You are on page 1of 14

Warszawa, lipiec 2011

BS/91/2011

POSTAWY WOBEC PRZESZCZEPIANIA NARZDW

Znak jakoci przyznany CBOS przez Organizacj Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku

Fundacja Centrum Badania Opinii Spoecznej ul. urawia 4a, 00-503 Warszawa e-mail: sekretariat@cbos.pl; info@cbos.pl http://www.cbos.pl (48 22) 629 35 69

Transplantacja to przeomowa dziedzina medycyny. Przeszczepy od zmarych lub ywych dawcw umoliwiaj nie tylko przeduenie ycia i popraw jego jakoci, ale take je ratuj. Problemy etyczne, ktre czsto towarzysz rozwojowi nowych obszarw nauk, pojawiaj si rwnie w przypadku transplantologii. Wraz ze wzrostem wiedzy spoecznej i oswajaniem si z t stosunkowo now technik leczenia, lki i obawy wobec przeszczepiania organw powinny, jak mona przypuszcza, stopniowo wygasa. Nie zmienia to jednak faktu, e niezmiernie atwo jest tu rozbudzi emocje. Wystarczy przypomnie atmosfer towarzyszc oskareniom wobec jednego z transplantologw w 2007 roku, ktra najprawdopodobniej wpyna na spadek liczby przeszczepw od osb zmarych i kryzys w polskiej transplantologii, ktry trwa przez kolejne dwa lata. Z aktualnych danych Poltransplantu wynika, e w 2010 roku ta za tendencja zostaa przeamana nastpi wyrany wzrost liczby pobra organw, nie tylko od zmarych dawcw, ale take nerek od dawcw ywych1. POBIERANIE NARZDW OD OSB ZMARYCH Mimo okresw gorszej kondycji polskiej transplantologii, spoeczny stosunek do przeszczepiania narzdw a badamy go od poowy lat dziewidziesitych by i jest przychylny. Przeciwnicy nigdy nie stanowili wicej ni jedna dziesita ogu ankietowanych. Z tegorocznego badania wynika2, e pobieranie i przeszczepianie organw od osb zmarych zyskuje wyszy poziom aprobaty ni w latach ubiegych (96%, wzrost o 5 punktw w porwnaniu z sondaem sprzed dwch lat), a odsetek nastawionych krytycznie zmala do 2% (z 6% w 2009 roku).

Biuletyn 2011 dostpny na http://www.poltransplant.org.pl/biuletyn_2011.html Badanie Aktualne problemy i wydarzenia (253) przeprowadzono w dniach 2 8 czerwca 2011 roku na liczcej 1164 osoby reprezentatywnej prbie losowej dorosych mieszkacw Polski.
2

-2Tabela 1 Czy uwaa Pan(i) za suszne przeszczepianie narzdw (transplantacje narzdw) pobranych od osb zmarych, XII 1994 aby ratowa ycie lub przywraca zdrowie innym osobom? Zdecydowanie tak 51 Raczej tak 32 TAK 83 Raczej nie 6 Zdecydowanie nie 4 NIE 10 Trudno powiedzie 7 Wskazania respondentw wedug terminw bada III 1997 IX 2003 IX 2005 w procentach 61 26 87 4 3 7 6 3 3 4 7 6 67 23 90 4 3 7 6 62 25 87 2 2 4 3 63 27 90 4 2 6 2 70 21 91 1 1 2 78 18 96 V 2007 VIII 2009 VI 2011

