You are on page 1of 61

ESCUALDUN PELEGRINAREN BIDAlÇAILEA

Gratian Adema «Çaldubi»

__________

AINCIN HITZAC IRACURÇAILEARI

Beila edo pelegrinaietaco debocione çaharrarençat lehia handia dute


orai guirichtinoec bazter gucietan.
Gu ere escualdunac gure aincinecoen Fede berarequin bagabilça hain
hauço ditugun beila leku saindu horietan.
Ordean ascoc hara dohacinean ere deus guti daquite han
guerthaturicaco gauça miragarriez, eta hango asco manerez.
Liburu escuara bat escas guinuen debocione eta ibilguide hoieri
çagocotena.
Escualdunec ere cerbeit gure gureric beharrez, lehembician hasi guinen
Lurden cantatzeco cantica batzuetaric.
guero Jubilau urtheco gure pelegrinai handi haren orhoitzapenetan,
Jaun Appezpicuaren nahicariac liburu ttiquitto bat çarotan eguinaraci.
Icusiric liburu ttiqui horrec içan çuen errequesta, eta hain laster denac
emplegatu ondoan galde asco heldu cela oraino bazterretaric, hartu nuen
chedea berce haimberceren eta guehiagoren ere berehala imprimarazteco.
Bainan haimbercenarequin eman nion gogoari, hartaraz gueroz hobe
nuela aldi huntan, aincinecoan baino cerbeit guehiagoric eta compliagoric
eguin, amoreagatic eta escualdunec ere içan ceçaten pelegrinai horietaco
beren escu liburua eta bidalçailea.
Asco gauça da beraz liburu huntan lehenecoan ez cenic. Eguin ahalac
seguric eguin ditut cerbeit onic eta gostucoric atheratzeco.
Andre Dena Mariac benedica beça ene lana, eta çuc, iracurçaile maitea,
othoitz eguiçu neretzat.

Liburu huntaco cembeit hitz makur imprimatuac.


26garren plaman, 18garren lerroan, bigarren hobequi huch eguinic emana
da.
31garren plaman, 5garren lerroan, arrochoinequin iracurraçu arroçoinequin.
36garren plaman, 13garren lerroan, arrun............ iracurraçu arrunt.
46garren plaman, 20garren lerroan, gucia............ iracurraçu guciac.
47garren plaman, 19garren lerroan, bandic......... iracurraçu handic.
74garren plaman, 12garren lerroan, dioçue......... iracurraçu dioçu.
114garren plaman, 11garren lerroan, eguearen..... iracurraçu leguearen.
134garren plaman, 6garren lerroan, Harraboz.... iracurraçu harraboch.

__________

1
I
Miracuiluez

Jaincoa Jainco dela nahiz ja frango eçagun den munduco gauça


naturaletaric; hargatic hetara beicic ez behatuz, eta deus bercelacoric ez
icusiz, neke liteque hetaric gorago hambat gogoaren hedatzea.
Mundu huntaz eta hemengo gaucez berceric ere badela oharceco,
beharcen çaizquigu berce munduticaco seinale edo agueri suerte batzu eta
hec dire deitzen ditugunac miracuiluac.
Miracuilu baten guertharazteco edo eguiteco, mundu huntaco gauça
naturalen indarrac eta ahalac ez dire asqui.
Jaincoaren botherea da bakarra, berac eguin creatureri berac eman
legueac alda edo gambia detzozquetena.
Sainduen miracuiluac, Andre Dena Mariarenac berac, nihola ez
ditezque Jaincoaren bothere gucizcoac baicen.
Debruac ere ascotan eguin detzazque bere miracuilu guisac,
itchurazcoac edo aleguiazcoac bedere, Jaincoarenetan sinhesteric ez dutenen
chorarazteco eta bere saretan aree barnago sarrarazteco. Jaincoac uzten ere
dio podore hori, batzuetan gure bekatuen gaztigutzat, eta berce cembeit aldi
Justuen beren phorogatzeco.
Miracuiletan, çoin diren Jaincoaren escuzcoac, eta çoin debruaren
jocoac; çoin diren eguiazcoac eta çoin falchoac, eçagun içaten dire comuzqui
beren suiet chede eta ondorio on edo tcharretaric.
Ez dagoco hargatic nor nahiri holaco gaucen gainean juie pharatzea.
Eliçac berac miracuilu bat eguiazcotzat eçagutu baino lehen, harritzeco
da cer eta cembat lekuco, eta argui eta froga behar çaion aincinerat ekarri. Ez
da holacotan nihor hura baino çuhurrago eta mesfidago denic, ez eta ere
eguia eta gueçurra harc beçala berechten daquitzanic.
Miracuiluac bethi içan dire, eta bethi içanen dire; bainan ez du Eliçac
ororen sinhesterican manatzen.
Guretzat fedezco articulu direnac eta bekatuaren penan herchiqui
sinhestecoac dire bakarric Liburu Sainduetan aippaturicacoac.
Eta hetaz berçalde baita berce haimberce noiz nahi guerthatu eta oraino
guerthatzen denic, nihola uka ez gueçurta ez ditezquenac;... hala nola baitire
Lurdes hortaco miracuiluac; holacoen sinhestea ez darocu ez Eliçac
manatzen; bainan bai cençu comunac.
Arren cembeitec hori ere ez luquete nahi eta hequien arabera ez liteque
haiçu ere içan behar miracuiluric.
Ecic miracuiluec dauzquigute frogatzen eguia edo gauça suerte batzu
batere cembeiten gostuco ez direnac.
Eguia edo gauça halacoen ez içatean intres luquetenec, natural da
hequien frogaric ere ez nahi içatea.

2
Halere hainitzec gure Fedeaz irri aisechago nasqui eguin lirote, ez
balaquite gutartean ere baditezquela heien sinheste gabeaz cer phencha
daquitenac, batere ez hec baino ttonttoagoac, bai eta irri-ordainaren eguiteco
ere heintto bat on eta gai direnac.

__________

i
Pelegrinaiac cer diren

Beila edo pelegrinaia edo saindoraldea erraten çaio, toqui saindu batera
debocionez eguiten den bidaiari.
Ez da oraicoa beilaz norapeit higuitze hori.
Lehen lehen demboretaco guirichtinoec Jesu-cristo Gure Jaunaren
ibildeguietarat, eta bereciqui Jerusalemera çuten beren icusminaren lehia.
Erromara buruz ere laster abiatu ciren, Jaundoni Petri eta Jaundoni
Paulo, biac han egonac, han hilac eta han ehorciac cirelacotz.
guerochago baçohacin orobat, edo hulaco Apostolu, edo holaco Martir,
edo halaco Appezpicu sainduren hobirat.
Saindutasunaren miracuiluec demborarequin holaco asco helburu
eçagutaraci çuten bazterretan.
Aspaldi famatuac ciren: ... Espainian behinic behin, Gure Seinora
Saragoce Pilharrecoaren beila, eta compostelaco Santiago Apostoluarena: —
Orobat Francian, Turoneco Jaundoni Martinena eta Betharrameco Ama
Birjinarena.
Andre Dena Mariac berac, Eliçaren lehen mendetic hasiric, noiz nahi
eta han hemenca, batzuetan bera aguertuz, bercetan berce cerbeit miracuiluz,
berechi içan ditu toqui batzu othoitzerat jendearen osteca bilaraztecoac,... bai
arimetaco bai gorpputzetaco hainitz eritasunen sendaraztecoac.
cer diteque nihun icusgarri hambat miracuiluzcoagoric Italia-Loretaco
eliçan aurkitzen dena baino? — Han baita Ama Birjinaren beraren sor etchea,
Jaincoaren Semea guiçon eguin ceneco etchea, duela borz ehun eta berrogoita
borz urthe, Nasaretetic çazpi ehun lekoa hunatago, aingueruec oso osoa
airetan ekarria.
Franciaren bi heguietan ez du oraino hambat dembora guerthatuac
direla Andre Dena Mariaren aguerce batzu, egundaino becein miragarriac:
1846ean Salhetaco mendian; eta 1858an, Escuaherrietaric hain hurbil,
Lurdeco harpean.
Saragoce-Pilharreco Ama Birjina, Espainiaco aldetic;... Betharramecoa,
Lurdecoa, Buglosecoa, Franciaco berce hiru bazterretaric; horra lauac çoin
hauço ditugun, eta lauac nasqui Escualherriaren eremu ohietan.
Iduri du Jaincoaren Ama Sainduari egundainotic laket içan çaiola,
hurbildic escualdunari behatzea, eta alde gucietaric gure Fedearen çain
egotea.

3
Beila leku handi hoiquien ichtorioac eçarrico ditugu haratchago liburu
hunen seguidan. Arte huntan escualdun pelegrinen arguitzeco, berce cerbeit
oraino badugu erran beharric.

__________

i
Pelegrinaiac certaco diren

Jaincoac miracuilu cerbeitez bere botherea numbeit iracuchi duenean;


toqui haren beguiz icustea, eta miracuiluac han utzi hatzari hurbildic
behatzea bera, ez ahal da acheguin ttiquia fedudenarençat.
Bagohaci harat, sendi baitugu han badela bercetan ez beçalaco berthute
bat, gure othoitzeri eta içaite guciari loth daitequena.
Arimaco eta gorpputzeco asco behar ordutan, nihun baino hobequi han
dugu uste gure ona atcheman; eta echempluac inhaurri dire arraçoin dugula
iracusten dutenac.
Harat gohacinean;... gure etchetaric eta herrietaric urrunchco
othoitzezco gogoz aldaratze hori bera;... bideco neke eta escasien jasaite hori
bera, penitencia guisa bat da ez guti baliatzen dena.
Egungo egunean guciz, berce haimberce, jo hara, jo huna, hor baitabilça
herratuac eta lehertuac lurreco goço ez deusen ondotic; gu ere gure escu alde
bagabilça lorietan, ceruticaco cerbeitto hurbilchagotic dacusaquegun
toquietan.
Bercenaz ere on da orhoit gaitecen, eta noicean behin bedere gure
urrachez berez seinala deçagun ez garela lur hunen gainean bidaiari eta
pelegrin batzu beicic, hemen egoitza iraupenecoric ez dugunac, eta
eternitateari buruz berce baten bilha gabilçanac.
Berce arroçoinic ere badugu, bereciqui cembeit dembora huntan, hain
usu eta osteca pelegrinai horietan ibilceco.
Munduan orai cerbeit indar duten gutiz guehienec, Jainco legueric ez
nahiz, Eliça catolicoa baitagocate beguitan hartua, eta oro, batzu aguerian,
berceac escu azpiz, hor ari baitzaizco alde gucietaric, nundic lurrerat
aurdiquiren duten.
Gure Aita Saindu handi eta maitea bera, çucentasunezco eta ohorezco
legue gucien contra, ken ahal cetzozqueten guciac kenduric, hanche
baitagocate gathibo, trabatua, herchatua eta cer nahi achecabez doloratua:
Behinere içatecotz, holacotan behar dute guirichtino bihotzic duqueten
guciec beren burua iracuchi, ohoragarrienaren, çucenenaren eta flacoenaren
alde.
Munduco indarrac escas edo echai balin baditugu, othoitzaren botherea
bedere gure escuco dugu.
Holacotan, cinez lothu behar gare, ez choilqui othoitzari, bainan oraino
gure othoitzen indarra emenda ahal diroten arrimu gucieri.

