus, qua;

'

sancti etiam Mi-

sic

injuriosum et dolore dignum putatur,

rocletis

episcopi tangebat prosapiem

quod relatio vera possit attolEtenim res bene gestai veterum nostrorum pro referentis apud nos accipiunt faoultate virtutem. Nam verae aut perit notitise, aut attenuatum transit ad posteros quod ad esplicandum pauper verborum veaa susceperit et illa haud justo - liberior laudatio tanillud praeterire silentio, lere.
:

hominibus ex liquido ingenuitatis fonte venientibus. Sed quid illorum retexam sanguinis praerogativam, quorum familiae et nobilitatisoaput est fllius? Qui sub
decessore suo viro integerrimo
ooelestis militiae
'

Crispino pontifice

tirooinium sortitus,

annorum ferme

ooto leotoris ecclesiastici suscipit offlcium, signo ante
cffilitus

tum

decerpit glorise,

quantum

falsitatis

adjecerit.

demonstrato.
infantiae,

Nam dum
ejus
:

esset in crepundiis

plerumque, ut fide carens cumulus minuat probe facta multorum, et sit vana narratio qufe creintempestiva et mendica nimium, scit es mendaciis quae non pertransit ad terminum. Quocirca vitam beatissimi Epiphanii Ticinensis antistitis narraturus, invito Spiritum sanotum testem ^actuum ejus et comitem, ut ipsius auxilio gloriam conscientise serenissimaj quam eidem concessit, tradam chartis victuris ut exemplum praebitura virtutum nunin saeculo quam fama moriatur. In quo tamenopere, si me anFit vero
:

lactentis

fulsisse

lumine videre complurimi
ritatem lustrans

ut

cunabula superno futuram mentis cla-

eum

etprffioedens fulgor ostenderet,

secuturumque splendoaem in moribus jam tunc typioa luce signaret. Notarum in scribendo compendia, et figuras varias verborum multitudinem comprehendentes brevi assecutus, in Exceptorum numero dedicatus enituit, coepitque
possit sine

jam

talis

excipere,

qualis

;

bonorum

oblocutione dictare. Igitur pro-

gustia

non
:

coarctaverit

eloquentiae

sub certa lege

j) a?tatis

currentis, ut saltem cruda per

meritorum

nihil

ordinem digeram facta tamen Oe laboribus ejus tam me-

diocre vel humile inveniam, ut necessariis illud bullis,
1 Vita beatissimi Epiphanii] Hujus Vitae vis tertia pars erat in editione Basiliensi nos reliqua supplevimus ex manuscriptis. Ao sane intererat publici
:

et laboris ad sextum et decimum annura divino favore perductus, oana consilia in annis puerilibus meditabatur. Vernabat in illo prje caeteris mater bonorum operum verecundia. Ita famulabatur antistiti libens, ut si quid operis gereretnr ab

cessu temporis

in epigrammate, quod beato Anatholoni episcopo praedecessori suo posuit, clausitque hoc disticho :
Hic ttulum,
et picto veuerandos pariete vultus Miroclis reddit Pra?stitis alma fides.

juris iieri

diana, ut
ctitiir.

totum hoc opusculum, quod inter Ennoita optimum videtur, et variam ac multiplicem illorum temporum historiam comple-

maximum,

MIROCLES EPISCOPUS.
Crispino pontifice] Ticinensi, cujus nomen exstat inter caeteros illins provinciaa episcopos, qui synodicEe Eusebii episcopi Mediolanensis ad Leonem Magniim epistolai subscripserunt. Meminit eiusdem Ennodius carmine 9, eique acceptura fert quidquid laudis fuit in ejus discipulo et successore Epiphanio.
'

In edit. Schotti, liberialor, Bollandus, illa justo justo liberalior. S. Mirocle/is] Episoopi Mediolanensis, qui judex Cfficiliani, temporibus Concausa alios sedit in inter stantini, ut narrat Optatus lib. i. Mirocletis saeculi vitio dictum, pro Miroclis, quo usus est Mirocles ipse
-

liberior. Forte illa
^

:

209
aitero, graviter

VITA B. EPIPIIANII EPISCOPI TICINENSIS.
ferret

210
auctoritate plenus,

subreptum

sibi fuisse servi-

A

corripiendos

singulos

ad exhor:

tium. Accipiebat senes graviter, juvenes comiter, et

tandos quosque
sonora, succo

necessario lepore dulcissimus
elegantise condita, nec
infracta

vox

coercebat

jam tuncfacinorosos audacter

:

erat primis

virilis

tamen

subjectuSjprioribussanctainjungentibusobsecundans,
sequalibus blandus atqueofficiosus, sequentibus|mera
caritate

agrcstis ac rustica, nec

gradatimque a mavidit,

scula soliditate deposita.

IUum quicunque

cum

communis

:

nulli se praeferens,

cum

religioso

cursu per coelestem tramitem omnibus anteiret, laudationis

amore vacuus, cum quotidie
:

in eo

laudanda

adolescerent

cumque

res gloriaedignasper

horarum
opina-

momenta consummaret, perirefructum
soli

glorise

batur atque mercedem,si prsstulissenthomines, quod

necdum dignitatum aliquod limen intrasset, omnia eum transisse credidit, qu* sequebantur insignia. Talis jam ad decimum octavum setatis suae pervenit annum. In quo, secundo a levitis numero dedicatus, senum ccetibus puer adjunctus est. Stupuerunt plurimi, sed externi, qui mores illius cum setatis immajungebant seram credebant diguitatem hanc redditam esse qui noverant. At ille venerabilis Crituritate
:

Deo exkibebatabscondite. Insumma,apostolici me-

mororaculi, assentationesrespuens,insemetipso,teste conscientia, pro boni operis recognitione plaudebat.
Illud vero

;

spinus episcopus, favoris
districtione

nescius, pertinaci

tenens

libandum

esse

non abnuo, quod formofuit, et tan-

censuram,

sitas in illo lucis corporeEe

index animse

conscientia duxit ad
sibus, ut

quem nunquam nisi bona gratiam, sic eum mulcebatsenet

tum contra
forti

studiumillius forma; decusenituit, ut nec

viropossetoppugnantesubverti. Ridebant gence,

etiam
simul
:

cum animus mffistitudine torpuisset nitida labia commendabant dupliciter mella sermo:

num necnonquocunque vertisset oculos,serenitatem
mentis nuntiabat aspectus
:

frons cerese pulchritusolis

dinis, et candoris illius quse

passa radios colo-

morderet obtutu; et sub specie frontis rigidiscipulum nutriebat affectum. Pascebatur alumni sui optabili conversatione pater, et omnibus ejus actibus oculos amajnabat. In quo tamen ille subdiaconi ordine nihil amplius quam biennio commoratus, meritorum suorum saltibus evectus exsiluit, nec se diu in-tra angastias modici
dse clandestinumcirca

rem

traxit

ab sethere

:

nares

in tanto naturaliter

honoris anima est dives passa refrenari. Festinabat

splendore formatse, utillas nequiret imaginibus cor-

ad leviticem dignitatem conscientia,
vota prcesumpserant
Girca metas
ejus
:

quam nunquam

pora reprsesentans pictor semulari: manus teretes, prolixi digiti, de quibus aliquid et alienigena gauderet
accipere. Staturse proceritasdeoens, quse

exigebat conversatio, quod de-

sideria penitus ignorabant.
,

tamen pra>fati honoris et terminum, opusculum summo tenus libet attingere. tamenmodum ornatissimffi prolixitatis excederet. C - Summias vocitatur as;er, quiineo loci situs est, in quo terrenum marginem gulosus Padani gurgitis morSed ne quis forsitan malitiosus interpres intempesus arrodtt, et flexuose serpens fluvius largitur in stive pdsitum jactet, in viro tantarum virtutum de conipendio alterius, quod furatur ab altero simulque lepore carnis factam esse mentionem, cumin illa veteri mandatorum ccelest-ium radice sitinsitum, sacerfit lucrum flnitimi aliena calamitas. Dehujus prsedii finibus antiqua cum clericis Burco quidam lite cerdotum corpora sagaci debere insinuatione lustrari ad quod jurgium dirimendum senilenimis, et tabat ne quid debile, vel de forme, ne quid plus minusve pra?ter quam conjici possit annosum, adhuc puer esse contingat, neve inolitam maculis cutem supersecuturse
dignitatis

eminentiam nec prceflguraret in membris
;

unum
:

;

:

:

ficies fceda

dedecoret

[

Lev.'x\m, 21 seq.);
et

ne fra-

iste

dirigitur. Electus est enim, qui et

fortiter

2

illas

ctura manus, aut fractura pedis aut gibbus indignum
altaribus reddat

intentiones exciperet, et maturitate

consilii

inferen-

antistitem

:

clamet doctor gen-

das temperaret. Attulit

tamen, quod

solet

omnium

tium

et electionis vas

(Rom.

xiv, 2),

hominemmun:

dura ad

ejusmodi debere offlcium pervenire

quod

mater intentio. ipse Burco qui
sensu,

processu sermonis, et scandali, malitiae suse sordido lenocinareturassine aliquo timore commisit
fuste percussit, ut sanguis

Nam

non solum de animse, sed etiam de corporis creditur nitore dixisse. Qui deformem ac debilem a libaminibus suis mandat arceri, invenitur eos qui multipliciter grati sunt, admittere libenter
:

summumfacinus
ita

nam sanctum virum
protinus ebuUiret. At

ills

paratissimusiram repressit,
efferbuit
:

prfesertim in

nec vindictse spe provocatus
bat affatu. Illico
filio

turbatumque

quo lucem membrorum animse fulgor exsuperat ;nec
naturaliter illud terrenum

potius etattonitum percussorem blandissimo delini-

decus

aliquibus

artiliciis

miseram
facti,

se

clamans, et orbatam

adjuvatur.
Prsestrictis ergo

ob atrocitatem

Capraria Burconis

mater

his

qua; oportuit

non

omitti, ut

occurrit. Credere

eam

circa funus pignoris sui illa

immensus, praisentaretur transeam ad illa qusede cultoribus Dei non mediocriter laudanda fronte narrantur. Erat in eodem sermo ad doctrinam congruus, fabricatus ad blanditias, ad intercessiones jam tunc artifex, ad
cui innotesceret opere vir
et vultu
:

lamentatione

qua fugatur omne consilium in carorum mortibus, jactari. Lambebat vestigia sanctissimi
et,

juvenis ejulans mater,

Parce, clamabat,
vis

illi,

quem
At

nunquam ad indignationem
ille

ulla compulerat.
sibi

'

supplicantem prohibebat, ne
:

invidiam ro-

• Ad intercessiones jam arti/ex] Ad deprecationes quas pro miseris et oppressis apud potentiores adhibere solebat Ecclesia, ut dictum est lib. i, epist. 7, de quibus semel atque iterum paulo inferius. - Summias ager] Ticine vicinus. Padi alluviones

scite describit

de quibus

et

Lucanus

:

dominos, his rura colouis Accedunt donante Pado.
Illos terra fugit
•^

Schottus et Bollandus, illatas.

211

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
concitaret, ne se

212
continuo
ex ore ipsius
libri

gando

non merentem

delati lionoris
:

A

Scriptura index revelasset,
docuissent, vita signabatur.

sarcinis impediret. Turbata est

repente civitas

om-

dulciora favis verba fluxerunt.

Postremo quid

nium Cliristianorum
tudine

in

furorem vers8e"mentes. Burco
et in

ad esilium poscebatur,

tanta

hominum

multi-

Domum

taliter

regebat Ecclesiae, ut nec profusione
exhauriret, nec odia

nemo
est.

placidus, nisi qui injuriam fueratpassus,

immoderatacommissam penum
tunc certaminaproludebat.
esigebat beneficium
sibi in

inventus

Flebat egregius pontifex, de infirmili-

sordenti parcitate contraheret. Intercessionum etiam

tibus suis et molestiis gaudente" discipulo.

Nam

ita

Nam

ubicunque pro reut sentirent

satisfaciebat pro eo qui putabatur inimicus, singulis,

modiis miserorum episcopi miltebatur imperio, tanta
arte

ut nec gloriam paroendo

jaotanter

qusereret,

nec

supplicandi,

vindicando raandata coelestia prseteriret.

vicesimum bene barbata. Turbabatursuscepti honoris tirocinio homo, qui jam ducem poteratimplere Christianum singulorum pro pudore declinabat aspectus, quem universa civitas, quasi salutis signumaliquodaltendebat. Intereasupra
Brevi post ad diaconii evectus
ajtatis ascendit, facie
iiifulas,

complurimi, ipsum per se episcopum non venisse. Augebatur circaeumperdies
causis

profuisse

annum

nec

dum
:

affectus et magnis successibus cumulabatur amor, qui ex judicio descendebat. De-

singulos popularis

siderabaturin eo sacerdotium,
r.

cum nemo

nutritoris

sui optaret interitum.

Ipsum tamen ne odorquidem
:

hujus opinionis afilaverat

arbitrabatur ad profectum
eestimatione ser-

dictus antistes

omnem

ecclesiastica?

conversationis
in ejus

suum
viret.

sufQcere,

si

cum bona semper

potestate committit, volens ante episcopatum cognoscere, qualem futuris temporibus praepararet episcopum. Et cum vis sit, ut ab 'eorum personis, de quibus successionis seritur qnantulacunque suspicio, invidia temperetur in istius gratia sibi credebat
et divitias
;

substantiam

pauperum suorum

Postquam tamen

invalida senectus, et

semper

de inflrmitatibus querula venerabilem virum Crispi-

num

pontiflcem occupavit, istius
in

sustentabatur

mapes

nibus,

hujus

nitens

erigebatur
;

amplexus,

illius erat, oculus,

dextera

cujus ministerio, quid-

perire

'

sanctus pater, quidquid fuisset

minus

exhi-

bitum

:

quajdam
iste

in

illo

sua, quffidam volebat esse profectibus, etiam

majora. At

quotidianis

cupi-

quid optasset fleri, ante jussionem suam videbat impletum. Praesentiunt enim bonae mentes eorum desideria, quibus cum' integritate famulantur. Talis in diaconatu, a vigesimo incipiens, octo annos explevit
et quidem tunc status Ecclesice iTicinensis boua clericorum fruge pollebat. Erant coelestes viri, quos iste a perfectione incipiens ' amabat fuit Sil: :

dissimi in oratione genitoris voto transcenderat. Erat

enim genitor, cujus eum per Evangelium conceptum
verbi ccelestis semine feta alvus
pudicitia juvenis
elfuderat.
in

C vester archidiaconus ea tempestate, homo in vetusta sibistaluerat caslitas, et continentia radices fixerat disciplinarum instructione probattssimus Bonosus in profundum? Virum seesse, nisi per laborispatienpresb3'ter, tam nobilis sanctitate quam sanguine; tiam, ignorabat carnem habere,nisi cum moriturum Gallus quidem prosapia, sed coelestis indigena ; fuere se esse meminerat, nesciebat. Quoties tamenilhim aliiet numero plures et virtute pra^stantes, quorum corporeus appetitus, sicut ab ipso didici, hidebal idcirco facio mentionem, quia parva laude dignus imaginibus somniorum, illico ad vigilias sanctas, est, qui tantum miseris antefertur. continuata jejunia, standi diutissime necessitatem Circa finem tamen vitcB quem splritu praavidebat plena aviditate currebat talemque bellatris dextera sanctus antistes, Mediolanum viciuam expetit civianimEe suis certaminibus reddebat carnem, ut illi tatem, ubi nobilium germinamesse quadam mundae opus esset postea pro necessitate succurri. Nectamen ingenuitatis excreverant. Quos visitationis gratia rerefecto corpusculo indulgebat otio quisitos, talibus vir Dei sermonibus appellavit. » Ecce, utebaturlectione pro requie, librorum venerabilium pro blandimentis filii, jam uie aHas compellit ad transitum. Jam origiinstrumenta suscipiens memoriter semel transcursa nariam ad jus suum revocat terra particulam. Comreddebat et ne crederetur Scripturarum divinarum mendo civitatem, commendo Ecclesiam, commendo tramitem verborum tantumraodo celeritate transvohunc, cujus labori et gratise debeo, quod usque ad lasse, pingebat actibussuis paginam quam legisset. hoc tempus vixi, et grandaevus et debilis. ' Corporea Si prophetafuissetin manibus, prophetantem videres soliditas et virtus animae imbecillitatem meam porcodice amisso lectorem si Testamenti Veteris retavit sine fastidio cujus ambulavi pedibus, tenui censuisset volumina, Mo^^si dignus oeniulator incedealiquid manibus, vidi oculis, ordinavi sermone duo bat taliter ac si illum Israelitica per deserlum videbamur intuentibus,cum unus perjconcordiam tieagmina sequerentur. Si apostolicum lac [verborum et ret ex duobus. » Ha'c, " Rustico illustri viro dicta mel dominicae passionis severitatem legis condiens penitus insederunt, qui in omni dicendi genere exer-

mei quid loquar?

quo

Nam de domum

;

:

;

:

:

:

:

:

:

:

Sancius paier] Basilienses sancius papa, quod quia papae nomen quibusvis episcopis plerique tribuebant, Ennodio tamen non conveuit, qui ut ad epislolas docuiraus, unicum
'

nomen hoc

etsi in aliis ferri posset,

exemplaria,

Romanse

sedis ponliiicem objici posset, Epiphanium

papam

vocat.

Nam quod
infra in

quoque papam

hoc opusculo appellari, id nihil efficit, quia Eurici verbo sunt quas eo ioco recitantur, non Eonodii. Idemque judicium de Vilaa titulo, ubi papa dicitur Epiphanius nam ascititiura videtur. Itaque patris
:

quod asserunt vetera loco reddidiraus et quaj mox sequuntur,satis confirmant, ubi genitor nuncupatur. - Bollandus, anieibai. ' Schott. et Bol., cujus corporea. Rastico 1. V.] llli, opinor, qui pancis ante annis consul fuerat cum Olj^brio, anuo scilicet 462. Hic alter eodem tempore in Husticus Mediolanensis, GalliaRusticus Burdigaleusis, ad quem scribit SidoSaiis niuslib. ii, et de quod item lib. viii, epist. 11
: :

213

VITA
o

B.

EPIPHANII EPISCOPI TICINENSIS.

214

citatissimus, tali est orsus eloquio.

Scimus, sancte
aetatis

A

vobis

Pater, scimus, et profunda consideratione perspexi-

mus, juvenem istum non oportere pro
teneros pro

immanamque

turitate censeri, nee debere gravis concilii

hominibus

quadam
si
illi

obice annos afferri

:

vir

communionem servandam cum omni humili" tate pollicetur; neque futurum esse quemquam, qui me, nisi cum Deo nostro, possit olfendere auctorem bonorum omnium servate pudicitiam, et ne injuriosum putetis quod grandsevos et presbyteros de
:

cana

morum
est,

integritate probabilis

gemfnata laude

continentia et integritate servanda p\ier appellat
conversatio,

:

dignus
puerile

ad venerabile mentis imperium

non

anni, aut adolescentiam aperit, aut

Vive tu tamen, vive, forma bonorum operum, et uberiores in eo, si adbuc possunt crescere, lucidae conversationis fructus adjunge. » His dictis conticuit. At ille piissimus pontifex benevolentiae ejus impendens grapari de discipulo exstimatione tias, quod secum atque Ticinum quasi senliret, dicto vale, discessit qui aliquantis ad sepulcrum festinans regressus est diebus emensis morbo regio perfusus, lucem sseculi nostri superna habitatione commutavit. Esemplo in istum bonorum omnium consensum

corpus obtemperet.
et

senectam. Speculamini meaa conversationis interna,

exemplum

indignum aliquid agnoscitis, coercete. Nemo ut principem admonere timeat, si probat erHis ita dictis, conticuit. Surrexerunt omrantem.
et si

Ecclesiee

>>

nes, et consona,

quasi ex pristina meditatione, sub
:

momentanea tamen voce dixerunt
batissime, ave pontifes singularis
:

i

Ave, Pater pro-

;

;

universorum sensit
testantur
alloquia.

electio

;

sed

te quidem optimum etiam tua

bonum

Crescis

sanctis

conscientiam nostram,

et aperiris luce
»

meritis apud operum, supra

quem
Mox

porrigebatur opinio.
suscepto
sibi

Quibus breviter perdiscesserunt.

adducitur

:

magnus

illico

in tota urbe ooncursus

:

strictis,

omnes munere

rapitur a lamentatione funebri in

gaudium populi
intemperanter

consecrandus

antistes.

Flebat

iste

beatus antistes proprio ore leges quibus se posset tenere, dictavit. Primum statuit non lavandura, ne nitorem animaj et interioris hominis forti-

dolore mortis patern», cui reddi debitas aliquas la-

tudinem balnea magis sordibus amica confringerent. Deinde decreverat nunquam esse prandendum; sed ne propositi sententiam supervenientium vis ulla temeraret, et aut jactantiae nebulis, aut avaritim fama ut titudine magna solus erat, qui se vocitaret indignum. laederetur, diffinivit nunquam sibi coenandum Nunc quid pluribus utar, qui omnia explicare non commutatio horarum, ac per hoc semel in die reficiendi tempus afferret. Cibos jussit sibi placere vivaleo? Finitimarum civitatum junguntur studia, et attrabitur tanta collectio, ac si iuitiandus esset totius p liores, nihilque in apparatione ferculorum nares saporemque suum posse offendere, nisi quod aromaorbis episcopus. Ducitur Mediolanum adhuc reluctans, tibus condiretur. Olerum et leguminis pascebatur et magna si dimitteretur munera promittens, qui ut epulis sed neutrum horum usque ad satietatem cafieret, noluit spondere vel minima. Consecratur cum piens vini quiddam parum, quam tamen exiguitatem omni celebritate cunctorum. Exsullabat mundus de apostolicai admonitionis memor sumebat ob stomachi tam sanctfe ordinationis insignibus. Extranearum habitatores urbium tanto se tripudio jactabant, quasi cavendam debilitatem. Procedendum censuit omnibus

non sinebat. Resistebat in quantum poterat, et indignum se jam apostolica imitatione clamitabat sed tantum magis surgebat in eo dilectio cunctorum, quantum in raulcrymas promiscuce multitudinis
Isetitia
:

;

;

:

ipsis

proprie profuturus infulas sacerdotales e.vce-

in quolibet aeris terrore maturius

:

ita ut

vigiliarum

tamen magnarum urbium incolas edax consumebat invidia, quod tantum oppidi Ticinensis angustia habere meruisset antistitem, cum apud ipsos
perit. Aliquos

formam
ret

lectoribus antecedens

ad ecclesiam praebealtaris

episcopus.

Postquam vero ad
nisi
irapletis

confinia

pervenisset, nullam deliberavit futuram esse necessitatem,

sola

pontifices

metropolitanas

jactantioa

vocabula
rediit,

qua inde

solemnibus posset

tuerentur.

abduci.

Junctis pedibus usque ad

consummationem
:

Exacto ergo dedicationis suae die, Ticinum
Iibus eos instruxit et confortavit alloquiis. «

mystici operis stare se debere constituit

ita

ut hu-

convocatisque universis presbyteris ac ministris, ta-

more vestigiorum looum suum depingeret,
j)

et

longe
sibi

Quamvis me, fratres carissimi, inter primordia immatura titubantem judicii vestri et susceptae dignitatis pondus oppresserit, memini tamen quid gratiae vestraj debeam, cui maxima contulistis. El licet parendi vobis magis quam jubendi habuerim voluntatem, mutavi tamen per ofliciura personani serviendi, animum non amisi. Estote paeifici, estote unanimes onus meum mecum dipidite fit euim ad portandum facilis sarcina, quam multorum colla sustentant meam
;
:

aspicientibus indicaret.

Intercessionum tantam

proposuit curam, ut ipsum se miseris inferre crederet molestiam,

permisisset inferri.
otii,

quam per negligentiam a quibuscunque Ad patientiam laboris tempore
sufficeret,

necessitati ut

corpus

aptavit.

Hoc
pro-

sibi vivendi

pragmaticum

vel disciplinoe

dogma

posuit, aggressus est, servavit, implevit.

Mox vero per universum mundum sanctam
conversationem
illa,

illius

quse licet in gloriosis actibus
tacuit.

:

tardior esse solet,
vili

fama non

Sed

'

ad aures

facelum, Solo etnomine Rusiicum videto. Verum prsecipuaj notae codices hoc loco Rusticium legunt. Ad aures Ricemeris] RicimerAnthemiiAug. flliam usorem duxit anno 467, ut docet nos Sidoraius, qui sub ejus anni finem Romam ingressus nuptiis inter'

bello adortus interemit anno 472. Nec posterior igitur hoc anno, nec prior illo potuit esse legatio, qua

venit,

iib.

i,

epist. S.

Idem Anthemium socerum

ci-

Ricimeris nomine functus est ad Anthemium. Sigoet abi partim ad annum 471 referunt, parlim ad sequentem, perspicuo anachronismo. Novus enim adhuc episcopus erat Epiphanius, ad Ticinensis urbis
nius,

:

:

213

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS

Ricemeris, qui tunc secundis ab Anthemio principe

A

parcus,

ad Ricencrem

patricium perrexit

:

a

quo
pe-

habenis rempublicam gubernabat, detulit.

Nam

in:-

simul visus et electus

est.

peratore Romae posito, seminarium inter eos jecit
scandali illa qase dominantes sequestrat, invidia, ct

tiit.

Mandato ergo sibi legationis ordine, In quo itinere quid molestiarum

Romam

sustinuerit,

par dignitas causa discordise. Surrexerat enim tanta rabies atque dissensio, ut mutuo bella pra3pararent;

quidve virtutum gesserit, festinans ad majora preetereo.

Moi tamen
est,

ut supra dictae urbis portas infecerat,

praeterquam origo irarum proprios suggerebat stimulos, lis isla circumstantium consilio nutriebatur. Nutabat status periclitantis ItaliiB, et affligebatur
et

gressus
digito
oculi,

fama quae absentem illum notum
ostendere.

coepit

Conversi
ejus

illico

omnium

stupuerunt aientes attonitae, quod tantam sibi
reverentiam imago
^

ipsis discriminibus gravius,

dum

exspectabat futura
collectio Ligu-

exliiberi

index sanctitatis

discrimina.

Interea apud

Ricemerem patricium, Melit

requireret.

Inexplicabilis se culpae
si

reum fatebatur

diolani ea tempestate residentem,

quilibet potentum,
est
:

tantum genua ejus amplexus

tuliebatur clamor in ccelum: nemo illum in mortalium numero computabat, cui omnia ccElestis partes desinerent, occasiones gratiffi ab una precagratise videbant bona constare. Perfertur ad princibantur olferri. Quid plura contexam? mulcetur Ri- " pem Anthemium, studio legationis episcopum venisse cemer, et veile se reparare concordiara permotus Ligurise, hominem quem uullus possit etiam dives
nobilitatis
:

rum

qui flesis genibus soloque prostrati,
et ut

pacem orabant principum,

ab scandalo utrseque

multorum

fletibus pollicetur. «

Sed quis,
'

aif, potissi-

eloquio sufhcienter exponere. Atille,

« Callida

mecum
:

mum

bujus legationis pondus excipiet?

quem

tantai

Riccmer
dirigit,
sit

et in

legationibus suis arte decertat

tales

molis cura maneat? quis est qui

Galatam concitatum revocare possit et principem? Nam semper, cum rogatur exuberat, qui iram naturali moderatione non terminat. » Tunc uno omnes ore responderunt
« Vester

qui supplicatione expugnent, quos illelaces:

injuriis
si

perducite tamen ad
precatur,

me hominem
si

Dei

qui

possibilia

admittam;

difficilia,

supplicabo ne excusationem
tineat

meam

gravetur accipere.

tantummodo ad pacem

declinetur assensus.

Dubito tamen an Ricemer apud me, quod poscit, ob:

Est nobis persona

nuper ad sacerdotium Ticinensis
-

cujus scio votorum intemperantem esse peret

urbis adscita, cui et bellure rabidaj colla

submit-

sonam,

in

conditionibus

proponendis
eftigiem.

rationis

tunt

:

cui ante preces olferatur beneticium,
:

quod a
catbo-

quolibet petiturus advenerit
milis,

cui est vultus vitce sisi est

terminum non tenere. Sed veniat et laudatam jampridem prsesentet
diuutur
officia

directus autistes,
»

Egre-

quem

venerari possit quicuuque,

urbe tota

palatina.

Jube,

rogaris

lious et

Romanus; amare certe, si videre mereatur p audiebat episcopus. Jam si ad sermonem illius veniamu: At venerabilis et sae.culis omnibus probatus pontinunquam sic diras aspides verborum digitis incantafex, posteaquam introgressus cst, et proferendi seret Grseculus.

tor Thessalus violentis poterit evocare

carminibus,
a negaturis

mouis donatus
insignia,

licentia,

quamvis

fugitivse potestatis

quoraodo

ille

elfectum petitionis

suse

ostruni

gemmasque
in se oculos

rutilantes

reverendse

extorquet. Pendet in arbitrio ejus,

cum

loqui coeperit,

iniaginis fulgore compresserit (etenim quasi absente

scntentia audientis. Pendet jus suura, qui excusare
disposuit,
si illi

imperatore,
tali

ita

traxerat
oris

singulorum)
reseravit
:

allegandi coj)ia concedatur.
ita

»

Tunc

narratione

incipiens,

januam

patricius

Ricemer

respondit
exponitis,

:

«

Detulit ad

me
:

«

Samma

coelestis

Domini, venerande princeps,

est

hmc bominem quem
beat laudatores;

in lioc magis admirationi mihi est, nullos ejus

fama gloriosum et quod omnes ha-

ordiaatione dispositum, ut cui tantfe reipublicBe cura mandabatur, per catholicEe fidei dogma Deum et au-

quibus per invidiam

abundare
rogate
preces.
»

solet novitas, prudit inimicos. Ite ergo, et

hominem

Dei, ut ambulet: jungite etiam
consilio {an

meas

Egressi de

concilio?) statim
y.