Pozytywny stosunek do transplantacji jest czym powszechnym, w niewielkim stopniu zdeterminowanym przez spoeczno-demograficzne cechy respondentw. Odsetek oponentw przeszczepiania narzdw jest przynajmniej dwukrotnie wyszy ni przecitny wrd osb le oceniajcych wasn sytuacj materialn, robotnikw niewykwalifikowanych i rolnikw. Rwnie zgod na oddanie wasnych narzdw po mierci deklaruje zdecydowana wikszo respondentw, cho mniej ni w przypadku aprobaty samej idei transplantacji. Wyraa j ponad cztery pite dorosych (85%, o 3 punkty wicej ni dwa lata temu), a co trzynasty (8%, o 3 punkty mniej ni w 2009 roku) nie godzi si, by po mierci pobrano jego narzdy w celu przeszczepienia innym.
Tabela 2 Czy zgodzi(a)by si Pan(i) na to, aby po Pana(i) mierci pobrano z Pana(i) ciaa narzdy w celu przeszczepienia innym? Zdecydowanie tak Raczej tak TAK Raczej nie Zdecydowanie nie NIE Trudno powiedzie Wskazania respondentw wedug terminw bada IX 2003 59 23 82 5 8 13 5 9 7 10 17 IX 2005 51 23 74 V 2007 w procentach 51 27 78 6 7 13 9 VIII 2009 56 26 82 6 5 11 7 7 4 4 8 VI 2011 63 22 85

Sprzeciw w tej sprawie nieco czciej deklaruj respondenci najstarsi, najsabiej wyksztaceni, bdcy w zej sytuacji materialnej oraz bezrobotni. O ile czstotliwo udziau w praktykach religijnych nie rnicuje decyzji w tej sprawie, o tyle religijno ma na ni pewien wpyw. Stanowisko kocioa katolickiego jest przychylne medycynie

-3transplantacyjnej, nie zmienia to jednak faktu, e wiele obaw dotyczcych przeszczepw ma rdo w myleniu religijnym, wie si z wizj ciaa jako czego witego i potrzeb zachowania jego integralnoci w perspektywie zbawienia3. Zgoda na pobranie narzdw po mierci przewaa we wszystkich wyrnionych grupach, ale odsetek sprzeciwu jest najwyszy wrd gboko wierzcych, a najniszy wrd niewierzcych.
Tabela 3 Czy zgodzi(a)by si Pan(i) na to, aby po Pana(i) mierci pobrano z Pana(i) ciaa narzdy w celu przeszczepienia innym? Niezalenie od udziau w praktykach religijnych, czy uwaa Pan(i) siebie za osob: raczej cakowicie gboko wierzc wierzc niewierzc* niewierzc* w procentach Tak 75 85 87 96 Nie 14 7 9 4 Trudno powiedzie 11 8 4 0 * Dane dotyczce tych grup naley traktowa ostronie ze wzgldu na ich niewielk liczebno w badanej prbie

Owiadczenie woli to deklaracja, ktra peni funkcj informacyjn, przede wszystkim dla bliskich osoby zmarej. Nie ma ono mocy prawnej, poniewa w polskich przepisach dotyczcych pobierania narzdw obowizuje formua zgody domniemanej, ale moe w istotny sposb ksztatowa opini rodziny na ten temat; w praktyce sprzeciw bliskich skutkuje odstpieniem od pobrania narzdw, tote wiedza o stosunku bliskich do transplantacji jest szczeglnie wana. O tym, e istnieje moliwo podpisania takiego owiadczenia syszao trzy pite ankietowanych (60%), czyli nieco mniej ni dwa lata temu. Wiedza w tym zakresie zaley w duym stopniu od wyksztacenia.

Zob. komunikat CBOS Opinie o przeszczepianiu narzdw, oprac. Jacek Kurczewski, Micha Feliksiak, Warszawa, czerwiec 2007. (Przedstawiono tam wyniki pytania otwartego Dlaczego, Pana(i) zdaniem, niektrzy ludzie nie chc, by po ich mierci pobrano narzdy w celu przeszczepienia innym?)

-4-

CBOS
RYS. 1. CZY SYSZA(A) PAN(I) O TZW. OWIADCZENIU WOLI, KTRE WYPENIA SI PO TO, BY W KRYTYCZNEJ SYTUACJI RODZINA, OSOBY BLISKIE WIEDZIAY, E ZGADZA SI PAN(I) NA POBRANIE NARZDW?

