Qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξnmηq

σwωψerβνtyuςiopasdρfghjklzxcvbn
mqwertyuiopasdfghjklzxcvbnφγιmλι
ΘΕΩΡΙΑ
qπςπζαwωeτrtνyuτioρνμpκaλsdfghςj
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ
ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ
klzxcvλοπbnαmqwertyuiopasdfghjkl
ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΘΕΩΡΗΜΑΤΩΝ
ΟΡΙΣΜΟΙ
zxcvbnmσγqwφertyuioσδφpγρaηsόρ
ωυdfghjργklαzxcvbnβφδγωmζqwert
λκοθξyuiύασφdfghjklzxcvbnmqwerty
uiopaβsdfghjklzxcεrυtγyεuνiιoαpasdf
ghjklzxcηvbnασ2011φδmqwertασδy
uiopasdfασδφγθμκxcvυξσφbnmσφγ
qwθeξτσδφrtyuφγςοιopaασδφsdfghj
klzxcvασδς2011bnγμ,mqwertyuiopas
dfgασργκοϊτbnmqwertyσδφγuiopasσ
δφγdfghjklzxσδδγσφγcvbnmqwertyu
ioβκσλπpasdfghjklzxcvb\
ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
2011-2012

nmςwertyuiopasdγαεορlzxcvbnmqw

ΘΕΩΡΙΑ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ
1. “Η διανυσματική ακτίνα του αθροίσματος των μιγαδικών α βi και γ δi
είναι το άθροισμα των διανυσματικών ακτίνων τους”.
Αν M 1 (α, β ) και M 2 (γ, δ ) είναι οι εικόνες των
α βi και γ δi αντιστοίχως στο μιγαδικό
επίπεδο, τότε το άθροισμα
(α βi) (γ δi)

y

1
M(α+γ, β+δ)
M2(γ,δ)

(α γ) ( β δ )i

παριστάνεται με το σημείο M (α γ, β δ ) .
Επομένως, OM

M1(α,β)

OM 1 OM 2 .
Ο

x

2. Η διανυσματική ακτίνα της διαφοράς των μιγαδικών α βi και γ δi είναι
η διαφορά των διανυσματικών ακτίνων τους
y

Επίσης, η διαφορά

(α βi) (γ δi)

Μ2(γ,δ)

2

(α γ) (β δ)i

παριστάνεται με το σημείο N (α γ, β δ ) .
Επομένως, ON

Μ1(α,β)

OM1 OM 2 , δηλαδή:

Ο

x
Ν(α γ,β δ)

Μ3( γ, δ)

3. Δυνάμεις του i
Για να υπολογίσουμε συγκεκριμένη δύναμη του i , γράφουμε τον εκθέτη ν στη μορφή
ν 4 ρ υ , όπου ρ το πηλίκο και υ το υπόλοιπο της ευκλείδειας διαίρεσης του ν με το
4, οπότε έχουμε:
1 , αν υ

i4ρ

υ

i 4ρi υ

(i 4 ) ρ i υ

1ρ i υ

i , αν

0

υ 1

- 1 , αν υ

2

i , αν υ

3

4. Ιδιότητες Συζυγών
Αν z

α

βi και z

α

βi μπορούμε εύκολα, με εκτέλεση των πράξεων, να

διαπιστώσουμε ότι:
Αν z1 α βi και z 2

i. z

z

2

ii. z

z

2 i

.

γ δi είναι δυο μιγαδικοί αριθμοί, τότε:

1.

z1

3.

z1 z 2

z2

z1
z1 z 2

z2

2. z1 z 2
4.

z1
z2

z1

z2

z1
.
z2

Οι ιδιότητες αυτές μπορούν να αποδειχτούν με εκτέλεση των πράξεων. Για παράδειγμα
έχουμε:
z1 z 2 (α βi) (γ δi) (α γ) ( β δ)i
(α γ) ( β δ )i (α βi) (γ δi) z1 z 2 .

ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ

Σελίδα 1

Επίλυση της Εξίσωσης αz2 (z v ) (z) v γ 0 με α. Ορίζουμε ως μέτρο του z την απόσταση του M από την αρχή O ... Πράγματι. Τότε.... με α. ό 4 2 η διακρίνουσα της εξίσωσης. Δ Δ<0. zv . Τότε έχει μια διπλή πραγματική λύση: z β 2α β Τότε η εξίσωση έχει δύο πραγματικές λύσεις: z1. η εξίσωση γράφεται: β i Δ . Γενικά. | z ν | και ειδικότερα | z ν | | z | ν .2 2 . Ανάλογα αποδεικνύεται και η δεύτερη ιδιότητα.. z 2 είναι μιγαδικοί αριθμοί. Μέτρο μιγαδικού αριθμού Αν z1 . όμως. 2 z 2 z 0 2 z z 2 2 2 z z 2 2 z 2 2 2 2 4 4 0 2 z 2 2 4 2 . επειδή η τελευταία ισότητα ισχύει.β. έχουμε τις εξής περιπτώσεις: Δ 0. αν είναι z1 z2 . z . τότε | z1 z 2 | | z1 | | z 2 | z1 z2 Πράγματι. y) η εικόνα του μιγαδικού στο μιγαδικό επίπεδο. δηλαδή | z | | OM | x2 y2 6.y Έστω M ( x... έχουμε: z1 z2 | z1 z 2 | 2 | z1 | 2 | z 2 | 2 | z1 z 2 | | z1 | | z 2 | ( z1 z 2 )(z1 z 2 ) z1 z1 z 2 z 2 z1 z 2 z1 z 2 z1 z1 z 2 z 2 και. αz 2 βz γ 0 . Ιδιαίτερα.. μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι και κάθε εξίσωση δεύτερου βαθμού με πραγματικούς συντελεστές έχει πάντα λύση στο σύνολο C.. επειδή 4α 2 z 2 i Δ 2α ( 1)( Δ) 4α 2 i 2 ( Δ) 2 (2α) 2 i 2α Δ 2α 2 . Είναι δηλαδή: z1 z 2 z v z1 z2 zv .ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ Οι παραπάνω ιδιότητες 1 και 3 ισχύουν και για περισσότερους από δυο μιγαδικούς αριθμούς.2 συζυγείς μιγαδικοί αριθμοί. έστω η εξίσωση και 0. Δ β 2α Δ 0 .β. ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ Σελίδα 2 . z ν | | z 1 | | z 2 | . Έτσι. θα ισχύει και η ισοδύναμη αρχική.γ  και α 0 βz Εύκολα. Τι ονομάζουμε μέτρο ενός μιγαδικού z x yi x. z v z1 z2 . z1 z 2 . τότε η τελευταία ισότητα γίνεται: zν 5. οι οποίες είναι 2α Άρα οι λύσεις της είναι: z1. αποδεικνύεται ότι: | z 1 z 2 . 1. γ Εργαζόμαστε όπως στην αντίσ τοιχη περίπτωση στο  και τη μετασχηματίζουμε. με τη μέθοδο συμπλήρωσης τετραγώνων.

