You are on page 1of 8

SOCIJALNI RIZIK Socijalni rizik je rizik pojave dogaaja ili stanja koji mogu dramatino uticati na ivotni standard

pojedinca i njihovih porodica ili njihovu sposobnost da upotpunosti uestvuju u drutvenom i kulturnom ivotu zajednice. Stari socijalni rizici su: siromatvo i rizici od gubitka prihoda zbog starosti, bolesti ili invaliditeta. Oni su vezani za period dominacije industrije gdje je prihod porodice zavisi od zaposlenog mukarca dok je ena brinula o porodici. Dananje savremeno drutvo je za snovano na uslunim djelatnostima. Nova privredna struktura zahtjeva nove nivoe obrazovanja, mjenja se porodica zbog kasnijeg zasnivanja braka i manje djece i povedava se udio starih osoba. Razvoj medicine produzava zivotni vijek. Porodice se vise ne izdrzavaju sa jednom platom a emincipacija zena dovodi do njihovog veceg ucesca na trzistu rada. Te nove okolnosti dovele su do novih socijalnih rizika. Novi socijalni rizici su: Uspostavljanje ravnoteze izmedju placenog rada i porodicnih obaveza (briga o djeci i starima) Demografsko starenje (okolnosti kada porodica I javne institucije ne mogu preuzeti svu brigu o rastucem broju starih osoba) Nedostatak savremenog znanja I vjestina koje su potrebne za adekvatno zaposlenje u post-industrijskoj ekonomiji Sve vece koristenje privatnih mehanizama, socijalnog osiguranja I privatnih usluga (rizici neadekvatnih usluga I slaba kontrola kvaliteta)

SIROMASTVO U strucnoj literaturi siromastvo se posmatra kroz materijalni, humani i socijalni aspekt pa ne postoji univerzalna definicija kao ni ujednaceni standardi utvrdjivanja i mjerenja siromastva. Razlicita drustva su razlicito pristupala ovoj problematici. Tako se u predratnoj literaturi koriste pojmovi ubogi i socijalno slabi, a u savremenoj terminologiji se govori o socijalnoj ugrozenosti i nesigurnosti, socijalnoj i materijalnoj neobezbjedjenosti i slicno. Da bi se adakvatno odredio pojam siromastva neophodno je razmotriti pojmove: bijeda ili apsolutno siromastvo, relativno siromastvo, pauperizam i novo siromastvo. Bijeda je stanje ljudi kojima nedostaju sredstva za zadovoljenje osnovnih zivotnih potreba. U takvim zivotnim uslovima ljudi nisu u mogucnosti da obezbjede bioloski, psiholoski i socijalni opstanak, a ne postoji ni mogusnost reprodukcije covjeka. Pokazatelji bijede su: -nemogucnost zadovoljenja osnovnih potreba, - visoka smrtnost male djece, - kratak zivotni vijek, - beskucnistvo, - prljavstina i nehigijena - nepismenost i nizak kulturni nivo Relativno siromastvo je situacija u kojoj pojedinci, porodice i drustvene grupe zbog nedostatka sredstava ne mogu da obezbjede ishranu i druge uslove zivota niti da aktivno ucestvuju u uobicajenim aktivnostima drustva kome pripadaju. Kritika ove definicije polazi od toga da je ona presiroka i potencijalno obuhvata sve one koji nisu na vrhu ekonomsko socijalne hijerarhije. Dobra stana ove definicije je sto ukazuje na socijalne aspekte siromastva kroz socijalni odnos i aktivnosti covjeka u socijalnom okruzenju. Pokazatelji su: Drustveno beznacajne uloge u polozaji, Socijalna iskljucenost, Marginalizacija Socijalna bespomoc

Novo siromastvo oznacava socijalne prilike gradjana i porodica ciji su oslovi zivota ispod drustvenog zivotnog standarda. Pojava je vezana za kapitalisticke drzave. Pokazatelji su: Nedostupnost usluga i razlicitih institucija (zdravstvene, obrazovne, kulturne, socijalne i slicno) od kojih zavisi kvalitet zivota i standard Losi uslovi drustvene promocije (napredovanje i odredjeni drustveni polozaj) i rizik osiromasenja i pogorsanja drustvenog statusa Psihologija u kultura odnosno subkultura siromastva