Tak, syszae(a)m V 2007

Nie, nie syszae(a)m

Trudno powiedzie

45%

52%

3%

VIII 2009

64%

34%

3%

VI 2011

60%

39%

1%

Niezalenie od wiedzy o istnieniu owiadczenia woli, niemal trzy czwarte ankietowanych (72%) twierdzi, e podpisaoby tak deklaracj, a wicej ni co smy (12%) nie zrobiby tego. Dwch na stu badanych (2%) ju je wypenio.
Tabela 4 Czy by(a)by Pan(i) skonny(a) podpisa takie owiadczenie czy te nie? Zdecydowanie podpisa(a)bym takie owiadczenie Raczej podpisa(a)bym takie owiadczenie Raczej nie podpisa(a)bym takiego owiadczenia Zdecydowanie nie podpisa(a)bym takiego owiadczenia Ju podpisae(a)m takie owiadczenie Trudno powiedzie 36 33 7 14 7 mniej ni 1 17 8 1 11 Wskazania respondentw wedug terminw bada V 2007 VIII 2009 VI 2011 w procentach 69 39 33 8 16 6 2 14 72 39 33 6 12 72

Owiadczenie woli czciej skonni s wypeni ankietowani, ktrzy syszeli o nim przed badaniem (82% wczajc tych, ktrzy ju je wypenili), ale rwnie wrd pozostaych przewaa taka gotowo (63%). Relatywnie wysoki odsetek skonnych podpisa tak deklaracj, przy stosunkowo niskim odsetku odmowy, obserwujemy wrd najlepiej wyksztaconych i zamoniejszych respondentw. Odmowy s natomiast czstsze ni przecitnie wrd osb najstarszych, majcych wyksztacenie podstawowe, le oceniajcych wasn sytuacj materialn.

-5Interesowa nas rwnie stosunek respondentw do pobrania narzdw z ciaa bliskiej im osoby zmarej w trzech rnych sytuacjach: kiedy wiadomo, e za ycia nie miaa ona nic przeciwko oddaniu narzdw, kiedy bya mu przeciwna i wariant najistotniejszy, bo prawdopodobnie najczciej wystpujcy w praktyce kiedy nie wiadomo, jaka bya wola zmarego. Jak wynika z deklaracji zdecydowana wikszo ankietowanych (87%) nie sprzeciwiaby si transplantacji, jeli zmary za ycia mia do niej przychylne nastawienie, a take jeli nieznana bya jego opinia na ten temat (66%); w sytuacji braku wiedzy, niespena co pity (18%) sprzeciwiby si eksplantacji. W pierwszym wymienionym przypadku odnotowujemy wyszy ni dwa lata temu odsetek deklarujcych brak sprzeciwu (wzrost o 6 punktw) i niemal o poow niszy tych, ktrzy by oponowali (spadek z 12 do 7%). Jeli zmara osoba bya przeciwna oddaniu narzdw, ich pobraniu sprzeciwioby si niemal trzy czwarte badanych (73%), a wic nieco wicej ni w 2009 roku (wzrost o 5 punktw), a okoo jedna pita (18%) zezwoliaby na nie.
Tabela 5 Czy w przypadku mierci osoby bliskiej sprzeciwi(a)by si Pan(i) pobraniu od niej narzdw, aby ratowa ycie innej osobie, gdy wiadomo, e zmara osoba: - nie miaa nic przeciwko oddaniu wasnych narzdw - nie wypowiadaa si na ten temat i nie wiadomo, jaka bya jej opinia - bya przeciwna oddaniu narzdw Sprzeciwi(a)bym si 97 03 07 09 11 Nie sprzeciwi(a)bym si 97 03 07 09 11 97 Trudno powiedzie 03 07 09 11

w procentach

11

13

12

82

86

79

81

87

23 74

23 75

21 67

22 68

18 73

60 15

66 18

63 20

65 23

66 18

17 10

11 7

16 13

13 10

16 9

W sytuacjach, kiedy wiadomo, e zmary za ycia nie mia nic przeciwko oddaniu narzdw lub te nieznana bya jego postawa, we wszystkich wyodrbnionych grupach spoecznych i demograficznych przewaaj deklaracje mwice o braku sprzeciwu wobec pobrania organw z jego ciaa. W przypadku braku opinii zmarego nieco rzadziej ni przecitnie oponowaliby najlepiej wyksztaceni, najwicej zarabiajcy, jak rwnie uczestniczcy w praktykach religijnych kilka razy w tygodniu. Jeli zmary by przeciwny oddaniu narzdw, wikszo badanych we wszystkich grupach spoeczno-demograficznych postpiaby zgodnie z jego wol, czyli sprzeciwiaby si pobraniu przez lekarza narzdw,