Ticinum petunt, causam narrant, fusis, ut istum laborem susciperet, beatus Epiphanius rogatur lacrymis qui ne extenuaret benehcuim, si fllios diutina
:

ctorem et amatorem pietatis agnosceret; per quem bellorum furorem pacis arma coafringunt, et calcans colla superbice concordia superat, quod fortitudo non prc-evalet. Sic namque David prcBdicabilem parcendi magis inimico animus reddidit, quam iutentio vindicandi.
Sic perfecti sfficulorum reges et domini, sup-

plicantibus indulgere coalestiarte didicerunt. Supernse

supplicatione torqueret,

antecessit desideria postu:

lantum: quos tamen

Quamvis tantse rei necessitas probatissimae personae pondus inquirat, et titubet sub gravi fasce portitor immaturus, alfectum tamea quem debeopatriae non negabo. »
taliter allocutus est
«

namque dominationis instar possidet, qui imperium suum pietate subliraat. Hoc ergo Italia vestra freta
judicio,
*

vel

Ricemer
:

patricius,

parvitatem

meam

oratu direxit
^

indubitanler conjiciens,

quod Ro-

manus

Quibus breviter narratis,

quomodo

erat

loquendi

barus. Erit

Deo munus tribuat, quam prtcatur et barenim triumphus vestris proprie profuturus

adscitus. Quare cum octavus ejus annus, ut postea dicetur, inciderit in tempora Nepotis, primam hanc legationem sub annum 468 contigisse necesse est. ' Gatatam concilaium] Anlhemium quem Graaculum mos vocat. Sidouius item de Arvando scribens, ejusque litteris ad Euricum lib. i, epist. 7 Hxc ad regem Goihorum charia videbaiur emitii, pacem cum

cathedram nuper

Grxco imperatore dissuadens. Greecum namque imperatorem appellat, non Leonem principem Orientis,
cui rei nihil erat cum Eurico, sed Anthemium qui e Graecia nuper exortus Romaj regnabat. ' Bolland., submittant. ' Schot. et Bolland., Inexpiabilis. * Schot. et Boll., oraium.
'

:

lidem. Dominus-

217
annalibus,
si

VITA
sine

B.

EPIPHANH EPISCOPI TICINENSIS.
A
disposueram, per
limus,
te

218

Simul nescio qua3 species forlior possit esse bellorum, quam dimicare contra iracundiam, et ferocissimi Getae pusanguine
viceritis.

primus exhibeo. Profunda enim

deiiberatione compendiis nostris in hac parte consusi

in incertis procellarum erroribus

navem ex

durem onerare
si

beneficiis. Gravius

enim

perccllitur,

veri gubernatoris ordinatione flectamus.
tibi

Quis enim

postulata impetret,

quem puduit hactenus
peccata

suppli:

care. Tractandus deinde anceps bellandi eventus

in

oportuerat ante preces offerri?
venerabilis sacerdos
:

excusare pra^sumat benelicium postulauti, cui » Hseo imperator. At
«

quo tamen
vestro

si

ita

prffivaluerint

certamine,

Gratias, inquit, omnipotenti
:

regno defraudabitur, quod partes utrceque perdiderint. Nam queecunque apud Ricimerem, si

Deo, qui pacem suam principis menli inseruit quem ad instar superni dominatus vicarium sua^ potestatis
voluit esse mortalibus. »

amicus

est,

salva

sunt,

cum

ipso a

vobis

Patricio

possidentur. Cogitate pariter,

quia bene causaj suaj
obtulerit.

ordinem
tinem
se

dirigit,

qui

pacem primus
pontife-'?

cordiae flrmitate ab

Quibus breviter narratis, accepto etiam pro conAnthemio sacramento, discessit,

Hactenus admiraudus
fecit.

proseculus, loquendi
oculos,

festinans ad Liguriam reverti,
dominica?.

quando resurrectionis

Tunc princeps erigens
vidit aspectibus,
:

desertum
invilatos

tempus instabat
;

:

per quod maceratis jeju-

omnium

atque in

eum

vultus esse cunclorum
sinebat.
est
:

quem

admirari nec ipse deita

Tunc

alto traliens

verba suspirio,
sit, et

orsus

niorum cruce corporibus, carne frigida spiritus hirecalesceret dum a Redemptore nostro moriendo mors vincitur, et fidelis spei cibis anima
laris

«

Quanivis inesplicabilis mihi,
causa doloris
a nobis

sancte antistes,
nihil pro-

sagiaalur.

Vicesimo a

se,

cum Uomam
:

egressus

est,

adversus Ricimerem
fuerit
ciis,

masimis eum

donatum

fuisse

beneQ-

eliam (quod non sina pudore et regni et sanguinis nostri dicendnm est) in famihae stemma copulavimus, dum indulsimus amori reipublicse quod
viderelur ad nostrorum

quem

futurum Pascha dies promittebat tanta tamen iter celeritate confecit, ut quarto decimo die improvisus et famam praeveniens, Ticinum ingrederetur, comitibus sane plurimis in via derelictis,

quia nec absti-

odium pertinere

:

quis hoc

nentiam ejus sustinere poterant, nec laborem. Ecce concursus praestolantium tanli antistitis adventum,

namque veterum retro principum fecit unquam, ut inter munera quce pellito Gel£E dare necesse erat, pro quiete communi filia poneretur? Nescivimus parcere
'

domi positum

videre,

quem nondum Romam

egres-

sum

fuisse cognoverant. Laetae urbis tripudia attonito
:

Ricemeri indicantur
ore clamitabant.
et sicut

pacem factam consono omnes
provinciarum
;

sanguini nostro,

men
nis:

servamus alienum. Nemo tahoc credat proprite causa factum esse formidiin tanta circumspectione salutis

dum

Essultatio inflnita

nam

omnium, r

ditur,

hominum mos est, gratius habere quod quam si omniao non pereat dulcior
;

rederat

solum pro nobis timere non novimus. Bene enim apud nos compertum est, perire imperatori laudem su;e virtutis, qui pro aliorum cautela non meruit. Sed ut tuce venerationi ad liquidum conatus illius aperiamus quotiens a nobis majoribus donis cumulatus est Ricemer, totiens gravior iuimicus apparuit. Quanta contra rempublicam bella prasparavit? quantas externarum gentium per illum vires furor accepit? Postremo etiam, ubi nocere non potuit, nocendi tamen fomenta suggessit. Huic nos pacem dabimus ? liunc intestinum sub indumento amicitiarum inimicum sustinebimus, quem ad fcfidus concordiK nec
;

concordia quaj post litem revocabatur, et pas quae

jam pene desperata

contigerat.

Et vocabatur reve-

rendus pontifex, ut diu exspectatum iMediolanensibus praesentaret aspectum. At ille, ne velut debitas gratiarum actiones praesens videretur exigere, visitatioues eoriim sub colorata specie declinabat. Igitur processu temporis et laboris, quotidianis successibus vita; in eum meritum geminabatur. Erat illi germana natu minor, ruligione non impar, ' Honorata nomine cujus vitam per singula virtutum genera longum est

afhnitatis vincula tenuerunt ? Grandis cautio est, adversarii

tamen ad laudum ejus cumulum, sororem dixisse. Hanc in ipso quo de legatione rediit, consecravit anno quam tamen
eloqui.
Sufflcit

dignam

tanti viri

animum

cognovisse
;

sensisse, superasse est

etenim liostemprotiuus perdunt semper deprehensa
:

imbuendam
natura

disciplinis
sufflceret,

coelestibus,

quasi sancta

illi

odia stimulos,
in his

quos occultata

conceperant.

Sed

si

omnibus reverentia
et

tua, et vadis et mediator

accedit, qui potes spiritali indagine consilia

nefanda
et tu

Luminosa* cuidam fcminae stupendas sanctitatis et singularis exempli commisit: cujus oporteret fortassis natalium culmina relegi, nisi insignior fuisset vita quam sanguine. Hajc enim fuit

non

invenire,
poscis,

inventa corrigere

;

pacem quam

talis,

de qua se crederet habere

et ipse

quod

disce-

uegare non audeo. Postremo
etiam
:

si solitse calli-

ret,

qui erudiendam consortem uteri committebat.

ditatis astutia

te fefelierit,

certamen jam vulreipublicse
et

Nam

brevi apud hanc depositum
et

antistitis

pignus

neratus assumat
tuis

me tamen, statumque
commiendo manibus,

eflloruit,

committo

et

gratiam

maturitatem bonae frugis plautaria onusta perduxit. Interea per propositum sibi callem
ad cursu praepeti sacerdos venerabilis incedebat,
et

quam
'

supplicanti et profuso per se Ricemeri negare

vitae

Pelliio GeiSB filia] Filioe Anthemii, quae Ricimeri nupsit, nomen incertum. Nam quod Ascilam nonnulli dictam putarunt, error est. Scripserat e consularibus antiquis Gregorius Turonensis lib. n Hist. ex Rici-

eos

temporum

intervalla distinguant, et patriae.

mere

et

Ascila

natum Theodemerem regem Franco-

enim Francus fuit: hio noster Suevo matre natus, teste Sidonio. ' Honoraia] Hujus Deo devota; virginis Ticinenses meraoriam quotannis agunt ni idus Januarias.
Gregorianus
patre, Getica

rum. Hiunum eumdemque Ricimerem natisunt, cum

:

219

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
:

220
;

eleemosyais sine retractatione operam dans

quod A tatesque non valeam per ordinem digererj nec si munus acoipientibus vultu et animo blandissimo mihi centum linguarum fluminibns per meatus irricommendabat ita ut quicunque sermonis solius graguos verba fundantur. Nam egressus Ticinensi optiam praestitisset, nequaquam se indonatum putaret pido, donec ad destinata loca pertingeret, tali via' abscedere erat enim summum praemium, talem suae fatigationem arte geminavit, ut si temperius, saltem vidisse pontificem. Crescebat in dies singulos jumentorum defectum considerantes, in futuraemanfama gloriosis successibus, et totum pene mundum sionis diversoria successerunt, praeter psalmornm
: :

illius
'

praedicatioue complebat.

continuationem,

praeter

lectionis

perseverantiam,

Defuncto tunc Ricemere vel Anthemio, successit Olybrius qui in ipsis esordiis diem clausit estre:

quorum

nihil nisi stando faciebat, eligebat

secessum

mum.

Post hunc Glycerius ad regimen accitus apud quem quanta pro salute multorum gesserit,

est

stu-

nemorosa fronde conclusum, ubi connexis arborum brachiis nox domestica texeretur: quod solum refugus per umbracula opaca sol nesciret, et torum
viridanti cespite gratia naturalis stei'neret. Ibi profusis

dio brevitatis incido.

Nam

sancto viro, inlatam matri
:

a ditionis suae hominibus concessit injuriam

cura

apud illum reverentia

praefati sacerdotis esset

etiam

rum
esse

n decessore sublimior. Post quem ad regnum Nepos " accessit. Tunc inter eum et ^ Tolosae alumnos Getas
quos ferrea
trans

in oratione continuis fletibus exsortem pluviaterram oculorum imbribus irriarabat. Reddebantur arva illa fecunda orationum copia, qu£e frugum

non poterant.
exerciiio
se

Euricus rex dominatione gubernabat,
:

Tali

macerans,

Tolosanam

in

qua
esfet,

orta dissensio est

dum

illi

Italici fines

imperii quos

Euricus tunc rex degebat, urbem ingressus

est,

queni

Gallicanas Alpes porrexerat, novitatem sper:

jam
nis,

praevia opinio
:

Gallorum auribus, qualis

nentes non desinerent incessere
trictius cuperet

e

diverso Nepos,

intimaverat

sacerdotibus prfficipue ejusdem regio-

ne in usum pr£esumptio malesuada duceretur, discommissum sibi a Deo regnandi ter-

funda

minum

vindicare.

Hinc utrinque litium coeperunt

fomenta consurgere. Et

dum

neutra; partes conce-

rum quem per

quos attonitos de advenientibus inquisitio prosollicitat. Erat prseterea ea tempestate consilioprincipis et moderator et arbiter ^ Leo nomine,

ptum tumorem vincendi
perabat causa discordiae.
tio

studio deponunt, sic exsu-

eloquentise meritum non una jam declamationum palma susceperat qui cum summo gaudio adventum pontiflcis indicavit notitiiE publicaj. Evo:

jam beatissimus vir octavum in sacerdoannum, cum repente Nepotis animum summovendffi dissensionis amor infudit ut repulso simul- r
Attigerat
:

catur ex tempore regi praisentandus antistes, ad
illico

quem
est.

ut ingressus

vidit,

salutavit,

aggressus

«

Quamviste, slupende terrarum princeps, multorum

tatis

veneno servaret inter reges
viri maturitatis,

caritas,

quod tueri

arma

vix poterant. Evocantur ad consilium Liguriaj

auribus reddat virtutis fama terribilem, et gladii quibus finitimos continua vastitate premis, segetem

lumina,

qnorum

possit deliberatione

quamdam
bitio
:

inimici germinis metant

:

nullamtibitamen

labans reipublicae status reviviscere, et in antiquum

superni gratiam numinis dira bellandi praestat

am-

columen

soliditas desperata restitui

:

tantique

ad

nec

ferrum

fines

tuetur imperii,
te

si

coelestis

tractatum colere ex jussu principis, quanti poterant

Dominus

offendatur.

Regem

habere memento, cui
:

ordinanda legatione sermo: in beatissimum virum Epiphanium mentes omnium
esse rectores. Seritur de
et oculi diriguntur
:

oportet considerare quid placeat

qui cumsusceptum

hominem
tatis

portaret ad coelum, pro immensae haeredi-

fluntcunctoruni sententia, quasi
et pectore.

unius et ore proferrentur

Quid plura?
aesti-

cum

lajtitia

Christi miies

occasionem laboris am;

plectitur, et spe effectum prtecipit

de negotii
et valde

matione
cilem

confldens,

agendi

speciem

mehoraturus
diffi-

inquirit: actionem pene
coelestis potentiaj

conclamatam

munere pacem discipulis iterata saepius admocommendat. Cujus nos prEecepti necesse est esse custodes praecipue cum noverimus virum fortem dici non posse quem vicerit indignatio. Deinde perpendere nos convenit, quod nemo diligentius propria tuetur, quam qui aliena non appetit. Quocirca
nitione
:

prsesidio percunctatus est,

Nepos, cui regimen

Italiffi

ordinatio divina commisit,
;

suscepit,
*

implevit.

Cujus itineris molestias necessi-

D ad

haac nos impetranda

destinavit

ut

reductis ad

Defunc/o Ricemere vel Anlheviio] Anno 472. Rici-

armorum jure

vel promovet,

nec nobis peccatoribus

mer enim Anthemium,
in

creato jam in ejus locum Olybrio. interemit: ipse 40 post dies, ut Cassiodorus Fastis notat, defunctus est, xv cal. Septembris. Post ha;c Olybrius septimo imperii mense decessit Romse x cal. Novemb. Sequenti anno 473 vacuam aulam Ravenna; occupavit Glycerius ni nonas Martias. Idem proximo dehinc anno imperio dejectus est, levatusque imperator Julius Nepos viii cal. Julias.
' Tolosse alumnos Geias] Vesogothos. quorum res hoc tempore fuit Euricus, Alarici pater qui es crebrisprinclpum Romanorum mutationibus occasionem nactus, ut Jornandes quoque in Rebus Geticis notat, Arvernos oppugnabat, et regni sui limitem per Romam imperii Unes promovebat, Sidonius lib. vii, epist. 6 Evarix rex Golhorum, quod limiiem regni sui, rupto dissolutoque /xdere aniiquo, vel tutaiur
:

liic accusare,necvobis sanctis hicdiscuiere permissum est. Ha?c igitur Nepoti Aug. causa cur Epiphanium legatum mitteret ad Euricum, ut antiqni fcederis jura

renovarent. ' Leo n07nine]
ep. 3. his verbis
:

Ad quem

Sidonius ideni

lib.

viii,

Sepone pauxillulum conclamalissimas dcclamationes, quas oris regiivice conficis. Erat enim velut quiestor Eurici. Sed aliis etiam locis
doctrinae nomine laudatur a Sidonio, ut 22, et in Narbone.
lib.

iv,

ep.

:

Sive ad doeliloqui Leonis redes bis sex tabulas doceute juris Ultro Claudius Appius lateret Claro obscurior iu decemviratu, At si dicat epos, metrumque rhythmis Flectat commaticis tonaute plectro

Quo

Mordacem

faciat silere

Flaccum.

221

VITA

B.

EPIPHANII EPISCOPI TIGINENSIS.

222

lidem mentibus, terrae sibi convense dilectionis jtire socientur. Qailicet certamina non formidet, concordiam priiis exoptat. Nostis in communi, quo sit do-

A

cumulo, humilitas ia eo pariter sentiebat augmentum.
Igitur

dum
et

talibus

se

disciplinis

et

laboribus
ecce
illc

minorum
Sufliciat

antiqiiitas limitata

conQnio

:

qua sustinueamicus
dici,

Christi

Dei nostri operarius

exercet,

rint partes istae illarum rectores

famulandi patientia.
»

quietis nescius et scelerumpatrator inimicus,

magna

quod

elegit, aut certe' patitur

qui meruit dominus appellari.

Hsec vir insigniisi-

mus Epiphanius.
At Euricus, gentile nescio quod murmur infrinmollitum se adhortationibus ejus vultus sui serenitate significat. Leo vero nominatus superius
g.ens,

dolorum incrementa conglutinat, et inquirit quibtis virum integerrimum passionibus lacesseret. Exercitum adversus ' Orestem patricium erigit, et discordire

crimina clandestinus supplantator interserit. Spc
:

novarum rerum perditorum animos inquietat Odovacrem ad regnandi ambitum extollit. Et ut hsec
pernicies in Ticinensi
civitate

tanto allocutionis ipsius tenebatur miraculo, ut crederet verbis hujusmodi expugnari
fas est dici,
liter

contingeret, Orestem

posse

mentes,

si

ad

eam

fiducia
se

munitionis invitat. Episcopus

cum
:

etiam

si

contra justitiam

postularet. Ta-

omnibus ad

pertinentibus prsesens invenitur

fit

tamen

fertur ad interpretemrex locutus: « Licet
lorica

maximus
descit
:

pectus

meum

vix deserat, et assidue

manum

urbe concursus, praedandi rabies inarubique, luctus, pavor ubique, etmortisimago
in

necnon et latus muniat ferri tamen hominem, qui me armatum possit espugnare sermonibus. Fallunt qui dicunt Romanos in linguis scutum vel spicula non habere. Norunt enim el illa quae nosmiserimusverba repellere etquEea se diriguntur, ad ^ caedis penetralia destinare. Facio ergo, venerande papa, qua3 poscis quia grandior est apud me legati persona, quam polentia destinantis. Accipe nunc fidem etpro Nepote poUicere, quod servet intemeratam concordiam, quaudo te promisisse, jurasse est. » His dictis, inito etiam pactionis vinculo, verendus pontifex vale dicto discessit. Ad quem statim precatorum turba
orbis Kratus includat,

praesidium, inveni

plurima discurrebat. Ille sollicitus poscebatur ad poenam, cujus substantiam notiorem fecerat amicitiarum fides antiquior. Alii llammas ruituris ajdibus supponebant alii ad exitium poscebant dominum, pro cujus convenerat salute pugnari. Currunt ad
:

;

ecclesia'.

domum,

totis direptionis

incendiis aestuan-

tes,

dum quem

videbant erogare plurima, perimnefas
I

:

mensa suspicabatur abscondere. Proh
sauros cruda harbaries
quEcrebat

theille

in terra,

quos

ad

coelestia

secreta

transmiserat.

Diripitur

etiam

sancta ejus germana, et seorsum ab
sorte deducitur
:

eo captivitatis

omnes nobilium

a suis familite se-

questrantur
(;

:

Luminosa, gloriosissima feminaparili
tota ci-

dirigitur,

ut seouturo die

regis

epulis

interesset;

necessitatisconditioneconstringitur. Odolor! utrajque
ecclesise
vitas,

quem
non
vesci

ille

jam compererat
:

jugiter persacerdotes suos
cui excusavit, disitque sibi
alienis aliquando prandiis
;

flammis hostiiibus concremantur

:

polluta habere convivia
esse in
:

quasi unus rogus, effulgorat.

Cunctorum voces
:

more positum

sacerdotem requirentium audiuntur
sui

nemo
salutis

periculi

perinde se magis velle proficisci
raaturavit implere,
est,

quod
tantis

consti-

meminerat,

dum major

ab

illis

portiu

tutum
nostro

et

Tolosam

comi-

divideretur. Cui quamvis confusa in singulorum exi-

tantibus egressus

ut

pontiiice cerneretur.
sibi'

pene deserta urbsdiscedente Tantos enim in brevi

tium turba fremeret, honor tamen et intergladios impendebatur. Nam illico non fuerunt, quos potuit
:

caritate sincera, ut captivitatem tlevidere captivos * venerabilem germanam suam, apud patriam remanere necessitas conpriusquam in vesperam diei illius lux funesta labestringebat. Inde tamen regrediens singulasanctarum retur/eripuit. Plurimos etiam civium absolvit prehabitationum loca visilavit. Medianas ' insulas, catu suo, antequam durissimae conditionis vincula Stoechadas, Lerum, ipsamque nutricem summorum sentirent matres familias praecipue, quas immanior montium planam Lerinum adiit. Unde singulos vitae iii hac necessitate poterat manere commoratio. Poflosculos decerpsit ex omnibus, quos in se boni gerstremo status civitatis quem multitudo barbarica minis fames insereret, et ad maturitatis tempus D succidebat, unius fortissima; columnai sustentatus gravida pomis coelestibus arbor adduceret. Interea resurgebat auxilio nec tantum ad delendum suffiexspectatum Italis lumen redditur, et revertente ciebat exercitus, quantum ad reparandum unius singulari sacerdote per sudumrutilans jubaraperitur. persona pontificis. Sublato tamen Oreste et propter Ticinum diu desideratus ingreditur Nepoti elfectum Placentiam urbem exstincto, depraedationis impetus

devinxerat

rent, 'quod

:

:

:

peractse legationis
'

insinuat

:

et crescente

laudum

conquievit.
polis.

^
'

Schot.^pa/^ia^itr. Schot. et Bolland., cordis. Insutas Stcechadas] Sic legendum

Omnes olim

refertse coenobiis ac

cellulis

mo:

nachorum, quod Cassiaui collationes testantur
censui,

ex

non

Cycladas; quod habent manuscripti. Stoechada Plinms lib. m, cap. 4, et geographi in ora Massiliensi locant, docentque propter ordinem quo sita; sunt id nomen esse sorlitas. 'LxrjixdSi^ Ptoiemffio. Qui StoechadasinsuIasignorabatantiquarius,CycIadasscripsit, quia notiores erant quemadmodum in panegyrico Cyrillum item scripseruut pro Cochrilo, et Cylindros pro Chelydris. Sunt autem, ut diii, Stcechades in ora Massiliensi at Lerus et Lerinus e regione Anti:

quibus septem postremae ad sanctos qui in Stcechadibus erant msulis, emissae sunt, totidem ad Honoraet Eucherium, quorum alterauctor, alter alumnus monasterii Lerinensis. * Ores/em patricium] Anno 476. Hicsuperioreanno Augustulo liiio imperium, fuga<o Nepote, dederat. Hoc anno arma in illos movit Odoacer et Orestem, quod Enuodius docet, Ticini obsedit, jcaptumque cum oppido Placentiae tandem occidit.

tum

:

223
Post

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS

224

quem

'

adscitus

in

regnum Odovaoris
hoaorare, ut

tanto

A

Interea ne solis civitatem

templorum

Eedibus vi-

cultu insignem virum

coepit

omnium

deretur ornasse, fessis ejusdem urbis habitatoribus

decessorum suorum circa eum officia pra^cederet. Interea ne diu favillis domicilia divina premerentur,
ante gloriosus antistes reaedificandi sumpsit|ammum, quam espensas aut substanliam praeparandi. Ingentis
pretii fabricas sine

remediorum

utilitate prospexit.
'

Nam

directa

legafisca-

tione ad Odovacrem,

quinquennii vacationem
:

lium tributorum" impetravit
singulos dispertienda,
ut

ad quse beneficia per
castitate continuit,

tanta se
acciperet,

nummorum

attollere condito

expavit, apostolicse admonitionis
coelestia

haud

inscius,

non quod

nemo

exhis minus

qtiam

rant impelrante concessa.
tur, in

Dum

heec

is quo fuelamen gereren'

regna quasrentibus indehciens jugiter census
pleno semper impei'tiat

perniciem Ligurias possessorum
prsetorio praefectus

Pelagii ;qui

exuberet, et de

quem non
Dicebat

ea

tempeslate

erat,

repositus

opprimit in largiendi

voluntate paupertas.

malitiae

ardor efferbuit.
tributa

Nam coemptionum
duplicabat,

enor-

enim
rat, et

:

Vix est ut

animum

divitem possibilitas dese-

mitate gravissima

reddebatque

difncillimum ut sequatur abundantia

hominem
per-

mentemendicum. Jam jamque tamen
fectionis majoris ecclesije

fastigia

onus geminum, quodsimplex sustinere non poterat. Unde mox ad sanctum virum oppressorum turba
confluxit
tur, et
;

opus

attigerat, cedificio et

qui Isetus succurrendi occasionesamplecti-

dedicationis insignibus adornato.
ecclesiae

Extemplo
paries

alterius

pro cunctorum necessitate alacer

ambulavit,

tum columnatus repente

callidi serpentis ejectus est.
tiplici ejus possit
tior,

impulsu Voluit esperiri si mulAt
iile

poposcit, obtinuit.
species

Sed quidfrustrageslio singulorum

vexatione subverti.

violen-

ne malis ejuscederet, assurgebat,

et

continuo,

sine alicujus passionisindicio, ad reparationem ipsius

laborum cjus vel formas eloqui, dum quod non expUcat possibilitas, 'prassumit affectus, datque terminum latiora opinantibus sermonis angustia? Fuerunt tamen ista sacratissimi vatis desideria, ut

plena se aviditate succinxit. Nimio tamenuniversitas tenebatur rairaculo quod ab ipso templi tholo arti;

cum innumerabilia

faceret, optaret

de laudibus suis
si

aut nulla aut pauca perstringi.
sibus derelinquo.

Unde

quid minus
sen-

fices

cum

ingenti machina corruerunt

:

nullus

tamen

lingua pauper aperui, audienlium et legentium
Post multas

eorum aut crure debilis factus |est, aut aliqua membrorum parte truncatus. Quod orationibus episcopi ut molem contigisse cunctorum sensibus patuit;
propriam ruina
sustineret,
et

tamen quas apud Odovacrem regem
supplicationis
^

legationes violentia

exegit,

disposi-

a casu

suo

lapides
ejus

tione coelestis imperii ad Italiam

Theodericus rex

cum immensa roboris sui multitudinecommeavit, ad Q quem vir integerrimus, dum Mediolanijam positus esset, excurrit. Quem cum ille regum prsestantissiprasparationem Jam consummato majoris ecclesicE mus cordis oculis inspexisset, et solita judicii sui orditus, raptim ad fastigia priscse incolumitatis sursacerdotem nostrum libra pensaret, invenit in eo rexisse conspexit domum Dei, qui necdum compondus omnium constare virtutum, cujus integritapererat inchoatam. Quibus tamen ab eo celeriter tem velut fabrilibus lineis ad perpendiculum mentis exactis, mox se in illum divinus favor ostendit. Nam eniensus est qui tali apud suos de illo sermone usus in ejusdem anni curriculo summa dKmonuni turba « Ecce hominem, cui totus Oriens "similem non est de obsessis cosperuut clamare corporibus, flagris se habet quem vidisse, prsemium est; cum quo habiet cruciatibus nimiis, utfugerent, sacerdote Epiphatare, securitas. Fortissimo muro Ticinensis civitas nio imperante compelli. Quos ille modica cum fletu incolumi isto vallatur, quos impugnantum nulla vis oratione profusa, ad extima terrarum confinia transpossit obruere, quos nequaquam Balearis funda? mittebat, ac diversis vocibus ejulantes meritorum transcendant excursus.Si qua necessitas inter undas suorum urgebat imperio. Sed cum talia 'per Christi cerlaminum accesserit, tutum est apud istum magratiam jugiter faceret, nihil sibi deprajsumptionum
suspenderentur. Stupendo tamen
ordinationis cursu, supra dicti operis perfectionem labor aecepit.
: : :
,

flalibus assumebat. Tollit

enim

illis

boni meriti pobenignitatis

trem familias deponere,

et

expeditum excursibus
exercitus

tentiam, quibus
attulerit.

supercilium

fiducia

D

militare bellorum. »
Interea perduelles animos dedititii

mu-

imperium

Adscilus inregnum Odovacer] Regnum ait, non quia Odoacer ejecto in exsilium AuguRomanorum imperio, regis tantum sine purpura et insignibus, non Augusti nomen assumpsit, eoque cuntentiis Italiaj praefuit annos ferme 14. Vetus Chronicum consulare levatum regem proditical. Septembris, et quinto post die Oresleni interfectum.
^
:

provinciae Alpium Cottiarum, quia exercitus per illam transierat, terfiaj indiclionis tributa relaxavit. Cassiod.
lib. IV, epist. 36.
*

stulo, deletoque

Pelagii qui prxtorioprsefecius]Prailecior\im

enim

prietorii erat tributa exigere, roxjq u.-Kav-ayo<J ydpoi/5 8i(/. ut loquitur u77»;ps-ouf;.ivM'j «uTots eto--p«rT£iv Zozimus lib. iv. Cffiterum Peiagio huic setate suppar

-

Schott. et HoW., repa7-ationem.