δηλαδή το σύνολο των σημείων M(x. λέγεται γραφική παράσταση της f και συμβολίζεται συνήθως με Cf. 4. Το μέτρο της διαφοράς δύο μιγαδικών είναι ίσο με την απόσταση των εικόνων τους.Δηλαδή: (M 1 M 2 ) | z1 z 2 | y ON OM1 OM2 M(z1+z2) Επίσης. Τι ονομάζουμε γραφική παράσταση συνάρτησης Έστω f μια συνάρτηση με πεδίο ορισμού Α και Oxy ένα σύστημα συντεταγμένων στο επίπεδο. Τι ονομάζουμε σύνθεση της f με την g. Το y ονομάζεται τιμή της f στο x και συμβολίζεται με f (x) . τότε ονομάζουμε σύνθεση της f με την g. 3. με την οποία κάθε στοιχείο x∈ A αντιστοιχίζεται σε ένα μόνο πραγματικό αριθμό y.ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 7. 5. και τη συμβολίζουμε με gof τη συνάρτηση με τύπο ( gof )( x) g ( f ( x)) . f (x)) . είναι φανερό ότι το μέτρο του διανύσματος M1(z1) ON είναι ίσο με το μέτρο του διανύσματος M 2 M 1 . Πότε δύο συναρτήσεις f και g είναι ίσες. Δύο συναρτήσεις f και g λέγονται ίσες όταν: • έχουν το ίδιο πεδίο ορισμού Α και • για κάθε x∈ A ισχύει f (x) = g(x) . g είναι δύο συναρτήσεις με πεδίο ορισμού Α. y) για τα οποία ισχύει y f (x) . Επομένως: (M 1 M 2 ) | z1 z 2 | Από τη γνωστή μας τριγωνική ανισότητα και από τη γεωμετρική ερμηνεία του αθροίσματος z1 z 2 και της διαφοράς z1 z 2 δύο μιγαδικών προκύπτει ότι: | | z1 | | z 2 || | z1 3 M2(z2) M2 M1 Ο x N(z1 z2 ) M 3 ( z2 ) z 2 | | z1 | | z 2 | ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ – ΟΡΙΑ Τι ονομάζουμε πραγματική συνάρτηση 2. Β αντιστοίχως. x A . Αν f. Δηλαδή είναι το σύνολο ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ Σελίδα 3 . Έστω Α ένα υποσύνολο του . f (A) B 4 f (x) f g(B) A g x g( f (x)) g f A1 Το πεδίο ορισμού της gof αποτελείται από όλα τα στοιχεία x του πεδίου ορισμού της f για τα οποία το f (x) ανήκει στο πεδίο ορισμού της g. Το σύνολο των σημείων M(x. Ονομάζουμε πραγματική συνάρτηση με πεδίο ορισμού το Α μια διαδικασία (κανόνα) f .

τότε f ( x1 ) A ισχύει f ( x2 ) . f (A) . τότε για κάθε στοιχείο y του συνόλου τιμών. το f ( x0 ) . Αν υποθέσουμε ότι αυτή είναι 1 1 . όταν f ( x) f ( x 0 ) για κάθε x A (α) Παρουσιάζει στο x 0 A (ολικό) ελάχιστο. το f ( x0 ) . x 2 με x1 x 2 ισχύει: f (x1 ) f (x 2 ) Δ Δ (Σχ. Επομένως ορίζεται μια συνάρτηση ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ g : f ( A)  Σελίδα 4 . x 2 με x1 x 2 ισχύει: f (x1 ) f (x 2 ) (Σχ. όταν για οποιαδήποτε x1 . συνάρτησης Μια συνάρτηση f με πεδίο ορισμού Α θα λέμε ότι: Παρουσιάζει στο x 0 A (ολικό) μέγιστο. x 2 x2 . β) y y f (x2) f (x1) f (x1) Ο f (x2) x  x  1 7. B Πότε μια συνάρτηση λέγεται “γνησίως αύξουσα συνάρτηση” και πότε “γνησίωςφθίνουσα συνάρτηση” . της f υπάρχει μοναδικό στοιχείο x του πεδίου ορισμού της Α για το οποίο ισχύει f ( x) y . A | f ( x) . δηλαδή αν f ( A) .ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ A1 {x Είναι φανερό ότι η gof ορίζεται αν A1 6. Τι ονομάζουμε αντίστροφη συνάρτηση Έστω μια συνάρτηση f : A  . όταν για οποιαδήποτε x1 . x0 Cf (a) 8. όταν για οποιαδήποτε x1 . α) γνησίως φθίνουσα σ’ ένα δ ι ά σ τ η μ α Δ του πεδίου ορισμού της. “ελάχιστο”. Ο x 2 Δ x x    1 (a) x 2 Δ (β) Τι ονομάζουμε “μέγιστο”. O λέγεται συνάρτηση 1 1 . B} . όταν f ( x) f ( x 0 ) για κάθε x A (β) y y f (x0) f (x) Cf f (x) f (x0) x x x O x0 x (β) Πότε μια συνάρτηση λέγεται 1-1 Μια συνάρτηση f :A η συνεπαγωγή: αν x1 9. Μια συνάρτηση f λέγεται : γνησίως αύξουσα σ’ ένα δ ι ά σ τ η μ α Δ του πεδίου ορισμού της.

x0 . Τι ονομάζουμε ακολουθία (αν ) Ακολουθία ονομάζεται κάθε πραγματική συνάρτηση α νx ν Έστω τώρα το πολυώνυμο P(x) 8. P(x 0 ) . εφόσον Q( x 0 ) Q( x 0 ) 0 P( x 0 ) Q( x 0 ) Σελίδα 5 . 10. g . y y f 1 ( y) x f ( A) . τότε g η g αντιστοιχίζει το y στο x και αντιστρόφως. P( x0 ) P( x) . x 1 . Από τον τρόπο που ορίστηκε η g προκύπτει ότι: f(A) A — έχει πεδίο ορισμού το σύνολο τιμών f (A) της f. g ( y) Αυτό σημαίνει ότι. x0 Έστω τώρα το πολυώνυμο P( x) αν x ν αν 1 x ν 1  α1 x α0 και x 0  . Σύμφωνα με τις ιδιότητες έχουμε: lim P ( x) lim (α ν x ν α ν 1 x ν 1  α 0 ) lim (α ν x ν ) lim (α ν 1 x ν 1 )  lim α 0 x x0 x α ν lim x x x0 ν αν x0 1 lim x x  x0 Επομένως. Έστω η ρητή συνάρτηση f ( x) και x 0 x ν 1 ν 1 0  με Q( x 0 ) lim x x0 P( x) Q( x ) 0 . Για το λόγο αυτό η g λέγεται αντίστροφη συνάρτηση της f και συμβολίζεται με f Οπότε f 1 ( f ( x)) x. Δηλαδή η g είναι η αντίστροφη διαδικασία της f. Αν h( x ) lim h( x) x Τότε g ( x) κοντά στο x 0 και f ( x) lim g ( x) x0 x lim f ( x) . Επομένως έχουμε και A f(f 1 f ( x) ( y)) y. αν η f αντιστοιχίζει το x στο y. Τότε lim P(x) x α ν 1x ν 1 : * α1x α 0 και .ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ με την οποία κάθε y f ( A) αντιστοιχίζεται στο μοναδικό x A για το οποίο ισχύει f ( x) y. 11. h . όπου P (x) . lim P( x) x ν 1 x0 lim α 0 x x0 x x0 αν x ν 0 α Απόδειξη: lim f ( x) x x0 x x0  α0 x x0 P( x0 ) . x x0 x0 . f — έχει σύνολο τιμών το πεδίο ορισμού Α της f και — ισχύει η ισοδυναμία: f ( x) y y=f(x) g(y)=x x. Τότε. Να διατυπώσετε το κριτήριο παρεμβολής Έστω οι συναρτήσεις f . Q(x) πολυώνυμα του x Q( x) 9. lim x lim P( x) x x0 lim Q( x) x x0 ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ x0 P( x) Q( x) P( x 0 ) .

