You are on page 1of 5

NDRTIMI I DHMBVE TE FREZAT Dhmbt t frezt mund t punohen n dy mnyra: - dhmbt e frezs - dhmbt e prpunuar prapsthi. 1.19.

Frezat me dhmbt frezor Frezat me dhmbt frezor prodhohen n konstruksione t ndryshme. Knonstruksioni I tyre sht mjaft I thjesht dhe lejon ndarjen e dendur t dhmbve [6]. N at mnyr arrin pun t qet, sepse gjithmon m shum tehe prejn n t njejtn koh. Prparsit jan kto: 1. qndueshmri m e madhe (1,5.3 her) 2. thjeshtsia e puns (prveq te frezat profilore) 3. pastrtia e siprfaqeve t prpunuara. Gjat ktij dhmbzimi jo e favorshme sht, q me mprehje ndryshon forma e dhmbve, kryesisht mprehen n ann e lir dhe se paraqiten mangsit q vijojn: 1. ndryshon diametri i frrezave, 2. faza e dhmbve bhet gjithnj e m e gjr, 3. hullit pr ashkla bhen gjithnj e m t cekta, 4. profili i dhmbve zvoglohet, 5. dhmbi shkon kah shtypja Formn e dhmbve t frezave mund ta ndajm n tri lloje. - forma trapeze e dhmbit - forma parabolike e dhembit dhe - dhmbi i formzuar me dy rrafshe 1.20. Forama trapezore e dhmbit t frezs N fig1.12. sht e paraqitur forma trapezore e dhmbit te freza. Hullia dhe dhmbi jan t kufizuar me kndin qndror ; dhmbi me kndin , hullia me kndin . Kjo form sht i thjesht pr punim, por dhmbi sht diq m i dobsuar. Mprehja bhet npr maje ose ana e prapme e dhmbit. Pas mprehjes zvoglohet lartsia e dhmbit h ashprsohet edhe kndi , i cili trhek pas veti zvoglimin e fortsis s dhmbit dhe esencen themelore t frezs shfrytzueshmrin. Jeta (kohzgjatja) e llojit t till t frezave nuk sht e gjat,

Fig. 1.12. Paraqitja e forms trapezore t dhmbit te frezat; a. dhmbi trapezor, b. kndi i shiquar n rrafshin NN pingule n dhmbt spiralor.

sepse nuk munden shum t pastrohen (ma s teprmi 6.8). Frezat me dhmbt e ktill jan t parapar pr llojet e lehta t punve, por forma e dhmbve sht shum e zgjeruar. N fund t pjerrtsis s dhmbve duhet t parashifet rrumbullaksimi me rreze r pr shkak t gabimeve eventuale gjat temperatures s punimit. Gjat konstruksionit t frezave n vizatimin e puntoris duht t paraqiten t gjitha elementet e profileve t dhmbve: 1. kndi i dhmbit 2. kndi qndror c 3. kndi i pjerrtsis s dhmbit 4. rrezja e rrumbullaksimit n fund t pjerrtsis s dhmbit r 5. lartsia e dhmbit h 6. gjersia e fazs dhe fazets 1 7. kndet e gdhendjes a, , Pr kndet e dhmbve t paraqitura n foto n praktik zgjidhen kto vlera: =0 = 45.60 praktikisht zbatohet. Kndi i dhmbit dhe pjerrtsis jan t lidhur ndrmjet vete. Nga fotoja sht e kjart se: = + c. . . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . . . . . . . . . . 1.10 kurse kndi c mund t prcaktohet nga formula: c= 360 z . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ...1.11 Ku sht: Z = numri i dhmbve t frezs. N baz t kndeve c dhe mund t prcaktohet kndi i nevojshm . Pr punimin e pjerrtsis s dhmbit prdorn frezat kndore me kto knde. : 45 , 50 , 55 , 60 etj., kryesisht prej 5 e deri n 110 . Formula 1.10. pr prpunimin e kndit , mund t prdoret edhe ather kur sht i ndyshm prej zeros. Te frezat me dhmb spiralor, llogaria orientuese e kndit mundt gjithashtu t prcaktohet me ato formula, por mundet t parashikohet, q numri i dhmbve z, n baz t t cilit llogarisim kndin c, nuk do t jet i prpjestueshm me numrin e dhmbve t frezs. N at rast merret parasysh numri i dhmbve z1, shpesh i quajtur edhe numri ideal i dhmbve. Ai mund t prcaktohet sipas formuls: Z1= cosz3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1.12 ku sht: z = numri real i dhmbve = kndi i pjerrtsis s spirals z1= numri ideal i dhmbve, etj. Numri i dhmbve t cilat do ti ket freza, rrezja e t cilit do t ishte i njejt me lakueshmrin e elipses, i fituar nga mesatarja e rrafshit t frezimit, e prkulur nn kndin e pjerrtsis s ullukve spiralor. Duke prcaktuar z1, mund t prcaktohet c n mesataren pingule sipas formuls: 0 c= 360 , . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.13 z1 Rrezja e elipses llogaritet: 2 R R1= ab = cos . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1.14 2