4
Holacotan, othoitz bakarca eguinac, othoitz ichilac edo gordeac ez dire
asqui; mulçuan eta osteca behar gare bildu toquiric sainduenetarat, gure
othoitzen batean ematerat.
Pelegrinaietara horrela gohacinean, ez da batere gaichto mundua ohart
dadin gu ere bagarela.
Eliçaren echaiec, Jainco legueric gabe mundua berce nolazpeit goberna
uste dutenec, ja hain dituzte bazterrac nahasi, nun orai chuchenceac baititu
lanac!
Arren haimberce nahasduren eta makurren chuchence hori liteque
segur miracuilu bat handia, bai eta dembora berean gure Eliça Ama
Sainduarençat gainharce bat ederra.
Beraz holaco miracuilu baten esque, norat gohazque chuchenago, baicic
ere asco berce miracuilu ja guerthatuac daquitzagun toquietara.
Ez da oraino hortan gucia.
Gutartean fincatu berrichuac ditugun debocione batzuen medioz, —
batetic gure Adoracionetaco egun handietan, bercetic gure pelegrinaietan, —
iracusterat ematen dugu cer heinetaco guirichtinoac garen.
Içan da dembora bat, çointan Fede gabeco mundutar cembeiten gatic:
heien irrien edo trufen beldurrez; orobat heien handi-itchuraren errespetuz
edo lochaz, fededun herabe batzu gordeca beçala baitzabilçan bere Erlijioneco
urrach sainduetan.
Noizbeit hargatic fededun horiec asqui ernatu ciren fedegabe balentrios
hequieri hurbilchcotic beha paratzeco, eta guero heien guiçontasunaren
neurceco.
Orduan ohartu guinen guciac, ez cela ez guirichtinoeri, halacoen
aincinean guciz, buruaren appalcea, eta deusetaz ere guiçona ez dela mundu
huntan berean hain gora alchatzen, nola Fede ongui praticatu batez.
gueroztic gabilça nihoren ahalqueric gabe, ez choilqui gure
debocionezco urrach manatuetan, bainan orobat beila bide horietan, gure
arrosorioac escuan, eta gure pelegrin gurutzeac papoan.
Bercenaz ere, bere toquico berri beicic ez daquien guirichtino bati
hainitz on eguiten dio icusteac bercetan ere badirela fededunac: ecic
pelegrinai horietan usu hautematen dire guc dugun sinheste berarequin hara
joac, munduco jenderic handienac berac.
Jaunen jaunac eta guciz halacoac ere numbeit badirela, baduquete
escualdun cembeitec beren beguiz han icustearen beharra.
Berçalde oraino, saindoralde nausi batera cembeit ehun edo cembeit
mila arima bilcen denean, hura da hura eder eta sustagarri.
Orduan erran diteque bat bederaren bihotza berotzen dela han diren
berce bihotz gucien kar sainduaz.
Halacotan, jende ostearen borchaz ere, bere guisaco buila iduri bat
içanagatic; sorka nahasmahas suerte hori bera, ceruco bidean, gauça
hunquigarria da.

5
Holachu nasqui berce orduz çarraizcon Salbatzaileari Judeaco jendeac,
eta bethi miracuiluric handienez sariztatua cen hequien erresaca saindua.
Hortacotz ere Eliçari egundainotican laket içan çaizco bilkura saindu
oste handitacoac.
Orobat eçagutua da, eliça handi batean; jendetze handia bilcen den eta
foncione compliac eguiten diren eliça batean, hobequi dela norapeit
inharrosten eta largatzen populuaren bihotza, ecen etz asco herri ttiquitaco
eliça chume eta oficio jende gutitacotan.

__________

IV
Pelegrinaietan nor eta nola behar den erabili

Gure Erlijioneco berce urrach guciec beçala, pelegrinaiec ere hau dute:
— eguiteraz gueroz, behar den beçala dire behar eguin; edo bercenaz hobe
batere ez eguitea, guciz ez balin bada eguiteco borcha legueric.
Hetaz baliatzeco condicioneac escasten badire, çoroqueria liteque guero
ez baliatuz errencuratzea.
guehiago dena holaco gauçac calte beicic ez dire, behar ez den moldez
edo chedez eguiten direnean.
Hala hala, hainitz on eta salbagarri dire, bai eta ascotan
miracuilurainocoan, sainduqui, Federequin, bereciqui conciencia garbi
delaric, eguiten dituztenençat.
Beila bat eguin eta, beren othoitzetan berec nahi çuqueten hura ardiechi
ahal içan ez dutenec, on liteque phencha baleçate noren edo ceren falta den.
Maicenic gueroni gare ceruticaco gracien trabatzaile, gure bekatuez,
gure Fede eta debocione escasaz, gure chede ez asqui çucenez, eta gure nahi
naturaleguiez.
Bercenaz ere, naturaleçaz sobera gora diren legueeri buruz arrimaturic
daude miracuiluac gure uste naturalaren arabera baitezpada guerthatu behar
içateco.
Gauça miracuiluzco baten berthutea ez da bethi berdin aguercen,
casuac gure iduriz berdinac içanic ere. Jaincoari, dohaco icustea noiz eta
norençat diren combeni miracuiluen guerthaldiac.
Beila horietarat edo çoin behar orduz gohacinean, ongui baliatzecotz,
lehen lehenic garbi aldi bat ona deçogun eman gure concienciari, eta gaiten
jar adichquide gure Jaincoarequin.
Escuara beicic ez daquitenec, pelegrinai arrotz horietaraz gueroz
hirriscatzen dute han ecin cofesatzea; beraz chuhur badute, bideari lothu
baino lehen, cofesa beitetz beren herrietaco appeceri.
Berce nor nahirençat ere hori hobe da, guciz oste handitaco pelegrinaiac
dohacinean, ceren eta orduco builan neke baita aldiaren ere atchematea, eta

6
cembeitençat seguric, aree nekeago, behar luqueten astiarequin eta
descanchuarequin lan serios horren eguitea.
Ez du hargatic horrec erran nahi, ez dela pelegrin gan behar graciazco
estaduan denic baicen. Bekatorosac ere badohazque eta beharric ascotan
dohaci.
Egungo egunean, bekatorosic echituenac, Fedea bera galdua dutenac,
nun ditu hobequi atchematen, jotzen eta aurdiquitzen Jaincoaren graciac;...
nun dire usuago eta lasterrago combertitzen,... Lurdeco harpe eta eliça hortan
baino? eta berdin berce holaco asco beila lekuetan.
Miracuilu hori bera hain da eguia eçagutua, nun baitire pelegrinaietarat
menturatu nahi ez direnac, Jaincoaren graciaz han atchemanac içan
beldurrez.
Baitaquite cinez combertitzeac arima goço handitan eçarrirican ere, berce
asco gauça latz eta garratz badakarquela ondotic; horrec horrec ditu
lochatzen.
Arroçoin hori cembeitec lainoqui aithortu dute, eta nasqui berce cembeitec
ere ez dute gutiago phenchatzen.
Pelegrinai oste handico bat denean, norc berac behar luque oncha ikasi
eta oncha gogoan hartu, hartaco aincinetic iracuchia içaten den arrimua.
Hango proasionetan da arrimu hura chuchen oroc atchiquitzea
beharrenic.
Proasionea içan dadin bi edo lau edo orobat çorci lerrotacoa; aincineco
buru burucoac behin pharatuz gueroz, hequien guibeletic dohacinec asqui
dute sail beraren heien ondotic makurtu gabe iduquitzea.
Beraz guibelecoac beha beço usu bere aincinecoari, eta chuchen jarraic
bequio urrach baten artea huchic utziz.
Ilhunarequin eguiten bada proasione hori, guciec behar dute argui bana
içan escuan pizturic, eta hori proasioneco bide gucian, batec berceari, ez argui
chortaric ez suric ez emaiteco casu eguinez.
Proasione horietan cantuac ez du ichildu behar. ¯ Batec edo batzuec has
eta, berce guciec beren aldico errepicaz behar dute ihardechi.
Ez cantari içanagatic, bakotchac eman beça nihoren ahalqueric gabe
gogotic daquien edo ahal duen beçala cantatzen; ecen eliçaco oficio
cantatuetan eguin deçaquegun othoitzic hoberena da, Eliçaren chedeari
juntatuz, harc beçala gure partearen cantatzea.
Abisu hoiquien ondotic, pelegrin maitea, huna orai beila toqui horietaco
cembeit ichtorio.

__________

V
Andre Dena Maria Pilharrecoa

7
Espainolen aspaldico agurra edo salutancia da: ¯ Ave Maria purissima;
eta ihardesten çaio erranez: ¯ Sin pecado concebida... Escuaraz horrec erran
nahi du: ¯ Agur Maria ecin guehiago garbia, ¯ bekaturican gabe concebitua.
Diote Eliçaren lehen mendetic hasi cela Espainiaco guirichtinoen artean
agur eder horren usaia: eta huna certaric.
Jesucristo gure Jauna, cerurat igan berrichua cen, eta haren Ama
Saindua oraino lurrean bici cen Jerusalem alde hartaco dicipuluequin, bere
seme ordetzat çagocalaric Jaundoni Joani Ebanjelista.
Jaundoni Jacobe çaharrena, Santiago Apostolua guc deitzen duguna,
Jaundoni Joaniren anaia cen, eta hastechutic jina cen Espainian
Ebanjelioaren predicatzerat.
Escualherriac, diotenaz, dembora hartan Espainiaco aldean seguric,
Saragoce barne harcen delaric, hedatzen ciren orai baino hainitz haratago.
Santiago Apostoluac egon alditto bat eguin çuen Saragoce hortan, eta
dicipulu bakar batzuequin gau oroz atheratzen cen hiritic, Ibereco ur hegui
batera. Han iracusten ciozcaten fedezco eguiac eta othoitzean ere han
elgarrequin egoten ciren. Bainan oraino nekez citzaion jendea bilcen
guirichtinotasunera.
Gau hetaric batez, haratchagoco ur bazterretic aditzen dute aingueruzco
cantu bat; eta aingueruec hitz hauc cituzten cantatzen: ¯ Ave Maria gratia
plena.
Santiago Apostolua berehala harat beha pharatzen da belhaunico.
Icusten du argui handi bat, eta argui haren erdian pilharri churi churi bat, eta
pilharri haren gainean chutic Andre Dena Maria milaca aingueruz inguratua.
Aingueruen cantua ichildu cenean, Jesusen Ama Saindua hunela
minçatu citzaion Jaundoni Jacoberi:
«Ene seme maitea, hemenche berean ene ohoretan eguin behar dautaçu
eliça bat. ¯ Pilhar hau cerutic aingueruec niri ekarria, hemen uzten darotzut,
hola hola egon dadin munduaren akabançaraino. ¯ Hunen ondora bil çaitezte
othoitz eguitera. ¯ Othoitzean hemen arico çaizquidanen fagoretan, ene Seme
Jaincoac miracuilu asco eguinen du, eta ez da behinere hiri hori Jesucristoren
adoratzaileric gabe içanen.»
Hitz horiec erran eta, Ama Birjina aingueruec berritz ereman çuten
Judeaco bere egonguietara.
Santiago Apostoluac bere dicipuluequin berehala hasi çuen eta eguin
eliça bat Pilharraren ingurua, hamasei urrach luce eta çorci çabal, barnean
harcen çuena.
Errana da Andre Dena Maria guero ere behin baino guehiago ethorri
cela toqui hartara berera hango fededunen cantueri bere boçaren juntatzerat.
Pilhar sainduaren eliça hortan cer nahi miracuilu guerthatzen baitzen,
bazter gucietaric jendea horra bilcen cen, eta Ama Birjinaren erranac cein
ciren eguiac demborac iracuchi çuen.
gueroztic Espainia gucia haimbercetan edo paganoz, edo barbaroz, edo
cer nahi nahasmenduz içan baita iraulia eta funditua... Ascotan guirichtinoec