Αν: η f είναι συνεχής στο [α. β ] . β ] και. ώστε (α . . . Bolzano Στο διπλανό σχήμα έχουμε τη γραφική παράσταση μιας συνεχούς συνάρτησης f στο [α. τουλάχιστον. f (β)) a O f (a) x0 x0 x0 β x Α(α. β ] . β ) ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ Σελίδα 6 . ρίζα της εξίσωσης f (x) 0 στο ανοικτό διάστημα (α. για κάθε αριθμό η μεταξύ των f (α ) και f (β ) υπάρχει ένας.ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 12. Πότε μια συνάρτηση f λέμε ότι είναι συνεχής Μία συνάρτηση f που είναι συνεχής σε όλα τα σημεία του πεδίου ορισμού της. υπάρχει μια. απλά. β] Μια συνάρτηση f θα λέμε ότι είναι συνεχής σε ένα κλειστό διάστημα [α. Πότε μια συνάρτηση είναι συνεχής σε ένα κλειστό διάστημα [α. f (α)) 10. Πότε μια συνάρτηση είναι συνεχής σε ένα ανοικτό διάστημα (α. 15. ΘΕΩΡΗΜΑ ενδιάμεσων τιμών Έστω μια συνάρτηση f. όταν είναι συνεχής σε κάθε σημείο του (α. ισχύει f (α ) f ( β ) 0 . β ] . β ) . y f (β) B(β. f ( β )) βρίσκονται εκατέρωθεν του άξονα x x . β ) . f (α)) και B( β . β ] . ορισμένη σε ένα κλειστό διάστημα [α. β) Μια συνάρτηση f θα λέμε ότι είναι συνεχής σε ένα ανοικτό διάστημα (α. θα λέγεται.Να διατυπώσετε το θεώρημα του Bolzano Έστω μια συνάρτηση f . τουλάχιστον. Να εξηγήσετε γεωμετρικά το Θ. τουλάχιστον x 0 f ( x0 ) η τέτοιος. η γραφική παράσταση της f τέμνει τον άξονα σε ένα τουλάχιστον σημείο. Θα λέμε ότι η f είναι συνεχής στο x 0 . β ) . Αν: η f είναι συνεχής στο [α. β ] και f (α) f ( β ) τότε. Επειδή τα σημεία A(α. επιπλέον. όταν lim f ( x) x x0 f ( x0 ) 13. Δηλαδή. Πότε μια συνάρτηση f λέμε ότι είναι συνεχής στο xo Έστω μια συνάρτηση f και x 0 ένα σημείο x 0 του πεδίου ορισμού της. συνεχής συνάρτηση. . ώστε f ( x 0 ) 0 . η οποία είναι ορισμένη σε ένα κλειστό διάστημα [α. 17. x 0 (α. 14. τότε υπάρχει ένα. β ) τέτοιο. όταν είναι συνεχής σε κάθε σημείο του (α. β ) και επιπλέον lim f ( x) f ( β ) lim f ( x) f (α) και x α β x 16.

x x0 f (x) f (x 0 ) (x x 0 ) x x0 f (x) f (x 0 ) lim lim (x x 0 ) x x0 x x0 x x0 ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ Σελίδα 7 . Πότε μια συνάρτηση f λέμε ότι είναι παραγωγίσιμη σ’ ένα σημείο xo του πεδίου ορισμού της Μια συνάρτηση f λέμε ότι είναι παραγωγίσιμη σ’ ένα σημείο x 0 του πεδίου ορισμού της. αν υπάρχει το lim x x0 f ( x) f ( x 0 ) και είναι πραγματικός αριθμός. οπότε f ( x 0 ) η .Να διατυπώσετε το θεώρημα μέγιστης και ελάχιστης τιμής Αν f είναι συνεχής συνάρτηση στο [α. σύμφωνα με το θεώρημα του Bolzano. Επομένως. παρατηρούμε ότι: η g είναι συνεχής στο [α. υπάρχει τέτοιο. Αν θεωρήσουμε τη συνάρτηση g ( x) f ( x) η . ■ y 5 f (β) B(β. x [α. ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ 19. υπάρχουν x1 . τότε η f παίρνει στο [α. αν m f ( x1 ) και x [α. την ευθεία ε που διέρχεται από το Α και έχει συντελεστή διεύθυνσης λ. β ] και g (α) g ( β ) 0 . αφού g (α) f (α) η 0 και g ( β ) f ( β ) η 0 . ώστε. β ) g ( x 0 ) f ( x 0 ) η 0 . f (β)) η y=η f (a) O Α(α . να ισχύει M Δηλαδή. x 2 m f ( x) M. x x0 11. f ( x 2 ) . Τι ορίζουμε ως εφαπτομένη της Cf στο σημείο της Α. τότε ορίζουμε ως εφαπτομένη της C f στο σημείο της Α. β ] . η εξίσωση της εφαπτομένης στο σημείο A( x 0 . Τότε θα ισχύει f (α) η f ( β ) (Σχ. 5). για κάθε [α. ΑΠΟΔΕΙΞΗ Για x x 0 έχουμε f (x) f (x 0 ) Οπότε lim[f (x) x x0 f (x 0 )] lim x x0 f (x) f (x 0 ) (x x 0 ) . ΘΕΩΡΗΜΑ Αν μια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη σ’ ένα σημείο x 0 . τότε είναι και συνεχής στο σημείο αυτό. Αν υπάρχει το lim x x0 f ( x) x f ( x0 ) x0 και είναι ένας πραγματικός αριθμός λ. f ( x 0 )) ένα σημείο της C f . β ] τέτοια. Δηλαδή: f ( x 0 ) lim x x0 f ( x) f ( x 0 ) . f ( x) f ( x 0 ) . β ] μια μέγιστη τιμή Μ και μια ελάχιστη τιμή m. .ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ Ας υποθέσουμε ότι f (α) f ( β ) . ώστε x 0 (α . f (α)) a x0 x0 x0 β x 18. Έστω f μια συνάρτηση και A( x 0 . Το όριο αυτό ονομάζεται x x0 παράγωγος της f στο x 0 και συμβολίζεται με f ( x 0 ) . Επομένως. β ] . x x0 20. f ( x 0 )) είναι όπου λ lim x x0 y f ( x0 ) λ( x x 0 ) . β] .