3

Quinquennii vaaationem]
est, attritis bello vel alia

Bonorum principium
calamitate civitatibus ac

mos

provinciis,

fiscalium vacatione aut ind\ilgenolim ConstantinusyEduae civitati graviter afflicta! quinquennii reliqua remisit. Eumenius rhetor •.Quinqueannorumnobisreliquaremisisti. luslrum omnibM liislris felicius! Et Theodericus
tia subvenire. Sic

onerum

Pelagius alter patricius, vir eximius et poetica laude clarus, quem Zeno Augustus anno 490 necavit. Marcellinus comes, Longino 11 et Fausto coss., Zeno imp. Pelagii gulam ininsulaqusePanormumdicitur, frangi prsecipit. * Theodericus rex] Anno 489 Cassiodorus, Frobino el Eusebin coss. felicissimus atque foriissimus D. N. rex Theodericus intravit lialiam.

225

VITA

B.

EPIPHANII EPISCOPI TICINENSIS.

226

tationum incendit ambitio: quorum caput • Tufa fuit, liomo in perfugarum infamio notitia veteri pollutus:
qui concepit raente, ut se desperatis
ingeati multitudine redderet
rex
principali
:

A

enarranda lingua non sufficiet. Juvat enim certa quaeque decerpere, ubi sunt omnia admiranda quae
referas.

partibus

cum

quod duai TLieodericus
cognovisset,

Sub tali cruce triennium duxit, soli Deo dolorum suorum secreta manifestans, a quo ministrari sibi

soUicitudine

continuo

clandestlnum poscebat auxilium.
digressis

omnem
traxit

illam

quam

totus Oriens vix sustinuit, con-

Post

hinc

Gothis,

^

civitas

Ticinensis

manum, atque ad
,'contulit.
:

Ticinensis

civitatis

angucojtibus

stiam
simis

Yideres
tuguriis

urbem familiarum
:

scatentem

domorum imnianium culmina
cerneres
a
;

in angustis-

Rugis est tradita, honunibus omni feritate immanibus, quos atrox et acerba vis animorum ad quotidianascelera sollicitabat diem putabant perisse, qui
:

fundamentis sedificia immensa migrare nec ad recipiendam habitantium densitatem solum ipsum posse suffiresecata
cere.

illos sine

faciuore casu aliquo interveniente fugisset.
antistes

Quos tamen beatissimus

sermonum suorum

melle delinibat, ut effera corda auctoritati submitterent sacerdotis, et amare discerent

quorum pectora

Inter haeo

ille

in bonis virexercitatissimus, in

quo
r,

pandebat accessum, tempus otferri, quo benignitatis suae pleno austro vela laxaret, et portum glorioB per variarum notitiam gentium et actuum
cunctis

animorum amplitudo

opportunum

sibi conjiciens

semper fuisse dedicata cognovimus. Mutata est per meritum illius perversitas naturalis, dum inhonoris mentibus radix peregrinas apud illos affectionis
odiis inseritur. Quis
et timuisse

sine grandi stupore credat dilexisse
et

Rugos episcopum,

catholicum et Ro-

celebritatem secunda navigatione pertingeret: pri-

manum,

qui parcere regibus vix dignantur?

Cum

quod uullaj cbartse veterum, nuUi libjTorum de quocunque loquuntur annales, quod cum
in loco,

more

quibus tamen integrum pene biennium exegit
ut ab eo flentes
familias regressuri.

taliter,

discederent, etiam ad parentes et
res est misero exitialique

stupore relator affirmet, vel
admittat, ut

cum

admiratione lector

cum sagacissimagente habitans, etquam nuUa suspicionum aura prffitervolat, in rebus dubiis, quando metus periculi etiam mitia contra quoslibet
corda
sollicitat,
sie
illis

Postquam vero perfuncta
bello,
et vicit is cujus

post

triumphum spoliatum
;

vagina gladium nullus aspicit
exercitus sui

qui praesumptionem
:

fidelissimus esstitit, ut iniet
-

cum
:

praelio terminavit

illico

aggres

-

micos eorum toto devinctos teneret affectu,

inter

sus est venerandus pontifex

de urbis suas reparadignis compleret

dissidentes principes solus esset qui pace frueretur

tione

tractare

quam

ut

primum

amborum.

Applicabat enim ad quidquid priEstabatur ab altero
dulcedine
ut

compendium
:

unius,

habitatoribus, spiritalis prospexit deliberatione con-

et reverentia

sonae suce atque

sic largientis

per- C silii. El iicet eam, precatu illius faciente, nullus in vastitatem temporalis procellce turbo dispulerat; temperabat

animum,

nuUatenus accenderetur, si aliquid a se episcopum et inimicus acciperet. Ille fuit, circa quem concordiam et pugnanles servarent, et cujus quietem bella non laederent, Jam si ad illud veniamus, quod quotidiana et ipsos pascebat humabeneflcii per

parum tamen credebat posse sufticere, nam omnium Liguriae civitatum Ticinus
contenta
indigenis
exsultaret.

si

post rui-

suis

tantum

Coepit

vicinarum

urbium finitimos quosque de civibus
atque ad suos hoitos cultor
"

flosculos legere,

diligenter plantaria

nitate

raptores,

et

illis

intra civitjtem

sumptuum

jam probata

portare,

de quibus frugi et idoneus
regis Theotantum Romanae

necessaria ministrabat, qui foris prtedia illius conti-

aptissima caperet
Interea subita

nua vastitate deleverant. uno eodemque tempore,
reficiebat
blanditiis,
Si cujus

Nam
cum

tot millia

hominum
poscerent,

poma possessor. animum prtestantissimi
illis

diversa

derici deliberatio occupavit, ut
libertatis jus

humiliabat alloquio, pascebat
liberi

muneribus.
libet

uxorque, inimicis a quaillieo

parte fuissent intercipientibus occupati,

supplicationis illius pretio

reddebantur
efl'usio.

suis,

quos

auri redimere nonpotuisset
et prce

Regi aptissimus,

tribueret, quos partibus ipsius fides examinata junxisset illos vero quos aliqua necessitas diviserat, ab omni jussit et testandi et ordinationum suarum ac voluntatum licentia submoveri. Qua sententia promulgata, et legibus circa plurimos tali
:

sanctis omnibus venerabilis existebat, ut quoscunque Romanorum bellandi licentia hominum

lege calcatis, universa Italia lamentabili justitia subjacebat.
^

Itur rursus ad

illum qni

manu medica
:

ejus fecisset esse captivos,
sola

mox

illi

restitueret,

quem

publicis

consueverat

subvenire vulneribus

cujus

aliorum libertate ditari. Deinde enumerare nequeam quanta ille subjugatorum agmina solo proprio reddidit quanta, ne vexarentur, impointelligebat
;

suit.

Jam

si illa

retexam, quas inimicorum sustinuit
laboravit immissionibus,
virtute contempsit,

a?rumnarum saepe fuerat ardor exstinctus. Qui dum se diceret solum ad tantam sarcinam sustinendam non posse sufficere, rogatur pariter venerabilis LaurentiusMedioIanensis episcopus qui profecti una
fonte
:

insolentias,

quibus

quali

Ravennam etiam
renter.

pariter pervenerunt, suscepti reveillis

procellas

pessimorum

ad

hwc

Postquam

agendi aditus reclusus

est,

^Tufa] Liguriae atque yEmiliae consularis, ut nontradunt. Incidit ejus defectio in annum 490. Inter dissidentes principes] Odoacrem et Theodericum. ' Civilas Ticinensis Rugis est tTadita] Anno 493.
nulli
2 "

^ liur rursus ad illum] Tertia haec Epiphanii legaqua collegam habuit Laurentium episoopum Mediolanensem, ad Theodericum, de abroganda lege

tio, in

quam

adversus eos tulerat qui steterant a partibus Odoacris.

Schott. et BoUand., diligens.

;

227

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS

228

beatus Laurentius necessarium duxit illi potissimum Aaccessum; et inter res *duas nascentis imperii,pietatis dulcedinem censura;pellit utilitas. Exemplorum peroraadi copiam dari, cujus vestigia frequentium

legationum laboriosus

callis

attriverat,

et

per trapublicas

cuelestium testimonio

'>

affectio

mea

nititur.

Offen-

mitem hujusceniodi
petitiones

itineris

cursitantem non semel
:

disse legimus principem, qui coelitus destinatum

nec

hispidum castrensis pulvis

effecerat

qui

tali

inimicum subduxit

exitio

:

pcenam meruit
:

lenitas,

est orditus eloquio. « Quantus, invictissime princeps, per innumerabiles successus felici-

quam

potuit intulisse districtio

ultionem suscepit,
aut attenuat
potitur, indulget.
se-

qui detrectat inferre.

Vim

divini judicii

tatem tuam favor divinus evexerit, si perordinem relegam, ' agnoscis te votorum parcum, majora

aut contemnit, qui hosti suo,
Justitia coercendi sunt,

cum

quos constat gratiam non

Deo nostro beneficia accepisse quam optasse memineris. Sufficit tamen hoc unum narrare, sed maximum, quod apud te principem ibi servorum tuorum causas agimus, ubi solebat inimicus tuus hujus solii possessione gaudere. Habes plurimum Christo Redemptori nostro quod debeas pro quibus
semper
a
:

cutos. Vitia transmittit ad posteros, qui praesentibus

culpis ignoscit.

Nam quod
vere

de Redemptoris nostri pa-

tientia loqueris, illos

amplectitur lac gratise,

quos austeritas legis informat. Nunquam a medico ad plenissimam cnrationem eeger adductus est, nisi
ab illo qui primum putria ferro membra desecuit, et lalentem penitus e sina viscerum produxit illuviem. Qui criminosos patitur impunite transire, ad crimina

rogamus, ipse largitus est. Cavendum nobis est, ne offendatur auctor muneris, si quod preestitit non amemus. Diu suspendo fiduciam meam placetire per singula, quae fando ccmperi, quseque perspexi
;

accessisse tibi Divinitalis
licebaris

^

auxilia. Scis

quje te pol-

hortatur insontes. Tamen quia precibus vestris quibus superna assentiunt, obsistere terrena non possunt, omnibus generaliter errorem dimittemus. Nullius

acturum, quando confertissimis inimicoruni
et

cuneis urgebaris.
tulse
^

circa

muros

Ticinensis

civita-

Deum nostrum
siti

caput noxa prosternet, quoniam potestis etapud agere, ut sceleratae mentes a propodiscedant.

hostis tuis clangor streperet,

quando armis
sola

sui perversitate

Paucos tamen quos

numero

adversarii

proestantiores

subsistere,

malorum
cessitas

incentores fuisse cognovi, locorum
;

suorum

tecum dimicante coelitu, invisibili virtute, non poterant. Audebat te aggredi, qui exercitus tuos nuda solatiorum tuorum pondus testimatione pensabat omnis bellandi apparatus sustinere non valuit; Quo;

tantum habitatione privabo

ne forte exsurgens nevicinos inveniat nutritores, et malorum ad»

juta successibus bellaconsurgant.
sinius rex
dictis,
^

His prcecellentis-

virum illustrissimum Urbicum

ties utilitatibus tibi
coeli

tuis

aer ipse servierit,
tibi

serena militaverunt,

si recenses, acciri jubet, qui universa palatii ejus onera sustenconvexa pluvias Q tans, Ciceronem eloquentia, Catonem Eequitate pree-

fuit, et

pro voto fuderunt. Quis resistere dextrae tua? ausus cum gratia superna pugnanti?quoties imimici
tui ceciderunt

cesserat

:

cui

praecepit

ut
:

generaliter indulgentiff-.

pragmaticum promulgaret
nigoitatem paratissimus
contexit, ut et illa
abolita, qure

quod

ille

ad

omnem

be-

mucronibus sodalium suorum ? quoties libi vicit, qui pro hostium tuorum utilitate certabat? His ergo donis coelestibus vicissitudinem impensa circa homines pietate restitue. Mysticse oblationis
holocausta sunt supplicantum lacrymas non sperni.
Illud certe perpende, qualibus in

illico

tanta brevitate et luce

culparum genera cognoscerentur putabantur fuisse reservata. Interea secretius rex prEestantissimus sacerdotem venerandum Epiphanium imperat evocari quem tali
:

regno successeris

compellat

affatu".

«

Judicii nostri

ex ipsa sententia,

quos

si,

ut liquet, malitia expulit, casus illorum neut sequentes informet.
:

gloriose antistes,pondusinteIIige,

utcum

tot inregni

Ruina priEcedentum posteros docet cautio est semper in reliquum lapsus anterior. Non sine exemplo militat, qui recesse est,
spicit ^qua

circulo pentiflces esse videantur, tu potissimura in

tanta re quasi unicus eligaris

:

nec enervata per meilludit

ritum tuum hujusmodi aestimatores
globis lunaribus

opinio.

causa decessor ejectus

est.

His freta Li-

Solus esse juste crederis, cujus splendore,

tanquam

guria vestra nobiscum profusa supplicat, ut legum

minorum siderum lumen
quserat noctis

obtunditur,

vestrarum beneficia sic tribuatis innocentibus, ut noxios absolvatis. Exigua est apud Deum nostrum misericordia, si illos tantum laesio non sequatur, qui
reatu carent
:

D

et

medicae lucis radii preefulgida conscientiae tuse

luce fuscantur. Quis
solis

lampadam, ubi

culpas dimittere cceleste est
siluit.
:

;

viudi-

jnbar effulgorat? quis candelaj praesidium, ubi caminis indesinentibus fidei pyra succenditur ? Po-

care terrenum. » Post hajc

stremo talem a
riis

me

oportet dirigi, qualem suscipiens

quo loquente, attonita Quamviste, de voluntate ejus corda pavor arctabat. venerabilis episcope, pro meritorum tuorum luce suspiciara, et multa apud me confusionis tempore repoAt eminentTssimus rex
infit
«;

libenter auscultet. Vides universa Italias loca origina-

viduata cultoribus. In tristitiam

meam segetum
campus appor-

ferax spinas alque injussa plantaria
tat
:

et iila

mater humanse messis Liguria, cui nume-

suisses beneficia, quibus frui te convenit tranquillitate revocata
;

regnandi tamen necessitas qua conclu-

rosa agricolarum solebat constare progenies, orbata atque sterilis jejunum cespitem nostris monstrat obtutibus. Interpellat
'

dimur, misericordiae
*

quam

suades,

noa ubique pandit

meterra quocunque respicioube-

*

Bolland., agnosces. Schot. et Bolland., auxilio.

"
*

lidem, hostilis

litui.

Schot. et Boll.. duras.

Idem, asseriio. ' V. I. Urbicum] Quaestorem sacri palatii, autinstar quaestoris. Quod Eurico erat Leo quod Gundobado Laconius, lioc Urbicus Theoderico.
:

VITA

B.

EPIPIIANII EPISCOPI TICINENSIS.
contiislat.

230

rem

vinetis faciem,

cum

aratris

impexa

A Precortamen,

ut indultu clementisB tuee Victor, Tau-

dolorl nullus liumor illorum labris infunditur, quos
a vini copia OEnotrios vocavit antiquitas. Hai^c
vis
'

rinatis urbis episcopus,

comes

roihi et particeps

hu-

quam-

jus itineris adjungatur, in quo clarum est epitoma

om-

Burgundio immitis exercuit, nos tamen, si non emendamus, admisimus. Populata; patria', cessamus succurrere, et aurum apud nos babetur in condilis?
Quid
interest, pecuniis

nium virtutum

:

quo socio adhibito, de Deo nostro
))

securus respondeo, nullum effeclum propriis petitionibus abnegandum. Quibus auditis, rex eminentis-

an ferro adversariorum ani-

simus annuit. At tremendus pontifex, dicto
cessit.

vale, dis-

mos inclinemus?
vicisse est
:

obtulisse

quod nienles capiat

hosti,

occuluisse,

superari. Suscipe ergo, Cbri-

sto adjuvante,

hujus laboris sarcinam, es qua comin coelesti repromissione merceiste

munem habeamus
dem
:

Ex tempore portandae pro redemptione pecunite egreditur, Ticinum impiger venit. Et quamvis adhuc hiemali tempore Martius
destinantur, suscipiuntur
:

quia novus

propriis insignibus titulus laudis

accrescit, per
stris sine

manus

tuas de

^

oppugnationibus no-

mensis glaciales tlurainibus frenos imponeret, etcana nivibus juga Alpium transituris minarentur exilium:
sed mortiferum frigus et concretas algore glebas iidei ardor exsuperat nunquam in gelu labitur, cujus fun:

sanguine triumphare. Princeps eorum Gunest,

dobadus

cui reverentiam tui vetustas inseruit,
te

quem

videndi

nimia cupido stimulat. Mihi crede,
Italicai erit vester

damentum

petra solidavit. Ordinato ergo itineris sui
:

pretium captivitatis

aspectus

:

re-

viatico, profectus est

diceres

quod universa impel:

demptos esse putabo quos cupio, si ad terras illas talis redemptor accesserit. Quam magno suflragio vincuntur oculi quibus te offerimus Sed quid demo!

leret, quae poterat retinere necessitas

nec cibi ipsius
singulos

capiendi

mora sustinebatur

:

et

cum

cum

ipso positos ille plenus discriminibus callis turbaret,

ror

manus arva poscentia?
:

polliceor tibi redivivum

solus inter pericula timere
vitae certa

non noverat; quem spes
illa

statum Liguriaj

polliceor soli lajtitiam, etpostTrans:

comitabatur. Interea

quse itineris ejus

alpiuam peregrinationem reducem fecunditatem ex accidenti aurum tibi commodatur, pro qua talis legalus acturus
est.

fuit

»
:

Ad
ris, si

hsec

episcoporum lux Epiphanius

c<

Quanto,

semper pra^via, et in apparatu diligens, praecessjt fama; et lanta Gallos insignium ejus relatione coniplevit, ut quasi superni nominis adveutu praisentia turbarentur. Concurrebat omnis aetas et sexus;
et

venerabilis princeps, pectus

meum

tripudio repleve-

quos a vicinitate

viae ipsius

longa intervalla se-

junxerant, ardor animi proximabat. Quidquid habuit sermone posset ambiri pro divitiis meritorum quisque pretiosum obtulit; et si non habuit, aliunde tuorum immeditata et continua verba profunderem. * patria ubique opulenta diffusio. Sed quam sermoni meo interceptus denegetur suc- Q 5 mercatus est Inemptis dapibusmensa:'CumuIabanturperegrinoruni: cessus, monstrant lacryma?, gaudiorum, quas dolorum et illis quis nisi comparatas incolae habere non poalumnas nunc parturiit exsultatio. Proinde intellige, terant, escis sine pretio utebantur externi. Tunc ad referendas regi tam pro nobis, quam pro se ipso quoscunque indigentium reperit, illis quae erant dogratias, plus me sentire posse quam eloqui. Justitia nata dispersit. Domi, forisque pascebat miseros neprius an bellorum exercitatione, an quod bis praeque fieri potuit, ut quod ad ipsum delatum est paustantius est,_omnes retro imperatores te pietate susubtraberetur. usibus perum perasse commemorem ? Habes unde gentis nostrae Hoc ordine mira celeritate Lugdunum ingressus rectores accuses tu redimis, quos illi persaspe aut est, ubi ° Rusticus tunc episcopalem catbedram posfecerunt ipsi captivos. David permiserunt fieri, aut
: : :

legimus, pro singularis laudationis exemplo, idcirco

sidebat,

homo

qui

et in

smcularis

tituli

praefiguratione
fori

maxime ccelorum proximitates indeptum, quod
manibus
cessffi

oblato

sacerdotem semper exhibuit, et sub prcetexta

suis Sauli pepercit ininiico, et in testem con:

gubernatorem

gessit Ecclesiae

;

qui trans

Rhodanum

exuviarum ejus particulam rapuit fluvium adventui ipsius spiritalis laetitiae copia reprobaret et votum. Deus bone pletus occurrit, causam commeationis inquirit, quae in quanta remuneratione hujus factum suscipis, pro D essent astutiae regis, edocuit. Quem ne inopinantem objectionum aut responsionis calliditas inveniret, tot millibus oppressorum libertate tractantis, qui ilintra penetrale pectoris certaminum se prolusione lum pro unius servati bominis sanguine sublimasti. formabat. Quem postquam Gundobadus terrae illius Perage ergo coepta festinus, et felicitatis tuae obladominus venisse cognovit, « Ite, inquit ad suos, et tionem laetus apporta, meque, quamvis sim paratus, videte hominem quem et meritis et vultu semper stimula, ne in offerendo tam odorato sacrificio tarditatis obice refreneris. Christi Redemptoris nostri erit ego Laurentii martyris personse conjunxi: qui quando concedere, sicut ex operibus futurum conjicimus, ut nos velit videre inquirite, et cum jusserit invitate. » Mox ad eum omnis Christianorum principis assistenvere holocausta tua per manus meas possis offerre.
potestatis

per

quam

et licentiam

'

Burgundio immiiis] Gundobadus Burgundionum

^

rex Liguriaai hostiliter populatus, multa captivorum millia Lugdunum abduxerat, agrosque colonis pene vacuum reliquerat. Ad hos redimendos quarta legatio imponitur Epiphanio, adjecto ipsius rogatu collega Victore episcopo Taurinate anno 494. * Schot. et BoIL, oppugnaioribus.

*

Bolland., mercatus est patri. Schot., patria ubique, ubique, etc.

^ *

ad
*

quem

Rusticus iunc episcopalem] Successor Patientis exstat epistola Sidonii, decessor Stephani

cui scripsit

Ennodius

lib. in, epist.

17.
epist. 24.

Vide Sirmondi adnotationem primam in Aviti

:

231
:

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS

232
si

qui affatim admiratione catium turba confluxit piebantur, quod illa tot linguarum fama tam minorem se in isto, quamvis esset ampla, monstraret cui nunquam sufficeret paupertate sermonum, quamvis
:

A

debat displicere posse,
sunt, quos

perderet. In

summam capti

nemo

fugientes invenit. Agricolarum labo-

riosse stirpes, et duris exercitatae ligonibus soboles,

ditior justo esset in reiiquis. Constitutus ergo videndi

regem
et

dies

:

ad

quem cum
si

ingressus

est,

salutavit,

sua uterque visione

leetati sunt.

Dedit

summo

viro

Victori licentiam,
tionis ordiri
fuit
:

juberet ipse, principium lega-

quos per terram suam pascit infabricata simplicitas, cum loris coila necterentur, et palmas vinceret arcta connexio, nihil pro defensione sua aliud clamitabant Scimus, et evidenter agnoscimus nonne vos estis Burgundiones nostri? Videte, ne ante pium regem
:

qui ad illum

omne pondus

retulit,

ut

quae

facitis,

excusetis; et illa

urbanorum consuetuditributa solverunt ?
jussit.

ad cunctam humilitatem paratissimus. E vestigio decus ItaliaB antistes noster talibus ver« Inesplicabilis mihi jam dubis regem cospit affari
:

ns crimina supprimatis. Quoties quas ligare prcesumitis,

Novimus quia

manus domino communi ille fieri ista non

Hac auctori-

dum, probatissime

priuceps,

vestri

amor imposuit,
:

tate miseri pro solatiis utebantur. Multos
gritatis tuoa fiducia fecit interimi,

tamen

inte-

per iter istud contra naturam et tempus bella suscipere, et crustati montis pericula non timere quibus

dum

capti superpatriae;

bius
'

responderunt.

Redde ergo residuos
tuae.

dum

metallum aquas arctaverit, coagulatum ex liquore minatur exitium. Transcendi alienis mensibus ninguidos sallus posui gressus quos in suis locis vis frigoris obligabat. Postremo mortem non timui, ut tibi celer prajmium aeternae lucis afferrem. Inter
in
:

redde origini, redde gloriae

Antiquus dominus

provinciam diligit, quam et modernus amplectitur. Remitte quamvis ad alienam ditionem, qui se et ibi
positi tuos esse cognoscant. Parum enim gratiae impendimus illius imperio, cujus misericordiae nihil debemus. Vacua sentibus illam quam bene nosti Ligu-

duos optimos reges testiraonium in coelestibus dicturus adhibeor,
si

quod

iile

misericorditer postulat, tu

riam, et reple culturis.
ribus tuis intelligit,
verit.
si

clementer commodes. Munus repromissionis domiet cum ambo amplius hanicffi aequa lance dividite bueritis, damna nemo lugebit. Certate, duces invi:

faciem

Quantum obnoxia sit munesuam aliquando cognoest

Domesticum
sicut

tibi

semper

indulgere suppliSic

cibus,

superbos

opprimere.
^

ctissimi,

et

alterutrum vos

exsequendo
sic

mystica superate. In qua conflictatione
victor
accipiet, ut victus

prwcepta bravium
Se-

fortissimos, ibi per gladium, hic per

triumphos acquires. Nostris
liaeres accrescat,

in utroque temperantiam nostrorum commovere

praemium non
et

amittat.

fletibus. Sic in successione regni istius legitimus tibi

quimini consilium
pares exstabitis.
sine

meum,

ambo

superiores,
ille

ambo
:

Redimere cupit

captivos

tu

pretio redde

genitalibus glebis. Mihi

credite,
accipiet,

nemo quam

uberius in hac causa,
qui nihil acceperit
:

nemo majus

et per spem adultae ^ progenies ad q Burgundionum gubernacula reviviscas et licet hoc Deo tribuas, adjice et illud; quod nec hominibus externis istud impendis. Jam tibi Italiae dominus et
: ^*

defraudabitur praamium

necessitudinis aftinitate conjungitur
sa Latialargitas, absolutio suai

:

sit filii
:

tuispon-

compendia lucrum transit quos et vendere gloriosum est, donare disponas. Pro quantum dispendii de pollicitatione divina offerenti aurum in hoc negotio, si remittatur, infliget; vel quantam pauperiem, si suscipiatur, apportat Divites exercitus tuos faciet contempta pecunia, acquisita mendicos. Audi Italorum supplicum
partis illius, atque ad tua
alterius,
si
!

captivorum

offerat pactae

munus, quod et Christus accipiat. » Haec cum dixisset, commonito sancto collega Victore surrexit, et usque ad pectus regium lacrymantes, et cum omnibus propter astantibus capita submiserunt.

Tunc rex probatissimus,
verbis taliter verba rcposuit
:

ut erat fando locuples,

et ex eloquentiae dives opibus, et

facundus assertor,
jura pacis sua-

voces, et de te
te.

praesumentum preces serenus admit:

« Belli

Audi Italiam nunquamate divisam, et multumde quae si una voce animi tui clementia conhdentem uteretur, haec diceret. Quoties pro me, si reminisceris,

sor ignoras, et conditiones gladio decisas concordiae

auclor evisceras

:

lex est certantium
iniraicitiae,

rorem
stianae

:

frenum nesciunt

quem putas erquem tu, Chritemperantiam

ferratum pectus hostibus obtulisti
consilio,

?

quoties pu-

lucis jubar, ostendis.

Praeliis

gnasti

ne bella

i

subriperent? ne aliquis
orbis parte captivus?
:

nullus annectit, quae oris tui nitore, egregie
rator, attollitur. Statuta sunt

mode-

eorum duceretur in quacunque Quos nunc detines, tu nutristi
tua beneficium
durai sorti
praestitit, si

dimicantium, quidquid

estcustos, invasit.

dolose mihi virtus quos ab extraneis tutatus Quis catenarum nesibus impeditus

non

licet,
:

tunc licere. Ista forte quies vindicet, quse

non uberiores lacrymas exhiberet, cum se ad conditionem liberator impelleret? quis se subdu-

hostem suum qui non laisit, adjuvat. Paulatim adversarius a regni sui mole succiditur, cujus imperii radices ^ viribus amputantur. Reposui regi partium illarum contumeliam, quam putas illatam.
narrasti

cum armorum tuorum crepitus audiretur, in quo in necessitatibus tutissimum habuere praBsidium? Elisis collo manibus matrona sublimis, cum traheretur ad vincula, promisit sibi vindicem te futurum.
ceret,

Ludificatus

specie foederis nihil egi studiosius, nisi

ut quod est cautelaj, apertos inimicos agnoscerem.

Goncedat tamen
tes illse
*
^

divinitatis

assensus,
:

ut

sohdatum
sibi

inter nos foedus longa a^tate servetur

invenient par-

Virgo ab stupratoris insidiis
'

pudorem suum

tibi

cre-

constantem in amicitia,

quem

senserunt

* '

BoIIand., subreperenl. Schot. et Boll., nostrorumque movere. lidem, progeniei.

lidem, etiam.
Bolland., vicibus.

:

•233

VITA

B. EPIPIIANII

EPISCOPI TICINENSIS.

234
ille

perniciosum fuisse
viri,

dum

litigatur.

