You are on page 1of 8

T trng

Bch khoa ton th m Wikipedia

T trng ca mt thanh nam chm hnh tr.

T trng l mi trng vt cht c bit sinh ra quanh cc in tch chuyn ng hoc do s bin thin ca in trng hoc c ngun gc t cc mmen lng cc t nh nam chm. Mi im trong t trng c miu t bng ton hc thng qua hng v ln ti ; t trng c miu t bng trng vect.
1] [nb

Ngi ta hay s dng khi nim lc Lorentz tc dng ln mt in tch im chuyn ng nh ngha t

trng. K hiu t trng l B hoc H cho tng trng hp c th. Cc in tch chuyn ng hoc mmen t ni ti ca cc ht c bn i km vi tnh cht lng t cn bn l spin l nguyn nhn ca t trng. Trong thuyt tng i hp, in trng v t trng l hai kha cnh ca cng mt thc th, m t bng tenx in t; tenx ny tr thnh in trng hay t trng ph thuc vo h quy chiu tng i gia ngi quan st v ht in tch. Trong vt l lng t, trng in t b lng t ha v tng tc in t l kt qu ca s trao i cc photon gia cc ht c bn, nh m t bi in ng lc hc lng t. T trng c ng dng t thi c i v c nhiu thit b ngy nay hot ng da trn n. Trong nh v hng v v tr, ngi ta s dngla bn do Tri t sinh ra t trng. T trng quay c p dng trong cc ng c in hay my pht in. Thng qua hiu ng Hall lc t cho bit thng tin v ht tch in trong vt liu. Ngoi ra t trng l c s cho s hot ng ca my bin p v cc mch t.

1. T trng c nh ngha theo mt vi cch tng ng da trn hiu ng tc ng ca


n ln mi trng xung quanh. Thng thng ngi ta nh ngha t trng l lc tc dng ln mt ht in tch chuyn ng. Trong tnh in hc ht c in tch q nm trong in trngE chu mt lc bng F = qE. Tuy vy, khi ht in tch chuyn ng trong vng bao quanh dy dn c dng in, lc tc dng ln ht cng ph thuc vo vn tc ca n. Tht may l, thnh phn lc ph thuc vn tc tch bit so thnh phn lc in trng, v tun theo nh lut lc Lorentz,

y v l vn tc ca ht v k hiu ca tch vect. Vect B k hiu cho t trng, v n c coi l trng vect cn thit cho nh lut lc Lorentz miu t ng chuyn ng ca ht tch in. nh ngha ny cho php xc nh B nh sau[11] 2. n v[sa] Trong h SI, B c n v tesla (T) v tng ng B (t thng) c n v weber (Wb) do vy mt thng lng 1 Wb/m2 bng 1 tesla. n v SI ca tesla bng (newtongiy)/(coulombmt).[nb 5] Trong n v Gauss-cgs, B c n v gauss (G) (v 1 T = 10.000 G) Trng H c n v ampere trn mt (A/m) trong h SI, v oersted (Oe) trong h CGS.[12] 3. T trng do in tch di chuyn v dng in sinh ra[sa] Bi chi tit: Nam chm in, nh lut BiotSavart, v nh lut Ampre

Quy tc bn tay phi: mt dng i theo hng ca mi tn trng sinh ra t trng th hin bng mi tn . Mi in tch di chuyn u sinh ra t trng. Cc in tch im chuyn ng, nh electron, sinh ra t trng phc tp ph thuc vo in tch, vn tc v gia tc ca ht.[18] Cc ng sc t to thnh cc ng trn ng tm quanh dy dn in hnh tr dc theo chiu di ca dy. Hng ca t trng c xc nh theo quy tc bn tay phi (hnh bn cnh). ln ca t trng gim dn theo khong cch n dy dn. (i vi mt dy c chiu di coi l v hn, ln ca t trng gim t l nghch vi khong cch n dy.)