Ti ονομάζεται δεύτερη παράγωγος της f . Δηλαδή f (ν ) [ f (ν 1) ] . 24. όταν είναι παραγωγίσιμη σε κάθε σημείο x0 ∈ (α β ). . 22. Επομένως. β) του πεδίου ορισμού της. η οποία ονομάζεται πρώτη παράγωγος της f ή απλά παράγωγος της f. δηλαδή η f είναι ■ 21. Τι ονομάζεται πρώτη παράγωγος της f . Επαγωγικά ορίζεται η νιοστή παράγωγος της f. ορίζουμε τη συνάρτηση f : A1 R x f ( x). lim x δηλαδή (c) 0. όταν είναι παραγωγίσιμη σε κάθε σημείο xo ∈ Af . Αντιστοιχίζοντας κάθε x A1 στο f (x) . τότε για x x 0 ισχύει: f ( x) f ( x 0 ) x x0 c c x x0 0. ΄Εστω η σταθερή συνάρτηση f ( x) c . όταν είναι παραγωγίσιμη στο (α. παραγωγίσιμη. β] . Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  και ισχύει f (x) 0 . Πότε μια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο πεδίο ορισμού της Αf .ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ f (x0 ) 0 0. απλά. x0 f (x 0 ) . H f είναι παραγωγίσιμη στο Α ή. x0 f ( x) f ( x 0 ) x x0 0. β ] του πεδίου ορισμού της. 23. Η f είναι παραγωγίσιμη σε ένα ανοικτό διάστημα (α. β) . αν x 0 είναι ένα σημείο του . lim f (x) x συνεχής στο x 0 . . τότε η παράγωγος της f . Ti ονομάζεται νιοστή παράγωγος της f . Επομένως. Έστω f μια συνάρτηση με πεδίο ορισμού Α και A1 τo σύνολο των σημείων του Α στα οποία αυτή είναι παραγωγίσιμη. 26. δηλαδή (c) 0 Πράγματι. λέγεται δεύτερη παράγωγος της f και συμβολίζεται με f . dx 25. Πότε μια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη σε ένα κλειστό διάστημα [α. Πότε μια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη σε ένα ανοικτό διάστημα (α. Παράγωγος μερικών βασικών συναρτήσεων 12. H πρώτη παράγωγος της f συμβολίζεται και με df που διαβάζεται “ντε εφ προς ντε χι”. αν υπάρχει. αφού η f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 . και συμβολίζεται με f (ν ) . με ν 3 . c  . β ) και επιπλέον ισχύει lim x α f ( x ) f (α ) x α και  f ( x) f ( β ) x β lim x β . ■ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ Σελίδα 8 . Αν υποθέσουμε ότι το Α1 είναι διάστημα ή ένωση διαστημάτων. ν 3. Η f είναι παραγωγίσιμη σε ένα κλειστό διάστημα [α.

τότε η συνάρτηση f ( f g ) ( x0 ) f ( x0 ) g ( x0 ) παραγωγίσιμη στο x 0 και ισχύει: g είναι ΑΠΟΔΕΙΞΗ Για x x 0 . ν  {0. δηλαδή (x ν ) νx ν 1 Πράγματι. x x0 Επειδή οι συναρτήσεις f . g είναι παραγωγίσιμες στο x 0 . αν x 0 είναι ένα σημείο του . Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  14. ■ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ Σελίδα 9 . 1} . g είναι παραγωγίσιμες στο x0 . ΘΕΩΡΗΜΑ Παράγωγος αθροίσματος Αν οι συναρτήσεις f . δηλαδή 2 x 1 x Πράγματι. f ( x) f ( x 0 ) x x0 lim x x0 g ( x) g ( x 0 ) x x0 f ( x 0 ) g ( x 0 ). οπότε lim x x0 δηλαδή ( x ν ) νx ν 1 . ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ Έστω η συνάρτηση f ( x) x . ■ 16. ) και . Οπότε x x x0 x x0 f (x) f (x 0 ) x x0 x x0 (x x 0 ) f (x) f (x 0 ) x0 x x0 lim x x x0 x0 x x0 x0 x0 1 .ΘΕΩΡΙΑ 13. ισχύει: (f g )( x) ( f x x0 g )( x 0 ) f ( x) g ( x) f ( x 0 ) g ( x 0 ) x x0 f ( x) f ( x 0 ) x x0 g ( x) g ( x 0 ) . Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  και ισχύει f (x) 1 . H f ( x) x 0 ισχύει: x 1 lim x 2 x ) . αν x 0 είναι ένα σημείο του (0. αν x 0 είναι ένα σημείο του . 2 x0 x δεν είναι παραγωγίσιμη στο 0. Έστω η συνάρτηση f ( x) x ν . έχουμε: lim x Δηλαδή (f x0 (f g )( x) ( f x x0 g ) ( x0 ) g )( x 0 ) lim x x0 f ( x0 ) g ( x0 ) . lim ( x ν x 1 ισχύει f ( x)  x 0ν 1 ) x 0ν x 0ν 1 1  x 0ν 1 νx 0ν 1 . και ισχύει f ( x) νx ν 1 . lim x δηλαδή (x) x0 f ( x) x f ( x0 ) x0 lim 1 1 . x ν 2 x0 1 x0 x . Επομένως. ■ Έστω η συνάρτηση f ( x) 15. τότε για x x 0 ισχύει: f ( x) x f ( x0 ) x0 xν x x 0ν x0 f ( x) x f ( x0 ) x0 x 0 )( x ν (x x ν 2 x0 x x0 1  x 0ν 1 ) xν x ν 2 x0 1  x 0ν 1 . Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο (0. δηλαδή (x) 1 Πράγματι. τότε για x (x x 0 ) 1 x δηλαδή x x0 x 1 2 x x0 . x x0 ■ 1. τότε για x x 0 ισχύει: f ( x) f ( x 0 ) x x0 x x0 x x0 1.

τότε ονομάζουμε ρυθμό μεταβολής του y ως προς το x στο σημείο x 0 την παράγωγο f ( x 0 ) . 18. Αν δύο μεταβλητά μεγέθη x. Επομένως. f ( x) αx α 1 . ν * . για κάθε x  * έχουμε: ( x ν ) ν 1 (x ν ) 2 νx ν x 2ν 1 νx ν 1 ■ . y (ln u ) 1 u u 1 ( 1) x 1 x και άρα (ln | x | ) x . όταν f είναι μια συνάρτηση παραγωγίσιμη στο x 0 . αν θέσουμε y ln( x) και u Επομένως. δηλαδή συν 2 x 1 (εφ x) συν 2 x 0} και ισχύει f ( x) {x |συνx 1 Πράγματι.■ x 27. συν 2 x Η συνάρτηση f ( x) x α . αν y α x e x ln α και θέσουμε u (e u ) y 21. y συνδέονται με τη σχέση y=f(x). Είδαμε. δηλαδή (x ν ) νx (1) x ν 1( x ν ) 1 xν Πράγματι. οπότε. αx α 1 .ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ Έστω η συνάρτηση f ( x) x ν . x  * είναι παραγωγίσιμη στο  * και ισχύει (ln | x | ) 1 x Πράγματι. Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  * και 17. τότε ( x κ ) κx κ 1 . τι ονομάζουμε ρυθμό μεταβολής του y ως προς το x στο σημείο Αν δύο μεταβλητά μεγέθη x. — αν x 0 . πιο πριν ότι ( x ν ) νx ν 1 . τότε έχουμε y eu u ■ 1 x xα α x e u . y συνδέονται με τη σχέση y f (x) .■ Η συνάρτηση f ( x) ln | x | . αν κ  {0. τότε ln | x | ln( x) . α x ln α x ln α . ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ Σελίδα 10 . Η συνάρτηση f ( x) α x . για κάθε φυσικό ν 1 . x ενώ — αν x 0 .■ 20. α 0 είναι παραγωγίσιμη στο  και ισχύει f ( x) α x ln α . τότε έχουμε y eu u e x ln α ln α e u . δηλαδή (α x ) Πράγματι. Επομένως. α x ln α . ημx συν x (ημx) συν x ημx(συν x) συν xσυν x ημxημx συν 2 x ημ 2 x συν 2 x συν 2 x συν 2 x 1 . όμως. αν y x α e α ln x και θέσουμε u (e u ) y αx α e α ln x α ) και ισχύει 1 α ln x . α   είναι παραγωγίσιμη στο (0. τότε (ln | x | ) (ln x) 1 . Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο 1 . ισχύει f ( x) νx ν 1 . έχουμε y ln u . για κάθε x 1 έχουμε: (εφ x) 19. δηλαδή (x α ) Πράγματι. Έστω η συνάρτηση f ( x) εφx . 1 . Επομένως. 1} .