-6natomiast odsetek tych, ktrzy postpiliby wbrew woli zmarego, w adnej z analizowanych zbiorowoci nie przekracza jednej czwartej. PRAWO WOBEC POBIERANIA NARZDW OD OSB ZMARYCH W ustawodawstwach pastw europejskich stosowana jest zazwyczaj jedna z dwch zasad dotyczcych pobierania narzdw do przeszczepw od osb zmarych. Jest to albo zgoda domniemana potencjalnym dawc jest ten, kto wczeniej nie zoy sprzeciwu, albo zgoda wyraona, ktra wymaga deklaracji za ycia. W przypadku braku formalnie wyraonej zgody dopuszcza si rwnie moliwo ustalenia, na przykad przy pomocy rodziny, jaki by stosunek zmarego do eksplantacji. Zapytalimy respondentw, ktra z tych dwch regulacji jest wedug nich lepsza. Opinie na ten temat s mocno podzielone, niemniej czciej za lepsz uznawana jest zasada, zgodnie z ktr wystarczy brak sprzeciwu za ycia (48%), ni ta, ktra wymaga wyraenia zgody (41%). Trzech na stu (3%) twierdzi, e ani jeden, ani drugi model nie jest waciwy. Po raz pierwszy, odkd badamy opinie na ten temat, zwolennicy zasady zgody domniemanej przewaaj nad opowiadajcymi si za regu zgody wyraonej.

CBOS
RYS. 2. W RNYCH KRAJACH ROZMAICIE REGULUJE SI SPRAW POBIERANIA NARZDW DO PRZESZCZEPW. W NIEKTRYCH KRAJACH NARZDY MONA POBRA TYLKO OD OSB, KTRE ZA YCIA WYRAZIY NA TO ZGOD PODPISUJC ODPOWIEDNI DOKUMENT. W INNYCH NATOMIAST NARZDY MONA POBRA OD WSZYSTKICH, KTRZY ZA YCIA NIE WYRAZILI WOBEC TEGO SPRZECIWU, TZN. NIE WPISALI SI DO SPECJALNEGO OGLNOKRAJOWEGO REJESTRU SPRZECIWW. KTRY Z TYCH DWCH SPOSOBW UREGULOWANIA SPRAWY POBIERANIA NARZDW DO PRZESZCZEPW UWAA PAN(I) ZA LEPSZY TEN, KTRY WYMAGA ZGODY ZA YCIA, CZY TE TEN, W KTRYM WYSTARCZY BRAK SPRZECIWU ZA YCIA?

Ten, ktry wymaga zgody wyraonej za ycia Ten, w ktrym wystarczy brak sprzeciwu za ycia aden nie jest dobry Trudno powiedzie IX 2005* V 2007 VIII 2009 VI 2011

44 45 47 41

38 39 43 48

5 4

13 12 6 4 3 8

(%)

* W sondau z 2005 roku przedstawiono te modele prawne jako charakterystyczne dla dwch pastw: Austrii (wystarczy brak sprzeciwu za ycia) i Niemiec (konieczna jest zgoda za ycia). Respondent wybiera, ktry model niemiecki czy austriacki jest wedug niego lepszy

-7W przypadku wikszoci analizowanych grup spoeczno-demograficznych

obserwujemy przewag zwolennikw zgody domniemanej. Poparcie dla odmiennego rozwizania zgody wyraonej jest relatywnie czstsze wrd najmodszych respondentw, mieszkacw wsi, najsabiej wyksztaconych, uzyskujcych najnisze dochody w przeliczeniu na gow w gospodarstwie domowym, a take uczestniczcych w praktykach religijnych kilka razy w tygodniu. Zwolennicy zasady zgody domniemanej relatywnie rzadziej ni opowiadajcy si za zgod wyraon za ycia odmwiliby oddania wasnych narzdw po mierci, a take sprzeciwiliby si ich pobraniu od zmarej osoby bliskiej, ktrej stanowisko na ten temat nie byo znane.
Tabela 6 Ktry z tych dwch sposobw uregulowania sprawy pobierania narzdw do przeszczepw uwaa Pan(i) za lepszy ten, ktry wymaga zgody za ycia, czy te ten, w ktrym wystarczy brak sprzeciwu za ycia? Ten, ktry wymaga zgody wyraonej za ycia Ten, w ktrym wystarczy brak sprzeciwu za ycia