Hapi n rrafshin NN R tN= 2 z . cos . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.15 Pas prpunimit t kndeve dhe mund t llogaritet lartsia e dhmbit h sipas formuls: h= d 2 [(1-cos ) + sin cotg ]. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1.16 ku sht: d = diametri i frezs(mm); t tjerat ve dihen. Madhsia e vrtet h do t jet di m e vogl se sa q fitohet me an t formuls, sepse n at formul nuk merr pjes rrezja r dhe faza . Rrezja e dhmbit r dhe faza prcaktohet varsisht nga madhsia e dhmbit cca: r = 0,52,0 mm, = 1,02,0 mm. Ana e prapme e dhmbit mprehet n faza, aq sa brinja prerse nuk mprehet trsisht, por lehet fazeta 1 me gjersi cca: 1 = 0,050,1 mm. Posa t sht m e vogl ajo fazet 1, ather m e vogl do t jet edhe frkimi, shkurtimisht, aty ku sht e mundur m mir sht t mprehet dhmbi n maj. Kjo fazet i shtohet pr shkak t forcimit t tehut, q mos t vie deri te djegja gjat nxehtsis s punimit. 1.21. Forma parabolike e dhmbit frezor Fig. 1.13. tregon formn parabolike t dhmbit frezor te freza. Veorit e ktij dhmbi qndrojn n formn parabolike t pjess s prapme t dhmbit. Kjo form e dhmbit sht br prshak t fortsis sa m t madhe n lakim.

Fig. 1.13. Paraqitja e forms parabolike e dhmbit


te freza

Fig. 11.4. Paraqitja e dhmbit frezor i i formuar me dy siprfaqe

Kndi i prparm nuk sht i barabart me zero, pr kt shkak forma e dhmbit pak shmanget nga parrabolla, por prap se prap asaj i sht e afrt. Kjo realizim jep formn racionale t dhmbit, pr kt arsye sht pun e ndrlikuar, sepse pr seciln madhsi t dhmbit duhet frez e veant kndore profilore e komplikuar. Pr kt shkak shpesh edhe zbatohet pr pun t vshtira forma e tret e dhmbve frezor, i cili sht paraqitur n kapitullin vijues. 1.22. Dhmbi frezor i formuar me dy rrafshe