ξ (α.οπότε. ισχύει f (ξ ) 0 . ■ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ Σελίδα 11 . A(a. λοιπόν. β] και παραγωγίσιμη στο ανοικτό διάστημα (α. ξ (α. ΑΠΟΔΕΙΞΗ Αρκεί να αποδείξουμε ότι για οποιαδήποτε x1 . α O ξ ξ΄ β x 29. τότε η f είναι σταθερή σε όλο το διάστημα Δ. . υπάρχει ξ ( x1 . β] παραγωγίσιμη στο ανοικτό διάστημα (α. Επομένως. f (ξ )) να είναι παράλληλη στον άξονα των x. τότε ομοίως αποδεικνύεται ότι f ( x1 ) f ( x 2 ) . f (ξ )) να είναι παράλληλη της ευθείας ΑΒ. β ) τότε υπάρχει ένα. β ) τέτοιο. είναι f ( x1 ) f ( x 2 ) . x 2 ] η f ικανοποιεί τις υποθέσεις του θεωρήματος μέσης τιμής. τουλάχιστον.f (α)) της C f στο M (ξ .f (β)) Γεωμετρικά. x 2 ) τέτοιο. Σε όλες. Αν x1 x 2 .f (a)) Ο a ξ 22. ώστε η εφαπτομένη M(ξ. ώστε η εφαπτομένη Β(β. λόγω της (1). τουλάχιστον.Να διατυπώσετε το θεώρημα Μέσης Τιμής και να το εξηγήσετε γεωμετρικά Αν μια συνάρτηση f είναι: συνεχής στο κλειστό διάστημα [α. β) τέτοιο.f (ξ)) Γεωμετρικά.f (β)) Α(α. ΘΕΩΡΗΜΑ Έστω μια συνάρτηση f ορισμένη σε ένα διάστημα Δ. x 2 x1 (1) Επειδή το ξ είναι εσωτερικό σημείο του Δ.ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 28. αυτό σημαίνει ότι υπάρχει ένα. τότε προφανώς f ( x1 ) ξ΄ β x f ( x 2 ) . β ) και f (α) f ( β) τότε υπάρχει ένα. τουλάχιστον. ώστε: f (ξ ) f ( β ) f (α ) β α y Β(β. ώστε f (ξ ) f ( x 2 ) f ( x1 ) . αυτό σημαίνει ότι υπάρχει ένα. τις περιπτώσεις είναι f ( x1 ) f ( x 2 ) . Αν η f είναι συνεχής στο Δ και f (x) 0 για κάθε ε σ ω τ ε ρ ι κ ό σημείο x του Δ. β) τέτοιο. β ) τέτοιο. ξ (α. Να διατυπώσετε το θεώρημα του Rolle και να το εξηγήσετε γεωμετρικά Αν μια συνάρτηση f είναι: συνεχής στο κλειστό διάστημα [α. τουλάχιστον. τότε στο διάστημα [ x1 .f (ξ)) της γραφικής παράστασης της f στο σημείο M (ξ . ξ (α. Αν x 2 x1 . Πράγματι f (x2 ) . x 2 Δ ισχύει f ( x1 ) Αν x1 x 2 . ώστε: f (ξ ) 0 y Μ(ξ.

Το x 0 λέγεται θέση ή σημείο τοπικού μεγίστου. στο διάστημα [ x1 . Αν f (x) 0 σε κάθε ε σ ω τ ε ρ ι κ ό σημείο x του Δ.Τ. οπότε f ( x1 ) Στην περίπτωση που είναι f (x) 0 εργαζόμαστε αναλόγως. A ολικό 31. η οποία είναι σ υ ν ε χ ή ς σε ένα διάστημα Δ. παρουσιάζει στο xo A τοπικό ελάχιστο. f ( x2 ) . Πότε λέμε ότι μια συνάρτηση f. x 0 δ ) . τότε. ενώ το f ( x0 ) τοπικό μέγιστο της f. ΠΟΡΙΣΜΑ Έστω δυο συναρτήσεις f . x 2 Δ με x1 x 2 . οπότε έχουμε x 2 x1 Επειδή f (ξ ) 0 και x 2 x1 f ( x2 ) 0 . τότε υπάρχει σταθερά c τέτοια. όταν υπάρχει δ 0 . ■ 30. x 0 δ ) . Πράγματι. g ορισμένες σε ένα διάστημα Δ. ενώ το f ( x0 ) τοπικό ελάχιστο της f. Επομένως. τέτοιο ώστε f ( x) f ( x 0 ) για κάθε x A ( x 0 δ. όταν υπάρχει δ 0 . Άρα. ώστε για κάθε x Δ να ισχύει: f ( x) g ( x) c ΑΠΟΔΕΙΞΗ y Η συνάρτηση f g είναι συνεχής στο Δ και για κάθε εσωτερικό σημείο x Δ ισχύει y=g(x)+c ( f g ) ( x ) f ( x) g ( x ) 0 . g είναι συνεχείς στο Δ και f ( x) g ( x) για κάθε ε σ ω τ ε ρ ι κ ό σημείο x του Δ. ΘΕΩΡΗΜΑ Έστω μια συνάρτηση f. Αν f (x) 0 σε κάθε ε σ ω τ ε ρ ι κ ό σημείο x του Δ. Aν η ανισότητα f ( x) f ( x 0 ) ισχύει για κάθε x A . οπότε f ( x) g ( x) c . με πεδίο ορισμού Α. τέτοιο ώστε f ( x) f ( x 0 ) . ώστε f (ξ ) f ( x 2 ) f ( x1 ) . με πεδίο ορισμού Α. Έστω x1 . ΑΠΟΔΕΙΞΗ Αποδεικνύουμε το θεώρημα στην περίπτωση που είναι f (x) 0 . Θα δείξουμε ότι f ( x1 ) f ( x 2 ) . έχουμε f ( x 2 ) f ( x1 ) f ( x1 ) f (ξ )( x 2 x1 ) 0 . η f παρουσιάζει στο x 0 μέγιστο ή απλά μέγιστο. Το x 0 λέγεται θέση ή σημείο τοπικού ελαχίστου. η συνάρτηση f g είναι σταθερή στο Δ. Πότε λέμε ότι μια συνάρτηση f. Επομένως. x 2 ] η f ικανοποιεί τις προϋποθέσεις του Θ.Μ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ Σελίδα 12 . Μία συνάρτηση f. θα λέμε ότι παρουσιάζει στο x 0 A τοπικό μέγιστο. με πεδίο ορισμού Α. παρουσιάζει στο xo A τοπικό μέγιστο. για κάθε x A ( x 0 δ. υπάρχει ξ ( x1 .ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 23. Αν οι f . σύμφωνα με το παραπάνω θεώρημα. το f ( x 0 ) . τότε η f είναι γνησίως αύξουσα σε όλο το Δ. θα λέμε ότι παρουσιάζει στο x 0 A τοπικό ελάχιστο. με πεδίο ορισμού Α. Μια συνάρτηση f. υπάρχει y=g(x) σταθερά C τέτοια. τότε η f είναι γνησίως φθίνουσα σε όλο το Δ. ώστε για κάθε x Δ να ισχύει f ( x) g ( x) c . x 2 ) τέτοιο. ■ O 5 x 24.