Czy zgodzi(a)by si Pan(i) na to, aby po Pana(i) mierci pobrano z Pana(i) ciaa narzdy w celu przeszczepienia innym? Tak Nie Trudno powiedzie w procentach 77 12 11 95 3 2

Tabela 7 Ktry z tych dwch sposobw uregulowania sprawy pobierania narzdw do przeszczepw uwaa Pan(i) za lepszy ten, ktry wymaga zgody za ycia, czy te ten, w ktrym wystarczy brak sprzeciwu za ycia?

Ten, ktry wymaga zgody wyraonej za ycia Ten, w ktrym wystarczy brak sprzeciwu za ycia

Czy w przypadku mierci osoby bliskiej sprzeciwi(a)by si Pan(i) pobraniu od niej narzdw, aby ratowa ycie innej osobie, gdy wiadomo, e zmara osoba nie wypowiadaa si na ten temat i nie wiadomo, jaka bya jej opinia? Sprzeciwi(a)bym Nie Trudno si sprzeciwi(a)bym powiedzie si w procentach 30 49 21 9 84 7

Niemal poowa ankietowanych (48%) przyznaje, e nie wie, jakie przepisy dotyczce przeszczepw od osb zmarych obowizuj w Polsce, co wraz z tymi, ktrzy w ogle nie potrafi ustosunkowa si do tej sprawy (6%) oraz udzielajcymi niepoprawnej odpowiedzi (32%), daje razem 86%. Mona wic powiedzie, e wiedza na temat regulacji prawnych, dotyczcych pobierania narzdw od osb zmarych, jest bardzo maa. Jedynie nieliczni (14%) wskazuj poprawn odpowied. wiadomo prawna ronie wraz z poziomem

-8wyksztacenia, co jednak nie zmienia faktu, e rwnie wrd najlepiej wyksztaconych przewaaj odpowiedzi wskazujce na brak wiedzy w tym zakresie.

CBOS
RYS. 3. JAKIE PRZEPISY DOTYCZCE POBIERANIA NARZDW OBOWIZUJ, WEDUG PANA(I) WIEDZY, W POLSCE?

Nie orientuj si, jakie przepisy obowizuj w Polsce Konieczna jest zgoda za ycia Wystarczy brak sprzeciwu za ycia Trudno powiedzie IX 2005 V 2007 VIII 2009 VI 2011

(%)

45 47 45 48

31 24 34 32

10 16 15 14

14 13 6 6

Sprawdzilimy rwnie, w jakim stopniu wiadomo prawna wpywa na decyzj o pobraniu narzdw z ciaa osoby zmarej, kiedy nieznany by jej stosunek do transplantacji. Okazuje si, e ankietowani, ktrzy wiedz, e pobieranie narzdw jest regulowane przez domniemanie zgody, czciej ni niemajcy takiej wiedzy, nie sprzeciwiliby si eksplantacji (83% wobec 70% wskazujcych bdny model i 61% deklarujcych brak wiedzy), a zaledwie 11% z nich (wobec odpowiednio 18% i 21%) nie zgodzioby si na ni. Trzeba jednak zaznaczy, e moe to by zaleno porednia, majca raczej zwizek z poziomem wyksztacenia.

YWI DAWCY Ankietowanych zapytalimy take o inny wymiar transplantacji, a mianowicie o gotowo do oddania za ycia jednej z nerek rnym kategoriom potrzebujcych. Nie istnieje tu, jak w przypadku pobierania narzdw od osb zmarych, problem etyczny zwizany z respektowaniem woli zmarego, mamy za to do czynienia z powiceniem dla drugiego czowieka, kosztem wasnego ciaa i zdrowia. Pytanie obejmowao cztery kategorie biorcw: osoby z najbliszej rodziny, dalszych krewnych, przyjaci i osoby obce. Badani mogli zadeklarowa bezwarunkow gotowo do oddania nerki, warunkow poczon z zyskiem ekonomicznym oraz brak gotowoci.