8
nihun ez baitzuqueten othoitzera bilceco lekuric mendi çokoetara ihes eguinic
baicen. Saragocec bakarric, bethi salbu eta tente beguiratu içan du bere Andre
Dena Maria Pilharrecoa. Mairu demboran ere han bethi berdin celebratu dire
foncione sainduac. ¯ Hala hala ez daite erran Espainolac oraino ere cembat
atchiquiac diren Beren Ama Birjina Pilharrecoari.
Hemeçorci ehun urthe huntan cembat berce guisetaco miracuilu icusi
den Pilhar saindu horren ondoan guerthatzen; norc daqui? ¯
Berrichuenetaric bat bakarra erranen dugu.
Mila sei ehun eta hogoita hemeçorcian, hemeretzi urthetaco laborari
seme batec orguen azpirat erori eta çango bat içan çuen arrodez chehacatua.
çango hori Saragoceco ospitalean behar içan cioten moztu belhaunaren
ondochutic; eta guerochago çurezco çango orde batequin escale pharatu cen
Santa Maria Pilharrecoaren athetan.
Egun guciz behin baino guehiagotan baçohan Ama Birjinaren aldare
aincinera; othoitzean han egoten cen; eta bere çango moztuaren muthurra
thorratzen çuen hango lampetaco olioarequin.
Urthe bat eta erdichuren buruan, Marchoaren hogoita bederatzico
gauan, bere çurezco çango ordea oheracoan kenduric, gure imbaliera lo
çagon.
Ama suertatzen çaio aldetic argui batequin iragatera. ¯ Behatzen dio
semeari, eta iduritzen çaio estalquipean bi çango oso eta berdinen bultoa
icusten diola.
Aldaratzen ditu estalquiac... Nor harritu hura harritu, semea eguiazqui
bi çangoen jabe dagocola icusiz.
Aita ekarrarazten du: biac loriatuac oihuz abiatzen dire. Semea atzarcen
da: harenac guehiago. cer othe den etche hartan hauçoac ere heldu dire;
hanche daude oro espantituac:... guiçon gaztea jeiquia han çabilan bere bi
çangoz icusten ala amecha ala eguia cen.
Arguitzen hasi çuen bai, çalhu bere bi çangoz laster eguin çuen eliçara.
Berria berehala barraiatu cen Saragocen eta inguruna gucian; eta nola
guiçon gazte hori guciec eçagutzen baitzuten, Pilharreco eliça-athetan, bere
çango motzarequin esque icusiric, jendequeta handia bildu cen miracuilu hori
eguia othe cen bada jaquiterat.
çangoa moztu içan cion atcheterrac, haren moztean atchiquitzaile eta
icusle içan ciren guciec; çango ebaquia ehorci çutenec; denec cin eguinic
behar içan çuten fincatu beren lekucotasuna, Saragoceco Appezpicuaren
aincinean, eta heien erranac hitzez hitz guerocotzat iscribuz hartuac içan
ciren.
Andre Dena Maria Pilharrecoaren eliça baino aberachago guti bide da
munduan. Saragoztarren eta Espainol gucien debocionea oraino ere cein den
handia Ama Birjina horrençat eta eliça horrençat, lekuaren gainean icusiz
beicic ez diteque sinhech.

9
Debocione hori, asco arroçoinez, behar liteque içan Escualdun guciena
ere, eta nihorc guc baino hobequi ez luque ohoratu behar Gure Andre edo
Seinora Pilharrecoa.

__________

VI
Jaundoni Jacobe composteilacoa

Jaundoni Jacobe handiena, orobat Santiago Espainolec deitzen dutena,


cen Jesusen Apostolu hautechienetaric bat.
Gure Salbatzailea cerurat igan eta, Izpiritu Saindua errecibituric,
lehenic cembeit dembora ibili cen Ebanjelioaren predicatzen Judeaco,
Samariaco eta Siriaco bazterretan.
Jaundoni Echtebe hil çutenean, toqui hec utziric, ichasoz jo çuen
Espainiara, eta ez da dudaric hura cela lehena alderdi hautarat Jesucristoren
leguea ekarri ceraucuna.
Hargatic Jerusalemetic Apostolu lagunec igorri cioten laster galdea, eta
harat itzuli behar içan çuen heien bilçarretan ederqui arguitzeco.
Jerusalemen ez cen hambat çahartu, ecic Agripa hango erreguec
hilaraci çuen Jesusen cerurat igaitetic hamecagarren urthean.
Apostolu horren gorpputza, han berean lehenic ehorcia egon cen;
bainan laster hartarican guehienchua dicipulu batzuec ekarri çuten
Espainiarat eta pharatu Hiria-Flabia deitzen cen toqui batean. Hiri harc orai
El Padron du icena.
Errelequi saindu horiec guerla dembora batez echai paganoen beldurrez
numbeit gorde cituzten eta galdu.
guirichtino mende bederatzigarrena cen atcheman cituztenean.
Leoneco erregue Alfonço chahuac hiru lekoa hunatchago composteilarat
alcharaci cituen. Apostoluaren icenetic da toqui hori orai deitzen Santiago.
Jaundoni Jacoberen gorpputza ekarri berria çuten composteilarat,
guerthatu cenean miracuilu handi hau.
Logroinoco gudu seculan orhoitzecoan, guirichtinoac, Abderraman
Mairuaren harmada hainitz handiagoaz bençutuac eta chehacatuac içatera
çohacin.
Jaundoni Jacobe cerutic helcen çaiote çamari churi baten gainean,
guerlari puchant baten itchuran, eta guduaren aincinean pharatzen çaiote.
Bai bere çamariaren oldarrez, bai bere ezpata ukaldi icigarriez, echai
lerro osoac aurdiquitzen ditu lurrera.
guirichtinoac Apostoluari gogotic eta suharqui jarraiquitzen çaizco. ¯
Ez dire guehiago deusen beldur. ¯ Mairuec ez dirote ihardoc. Batzu ihes
badohaci eta berceac han berean herrauchiac dire.

10
Handic ehun bat urtheren buruan, Mairuac egundaino beçala, icigarrico
harmada bat bilduric, Almansor beren aincindariarequin çohacin Espainiaco
guirichtino leku gucien funditzerat.
composteilan sarthuric, ja hiri gucia su eta sarrasquitan ceramaten.
Bainan Santiago Apostoluaren eliçaren erretzera abian cirelaric, ihurçuria
ihurçuriaren gainera carrascan hor hasten çaiote eta aire gaichtoa beren
erdirat erorcen.
Harrituac berehala ihesari eman ciren eta utzi çuten hiria bere guisa.
Berce cembat miracuiluz ez du noiz nahi guero ere Jondoni Jacobec
saristatu Espainolen Fedea, eta haren eliçara dohacinen debocionea?
Hala hala demboraz nora çohacin pelegrinac bazter gucietaric hain usu,
nola Santiago hortara?
Aita Sainduec dretcho eta fagore handiac bethi eratchiqui dituzte hango
debocioneari, eta oraino ere hec baicen ez dirote urra harat beilaz gateco
botua.

__________

Vi
Jerusalem, Bethelem, Naçareth eta Ama Birjinaren sor etchea Nasarethetic
Lauretarat aldatua

Jerusalem, Bethelem eta Nasareth, horra hiru leku saindu


arroçoinequin guirichtinoez egundainotic errequestatuac.
Gure Salbatzaile Jaunac han ibiliricaco urrachac eta han utziricaco
hatzac, haren demboratic beretic hasiric, içan dire hain lehiarequin miatuac
eta icusiac,... hain artharequin agueriztatuac, eta hain fidelqui bethi
beguiratuac, nun, haimberce dembora, guerlate, funditze eta nahasmenduren
buruan, oraino gutiz guehienac aise eçagut baititezque.
Testament çaharreco demboretan, Jerusaleme cen Jaincoaren
populuaren edo Juduen hiri nausia. Jerusalemeco temploa beçalacoric ez cen
mundu gucian.
Bainan Jesucristo hilez gueroztic, bai hiria, bai temploa, laster eta
arrunt barraiatuac içan baitziren; Jerusalem oraicoa da lehengoaren gainean
haren pusquez eguinicaco bat. ¯ Salbatzaileac aincinetic errana eguia handia:
¯ Harria harriaren gainean ez cela han osoric gueldituco.
guirichtinoec berec demboraz asco eguin dute Lur Saindu hetaz
jabetzeco, eta toqui erori heien alchatzeco;... eta halere Mairu infidelac dire
aspaldion alde hetaco gucietaco nausi.
Jainco baten madaricioneaz joa eta ecin libratua, halache dago
Jerusalem hobenduna, eta ez daquigu noiz arteraino. Bizquitartean ez da
bada mundu huntan toquiric haimberce eta halaco orhoitzapen sainduac
dituzqueenic.

11
cer echemplua, Jaincoac gracia hainitz eguin dioten arimençat, ez balin
badute araberaco fideltasuna artha eta esquerra dohain hequieri ihardesteco!
Jesucristo gure Jauna lurraren gainean bici celaric, maiz Jerusalemen
icusi eta ençun çuten. ¯ Hilceco bezperan, han eguin çuen bere azquen afaria,
eta ordenuz guri utzi bere Gorpputz eta Odolaren Sacramendua.
Han pairatu çuen bere Pasionea eta bere Gurutzeco heriotzea. ¯ Han
ehorcia içan cen. ¯ Han piztu cen, eta pizturic haimbercetan bere dicipulueri
aguertu.
Handic cen igan cerurat, eta hango etche batean çauden Apostoluac,
jauchi citzaiotenean cerutic Izpiritu Saindua.
gueroztic Jerusalemera, Jesucristoren thombara, munduaren bazter
gucietaric ez dire pelegrinaiac baratzen ibilcetic.
Bethelem Jerusalemetic bi orenchuren bidean da. Han da oraino
Jesusen sor lekua: harroca cilho bat, lehen jende arrotz pobreen aberen
atherbe içana eta gueroztic artha handirequin eliça aberach baten barnean
gueriçaturic dagocatena.
Naçareth, Galileaco bazter batean da Maria Birjinaren herria.
Jerusalemetic hara bada hamar bat lekoa (45 quilometra).
Hara jauchi cen cerutic Gabriel ainguerua Mariaren etchera, eta
Jaincoaren Semea han eguin cen guiçon!
Jesusec bere bici gordea ereman çuen bicitegui pobre haren eremu
berean da eguina eliça bat alde hetaco ederrenetaric.
¯ Bainan Jesusen, Mariaren eta Josepen etchea bera escas da handic
aspaldion.
Lehembicico demboretaric hasiric, etche dohachu hura hein bat
ohoratua eta beguiratua hanche çagocaten bada guirichtinoec.
Ethorri cen ordean berce dembora bat, çointan Mairu infidelec alde
hetan nausi jarriric profanatzera baitzeramaten.
1291co urthean, gau batez, nihor ohartu gabe, Etche Saindu hori bere
toquitic escastu citzaioten cimendu choilac han utziric.
Aingueruec airetan hartu eta oso osoa ereman çuten çazpi ehun lekoa
seguric hunatago, Dalmaciaco lurretara, Tersas deitzen den hiritto bati
hurbil.
Maiatzaren hamarra cen, arguia urratzean, Terchastarrac ohartu
cirenean etche horri, bezpera arrachean ez eta egundaino, etchearen iduriric,
ez eguiteco gaiic nihorc icusi ez çuen toqui batean.
Bercenaz ere ez cen haren obradura alde hetan usatzen cenetaric, eta
dena ere batere cimenduric gabe pheça oso beçala çagon chutic lurraren achal
gainean.
Berria barraiatzearequin, jendea jendearen gainzca abiatu cen icusterat;
oro harrituac çagocin beren hari beha, eta guero barnera menturatu cirenean
aree oraino harrituago han çacuchaten gaucez.
Han bacen gambara bat bere aldarearequin, eta aldare haren gainean
Ama Birjinaren çurezco dirudi bat chutic bere Jesus Haurra besotan.