Pauperizam predstavlja sluzbeno ili zvanicno priznato siromastvo. Najcesce se odredjuje u odnosu na minimum sredstava neophodnim za odrzanje fizicke egzistencije u odnosu na primanja zaposlenih ili prema materijalnom cenzusu pojedinca ili porodice. Na primjer: U americi je definisano sluzbena linija siromastva na osnovu procjenjenog iznosa sredstava neophodnih za minimalnu zdravu ishranu. Statistcka istrazivanja su pokazala da prosjecna porodica za hranu trosi jednu trecinu prihoda tako da je budzet za ishranu pomnozen sa najnizim cijenama i tako se odredjuje sluzbena linija siromastva. Ne postoji univerzalna definicija siromastva jer se mjenjaju zivotni uslovi kao i shvatanje siromastva. Savremeni pristup siromastva izdvaja neke kljucne elemente i siromastvo definise kao uslove zivota pojedinca i drustvenih grupa koje karakterisu: Ne postojanje ekonomskih, socijalnih i kulturnih uslova za zadovoljenje osnovnih bioloskih, zdravstvenih, obrazovnih i drugih ljudskih potreba i Nedostatak uslova za razvoj reprodukcije, psihickih i fizickih sposobnosti i nedostatak uslova za reprodukciju.

KARAKTERISTIKE SIROMASTVA Siromastvo ima dvije dimenzije: Objektivnu (nedostatak sredstava, manjak mogucnosti za zadovoljenje ljudskih potreba, nedostupnost usluga ili institucija i slicno) i Subjektivnu (manjak slobode i izolovanosti, nedostatak dostojanstva i samopostovanja, postojanje specificnih vrijednosti i obrazaca odnosa ponasanja i slicno). Siromastvo kao socijalni problem ima sljedece karakteristike: 1. Drustvena uocljivost (siromastvo je lako uocljivo posebno ako je rijec o bogatom drustvu, tada su razlike vece)

2. Postojanost (siromastvo je trajna drustvena pojava tako da bez obzira na stalnu bogacenje ljudskog drustva postoji velik broj siromasnih naspram manjeg broja bogatih) . stopa zvanicnog siromastva je 13% ili vise od 35 mil. Siromasnih. 3. Reprodukovanje siromastva (nepromjenjenost uslova zivota siromasnih i njihova nemoc da bitnije mjenjaju svoju ekonomsku i socijalnu poziciju sto rezultira medjugeneracijskom siromastvu). Po pravilu siromasni radjaju siromasne tako da su mjere sprecavanja neadekvatne. Sluzbe socijalne zastite susrecu se sa reprodukcijom siromastva kroz vise generacija istih porodica sto posebno vazi za romske porodice. 4. Rasirenost siromastva (2/3 stanovnistva je siromasno, a 29 najsiromasnijih zemalja imaju BDP per capita ispod 100$, a 1% najbogatijih raspolaze sa 40% svjetskog bogatstva. Prema podacima svjetske banke 750 miliona stanovnistva zivi u apsolutnoj bijedi, u zemljama u razvoju 25 miliona ljudi godisnje umire od gladi a 80 miliona djece idu bez vecere na spavanje. Stopa smrtnosti odojcani u razvijenih zemljama je 13, a u nerazvijenih 125 na hiljadu zivorodjenih. 5. Visedimenzionalnost stanovnistva (siromastvo je viseslojna pojava koja se ispoljava u razlicitim aspektima kao sto su bioloski, psiholoski, kulturni, obrazovni i slicno) 6. Povezanost siromastva sa drugim socijalnim problemima (npr. Cesto zajedno idu siromastvno i kriminal, siromastvo i alkoholizam, siromastvo i prostitucija i slicno). Indikatori siromastva. Siromastvo prati niz slozenih pojava i problema koji zahtjevaju opste programe i mjere suzbijanja. 1. Glad i pothranjenost su obavezni pratioci i indkatori siromastva. Glad izrazava nepostojanje sredstava da se obezbedi hrana neophodna za reprodukciju zivota. Pothranjenost obuhvata poremecaje u ishrani stanovnistva. Pocetkom 21-og vijeka pola milijarde ljudi je bilo konstantno glavno, a 1/3 djece iz treceg svijeta se tako lose hrane da to permanentno ostecuje njihov psihcki i fizicki razvoj 2. Beskucnistvo je situacija u kojoj ljudi provode noc u improvizovanih sklonistima, stanovnici gradova koji nemaju stalan krov nad glavom ili kada ljudi nemaju odgovarajuce uslove stanovanjanovac za zakup stana ili zive u nehigijenskim uslovima. Stambeni standard UN-a pod adekvatnim stanovanjem podrazumjeva 14 m2 po glavi porodice. Osnovni razlog beskucnistva je ekstremno siromastvo. Ankete u 60 velikih gradova SAD-a su pokazale da su oko 600 000 Amerikanaca beskucnici. 3. Nepismenost je nesposobnost citanja i pisanja na bilo kom jeziku a posebno na jeziku dominirajuce kulture drustva u kom zivimo. Posljedica je socijalna iskljucenosti iz obrazovnog sistema. Podaci o nepismenosti su zasnovani na procjenama a ne pouzdanim podacima. Nepismenost je rasirenija pojava od siromastva jer i nepismeni