Vos tamen, sancti

A

Post prEeceptum venerandi regis impiger

ver-

ad domos in quibiis manetis sine tribulatione dum ego animse meae et regni utilitale discussa, qure me conveniat praistare pronuntiom. » His
discedite
:

borum
suit, et
ille

saltibus indulgentiae species aut formas

expo:

chartas ad insignem antistitem detulit

quas

cum

exspectatissima devotione suscepit, et porest.

auditis pontifices abscesserunt.

titorem tanti doni amblenter amplexus

Qui post-

At illevocato

'

Laconio, cui et rerum et verborum

quam rumor

innotuit, tanta istius
astitit,

jam
:

libera; multi-

fides ab illo semper tute mandataest, quem et prajrogativa natalium, et avorum curules per magistra? probitatis insignia sublimavcre, cum quo confert

tudinis frequentia subito

ut desolata crederes

quoties et pia

et religiosa

meditatur; et sicut non est

nam testis hujus ego sum, per cujus manus pictacia ad clausuras jussio sacerdotis elicuit, quadringentos homines die
esse etiam incolis rura Gallorum
rei

cum

vitiis

sociata nobilitas, nec astringitur ad illecesi

una de

bras lux naturre;

quid

ille

benigne facere voluerit,
«

duplicari iste hortatur

adhibitus.

Cui priaceps,

Vade, inquit, Laconi,
libenter auditus est

et tota

votorum tuorum vcla
et

Lugdunensi civitate rediluros ad Italiam Identidem per - singulas urbes Sapaudiae, vel aliarum provinciarum factum iudubitanter agnovimus. Ita ut istorum quos sola; preces beasola
fuisse dimissos.
terris propriis redderentur.

suspende. Et sacerdos a nobis
:

beatus Epiplianius „ tissimi viriliberarunt, plus

cujus te precibus fuisse permo-

quam sex milliaanimarum Eorum vero quiredempti

tum, cum apud nos verba faceret, animorum i&dices lacrymEe testabantur. Vade, pleno pectore dicta sen-' tentias, per quas pactionis illius durissime nexus irrumpas. Liceat Itaiis omnibus, quoscunque Burgundionum noslrorum rnelus captivitatis fecit esse captivos, quos famis necessitas, quos periculorum timor advexit, postremo quoscunque concessit aut addixit
consensus principis
sui,

tui

auro sunt, numerum ad liquidum agnovisse non poquia inter eos etiam multos fuga eripuif. Sic fa:

ctum est, ut tunc ad liberationem omnium subjugatorum transeundi occasio concessa sufliceret. Postquani tamen pecuniarum ille cumulus effusus est,
continua ad expensas redemptionis suggessit necessaria illa, quae ibi est thesaurus Ecclesiae, Syagria :
cujus prolixam quaerit vila narrationem
:

noster absolvat

:

at paucos,

sufficit

ta-

quos quasi ardore prselandi tunc ab adversariorum suorum dominatione rapuerunt, pro illis pretii quantulumcunque percipiant, ne detestabiles apud illos fiant certaminum casus, quorum cum discrimina sustinuerint, lucra
'

men

ut ex operibus agnoscatur,quam verba transcen-

dunt. Dedit etiam praestantissimus inter Gallos^ Avitus Viennensis episcopus, in

quo

se petitia, velut in

diversorio

lucidae

domus

inclusit.

non

sentiant. »

auro illorum ex
'-'

maxima

parte actum

Quid pluribus? est, ne Gallis

Laconio\

Ad quem

ternas vidimus epistolas En-

nodii.

Singulas urhes Sapaudix] Sapaudia jam dudum Burgundionibus concessa fuerat, post memorabilem illorum cladem, et victoriam Aetii. Tiro Prosper in Chronico, Sapaudia Durgundionum reliquiis datur cum indigenis dividenda. Quce hodie Sabaudia dicitur, veteris Sapaudiae parlem tantuui retinet. Nam longius olim porrigebatur, cum in Notitia imperii occidentalis Ebredunum Alpium maritimarum caput in Sapaudia collocetur, itemque Cularo Allobrogum,
'^

quae est Gratianopolis. ' Aviius Viennensis episcopus] Doctrina et pietate clarissimus, Alcirous Ecdicius Avitus omnibus nominibus appellatur in sua ipsins epistola, qua poemata sua quibus in codice S. Victoris praetigitur, Apollinari fratri suo, Valentiae episcopo dedicat his verbis
*

Domino sancto

in Chrislo piissimo ac beatissimo

D

ApoUinari episcopo Alcimus Ecdicius Avitus fraier. Nuper quidem paucis homiliarum mearum in unum corpusredaciis, hortatu amicorum discrimen editionis intravi. Sed adliuc te majora suadente, in coihurnum pjelutaniioris audacix eduratafronteprocedo. Injungis namque, ut si quidquam dequibusqite causismetri lege conscriptum est,subprofessioneopusculivestronomini dedicelur. Recolo equidem nonnuUa me versu dixisse, adeo ut si ordinareiiturnonminimovolumine stringi potueril epigrammaium muUiiudo. Qwjddumfacere, servato causarum et temporum ordine, meditarer, omnia pene iniUanotissimx perturbnl-ionis necessiia.te dispersasunt.Quxquoniamsigillatimauirequiridifficile,aut inveniri impo^sitjile foret, abjeci ea deanimomeo, quorurn miliivel ordinaiio salvorum ,vel dispersorum reparatio dura videretur. AHquos sane libellos apud quemdamfamiliarem meum postea reperi: qui licet nominibuspropriis tiiulisque respondeant etaliasiamen cau^as inventa materix opporiuniiate pers tringuni .Rier,

gn,quiajubes, elsiobscurisunt,luosaUimnomineillustrabuniur: quanquam quilibel acerille dociusque sit, si religionis propositx stylum 7ion minus fidei quam metri lege servaverii, vix aptus esse poemaii queat. Quippe cum licentiameniiendi, qusepictoribusacpoetis xqueconceditur, satis proculde causarum serietatepellenda sit. In sxculari namque versuum opere condendo ianto quis perilior appellatur, quanio degantius, imo, ut vere dicamus, ineptius falsa texuerit. Taceo jam verba illa vel nomina, qus nobis nec in alienis quidem operibus frequentare, ne dicam in nostris conscribere licet quss ad compendia poetarum aliud ex alio significantiaplurimumvalent. Quocirca.isecutariumjudicio, qiii aut imperitix aut iynavix daljuvt non uti nos lieentia poetarum, plus arduum quam fructuosum opus agqressi, divinani longe discrevimus ab iiumana existimalione censuram quoniam in asserendis quibusque rebus, vel etiam prout suppeiit explicandis, si quacunque ex parle peccandum est, salubrius dicente clerico non impletur pompa quam regula, et tuiius ariis pede
:

:

quam

veritatis vestigio claudicatur.

Non enim

esl ex-

cusata perpetraiione peccati libertas eloquii.

Nam si

pro omniverbo oiioso quod loculi fuerint hominesrationem rediiibere cogentur, agnosci inpromptu esi, illudpericulosius Isedere, quod tructaturn atque mediiatum et antepositum vivendi legibus loquendi lege prsssumilur.

Ex hac epistola docemur, homilias etiam ab Avito editas fuisse. Et quidem sola una restat de Piogationibus a Mamerto ejus praedecessore institutis. Sed pluscularum fragmenta in antiquissimi libri reliquiis V. I. Jac. Augusti Thuani amplissimi senatus pr«sidis vidimus ; unam in conversione dictam domini Segisrici Lugduni, postridie quam soror ipsius ex Ariana hwrese est recepta; alteram in basilica sanctorum Agaunensium, in innovatione monasterii ip' Hanc epistolam Sirmondus postea edidit inter opera S. Aviti aliquanto emendatiorem.

Patrol. LXIII.

;

235
diutius servitium pubes

ENNODIl EPISCOPI TICINENSIS
Ligurum duceretur. Nec
in

236

\ tifex,

tua plus egit absentia,

quanlum
illi,

^

imperavit

uno loco summus
pediret.

vir in illa regione se continuit,

forsitan in longinquo degentes

ne dominorumferitas imGodigisclus

humilitas deprehensa; dicant
ditissimos reddidisli. Igitur

quos de exsulibus
a piissimo re-

omnia qua;

Fuit Genavse,
:

ubi
^

'

germanus

ge pro miseris per paginam petiit singularis antistes,

incunctanter obtinuit. Serenus piaestitit copiam supsocium dedit. plicanti, cui pro compensatione iaboris sui boc creBrevi tamen tantaj liberatorum phalanges emissce debatur posse suilicere, quidquid per illum beneficii sunt, utvideres longelateque agminibus ferventia itiredemptus et pauper acciperet. nora cum laude Dei, tum etiam splendidissimi sacerPostquam tamen omnes qui revocati fuerant, indotis Epiphanii, cujus ministerio atque labore erepti duitu praaferendi principis jure suo donati sunt, perfuerant, redeuntium. Et ne tanti lux nostra tropaeo functam molestiarum suarum molem admirabilis muneris privaretur, atque ab oculis ipsorum pulcbercensebat episcopus cum necdum biennio esacto, a rimum spectaoulum toileretur, ipse cum bis remeadeliberatse quietis gremio, tanquam a portu cymba vit. Videres duci in triumpbis ccelestibus vulgus libealiis inlata tempestate propellitur. Nam infirmis Lirum, et pro mactandorum sanguine terram madelieri gurum et labantibus humeris vix ferenda tributorum latrymis exsultantium cum Elice cnrrum istarum B sarcina mandabatur. Rursus ad te, afflictorum concoborlium ductor scanderet, et quadrijugum od coesolator, accurritur. ^ Doceres frustra reddidisse pafraternce deliberase

regis larem statuerat

qui

famam

tiunis secutus, bonis operibus ejus

:

:

lestia

pro merito suo raperetur excursu.
Alexander,

Iseus princeps

Non sic Pelquem pacatorem orbis vo-

trice

cives,

si

illis

in solo
te

avito periclitantibus

non

adesses. Et quia
rogavit,

apud

nunquam

fatigatus est qui

cavit

vana laudatio, captum gentium dusit esamen,
sanctitate

ut iste revocavit. Ecce binc comperimus armatorum

mentes
electi

superalas,

et

cessisse

precibus

suscepisti causas infelicium, et te protinus ad recidiva onera praeparasti. Raveunam pro nobis regem rogaturus excurris; quam ne te ibi quisquam

principem,

qui obvium semper lanceis pectus
fuit acutior
:

post Gallicana insignia
coeli,

laudaret,

ingessit.

Quantum

verborura,

quam

ferri

procellarumque discrimina,
aut
valentia corporis
tibi

Minas adhuc quasi aevi
effugeras.
se

lamina, hinc lector agnosce
se gladii
tali

espugnavit sermo, cui
ergo tertio mense cuni

integer,

munitus, exsuperas.

subduxerant.

Dum

Nunqnam
jejunia,

ad officium animorum
:

membra
sine tecto

Ticinum remearet antistes, ut ^ Tarantasiam venit (sic enim vocitatur oppidum Alpibus vicinum), ibi queedam mulier gravi immundi spiritus
tropaso

qiiamvis invalida subduxerunt
navigatio,
ripis

frigus, pluviae, Padus,

periculum, tonitrua,
incerti

mansio in
r.

fluminis,

pene sine terra
ille

vexatione laborabat

:

quae continuo percepta benedi-

portus, virtuti tuae dulcia fuerunt, et grata successui.
^

ctione absoluta discessit. Ipse

tamen

suis inopinatus

Contristatus est de prajsentia tui et
te

eminentis-

nec suspicantium oculis astitit. Visus est subito, de quo vis credebatur aliquis posse rumor audiri.

simus rex, qui
ceres, et quales

videre ambienter optabat. Expo-

suisti aecessitates nostras

Mox tamen
gat,

ut rediit, curis ex

more animum

fati-

adventu tuo, autequam ditecum habitantium lacrymae te com-

ne forte quibus absolutionem Deus per illum proprii ceusus possessione turbarentur prtecipue ob nobilium considerationem personarum;
dederat,

pulerint, docuerunt superata discrimina.

Ast ubi ad principem
coepit. « Solita,

tamen ingressus
:

est,

italoqui

rex venerabilis, menlis tranquillitate
intellige
et

quibus immauior apud suos poterat constare calami-

famulorum preces
est,

me

ad postulanda ne-

vitaminopem reduces sustinerent, et de peregrinationis incommodis sola misericordias solatia perdidissent. Ad regem invictissimum Tbeodericum
tas,
si

cessaria, et vos ad tribuenda usus informat.

Lex tua pi»sen-

ductor invicte, misereri jugiter

:

tu

semper nu-

tristi

viam supplicationi nostrse paledinem in relatione gratiarum, autiu exhibitione muf ecit ad reliqua, semper apud vos beneflcii fldes imnerum coramposilus viderelur exigere flagitatenim petrati. Liguribus tuis largire quod proferas tribue quasi debitam rctributionem, qui prufligatis princi- D quod reponas futurorum quasstus est, temporalis inpum jussiouibus, ipse quid actum sit auctor annun- dulgentia. Boni principis mos est, cum virtutibus tiat. Hoc ergo ille tolius acuminis vir prospiciens amare famam; et regnum ita ordinare, lanquam ad declinare gestiebat. Scripsit tamen, et quaj gesta stirpis suce posteros transiturum. Nutantes domini sunt, loqui commisit epistolis; ne aut tacendo conhaec tantum quae accipiunt, diligunt flrmissimi illa tomptor, aut occurrendo per arrogantiam pronunputius, quaj dimittunt. Sic terris semina parva comtiaretur intemperans. Quantum tunc admirande ponmittimus, ut multiplicata capiamus fenus sine criire noluit
:

per se

mox

ne

forte laboris sui vicissitu-

tibus

spem non

intercessionis in posterum,
resistis
:

dum

:

:

:

:

:

tertiam in restauratione baptisterii in civitate sua Vienna; quartam iu basilica S. Petri, quam sanctus episcopus Tarantasiae condidit; quintam in dedicatione basilicffi GenevEe,, quam hostes incenderant;
sius
;

et alias qua», vel inci-iptionibus ipsis nimium quantum sui desiderium excitant, reliquorumque beati Aviti

Taraniasiam] Tarantasia olim oppidi nomen, Alpium Graiarum caput. Sic enim et in vetere Itineratio yEthici, et in Aviti homilia quam modo commemoravimus. HodieTarantasiam vocitant nonoppidum, sed pagum ipsum, tractumque totius Centronum ci'

vitatis.
ret,
* ^ ^

Itaque contra

illi

accidit

quam

plerisque

aliis

quae recensent Isidorus et Ado Viennensis. Godigisclus] Ita scribunt libri omnes, non Godigisilum, ut vulgatae habent editiones Gregorii Turonensis aUorumque. - Schot. et Bolland., /ormam.
'

operum

GallicB locis, ut princeps oppidum regioni non regio seu civitas oppido.

nomen da-

Bolland., impetravit.

Idem, docens. Baronius es Vat. cod. consolatus.

;

237

VITA
fit

B.

EPIPHANIl EPISCOPI TICINENSIS.
est

238
et

mine
tis

triplioatum

:

boni imperatoris

posses-

A

dicorum.
et

Stabaut

mussitantes

attoniti

populi,

soris opulentia.

Concede immunitatem anni prtEsen.
nativitatem

casum inuuo homine
pinatum
luctus
tifex,

totius provincite considerantes,

Liguriae, qui eos externis qui supplicant, redusisti.

funus mundi metuentes. Septimo tamen die inosoelus,
ineffabilis

Quam uberem

prcesentem

habuerimus,

calamitas,

inexplicabilis

clementia vestra astantes interroget. Nemo illi mentitur, cui serviunt qniconvincant. »Ad hsecprinceps
:

aocessit.

Sed

cum
:

beatissimus
cujus vox

cerneret ponse ad

saroina carnis

abjecta maturius

purum

»

Licet nos

immanium
vis

exponsarumpondusilIicilet,et
Jar-

ajtheris evolare

fulgorcm

pro ipsorum quiete legatis indesinenter munere
giamur, tamen

meritorum tuorum traotatibus nostris reverenter iutervenit. Opus est.fieri quidquid oestimamus juvat omne quod praicipis injunxeris enimcompendiis nostris adjici, quod ipse decerpseris.
;

21),

Mihivivere Chrislus est, el la?,to animo ac vultu sereno
dicos saepius repetebat
in seternum cantabo.
:

semper fuit, mori lucrum (Philip. r,
illa

illos

versiculos Davi-

Misericordias iuas, Domine,
et;

:

In generatione

progeniepro\).

nuntiabo veritatem taamin oremeo {Psal. lxxxvik,
Et illud
:

Nihil tu quasi ex

accidenti depreceris, qui

liabes a

nobis plurima

qua;. reposcas.'

indictionis iiscalis calculi

partes

Duas tamen praesentis cedemus tertiam
;

tantummodo suscepturi, ne aut terarii nostri angustia Romanis pariat majoradispendia, autsupplicatio tua exspectata patria? gaudia non reportet. » Taliter praefato regi egit gratias

dicens abscessit.

quo vale Heu dolor atque gemitus? omnibus
antistes
:

summus
vel

a

Domine, commendo spiriium meum (Psal. xxx, 6). Nec non adjiciebat de perfectione securus Conp,rmatumestcormeuminl)omino, el exaltatum est cnrnu mcum in Deo salutari meo {I Reg.u, 1) :uthymnis et canticis et in morte resonans ad sedem suam coelestis anima remearet quai quinquagesimum " octavum eetatis annum duxit ad tumulum triginta in hac sacerdotali, qualem, et
In
tuas,
: :

manus

:

quasi supremi

officii

ultimce visitationis studio

si

exoerptim leotor attendis scalptam, conversatione
Illud

impiger occurrebat. Et cum domus ipsius Christianae multitudinis turbas evomeret, ipse tameu omnium peuetralia adibat nullum humanoe mentis crassitu:

exemit.

namque

silentio praaterire

ejus sanctas reliquiiE usque in

non debeo, quod diem tertium, quo cum
visae

dine hebetatum tangebat tam funesta suspicio, quod
instaret transitus ejus

summa

veneratione rcoonditae dinoscuntur, tanto luvestilce

quem

ille

spiritus

relevatione

mine ao decore

cunotorum

sunt ooulis
et de-

cernebat. Ninguido aere, et quali
tecta confugere,

solent

homines ad
est,

ut splendorem vitae vultus

signaret defuncti,

Ravennam
civitates celer

egressus
venit,
:

omnes

jEmilice

sepulcri receptaculum properans

positam gloriam jam nunc percepisse gloriosum vas tanquam ad crederetur, in quo vere fuit thesaurus magni regis omnibus sacerdo- C inclusus.Quaetibifueruntfluminalacrymarum, quanti
planctus, silebo, ne post annos ac curricula novellum

et per

tibus in itinere positismunificus,communis, alfabilis.
et quasi
'

exagellam relinquens,

se ipso prajstantior.

dolorem scriptor inculiam. Qucecunque
venit, liberatum clamavit ab illo fllium
;

Parmam tamen, ejusdem vi» ingressus est civitaeum coagulatus in vitalibus humor inqui se medul= fudit, quem catharrum medioi vooant
Ut tem, continuo
:

ibi mater quaecunque

uxor, maritum
lebs, se

queecunque soror, fratrem; qui caeipsum. Postremoin illa tantahominum mul;

litus inserens in

ruinam publicam
quid velut
est
^

serviebat. Sed quid

titudine et couventu,
orbis beret.

ut

audenter
illius

dicam, totius

formidas oratio
diota est,

?

navis fragos soopulos
si
:

nemo

fuit

qui benefioiis

aliquid

non de:

perhorrescis?VeIis, nolis,

et

strictim,

cujus vita
nulla pro-

narrandus
libelli,

obitus

quoniam

tensione
velut

nullis

dilatationibusl promulgatae

laudis, transitus ipsius poterit oocultari. Et
ScyllEeos canes
et

quamvis

patulas

Charybdis fauces,

Sed quaeso jam temperemus a luotibus contractam tristitia resolvamus frontem. Excelsa cum Deo possidet, ob cujus obitum mceremus in terris. Sed quid faciam, quod remediatoris vestri siagultus verba
diflioiunt? laoyrmae ora
j.

fragosa

discrimina

murmure

minitantes velifloans

earina diffugiat, obitus ejus naufragium

non

omittit.

nat

omne quod eloquor?

profundunt? mugitum resoet intelligo quod nunquam

Quid

fletus narrare

cesse est ut monslret effusio ?

metuo, quos oontinuasemper neErgo dum se oppido

ad flentem flens bene veniat consolator. Haec sancto
Patri et dootori peritissimo idoneus affectu
tia

non

scien-

Ticinensi,

nuno misero, propinquavit quasi alacer et sanus apparuit quod licet cum ^ omnibus exsulta:

impendi,ut aliquos deconversationeilliusflosoulos relegerem ut est longum iter agentibus iu usu po;

tionibus ob reditum
vertit in

suum

introisset,

illioo

gaudia

lacrymas

,

cegrum

se esse

ipsa die signifl-

omnes obvios consalutent. Tu mihi, anima apud Redemptorem nostrum praspotens, trisitum, qui non

cans, altera graviorem.

Etcum

grandior per dies sinimperitia me-

bue, ut cura vaouus et pectoreliber,

munda

tibi sicut

gulos appareret inflrmitas, adjuta est

debentur prasconia mundus exsolvam. De caetero ha-

*

normam
>

Exagellam relinquens] Hoo est, ut interpretor, et exemplum. Exagellam enim appellasse

gium
-

facere est ponderare exagella.
Alii, Alii,

;

trutina

qua ponderamus,

videntur libram seu trulinam, ab eo scilicet fonte a quo et aginam et esagium. In antiqua inscriptione quae contmet edictum Aproniani P. V. sub exagio pecora vendere, est appensa vendere. Zeno item sermone 6 ad neophytos, Habetis, inquit, ayinam : exagium facite, quemadmodumvuliis ponderate. Exa-

navifragos.

'

omnium.

* Quinquagesimumociavum] Decessit beatus Epiphaniusxii cal. Februar. anni 497, anno aetatis duodesesagesimo nondum expleto. Quare natus videtur

an. 439, ereatus

epi^c-opusanno 467.

:

:

239

ENNODII EPISGOPI TICINENSIS
te

240
rec^de participem,

bentemin

postDeum flduciam non

relinquas, et

A

vinam repromissionem

quem

religionis titulis insignisti, religiosorum in di-

OPUSGULUM QUARTUM.
De
Tita Heati Anlouil monaclii S^crinencis
'.

qui servum suum Antonium, tanta virtutum dote sublimem, circa Danubii iluminis ripasin civitate Valeria, Secundino patre Uicis Iiujus januam jussit inritas ad potiorem cursum ferrata calce provocatur trare. Qui quamvis de splendore natalium conscienita dum majorum virtus sollicitat, ingenia novella tiae jubar hauserit, tamen fulgorem stirpis praacipuse confortat. Qui cana exercitia et veterum gesta relemorum radiis obumbravit, vincens decorem sanguigit, ad disciplinarum frugem propositis laudum praemiis inardescit. Imago praicedentis gloriae, utad po- B nis ingenii claritate dum coruscantem germinis sui non licet lampadam actuum serenitate trauscendit et factus sterosveniat, linguarum catena retinetur est victor stemmatis sui.per quoduniversos nascendo per aetates perire, si quid lectio serenis actibus amica superavit. Qui dum adhuc de matris penderet ubesusceperit. [Itaque eloquentiee diuturnitas, mortalis

PR^FATIO.

Ut prceliantes assurgunt buccinis; utequorum cele:

;

:

;

naturae sine congressionis periculo vincit angustiara,

ribns,

quem

proescivit Dei gratia,

non

reliquit

:

nec

per

quam optimorum

conver5atio,ipsis decidentibus,

passa est inopem favoris
stis,

existere dispeusatio
studiis

ccele-

quidem corpus origini, etdestinatus a superis spiritus ad proprium recurrit auctorem quorum tamen probitas libris mandata fuerit, eorum vitalisest obitus. Dicat forsitan internoscit occasum. Restituetur
:

quem remunerandis plenum

approbavit.

Qui ne sancti instiluta propositi per parentum blandimento frangeret, annorum ferme octo genitoris tutela

nudatus

est

:

mostamen adillustrissimum virum
fuci aetas

pres austerior

:

Abjurat praidicationis

dulcedinem

Severinum ignara
mulceret
ditum,

evolavit

:

qui

dum eum

perfuncta mens sseculo, et carnis vinculis absolutus non desiderat qu£s inter incerta mundi gessit, agnosci sed
illos

osculis, fulura

inpuero bonaquasi transacta

relegebat. Fuit enim, cujus merilis nihilessetabsconIlle

humanus
;

carcer,

sine iibertalis dispendio,

hunc

sibi
:

futurum participem,pia ubique

refudit opifici

dum

inter polluta gradiens,

nitorem
;

Toce praedicabat

credo, ut incipientis tirocinia spes

suum anima Deo nostro mandatorum coelestium
lucis

intenta
lineas

geminavit

et

lenucinantem

bujus

per G annuntiata sohdaret. Sed postquam beatus vir humanis rebus exemptus
est,

non

sensit errorem. Nobis vero istareviviscant,

Constantii antistitisea tempestate

florentissimi,

nobls profutura serventur; quibus si a stiidio deest sectari meliora, de illorum qui facem conversationis
suae praeferunt, veniredebet

junctus obsequiis, gloriosis operibus
dedicavit
:

vitce

rudimenta

qui

eum

inter

ecclesiasticos exceptores
:

exemplo. Tu autem, veinjunxisti,
et siccitatem styli
:

coelestem militiam jussit
bilis
ille

ordiri

erat

enim venera-

nerabilis abbas Leonti, quiid mibi operis

sacerdos Antonii nostri patruus. Sed
magisterii rigorem consanguinitatis

nunquam
molli-

adjuva oratione titubautem,

san-

lege

ctarum precum imbre locupleta facies enim, utconfido, meritis priEcipuum, quod aggredi me ipse jussisti.Pronumest,beatitudini tusejejunameloquentiam
fecundis inuocentiaj ferculis anipliare
:

vit

:

nec fecit securum de necessitudine
cui gratiam doctoris
fuit

discipulum

non timere,
prajstitil.

nisi

censura

non

Tantus

circa

sectatorem
:

diligentise

credite niihi,
:

vos respiciet extortoe autculpa, aut genius dictionis

cujusnisisubstautiamreligiosaauctoritate lirmaveris,
videbitur judicii tui clauda iides delegisseminus ido-

meritum suum modus, quantum in facie monitoris agnovit. Sed jam peccatorumconsummatio Pannoniis minabatur excidium. Nam sucjudicia contulerunt
cisa radice substantiae regionis illiusstatus
])

inpronum

neum, cuivenerandi
Spiritus sancti mihi

laboris provinciaai commisisti.

Igitur beati Antonii narraturus insignia,
raajestas invocanda
facit,

primum
ut qui

est,

enim variarum gentium quotidiana gladiorum seges messem nobilitatis absciderat, et fecundas humani generis terras ira populante
defleserat. Per incursus

illum rebus divilem

me

in his

explicandis per

desolabat.

Jam

Franci,

Heruli, Saxones.

multipli-

liDgUiB frena moderetur, etlabiorum sordes

prophe-

ticicarbonisdiluere maturet incendio, ne conscientice

nebulis lucera conversalionis

illius,

aut amplissimis
deve-

pauperem faciam iaudibus, aut

infantia areute

belluarum morelparagebant mancipata qnae nationum diversitas superstitiosis culturis, deos suos liumana credebantcaede mulceri nec unquam propitia se habere numina, nisi cum ea
ces crudelitatum species
:

nustem. Benedicitur indivisa Trinitas Deus noster,
' De vita beali Anionii] Beatum hunc virum, quem paucispost obitum annis primus omnium celebravit Ennodius, jure quodam sibi vindicant tres provinciai: ortum Pannonia, poliorem viliB partem Italia, obitura et sacras corporis exuvias Gailia. Natus quipiie in Valeria Panuoniae, atque a beato Severino primum abbate, deinde a Constantio episcopo Laureacensi patruo suo institutus, inde in Ttaliam profectus est : atque iu valle Tellina, qua Abdua fluvius, priusquam

sequalium cruore

placassent

:

cessare

confidebant
ali-

Lartum subeat,
lacura,

decurrit,

cum Mario

presbytero

quandiu versatus, iude rursus eraigrans, ad Larium hiud procul a sancli Felicis Comensis mornominis tyris sepulcro sedem fixit, clarissimamque famam adeplus est. Quam ut declinaret, Lerinensem denique maris nostri insulam petiit, in eaque vitae

cursum
peregit.
'

inter sanctissimos ejus sevi

monachos biennio

In

martyrologio Romano

die 28 Decembris,

:

:

241

VITA

B.

ANTONII MONACHI LERINENSIS.

242

iram ccelicolum innocentis effusione sanguinis, qui ut in gratiam redirent cum superis suis, propinquorum consuerant mortes offerre quoscunque tamen
:

A

venit illictamen duos senes, quos

jam

ita inter lustra

religiosi titulus declarabat oflicii, hos quasi serenio-

res hostias immolabant,
gratiaj locus

a^stimantes,

jugulis divinitatis cessaret indignatio, et fieret
teria
offensoe.

quod piorum main

belluarum habitatio longa miscuerat, ut nihil de illis mundo fama nuntiaret quorum vitam scientiamque plene videor elocutus, cum expetitara pro Dei tiraore habitationcm sine nube vulgavi. Brevi post, horum unus assumptus est, et terreni carceris mole depo:

Inter

quas temporum

sita,

procellas Constantius pontifex,

ne quid

mundo
hufa-

eetheriam valetudinem felix anima resumpsit nara absolutionis ejus terapore colurana ignea beati
coilura

haberet

subsidii,

teri'a

*

hostilibus

deputata,

Antonii oculis est ingesta, ad

usque pertinille

mana

lege liberatus est.

gens

:

credo, ut venerabilis viri fides, et ardor

Post cujus resolutionem, Antonium

nostrum

vitiorura decoctor typico raonstraretur incendio.