12
Guciac hanche galdez baitzagocin nundicacoa eta cer othe cen bada hori
holacoric, Alechandre beren Jaun Appezpicua orducotz denec eri echia
çagocatena, hor heldu çaiote ororen erdira bet betan sendo eta azcar.
Erraten diote, gau hartan aguertu çaiola Andre Dena Maria, eta haren
ganic jaquin du nola den etche miracuiluzco hori haren Nasaretheco etchea,
Jaincoaren botherez orai harat aldaratua: eta eguiazqui hori hala dela sinhez
deçaten hobequi, horra nun bere ohetic arrunt sendatua igorri duen hetara.
Terchaseco princea orduan guerlara gana suertatzen cen. Miracuiluaren
berria laster helaraci cioten, eta erregueren baimenarequin lehen bai lehen
ethorri cen eguia othe cen etz icustera.
Bere beguiz icusi eta halere ez baitzitzaion hori asqui, nahi içan çuen
Nasaretheco bereco ere berri jaquin.
Lau guiçon jaquinçun hautatu cituen harat igorceco, eta hetaric batto
cen Alechandre Appezpicua bera.
Etchearen negurri, hatz eta molde guciac chehe chehea harturic, lau
guiçon horiec badohaci Nasarethera.
Nasarethera direnean, galdetzen dute Ama Birjinaren etchea. Hango
guirichtinoec nigarrez iracusten diote etchearen lekua. Hargatic cimenduac
bedere oraino han dituzte.
Badohaci miatzerat cimenduen negurri hatz eta moldeac eia chuchen
dohacin hec Terchasetic ekarriequin, eta guciac berdin berdina atchematen
dituzte.
Lau lekuco horiec Terchaserat itzuli cirenean Nasaretheco arguiequin,
ez çaitequen guehiago duda etche hura Ama Birjinarena cela.
Bazter gucietaric jendea debocionez eta icusminez hara çohan, eta
çurezco beiragailu batzuez behar içan çuten inguratu Terchastarrec beren
tresora.
Bainan hiru urthe eta erdiren buruan, Etche Saindu hori aingueruec
hartu eta airetan handic ichas-hegal batez gainez gain berritz ereman çuten
Italiaco bazter batera.
Larumbat gau bat cen. ¯ Hainitzec icusi çuten argui eder baten erdian,
aingueruec airetan ceramatela. ¯ Italia aldeco frango jende, aingueruen
cantuec atzarraraciric athera cen campora eta harrituric egon miracuilu horri
beha.
Etche Saindua pausatu cen Recanatico oihan batean, eta inguru hetaco
jende gucia goiz goicetic abiatu cen haren icustera.
Hala hala, norc erran Terchastarren bihotz-mina icusi çutenean
bezperan beren etche maitea airetan heien ganic urruncen! Egungo egunean
ere oraino, beren toquietaric ethorcen direnean haren ohoratzera, heien
pleinu eta errencura hunquigarriac aditzecoac dire.
Recanatico oihanaren jabeac bi anaia ciren. ¯ Biec gogoari eman çuten
behar çutela ederqui aberachtu hequien ontasunean sarcen ciren pelegrinen
gostuz.

13
Bainan irabazbide horren beraren gainetic laster elgarrequin makurtu
eta haucitan hasi ciren.
Haimbercenarequin, lau ilhabethe numbeit han iragan cireneco,
egundaino beçala, Etche Saindua hor handic ere aldaratzen çaiote besain
harri bat hunatago, berce jabe baten lurraren gainera çoina Laureta deitzen
baita.
gueroztic Ama Birjinaren sor etchea hanche dago hainitz artharequin
eta ederqui beguiratua.
Bera bere toquitic higuitu gabe, eta bera hala hala utziz, inguratu
diozcate campoco lau alderdiac marbolazco edergailuz eta berçalde eguin
diote eliça handi eder bat çoinanen barnean orai gueriçatua baitago.
Lehenago larre eta erremutegui beicic ez baitzen leku hori; gueroztic da
eguina Lauretaco hiria pelegrinai horren cariaz, Etche Sainduaren inguruan
eremu handia dagocala.
Damuric dire berrirosqui alde hetaco lurrac escu gaichtoetarat eroriac!

__________

Vi
Erroma

Erromaren icen horrec berac, nungo guirichtinoari ez dio bihotza


higuitzen; eta nor da ahal balu bere bician behin bedere Erroma icusi nahi ez
luqueenic?
Ez du oraicoa Erromac bere fama, bere handitasuna eta munduaren
gaineco buruçaguigoa.
Jesucristo gure Jauna sorthu cenean, munduco populu gutiz guehienec
Erromari amor emana çuten: Guciac buruçagui bakar baten azpico jarriac
ciren, eta buruçagui puchant hura cen Erromaco Emperadorea. Hitz batez,
Erroma cen mundu gucico hiri-nausia.
Bainan guerochagotzat eiqui bercelaco nausitasunic baçagon
Erromarençat. Jesucristoren lurreco erresumac, Eliça catolicoac, han behar
baitzuen eguin bere bildumaren ohatzea.
Izpiritu Saindua jautchi citzaiotenean, Apostoluac Ebanjelioaren bazter
gucietan predicatzera barraiatzearequin, Jaundoni Petric, ororen buruçagui
guisa, Erromara jo çuen, eta handic çuen guero guidatzen Eliça gucia.
Galileaco arrançari chaharrac Erroma hortaric azquenecotz
emperadoreac becembat, manatzen cion munduari.
Ohartu cen emperadorea bazter guciac beretzen ari ciotzala guirichtino
legueac, eta hartaz berceric ere bacela ençunic Erroman berean. Manatu çuen
beraz guirichtino atcheman ahalicaco gucien hilaraztea.
Jaundoni Petri eta Jaundoni Paulo ere, biac noizbeit atchemanac eta
preso hartuac içan ciren, eta guero biac egun berean hil cituzten; Jaundoni

14
Petri buruz behera gurutzeficatuz, eta Jaundoni Paulo burua ezpataz moztuz.
cer bathaioa heien odol ederra Erromaco lurrarençat!
Bi Apostolu horien gorpputzac ez ciren hala hula utziac içan.
guirichtinoac erne egon ciren heien çain.
Burregoac aldaratu eta gaua ethorri cenean, hartu eta ereman cituzten
berec bakarric çaquiten toqui batean ehorztera.
Toqui hura cen harpe cilho bat, sarce gorde batetic lurpera puchca bat
barnatuz eta çabalduz çohana. Jondoni Petric bici celaric maiz han
celebratzen cituen Meça eta Oficio Sainduac.
Hiriaren sahechean, ippar aldetican echquerchago, agueri da
Baticaneco mendia edo bichcarra. Dembora hetan oihan edo larre bat beçala
cen Jaundoni Petriren harpeco mendi horren alderdia.
Bainan hala hala, bichcar hartan berean, harpe saindu hartaric bi
urrachetan bacen berceric ere.
Neron emperadoreac hanche çagocan bere jostetaco lecua. carrosazco
partidac han jokarazten cituen.
Frangotan bera bere urrezco carrosan gabaz pasaietan han ibilcen cen,
eta arguitzat, ehunca guirichtino biciac, bikez estaliric eta chutic burdin
phachet batzueri amarraturic errearazten cituen.
Arren, handic hiru ehun urthe gabe, toqui hetan beretan, constantin
emperadore guirichtinoac eliça bat ederra eguinaraci çuen, Jaundoni Petri
eta Pauloren gorpputzac çagozcan harpea aldare-nausi azpitzat barne hartuz,
eta inguruan lur eremu pusca bat eman cion eliça horri.
Han orduan eguinicaco obrac, demborac berac higaturic, aree
handizquiago daude heien beren gainean eta hec hala hala utziz eguinac orai
dacuchagun guciac.
Han da Jaundoni Petriren Elça famatua, guiçonen escuz egundaino
nihun eguin içan den, eta nasqui seculan eguina içanen den obraric
miragarriena. Horra bi Apostolu pobreen thomba... Nolacoa eta nun othe da
Neron emperadorearena? Hori nihorc ez daqui!
Jondoni Petriren Eliça horri datchicola, Neron emperadorearen
jostetaco eta pasaietaco toqui heien beren gainean dire orai, Aita Sainduaren
phalacio, baratze eta haizteguiac.
Lehengo emperadore puchant heien jaureguiac hiriaren berce bazter
batean hanche daude trebes eta aspaldico mendeez gueroz eroriac. Icigarri da
asentu pusca alimale hequien icustea.
Handic bi urrachetan, guehienchua oraino chutic dagoena da jokari
plaça bat colosea deitzen dena, mendia becein goraco harrasi batzuez hechia.
Harrasi haren mailetan ehun mila eta guehiago icustiar jarriric aise
cocatzen cen.
Eta plaça haren barnean haimberce jende ceri beha egoten cen?
Paganoac loriatzen baitziren jende odolaren eta bereciqui
guirichtinoenaren ichurcen icusten, emperadoreec egun guciez Erromaco
populuari nasaiqui ematen cioten acheguin hori.

15
coloseaco plaça çuten josteta icigarri hortaco lekua... Batzuetan
esclaboac, bercetan guerletan harturicaco presonierac, aldian ehunca eta
milaca, nahi baçuten eta ez, biluzgorrituric sabre colpeca elgarri hanche
harrarazten cituzten, eta azquenic biciric guelditzen cenac ere, han berean
bere burua hil behar içaiten çuen.
guirichtinoac cituztenean hilarazteco, ala guiçon, ala emazte, ala çahar,
ala gazte, ala haur, oro nahas mahas plaça haren erdian preso eman eta,
cecen, harz, lehoin, tigre, cer nahi holaco alimale, galerien azpico caioletaric,
libratzen çuten goseric hequien artera.
cembat mila guirichtino martiren odolaz ez da bustia içan coloseaco lur
hura!...
Erroman beçala orobat bercetan ere, berrehun eta berrogoita hamar bat
urthez, guirichtino atcheman ahal guciac holache cituzten hilarazten: bainan
azquenecotz halere mundu gucian guirichtinotasuna emendatu eta nausitu!
Berrehun eta berrogoita hamar urthe hetan, fededunac toquiric
gordeenetan beicic ez citezquen bil elgarretara. Erromacoec catacombac
cituzten beren eliça eta hilherri eta ihes lekutzat.
catacombac dire gure mendietaco mia cilhoac beçalaco batzu, Erromaco
hiriaren çathi handi bat lurpez inguratzen dutenac.
Holacotan cituzten eguiten lehen demboretaco guirichtinoec orai guc
gure elicetan eguiten ditugun oficio guciac. Han ciren preparatzen
martirioaren hain gogotic pairatzerat.
Lurpe hetaco galerien paretac, gure etche-paretetaco armarioac
beçalachuco batzuez denac cilhatuac eçagun dire oraino. Hetan cituzten
ehorzten beren hilac: eta Martiren erlequi guehienchuac handic atheratzen
dire.
Eta oraino berce cembat icusgarri eder eta bihotz ukigarri ez dagoca
Erromac?
Jaundoni Petriren eliçaz berçalde: Latrangoa, munduco eliça gucien
Ama. Orobat Jaundoni Pauloren eliça: ¯ Andre Dena Maria guehienecoarena:
¯ eta berce holaco asco; choragarri baita icustea.
Bainan Erroman mundu catolico guciari, guciz handi, guciz miragarri
eta maitagarri çaiona da Aita Saindua;... guirichtino gucien Aita eta
Buruçaguia... munduco guiçonen artean içan ditequen majestateric gorena...
Jaundoni Petriren ondocoa... Jesucristoc bere lurreco erresumaren
gobernatzeco bere ordain hemen utzia.
Aita Saindua!... Erromaraz gueroz, ttiqui eta handi, guciec hura nahi
dute icusi.
Arren cer goço seculan ecin ahancia, gure Aita Saindu miragarriaren
icustea!... haren oinen besarcatzea!... hartaz icusia eta benedicatua içaitea!...
Nun da erregueric bere manupecoez hala maitaturic?
cer canore luque, Aita Saindua balitz berce munduco erregue baten
azpico?... cer irriac ez lituzque merechi holaco majestate bat baino gorago jar
uste luqueen princeac?

16
Horra certaco Aita Saindua ez ditequen içan bere munduco bereco
erreguetasun bat gabe... Arren cembeitec hori diote sobera atzematen, eta
ondicoz orai guciec badaquigu cer eguin dioten.
Gure Aita Saindu maitea biluci dute bere munduco erreguetasunaren
ontasun eta indar gucietaric. Balentria ederra! ohore eta çucentasun den
mendrenic behar ez ahal içaten ez duena.
Aita Saindua da oraino, çucentasunaren ohorearen, eta bere erresuma
ohico jendeen bihotzaren erregue... Eta mundu gucico guirichtinoetan nor
liteque asqui bihotz gaberic, eta asqui arnegaturic, Aita Sainduaren ichutuqui
ez maitatzeco, haren achecabeez ez minharceco eta haren alde ez jarceco?