-9Ogromna wikszo badanych (89%) twierdzi, e oddaaby nerk potrzebujcej osobie z najbliszej rodziny, nieliczni (4%) nie zgodziliby si na to. Poziom ofiarnoci w przypadku pozostaych krgw osb jest zdecydowanie niszy. Ponad poowa (52%) deklaruje, e byliby skonni odda jedn z nerek dalekiemu krewnemu, nieznacznie mniejsza grupa (49%) wyraa tak gotowo w odniesieniu do przyjaci. W obu przypadkach odmawia co pity ankietowany (21%). Z deklaracji wynika, e dla obcego czowieka taki akt powicenia wykonaaby ponad jedna czwarta (28%), natomiast nie zrobioby tego blisko dwie pite respondentw (38%). Bezwarunkow gotowo do oddania nerki niezalenie od tego, kim jest biorca deklaruje ponad jedna czwarta dorosych (27%). Wymiar ekonomiczny dawstwa gotowo do sprzedania nerki poruszany jest marginalnie, nigdy w kontekcie najbliszej rodziny. Relatywnie najczciej pojawia si on w odniesieniu do obcych biorcw w wypowiedziach najmodszych respondentw, w tym take uczniw i studentw oraz w grupie uzyskujcych najnisze dochody. Naley jednak mie na uwadze, e deklaracje zwaywszy na specyfik tej dziedziny mog znaczco rni si od praktyki i rzeczywistego wystpowania postaw altruistycznych.

CBOS
RYS. 4. CZY ZGODZI(A)BY SI PAN(I) ODDA ZA YCIA JEDN ZE SWOICH NEREK BDCEMU/BDCEJ W POTRZEBIE:

osobie z najbliszej rodziny dalekiemu krewnemu przyjacielowi lub przyjacice obcemu czowiekowi

89% 52% 49% 28% 1% 1% 1% 38% 21% 21%

4% 7% 26% 29% 33%

Tak, nawet za darmo Tak, ale tylko za pienidze Nie, nie zgodzi(a)bym si Trudno powiedzie

Najwyszy poziom altruizmu gotowo do oddania nerki bdcemu w potrzebie obcemu czowiekowi wystpuje czciej ni przecitnie u osb starszych (55-64 lata), mieszkacw duych miast (101-500 tysicy mieszkacw), emerytw i respondentw deklarujcych niskie zarobki na osob w gospodarstwie domowym (od 501 do 750 zotych).

- 10 Udzia w praktykach religijnych nie wpywa znaczco na gotowo do bycia dawc organu dla obcego czowieka. Mona natomiast zauway, e jest ona nieco czstsza wrd niewierzcych ni wierzcych (37% wobec 27%), chocia jednoczenie deklaracje odmowy s wrd nich na zblionym poziomie (odpowiednio 39 i 38%).

PERCEPCJA CIAA I PRZESZCZEPY Postrzeganie ciaa, stosunek do jego integralnoci i wasnoci to, jak dalece moemy nim dysponowa, w jakim stopniu wpywa na postawy wobec transplantacji narzdw. Z deklaracji respondentw wynika, e najrzadziej (11%) podzielana jest sakralna wizja ciaa, w myl ktrej, jest ono integraln i nietykaln caoci. Nieco wicej osb (18%) wskazuje na najbardziej liberaln koncepcj ciao jest wasnoci jednostki i moe ona z nim zrobi, co chce, wliczajc w to rwnie transakcje ekonomiczne. Najwicej zwolennikw (65%) ma pogld umiarkowany, ktry zakada co prawda moliwo swobodnego dysponowania ciaem, ale wyklucza wymiar ekonomiczny. Postawy te s bardzo stabilne i w niewielkim stopniu wahaj si na przestrzeni lat. W stosunku do kocwki lat osiemdziesitych najbardziej widoczna zmiana dotyczy grupy osb, ktre wskazuj na nietykalno ciaa zmniejszya si ona o 6%.
Tabela 8 Postp medyczny w dziedzinie przeszczepiania rnych organw ciaa ludzkiego itp. operacji doprowadzi do sporu, czy czowiek moe robi ze swoim ciaem co mu si ywnie podoba, np. sprzedawa lub ofiarowywa za darmo potrzebujcym odpowiednie narzdy. Ktry z wymienionych pogldw bardziej Panu(i) odpowiada? Ciao jest wasnoci jednostki i jest jej prywatn spraw, co zrobi ze swym ciaem za pienidze lub za darmo Czowiek moe w darze ofiarowywa potrzebujcemu cz swojego ciaa, ale nie powinno si z tego czyni handlu Ciao jest dane czowiekowi jako nietykalna cao i nie mona nim dowolnie rozporzdza Trudno powiedzie Wskazania respondentw wedug terminw bada 1988 (OBOP) 2007 (CBOS) 2009 (CBOS) 2011 (CBOS)