Τα εσωτερικά σημεία του Δ στα οποία η f δεν παραγωγίζεται. η f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 . x 0 δ ) . 1γ). f (x0) Επομένως. με εξαίρεση ίσως ένα σημείο του x 0 . οπότε θα έχουμε x x0 f ( x) f ( x 0 ) x x0 Έτσι. Τα εσωτερικά σημεία του Δ στα οποία η παράγωγος της f μηδενίζεται. (Σχ. λόγω της (1). για κάθε x ( x 0 δ. θα είναι f ( x0 ) 6 f ( x) f ( x 0 ) 0 . Τα άκρα του Δ (αν ανήκουν στο πεδίο ορισμού της). x0 ) και f (x) 0 στο ( x 0 . 26. λέγονται κρίσιμα σημεία της f στο διάστημα Δ. επιπλέον. (1) Επειδή. x0 ) ( x0 . 1α) ii) Αν f (x) 0 στο (α. τότε το f ( x0 ) δεν είναι τοπικό ακρότατο και η f είναι γνησίως μονότονη στο (α. β ) . β ) . x0 ) και f (x) 0 στο ( x 0 . Τα ε σ ω τ ε ρ ι κ ά σημεία του Δ στα οποία η f δεν παραγωγίζεται ή η παράγωγός της είναι ίση με το μηδέν. θα είναι f ( x0 ) y 0. 3. β ) . 1β) iii) Aν η f (x) διατηρεί πρόσημο στο (α. τότε. από τις (2) και (3) έχουμε f ( x 0 ) 0 . x 0 δ ) Δ f ( x) f ( x 0 ) . τότε το f ( x0 ) είναι τοπικό ελάχιστο της f. υπάρχει δ 0 τέτοιο. τότε. Αν η f παρουσιάζει τοπικό ακρότατο στο x 0 και είναι παραγωγίσιμη στο σημείο αυτό. (3) ■ 32.ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 25. ισχύει f ( x 0 ) lim x — αν x ( x 0 x0 f ( x) f ( x 0 ) x x0 lim x x 0 f ( x) f ( x 0 ) . Οι π ι θ α ν έ ς θ έ σ ε ι ς τ ων τ ο π ι κ ώ ν α κ ρ ο τ ά τ ω ν μιας συνάρτησης f σ’ ένα διάστημα Δ είναι: 1. Ποιες είναι οι πιθανές θέσεις των τοπικών ακροτάτων μιας συνάρτησης f σ’ ένα διάστημα Δ. x 0 ) . i) Αν f (x) 0 στο (α. ΘΕΩΡΗΜΑ Έστω μια συνάρτηση f παραγωγίσιμη σ’ ένα διάστημα (α. 2. Η απόδειξη για τοπικό ελάχιστο είναι ανάλογη. οπότε θα έχουμε x x0 δ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ Σελίδα 13 . (Σχ. 0 δ ) . στο οποίο όμως η f είναι συνεχής. τότε το f ( x0 ) είναι τοπικό μέγιστο της f. β ) . λόγω της (1). Επειδή το x 0 είναι εσωτερικό σημείο του Δ και η f παρουσιάζει σ’ αυτό τοπικό μέγιστο. (Σχ. ΘΕΩΡΗΜΑ (Fermat) Έστω μια συνάρτηση f ορισμένη σ’ ένα διάστημα Δ και x 0 ένα εσωτερικό σημείο του Δ. ώστε και ( x 0 δ. x x0 lim x — αν x ( x0 . β ) . τότε: f ( x0 ) 0 ΑΠΟΔΕΙΞΗ Ας υποθέσουμε ότι η f παρουσιάζει στο x 0 τοπικό μέγιστο. x0 x0 f ( x) f ( x 0 ) x x0 lim x x 0 O x0 δ x0 x0+δ x (2) f ( x) f ( x 0 ) 0 .

β ) . β) . . ■ 33. x 0 ] . η f είναι γνησίως φθίνουσα στο [ x0 . Ομοίως. για x1 x0 x 2 ισχύει f ( x1 ) f ( x 0 ) f ( x 2 ) . Επομένως. αν x1 x0 x 2 . x0 ] . ισχύει: f ( x) f ( x 0 ) . x 0 ) ( x 0 . Έτσι έχουμε (1) f ( x) f ( x 0 ) . x 0 ] . — Αν x1 . για κάθε x (α. για κάθε x (α. — Αν x1 . β ) με x1 x 2 . θα ισχύει f ( x1 ) f ( x 2 ) — Τέλος. x 2 [ x0 . x 0 ) και η f είναι συνεχής στο x 0 . η f είναι γνησίως αύξουσα στο (α. για κάθε x (α. Επομένως. έστω x1 . σε όλες τις περιπτώσεις ισχύει f ( x1 ) f ( x 2 ) . x 0 ) f (x) ( x0 . β ) . Θα δείξουμε. οπότε η f είναι γνησίως αύξουσα στο (α . β ) . x 0 ] .ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟΔΕΙΞΗ i) Eπειδή f (x) 0 για κάθε x (α. Επειδή f (x) 0 για κάθε x ( x 0 . β ) και η f είναι συνεχής στο x 0 . που σημαίνει ότι το f ( x0 ) είναι μέγιστο της f στο (α. Άρα το f ( x0 ) δεν είναι τοπικό ακρότατο της f. ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ Σελίδα 14 . β ) . ii) Εργαζόμαστε αναλόγως. λόγω των (1) και (2). τώρα. Θα λέμε ότι: Η συνάρτηση f στρέφει τα κοίλα προς τα άνω ή είναι κυρτή στο Δ. τότε όπως είδαμε f ( x1 ) f ( x 0 ) f ( x 2 ) . επειδή η f είναι γνησίως αύξουσα στο (α. Έτσι έχουμε: (2) f ( x) f ( x 0 ) . β ) και άρα τοπικό μέγιστο αυτής. θα ισχύει f ( x1 ) f ( x 2 ) . Πράγματι. β ) . αν η f είναι γνησίως αύξουσα στο ε σ ω τ ε ρ ι κ ό του Δ. y y f ΄>0 f ΄>0 f ΄>0 O a 1γ f ΄>0 x0 β x O a x0 β x Επειδή η f είναι συνεχής στο x 0 θα είναι γνησίως αύξουσα σε κάθε ένα από τα διαστήματα (α. β ) . y y 1a f ΄<0 f ΄>0 f (x 0 ) O a f ΄<0 f ΄>0 f (x 0 ) β x0 x O a β x0 x Επομένως. β ) . Έστω μία συνάρτηση f σ υ ν ε χ ή ς σ’ ένα διάστημα Δ και π α ρ α γ ω γ ί σ ι μ η στο ε σ ω τ ε ρ ι κ ό του Δ. x 0 ] και [ x 0 .Πότε θα λέμε ότι η f στρέφει τα κοίλα προς τα άνω και πότε προς τα κάτω. x 2 (α. ότι η f είναι γνησίως αύξουσα στο (α. β ) . για κάθε x [ x 0 . y y 1β f ΄>0 f ΄<0 f ΄<0 O a β x0 x O a f ΄>0 β x0 x iii) Έστω ότι 0 . επειδή η f είναι γνησίως αύξουσα στο [ x0 . αν f (x) 0 για κάθε x (α. x 2 (α. β ) .