__________

Ich
Betharram

Baionaco diosesaren bachter bachterrean Pauetic Lurderaco bide


sahechean da Betharram.
Duela çazpi ehun urtheco paperetan ja aippu dire Betharrameco beilac.
Oraino aspasldiago, eta nasqui Mairu demboretaric laster, huna cer
guerthatu cen.
Orai caperaco aldare nausiac dagocan toquia lehen harroca bat cen,
chut eta gora mendiaren paretatic ureraino helcen cena; dena ere sasiac eta
lapparrec hartua.
Halaco aldi batez, arçain batzuec icusi çuten gar eder bat atheratzen
harroca horren macelaco lapparraren artetic.
Badagoci oraino beha, eta oharcen dire, su hura bambambam bethi hala
ari, eta hargatic lapparra ez duela den mendrenic erretzen.
cer miracuilu othe duten bada hori, badohaci hara berera, eta lappar
heien artean atchematen dute Ama Birjinaren potret edo dirudi bat bere
Jesus haurra alçoan.
Laster eguiten dute herrico appeçari erraterat, eta berria çalhu
barraiatzen da.
Lehen bai lehen ur gaiaren berçaldean obratzen dute harrizco aldaretto
bat, eta proasione eder bat eguinic, han pharatzen dute beren Ama Birjina.
Ez cen ordean hura Ama Birjinac nahi çuen lekua.
Biharamun goicean hor atchematen dute aldarea hucha, eta Ama
Birjina lehengo bere harroca eta lapparretara itzulia.
Behin baino guehiagotan berritz oraino bere aldarerat ekarri, eta nihor
ohartu gabe, çain çaudelaric ere, bethi escasten citzaioten handic, eta bethi
ohico toquira heldua causitzen çuten. Ez citzaion nihori iduritzen toqui hura
harençat guisa cela.
Ez da dudaric harat hunat horietan jendea erne çagola jaquiteco othe
cen etz nihoren enganioric edo gaichtaqueriaric.

17
Azquenecotz gogoratzen çaiote hobe dutela herrico eliçan eçarri. Berritz
proasionean harat baderamate, eta eliça ongui hechiric, athetan campotic
çain han dagoci.
Biharamun arguico ordean, egundaino beçala Ama Birjina, bere
Betharrameco mendi paretan.
Beraz baitezbada han nahia cela, eta han berean capera bat galdetzen
çuela eçaguturic, berehala hasi ciren lanean.
Hasteco, mendiaren çathi bat behar içan çuten celhaitu eta harroqueri
hauchiz bide eguinaraci, eta guero capera bat ederra han pharatu çuten.
capera horren parrean gaindi dohan ur handiac bazterrac chut ditu eta
çola icigarri barna. Ichil ichila, eta gueldi gueldia beçala dago bide pusca
batean, iduri harc ere bere guisa nahi duela errespetatu toqui haren
saindutasuna.
Behin nescatcha bat ur hortaco usinic handienerat erori cen eta
ithotzera çohan. ¯ Oihuz hasten da Andre Dena Mariari. ¯ Jaincoaren Ama
helcen çaio. ¯ Haitz baten adarra appalcen eta hedatzen dio escuen
meneraino; eta hari lothuz nescatcha atheratzen da ur bazterrera.
guero bere esquer onen seinaletzat, eta miracuilu horren
orhoitzapençat, caperari eman cion present haitz aldasca haren iduri bat, eta
nasqui hura bera, hostoac oro urrez.
Miracuilu hori beçala berce hainitz guertatzen cen Betharramen... Eriric
echituenac noiz nahi bercec haguetan harat ekarri, eta bet betan han
sendaturic, berac airosqui beren oinez baçohacin etcherat.
Hala hala jendeac urrundic ere hartu çuen harat beilaz ibilceco menta
handia. ¯ Fanciaren çathi on bathec seguric, dembora lucez han bide çuen
bere Fedearen azcarteguia.
guero hargatic heldu da Higanot dembora. Higanotac ciren duela hiru
ehun urthe gure toquietan indar handirequin sarthu eta ibili ciren protestant
batzu erlichione catolicoari guerla eguiteco.
Escual herrietan deus ecin irabaci içan çuten. Escualdunen Fedeac bethi
azcarqui ihardoqui cioten, eta ahalquerican baicen ez çuten Higanot horiec
bildu gure arbasoen artean. Hartaco cen Escualdunen fama hain eder eta
ohoragarri hedatu çoko eta bazter arrotz gucietara.
Biarnoan gaina hartu çuten higanotec. Sarthu ciren Betharramerat ere
eta su eman cioten caperari.
Ama Birjinaren dirudi saindua, doi doia çuen appez batec hartu eta
gorde hauçoco etche batean. guero berritz oraino higanoten lochaz handic
harc berac ereman çuen Espainia Jacarat, nun laster jendea oharcen hasi
baitzen Franciaticaco Ama Birjina horren podoreari.
Arren gueroztic, nahiz Birjina franchesa deitzen çuten, espainolec ez
bide çagocaten guehiago guretzat; ecen hanche omen dute oraino ohoratzen
hura bera batzuen arabera Jacaco eliçan, berceen arabera Tagostacoan.

18
Ama Birjinaren dirudi miracuiluzco hori Betharramerençat galdua
içanagatic; capera saindua ere errea içanagatic; ez cen halere Jaincoaren
botherea batere handic beretic aldaratu.
Miracuiluac berdin aincinat, lehen becein usu eta handi obratzen ciren
capera errearen toquian, eta berdin aincina, jendeac atchiquitzen cion hango
debocioneari.
Gau guehienchuez argui arguia pharatzen cen asentu barraiatuec
çagocaten eremua, eta aditzecoac ciren hango boz choragarri eta cantu
aingueruzcoac.
Higanoten indarrac noizbeit ez deustu baitziren, Betharramdarrec
1614ean, erregue Louis chi garrenaren ganic ardiechi çuten capera berriaren
eguinaraztea.
Erreguec bere gostuz cituen eguinaraci hango obra baliosenac, bai eta
caperatic gorachago mendiaren paretan hain eder den berce capera
ttiquiagoco hura, San Luis bere arbasoaren icenecoa.
Urthe pare baten buruan, mendi horren bizcarrean, Haucheco
Archappezpicuac uztail erdichuan landatu çuen gurutze bat.
Handic ondoco buruilan, dembora garbi eta eder batez, eguerditan,
Montoteco hiru guiçon iratzeppaile bazcariten ari ciren Betharrameri
aincinez dagon larrepareta batean... Nihun ez cen hedoi bat agueri; haice den
mendrenic ere ez cen. Halere aditzen dute airean harraboch icigarri bat.
Behatzen dute Betharrameco gaineco aldera... cirimola batec han ari
diote aurdiquitzen gurutze landatu berria.
Azquenecotz, gurutzea erorcen da lurrera, bai eta hartan berean
cirimola baratzen. Gure hiru iratzeppaileac harrituac, beren jana utziric beha
dagoci oraino.
Appurtto baten buruan, gurutzea han berean bera chutitzen çaiote argui
eder batez inguratua, eta koro dirdira handico bat dakarquela gain gaineco
buruan.
Gurutzearen miracuilu horrec cioten Betharrameco capeilanoeri eman
gogorat, Galbario iduri baten mendi hartan eguitea. Hango estacione
ukigarrien debocionea, miracuilu batzuec laster seinalatu çuten.
çazpi urthe hartan bichta arras galdua çuen emaztequi bati, galbario
hortan gora çohalaric proasione baten ondotic, bet betan bere bichta han
itzuli citzaion... guerochago orobat han berean emana içan citzaion guiçon
imbalier, bi galçar makilequin beicic higui ez citequen bati, bere membro
gucien balio osoa... Eta berce cembat holaco!
Berçalde Betharrameco ur heguian, eta caperaren parchuan bada
ithurri bat asco gaitzen miracuiluzqui sendatzeco berthutea orai artio eçagutu
diotena.

__________

ch

19
Bugloseco Andre Dena Maria eta Puien San Bicente Pauloren sor etchea

Akicetic haratchago bi orenen bidean da Buglose (*).¯ Nihorc chuchen


ez bide daqui noizcoa cen Bugloseco debocionearen abiadura lehembicicoa.
Guc daquiguna da, duela hiru ehun urthe baino lehenago ere, bacela
han Ama Birjinaren potret edo dirudi bat famatua.
(*) Burdin bidez, Baionatic Buglosera ez da behar bi oren baino
guehiago: ecen goiceco seiac eta erdietaco treinean sarthuz, Buglosen jauch
diteque bederatziac gabe. guero hargatic handic hunat hamar orenetaco
treinaz abiatzecotz ez daite hango debocionea eguin presatuqui beicic. Beraz
hoberena da arrachaldeco bi orenac eta erdietaco treinaren guait egoitea, edo
han berean, edo hunatchago San Bicente Pauloren sor lekuan
1570eco heinchu hartan, Protestant edo Higanotac, Akiceco eta
Maranchineco alde hetan, berce ascotan beçala baçabilçan eliça erretzen,
atcheman ahalicaco gauça saindu gucien chehacatzen, eta guirichtino
catolicoeri guerla eguiten.
Hequien beldurrez cembeit fededunec Bugloseco Ama Birjina gorde
çuten, eta haren gordeguia berce nihori iracuchi gabe hil ciren.
Ama Birjina hori galdu, eta debocionea ere galdu cen... Hargatic
berrogoi eta hamar bat urtheren buruan, huna nola Jaincoac berac
aguerraraci çuen gordea çagon lekutic bere Ama Sainduaren dirudi preciatua.
Bugloseco larre eta ihiztoquetan guiçon batec bere idiac alha
çagozcalaric, idi hetaric bat bere lagunetarican aldaratuz bethi baçohacon sasi
batean barna, eta handic bethi marrumaz çagocon cerbeiten galdez beçala.
cer othe duen bada han idi horrec, arbola baten gainera iganic behatzen
dio guiçonac, eta icusten du milica eta milica hanche ari çaiola jendearen
itchuraco cerbeiti.
Jende iduri hura inthan casic dena sarthua dago; burua du doi doia
campoan, eta dena ere ihiec itzalichea.
guiçona jausten da arbolatic: lasterca badoha jendequeta, eta heldu da
lagun mulchu batequin.
Oro elgarrequin, ez errechqui, sasipean sarcen dire, eta icusten dute
idia han ari dela buru eta arppegui eder bati oraino milicaca.
Abiatzen dire buru hori behar dutela handic alchatu; bainan ez dirote
higui. Buru hori berce cerbeiti eratchiquia dago. Bazterretaric barta kencen
diote, eta bultoa barnago eta bandiago dohacate.
Azquenecotz, pheça oso, indarca dena atheratzen dute eta garbitzen.
Aspaldico Ama Birjina Buglosecoa! seculacotz galdua uste çutena; hura
eta bera dute, oso osoa orai aguercen çaiotena. Toquico çaharrec aise
eçagutzen dute bere tronuan hala hala jarria eta dena harri pheça batean
landua.
Akiceco Jaun Appezpicuac manatu çuen dirudi miracuiluzco hori, larre
eta intha heien erditic ereman ceçaten Puieco eliçara.