Solenoid

Khi un dy dn in thnh cun dy solenoid khin cho t trng bn trong cun dy mnh ln trong khi ngoi cun li rt yu. Mt cun dy cun quanh mt li st t hot ng nh nam chm in, sinh ra mt t trng mnh v iu khin c. Mt nam chm in hnh tr coi di v hn c t trng rt ng u bn trong cun dy trong khi t trng ngoi li khng tn ti. Nam chm in hnh tr di hu hn sinh ra t trng c dng ging vi t trng ca mt nam chm vnh cu hnh dng u, vi ln v cc t xc nh bi hng dng in chy trong cun dy. T trng sinh ra bi dng in khng i bi nh lut BiotSavart: (lung in tch chy u n)[nb 11] miu t

vi tch phn ly trn ton b chiu di ca dy, vect d ch theo hng ca dng in, 0 l hng s t mi, r l khong cch gia v tr ca d v v tr cn tnh ln t trng, v r l vect n v theo hng ca r. Mt cch hi tng qut hn[19][nb 12] lin h dng vi trng B l nh lut Ampre:

vi tch phn ng trn mt vng bt k, enc l dng in i qua mt gii hn bi vng. nh lut Ampre lun lun ng cho dng in n nh v dng tnh cho trng B c dng i xng cao nh dy dn di v hn hay solenoid v hn. Trong dng sa i tnh n in trng bin i theo thi gian, nh lut Ampre l mt trong bn phng trnh Maxwell m t in ng lc hc c in.

Lc ln in tch chuyn ng v dng in[sa]

Chuyn ng ca ht tch in trong t trng vi (A) khng c lc tc dng, (B) c thm in trng E, (C) c thm lc c lp khc F (nh lc hp dn), v (D) trong t trng khng u grad H. Lc ln in tch chuyn ng[sa] Bi chi tit: Lc Lorentz Mt ht tch in chuyn ng trong t trng B chu mt lc t l vi ln ca t trng, v vn tc ca n. Lc ny lun vung gc vi hng t trng v hng n chuyn ng, v c gi l lc Lorentz, cho bi cng thc

vi F l lc, q l in tch ca ht, v l vn tc tc thi ca ht, v B l t trng (tesla). Khi mt ht tch in chuyn ng trong t trng tnh, qu o ca n c hnh xon c vi trc xon c song song vi hng t trng v vn tc

ca ht l khng i. Bi v lc Lorentz lun vung gc vi chuyn ng, t trng khng sinh cng ln mt ht tch in c lp. N ch sinh cng gin tip thng qua in trng pht sinh bi t trng bin i. C ngi lp lun rng lc t sinh cng lnlng cc t, hoc ln ht tch in m chuyn ng b chi phi bi cc lc khc, nhng iu ny l khng ng[20] bi v cng trong nhng trng hp ny l do lc in sinh ra bi ht tch in i lch trong t trng. Lc ln dy dn mang dng in[sa] Bi chi tit: Lc Laplace Lc ln dy dn mang dng in ging vi lc tc ng ln ht tch in chuyn ng do dng in trong dy dn l tp hp cc ht tch in chuyn ng. Si dy mang dng in chu mt lc khi n t trong t trng. Lc Lorentz ln dng v m cng c gi l lc Laplace. Xt mt dy dn c chiu di , tit din A, v in tch q ca tng ht trong dng i. Nu c mt t trng ngoi B vi hng t trng lm mt gc so vi hng vn tc ca cc ht trong dng in, th lc tc dng ln tng ht q l

do vi N ht m , th lc tc dng tng cng ln dy dn l , vi i = nqvA.

Quy tc bn tay phi: Ngn ci ca bn tay phi ch theo hng ca dng in quy c v cc ngn khc ch theo hng ca t trng B, i vi in tch dng th lc tc dng c hng vung gc vi lng bn tay, trong khi i vi in tch m th ngc li. Hng ca lc[sa] Hng ca lc ln mt ht tch in hay dng in c th c xc nh thng qua Quy tc bn tay phi (hnh v).