mogu radom osigurati minimalnu egzistenciju (ruralno podrucje). Savremeno drustvo karakterise tzv funkcionalna nepismenost vezana za radnu snagu cja profesionalna osposobljenost za rad u ekonomiji industrijskog tipa ne odgovara danasnjoj tehnickotehnoloskoj eri. Oni imaju formalnu pismenost koja ne odgovara savremenim promjenama privredjivanja. Tako nastaju tzv novi siromasni kao buduca podklasa apsolutno siromasnih. MJERILA SIROMASTVA Prvi mjerni instrumenti odnosili su se na apsolutno siromastvo, odnosno na definisanu liniju siromastva u odnosu na cijenu osnovnih potreba i nivo energije unijete u organizam ishranom. Njemacki ekonomista i statisticar Engel definise mjerne instrumente blagostanja i siromastva, a liniju siromastva veze za udio prihoda potrosenih za ishranu u ukupnoj potrosnji domacinstva. Zakljucio je da porodice sa niskim prihodima najvise novca trose za ishranu sto je i mjera siromastva. Orshanski apsolutnu liniju siromastva definise formulama Z= CmEs. Cm je cijena prehrambenih proizvoda, a Es je udio troskova ishrane u ukupnim prihodima. Ideje o relativnom siromastvu uvode druga mjerila siromastva: prosjecni ljudski vijek, stopa smrti odojcadi i porodilja, stopa nepismenosti i slicno. Uvecini zemalja linija siromasnosti se utvrdjuje na osnovu novcanih ili drugih materijalnih indikatora (prihod ili potrosnja po clanu domacinstva). METODE MJERENJA SIROMASTVA 1. Jednodimenzionalne metode obuhvataju jedan aspekt siromastva (svjetska banka definise apsolutnu liniju siromastva i to za siromasne zemlje 2,5$ dnevno po glavi stanovnika odnosno 4,3$ za srednje razvijene zemlje. Primjene ove metode je vezana za uporedna istrazivanja te realizaciju donatorskih i drugih projekata. 2. Multidimenzionalne metode obuhvataju razne dimenzije i aspekte siromastva: --- indeks humanog razvoja UNDP (razvojni program UN-a). Posmatra tri indikatora: dugovecnost, obrazovanje i upravljanje sredstvima za dostojan zivot, tj BDP po glavi stanovnika. --Ankete o mjerenju zivotnog standarda je model predlozen od strane Svjetske banke, a sadrzi stotine razlicitih indikatora za svaki od tri kljucna aspekta zivotnog standarda: materijalni, socijalni i humani. 3. Indeks siromastva je model zasnovan na Yeung-ovoj metodologiji, a osnovni izvor podataka je anketa domacinstava. Materijalna dimenzija obuhvata prihode, infrastrukturu, snabdjevanje vodom i poljoprivredu. Humana dimenzija se odnosi na zdravlje, obrazovanje i profesionalnu obuku. Socijalna dimenzija se odnosi na jednakost polova, prevenciju sukoba i socijalni kapital. Svaka od ovih kategorija se dijeli na podkategorije i indikatore npr. Humana dimenzija zdravlja ima podkategoriju neinfektivnih bolesti, a indikatori su: ishrana, pusenje, alkohol, vjezbanje, profesionalne traume i saobracajne nezgode. Indikatori imaju minimalnu i maksimalnu vrijednost.