20
Jaun Appezpicu horrec erran egunean, beren Ama Birjina orguetan
eçarriric, abiatzen dire Puiera buruz. Bainan lau edo borz ehun urrachen
bidea eguin orduco, uztarrico idiac bet betan baratzen dire.
Lehenic akilo sistaca, guero arroderi guiçonac lothuz, guero lauzcatuz,
cer nahi eguiten dute aincina gan beharrez... Ez idi, ez orga, deus ez
deçaquete higuiaraz.
«Jaincoa ari da, diote orduan guciec; Gure Ama Birjinac hemen nahi
du: bego beraz hemen.»
Berehala han berean eguin cioten eliça bat 1622eco Mendecoste
biharamunean handizqui estrainaraci ciotena.
Eliça hura hala presaca eguina, batetic chaharreguituric, bercetic oraico
asco pelegrinaiençat ttiquieguiz, duela cembeit urthe, berri berria eguin dute
handiago eta ederrago, toqui beraren gainean.
Eliça hortaric borzpasei ehun urrach harachago da capera bat deitzen
dutena Miracuiluen capera; eta arras hara gabe ithurri bat miracuiluzcoa. ¯
Ithurri hori han berean sorcen dena da, Ama Birjina gorde eta atcheman
çuten lekuan: ¯ eta capera da eguina, dirudi saindua bartatic athera eta
lehenic pausatu çuten toquian.
1576ean, Bugloseco Ama Birjina galdu berri çuten hartan, Buglosetic
oren erdi baten bidean hunatago, Puieco laborari etche batean sortu cen San
Bicente Paulo, munduco miseria suerte gucien soleguitzailea.
Erranquina, saindu handi eta famatu horren etchea hanche dago oraino
ere, errelequi bat beçala osoric hala hala bere chaharrean beiratua.
Haren aincinean bada haitz çahar bat, barnea hucha, bainan açal
adarrez bethi fresco, eta oraino arbola gazte bat beçala hostatzen dena. San
Bicente Paulo bere haur eta muthico demboran, abere çain, edo othoitzean,
ardura haitz horren itzalean egoten cen.
Eguiazqui ukigarri da etche saindu haren eta haitz benedicatu horren
chutic oraino han icustea.
Orobat icustecoac dire hoiquien seguidan; behinic behin, capera bat
Francian den ederrenetaric, eta berçalde berce asco obra, bicitegui, lantegui,
escola, ospitale, oro jende beharrençat eguinac.

__________

chI
Andre Dena Maria Salhetacoa

Mila çorci ehun eta berrogoita seiean, Buruilaren hemeretzian,


larumbata cen; arachaldeco hiru orenetan, hameca urtheco muthico bat
Machimino deitzen cena, eta hamalau urtheco nechcato bat Melania icena
çuena, behi çain çagocin Salhetaco mendia erraten dioten batean.
Mendi hori da Grenoble alde hetan, gutaric Franciaren berce buruan.

21
Bi haurrac chirripa baten heguian jarriac çaudelaric, ohartu ciren
hetarican ez urrun berce bichcarrean jarria çagon emazte miraculuzco bati.
Nahiz arrachalde erdico igusquia oraino bere ederrenean cen, hura
baino arguiago cen distiru batec inguratzen çuen emazte hori. ¯ Haren
çangoac sarcen ciren udan bethi casic idorric çagon erreca batean.
Orduan hargatic nahiz agorte cen, ur chirripa garbi bat, emaztearen
çango petic hasiric, baçohan erreca hura behera, eta egungo egunean oraino
hura da ithurri bat bethi ur bera nasaiqui dariona, eta gaitzic
echigarrienetaric asco eri sendatu dituena.
Machimin eta Melania ohartu cirenean emazte hari, burua appalduric
çagocan eta arppeguia gorderic bi escuen barnean. Nigarrez ari cen.
Haurrac beren jar lekutic jeiquiric hurbilcerat abiatzen çaizco; bainan
arras haren gana gabe icituric baratzen dire.
Ez çuten egundaino halacoric icusi, eta beren deus ez jaquinean ez
citzaioten gogoratzen Jaincoaren Ama bera cela heien haurtasun hoben
gabecoari hala aguercen cena.
Haimbercenarequin Ama Birjina han berean chutic pharatzen çaiote eta
huna cer erran cioten:
«Ez ici, haur maiteac: çatozte aincina. Hunat ethorria natzaiçue berri
eta meçu handi batzuen çueri ematerat.»
Orduan bi haurrac hurbilcen çaizco, nechca escuinera, muthicoa
echquerrera.
Ama Birjinac erraten diote:
«Ene populua ez bada onerat itzulcen, ez dirot nic guehiago atchic nere
Seme hasarretuaren besoa.»
guero Jaincoa bera bere Amaren mihiz minço balitz beçala:
«cer bada! nic çueri astean sei egun ematen; çazpigarrena neretzat
galdetzen dautzuedalaric:... eta çazpigarren hura ere çuec ez niri ematen!...»
«Hori çaio hori gogorqui gaitzitzen nere Seme Jaincoari; horrec eçarri
du haren besoa hain dorppe eta deusec ecin atchiquizco heinean. Eta oraino
bekatu hortaz berçalde, cembat ahopaldi ichusi eta blasmemio! cembat
penitenciari ihes eguite eta guritasun guirichtinoen artean!»
«Jadanic hunquitzen hasiac çarezte ene Semearen besoaz çuen sasoin
eta fruituetan. guehiagoco cigorradac dagoci oraino çuen gainerat erotzecoac,
ez baçarezte Jainco leguean bicitzen.»
Ama Birjinac berceric ere bi haur horieri erran cioten, bainan
beharrirat, batec bercearen secretua ez aditzeco eta seculan ez jaquiteco ere
guisan.
guero handic abiatu citzaioten mendiari gora. Haren oinec ez çuten
belhar hondo bat çappatzen ez higuiarazten, eta iguzquitan çohalaric haren
gorpputzac ez çuen itzalic den gutiena eguiten.
Beren hari beha choratuac, bi haurrac baçohazcon ondotic. Melaniac gal
beldurrez, pichca bat ja aincincen ere çuen.

22
Berrogoi bat urrachen buruan, Birjina Saindua, lurretic borzpasei cehe
gora airean pharatzen çaiote, batean ceruari, bercean lurrari beha, eta emequi
emequi, urthuz beçala han berean sunchitzen.
Machimino eta Melania, biac bedera etchetaco sehi baitziren, arrach
appalecotz bakotcha bere bidez itzuli ciren etchera.
Etchecoeri, hauçoeri, haur lagun gucieri minçatu ciren beren
miracuiluaz, eta biharamunean beren jendea abiatu cen Salhetaco mendira
hequien ondotic.
Hargatic ez baitzen çuhurcia haur horien hala hula sinhestea; eliça
guiçon guciac behinic behin lucez guibel egon ciren, eta haste hastetic,
munduari berari aincinduz eguin ahalac eguin cituzten, deus gueçurric balin
bacen ere, gueçurraren atchemateco.
Mundutarrec ere beren aldetic cen nahi urrach eta amarru erabili çuten
bi haur hoiec enganatu edo beren hitzetan bedere nahasaraci beharrez.
Bainan haur hoien erranen eguia azquenecotz orori nausitu cen.
Salhetaco mendiari, hango ithurriari, hango debocioneari, Jaincoac
eratchiqui cion miracuiluzco bothere bat nihorc uka ez ceçaqueena.
Inguru herrietaco jendeec laster bere guisa utzi çuten igandetaco lana,
eta eman ciren arras guirichtinoqui bicitzeari.
Bazter gucietaric pelegrinac egun oroz ehunca eta milaca ciren
çohacinac Ama Birjinaren aguer lekura. Aguerce horren lehen
urthabethetzeco Igande bakarrean baciren hiruetan hogoi mila eta guehiago.
Eliçac azquenecotz handizqui onhechi çuen Salhetaco Andre Dena
Mariaren debocionea, eta Aita Sainduac berac nahi içan çuen jaquin cer othe
ciren bada Ama Birjinac Machiminori eta Melianari gomendaturicaco
secretuac.
Harc berac beicic ez jaquiteco moldean biec berech igorri ciozcaten
secretu hec iscribuz Erromara. ¯ 1851an, Agorrilaren hemeçorcia cen Aita
Sainduac iracurtu cituenean. ¯ Nigarrez hasi cen; eta guero hachbeherapen
batequin hau ençun cioten erraten: «Ah! gaicho Francia!»

__________

chi
Lurdes

Jerusalemeren eta Erromaren ondotic, ez da orai munduan Lurdes


beçalaco leku Fede-pitzgarriric.
Lurdes, duela oraino hogoi urthe icus, eta orai icus:... hori bera cer
miracuilua!... Eta orai han dacuchagun espantagarrizco gaucen hastapena;...
eta mundu gucia orai harat deraman lehiaren abiadura, hamalau urtheco
nechca pobre, nechca ahul eta deus ez jaquin baten erranetic!... Hori bera
naturalqui nola ditequen; erran beçate miracuiluetan sinhesteric ez dutenec.

23
Nechca horrec Bernadeta çuen icena. Aita eta Ama eiharaçain behartto
batzu cituen; eta bera haur erichca mendre bat cen sorcetic. ¯ Hauço herri
batean iduqui çuten lehenic amainotan, eta guero arçain hamalau urthe eguin
arteraino.
Lehen comunionea eguin ordu baitzuen, eta oraino deus ikastecoa
baitzen salbu arrosorio erraten; etcherat ekarri çuten 1858-an urtharril
hondarrean, Lurdeseco seroren escolarat ibilceco.
Ochailaren hamecan, orcegun guicen cen, eta hameca orenetaco
heinchu hura. Bazcariaren eguiteco egurra escas içanez, Bernadeta amac
igorri çuen espalqueta Gaiaco ur handiaren çariquetara.
Bernadetac hartu cituen bi lagun: bat bere aizpa hameca urthetacoa, eta
bercea hamahiru urtheco nechca hauçoco bat.
Masabieleco harroquen parrera cirenean, Bernadetari aincindu
citzaizcon bere bi lagunac, eta hetara helceco ur batean gaindi behar baitzuen
pasatu, hasi cen oinetacoen kencen.
Bet betan ençuten du haice burrumba iduri bat. Behatzen du goiti ur
heguico çur churietara; bainan oro gueldi gueldia daude. Ustez deusic ez cen,
ukurcen da berritz.
Haimbercenarequin, berritz harraboch bera aditzen du eta oraino
azcarrago. Behatzen du orduan harrocaco aldera, eta harroca harc çolan
baitzuen atherbe iduri cilho handi bat, icusten du barne hura dena argui
arguia; eta gorachago, berce cilhosca baten erdi erdian chutic, Andre handi
bat, churiz bezti, guerricoa ceru colore, mantalin churi bat burutic, arrosorio
bihi churi batzu escuan, eta arrosa hori urre iduri bat oin bizcar bakotchean.
Andre horrec Bernadetari keinu eguiten dio hurbil daquion. Haur
gaichoa harritua dago. Nasqui bichta bide duela cerbeit lambroz edo ililuraz
hartua, hasten da bi beguiei harrascaca; bainan halaric ere gueroago eta
agueriago dagoco icurgarri choragarri hura.
Nolazpeit belhaunico pharatzen da; eta bere arrosorioac escuetan
harturic, hasten da ja hain laquet citzaion othoitz haren erraten.
Bere borz hamarrecoac numbeit han erran dituenean, aguercaria irri
ezti bat eguinic emequi emequi sunchitzen çaio bichtatic.
Eta Bernadeta han baitzagon aincina bere harroca cilhoari beha,
azquenecotz lagunec oihu eguin cioten higui çadien bada handic hequien
egurqueta laguncera.
Hetara bildu cenean, eçagutu cioten cerbeit guerthatu citzaiola, eta
jaquin artio ez cioten utzi baqueric.
Nihori ez erratzecotan, Bernadeta bere miracuiluaz minçatu citzaioten;
bainan etchera eta, bi nechquen lehen lehen lana içan cen amari eta hauçoco
gucieri denen salatzea.
Amac ez çuen deus sihechi nahi içan, eta horiec guciac haurqueria batzu
cirela, jendea gaizqui minçaraz ere cirotenac, debecatu cion Bernadetari
Massabieleco harrocarat guehiago hurbilcea.
Humilqui haurrac amari hitz eman cion obedituren çuela.