Lc tc ng ln ht tch in m c chiu theo hng ngc li. Nu c vn tc v in tch c o ngc th hng ca lc vn nh c. V l do ny m khi o t trng khng th phn bit c trng hp ht tch in dng chuyn ng sang phi hay ht tch in m chuyn ng sang tri (c hai trng hp to ra cng mt dng in.) Mt khc, khi chng ta kt hp t trng vi in trng th chng ta c th phn bit c hai trng hp ny, xem hiu ng Hall pha di. Ngoi ra cng c cch xc nh hng ca lc thng qua Quy tc bn tay tri. Lin h gia H v B[sa] Cc cng thc cho t trng trn ng cho cc dng in sinh ra t trng. Tuy nhin, khi t vt liu t trong t trng th chnh n cng sinh ra dng t ha (magnetization current) v to ra t trng ring gy nh hng ln kt qu tnh ton. (Dng t ha ny l do tng cc dng in vng kch c nguyn t v spin ca cc ht h nguyn t nh electron trong vt liu.) Trng H nh ngha trn cho php tnh ra c dng ny. T ha[sa] Bi chi tit: T ha Trng vect t ha M ( t ha) th hin mnh ca min vt liu b t ha (min t ha - hoc men t). N bng tng mmen lng cc t trn n v th tch ca min . Do , t ha ca mt nam chm c hnh dng u l hng s trong vt liu, v bng mmen t m chia cho th tch ca nam chm. Do trong h SI n v ca mmen t l Am2, n v SI ca M l A/m, ging vi ca trng H. Trng t ha M ca mt vng trong vt liu ch theo hng trung bnh ca mmen lng cc t trong vng . Do vy, cc ng sc t ha bt u gn cc nam v kt thc gn cc bc t. (T ha khng tn ti bn ngoi nam chm.) Trong m hnh vng Ampre, s t ha l do qu trnh kt hp ca nhiu vng Ampre nh to ln mt dng gi l dng t ha. Dng ny chnh l ngun ca t trng B sinh ra bi vt liu t. (Xem Lng cc t bn di.) Theo nh ngha ca lng cc t, trng t ha tun theo nh lut Ampre:[21]

vi tch phn ng thc hin trn vng kn bt k v Ib l 'dng t ha' b chn bi vng .

Trong m hnh lng cc t, s t ha bt u v kt thc ti cc cc t. Do vy, nu mt min c tng ln cc t l dng (tng ng vi cc bc) th c nhiu ng sc t ha i vo hn s ng sc i ra. iu ny tng ng v ton hc:

, vi tch phn mt thc hin trn mt kn S v qM l 't tch' (trong n v ca t thng) bao bi mt S. Du m xut hin bi v trng t ha i t nam ti bc. Trng H v vt liu t[sa] Trng H c nh ngha bng:

(H trong SI) Theo nh ngha ny, nh lut Ampre tr thnh:

vi If th hin 'dng t do' bao bi vng sao cho tch phn ng ca H khng ph thuc hon ton vo dng t ha.[22] i vi dng vi phn ca phng trnh xem phng trnh Maxwell. nh lut Ampre dn n iu kin bin

vi Kf l mt dng t do trn mt v vect n v ch theo hng t mi trng 2 vo 1.[23] Tng t, tch phn mt ca H trn mt mt ng bt k c lp vi dng t do v cho kt qu l 't tch' bn trong mt kn:

m khng ph thuc dng t do. Do , trng H c th tch thnh hai [nb 13] s hng c lp:

vi H0 l t trng do dng t do v Hd l trng kh t (demagnetizing field) do dng t ha. Do vy trong trng H, dng t ha c th coi l 't tch'. ng sc ca trng H ch bao quanh 'dng t do' v khng ging nh t trng B cc ng sc bt u v kt thc ti cc cc t.