Tunc

muli ad

Italise

partes quibus coelitus fuerat deputatus,

dum

ibi

Deo cultor

tota disciplinis coelestibus virium

Christo duce perducunt. Principe loco Tellinaa vallis,
quas id sortita est vocabuli, limcn ingreditur
:

suarum
jejunia,
'
'

vela laxaret, et per sinus animaj corporisque

quam

extrudentia paleas flabra susciperet: cujus vigilias,
lectionis assiduitatem jure replicarem, nisi

monlium ex utroque
ditat

latere bracbiis fabricata naturfe

amoenitas, et de verticibus fecnndis
:

amnium

haberera digniora raemoratu.
surapsit,
nisi fatiscente
officii

Nunquam

ille

cibum

plebe locupletat uber solum

quod

avaris respondet

corpusculo, nunquara nisi

juxta desideria immoderata cultoribus,
ita aristis

non tamen
aut

exemptis

muniis, sollicitudinem quiete laxavit.

praegravidum

aut dotatum

pascuis,

arbustis compositum,

aut fluminibus Uetum, ut

non
Illic

Sed quid retexam, qu£e perfectionis habuerit instrumenta perfectus, aut per quos gradus ad celsa conEcenderit,

plus supervenientis personae gratia preestaret,
ipsius originis

quam

quem

liquido
ille

declaratura

est

obtinere

variata et distincta formositas.

sublimia? Scivit
arrogantiara

sic

per labores varios discipliut

Mario presbytero qui spiritibus immundis dorainabatur, adjunctus est quia hsec est rerum conditio, ut novi hominis mores divulget inventa sodalitas et qui ignoratur per originem, similium clarescat affectu. Deprehenditur mens secreta per socios, et
:

narum lineamenta

sectari,
:

nunquam assumeret

pra?coniis quEe gerebat,
fuisse

omnia essent digna dispendium virtutis credidit laudatum. Sic totum de ejus actibus opinionis
de labore
et cura
:

luce radiabat, ut nihil prseberetur ostentui

prcemi-

cui

ad liquidum supervenientis ffistimare conscientiam, conceditur ut de suis deprehendat exlicet

non

nebat censura raentis in corpore.

et

iracundiam

quam

contra culpas aniraa ejus susceperat, facies infucata

ternos.

Nam

cura

eum

beatus Marius

illis

oculis

C pingebat. Yideres adversus
railitem
bella
tractare.

tJagitia

raundana torvos
Christi

quibus mentes videntur, inspiceret, et interioris decorem hominis absconditis percontareturobtutibus,
clericorum sociare collegio, et inter ecclesiasticos coetus prsestantem meritis dedicare pervoluit

oculos, et indefessa contra sfeculi blanditias

Quando

illa

imago statum

eum

suum

resolvit in risum, et

ab ordinis proprii rigore

laetitiae

debilitate

confracta est ? Interea

dum

velut

sonam. Sed fugit honorem, velut veneni poculum, qui semper potentiam credidit suljjacere, et servire
patienter preetulit regali dominatui.

obsignatum monachi in universis implet officium, vir quidam quem sponsas suae amor in facinus impulerat,

et

ad effusionem humani sanguinis affectu
;

et

Ne tamen diu humante conversationis mixtus
cebris,

ille-

indignatione provocarat
didit fugere

sum

societatem contagionis hauriret, elegit seceshaud procul a beati martyris Felicis sepulcro,

mutatione

conscientiam se creterrarum, et in aliis pro-

dum

vinciai partibus

innocentiara reperiri

quam

furore

ubi Larius Jonii

marmoris minas deponit

;

quando

duce

perdiderat,

ne evagetur longius, objectis ripis resistunt frena telluris. Illic inserlio nubibus vertice mons coruscat,
qui sublimitate sua vincit aspectum. Sed

ererai portavit

velatum simplicitate ad secreta homicidam, putans in Dei obsequio
obtutu
et

constitutis de actibus suis prseter eftigiera nil patere.
Artifici

quam
;

su

hnmilera siraulavit
consilii, fabricata

;

perbus est raagnitudine, tam difncilis ascensu. nuUis ante monaclium nostrum patuit gressibus

Nam D commenta
nec
estpraiter

per

dolosi

subjectione corapositus,

cautioribus scelerum sordes texit obstaculis. Difficile

per prserupta saxorum humani generis admisit, formidine repugnante, vestigium. In prsecisis cautibus
tuta feris

Deum deprehendere, quidquid obsequendi argumentis involvitur: proinde flagitium celat abjectio
:

longum

praiibuit nullo esterrente cubilia

:

raro in lucem

erumpunt crimiua, quee auctor

quo terribilius agricolarum rainatur excursui. In hoc Dei famulus sedem diligit, in quo sola fuit placendi causa, quia nequaquam lenocinabatur aspectibus. Nihil secum amplius, nisi parum leguminis et ligonem quo terram sollicitaret, de mundi beneficiis assumens dedicavit callem subjecta asperitate nescitum. Juga illa indomitam naturEe legem Antonio congrediente perdiderunt reserata
eo bestiis blandior,
:

obtemperandi
adfuit
ille

sepelire. Protinus taraen index consuetus, et latentis secreta con;

scierit fuco

reseravit in his sermoAntonium, quando eum plus quam homo possit docuit cognovisse, illum denudans, qui crasso indumento latronera tegebat « Cave, in-

scientise divinse vocis clave

nibus

adorsus

:

:

itinera post

ingressum ejus patuere cupientibus. In-

velis miscere ne lupum ovibus, agnis viperam negligens aestimator adjungas. Iste aniraam Dei manibus con-

quiens, ne tanti criminis
:

reum sancto

collegio

'

Schot., hosiibus.

:

243

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS

244

cessam per ensi fragmenta gutturis elTugavit, et internecivo fratris furore constricti vitam e sedibus
suis,

A

ipse pertractans, brevi

dum

infert

faucibus vincula,

dissolvit

:

hunc

animum suum allocutione firmavit. « Quid agimus, mens adbuc mundani oneris fasce depressa, quam nondum ad auctorem suum
corporeus carcer evomuit
fectione fiducia,
nali
:

debitum exitium sequitur, nec a jugo
alienus qui

supplicii erit
:

?

uon

tibi certa est

de per-

bumano

sanguini non pepercit

miseri-

dumadbuc

includeris fragilitate car-

cordia est, circa facinorosos servata districtio. Ergo

periculis plena sunt, quae videntur esse tutissi-

terminum ponens, mandatorum coelestium hostem depelle, ne candida conversatio tecum babitantum fusca supervenientis contagione violetur. »
sopori
Illico

ma

:

lenocinia bostis tui intelligis,
laudaris. Vide

dum universorum
insidiis
: :

voce

quantis labores

abs-

divinis

obsecutus

imperiis

bominem

vocat,

mentientera convincit, feriato ore male conscii omnia
ejus gesta persequitur. Expavit deprehensus,
gitia sua recenseri videret ab

cum

fla-

bomine, quse sine
:

teste

humani generis commiserat
:

viaticum poposcit, fu-

gam tremens apparavit continuo tamen pedissequa reum ultio [comprebendit, et expiatum scelus palratoris

conditum esse non licet, quod adimus latebram nostram persecutio manifestat hostilis. Sanctorum petamus exercitum, et illamLirinensis insulae cobortem irriguo inquiramus ardore quem solum bacteEus pulsavit adversarius, timebit inter inimicam sibi multitudinem constitutum. Instructa prailiis acies illa semper invigilat, et variis perfossum ictibus abigit
:

" infestantem

;

quot bella
:

morte nuntiavit.

Ita

sermo

justi viribus carere

rant tot triumpbos

illis diabolus intulit, numeuon metuunt quotiens adesse

non

potuit. Interea sanctus vir perregiones tiuitimas

insidiatricis famae

linguis innotuit

:

quae ne pareret

Satanam, ut dimicantes acuant, classico fuerit stridente nuntiatum: semper eruditos et fortes reddidit

de celebritate jactantiam, ante provisa sunt remedia, quam morbus adolesceret. Qui enim grandoevus aut
debilis,

quotidiana
>)

decertatio,

quomodo

prolixior pas

solutos.

His dictis, dimissa fratribus cellula, quos

duce diligentia, non

itineris illius

transmea-

bat abrupta,

cum
;

dantibus valetudinem desideriis

etiam segritudines corpora non tenerent ? Hac perad secretiora eremi beatus Anterritus frequentia
tonius credidit

ibidem praedicti amor congregaverat, apud Lirinum improvisus apparuit. Nuntiavit virum insignium meritorum facies jejunii pallore decorata. Num dum secreti nitorem bominis splendidissima macies indicaret

non defuit actuum ejus prasco consuetus immaculatam conversationis ipsius speciem sub verborum abundantia et relationis ubertate describens. formi gratia rigidioris propositi ruina nasceretur. Mox tamen secessus quem pendula rupes commenMixtas grandcevis et praecipuis gestorum suorum dabat, electus est in quo annis pluribus solus, et p lampadam non minori intellexit igna rutilare metivere monachus vitam sine humani generis consorte tus est fomitis sui lucem, dum vidit alieni. Quasi transegit. Dabat feras pro sodalibus montana soliinter ornaraenta coeli et sidera pleno fulgore micantudo: mugitus ursi aliarumque belluarum minax tia, supervenientis astri claritudo societur: certant immurmuratio, pro blandw confabulationis commusine invidia geminare radios, et per augmenta luevolandum, ne singulorum devotio
inamabilis arrogantiie mater existeret, et de multi:

:

:

nione ponebatur. Denique ea tempeslate ursus petulantior, gloriae plus daturus, caules ipsius puberibus
foliis laetiores,

minis speciem superare novitatis. Alia prolixiori crine

facem suam
ditat

stella

et

quadam domino

hilaritate gestien-

potior

comraendat flamma, nobilitat

:

alia

puriore

;

unam
spatia

alteram per

immani ingrediens contritione vastavit, ita ut nusquam de simplici fruge spes residua linqueretur quem ille baculo mulcatum districtius abire prai'cites,
:

nocturna sincerior. Sic Antonium nostrum per universas locorum mutationes a Christo veniens disciplina comitata est.

Providit tamen,
insula,

ne cui in

illa

piens, testem virtutis suae, et
alias ire

bestias

mox

coegit

:

nuntium passionis ad ut impleretur Domini
veneni
ta

nutrice
proRferri

sanctorum

cum
:

pra?slaret

meritis

videretur honoribus

sciens in bumilitatis

fidelis pollicitatio, qua; sectatoribus suis totius

et omnium ferarum promisit obsequium. men gradienti ei per destinatum callem

Rursus

rugiens se

D

plantatum ad centenos fructus assurgere. Blandus juvenibus, gravis maturis, doctus peritis. submissus existendo simplicibus, totam illam domiradice
nici gregis

fera suggessit
fecit aperire
;

:

quam

ille sola

jussione turbatum iter

et occupata vi» claustra deserere. Sed

bus, quasi
Ibi

ecce iterum

alis

pernicibus, per proditionis

suk

or-

legionem distinctam actu, variatam gentiunam animam in sua affectione collegit, biennio, se ipso potior, mundi istius sarcinam

dinem, Dei servnm in quo loco degeret fama vulgavit ; aliud de ipso, pro sententiarum varietate,
diversis opinantibus.

deponens, victor insidiarum quas antiqui serpentis
parat astutia, diem nostrum et lucem prEesentis sasculi perpetui luminis adeptione commutavit. Taceo
qualiter vitam ipsius mortis claritudo signaverit, ne

Tunc liquido

patuit per occursus
;

multiplices nihil obstare cupientibus
solidari scissa, pendentia
insidiis,

planari ardua,

non

timeri. Sed potioribus

universa digerens, non tam veritatem narrasse,
praedicti

quam
quis
;

ne per arrogantiam hostis subriperet, for-

laudibus videar immoratus. Veluti

si

tiori consilio

manus

opposuit, ne

jam grandaevus
:

perderet, quod inler tirocinia virtute servasset

acrius

enim

circa robustos diaboli
illos

certamen

est, et

majori-

ex consitum lucum frondium densitate repererit quo coronam ferro stringente subripiens, genium non amovet; meliorisilvffi, dum praesumit parva,

bus copiis

aggreditur, qui conflictus ejus experti

roboris sudore

domuerunt. Universa tamen secum

bus equidem de Antonii nostri factis, qua; stylo non attigi, narranda servavi. Vincar forte eloquentiae flu-

245

EUCHARISTICUM.
:

246

mine

nemo me

circa illum superabit alfectu.

qui secutus fuerit, de peritise

Habeat messe jactantiam mihi
:

A

gratiam beati hominis

uemo

preeripiet, qui

ad

expli-

canda ejus bona primus

accessi.

OPUSGULUM
'

QUINTUxM.
«Bffi

SuclliaHsitScuni

%'ila

sua.
tu

nomine Patri et Filii et Spiritus sancti. Oraculum est scientissimi doctoris gentium {II Cor. XII, 9) quod pariat infirmitas nostra potentiam, cuni et quod terrena contritione anima convalescat
In
:

deliniunt verba, sed puritas

:

apud quem SKpe

muti loquimur,
concinnationis

et

clamantes tacemus. Sic
in
rhetoricis
et

dum me
poeticis
se-

superflufe

campislepos agitaret, a vera sapientia mentitam
cutus abscesseram, nihil aliud oupiens, nisi
vauffi

virtus quae de substantia carnis fluxerit,

currat ad

auris

spiritum; et

dum
si

labefactatio nostra cixlestem

bo-

laudationes aucupari.

Erat orandi fastidium,

minem,

et in divina

gem

spiritus;

locaudum arce componit ad fruquando sine cuUura aut messe sunt
et

dum
]3

perorandi tenebar cupiditate mercari. Infelix

ego

homo

!

quis
VII,

me

separaret

de corpore

mortis

corpora,

dulce

est,
:

cum

accesserit propler aug-

hujus [Roni.
concessa
aniraae

24)? gratia Dei, medicabilis morbi

menta diminutio
jejuna et
sterili

ad divitem Dei gratiam perveuitur
tibi de-

ministerio.

Nam
:

ecce

repente

.

ad

sedem
est

paupertate membrorura. Ergo
imbecillitas nostra,

formidanlis dolor ingressus, et secreta cordis

hetur post

Deum,

quod de rerum
meae

hostili pavit

incendio

tunc quidquid
et

homo

jugi

sublimium

affectione surresimus. Votiva febris

consenescebat ardore,
se interna reserabat.

per aditus naturales coctio
e latebris suis pelle-

necessitas, et exustio amplectenda medullarura, de-

Nam dum

quamvis adhuc aliqua de superstitioso, tamen jam de superstite nihil habebam. IIoc et in i[)so gaudere de reditu. Lsetatur nunc iu auctore solum remanserat de conscientia viventis, quod a te, nostro mentis sanitas procurata lauguoribus. Ubi est Deus meus, sanari me posse confidebam, queni ad superbia divinae salutis quaesita ludibrio ? ubi supercommotionem errore perduxeram. Nec tamen vastacilium, per quod omnium munus credebas esse rem trix illa et magistra pestis latebat, viscerum immissa propriam? Repente deseruit te constantia roboris tui, conclavibus nec contenta velamine, totum meluridi et segritudinis subjecta ponderibus elisa cervice japostquam fugit prosperitas tua, seram raedicoloris nube vestierat; ut quidquid in caeteris pascuisti tata poenitenliam, quod pra?valueras, Dei nostri fuisse C sionibus medicorum quteritur digitis, hoc propositum cognoscis. Gratias tibi, ccsli moderator et condilor, pro correptione sui vulgus videret. Urebat amantes qui dispensatione subtili, et occullis miserendi itinemei louga calamitas; urebat inimicos alios desperibus, vias nostras et de afllictione compouis, et ad ratio obitus mei, alios angebat instantia, concors
deruut mihi
et

timere

Deum

de abitione sospitatis,

retur arrogantia,

:

:

:

Yirlutem perfectam pia laceratione nos reparas.

Ad

erat oivitalis

in

studii divisione sententia.
offlcio, et

Interea

medicinam tuam venire, nisi suffragio vulneris, non Vdlemus cum duritiam cordis assuescimus te perou:

me

edax ignis interno vastabant
ita

continuis

curantium
aleret,
cessil.

tiente mollire, et suggestionem terrense vilitatis nobili
et

nutriebatur studiis. Nam quasi morbos quidquid contra ipsos providebatur, acilla

dulcissima molestiarum nostrarum passione

primere.
alacritate

Ecce ego

ille,
;

qui iu

comloogum ducta mihi
fruerer, quasi

Tunc

SEecularis

pompa3 philosophia, Hip-

pocratis et Galeni contrita subsidiis, ad adjutoriura
iidele se transtulit,

plaudebam nuUa intermissione
nis successibus,

qua

dum perpeti

aliquando sentiens raundi blandipreesidiis

solveretur, qua;rebam

qualiter

peccati stipendium mors veniret.

Nam

elevatus insa-

menta vanescere, et humanis homiueni non juvari. Jam duorum ferme mensium
cladis hujus

curriculis

poetarum

me

gregi,
:

ignarus vene-

me

sibi

pressura submiserat.

Jam re-

randae professionis, indideram

delectabant carmina
et

quadratis

fabricata

particulis,

ordinata

varietate solidata.

Angelorum
:

choris

pedum me fluxum aut

medii vice transitum pra;stolabar, et nihil suave de usura lucis istius recolens, abrumpere moras, etsi cum
peccati iturus fasce cupiebam. Expendite legentes qiia?
hic flagella, quae tormenta

tenerum poema miscebat et si ovenisset, ut essem clarorum versuum servata lege formator, sub pedibus meis subjectum, quidquid
coeli

me

raanserint

:

ut suppli-

tegitur axe, cerne-

bam. Ineptum diu volulavit vita mortalis, et certa miseriarum csecitas de falsa dicendi felicitate perextulit. Quotiens acclamantium flatibus propter religiouem vertex nudatus intumuit, et mendacibus labiorum lusus illecebris, credidit amorem sui habeutium pectonbus imperari? Tu autem qui in ecelis habitas, irridebas me {Psal. ii, 4) tu quem nou
:

ciorum priEsentium metu gehennre poenas expetorem, el ut ad illa iramortalis camini et dirum anhelantis piacula festinarem. Scd non defuit mihi Dominus, qui morti/icai ei vivifical, deducit ad inferos et reducit
(I Reg.
II,

S),

majestate sua
ore tuo,
6,

ille,

cujus est promissio.

Adhuc verbain
nus
{Isai.
lit,

Et

eccs

adsum,

dicii

Domise

et lviii, 9).

Nam cum

unus

ex

his qui assidebant mihi, et persingnlos dles ditabant

inccqualitatem meara dispendio facultatum, lassatum

Eucharisticum] Liberatus gravi morbo Ennodius, gratias Deo, tum de reddita salute, tum de cseteiis quae in reliqua vita acceperat beneficiis, hoc egit cui cum anepigraphum esset, nisi quod opusculo
'

uno codice Relalio cursus viise suse inscribebatur, Eucharisliei uomen indidimus, Paulini Burdegaleusis exeniplo, qui ejusdem argumenti ac tituli carmen
in

:

composuit.

:

247
se

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
testaretur,

248

fuisse

nec aliquid remansisse quod

A

dendi aditus paleret. Deus meus, redemptio mea,
qua; mihi occurrunt de his qufe fecisti

fieret; illico
toris.

Nam

illic

mihi spem vitai detulit desperatio curapromptiora sunt coelestis bona juvainfausta lan-

mecum
si

:

quse

de

illis

quae gessi adversum

me

:

quae

conferantur,

minis, uhi se subtraxerint obsequia

guentibus. Continuo
praesidia

me

ad

'

beati Victoris martyris

nullum tempus aut ope tua, aut delicto meo sit vacuum. Libet ex innumeris in me collationibus tuis

sape experta transvexi, et opem fortissimi Deo per ipsum cum lacrymis alleganda commisi. Satis esse ad promerendam clementiam ejus, si semper ante oculos suos statuat, unde nos
precatus,
surapserit; nec facile ad
illius

unam

libare, et prcetereundo populos largilionum tuarum, singularem summo tenus atlingere. Tempore quo Italiam optatissimus Theoderici regis re-

susoitavit

ingressus,

cum omnia
et
:

ab inimicis

ejus

sublimitatem mandatorum

inexplicabili clade
gladiis,

vastarentur,

quod superesset

riam. Quamvis per secundam pii naturam baptisma:

fames necaret cum excelsa montium castrorumque arces penuria perrumperet et in culminibus locatos armis ssevior egestas obsideret tis ablutum sit quidquid de limo parente sordaimus ^ ego annorum ferme sedecim, amitsa quaj me aluetamen quia dum inimicus salutis nostrae inclusum remansi rat, ea tempestate solatio privatus sum blandimentis fucat interitum, dulci vitia sapore condivit; et dum pruritu aurium, dum gustandi oble- " solus, inops re et consilio destitutus, cui sola remedium tribuere possit adversitas. Ne inter parentes, ctatione producimur, mors per fenestras ingreditur quod est captivitatis sorte amarius, subsidia vivendi {Jer. IX, 21); quo fugiendum est ab ira ipsius, nisi liber poscerem, extemplo porrexisti consuetam ad misericordiam ejus, qui reducem tilium et condexteram, defensio mea; et domum censu et relicessaj prodigum portionis, quem postquam cum porgione praedivitem, ut solatium meum non respueret, cis per obscenum siliquarum cibum addixit immunda compulisti. Poposci in matrimonium cujusdam nocommunio, ad stolam candidam, adannulum pretiobilissimae et tibi bene compert* parvulam filiolam sum, ad divitias illas paternae possessionis, quasi protinus, te ut ad te veniret procurante, quasi hoc semper servasset jussa, revocavit {Luc. sv, 12)? a me sperari debuisset, exceptus contulit mihi Precatus sum per electum ejus, ut debita mihi plura placentium tibi consortium, et ut alimentis affluedimitteret, ut plus diligentise absolutus exhiberem. rem, et ad culturam tuam fugiens inlidelitatis obEt hoc eum promissionis sufe chirographo et casta scura commearem, pene anle agnitionem desolasponsione conveniens, poposci, ut daret etiam per tionis meae, coeperunt mihi largienda suppetere. quia prfficepta sua amabili devotione me currere cum sit illius, quod vocamur, illius quod vocati ac- r Tunc primum ex mendico in regem mutatus, afttictorum orditus sum mala deridere, et quasi debita quiescimus, a nobis tanquam sint orta munerantur mihi fuisset prosperitas, sic illorum negligere auctoet velle vecta, et perficere ipse suggerit tamen ceu rem. Non tamen perduellis animus et durae cervicis pro nostra obnoxius devotione dat pra?mium. Procontiuuo a te tumor elisus est pi'oduxisti ultionis misi etiam, si clarioris studii me per gratiam suam terapora, ne forte compungerer, et hoc tantum, quis donaret alfectum, de manu linguse meai confessio
velocitate

cum

extremam migrare posse mate-

;

:

:

:

:

:

:

:

:

ista

procederet, de muneribus ipsius ingenioii mei
litarera;

esset

prffistitor,

sanatus

sentirem. Sed quia
facile

homo

eidem adipem

ut

nunquam

st}'Ii

cura de

non

corrigit ex injusto,

nec
in

ad candidum post

stecularium rerum ventosa exsecutione lassaretur
reliquas etiam quibus suggillahar fceditates abnuere;
si

tameu

ipse,

quod loqui

inspiravit, velle

me

faciat.

Supplicavi ut adesset in
teret se ab eo,

me

beneficiis suis, nec averprajsidii tutela destituet
illis
:

sententia mea illa qua tuam conlinuatione peccati. Et quia, cum sis clementissimus, non semper justitiam repouis, nudatus praesidio tuo, vocem illam

maculas

sedetur
vici

;

steti

caderem,

patientiam

quem genuini

quae

directa

est

ad anres primi parentis, accepi,

iii, 9)? lu confusione mea, quanamiserim clementice tuEe thesauros, et qua nudarerum a te collatarum rentur non vicem innocentiai meae reddidit, sed quan- D tus sim dote, numeravi redii ffistimatio tunc concessa est, cum mihi periret tum gratiae ejus deberet felix et eruditus peccator, ad me atque ad aerumnas meas, et propter gaudia ostendit. Nam si recti custodiam pietatem secutus

tum

fovisset

misericorditer,

qui parentuni

Adam
tos

ubi es [Gen.

la^tabantur defensione, preetulisset

etut hfec tribue-

:

:

non

linqueret, et nos terreret ut arbiter, et

pater foveret;
'

nusquam

via salutis,

non ut nusquam eva-

producta lacrymavi. Statim quidem

alio itinere,

non

tamen impare,
excessit.

subvenisti. Ordinasti, ut per ofhcium

mus et sedes Ennodio. De hac quam infuso beati Victoris oleo

Beaii Victoris] Martyris Mediolanensis, ubi doipsa curatione sua consecutus est, vidimus lib. vni, epist. 21-. Alterum ejnsdem martyris, etsi re ac modo dispar, in Apollinarem nostratem praeter usitatum niorem collatum benelioium narrat Gregorius Turon. lib. i Mirac, c. 4o. ' Ego annorumferme sedecim] Hinc petenda epoche annorum Ennodii. Nam si sedecim annorum erat, cum Theodericus Italiam ingressus est, nempe anno 489, consequens est ut, Valerio consule, qui fuit annus Christi S21 et Ennodio postremus, annorum fuerit non amplius 48. Itaque hunc numerum uon

Nam dissimili argumento aetatem suam, et quo anno suos libros ederet, prodidit Prudentius, consulem iudicans quo natus erat, in Cathemerinon
quam vetera exemplaria, ut totius operis Prudentiani prooemium, in prima ejus fronte merito
pva^fatione,
locant.
Irrepsit subito canities seni, Oblitum veteris me Saliae arguens, Sub quo prima djes mihi.

consul cum Philippo fuit anno 348. His adde reliquum est ut annos 57 quos egerat Prudentius hsec scripserit anno 403.
Salia
:

249
levitarum coactus sanares,
cina
et

PARyENESIS DIDASCALICA.
impacti honoris sar-

250

A

rilitatem,
tiretur, et

religiosK

mecum
in

habitudinis decora par-

quod premebat a me pondus amoveret. Sed postquam venerandaj nie pressura dignitatis absolvit, habui de titulo genium, non de actionis nitore
conscientiam.

fieret pr£eclari

nam sexum
et

fragilem
nobili

dux femina tituli. Sed utianimi virtute sequeremur,
excelleret

actione

non tantum

merito,

mens

rigore

inebriata Yenofico, nec
!

quantum femincce
lentu.
Ilia

imbecillitatis sequi videretur ob-

Si desunt tibi veesemplis instructa, nec monitis narabilium magisteria librorum ad profectum, in-

pretiosas vigore

constantiae

mala carnis
obstinate

vota perdomuit, et atlectiosam servavit pudiciliam,

formare suppliciis et nisi te coeno perditionis immergis, habere potes de poena doctrinam. Sed hcec
:

non coactam.
diligit,

Illa

recti

observantiam,

dum
;

ire

compulit in naturam. Utinam non mihi

faciat in

nobis

ille

qui praecepit, et ut pares ejus

in illa dislricti proponatur

hora judicii

et

dum

in

existamus imperiis, ipse nobiscum quod injungit, operetur. Hfec et alia plura, sicut pra;fatus sum,

intirmitate sua fortis apparuerit, ego iu naturali virtute sim fragilis
!

Ecce,

Domine, recensui ipsa quas
Adesto,

probatissimum beatum Victorem inlimanda suggessi nec requies, neo mora procuranda
per testcm
:

noveras, et in ea tantum fui fidelis parte, ut non ra-

perem quod

tenebas.

rex

gloriEC,

adesto

„ supplicanli, et secundum benignitatis tuse consuetudinem, secutura dispone. GLoni.i patri, et i-ilio,ei nuit. Hoc amplius suffragator meus emeruit, quam poposci, ut [illa quse mecum matrimonii habuit paSPIRITUI SANCTO.
lentavit; petitionem
suscepit, replicavit, obti'

meam

disse

Religiosx mecitmj Simile quiddam Ruricio acciscribit Faustus Reiensis epist. 7, ut cum ipso

fldelissima Saira, id est conjus sua, sub

uno

Christi

jugoad communem tenderet coronam.

OPUSCULUM SEXTUM.
ParaenesSs «aidascaaica
Deo obsequimur, dum ejus convenienlia monitis imperamus nam quod petitioni vestraj studio cari:

ati Anifts-osiwm». et iSinitum.
Resolvat studio jubente fortes:

At no4
In

Pieriaj

modum

loquelae

talis

acquiescimus, mystica sunt

prsecepta.

Multis

tantum sequimur, monente cura,
dat genius, vigorque veri

etenim supplicationibus exegistis, ut pagina vobis
concinnationis didascalicEe fingeretur. Volens

Quantum
Q

me

in

Christi militis insitum

rigorem

multorum jura submisi
adhibeatur examinis
tis.
;

:

quia videbo, quid in verbis

Elumbem patimur

cavere ductum.

sufficit si

me

in voto prajdice-

Ergo dictorum aliquotiens amoena fugientes, materiam solidam suo ore celebremus, ne sentiat
litas

quod vivilicat non tacebo. Deum tota mentis intentione mundis tenele visceribus, et circa vos precum frequentatione
in foribus

Ego tamen

scriptionis

viri-

operis

enervati

damna
:

sermonis.