24
Ondoco igandean, ochailaren 14an, Bernadetaren aizpac, haur lagunec
eta cembeit presuna larric ama haimberce othoizturic, ardiechi cioten
heiequin bedere gatea. ¯ Amaren baimenarequin lorietan abiatu cen
Bernadeta berritz ere bere Andre ederra icus uste çuen lekura.
çohacilaric, ampoila bat ur benedicatu harturic, lagunec erran cioten: ¯
«Andre hura berritz egun ere aguercen balin baçaitzu, botatu beharco dioçu
ur benedicatu hortaric eta erranen dioçu: ¯ Onecoa baçare hurbil çaquizquit.
¯ Gaichtocoa bahaiz, aparta hadi.»
Harroca cilhoaren aincinera cirenean, deus ez baitzen han oraino
eçagun; Bernadetac erran cioten: ¯ «Eman gaiten belhaunico eta erran
deçagun arrosorioa.»
Belhaunicaturic othoitzean hasi cen becein laster, Bernadetari
beguithartea argui arguia eguin citzaion denec icusten cioten distiru
miragarri batez. Eçagun çuen bere Andre handia han çuela.
Berehala bere laguneri oihuz hasten çaiote. ¯ «Beha! beha! horra nun
den!» Bainan berceec ez baitzuten deusic icusten, berritz ere Bernadeta
oihuca çagocoten: «Behaoçue bada, horra, horra! ô cein ederra den!...
Behaoçue cer irri eztia eta maitea eguiten daucun... Agurca ere beha cein
ederqui ari çaicun...»
Orduan bere haur lagunetaric batec eman cion escura ur benedicatua,
hartaric bota ceçon. Bernadeta hasten da botatzen, dioelaric: «Jaincoaren
ganicacoa baçare, hurbil çaite...»
Ama Birjina hurbilago pharatzen çaio, eta haur gaichoa loriatua berritz
ere bere laguneri oihuz... «Beha! beha! beguiac nola alchatzen dituen cerura;
beha, nola den nere ganat appalcen... cer! ez duçue oroc icusten?...» ¯
Bernadeta berritz belhaunico hasten da arrosorio erraten, eta erran
duenean, Ama Birjina itzalcen çaio bichtatic.
Ondoco orcegunean, ochailaren 18an berritz oraino aguertu citzaion eta
bethi toqui eta itchura berean. Egun hartan Bernadetac bi emaztequi cituen
lagun. cioten, menturaz arima penatu cembeit çabilala han othoitz edo meça
galdez.
Emazte hec erranic, nechca umilac bere Andre handiari escaini cion
paper bat, hartan othoi iscriba ceçan ceren galdez çabilan.
Andre Dena Maria orduan minçatu citzaion Bernadetari eta erran cion:
«¯ Ez dut çuri errateco ditudanen batere iscribatzearen beharric:
choilqui çato hunat oraino hamaborz egunez. Nic çuretzat dagozcadan goçoac
ez dire mundu huntacoac bainan bai bercecoac.»
Hitz horiec erran eta, aguercaria egundaino beçala itzali cen.
Biharamunean Bernadetari aita eta ama jarraiqui citzaizcon. Hec
harrocara cireneco ja bacen han jende mulchu bat.
Belhaunicatu cen becein laster haur horren appegui gucia berritz ere
argui arguia eguin cen: choragarri cen hari beha egoitea: ecic Andrearen
aguerceac aldi guciz itchura bat harrarazten cion ecin guehiago loriazcoa eta
charmagarria.

25
Bernadetac icusten çuen aguercaria, harc beicic, berce nihorc ez çuen
icusten. Bera hortaz harritzen cen. Bainan asqui çuten jendec Bernadetari
berari behatzea haren itchura gucian claroqui icusteco eta aise eçagutzeco
aguercari ceruticaco baten dirdira.
Holaco mudançaric içaiten çuela berac batere ez çaquien:... egundaino
gueroztic ere ez du jaquin, eta behinere ez çaio gogoratu hari çagoela beha
jende gucia.
Ochailaren hogoian (larumbata cen). Ama Birjina borzgarren aldico
aguertu citzaion. Aldi hartan lau edo borz ehun icustiar bildu ciren haren
gana.
Lurdesen eta inguru herri gucietan ez cen berce aippuric Masabieleco
harpeco miracuiluaz baicen, eta Bernadeta harat çohan guciez, jendea
gueroago eta oste handiagoan çarraion ondotic.
Igande ochailearen 21ean, milaca ciren batzu hari jarraiquiz, berceac
aincinduz harat jo çutenac.
Igande hartan, Bernadetari Andrea bercetan baino tristeago iduritu
citzaion, eta harpean barnachago sarthua icusi çuen.
Bernadeta bere belhaunez herrestan hurbilcen çaio eta erraten dio: « ¯
Nere Andre ona, cer duçu hoin goibel içateco: Erraguçu othoi cer nahi
cinuquen eguin deçagun?» Jaincoaren Amac ihardesten dio: «Othoitz eguin
behar da bekatorosençat.»
Gauça hoiquien fama ençunic, eta icusiz jende gucia bere fedeac nola
çuen ja higuiarazten, gobernamenduco guiçonac kechatu ciren.
cer nahi eguin cioten nechca ahul eta ahalqueti horri, baitezpada cerbeit
malecia edo gueçurretan atcheman beharrez; orobat balacatuz edo larderiaz
beren gosturat minçaraci beharrez.
Bernadetaren lainotaçunetic ez çuten athera ahal içan nihola ere bethi
eguia bera eta berdina beicic; eta beren escola eta abil-uste guciarequin, hari
eguin cioten guerlan ez çuten irabaci ahalqueriaric eta jendeen irriric baicen.
Jendea ere nahi içan çuten trabatu Bernadetari grotara jarraiquitzetic.
Grota edo Harpea bera debecuan eçarri çuten; bainan horiec guciac debalde
içan ciren asquenecotz.
Harperaco bidea, hango ur heguiac, harrocac, çaricac, sasiac eta ur
handiz berçaldeco alhorrac jendez noiz nahi estaliac ciren; guciz Bernadeta
harpera beharra cela çaquiten hamaborz egun hetan.
Hamaborz egun hetaric, Bernadetac bia beicic ez cituen içan bere
andrearen aguerceric gabecoac. Berce hamahiruetan Ama Birjinac ez cion
faltaric eguin bere haurraren fede garbiari.
Astearte ochailaren 23an, Bernadeta arguico harperat heldua cen, eta ja
bacen han çorci edo hamar bat mila icustiar.
Belhaunicatu cen bere ohico lekuan; escu echquerrean ezco benedicatu
bat piztua çagocan, eta escuinean arrosorioac cituen. Andreac orduan lehenic
erran cion gauça secretuzco bat hari bakarric behatzen citzaiona, eta guero

26
berce hitz hauc: ¯ «çohaz, ene haurra, appeceri eraterat, hemenche behar
dela eguin eliça bat, eta proasioneec hunat beharco dutela ethorri.»
Bernadetac harpetic lekora chuchen jo çuen Lurdesco Jaun Errotoraren
etcherat, eta andrearen hitzac hari erran ciozcan. Bainan Jaun Errotorac
hotzquitto hartu çuen.
Asteazquen, ochailaren 24an, Bernadeta bere icusguiaren artetic hasi
cen lurrari musuca, eta bi belhaunez çohalaric harperainoco petarra gora
herrestan, ençun cioten hiruetan erraten: «Penitencia! penitencia!
penitencia!»
Beraren ganic guero jaquin çuten hitz horiec Andreari ençun ciozcala
lehenic oihuz beçala erraten.
Orcegun, ochailaren 25ean, huna cer guerthatu cen.
Andreac erran cion Bernadetari: ¯ «çohaz haurra orai horraco ithurri
hortan edatera, eta beguithartearen garbitzera, eta guero jan çaçu ur horren
bazterrean den belharretic.»
Bernadetac behatzen du escuin, behatzen du echquer; eta baitzaquien
ez cela harroca hetan ithurriric, bere ustez abiatzen da jauchi behar duela
Gaieco ur handiraino, çoina han baitzuen hamar bat urrachetan.
«Ez hor, ez hor, erraten dio Andreac; çato hunat; ithurria hemenche
duçu barne huntan.» Eta escua harpe chokoco alderat hedatuz keinu eguiten
dio han mia dadin.
Haurra itzulcen da; badoha harpe chokorat, eta han ez du causitzen lur
busti puchca bat beicic. Halere hartan berean aztaparrez putchu bat eguiten
du. Putchu hori berehala bethetzen çaio ur lohi lohi batez. Ur hortaric edaten
du. Hortaz beraz murruscatzen du beguithartea, eta guero jaten du bazterreco
belharretic.
Biharamunean Lurdeseco guiçon harri picatzaile bat, hogoi urthe
hartan begui bat galdua çabilana, ençunic harpeco ur sorthu berri horren
fama, badoha harat; ur basachu hortaz bustitzen du bere begui ichua; bet
betan horra nun bichta heldu çaion begui hartara; eta medicuac berac
aithorcen du sendatze hori eguiazco miracuilu bat dela.
Handic lehembicico egunetan oraino Bernadetaren puchutic atheratzen
cen ur hori, ez cen chirrichta mehe eta urri bat beicic: hargatic dena ere
emequitto emequitto bethi emendatuz heldu cen eta garbituz.
Lurdestarrec, aincineco toquico berri baitzaquiten, harpe idor hartan
uric sor citequela ez ceçaqueten sinhech. Hainitzec ez çuten aditu ere nahi
icustera gateric. cembeitec icusi eta ere cioten, ur nigar hura deusic ez cela,
eta segur aguertu beçala laster agorturen cela.
Bainan harri picatzailearen sendatze miracuiluzcoa Lurdestar guciec
beguien bichtan çuten ecin ukatua eta ur haren botherez guerthatua.
Sendatze horren esquer onetan, berehala harri picatzaile guciec elgar
aditu çuten, eta harrizco asca handi bat eguinic hanche eçarri çuten harpeco
ura sorcen cen toquitic beherachago.
Asca hori urez bethe ceneco, huna berce miracuilu bat.

27
Lurdeseco etche batean, haur imbalier bat, bi urthetan oraino chutic
abiatzecoa, hilcen ari cen. ¯ Ja cembeitec hilçat ere utzia çuten.
Amac harcen du bere taulieraren barnean, eta burutic gana iduri,
badoha lasterca harpe sainduco ithurrira.
Hila bacen hila, bercela ere cer nahi guisaz echitua, bere haurra sarcen
du lepporaino ascaco urean. ¯ Içotz goiz bat cen. ¯ Gaichoa lucez han
iduquiric baderama hotz gogortua etcherat, eta pausatzen du bere ohacoan. ¯
cembeit orenen buruan oharcen dire haurrac hacha baduela eta lo dagola. ¯
Biharamunean, loz eta bulharrez arte hartan oncha aseric, haur hori jeiqui
nahia, nekez atchiqui çuten ohean. ¯ Biharamunagoan, hor atchematen dute
muthicoa ohetic escapatua, jaucica hanche dabilala sendo eta azcar.
Ama harc bere haurra harpeco ur hotz hartan sarthu çuenean, baciren
han ehunca icusleac, eta guciec emazte hori oihuca gaizquitu çuten bere
gogorqueriaz. guero hargatic berce oihu guisaric ere athera cen jende hequien
ahotic ama haren fedeaz eta Birjina Sainduaren bothereaz!
Eta gueroztic cembat holaco miracuilu! cembat ehun, cembat mila!...
Eta oraino bethi eta noiz nahi aincina guerthatzen!... Nun fedegabeac berac
harrituac baitagoci, hainicec nahitez amor eman baitute, eta beren baithan
sarthuric, cinez gure Fedea beçarcatzen.
Ichil daude orai Harpeco ithurria deusic ez cela eta fite agortuco cela
hain goraqui ciotenac. ¯ Oraico orenean seguric ez du iduri oraino agorcera
dohala; ecen ehun eta hogoi mila pinta ur gutienetic egunean ematen ditu
Bernadetac bere erhiz chilhaturicaco putchuac.
Andreac erran hamaborz egunac hola hola iragan ciren, bai
miracuiluac, bai hequien icusleac gueroago eta guehiago emendatuz
çohacilaric. Hargatic guero ere egun guciz Bernadeta baçabilan bere harpera.
Bainan aguercari ohicoa ez çuen guehiago icusi, salbu berce hiru aldi:
Marchoaren 25ean, guero Bazco biharamunean, eta azquenecotz uztailaren
hamaseian.
Marchoaren 25eco hartan, Andre Dena Mariaren Anonciacioneco besta
egunean, egundaino baino icusgarriago eta ederrago aguertu citzaion
Bernadetari bere Andrea.
Bernadetac galde hau eguin cion: ¯ «Othoi orai bedere, ene Andre ona,
othoi erradaçu bada nor çaren çu, othoi erradaçu çure icena.»
Behin, bietan eguin cion galde hori, eta Andreac deus ihardechi gabe
behatzen cion irri ezti eta maite batequin.
Hirugarren aldicotz galde bera eguin cioenean, Ama Birjinac, bere escu
ordu arteraino junt çagozcanac berechi cituen, arrosoriac beso escuinera
lerraraciz... guero bi besoz ezti eztia eguin çuen goratze eta beheititze bat...
ceruari beha paratu cen... Eta oraino berritz escuac elgarri juntatuz hau erran
çuen.
«Ni naiz concepcione notha gabea!»