lim g ( x) x lim x } και υπάρχει το lim . Η ευθεία y  λέγεται οριζόντια y (αντιστοίχως στο ). Πότε το σημείο A( x0 . Πότε η ευθεία y f στο +∞ . f ( x) g ( x) lim x x0 . αν . με εξαίρεση ίσως ένα σημείο του x 0 .. 34. τότε:  { x0 x0 lim x x0 f ( x) . g ( x) .. lim g ( x) 0 . τότε η ευθεία ασύμπτωτη της γραφικής παράστασης της f στο 37. lim f ( x) είναι x x x0 ή . λέγεται ασύμπτωτη της γραφικής παράστασης της x λx β λέγεται ασύμπτωτη της γραφικής παράστασης της f στο lim [ f ( x) ( λx β )] 0. αν η f είναι γνησίως φθίνουσα στο ε σ ω τ ε ρ ι κ ό του Δ. 36. Αν ένα τουλάχιστον από τα όρια lim f ( x) . Αν  lim f ( x) x (αντιστοίχως lim f ( x) x ) . g ( x) ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ Σελίδα 15 . x 0 x x0 x άπειρο). 35. Πότε η ευθεία y  λέγεται οριζόντια ασύμπτωτη της Cf στο +∞(ή στο -∞). β ) . Πότε η ευθεία x=xο λέγεται κατακόρυφη ασύμπτωτη της Cf . τότε: lim x x0 f ( x) g ( x) ΘΕΩΡΗΜΑ 2ο (μορφή Αν lim f ( x) x x0 ή άπειρο). x 0 ) και κοίλη στο ( x 0 . x0  { x0 x x0 f ( x) (πεπερασμένο ή g ( x) ) . και η C f έχει εφαπτομένη στο σημείο A( x 0 . Έστω μια συνάρτηση f παραγωγίσιμη σ’ ένα διάστημα (α. f ( x 0 )) . x αντιστοίχως στο . f ( x 0 )) ονομάζεται σημείο καμπής της γραφικής παράστασης της f. f ( x0 )) ονομάζεται σημείο καμπής της γραφικής παράστασης της f. ή αντιστρόφως. lim [ f ( x) ( λx β )] 0. αν x 38. } και υπάρχει το lim x x0 f ( x) (πεπερασμένο g ( x) f ( x) . β ) .ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ Η συνάρτηση f στρέφει τα κοίλα προς τα κάτω ή είναι κοίλη στο Δ. Να διατυπώσετε τους κανόνες de l’Hospital ΘΕΩΡΗΜΑ 1ο (μορφή 0 0 ) Αν lim f ( x) 0 . τότε η ευθεία x x0 x0 λέγεται κατακόρυφη ασύμπτωτη της γραφικής παράστασης της f. Αν η f είναι κυρτή στο (α. τότε το σημείο A( x 0 .

Τότε για κάθε x Δ ισχύουν F ( x) και G ( x) f ( x) . Άρα. c  είναι παράγουσες της f στο Δ και κάθε άλλη παράγουσα G της f στο Δ παίρνει τη μορφή G( x) F ( x) c .. τι ονομάζεται αρχική συνάρτηση ή παράγουσα της f στο Δ. για κάθε x Δ . με f (x) 0 για κάθε x [α. για κάθε x Δ . β ] σε ν ισομήκη υποδιαστήματα. x ν β. Ποιος είναι ο ορισμός εμβαδού y y=f (x) f ( x) 1 Έστω f μια συνεχής συνάρτηση σε ένα διάστημα [α. xν-1 ξν xν=β Δx β a v Χωρίζουμε το διάστημα [α. ΘΕΩΡΗΜΑ Έστω f μια συνάρτηση ορισμένη σε ένα διάστημα Δ.. xk-1 ξk xk .ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ 39... ώστε G( x) F ( x) c .6. μήκους Δx β α . Για να ορίσουμε το εμβαδόν του χωρίου Ω (Σχ. για κάθε x Δ . Έστω f μια ορισμένη συνάρτηση σε ένα διάστημα Δ. c . Έστω f μια συνάρτηση ορισμένη σε ένα διάστημα Δ. β ] και Ω το χωρίο που ορίζεται από τη γραφική παράσταση της f. β ] . με τα σημεία α ν x0 x1 x2 . τότε όλες οι συναρτήσεις της μορφής G(x) = F(x) + c. 27. για κάθε x Δ . x κ ] επιλέγουμε αυθαίρετα ένα σημείο ξ κ και σχηματίζουμε τα ορθογώνια που έχουν βάση Δx και ύψη τα f (ξ κ ) .. f στο Δ. όπου c  αφού G ( x) ( F ( x) c) F ( x) f ( x) . υπάρχει σταθερά c τέτοια.. Έστω G είναι μια άλλη παράγουσα της f στο Δ. Το άθροισμα των εμβαδών των ορθογωνίων αυτών είναι ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ Σελίδα 16 . x β . οπότε G ( x) F ( x) . ΑΠΟΔΕΙΞΗ Κάθε συνάρτηση της μορφής G( x) F ( x) c . ■ 40. . Αν F είναι μια παράγουσα της f στο Δ. Αρχική συνάρτηση ή παράγουσα της f στο Δ ονομάζεται κάθε συνάρτηση F που είναι παραγωγίσιμη στο Δ και ισχύει F ( x) f ( x) . Σε κάθε υποδιάστημα [ x κ 1 . τον άξονα των x και τις ευθείες x α . 1) εργαζόμαστε ως εξής f(ξ1) f(ξ2) Ω f(ξk) f(ξν) x O α=x0 ξ1 x1 ξ2 x2 . σύμφωνα με το πόρισμα της § 2.

x x a f (t ) dt f ( x) .. 28. β ] σε ν ξk O a=x0 ξ1 x1 ένα ξ κ x ξ2 x2 xv-1 ξv xv=β ισομήκη υποδιαστήματα β α Δx . 2. συμβολίζεται με κ 1 β α από το α στο β”.ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ f (ξ 2 ) Δx  f (ξ ν ) Δx [ f (ξ1 )  f (ξ ν )] Δx . Είναι φανερό ότι Ε (Ω) 0. y Έστω μια συνάρτηση f σ υ ν ε χ ή ς στο [α. ν μήκους Στη συνέχεια επιλέγουμε αυθαίρετα [ x κ 1 . f (ξ1 ) Δx Sν Υπολογίζουμε το lim S ν . Δηλαδή ισχύει: f (t )dt . Με τα σημεία 2 α y=f (x) x0 x1 x2 . το όριο lim ν ν f ( ξ κ ) Δx . ως εξής: f (ξ κ ) Δx Sν κ 1 Αποδεικνύεται ότι. τότε η συνάρτηση F ( x) x α Δ . για κάθε κ {1. Ονομάζεται ορισμένο ολοκλήρωμα της συνεχούς συνάρτησης f από το α στο β.. Το όριο αυτό ονομάζεται εμβαδόν του επιπέδου χωρίου Ω και συμβολίζεται με Ε(Ω) . f ( x )dx και διαβάζεται “ολοκλήρωμα της f α β ν f ( x)dx f ( ξ κ ) Δx lim ν κ 1 ΘΕΩΡΗΜΑ Αν f είναι μια συνεχής συνάρτηση σε ένα διάστημα Δ και α είναι ένα σημείο του Δ. β ] . ν “Το όριο του αθροίσματος S ν . x κ ] . ν} . . ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ για κάθε x Δ. Σελίδα 17 . Τι ονομάζουμε ορισμένο ολοκλήρωμα της συνεχούς συνάρτησης f από το α στο β. ν Αποδεικνύεται ότι το lim S ν υπάρχει στο  και είναι ανεξάρτητο από την επιλογή των ν σημείων ξ κ . . και σχηματίζουμε το άθροισμα Sν f (ξ1 ) Δx f (ξ 2 ) Δx  f (ξ κ ) Δx  f (ξ ν ) Δx ν το οποίο συμβολίζεται.... σύντομα. 41. x ν β χωρίζουμε το διάστημα [α. Δηλαδή. δηλαδή το lim ν f ( ξ κ ) Δx (1) υπάρχει στο  και είναι κ 1 ανεξάρτητο από την επιλογή των ενδιάμεσων σημείων ξ κ ”. είναι μια παράγουσα της f στο Δ.