w procentach

16 61 17 6

12 72 10 6

16 70 9 5

18 65 11 6

- 11 Wskazania odnoszce si do dwch skrajnych pogldw dotyczcych ciaa s zrnicowane przez wiek najmodsi respondenci relatywnie najczciej deklaruj, e ciao jest wasnoci czowieka i moe on z nim zrobi, co chce, a stosunkowo rzadko odwouj si do ujcia sakralnego. Rni je ponadto udzia w praktykach religijnych o penej wolnoci dysponowania ciaem najczciej mwi osoby niepraktykujce, natomiast sakralny sposb jego pojmowania czciej ni inni wskazuj najintensywniej praktykujcy (kilka razy w tygodniu). Jeszcze silniej na postaw w tym zakresie wpywa wiara religijna. Osoby niewierzce wyranie czciej, na tle ogu, podzielaj koncepcj penej swobody dysponowania ciaem (35%), a sporadycznie (3%) mwi, e jest ono czowiekowi dane i nie wolno mu swobodnie nim rozporzdza. We wszystkich analizowanych grupach spoeczno-demograficznych przewaa pogld poredni mona ofiarowywa narzdy, nie mona ich sprzedawa. A jak pojmowanie ciaa wpywa na postawy wobec transplantacji? Nerk obcej osobie stosunkowo najczciej gotowi byliby przekaza ci respondenci, ktrzy wskazuj na pozbawion wymiaru ekonomicznego swobod dysponowania ciaem (32%), rzadziej ci, ktrzy opowiadaj si po stronie penej swobody decyzji (23%), a najrzadziej uznajcy jego nietykalno (16%). To ostatnie podejcie, w przypadku czci badanych, obejmuje rwnie nietykalno ciaa po mierci. Sprzeciw wobec pobrania narzdw z ciaa bliskiej osoby zmarej, ktrej opinia w tym zakresie nie bya znana, deklarowany jest w tej grupie znacznie czciej ni przecitnie (33% wobec 15%). Sakralna wizja ciaa przekada si rwnie na stosunek do oddania wasnych narzdw po mierci akceptuje je 59% uznajcych, e ciao jest nietykalne (wobec 85% wrd ogu dorosych), za sprzeciw wyraa co czwarty (24% wobec 8% w caej populacji).

Polacy powszechnie aprobuj medycyn transplantacyjn. Ogromna ich wikszo nie ma nic przeciwko oddaniu narzdw po mierci, jak rwnie co wynika z deklaracji nie sprzeciwiaby si eksplantacji organw z ciaa zmarej osoby bliskiej, jeli za ycia nie bya ona temu przeciwna. wiadomo prawa regulujcego pobieranie narzdw od zmarych jest niewielka i od lat si nie zmienia. Opinie na temat tego, ktra zasada regulujca

- 12 pobieranie narzdw od zmarych jest lepsza, s bardzo podzielone. W tegorocznym sondau po raz pierwszy odnotowujemy przewag opowiadajcych si za, obowizujcym w Polsce, modelem zgody domniemanej. Warto przypomnie, e deklarowane poparcie dla tego modelu obnia te ryzyko sprzeciwu wobec pobrania narzdw od zmarej osoby bliskiej.

Opracowa Micha FELIKSIAK