Non

refugit

professionem meaia monitoris offlcium, quia decet
praecedentes emendatio
et sicut

mulcele, nullis ab eo
transactione
facit

animarum

fornicationibus, nulla

posttergum
:

relictis

Fovete etiam proximos, quos naturale coUegium ; et ne quod vobis factum
deducti.

facem de innocentia proferri; ita ratio nt etiam verbis iter quod sequantur ostendas
par
est

flagitat,

cum
et

di-

dolori esset,
ctus est,

vos focisse gaudealis. Hujus boni fru-

vini voce constethortaminis,
hit Le (Prov. ix, 8)
:

Argue sayieniem

ama-

quidquid optatur. Me tamen diu lenuerunt anxium deliberationis incerta, utrum ad vos per cai'men, an epistolari lege verba promulgarem. Elegi
affectionem
patefacere
cutio, et
styli
:

et

non

reticeat spscularis asserlor.

Qui preeceptorem sancti voluere parentis esse loco.
Jure enim iu aflectionis supercilio collocatur, benignitas corrigendi promptius asserit
erudisse

meam

circa vos utroque

dicendi

calle

quem quam ipsa

quia et ptaecipientem decet fortis elo-

natura generis. Genuisse etenim libidinis testimonium
j)

pressis

admonitione mentibus

mollioris
susci-

est

pietatis^.

Ergo ad discipiinarum arcem
vere-

cura subvenitur. Ergo benigne exacta
LAi:S

properantes,

matrem bonorum operum amate

pite.

cundiam

:

quse ita ex se variarum speoies virtutum
virgo parturit, ut impudentia procax et

VERSUUM.

fecunda

et

Quamvis sit tenerum madore mellis, Quodcunque strepuit parens Camcena, Et lictum lepido nitore carmen
Captivet docilis

corrupta vitiorum. Haec
tendatis, hortetur.

vos

hac voce, ut ad eam

VERECUNDI.i.
Tinguite candentes roseo de raurice vultus,

momenta

cordis:
virtus,

Nec semper deceat poema

Atque fldem

morum

pandite de facie.
sis

Quod
'

lex prascipiens tenere

fluxum
tum,

In niveo spargens maculas
etsi patris

pulchrior ore,
prodit,
nobilissilib.
viii,

Parxnesis didascalica] Auctor ipse sub initiura
:

ejus

nomen non

concinnationera diadascalicam vocat, et lib. vni, epist. 28, epistolam admonitiouis dignam sane quffi adolescentibus omnibus, qui ad virtutem et litteras informantur, legenda ac paedagogi loco sectanda proponatur. Beatus et Ambrosius ad quos ea missa est, ex epistolis noti sunt. Ambrosium enim Faustini fllium fuisse docuit lib. ix, epist. 2 et 3. Bea-

mum
stola;

et

sublimem adulesceutem appellat

epist. 38 el 39.

Ennodii, in aleatorem. Ambrosius vero is videtur qui postea quaestor fuit Athalarici rogis, apud Gassiodorum lib.
viii,

Ad eumdem etiam aliquot sunt epiet Ambrosii nomine controversia "

epist.

13 et 14.

:

:

231

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS

252
volitat potentes
:

Cum

sudans tenerum roscida colla feras.

A

Nec per urbanos
Slagna

Nil tibi plus lingua tribuas,

quam schemate
[frontis.
tibi concilia.

Conscius recti tenet inter undas
salutis.

Quidquid amare

libet,

hinc

Barbarum quamvis tumeat Gelonus,
Parthica et lalret Morinus hgura,

Nefas est huic tam sacro

manus negare

consilio,

quando

et ipsa

quae loquitur, qutestuosi decoris dote
quee

Omne quod mundi

rabies susurrat

redimita, nobilitatis vel amplilicat bona vel suggerit.

Despicit, arcet.

Pudori ergo cogaatam sempersociatepudicitiam
aetatis

:

Intrat excelsi penetrale regis,

prasjudicium cana

moderatione

temperans,

Divitum
Ille

tutis

manet

in ruinis.

annis fervore tumentibus peregrinae. frigus dispeosationis admisceat
:

nec legem patitur sepulcri,

et

edomita erroris appetentia, carconversationis
in
illiciens,

Nec mala

vitae.

nem

sapore

sanctffi

recti

diligenliam studiosam

vobis videri faciat,

non

coactam. Hoec tamen
tur,

ventris castigatione procureTj

sfudiorum liberalium deesse diligentiam, perquam divinarum bona rerum quasi pretiosi monilis luce sublimentur quia
prajfatis virtutibus facessat
:

De

nec inimica ejus feroulorum populosis nutriatur

non multum
sitas
:

a foeditate sejungitur imperfecta

formo-

erroribus. Exigit

enim comessatio, magno

queesita
et

et

qui

non

sufficienter

magnorum

tetendit ad
Ista3

dispendio, etiam

bonorum damna merilorum,
his

culmina, miserorum infirma vix reliquit.
prae foribus quasi nutricem

tamen

uno
Hajc

calle
si

morum

veniunt detrimenta vel censuum.

cEeterarum anteponunt
illiciat, et

ad vos gressum protenderit, C.4STITAS.

eam

tonare

grammaticam, quaj adolescentium mentes sapore
artiticis et

oportet eloquiis.

plauEe locutionis

ad Tullianum
adducat. Fa-

calorem

scintillas prtefigurati vaporis

Nil

moror

afflictos

constanter prodere vultus,

bricatum Martius campus militem

suscipit,
:

quem

si-

mihi praeniteaut casli monunienta decoris. Pinguia nam tonuom suffocant corpora sensum, Et m;ile farla suas conculcant viscera mentes. At mihi crux cuspis, crus scutum, cruxque
'

Dum

mulacrum

mentitaj dimicationis animavit

necpe-

dem

retorquet a classiois, cui buccinarum clangor

et miuisteria belli inter pacis

blandimenta crepuegrandescit, et de ia;

ruut. Usu

enim

virtus nutrita

[thoraca
Ilac

stitutiune nascitur periculorum tolerantia
fir-

consum-

tegar, hac

feriam,

bac pacis foedera

mati roboris viros principia viderunt timentes. Bene
est, si rhetorum dextera, et libertas illa linguarum C formatos grammaticorum fornace enses accipiat qui ne manifestis cedant ictibus, frequens contulit imago
:

[niem.
Haec

mihi dux

belli

est,

quo

viclrix

lubrica

[calcans,

Dira cupidinei detestor mella veneni.

Ad me

currentos

puerum

seponite

factis,

hac cautione opus est, ut supra aetatis immatura; naturalem pene licentiam artis crescat
feriendi. In
affectio
:

Deque meo juvenes canam pr£esumite vitam. Hanc admittentes fidei ornate consortio quia sicut in emendatis moribus principem locum obtinet, ita suis spoliata dotibus non teaetur nec fas est quasi singulare occupari quod constat ex pluribus. Nubilia serta nisi multiplicibus pratorum non componuutur spoliis ex variis gcmmis una diadematis solet constare formatio. Semper admirabilis electri corpus numerosa metallorum membra pepererunt. Proinde, quia nihil est quod fidem possit anteire,
:
:

et

de continua per pajdagogos,
clari

et indicta

necessitate

operis

spontaiiea cura prosiliat
se tendere,

ostendit

tamen ad bonam voluntatem

qui ut cogatur acquiescit. Jam pene in studio habet

;

honestatem,

quem non

offendit sollicitudo monitoris.
:

Tamen

sectatoribus ista sic loquitur

:

GRAMMATICA.
Mentibus

damus saporem,
si

dum
quid

polimus
errat

fa-

[bulas.

foveatur,

et ita

in

diligentico

ipesse coalescat,

ne

Judicem tenemus cequum,

par-

lacteus alimenti divitis
falce moriatur.
pollicitatio,

culmus importona demessus D

[vulus.

et

Ergo recedat ab instituto vestro clauda per usum in naturam transeat res

Abstinens manu, pudorem aure et ore verbero. Quidquid ars habet pavendum, ars loquendi
[temperat.

sequenda. Haec tameu his vos convenire putetur affatibus.

FIDES Qui cupit coelo sociare torram, Linquere et luxoe vitium parentis,

Cum pusillisjet jocamur inter ipsa dogmata. Nam jubet rigor magister, ne per omne terreas.
Nos parentes
dixit ajtas illa

major optimos.
esse nostra pignora,

Quod

favore

computamus

Me

petat, cert\im decus,

etcoronam

Muneris

alti.

Quaj dedit venter tumescens litterati seminis, Nec libido subjugavit jura clari pectoris.
IIoc vos digredientes

IUe nec dirummetuit tribunal,

jam

instituto, rhetoricis lituis

Pro thoiaca, hoc est lorica, Basilieuses ut labanli metro subvenirent, ediderant corona. Sed nos lidem veterum librorum sequi maluimus, quam seduli nimium emendatores videri pr£esertim cum hujus generis exemplis abundet En•

Cruxque thoracd]

nodius, thoraca igitur, pro eo quod est tborax ut lampada passim pro eo quod lampas. Sed primam prjeterea syllabam corripuit, cum iu 9«^«; produ:

:

catur.

: :

233

PAR./ENESIS DIDASCALICA.

254

evooat Mavors eloquentioe; et quasi loricam hamis,

A

ab urbc saoratissima
bilis curice

non recedunt.
:

la ipsis

est no-

itacomponil variiset connexis causarum muuimeula particulis. Nam nodosis orationis artubus in solidam
et

simplicem formam coactis,
:

unam sermonum
eonjunclioni,

pin-

git efflgiem

ia

qua

ita

quadratis sociantur diversa

mensuris, ut nec divisio deroget
virilim

nec

aggreganda valeat, cum opus est, segregare partitio. Vos pra?.misso laudis sapore mascula dictio
et
«

humani saporisLatiare supercilium sicadhortatur
Postapicem
divinitatis
;

:

egoillasumqua; velcomnuito sisint facta, vel facio quantisvis actionum tenebris involuto lux sufficit, quam loquendo contulero. Ego sum per quam exspectant homines realum de turbida et innocentiam de serena: per me fusca splendorem
conscientia, per

quos vidisse, erudiri est. sermo de ludicris, neo pantomimorum vix ignoscenda commemoralio. Illi auram popularem per pudoris detrimenta non capiunt ; contenti rectis magis placere quam plurimis, sortiuntur de innocenti aotione testimonium. Istorum quamvis in omnibus jussa sequenda sint, est tamen in illis et magistra taciturnitas, et eruditi forma silentii. Est etiam Probinus patricius, placidi germinisexaminata claritudo: quem eruditorum familiaj mores ad unguem
prinoipatus

Non apud

eos

duoti contulerunt
sit

:

qui et de patris et de soceri hauest.

fonte,

quod mundus

Est patricius

Oclhegus,

ejus filius vir consularis, qui

canam prudentiam mi-

me

lucesua radians adventitia nocte

uor transgrediens, sine

tegitur

:

vel

si sit

ignara tenebrarum, est quud nec

confidit puritas, nec culpa suspirat.

Ad

meum
:

com-

pendium ubicunqno
divitias,

est

Romanus

invigilat

fasces,

ajlatis pra?judicio habet et provectorum soporem et mella pueritite. Est Boelius patricius, in quo vix discendi annos respiois, et intelligis pucritiam suflicere jam doeendi de quo
:

non ornaveris, abjecta sunt nos regna regimus, et imperantes salubria jubemus. Quid quod declamationumnostrarum ohlectatiovincit universa quas sapiunt, et opinionem quam conciliamus seterna est? Ante scipionos et trabeas est pomposa recitatio de virorum fortium factis quod volumus creditur actum nemo sestimat quod silemus nobiiia germina, ex nohis fusa, orbom totum sole
honores,
si
:

emendatorum

judicavit

electio.

Est 'Agapitus patri-

cius, et honestate dives et scientia.

Est
et

probus V.

I.

quem

si

sequamini, illum Faustum
viros

Avienum quos

prsedixistis praesentes, etiam
Cffiteros claros
tulit, silentio

oum desunt habehitis. quos tantum ad me opinio de:

relinquo

per vos,

si

vobis

jam

cordi

:

est maturitas, aut per eos
:

quos sum prajfatus, agno-

enim patet iudiciis amicus bonoscite clara perfectionis irradiant. Poetica, juris peritia, rum nec in altero mores quisquam hominum, nisi quos in se formavit," ampleclitur. Jam si matronadialectica, arithmetica, cum me utantur quasi genirum delectat aditio, habetis doranam Barbaram, trice, me tamen asserente sunt pretio. » Audite tamen et carmen, alieni quod nobis suggerit ludus G Romani flos genii, qua? testimonio vultus patefaciat lucem sanguinis et saporis in qua invenietis et veofticii. recundam securitatem, et de bono aotionis confidenRHETORICA. tem verecundiam sermonem naturali et artifici Sit nosteriantum, non stringunt carniina quemmanifestis
:

:

:

[quam.

simplicitate conditum, ut nec lepos devenustet
quii,

allo-

Nos vitajmaculas tergimus
Si

artis ope.

nec duris splendor feminarum

rigescat

affalidili-

niveo constet merito quis, teste scnalu,

bus, in

qua
si

sio

in

naturam

transiit

honestatis
possit

Cogimus hunc omups dicere nocte satum.
Et reus, et sanctus de nostro nascitur ore
:

gentia, ut

vel

mentiri

velit,

non

errorem.
est

Sonat pudioam lingua dulcedinem, nec mentis nubi-

Dum

loquimur, captum ducitur arbitrium.

lum
ris,

tecto sereni sermonis

operitur

:

hoc

pecfo-

Lana Tarentinaj laus urbis, gemma, potestas, Quid sunt ad nostrum juncta supercilium? Qui nostris servit studiiis, mox impcrat orbi. Nil dubium metuens ars mihi regnadedit.
Hsec ergo,
duloissimi,
et

quod

loquela?.

Det veniara

feminarum diadema
quieti
:

prajsumenti, quod ejus invideo

velim illam

omnibus ItalicB partibus imitationem prffiferri, Hl quffi uon acquiescunt monitis, formarentur esemplis.
et

assequi

contendile,
ista

Est
licffi

illic

etiam Slephania,

adepta custodite. Sed replicetis, quibus ad

magistris, quibus utamurinstitutoribus.quorum erigamur exemplis; cum Faustum et Avienum, SEEcuIi nostri
beatitudinem, etLatiarisflumen eloquii, auliois distri-

lumen

Ecclesiee, oujus
si

fuscantur,

splendidissimum cathonatales ita majore luce mores inteUigas, ao si facem mundi
:

oculus sol obumbret

si

ingenitce conversationis

raIsto-

dios seponas, plus ejus

sanguine

nil

lucebit.

ctum tcneat sorssecunda
coniaidem
est ac
si

consiliis?
:

quos

dum manet
velis

rum, quoscunque

praefatus

sum,

ccelestis

vos dis-

cura, a generalitate nescitur

quorum

tentare pree-

pensatio jungat obsequiis. Ecce

habetis gratia; me£e

lucem
istis

solis et

potentiam

bono publico desudantibus, patricii * Festus et Symmaohus, omnium disciplinarum materias et constantes forma sapientiaj.
divinitatisasserere. Sed

in

obsidem paginam, quam velut pocdagogum sectamini. Det nutem vobis Deus quod decet et velle semperet facere. Ergo si pomposa oratione non valui,

oratione vos,

memor
i7S.

professionis, adjuvi.

' Festus et S^jjnmachus] In hocillustriura virorum citalogo dignitatum ordinem seoutus e-^^t. Festus enim hoc tempore, ut Anastasius in Symmacho notat, caput senatus erat, consularium antiquissimus: ex anno videlicet 472. Symmachus eumdem hono-

rem adeptus anno
titO.

Probinus anno

-189.

Cethegus

Probini hlius anno 304. Boetius anno, utmoniiimus,

Agapitus nondum quidfm consul, cum soriberet Ennodius, sed postea futurus anno 517. Probus fortasse

anno 525.

:

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
Per
te,
'

2o6

per qui te talem genaere parentes,
sors dura ta-

A

Vilia divitibus

commendans
clara

dicta patronis.

Symmache, ne nostram maneat

Germina

[bellam,

Da dextram tenui, et tecum me tolle per undas. Non facit ad mores credentem fallere sanctos.
Nihil moror, en supplex

venio

:

miserere pre[canti,

Sumite sicci Verba parentis. Nobile dictum est, Quod bona monstrat.

'

Per

te,

per qui

te]

Miserat Ennodius Paraenesis

exemplum ad Symmachum patricium, ut eam corrigeret, lib. viw, epist. 28. Propterea hi versus parae-

nesi subjiciuntur. Beatum referendi.

Adonii vero ad

Ambrosium

et

OPUSCULUM SEPTIMUM.
Pvsnceptww, csnamlo
Nulli
scentiaj

jns^si susii

omnes episcopS

'

ccIlnlaBtos liabere»
Nos tamen
quos pastoralis
est

dubium

est,

hominem
sacri

qui carnalis

concupi- B Jestimatione

percurrit.

illecebras

vivendi arle domuerit, et

amator inslituti, magistra prseceptorum falce cceleradice

cura constringit,

quibus tuendarum commissa ne

animarum

diligentia,

summorum
maxime

stum
taria

erralicos palmites de conversationis suse

morumque

dispereat;

quispiam minicuni mali ipsius
apostolica^

sustulerit, vitali traditurus incendio, fructuosa'; plan-

recens oculis ofleratur
sedis proesulem, et

exemplum, cum

ad supernum fovere valituracompendium, unde
et

omnium pene

Ecclesiarum gu-

annuas divina jussa capiunt pensiones,
sinceritate innocentite, ita opinionis

eum

sicut

luce

gratulari,

bernacula tractantem, per proximi tumultus incendium inimicorum rabies tali ore momordisset, et in

Necbonorum facem raeritorum

maledicentis creden:

dum

est exsiingui

posse conflatu
vitee,

quomodo

et si

dente tangatur invidi splendor
nata; oblocutionis excludit.
br;i",

umbram
:

vene-

ruinam suamaliquorum furor sine justa indignatione surrexerint. Hanc ergo volentes morborum desecare perniciem, nein locum iniquff' assertionis noslrorum
aliquis negligentias aucupetur,
tatis
et

Aucforem repetunt tenenitorem
claritalis
:

similitndine veri:

quee ad involvendum jubar aptantur

ad impugnalionem fultus

occurrat

qui,

ut

siderum nox infusa non obruit
proficit

ad geniiim
:

aiunt, viva

hominum

testimonia non formidant,
loco deputatur
creditur,

dum

cum

obscuritate conflictus

lunaris

globi

P quod nefas dictu
perhibetur.

est, convicti

incaufacero

ministerium die recedente plus
luraine,

rutilat,

etplacet suo
|jus

tus, et fecisse scelus

qui

potuisse

dum

fugatalienum. Sub

externum

non
Sed

Nemo
:

Dei oculos,

quam

hominis, judi-

mittitur, qui lucem facere,

ut auctor, assumit.

quomodo
ribus

noxise mentes definitis se sestimant senioteneri,
:

non

putantes prophetarum praecepta

dicentium
veterescere

;

Os detrahentis eradicabitur, cum aetate et valetudinem noa habere per tem-

errorem creditur fovere solitudo, profundam nequitiam incomitatus admittere quasi coelo facinora penetralibus inclusa non pateant, et vindioari malum non queaf, quod homo non credentes quod rem studii possint depurespicit
cat plus timeri
et
:

:

pora? quasi novellis tantum timor debeatur statutis, etad poenam reos lex annosa non teneat cum tem:

tare necessitati
alio

:

et

dum homo

horaini custos est,

maledicendi ordine, pudicitiam valeant accom-

modare formidini. Nos quidem vel ex una parte carofficio, et pendi occasiones incidimus nos supernae memores unus atque qualemcunque sacerdotalem dexteram disciplinas, idem boni fabricator instituli, circa bomines quod et a ruinae prsecipitio volentibus perire porrigimus praemisit in parentibus, servet in posteris. Sed ad actos stimulis retardamus ut discant diabolicis propositum revertamur. Exercentur quidem sanctEB animEe sermonibus ajmulorum, etad glorieeaugmenta D loquaces, vel post decreta praesentia religiosum amare silentium. deputant, quidquid contra earum meritum accusator ingesserit Nullum ergo sacerdotum, antiquis et modernis sicut doctor gentium claraat, homines oblocutioiiibus exerceri. Ut solent arbores quse ad legibus obsequentem, nuUumque levitarum, sine terrae penelralia validis radicibus pervenerunt, debene probata volumus in quocunque loci manerc spicere flabra ventorum, et certaminis procellarum persona vel quem substantiai exilitas non permistabilitate propria animante contemnere sic illi serit habere consortem, ipse concellaneus fiat alterepudiantes superstitiosi quae impacta fuerit caligo rius. Publicum sit apud religiosos omne quod geriporuni
operator

Deus,

prophetce

usus
;

antiqua jusserit, et moderna disponat

et

:

;

:

:

:

:

ligmenti, per

sudum

radios

bonaj
illorum

conversationis
objectis,

tur; clandestina repudietur obscuritas;

multos ha-

ostendunt.

Nam dum

quis

con-

beat actuum

conscios,

qui Deo debet innocentiam.

scientia teste, congreditur, ad triumphi
'

spem interna

Videant asmuli, quia qui testes adhibet, vultprobari
vexatus nuper fuerat
erat,

Cellulanos hahere] Scriplam est ab Ennodio episcopi sui nomine. Cumenira jussit essent a papa aut synodo (neque enim proditum est), episcopi omnes, contubernaies clericos habere vitae suae actuumque testes, adamoliendas maledicorum calumnias quibus

Symmachus

:

episcopi, ut par

cxeraplum secuti, presbyteris item ac diacouis suarum dioecesum id ipsum prasceperunt, ut ipsi quoquo sine aliorum contubernio non essent. Cellulanos itaque interpretatur concellaneos,
o-uyxsHou?.

:

:

;

257

IJENEDIGTIO
quae

l',EREI.

258
praesulis

male deprehensa judicetur conversatio,
optat agQosci.
vindicta dignus

non

A

Petri, vel

ejus

auctoritate

papee

subnixi,

Certe
est,

vel

si

mens

sit

recti conscia,

quae vitia

desiderat

radicitus amputari,

ut nullus

qui

alii

esistit

causa periculi
flt

religiosorum de memoratis ordinibus, aliter
praefati

quam

dum enim
terni

suspicionibus patefacit accessum,
:

fra-

sumus, audeat

conversari

;

vel

quicunque

origo discriminis

et

qui

peccandi foraenta
ait

prcBSumpserint,

tribuit, ipse
et

jugulum mortis impingit, ut
: :

divinus

cum amissione pudoris honorum damna sustineant Quomodo grande malum est
dicatam

heaiiis \^r<Bco

Noli delrahere ne eradiceris Con-

fessor
et

Ambrosius

Multi

non dederunt

errori locum,
interitus

parere.

Deo personam salutaribus mouitis non Nullus secum estraneas habeat ' mulieres,
canonibus designatas
sit
;

dederunt suspicioni.

Suspicio ista est

pra?ler personas
taliter,

ne agendo
opinionis

suspicantis,'"et

quam non caret peccato qui dederit. Unde mansuro cum Dei et fiedemptoris nostri ordi-

etiamsi vita

innocens,

damnum

incurrat.

natione constituto sancimus, apostolicse sedis beati
' Mulieres canonibus designalas^Gvsgorms Magnus lib. VII, epist. 39 Si qui episcoporum cum mulierihus degunt, nullo modo patiaris, exceptis eis quas
:

sacrorum canonum censura permitiit id est matre, amita, germanaet aliishujusmodi, dequibus pravanon
:

possit csse suspicio.

OPUSCULUM OGTAVUM.
1

Petitorltam «juo aStsolutus CHt C^crontius puer Agaitlti.
et

Deus arbiter universitatis

conditor
fideles

illa res

bu- B

civitatis

gaudere consortio
largitor,

:

cujus ego absolutionia
:

manas lance dispensat, ut pcenam rebelles accipiant.
tione succurrit
:

prfemium et Lassis enim devotorum obsequiis valetudinem tribuit dum muneris oblaet
:

non tam
esset

quam

testis existo

abjecta

enim

natura

designati,

nisi

ro.oribus

vulgaretur.

Hunc quidem sum dudum interveniente commutatione mercatus: sed quia

perdit laboris

memoriam mens
illi

ter-

renis obligata carceribus, quotiens

vicissitudine

dum quam
elegi
:

subvenitur: in antiquumsudoris juvenescit alfectum,
qui necessitatera gratiae melle commutat. Sanctorum
preniP,
est,

nullum est majus commoqnod serenum examen assequitur palmam judicii, quam de acquisito habere comillud
;

corona quajritur, abjurantur. Cui dubium quod nec ad ccelum sine fiducia remunerationis
sunt mortalibus duce sapientia
;

dum

pendium ostendit mihi justa praidicti servitus personam non esse servilem. Ergo nominato non tam cupio ingenuitatem tribui, quam refundi scio quod
:

accedilur? Imitanda
illa,

recte vile

quibus aeternus ordo componitur
actibus,

secuturus est

unde sumpsit originem, dum Deo devote famnlantes quod prsestolamur, offerimus. A superna enim conversatione non discrepat, qui lalem obsequentibus impendit dominum, qualem sibi vult esse salutis auctorem. Gerontium itaque, cujus a me comperta fides, pudor, inlegritas, et exigit
animus
libertatem,
et

nomen expulerit, qui anle ingenuus credi meruit, quam vocari. Remisso ergo ab eo, quod mihi debebatur, obsequio, quam suam esse convereidem restituo libertatem
ut perpetuo
:

satione docuit,

suppli-

cans coronee vestrse, ut gestis ecclesiasticis ex
obnoxietate
possit

omni
urbis

solvatur

;

Romana3

exsultare

collegio,

omni
:

peculio

suo sine

aliqua imminutione concesso
acquisitis

nec fas est enim de
polliceor donis

suis dotibus

innotescit,

per praesens

quidquam minui, quem

pelitorium a beatitudine vestra Romanaj deprecor
' Petitorium quo absolutus est Gerojitius] Manumissiones olim in Ecclesiafiebant, benelicio ConstanMagni, cujus esstat lex ad Protogenem episcopum Sardicensem, quje formulam declarat. cod. De his qui in Ecclesia manumittuntur. Jamdudum placuit ut in Ecclesia caiholica liberiaiem domini suis famulis prxsiare possint,si subaspeclu plebisassisleniibusCtirislianorum antistiiibus faciant u l propterfacti memoriain \vice aciorum intei-ponaiur qualiscunque scripiura, in qua ipsi vice teslium signent Augustiuus iu sermone noudum * edito, sed qui a i\ic. Fabro brevi

etiam potioribus subsequendum.

dum ducis in ecclesiam
derii tui prosecuiio.

:

reciiatur libellus,'aut

fii

desi-

Dids te servum tmim manumiltere,

tini

in omnibus servaverit fidem Ejus antiqui moris prEeclarum hic exemplum lu Gerontio servo, quem dominus apudepiscopum manumittit. Alterius ergo nomine scriptum hoc etiam opusculum ab Ennodio, Agapiti nimirum, cujusnomen titulo apposui quia in veteribus libris Geroxtius pl'er ss. dicitur, hoc est suprascripti. Suhjicitur autem epistoliE ad qui
tibi

Agapitum, qu»
Editus postea

est 6 lib. iv.
aliis

lucem cum aliisexspectat Servum tuum manumitien- D
:

cum

39 ab ipso Sirmondo.

OPUSGULUM NONUM.
'

SSencdliclio cerei.
et voce solvamus. Etlicet nostra lingua

I.

Dignum
ut quod a

et

justum

est,
'

te,

est. Vere dignum et justum Domine, accepimus, prece saltem

auctoris sui
possit affatu
:

beneficiis digno

nequaquam respondere
et

Benediciio cerei] loco posita est, nunc

Harum alteram, quse posteriore primum edimus. Pertinent au-

tem ad priscam
schalis

solemnem

in

ecclesia cerei pa-

consuetudinem, cujus auctorem Zosimum pa-

;

:

2S9
vult

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
tamen divino mysterio
caateris
sit

260

profecisse,

quod

fdcla est.

A

Agnoscit hic odorem
ubi
hic turicremis

suum

salutiferse virginis filius,

Nam cum
crassitudo

animalibus hebelata caligantium

sine coitu nascitur quidquid offertur.