Fig. 1.14. tregon dhmbin e formuar me dy rrafshe. Pjesa e prapme e ktij dhmbi hst e prcaktuar me dy siprfaqe: n parim gjat punimit t dhmbit frezohet pjerrsia k me kndin , pastaj hiqet pjerrtsia shtes k1me kndin 1. Pr punimin e dhmbve sipas ksaj forme, freza (me t ciln punohet) do t jet m e thjesht dhe m e lir n krahasim me formn parabollike t siprfaqs s prapme, t ciln gjithashtu duhet gdhendur n dy kalime. Dhmbi i ktij veprimi, vrtet me konstrukcionin e tij na prkujton n pamjen e dhmbit t forms parabollike dhe I jep fortsin e tij. Pr prcaktimin e kndit 1 shfrytzohet formula 1.10, dhe pastaj punohet forma e kndit tjetr , i cili zakonisht ka 60.65 , si dhe rrezja e rrubullaksimit r. Gjat konstruktimit duhet t vizatohet dhmbi. Kontrolla e till grafike e vlerave llogaritse sht domosdoshmrisht e nevojshme. 1.23. FREZAT CILINDRIKE ME DHMB FREZOR Frez cilindrike (valakore) quhet freza, tek e cila dhmbt shtrihen n siprfaqen cilindrike. Frezat e tilla prdoren pr punimin e rrfshinave t rrafshta. Freza cilindrike me dhmb t rrafsht n koht e tanishme pothuaj se gadi edhe nuk zbatohet prshkak t puns jo t barabart, sepse dhmbt prgjat tr gjatsis prnjher veprojn n pun dhe me kt shkaktojn rritje t ashpr t forcave t gdhendjes. Luhatja e forcave shkakton vibracion. Prandaj, frezat me dhmb t rrafsht t gjatsive t vogla prdoren vetm si freza pllakore me kanale. Dhmbt vidor apo spiralor japin kushte m t volitshme t gdhendjes. Forca gjat hurjes s dhmbit, gradualisht rritet; gjat ksaj freza punon me lehtsi, pa vibrim dhe goditje ashtu q jep siprfaqe t pastr t prodhimit. Kur kndi i rritjes s vidave merret m i madh, freza gjat puns jep forc m t madhe boshtore. Pr tu arritur forcat e njtrajtshme, kombinohen dy freza me ngritje t spiraleve t majta dhe t djathta. Pr shkak t kursimeve n rlikun q gdhendet leht, ndrtohen freza me diametr m t madh se 75 mm t konstruksionit t kombinuar, d.m.th. me dhmb t vendosur. Frezat spiralore ndrtohen kryesisht si mbjellse me vrimn pr shtrngim n gjemb apo bosht. Prej nj pjese me dhmb vidor veprojn pa nderprer, pr shembll, pr frezim t kanaleve npr tr gjatsin. 1.24. Elementet themelore konstruktiv t frezave valakore (spiralore) 1.25. Diametri i frezs dhe gjembit 1. Diametri i frezs d sht pjesa mjaft e randsishme e konstruksionit. Nga diametri mvaret bartja e nxehtsis, gjatsia e ashklave, numri i dhmbve, forma e dhmbve dhe diametri i vrims d1. Gjat prcaktimit t diametrit t frezave cilindrike egzistojn disa prparsi pr zgjedhjen e diametrit m t madh t frezs: a) mund t zbatohet gjembi i diametrit m t madh d1, i cili lejon ngarkes m t madhe t frezs dhe arrin fortsi m t madhe; b) mund m mir t vendosen dhmbt e frezs dhe ashtu t rrisin numrin e tyre, q krijon rritje t prodhueshmris pr dhmb (lvizje pr minut); c) rritet bartja e nxehtsis s prodhuar gjat gdhendjes, sepse rritet harku i kontaktit gjat prekjes me prodhimin e punuar; prve ksaj freza m e madhe m mir e prcjell nxehtsin;

Mirpo, nga ana tjetr, te diametri m i madh lajmrohen kto mangsi: a) diametri m i madh mundson shpenzimin e sasis m t madhe t elikut q gdhendet leht, sepse shpenzimi i metalit rritet proporcionalisht me shkalln e diametrit. kjo posaqrisht vlen pr frezat prej nj pjese. b) rritet momenti i lvizjes dhe pr kt edhe hargjimi i energjis pr frezim; c) rritet koha e frezimit. Kto mangsi shpesh detyrojn, prkundr prparsive t kndit t madh, q pr frez t zgjedhet diametri sa m i vogl i mundshm. Nse sht i njohur diametri i vrims pr gjemb d1, trashsia e trupit m dhe lartsia dhmbit h sipas fig1.15 mundt q diametri i frezs d t prcaktohet sipas formuls d = d1+ 2m + 2h . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1.17