β ] . 0 και α γ β α f (t )dt G (α ) ■ β τι δηλώνει (γεωμετρικά) η ιδιότητα: Αν η f είναι σ υ ν ε χ ή ς σε διάστημα Δ και α. θα υπάρχει c  τέτοιο. για μικρά h β x x+h 0 είναι F ( x h) F ( x ) h οπότε 0. η συνάρτηση F ( x) x α f (t )dt είναι μια παράγουσα της f στο [α. β . Από την (1). ώστε G ( x) F ( x) c . ΘΕΩΡΗΜΑ (Θεμελιώδες θεώρημα του ολοκληρωτικού λογισμού) Έστω f μια συνεχής συνάρτηση σ’ ένα διάστημα [α. β ] . β ] . τότε ισχύει β γ f ( x)dx ΑΠΑΝΤΗΣΗ Η παραπάνω ιδιότητα δηλώνει ότι: Ε (Ω) Ε (Ω1 ) Ε (Ω2 ) y 4 y=f (x) γ αφού Ε (Ω1 ) και Ε ( Ω) α β α f ( x)dx . για x Επομένως. οπότε c G(α) . 3) ως εξής: y 3 y=f (x) x h F ( x h) F ( x ) f (t )dt x f (x) Ω Εμβαδόν του χωρίου Ω. γ β α γ f ( x)dx α f ( x)dx Δ . F ( x h) F ( x ) h f ( x) 29. F ( x ) G (α ) . β 30. Αν G είναι μια παράγουσα της f β στο [α. τότε α G( β ) G(α) f (t )dt ΑΠΟΔΕΙΞΗ Σύμφωνα με το προηγούμενο θεώρημα. x για μικρά h f ( x) h . έχουμε G(α) β . για x και άρα (1) α F ( β ) G (α ) G( β ) G(α) . G ( x) οπότε. Άρα. α O F ( x) lim h 0 f ( x) . α α . ■ O ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ α γ β x Σελίδα 18 . Επειδή και η G είναι μια παράγουσα της f στο [α.ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΧΟΛΙA Εποπτικά το συμπέρασμα του παραπάνω θεωρήματος προκύπτει (Σχ. έχουμε G ( β ) f (t )dt Αν f (x) F (α) c α f (t )dt c c . β ] . Ε (Ω 2 ) β γ f ( x)dx Ω1 Ω2 f ( x)dx .

g και τις ευθείες x α και x β (Σχ. επειδή οι συναρτήσεις f .ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 31. δυο συναρτήσεις f και g. Είναι φανερό ότι το χωρίο Ω (Σχ. β ] . β ] με f ( x) g ( x) 0 για κάθε x [α. β f ( x)dx α β E (Ω) α β α g ( x)dx β α ( f ( x) g ( x)) dx . y y y 5 y=f (x) y=f (x) Ω y=g(x) Ω1 y=g(x) O Ω2 x (α) x O x O (β) (γ) Παρατηρούμε ότι Ε ( Ω) Ε (Ω1 ) Ε (Ω2 ) Επομένως. β ] και (ii) οι f . ΘΕΩΡΗΜΑ Να αποδείξετε ότι το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τις γραφικές παραστάσεις των συναρτήσεων f και g. ότι ο τύπος (1) ισχύει και χωρίς την υπόθεση (ii). συνεχείς στο διάστημα [α. β ] και Ω το χωρίο που περικλείεται από τις γραφικές παραστάσεις των f . 5α). 6β). τώρα. β ] . θα υπάρχει αριθμός c f ( x) c g ( x) c  τέτοιος ώστε 0 . 6α) έχει το ίδιο εμβαδόν με το χωρίο Ω (Σχ. για κάθε x [α. συνεχείς στο διάστημα [α. g είναι μη αρνητικές στο [α. y y y=f (x)+c 6 Ω y=f (x) Ω α y=g (x)+c β O x α β O x y=g (x) (α) ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ (β) Σελίδα 19 . Πράγματι. Θα αποδείξουμε. g είναι συνεχείς στο [α. β ] με f(x) g(x) είναι E (Ω) β α ( f ( x) g ( x)) dx ΑΠΟΔΕΙΞΗ Έστω. τώρα. ( f ( x) g ( x)) dx (1) Ο τύπος (1) βρέθηκε με την προϋπόθεση ότι: (i) f ( x) g ( x) για κάθε x [α. β ] .

β ] . E (Ω) α β Ε (Ω ) α β [( f ( x) c) ( g ( x) c)]dx α ( f ( x) g ( x)) dx . συνεχείς στο διάστημα [α. β ] με f(x) 7 y=g (x) g ( x)dx . ζητούμε το εμβαδόν του α β α Ω ( f ( x) g ( x)) dx β [ g ( x)]dx α x O g(x) οπότε έχουμε β E (Ω) β α χωρίου που περικλείεται από τις γραφικές παραστάσεις των συναρτήσεων f και g. g και τις ευθείες x α και x y=f (x) y=g (x) Ω3 Ω2 O α γ δ β x β είναι ίσο με το άθροισμα των εμβαδών των χωρίων Ω1 . β Επομένως. τότε E (Ω) α g ( x)dx 33. έχουμε: Ε (Ω) β Άρα.ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ Επομένως.ΘΕΩΡΗΜΑ Όταν E ( Ω) η β α διαφορά f ( x) g ( x) δεν διατηρεί σταθερό πρόσημο στο [α. όπως στο Σχήμα 8. τότε το εμβαδόν του χωρίου Ω που περικλείεται από τις γραφικές παραστάσεις των f . αν για μια συνάρτηση g ισχύει g (x) 0 για κάθε x [α. Ω2 και Ω 3 . β ] και τις ευθείες x α β β E (Ω ) και x α g ( x)dx ΑΠΟΔΕΙΞΗ y Επειδή ο άξονας x x είναι η γραφική παράσταση της συνάρτησης f (x) 0 . τη γραφική παράσταση μιας συνάρτησης g. ΘΕΩΡΗΜΑ Το εμβαδόν του χωρίου Ω που περικλείεται από τον άξονα x x .τότε | f ( x) g ( x) | dx ΑΠΟΔΕΙΞΗ y 8 Όταν η διαφορά f ( x) g ( x) δεν διατηρεί σταθερό Ω1 πρόσημο στο [α. με g (x) 0 για κάθε x [α. β ] . β ] . Ε (Ω) Ε (Ω1 ) Ε (Ω2 ) Ε (Ω3 ) γ α γ α δ ( f ( x) g ( x)) dx | f ( x) g ( x) | dx γ δ γ β ( g ( x) f ( x)) dx | f ( x) g ( x) | dx ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ( f ( x) g ( x)) dx δ β δ | f ( x) g ( x) | dx Σελίδα 20 . Δηλαδή. ( f ( x) g ( x)) dx 32. σύμφωνα με τον τύπο (1).

ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ β α | f ( x) g ( x) | dx Επομένως. 8) Ο α ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ 8 + a + β x Σελίδα 21 . E ( Ω) β α | f ( x) g ( x) | dx ΣΧΟΛΙΟ Σύμφωνα με τα παραπάνω το β f ( x)dx είναι ίσο y με το άθροισμα των εμβαδών των χωρίων που βρίσκονται πάνω από τον άξονα x x μείον το άθροισμα των εμβαδών των χωρίων που βρίσκονται κάτω από τον άξονα x x (Σχ.