Non enim

sensunui, vernat in

hoc dispositione

Panchajus adoletur

ignis altaribus

dominica hominum factura prajstantior, quod sola uberius potest sentire factorem quse tamen cernuis
:

non

perciissa litatur

est socianda recte

pecudibus,

si coelestis

ignara

mu-

neris,

velut

elinguis,

beneficia

divinitus

concessa

conchidat.
mysticis,
res est,

Nam

ut absolvit a crimine in holocaustis
offeras
:

non habere quod

ita

digna piaculo

otferenda subtrahere. Parili namque judicio censendus est, et qui nunquam loquitur per natu-

extremum mugiens bos non bidentum fetus carnificis potius, quam sacerdotis mucro desecuit. Sufficit ad reparationem ajternitatis perditaj, quod non a nobis, sed pro nobis, Agnus occisus est. Procul hinc aberit laaista Judaicus, qui per cicalrices inguinum animas sibi acquisitas tot solet numerare quot vulnerat. Christi nostri libamina iufucata simplicitate com.ad trisle ministerium
:

ram, etqui quodloquitur, non redditauctori. Idcirco, Domine, stupendi hujus opifex elementi, aliquam tibi a nobis reddi credimus humili satisfactione particulam, quodtotum cognoscimus non debere. Quis enim alius praiter te mundi fabricam perpendiculo repentinae

plentur. Peragit dedicalionem corporis nostri, crux,

unda, confessio. Te ergo quaesumus, Domine, ut
cut typico prisca mysterio,
ita

si-

renovanda agmina
:

ducat hsec columna trans gurgites

sestuet nobis secallis

mita praeparata per maria,
lentus in fluctibus.

et

sitiat

pulveru-

jussionis

exactam

liifida

auctoritate soiidavit

cum primum

pra^cepti tui miraculo terra coagulare-

tur in pelagus, et deductis deinde aquarum impressionibus iUa naufraga post sitiret? Cujus eliam, nisi
tuaj

quo discrepent antiqua novis aut moderna veteribus. Tu semper idem Dominus etsacerdos memoratus per prophetas. Hic est ad cujus precatum tluenta siccentur, ut JHeNihil hic est in

investigabilis

fotu jussionis suscepta

germina

braius transeat, Jigyptius deprimatur, et mersis in

nutriuntur? qui calorem ,gignit infusis, qui humorem stillat arentibus? qui, nisi Deus noster, succidua jungit

tempoiibus tempora, quorum

terraj

fetus

nunc

igne fervescant, nunc glacie temperentur, nunc tepore animentur, uunc bibulo liquore conspergantur? Quis ha!C omnia et fecit ex nihilo, et per lucis ja-

aqua corporibus, sola sentiat culpa naufragium. Hoc autem tibi, Domine, castse operatricis munus, per et hanc intact» matris sobolem commendamus quam meretur habere terra quod cceli est quae per domos cereas divino stipant mella compendio qui; :
:

nuam

a

pcrpetu» noctis

f\irva

densitate

discrevit,

fecitque perenniter laudanda dispositione piissimus, )ost lucis claritatem non horreri tenebras reverten-

bus causa est numeroste progeniei nescisse conjugium ne dum copularum nexibus occupautur, laborandi tempus effugiant, etexspectent utproiem suam
:

q turgida alvus
autem
*

effundat,

per dierumdies? Quis|te vel dignus aut facundus laudator eloquitur, cujus tcrminata distributio succedente varietate ht gratior quo jubente dulcior lux
tes
:

tius possunt ore

profiigare

quam herbarum fucro ditigenquam semine. In hujus
Domine, postulamus
:

cerei luminis corpore te,

ul superuce benedictionis
si

munus accommodes

et

quaj aliquando desinit, neret? Ecce illa nox, quae
est,

quam

si

jugiter

perma-

muadum

hactenus jugo

quis hinc sumpserit, adversus flabra ventorum, adversus spiritus procellarum, tua jussa faciens, sit

crudelissimK deditionis oppresserat, populos a nexi-

illi

bus violentai conditionis absolvit, et fit libertatis alIn hujus tibi, Dotrix, quaj mater fuerat servitutis. miue, sanctissima3 noctis ministerio hoc cereum luraen offerimus, per

singulare profugium sit murus ab hoste lidelibus. Simul etiam quaesumus te ut quia ad vernantis anni faciem passionis ac resurrecliouis tuee tempus
:

quod

caligo vetusta pellatur

:

in

quo species trino compaginata consortio,

societatis

cum post concretas hiemali torpore glebas et infrenata glacie flumina, novellas frondium tunicas gemma conscendit, et cum auotore germinum Doaptasti,
:

propemodum

quarum mino nobis omnia reviviscunt da multiplices fructus ia terris, nostrum efflce quod ostendis, et sacerdotis ceram paravit nectareis partubus feta virginitas panostri, vel totius cleri incolumitate servata, ubertapyrum ad alimenta ignium lympha transmisit, lumeu adhibetur e ccelo. Nihil hic habet vox humana D ^^^ temporum sine adversa lempestate concede quod conseoret, ubi totum dirigit superna cognitio
mystica; glutiuo conjungatur;
^

«t

faciunt rituahum^librorum scriptores Alcuinus, Amalarius, non episcopus Trevirensis, ut vulgo nuncupatur, sed diacunus, qui episcopo ffitate suppar Ludovici imperatoris jussu id opus contexuit. iidem « Si quis hinc sumpserit] Mos enim eratquem auctores tradunt, ut ex cereo paschali qui sabbato particulae sancto conceptis precibus sacralus fuerat, decerperentur, ac populo die dominica in Albis,

pam

omnes incursus fac dimicare particulam. Caeterum hic mos olim extra urbem duntaxat. Romae euim cerei paschalis vice ceram oleo perfusam benelas vet
:

inde particulas in agoorum dicebat archidiaconus efUgiem expressas asservabat, populo simiiiter die qua dictum est, dividendas. Quk res nimirum originem dedti cereis agni cojlestis imaginibus, quse a pontihcibus ipsis augustiore postea ritu consecrari
cojperunt.
* Videinter Sirmondiipsius opuscula, deduobus Amalaepistolam ad Constanlinum Cajetanum abbatem Saucti Barout).

unde post sacram communionem distribuerentur, suffitum in ffidibus suis facerent, vel agros vineasque munirent adversus da^mouum prssligias, aut illa contra fulgura et tonilrua, Quo etiam spectant Ennodii Bened. ii : Sumptavi ex hoc conira procel-

riis

;

: :

261

BENEDICTIO CEREI.

262

OPUSCULIIM DECIMUM.
Bencdiclio ccrel.
Dignum
Vere dignum

II.

et

justum

est.

et

justum

A

duce culpa revocatus exsilium

flevit.

Hunc

nisi

om-

est,

ut principe

loco fores

beatoe noclis, adhibito

nipotentia tua, Domine, rcgeneraret perditum, pa-

prffisenti

niinisterio,

digno quasi clave reserentur

rum

adventum, ut proeconis merito secutura ponderentur, sacris fidem mysteriis venerandus praicessor accommodet. Justum est ut proximitatem salutaris aqua3 flamma manifestet elementorum diversitas in peregrina pace conveniat Ij-mpharum in promptu esse reuiedia sacer
ut nobilis nuntius
vitie testetur
; :

et nisi opem fernumero et prosperitate fecunda nativitas, prima in qua mortemerror peperit, nonjuvaret. Postremo, nibil esset quod ad fabricam nostram materiam humus prffibuit, nisi unda succurreret unicum nobis sacramenti liujus solatium contulisti, quod aqucC diluunt pcccata telluris. Ergo jam typus rece-

posset prodesse quod feceras

;

ret et

:

ignis ostendat

:

agnoscatur
suis

redemptionis, quod concordat
La^tetur
in operibus

non esse natura?, sed unda cum luniine.
ille

dat

;

et

qui imaginibus

annuntiaverunt sequentia,

fabricator
:

ca^Ieslis,

cum

benedicit ipse qiiod tribuit

cum

illud

quod

se-

creti sui producit origine, nobilitat
telligat lingUcB

sacramento. In-

nostra ministerio specialem

quam

no-

bis concessit distantiam.

Mancipetur laudibus ejus

quidquid

a

cseteris

animalibus jussit in bomine esse

proestantius.
;

Quia optimi conditoris aperta sunt beneticia et ira a pietate non discrepat, quando et artem nos supplicandi docuit, et suis muneribus vult
placari. Ipse

enim hominem
Ipse

sibi

templi vice dcedala

tenemus quidquid colorata legis umbra promiserat. Tempus est quo corpora nostra, vcl animaj Redemptori Christo feriato mucrone dedicentur quo salus per vulnera non quseratur: quo sacerdotis dextera lanistae opus abjuret quo consecrationem impleat fldes, lympha, signaculum quo humanum genus unde decidit, fons reducat. In bujus ergo suspiciendce noctis oftioio, venerandis compactam elementis facem tibi, Domine, mancipamus iu qua trium copula munerum primum de impari numero complacebit: qute quod gratis Deo
conticescant. In veritate
; : :

provisione

formavit.

penetralia cordis nostri

veniat auctoribiis,

sancto eruderata pandil introitu, nisi per propositum
libertatis foedo

quod de

fetibus
:

obstruantur interna contagio. Quare,

marum
ditas, in

aliud

non habetur incertum unum, tluminum accedunt nutrimenta flamquod apum tribuit intemerata fecun:

universis

rerum liquet arcanis, vitalem per sapientiam factoris macbinam, nisi per suum studium, non
perire. Qui nos et ad mejiora formavit, etqnibus
iti-

quarum partubus

nulla patitur

nitas

:

ignis etiam ccelo

infusus adhibetur.

damna virgiRedem:

ptor enim proprio aquas dedicavit baptismate

inte-

neribus salus peteretur ostendit.
;

Cum enim

es

humo

gritatem diligit
incendii,

quam

et

nascendo

in

matre servavit

hominem flngeret cum terra victurara migraret in formam cum putre solum novam transiret in fa- q ciem cum insufflatione spiritus sui moverentur arva
; ;

ut a propheta nosset inspici, innocui corpus suscepit

cum

frondibus in rubo crepitantibus nuUa
;

frutex detrimenta sentiret

cum

arida

pabulum

flam-

vestigiis, et tellus respiceret

possessorem es propriis abstractum sinibus inopina dote prajstantem, habentem quod ipsa qufE mater putabatur esse, non dederat
;

mis,

dum

lamberentur, ligna non flerent. Ergo pro-

cum

referret gloriam
si

nobilitata

pcr sobolem

;

imperfectio erat,

acluum callem non suo jure disponeret. Quotidianus tamen, Domine, beneficiorum tuorum successus munera seniora transcendit, et Eestimatione sequentium vetusta superantur. Ille enim perpetuam destinatus ad vitam, ille de parente limo
coeli

prium tibi est, Domine, quidquid in hoc cereo servorum tuorum prasparavit obsequium. Serenis in isto respice oculis, quod contulit ccElum, fluenta, pudicitia. Tu ad tribuendam benedictionem evocatus ministerio humani sermonis, inlabere. Tu resurrectionis tu£e tempore, quo vernat anni reviviscentis infantia, sumptam ex hoc contra procellas vel omnes incursus,
fac

dimicare particulam
vel

:

ut

sacerdotis nostri
ejus incolumitate

civis

eflectus,
est.

ad

originem voluntario errore

votiva omnibus,

totius

cleri

detrusus

Et quir

dum

liceret,

noluil
feliciter

sectari

concessa, ubertatem terrarum
tia et prosperitate

cum actuum innocen-

meliora, sublimitatem perdidit

quam
et

dege-

concedas.

nerans dono conditoris acceperat,

ad prosapiem

:

MAGNI FELICIS ENNODII

^DIGTIONES.
DICTIO PRIMA.
In uMtail liaurentii SSediolanensiR cpfscopi.

A hoc est dicere et indicio certo monstrare, quia non SACRA PRIMA. diligit, qui pavescit. Sine culpa vincitur oneris imQuousque me iners diffidentia intra angustum pamensitate, qui ad portandan: sarcinam et si irapar, tuit penetrale dolitescere ? quousque nimia cautio tamen devotus occurrit. Illis ita se habentibus, festa terminos honesti pudoris exsuperans, dispendia opinascentis anni cur non votivo sermone concelebrem? nionis quaj evitat, incurret ? Usu enim rerum venit cur lucidi nalalis exordia silentii foeditate dehoneinter homines, ut quantuui famte decerpitur per austem ? Manca est sine sermone hilaritas, et simuladaciam, superfluum non minus pereat per timorem. crum mosroris est, occultare quod gaudeas et afNon enim debet notari velut avariB laudis assumptor, flictionis imitatio, voceni in loetitia non habere. Ergo non ei ascribi cupido affectataj devotionis ostentui tibi, sancte pater, officiiconscius verba non tribuam? apud quem res obnosia pudoris stimulis adacta comLibet tamen dicendi principia consecrationis tuae depletur quia sicut in umbram cogit glorise appetitus, rivare de tempore, et cura anni renascentis infantia, oratione dum quaeritur ita non reddere quod deberi florulenta, si valeo, dictione vernare. Nunc cum terrae noveris.proximitatemnoctisindicit. Superfluuascribe:

;

:

;

necessaria reticere, contemptus. re, res jactanliaeest Sffipevituperationisnostrsmaterestdoctoris occultata
:

succus per venas

arentium

virgultorum currit in

germina,
gescit
:

laudatio. Dicat forsitan aliquis

animo consulendi, quod

operis pressa magnitudine exhausti macies arescatingenii, et destiluta dicendi valetudine garrulitas defeclum

humore maritata turblandam lucem novelli praesegminis comae explicantur arborese, et omnis ramorum pleet alvus sicci fomitis

cum

in

ctura diffunditur, vel qua;intra tunicam naturaarctaverat frondium decora solvuntur
tilena comitur sapore
:

mercetur ex copia ceu si iu alveum magni fluminis stillantis guttam fundas eloquii, nequaquam ad cursum proflcis liquoris impendio, et vix humorem parturit,
:

modulato

:

cum avium cancum vita segetum
repagulo
palmi-

glebis

sepulta
et

hiemalibus, quasi algoris
agricola,

quod ad uadas aptatur. Sed festimanus animo quse dicantur ad pretium meritum di ctionis et vena qu£e est per naturam torrida, frequenter currit a themate
: :

emissa

tepore fota concipitur. Nunc in cano flore

spem fructuum metitur tum brachiis vinearum

cum mutuis

texitur aprica formositas, et

eloquenlice exilitas propositione pinguescit.

Sspe pro

ante maturitatis tempus vultum frugiferum cultura

eorum

meritis quibus se mancipaverit oratio, dicenda
;

componit, dans venustatem falce doraitrice,

et

luxu-

tribuuntur

mera aflectione laudando miriam infecundam ferro fructiflcante compescens. tunc verborum abundantiam transCum profundi gurgitis rabies blandum transit in silitet narraturus bilum, et euervata tepore ventorum ferocitas migrat mittit atfectio tunc amor suggerit, quod negat ingenium. Sancti Laurentii aliquatenus pro mea medio- C in delicias navigantis dum tutum est cymbam salo laxare, et anchorarum morsus absolvere dum fractucritate bona dicturus, plenum quidem laboris opus

masime
: :

si

;

:

aggredior, sed plenura caritatis. Facessat ergo formido venerando inimica proposito fugitiva est glo:

ra procellarum quae nautas hactenus terrebat, invitat, et

rise

clamante Paulo apostolo Perfecta caritas foras miiiit iimorem {IJoan. iv, 18);

mens subjecta

terrori,

:

admittit,

per uda asquoris spatia soranum gubernantis cum colore distincta geminato verni opibus
;

prata ditescunt
VIII,

et

in

ordinatione surami pontiflcis
:

' Diciiones] Dictio interdum est cujusvis generis oratio seu vera seu flcta. Itaque Cicero pro vera us\irpat oum scribitin Bruto malle se unam L. Crassi pro M. Curio dictionera quam castellanos triumphos duos. Ennodius pro flcta in epistolis passim, cnm

epist.

H,

inter aliasic scribit

i?te,

zi(!

arrepium

Avieni, Messaloe, Parlhenii adolescentura declamatiunculas dictiones vocat suis etiam tum veris tum flclis idem nomen imponit. Quas quidem in unum collectas quatuor in classes digessimus. Duaj primaj veras laudationes continent, pertinentque aut ad res personasque ecclesiasticas, aut ad scholam et auditorium unde illas ab argumento sacras diximus, Iias in scholasticas. In tertio ordine sunt controversia3
:

j)

:

:

postremo quas Gra'ci

hBoi^oilai

y.ai r;Sr/oiJ? /.oyou;

nun-

cupant, qua^ alienos mores et verba imitantur, nos etbicas dictiones appellavimus, Sidonium nostrum secuti, qui de Lampridio rhetore Burdegalensi lib.

suaseral opus, eihicam diciionem pro personx, iemporiset loci qualiiaie variabai ; vulgo maile, et hic addiiionem nara certa est emendatio. - In naiali Laureniii Mediolanensis episcopi] Nate)em intellige non vita>., sed cathedraj et episcopatus. Hunc enim festum quotannis agebant episcopi, sicut imperatores natalem seu ortum imperii sui, lege 2 cod. Theod. de Feriis, et quod vel ex hac Ennodii dictionediscimus, quemadmodum principesnatali suo panegyrici orationibuslaudari mos erat ut testantur panegyrici dicti in quinquennalibus, decennalibus et alii ita etiam episcopos anniversario die suscepti quod conlirmat altera Ennodii dictio, episcopatus quaj dicta in natali Epiphanii episcopi tricesirao, et sermo in Pelrum episcopum, qui est 107 iater Chrysologianos.
:
:

:

:

DICTIONES.

gaudium elementa testantur. Tibi ergo, an- A sustinebas tormenta multorum, ut ait Apostolus Quis vestrum crucialur, el non ego (11 Cor. xi, 19) ? nunc non reddani quod aliis prscstare jam tistes, Inter isla tamen fractum te non vidit adversitas hoc didici quem ad pontiflcalem apicem graviias, pudor, triumphis suis decerpi sensit iuimicus, quod capti pudicilia, venustas adduxit; qui tot dotibus velut in sacerdotis animum non subegit. Pugnabas adhuc pro acervum coactis, canam dignitateni pra;sentis officii
naturse
:

:

:

susceuisti, liabens

tantarum honestamenta virtutum,

absolutione plurimorum, et

tibi

nihil

raetuens, de

quantarum singulae probatum facerent species sacerdotem ? Taceo uuiversitatis in electione tua consonantiam, et discretarum nationum concordem sententiam non rovolvo statuat ista loco laudis, cui non suppede moribus. MomenLis tit quod possit pra^dicare
:

plebis tuo? anxietatc pendebas. Nolo diutius tristibus

imraorari
rire,

;

libens

nolo tragoediam maligni temporis apede illustri conservatione tua aliquanta

prcotervolo, ne te narrando

qucC passus es

:

cogam denuo sustinere quanquani doctor gontium in tribu-

enim plerumqne
pellitur,
et

incerti favoris

aura popularis imQuiritum,
te

latione esercitum se fuisse

commemoret

vociferans

:

nescia examinis turba

dum

studiis rapitur,

amat incognitos. la
ccetus
:

libram tenuit,
aut aucto-

infmnor, lum potens sum {II Cor. xii, 10). Taceo inediam, frigus, et injurias, et illa quai tibi inimici

Cum

qui petitionis tuse aut socium se

pra?,stitit

animus providit angmenta morborum.
hffic

rem.

ImperitaB

multudinis

meritum tuum
ornanientorum
censebant

puerilia,

et

Sed, credo, succo antiquaj valetudinis robusta

expendit lance perfecti
varietas placet,
instituti
;

etdum

in te

quasi unus ha;res diversissimi fueris

sio singuli

hoc de
:

claritate tua

quod probabant quia bona omnia nequaquam omnibus nola esse potuerunt et speciatim ad favorem sideris tui universos iliexeras, alteri ostendendo quod pius es, alteri quod severus, alteri quod bene acquisiti distributor patrimonii, alteri quod
sufficere
:

Nonne emortuis per corapages jam setate distraclis, sola anima flecti nescia sustinebat, et imitanda intentione adversus impugnantes muro constantiai stabilita certabat? Post h«c ad redivivum
tolerabant.

membra

artubns, et a possibilitate propria longa

statum

libertatis optatae

nunquam

pia vota despiciens

Christus

Redemptor noster

raani nominis vires artifici

et fractas Romedela solidata in vigo-

occurrit,

scires recte parta servare. Id studii
sitas, ut

sumpsit univer-

cum

de proposita laude unusquisque viuce-

salutiferum res contrita remeavit. Cum ex alto benignis oeulis ccelestis dominator aspexit, Mediola-

rem

ret, collatione

tamen

in proeconiis tuis raelioris tituli
istis

ab altero vinceretur. Nolo

diutius
;

immorari.

nensium urbi lux est proprii reddita sacerdotis. Tunc cum rarus habitator, tunc cum error in domibus, et per dulciacubiculorum liminaconfusa discursio tunc cum ubique pavor et luctus, et Dei templa ferarum habitationi deputata sordebant cum mar; :

Veniendum est ad laboris tui esercitia quia ego, qui non sum in laudatione tnaidoneus maximis, nescio Q
esse
*

parva contentus.

*

Novellis te

adhuc impositai
temporis
exercita-

dignitafis

labentem

vestigiis
et

ineluctati

cens incuriajsplendidissima

dadum

atria situ vetusti
dedisti de

suscepit adversitas,

tironera

pontiScii

humoris obnuberat,
quibus,

lietitiam cseteris tuo

tissimum militem adversus libertatem impacta bella
reddidernnt.

reditu, tu regressus ad lacrymas.

Tunc more avium,

Tu

prffidonis neseisti timere

sfcvitiam

;

dum terra nivibus

vestitur, etalicujus loci in

tu blandimentorum

quod

in malitiosis nocontius te-

spem

cibi spoliatur angustia,

videres quffi reraanere
et

lum est, scuto constantiaj venena respuisti. Quotiens te qui certamino non potuit, insidiosa honoriticentia
lacessivit ? Quotiens in

potuerunt plobis reliquias conlluxisse,

ad boni pa-

storis prsesentiara undiquefatigatis balatu

nemoribns

damno

bonae opinionis servitii

sui to credidit figmenta suscipere,

hoc a

te postulans,

greges accurrere. Alios tunc, raultiplici sustentandi genere, mulcebas alTatu alios reficiebas impendio ;
;

ut adliibito hostem colludio intra urbis muros con-

alios

hortabaris exemplo.
tibi post
;

Brevi post in

ovium tnarum dissipanda lupis membra pra3stares ? paris facti, quod dictu nefas est multorum exempla suggerens. Quaj quidem tu vitanda
cluderes, et
despicieus, et ad vindictam

statum qui
ta revaluit

Deum

debetur, urbs

antiquum jam sepul-

et

quoB

non credebat

in se reparari posse

quod
vitas

fuerat,

ccepitjara meliora remulari.

Tunc qui

erat omnia ad latiorem n memorio3 commisisti, deteslabilia retinens, ne per " profectum bonis successibus invitari. Curro per singiila, strictim referendo quibus opus est larga naroblivionera impune transirent, et majorem horrorem excessibus debens, dum ruiuam metuis aliorum. Sed ratio ; ad agonem vitoe tuae, ad summi celebritatem remotis dicendi obstaculis, veniamus ad illa quaj repropositi perventurus. ^ Secunda post dubium tem-

sereni temporis servans

usus est

jam cernere

ligioso

sunt digna raemoratu.

Gum

hoslilis irruptio

poris nata est in Ecclesia

Romana

captivitas, quae te

more pecorum Christianum populum per diversa
distraheret,

quasi

jam diu dosidem,
;

et laboris

fugacera de longaj

piebaris in
'

variorum generibus cruciatuum caomnibus, tu paterna conventus pietate
ut

sinu quietis abstraheret
tui

cum

vix spe pacis laboris

arma

deposita

resumuntur. Deberetur quidem,
prislinis

Schot., parro. Novctlis te adhuc] Sucoossit Laurentius in cathedra Mediolanensi Theodoro episcopo, in quem exstat Enuodii epigramma 88. Paulo post secuta e.-t direptio urbis iUediolanensis et exsilium Laurentii, per Odoacrem opinor, quando Tufa duce, ut in Epiplianii Vita dictum est, adversus Theodericura rebellavit. Theoderico victoria potito Laurentius Mediolanum
-

rediit,

urheraque ex

oerumnis recreavit.

'Secunda in Ecclesia Romana captivitas] Obscliismaiicorum machinationesadversus Symmachum ;qua de causa Romte diu versatus est Laurentius, et synodo absolutionis prcefuit, quam senatum curi» coelestis nominat, impugnantiamque odiis et furori constantj animo restitit.
9

Patrol. LXill.

: : :

267
nisi

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS

268
;

me

laudis tuae censura pertralaeret,

in

lugenda
ubi
ubi

A

verentia fugatis instituafcar libaminibus

quod sacra-

causa silentium, ut in una cetate memoriae pereat res
nefanda. Senatus
ille

rium apelletur merito, postquam seniores hostias
abjuravit, et in adolendi mutatione sacriticii divinoe
codis

curiae coelestis accitus est

:

ex variis provinciis episcoporum turba confluxit
coBtus
ille,

:

nomen
et

quot

hominnm

genera, tot sententiarum

statura inconcussis

varietates advexit. Sed quibus inerat spiritualis sapor

bus

:

ducem te principalis deliberationis caritate tenuerunt. Tunc quo minantium impetus blandimentorum melle domuisti, qua superbarum corda veneranda humilitatis erectione fregisti, qua
intelligentiae, quasi

adjecit,

postremo quod in alium migraverunt fundamenta culminicum ad structuram parum humanus sudor queecunque fuerunt innovata siut, dum perassumpserit
:

sistunt. In

summa,

cujus cestiraandum est miraculi,

uhi

dum modum

leneat machina, adhuc non desistit

ascendere, et in antiquis constituta vestigiis atlollitur

labantium animos

consilii radice

fundasti,

explicare

incremento? Reqiiirendum sane quis hujus operis,
quis

non

valeo. Rei gestse notitiam scire cupiduni ex facli

innovationis
parvitatis

auctor
2

exstiterit

:

prajdecessor
'

contemplatione compello.
electi,

Unum

te seouti sunt

tot

nempe

meae

Victor antistes.

Futurae

sententiam tuam reciderunt tantarum principes civitatnm. Goquitur lamentationis ajstibus, et nihil habet qui a te cruda obstinatione descivit
et

in

annuntiatrix innocentiae divinitas

nomen imposuit

nam

qui de his qua; suscipiuntur adversus vitia
didiceris, gesta cognoscis. Iste

mun
cum

;

dana, certaminibus prcedicto eventus accesserit,

in solatium praeter calamitatis lacrymas, qui divisus
est.

vocabulum

per spiri-

Dicat aliquis forsitan,

rerum gestarum malignus
de hujusraodi constantia
:

talem dimicationem, ut victorem decuit, de crimini-

interpres,

quam

sortita est

bus triumphavit

:

et

quidquid portio sinistra morta-

pr£Esens causa decisionem
te praesule factum,

quoerat, qui fines de lau;

libus ingerit, de eo

dato sudore conligerunt. Huic ego lidens replicabo ne sacerdotes ministros acciperet
furor alienus
:

natum

intelligas

casum non requiras, cum nomifuisse quod dictus est. Cujus merita
postulant,
si

orationis

campum

me ad latiora progredi
:

ne cruentaj indignationi ponliticum sententia militaret ne in usum male commoti traherent evenire posse quod vellent. Postremo improborum loquacitas obmutescat, hujus saltem ajstimaquia odiorum incendia quae non ex tione secreti impugnati merito, sed ex studiorum fomentis arserunt, nec jsancta; deliberationis potuerunt fonte re
;
;

aut ingenii macies pateretur, aut meriti

qufedam
laude

enim actuum
cura

nobilitas

est,

dignum

inveuiri

maguorum. Ilunc

niediocritas nostra in se.diticationis

dum
:

sequitur, ad

consummationem, Deo auspice,

-

ergo debetur venei'abilium custodia canonum. Tibi quod sine episcopali nota contigerit, quidquid in pr£esentia sajvit improbitas. Tibi patuit
stingui. Tibi

Nemo sestimet arrogantiae esse quod fas est cum eo vota conjungere, cui par esse dixi nequeas actione quia asserlio conscentiae est meC liorem in quacunque parte sectari nunquam tenebrosum callem, sicut aestimamus, incurrit, qui eum quem novit praetendere vitae lumen insequitur. Luvota perduxit.
:

:

quod apud

aliis

accusantes

clandestina fraude texerunt

:

culentius taraen gestarum fidem

rerum sermonis panpraestigiis,

te

compertum

fuit,

non satisfaciendum

odiis,

damus

officio.

Hic ante fallacibus dedicata

quotiens iide deseritur qui lacessit. Sed meiius aliis servantur narranda temporibus. Salve, jEcclesiarum
sidus,
et
;

ad

senectutem boriam Abrahaj Eeraulator
est,

pecudura cruore perlusa veteres siraulaora ooluerunt hic in divinitatis injuria, per altare infiusfis cumulatum muneribus, res coelo debitas daeet turpi
:

accede

quia teslimonium probitatis
ecclesiastica
el dolosi

diu liomi:

nem
Viri

in

arce servari, ut scriptum est

moniis obtulerunt: hic junicum exta semivivis palpitantia motibus misero inquisitorifuturacecinerunt
hinc fumus sordidis aerem ipsum polluit sparsus per

sanyuinum

non dimiiiabuni dies suos
pietate
;

[Psal. Lxiv, 24).

Tu

sevo maturus, et ad religiosuni laudabili

sndorem primaBvus exsupera. Tu bonis disciplinis exempla suggere

multa oontagiis. Ad ultima, hinc mactata per lanistas hostiarum multitudo, quidquid Deus est elfugavit,

malos severitate
in testir)

compesce ; et boni utriusque fibula operis monio summaj gloriffi sine labe perdura.
'

dum dum
jiit,

farra, sangiiis, tura, vervina» idolis

exhibentur

simplicera ritum aetas Christo iniraica
et

non

reci-

multifariis'

censura laborante ohlationibus
ire

DICTIO II. Missa Honorafo episcopo Novariensi,in dedicalione basilicx Aposiolorum, ubi templum fuit idolorum. SACRA SECUNDA.

supernam mercatur olfensam. Liberet
et

per singula,

funestorum secreta

linguffi clave reserare, ni

me-

rilo a?stiraemus

oris injuriam narrare sordentia, et

Credo ego vos, fratres earissimi, tota mentis cura venerari, quod in loco hoc, ncanente templi nomine,
vetus perierit pro religione cultura
'
:

quod illos aclione perculit, nos loquela contaminaret. Explioemus interim, quibus sint ista mutata successibus, quanto pra;.venta nox splendore fugerit. Ubi
sunt
sigilla

quod delubri

re-.

numinum

votis

iraaginata. f.icientum ?