DRUSTVENA REAKCIJA NA SIROMASTVO 1. Nezainteresovanost je rekacja koja posmatra siromastvo kao normalnu pojavui shvatanje da su siromasni sami krivi za to. Ova reakcija ne prihvata projekte zastite siromasnih. 2. Represija je reakcija karakteristicna za 17i i 18i vijek i nije tipicna za savremeno drustvo 3. Liberalisticki odnos je reakcija koja u prvi plan stavlja odgovornost osobe za sopstvenu sudbinu pa i siromastvo. Eventualno je dopustena porodicna solidarnost ili drzavni socijalni program u korist radnika. 4. Nepriznavanje postojanja siromastva je ideja vezana za ideologiju socijalizma. Shvatanje je da drustveni razvoj sam po sebi eliminise siromastvo. 5. Socijalni reformizam je reakcija karakteristicna za kapitalisticke zemlje socijaldemokratske orjentacije. U njima se kroz razlicite programe utice na preraspodjelu ND u korist siromasnih i preduzimaju specificni programi prevencija i zastite siromasnih. 6. Ideja o dezalijanaciji je iluzija komunizma o potpunoj slobodi covjeka i eliminisanju siromastva. 7. Postojanje koncepcija i posebnih programaborbe protiv siromastva u okviru specijalizovanih akcija UN-a dok pojedine zemlje imaju psoebne konvencije, programe ili projekte borbe protiv siromastva. Milenijumski razvojni ciljevi UN-a su smanjivanje siromastva za 50% do 2015-e godine. Dekada iskorjenjivanja siromastva je program UNa usmjeren ka jacanju medjunarodne pomoci zemljama u razvoju. SOCIJALNI PROBLEM Socijalni problem je situacija za koju se vjeruje da predstavlja pretnju nekoj priznatoj vrijednosti, a koja se moe ukloniti odgovarajudom drutvenom akcijom (Meril, 1965.) Karakteristike scijalnih problema: 1. Rezulta nesklada izmeu drutvenih vrijednosti i stvarnosti, 2. Drutveno vidljivi i vrednovani kao nepoeljni i 3. 3. Imaju svoje drutvene posljedic i postoji mogudnost drutvene intervencije i korekcije ovih pojava kroz konkretnu drutvenu akciju. Socijalni rad je usmjeren prema uzrocima i nainima rjeavanja socijalnih problema. Uzroci socijalnih problema se nalaze u drutvenim protivrjenostima i konkretnim uslovima ivota pojedinaca i drutvenih grupa. NEZAPOSLENOST

Nezaposlenost je pojava kada se radnici ne mogu radno angaovati. Javlja se kao posljedica neusaglaenosti ponude i potranje za radom. Rije je o socijalnom problemu koji je drutveno uslovljen, masovno izraen sa brojnim negativnim posljedicama. Sva savremen drutva imaju odreene sisteme zatite nezaposlenih i socijalnu politiku koja ublaava posljedice ove pojave. ivot nezaposlenih vodi ka dezintegraciji i izvor je razliitih frustracija. Savremeni analitiari smatraju da su osnovni uzroci nezaposlenosti globalne ekonomske i tehnoloke promjene. Stopa registrovane nezaposlenosti je 44,5%, odnosno na evidenciji Zavoda za zapoljavanje je preko 550.000 lica, dok je stopa anketne nezaposlenosti 27,6%. Pasivne mjere suzbijanja nezaposlenosti su novani transferi i neki vidovi usluga i podrke (besplatna pravna pomod, materijalna pomod, zdravstvena zatita i sl.) Programi aktivne politike zapoljavanja su beneficije poslodavcima u cilju podsticaja zapoljavanja, programi zapoljavanja pripravnika, prekvalifikacija i dokvalifikacija i sl. KRIMINAL Kriminal je krenje pozitivno-pravnih drutvenih normi ponaanja koje drutvo sankcionie. Neke procjene govore da veliki broj krivinih djela ostane neotkriven, u oko 40% sluajeva se ne pokrene krivini postupak a u 30% sluajeva se ne izrekne s ankcija. Prema tipu i karakteru organizovanja razlikujemo: neorganizovani, (poluprofesionalni kriminalci koji se sami bave kriminalom i ne pripadaju nijednoj kriminalnoj grupi), poluorganizovani (razliite ad-hoc grupe ili bande koje nemaju stalnu strukturu ved se sastavljaju od sluaja do sluaja) i organizovani (profesionalna organizacija sa jasnom hijerarhijskom strukturom, monoplistilom kontrolom, primjena razliitih vidova sile i otporni na stadardne mjere suzbijanja kriminala koritenjem korupcije) Savremena drutva organizuju razliite vidovepreventivnih aktivnosti i programa, iji je cilj da se utie na spreavanje uzroka kriminala.

Na listi od 20 najjadnijih zemalja svijeta BiH je na 17. Mjestu (Zimbabve najsiromaniji). Ukupan indeks siromatva je 47,1 ili gotovo pola zemlje. Na korak od gladi je 60% stanovnika, a oko 600 hiljada ljudi zivi ispod granice siromatva, jer imaju primanja

manja od 120. Pre 10 godina BiH je usvojila Strategiju za smanjenje siromatva po kojoj je siromatvo trebalo smanjiti za 1/3, a siromatvo se udvostruilo.