Diclio missa Honoralo] Scripta hsec nuidera ab Ennoriio, sed in gratiam Honorali Novariaj Insiibrum episcopi, qui eam recitavit, ut suam. Sic etiam quffi proxime sequilur ab Ennodio compnsita est, a Stevicario pronuntiata. Sunt et aliaa id genus nonquas pro diversis composuit quo more SalV ianum Massiliensera presb)'terum homilias episcopis fecisse niultas auctor est Gennadius in catalogo.

phano

nulla>,

cujus epitaphium scripsit Ennodiiis epigram. 95. At epigraQimate W de hac eadem re Di, quibus hoc patuit, possessas liaquite sedes. Quoil fecit Victor, victor ubique teuet. Addidit ad cHltum merito successor et actia Qiiid morum uomen hiuc Honorale gerji.

Honorati,

:

:

^ '

Schot., Cui futurx. Schot., censu.

'

Viclor antistes] Episcopus Novariensis, decessor

.

:

2cy
quoriiir. facies iu polestate

DICTIONES.
pependit
artiiicis?

270
:

qnibus

A

nitor ingenii

quia in his etiam sine amore blanditur

pretium aut sollicitudo peperit operantis, aut meta!dii quibus potentiam dederunt homines fulgore gemmarum? En video, omnia ista, ut

lum? Ubi sunt

credo, fugeruut

:

Christus ingressus est

:

respiciamus

radii,

quibus fullus auxiiiis. Venerunt cum eo coelorum apostolorum diademata. Petrus et Paulus. Qui
in

enim

restauratione

cEdis essent necessarii,

nisi

architectus et petra? nisi lapis et superoedificans? nisi

fundamentum etopifes? Quid trepidatis pericula mortalium? quid anxio fugam paratis excursu? ille
est, cui

eloquenlia, in illis splendorem suum veritas nuda commendat. Sine phaleris est omne quod dictat alTectio ad unguem fabricantur illa, quoe voluraus non tam speoiem recti habere, quam similitudinem. Ad te, venerabilis mihi antistes Maxime, sermo est oui in meritorum testimonio virtus coepit a vocabulo, in quo actus eloquitur, "qui nomen appellat provida parentum tuorum diligentiaprius te eligi voluit quam probari. Te olimsaecularibus inhcerentem titulis ca:
: :

strensis

sudor exooluit,
:

et

ad Ecclesiae gubernacula

nullus versutiam vestram lapsus ibscondit
loco

:

non moveatur, quocunque abieritis insequitur. Veui ergo, piissime Domine, et ad consevice humani crationem operis tui plenus illabere
qui
;

cum

Deus loquitur per prophetam, Quiinmodico fldelis, elin magno fidelis esl {Luc. XVI, 10). * Te sacrarum judex et consilii comitem meruit et laboris. Bene venerandis initiandus
pars adversa solidavit
siout

por baptisma pectoris purgentur ha^c
tendo
sacrificia;
et

templa turpi
altaria

altaribus, et in laica conversatione
elegisli.

quod sacrum
Satis

esset

hactenus dedicata patrocinio. Institue, Doraine, ver-

Tu

pudioitise in illa cetate custos inventus es,

dum

puris

cumulamus

in

qua

et lex

obsequitur desideriis.

enim

est

sancta donari is,pr£esentiam tuse majestatisintersere,

pueritia; arabitum
stus milites suos

quem

licentia fuloit, horreri. Chri-

evucatus sanctorum merito sacerdotum, electi

seor:

quos inper.sonam ducis attoIIat,inter
Adsoitus Ecclesise,

sum

praesentis

'

Palris nostri Laureutii

conscientia

acies quasrit hostiles.

pontificem

qui tot plenus dotibus ad Ecclesice fastigia

crevit,

actibus implesti ante

tempora

dignitatis.

Non

fuit

duot fecisseut
in

summum

singula

quKque

pontificem.

quo vernat princeps bonioperiselmater honeslatis

advena benignitas, quse naturoe iunixa radicibus, de cano,flore germen ostendit. Temporale est omne

verecundia, religionis sanctse nulrix patientia,
seraper placatura pietas, qui ecclesiasticis

Dcum
:

quod
scit.

membris
prcevius

flngitur perpetuum quod cum aetate matureNonHibi sacerdotium rem doni credimus eve:

non sermone
qui

vitse

instituta tribuit,''sed

exemplis
nostro

nisse, Ped pra>mii. Alius

vulgi
tibi

aura,

gratia

lenoci-

omnem

callem quo ad
:

Deum

itur,

dum

nante,

commendatur

:

rigida

circa

culpabiles

incedit, ostendit

adjuvante se Domino

Jesu

districtio dedit afleotum.
:

Manet

te singularis

sapien-

Ghristo,

cum

Patre regnante in saecula sseculorum. Q tia

quss lioet generaliter optanda est, taraen existit

Amen.
DICTIO
-

in magistro necessaria.
III.

Dala Slephano

^

V.

S. vicario

dicenda

Maximo

episcopo

SACUA TERTIA. votum conscienticP mens laudibus assertio jngenii est, Deo obsedevola pontilicum
Prodit reIigios£e
:

Fustra monitoris personam non prtcvalel aestimare pondus officii vilissimis comparandus est, nisi prcecellat scientia, qui est honore proestantior. Dedit tibi apiicem res judicii, non favoris dignus pontifioe amor est, quemcensura conciliat devenustat institutionis geniiim, qui per solam gratiara vult placere. Tu his
suscipit, qui impacti
: ; :

quenlibus manciparequodloquimur. In quorumprteconiis forle auguslus
nisfestat

conditus et formatus

toeli beneficiis,

sermo vulget imperitiam

:

ma-

pulum

'inslituis,

quam

loquendo.

Illa

plusagendo pomonita disoi-

tamen, si abstineatur, infantiam. Quis raendicam narratiouem a-stimet, quam vota locupletant? Stepe in facundiai dolibus pauper invenitur vena
pradicantis, ete diverso thesaurus cordis irradiat ia
egestate verborum.

pulorum conscientiam eruderant, quae praebentur exemplo sine pudore invitat ad innocentiaui, qui illam non fuerit ipse sectatus. Te inter secreta pene:

tralium quasi testem metuunt, qui peccare disponunt

Qui vice

Deijudicat, non

desi-

nasoentibus culpis metus,

et

reverentia tua negat efvitiis,

derat picta colloquia, sed quse infucatus
'

commendat

fectum. Qui inter exordia occurrit

et

occasio-

Patrisnoslri Laureniii\ Episcopi Mediolanensis, quem proinde ut metropolilanum suura patris loco habebaut Novarienses. Quod vero in ejus laudesdigreditur, specimeu habet priscae episcoporum inter seobservanliffi quorum conoionibus si quando aderaut aliarum sedium antistites, aliquam eorum laudationem intexere solebant. Cujus rei obvia sunt apud Graecos et Latinos exempla. Sed illustre Petri Chrysologi sermone i36 in Adeiphum episcopum. ^ Diciio dala Slephano] Diclionem hano Cresconius et aliae quaedam antiqusecoUectiones inter Symmachi
;

continet. Dicta igitur estMaximo episcopo Tioinensi, Epiphanii in ea sede successori, cui postea successit

noster Eunodius.
2 V. S. vicario] Viri spectabilis notasadjeci ex manuscriptis. Hino enim vicarianae prasfecturae et jam olim proprius fuerat titulus, etadiiuc erat «vo Ennodii. Cassiodorus lib. m, epist. 17 Spectabilem vi:

rumGemellum, vicarium prxfeclorum, fide
indiistria
*

nobis et

compertum

Te sacraruni judex] Comes sacrarumlargitionum.

papK

epistolas

numerant, cum inscriplione, tanquam

ad Laurentium episcopum iMediobineuseni scriptasil: quo etiam factum, ut in nupera editione Conciliorum cajteris Syuimachi epistolis inserta sit, errore manifesto cum Symmacho minime congruat, et epistola non sit, sed oratio quam quidemad Laurentium referri non patitur allusio ad Maximi vocabulum, quam
:

IIujus asscssor fuerat jlaximus, ut olim .\lypius item ante episcopatum. Sio enim de Alypio scrilnt D. Augustinus lib. vi Confessionum, cap. 10 Eomse assidebai comiii largitionumltalicarum; et lib. viii, cap. 6 •.Uecumerat Alypiusotiosusab opere jurisperilorum posfassessionemter/ia7n,exspectansquibusiierumcon:

:

silia venderet.

271

ENNODU EPISCOPI

TICINENSIS.

272

nemlapsus adimit, et concupiscentiae purgat aucto- A gium, de manu factis quod nulla possit senectute viorem. Haec beatitudini tuae quasi strictim pro lingu» iari. Occasum enim Deo oblata non sentiunt nec ad meaj commendatione dedicavi. Si precibus tuis vitte vetustatem tremulam pietate fulta mittuntur: stat successus arriserit, gestorum tuorum plena me relasoliditas machinee., quam Christus ingreditur etori: :

tione consecrabo
suris in

:

ut quse universis nota sunt,
litteris,

man-

giuari» oblita
corantur,

fragilitalis, adipiscitur

de possessore
nobilitate

posterum

quatenus gaudeat

setas se-

virtutem. Tecta vilia de consecrantis

de-

cutura, serventur.

dum

rei

caducse pretium tribuitur habere

DICTIO IV. In dedicalione missa Maximo episcopo. SACRA QUARTA. Nunquam pauper vena timeatur ingenii, ubi dives est causa dicendi. Transit hominem, "quotiens coelestibas militat mens nostra culturis nec in angustum redigiturnarralionis esilitas, siopiflci suoobsequium referat narraturus. Potest enimlinguam facundice dotibus ornare qui contulit, et dareverbis genium quem " fatemur dedisse sermonem. Nam fpropbetici dudum
'
;

de Domiuo. Tu
oblator
sediticii,

autem, frater

sanctissime,

hujus

de mercedis retributione

gratulare.

Nescit spes titubare, cui

bonse fructus promittitur

actionis :abexercitio descendit retributionumflducia,

neo uUo nutat incerto qui laudanda medilatur.

DICTIO V.
^

Indpienlis episcopi.

SACRA QUINIA.
Par quidem discipulis
inter exordia doctor nulla

incipiens
est

magister

est, et

ab auditoribus sorfe
:

maciem

juvit

eloquii,

dum
:

ad perfectam

raagistri

sublimior

eloquentiam

et fortissimi

monitoris tubam imbecilla
qui nullis gradibus
cEtatis
:

experlis honor debetur ingeniis vix mediocrem cultum exigunt non probati. Illa sunt vera
: :

Moysi erigeretur infantia
scientiam ad

dum
diu

peritiam meditatureffloruit, nec per

alicnjus

messem

perfectionis ascendit
:

qui

militem infabricato portavit ingenio

offlcium ducis

jussus arripere, quia verecunde renuit,

constanter

implevit. Sic nosdedicationis festa celebrantes,' iiiter
spiritalis laetitiae

blandimentum nonjudicium, quotiens laborem gloria ingesta Inter maculas numeret, quoscunque triumphos ante discussionem campi miles acquiret. Qui properatis subeunt Olympiaca bella vestigiis. Nunquid eisante consummationem certaminis suppeprcBconia, quae longus sudor elicuit
est,

prsecesserit.

bona prsestolamur gratiam, dum pa:

tit

spes coronae

?

dicente Apostolo

:

Non
s).

coronaiur,

remus. Absit formido debilis removeatur tiducia inaniter concepta per studium. Nos de bumanas perfectionis schemate nec praesumimus aliquid, ncc ti-

nisiqui lerjitime ceriaveril [11 Tim. n,
illos

Ecce nec

decet anle

meritum

prsedicatio, a

quibus juste
de fruge

poscitur post laborem. Nostrae diverso prolixo distat
calle conditio
:

memus. Deinde quis in beati Joannisprophetai cujus q templum hoc sanctificavit ingressus,vel muta dubitet
ora laxari? cujus senior gratia,

quibus tantum

decerpitur

innocentiae,

quantum

accesserit de favore.

Nam

sicut

quam

natura,

dum
li-

positi in tirociniis

aestimamus, plenum

necessitatis
est

ante lucis ingressum pii vatis implesset officium,

etpericuli iter est, in quo et sectanda
dabilis, et
fil

vita lau-

uno eodemque tempore, et matrem fecuuditate nobilem fecit et inofflciosa genitoris labia in loquelam pristinam usu remeante commovit. Nemo Joannem nominans, post exempli praecedentis miracula, pristinam linguas habiturum se suspicetur imperitiam. Post sacratissimum Zachariam cujus faucibus eliminata per istud Tocabulum remeavit humanitas, ab universis jure
vitae

men

hujus virtute signavit.

Nam

probris uberrima,
si

si

desideret ab hu-

manitate laudari. Actionostra,

de bonis suis fuerit
eloquiis
:

elata, sordescet, protestanlibus divinis

Qui
res,

vos laudant,seducuni vos, et subverluntsemitas pedum

vestrorum {Isai.

iii,
:

12).

Splendorem

pontilicis

non lingua
tuta
sit

testetur

plus lucet claritas
loquela?.

hujus

ofticii

veritatis indicio

quam

Ecce cernitis

quam
so-

causa subjecli, et quamlis discriminibus

creditur Joannes apostolus clavis esse jverborum.

In

hujus comitatu Antoninus,

vetusti heros

sEeculi, et

beatissimi Cassiani juncta clantudo, faciunt de aede

Munia mea plus poteritis fulcire gemitibus, quam clamore. Nemo quod auribus lenocinatiH', credat eximium sermo noster, nisi anima-.
ciata praeposili.
:

sacramentum, de terrena habitatione
Dictio in dedicatione missa Ticinensi, qui synodo

ccEleste colle-

rj

medetur, abjectus

est.

Illum praeferte, qui

spiritali

scopo
chi
tio

cum

caeteris interfuit et subscripsit.
:

Maximo dicta fuit tur basilica S. Joannis Baptistae,
apostolum quoque norainat
:

epiabsolutionis SymnjaSuperior oraha?c a Maxinio, cum dedicareut

Maximo] Eidem

missumque
et

anteChristi Domini adventum

qucm novo exemplo prodromum nempe, quo modo
:

prophetas in Apolcgetico dixit, qniaetipsi missi sunt, apostolos posse nuncupari. Verum a?des illa non solum Joannis Baptistae, sed Antonici etiam et
Cassiani titulo dedicala. - Dictio incipientis episcopi] Ineertum est an concione hac usus sit Enn.idius ipse, cum episcopus creatus est, an, quod potius reor, fornmlam aliis scripserit qua in episcopatus auspiciis uterentur. Cajterum de Ennodii catbedra longa refutatione non eget, quod a Bernado Sacco in Historia Ticinensi

lib. VIII, cap. I, scriptnm est, Knnodium anno Chrisedere coipisse. Qui enim poluit illo anno sti 490 episcopus creari, qui anno proxime antecedente quo Ilaliam ingressus est Theodericus, .sedecim tantum erat annuiiim? aut quomodo imponi tum potiiit catliedrae Ticinensi, qnani adhiic regebatet aliquot post annisrexit Epiphanius, ac post Epiphanium Maximusquem synodo palmari interfuisse moniiinuis? Certe et in Apologia pro synodo, et in omnibusepi-

slplis

quas toto Symmachi pontiflcatu

scripsit,

non

appellat h^Dnodius.Qiiare cen<ent, Hormisda? temporibns ad eam diynilatem evectum fiiisse. Sed ciim de anno initi episcopatusnou liqueat, de tine coustat ex consule qui Ennodii epitaphio ascriptus est, incidisse in anuum 321.

ampiliisse

quam diaconnm
alii

certius videtur, qiiod

: ;

DICTIONES.
falce sentibus
ris

274
eo circa nos eris

diadema

est,

purgat interna. Tunc pretiosura pastoquando suasioni ejus grex ecclesia-

A

pli

;

bonorum

largitione clementior,

sticus,
Ille

dum

sine fuco

ad probitatem graditur, non repugnat. monitorem etferiato ore diligit, quiejus

clivior.

quo substantia nostra facta est de peccati fasce proDa, boue imperator, dignam tua electione
;

virtutem

instiluta seclatiir. Additur

stam suslinet
uni-versorum

quod imperilia nostra judeipsa uovitate formidinem qui nuper
:

lorat abjectio

quia sub pio principe nulla militem decoper Dominum nostrum Jesum Chri:

stum.

de ovilibus ad custodiam praeparali, assuescimus de
fieri

DICTIO
'

VI.

necessitate suspecti; et cui

vi.x

fuit

Le

hserelicis el

synodo.

pro se fida caulio, suscipitofficium cuncta metuentis. Scimus quantum erit humilior famulautibus, qui ad
rcligiosum vocatur imperium. Kecesse est ut eliam e.^trenia3 conditionis personis obtemperet. cui imminet sic jubere. Ait enim doctor gentium Omnibus omnia factussum, ulonmes acquirerem {/ Cor. ix, 22).
:

SACRA SEXTA.
Pro ratione solvendum est quod pro ratione tacuiut .pateat et lingu» nostrfe officia et silentium ordinatis servi^se temporibus, fide hortante

mus nam
;

in oflicium serraonis

erumpimus. Idem enim
mihi
;

est su-

pervacue loqui quod necessarie non locutum, dicente
Aposlolo
:

iModo Diviuitatis operalio adsit inuneri suo, et

quem P enim
7)
;

Vx

est,

si

non evangelizavero
iacendi {Eccle.
iii,

dignum apice
Diguuin
et

non invenit, efflciat. PnECATIO MISS.iRUM. justum est. Vere dignum
tanto
tibi

{I Cor. XI, 16)

;

et alibi

Tempus

est,

ut inter

nos praecipue quos praelati caeteris hortatur pondus obsequii, decet aut bona facientes elevare, aut

exordia dignitatis

priucipiorum Domino supplicemas, qui mundiipsius in novam lucem prodeuntis iufanliani, quanto bonorum tuorum secreto orditus 83, taula potentiaj virtule solidasti. Stabat in admiratione
sui tenera

mala coraprimere. Et quidem vos docere non aliud nam quod est quam stimulos admovisse calcaribus
:

ex proposito

facitis,

superbi sumus,
:

si

nostris deben-

dum credimus
storius et

orbis inchoatio,
;

et

pene decoris
requi-

amplificat. Stat

proprii concussa slupore titubabat

ante agnitionem
;

sed qui bona studia probat, apud conscientias vestras quanta NeEutyches, gemina diabolicaj informationis
institutis

ardinis solam sortita de auctore substantiam

ostenta, diu

castam Ecclesiarum Orientalium

disci-

quo esset rotanda lux altributa moderamine qualem unem diei tempus exciperet, si per assiduos semper renasceretur occasus si nox mundum fuscis
rens
:

plinam perfidise fornicatione corruperint, qui juxta Apostoli sententiam Dileciionem veritaiis non receperuni, ui salvi fierent et ideo ndsit illis Deus opera: ;

iionem erroris, ut crederent niendacio [l Thess. ii, 10) ambitura complexibus, quasi rem originariam perenChristi niter non teneret. In hoc ambiguo, ut certis famula- C dum per subripientem scandali occasionem sicut milites ille contentionum carapus examinat renturperlongumconfusatemporibus, Deinostriexstiscripluni est Oportei esse cerlamina ui probaii matit lex voluntas. Omuis dispensalio statutis prsefixa li; :

mitibustantum potuit, quantum
Sic nos, pie opifex,

prajstitit

qui creavit.

nifestifiant [I Cor. ix, 19).
sis

Apud quem

jChalcedonenconcilii, in

inter sacerdotalis tituli auspicia,
:

non

vivit

commemoratio veneranda
et sanctce

sole conversationis irradia
Qostris fulgcat dies officii
:

per

sudum de
:

meritis

quo Dioscorus cum sectatoribus
strictionis addictus est,

suis stylo

pise

di-

nulla subreptione, nullis

memorioe Flaviani

ceat admisisse,

quod vocamur non liquod non decet: recti studium, teimperante, trjuseat in naturam adsit muniis nostris composita servitute beatum creEequalis operatio scat imperium, nec subjaceat moribus, qui preeminet dignitate per Dominum nostrum Jesum Christum. ORATIO ANTE MISSAM,
diaboli blandimentis pereat
: : :

adoranda monimenta exsultans Constantinopolitana civitas recepit, cujus jam pridem firmaverant coelestia decreta sententiam ? = Ubi gentium Timotheus
ignoratur, qui propter suscipiendas {an sucpiciendae)
recordationis Proterii CEedem
cida
et
et
j)

fieri

plus

quam

patri-

non horruit? Nam sacripersecutione ponlificis, genera criminum vicit et nomina. ^ Scitur Petrus,
Cyrus, et Timotheus,

Collator

bonorum Deus,

cui effectus in voto est

qui

dum
:

jacenti

manum

qui

de medio populi Moysen in prophetee persona
:

Dioscoro porrigunt, corruerunt

hi

de prsecessore

dedioasli

nam dum quentur
:

de imbeciliitate,
pontiticis,

te

au-

suo et studiorum liffiredilatem adepti sunt et ruinas.

ctore convaluit

sumpsit meritum

dum

justus sui arbiter se vuciferat nil mereri, cui apicem

Proinde, fratres, manentein in supernis patrum, et adha^rentem beato Petro tenete sententiam quia nos
:

actione subliiuem conciliavit humilitas
noslris exordiis gratiam,

:

da parem

quia propensiorein deberi

actibus declaramus offensam.

Non sunt

inusitata quaj

poscimus
'

:

beuignitas tua testimonio tenetur exem-

non habentis maculam optamus unitatem (Ephcs v, 27). Patienter sufferre non possumus vana in Christum nostrum et blaspheraa ructantes scimus qui in putribus membris non utitur
mundfe
Ecclesias et
.

;

Dicdo dehdsreslbus Orientalium\ Lemma dictionis non est Ennodii nani in veteribus libris est anepigrapha, prcefixis tantum his verbis, in Christi noMiNE. In ea porro nihil apparet unde ab Eunodio putius qiiara ab alio quopiam episcopo dicta suspicemur. Sed digna est prorsus optimi cujusque autistitis studio, ut suos ab ha?,resum contagione avucet, atque in orthodoxa et Petro seu sedi apostolicae adhasrente doctrina contineat.
:

-

Ubi geniium Timoiheus] iEIurus cognomento,
:

caeso Proterio qui in Dioscori losuffectus fuerat, insessor de quo Liberatus liJ Breviarii. 3 Sciiur Peirus] Petrus Moggus .'Ehiri successor, et Dioscorianae factionis praecipuus incentor ac signifer qui expuncto ex diptychis nomine Proterii et Timothei catholici, Dioscori et ^luri nomen inscri-

Alexandrise sedis,

cum

diac. cap.

:

psit. ut narrat

idem Liberatus

cap. 18.

: :

27 S
ferri medicina, serpeutibus

ENNODII EPISCOPI TICINENSIS
:

276
fax
et

morbis prwstat obsequia nam nisi secentur tabefacta, contaminant. Pacifica est cumhis qui recturn niluntur impugnare, coDgressio
:

A

go, nutritor profectuum,
tatis
:

splendor ingenui-

qui nobilia germina laboriosis purgando sarposteritatis,

culis in fructibus facis
vella»

quis a bellis talibus timoris revocetur obstaculo,
vitali possit

aguosci qui in cano flore noquantura horreis paretur, osten:

morte gaudere ? quibus mundi liujus potentibus, vel si minentur, acquiescendum credimus, quando aliud imperat qui regna moderade quibus
tur? dicente Apostolo
:

dis
lis

:

qui de ferarum cubilibus et

bubonum

habitacu-

ad fora nos revocas, unde majores pene
discesserant.

jam longa
loca

ojtate
ista,

Non enim patent

eruditis

Non

sunt condignsi passiones
revelabi-

quibus scientiam non
Cujus

primoribus labris ipsa

hujus

mundi ad superventwam gloriam, qux
viii,

coutulerint.

iur in nobis (Rom,

18),

Fluxa ecclesiasticoruiri

corda aut turbant quse in prsesenti vita sunt, aut delectant quibus ' Acacius qui diro diaboli a senlentia sua motus iraperio, erubuit diu propugnatorem se
:

enim tuba cognoscitur eloquii, rudimenta sermonum? Tibi ergo debentur hsec beneficia, quod citaturus
nisi cujus puerilia innotuerint

reum

causidicus

inler atria
iucipiet.

jam probata
nobilitas

dictio-

nem metuendus
professionis

Tibi spes nnica honestaj

fuisse veritatis
niinis,

;

et

clari

deserens ornamenta certaBasilisco pio su-

ascribenda,

quod

decursis
est.

triumphum suum quem sub
:

brevi temiioribus liberali

sudore placitura

Sed

dore meruerat, debellavit

qui solis pramiis suis

" quo

me ignarum

virium tui rapit

affectio, narrationis

pene tempore adeptionis invidet, spem bonorum fructuum perfidiai falce succidens. Gravius enim est, degustata bona quam intacta calcasse. Nihildefensionis superest homini, post dulcein justitiae

pelagus non pendentem

? sufficitin loci

amici et diei

Ad vos revertor, quibus paterna conventus affectione vocem debeo commonencelebritate vota testatum.
tis.

saporem, venena redeunti. De his quge prasfati sumus natum est, quod in ConstantinopoUtana nuper Ecclesia fertur admissum. Inde patimur sine vocis usura tristitiam qui enim oblatis remediis non obediunt, merito nihil consolationis tempore quo premuntur, habuerunt.
ad mortifera schismatum
:

Reddite vos studendo origini, reddite natalibus
:

lectioue

multiplicate suffectu scientiae

lucem jubar dictionis ostendat: parentum titulos ornate eruditione decora majorum. Fulvi nobilitatem
naturae
:

melalli nisi ad
nis

unguem manus
:

ducat

artificis,

mater-

pene hebetatur tenebris

et si

non magistra po-

lilione venustetur,

nihil ei prodest sublimitas

quam

DICTIO

Vil.

In

dedicatione audilorii quando ad forum iranslatio

veua coucesserit. Adjuvatur quidem doctoris instantia dotibus sanguinis mundioris sed nisi limata non
;

facta

esi.

rutilant illa quae se

erigunt prserogativa nascendi.

SCHOLASTIC^ PRIMA.
Ut campus militem, mare navitas,
fora causidi-

P Incrementum rusticum matris mammas inter sulcos evacuat et per pascua pecus agere, dum ab uberi;

cura, sollicitant incerta raptorem, ita auditoria Un-

bus pendet, assuescit
terris

:

patris brachiis,

dum

juveu-

guas exercent.
tiura in loco in
ul)i

Nam

quae

malum

ratio suadebit silen-

C05 fatigat, adjungitur:

prensat dexteram grandia
et sudorera

quo sunt praemia constituta verborura? si hie gratia taciturnitatis? Beno solvuntur sudoris pretia, ubi sunt templa victoria? bene elfugatur servitus inler atria libertatis. Vincta hic ora teiieat mens captiva non agnoscit forum Romanipopuli, non liberalis eruditionis gjmnasium, qui adbuc quasi in secessibus conticescit. Sint muta
orationis palma,
:

semina committentem;

originis

suaj in ipso lucis limine

meditatur. Quid vos faciatis

quos liberalibus pepererunt matres optimie disciplinis ? peregrinandum vobis est a germine ditiori, nisi
vos nobiles instituta monstraverint. Habetis prffivium
eloquentias

stimulis incitati, et

morumque doclorem currite prosapiae cum vos ad agonem prtpmia pro: :

forte

diversoria
dicendi.

:

hic nihii

est

tam

familiare

quam
dare
gravis
,,

pompa
genium

Fescenninos sales hymena^is
professionis
:

missa perduxerint, mei meminisse dignamini quia sunt quae a vobis post coelestem retributionem snffragia hortator accipiat, Bxe. sunt,
licuit

consuetae
lituis

plausus

hortatur

quse vos nostris
pectoris

eriguntur

bellatores
attollit:

virtute

debiles

vocibus

admoneri. Vos diligentiam
:

buccinarum cantus

data sunt universis amiinfabricata verba intra

ca incitamenta propositis. Quid ego faciam, doclo-

rum

optime,

te

loquente?

si

verecundum penetrale conlineani, instituti me esse sirailis noa agnoscas. Amicitiarum religionem in
gratia parcus offendam,
si

nec tran^lationis
exsolvero.

festa,

verborum non phaleratus sermo, non illecebrosa tantum et depicta fucis narratio dclectet quKrile apud me non blanda, sed necessaria non deliciosa, sed fortia. Nunquid juvat pompam texere praecepta daturum ? qui probari non magis sensibus quam termone disponit, affectum
niei expendite consideralione
: ;

nec debittP
'

tibi

laudis

munus

Salve er-

monitoris evacuat. Pondeiibus ornetur dictio
'

casti-

mum

Acacius] EpiscopusConstantinopolitanus, qui priquidem pro synodi defeusione adversus Petrum Moggum stetit, auctorque Basilisco fuit, ut edictum qiiod adversu.s illani scripserat, revocaret, ut ex Zacharia rhetore tradit Evagrius lib. iii Hist. ecclesiasticae, cap. 7. Post haic, inutato levissima, ut Liberalus cap. 17 notat, ex causa consilio, Petro Moggo, quem antea damnarat. favere coepit, gravissimaeque et molestissimffi iu Ecclesia perturbationis auclor fuit, quoe post ipsius eliam morlem diiitissinip dessRviit.

hi dedicaiione auditorii] De Romanae scholse auditorio sermo est. Translatiouis festa vocat, cum ex pristi