28
Horra Lurdeseco Ama Birjina aguertu içan ceneco miracuiluac. Horien
eguia baino hobequi frogaturic ez da munduan gure demboretaco
guerthacarietan.
Gauça espantagarri horien cariaz, Bernadeta eta haren burasoac, nahi
içan balute aise aberachtuco ciren, eta ez dire aberachtu. Bernadeta mundu
hau seculacotz utziric, serora eguin cen, eta bici da cerutiar bat beçala
urrungo comentu batean.

__________

chi
1875ean, Jubilau urthe sainduan, Lurdeserat eta Betharramerat eguin
guinuen pelegrinaia

Seculan ecin ahancizco egunac guretzat 1875eco Bazco biharamun eta


hirurgarren hec! ¯ Lurdesen guinen hamar bat mila pelegrin, Baionaco
diosesaren bazter gucietaric harat bilduac: denac guiçonac; erdiac eta
guehiago Escualdunac.
Gure Jaun Appezpicuac oihu eguinic, hura hara çohala, eta eia bere
diosesaco guiçonetan bacen etz hari jarraiqui nahiric; borz edo sei mila
escualherri choiletic bildu guinen haren gana.
Burdin bidez ez da gaitz horrelaco bidaia baten eguitea. ¯ Burdin bideec
ordean ez dute ukitzen Escualherriaren hegaltto bat beicic.
Baïgorric, Aldudec, Garacico herriec urrun dituzte burdin bideac.
çuberoco çokoetaric abiatzea aree gaitzago da. Halere bazter hoietaric
gucietaric, hamarca, hogoica, ehunca athera ciren guiçonac... eta cer
guiçonac!
Icustecoac ciren bidean çohatzila;... beren fededun copeta hein bat
goraric; beren gurutze gorria papoan; arrosorioac escuan; guehienchuac
oinez, beren hamar, hoguei lekoen eguiteco... Bedere horiec ez çuten
escualdun odolic ukatzen.
Baïgorriar, Aldudar, Garaztar eta çuberotar gutiz guehienec, beren
oinez eguin cituzten beren 60, 70, 80 quilometrac, batzuec Baionaco
gararaino helceco, berceec Puiorat eta berce cembeitec Paubera eta Lurdesera
berera bilceco.
Oinezco pelegrin horietan baciren cembeit 70 urthez goiticoac. Adin
hortaco batto Donapaleotic Lurdeserainoco juan jinean oinez becic ez cen
ibili.
Orobat Santangraciarretaric batec, Bazco igandetic Asteazquen arrach
artean, 74 urthetan, oinez eguin cituen bere 87 quilometrac Lurdesera berera
eta berce haimberce etchera;... eta biharamun goicean goiz alhorrean cen
iraulden ari.

29
Adin berchuco Baïgorriar batec, bizcar eta errainac dolorez makurtuac
içana gatic, Baionarainoco bere 55 quilometrac, bai haracoan bai
etcheracoan, harc ere oinez eguin cituen.
Anhauztarrena da ederra. ¯ Beren Jaun Errotora aincineco, herrico
guiçon higui ahal guciac pelegrin ciren, eta oro oinez Baïonaco harat
hunateco 120 bat quilometretan. ¯ Bide gucian othoitzean eta cantaz ibiliric,
Asteazquen arracheco hamar orenetan, Ama Birjinaren letaniac errepicatuz
helcen ari ciren Anhauceco plaçara. ¯ Han berean arracheco othoitza
elgarrequin eguin eta erretiratu ciren beren etchetara.
Bazco biharamun arrachaldean, hiru orenetaco, guciac Lurdesen
guinen. guero cen icustecoa gure proasionea.
Lurdeco garatic harpe saindura baita urrach onez oren erdi baten bidea
seguric, halere bide handia eta carricac ez ciren asqui çabal gure aise
cocatzeco. Metan eta sorkan beçala guinohacin othoitzean eta canta
errepicaz, gure herri nausietaco banderequin eta gure hiru ehun appez churiz
jaunciequin.
Grotara helcen ari guinelaric, gure Jaun Appezpicua eta Tarbesecoa,
biac bildu ciren gutara. Orducotz iguzquia sarcera çohan.
Harpearen aincinean bacen aldare bat, eta sahecheco etche ttiquiaren
cascoa baliatu cen predica lekutzat.
Lehenic ençun guinuen predicu bat franchesez Aita Dominicano batec
eman çuena, çointan escualdunen Fedeaz eta Fede haren ohoreaz asco erran
baitzuen.
Predicu hori akabatzearequin, gure Jaun Appezpicuac aldarerat iganic,
eman ceraucun Sacramendu Sainduaren benedicionea.
Ja ilhuna cen osoqui, eta hamar mila pelegrinec, bakotchac gure arguia
escuan guinarocan. ¯ Handic harpeco mendiari gora abiatu guinen lerroz
lerro eta canta errepicaz proasionean. Grotaren gaineco eliçaren ingurua
eguinic, hola hola hedatu guinen Lurdeseraco bide çabalean, guero bethe
guinuen hirico carricaric luceena, eta azquenecotz coca ahal guciac batera
bildu guinen plaça-nausiaren barnera. Han akabatu cen gure gabazco eta
arguidun proasionea.
Batzu gan ciren beren descanchuaren harceco toquietara; berceec lo
eguin baino nahiago içan çuten gau hura gucia beilatu Basilican berean. Eta
haimberce jendeen artean ez oihu bat, ez den gutieneco desordre bat!...
Gauerditic goiti, Basilicaco hogoi eta borz aldaretan, gure Jaun appeçac
hasi ciren beren Mecen emaiten, eta lehen Meçatic hasiric, mahain
sainduetan, comunioneac ez ciren baratu numbeit han çazpi orenac artio.
Goiztiri dohachu hartan, ez cen hango debocionearen pareric. Orduan
ez guinuen berce deusez phenchatzen gure Jaincoaz, gure Jaincoaren Amaz
eta gure arimez baicen.
Bihotzeco baqueac, amodio Jaincozcoac, Maria Birjinaren aguer lekuan
guinela orhoitzeac, gure salbatzaileaz goçatzeac, batzuec berceeri han ematen

30
guinuen icusgarri ukigarriac;... horiec guciec eçarcen guintuzten berce mundu
baten erdian beçala oro loriatuac.
çorci orenetan guinuen Meça naucia; Biarnesec hango galbario
bichcarrean, eta Escualdunec Harpearen aincinean; ez cen eta denac betan
coca citezquen toquiric.
Ez gare orhoit egundaino Meça batean hain gogotic, hain bihotzez
cantaturic. Ez gare orhoit egundaino predicu batez orduan beçala inharrosiac
eta ukituac içanic.
Bezpera arracheco predicariaren leku beretic minçatu citzaicun
escuaraz, aita Benedictino bat, sorcez eta suharrez eguiazco escualduna,
bainan cerutiarren biciric sainduena, eta sainduen bicitzeco molderic
garratzena ereman beharrez, mundutic berech jarria.
Escualdunen Fedeaz eta Fede haren ohoreaz, nahiz bezperan ja arrotz
baten ganic cerbeit ençunac guinen, gure Don Agustin cen aditzecoa gauça
beraren gainean, bereciqui gogoratzen citzaionean Fede hori numbeit galcen
duten cembeiten çorigaitza. ¯ «Ah! Escualdunac, certaco utz Escualherria?
Hemendic nihora gabe hain gostuan eta hain ohorezqui bici
cintezquetelaric.»
«O Escualdunac! maita, maita çaçue Escualherria:... çaudezte hor
berean, çaudezte fermu çuen Fede ederrean. Nihun ez çaitezquete
Escualherrian egonez baino urusago, eta nihundic ez çohazquete cerura
segurquiago.»
Hitz horiec ez ditugu han guinenec seculan ahancico, baitaquigu nola
guinen hura minço citzaicularic haren gaineraco arroçoinez arguituac,
harrituac, eta denac azquenecotz nigarretaraino hunquituac.
Huna guero akabançan, pelegrinai handietaco usaiaren arabera
eguinaraci çarozquigun oihuac edo aclamacioneac;... harc lehenic, eta guc
guciec betan haren ondotic errepicatuz oihuca:
«O Maria, maita, beguira, salba çaçu Eliça!...» ¯ «O Maria, maita,
beguira, salba çaçu gure Aita Saindua!...» ¯ «O Maria, maita, beguira, çalba
çaçu Francia!...» ¯ «O Maria, maita, beguira, salba çaçu Escualherria!...»
Ez diteque erran, gure bihotzac orduan han nola ciren; eta ez da
dudatzeco gutaric hainitzec bi egun hetan Lurdesen içan dituzten inharros
aldi loriagarrieri çor içanen dutela beren salbamendua.
Astearte eguerdi heinean guinuen harpe saindutic gure partiada.
Handic ahal guinuen guciec Betharramera jo guinuen.
Betharrameco caperac ez guinçaqueen coca. Hedatu guinen hango
galbarioco bichcarreraino, nun emana içan baitzen Sacramendu Sainduaren
benedicionea.
guero abiatu guinen etchera, harateco bide berez eta harateco molde
beretan.
¯ Etcherat eta guciac gauça bati ohartu guinen: batere ez guinela
nekatuac; bai ordean erran ditequen baino guehiago gostu hartuac eta
loriatuac.

31
__________

chIV
MEça SAINDUcO OthOItzac

MEça AInciNEAN
çure Aldare Sainduaren oinetan ahuspez emanic, adoratzen çaitut, ô
Jainco guciz botherechua.
Sinhesten dut ençutera nohan Meça dela Jesucristo çure Semearen
Gorpputzaren eta Odolaren Sacrificioa.
Sinhesten dut Sacrificio hau dela Galbarioco hura bera, Aldare hunen
gainean orai, odol ichurce eta hilce berriric gabe, bainan hango bothere eta
merecimendu guciequin ofritzera dohatzuna.
Jesucristorequin, haren minichtroarequin eta Eliçarequin bat eguiten
naicelaric, ene chedea da, Jauna, Meça Saindu hunen bidez, çuri çor
darozquitzudan adoracione eta esquer on gucien bihurcea; munduco bekatu
guciençat, eta bereciqui nereençat satifacione çuri eguitea; halaber ene
arimaco eta gorpputzeco behar orduençat çure gracien ardiechtea.
Meça cantatua denean, ez da halaco othoitzic nola baita gogotic,
chuchen eta debotqui Eliçaren cantueri bat bederac bere boçaren juntatzea.

MEça HASTEAN ETA cONFITEOR ERRATEAN.

Nahiz ceronec jadanic badaquizcatzun ene hoben guciac, ô ene Jaincoa;


halere orai hemen, denec orobat jaquin detzaten, eta denec enetzat
misericordia galde deçaçuten, ceru lurren aincinean aithorcen dut hainitz
bekatu eguin dudala, bai gogoz, bai hitzez, bai obraz. ¯ Ene hobenac handiac
dire, Jauna; bainan çure urricalmenduac ere ordean ez du bazterric ez eta
negurriric. Indaçu bada othoi barcamendu, neretzat ichuri içan duçun
Odolaren orhoitzapenetan.

AppEça ALDARERAT IGAN ETA.

O Trinitate Saindua, adoratzen çaitut. çu hiru presunetaco Jainco


bakarra, ceru lurrec laudatzen eta benedicatzen çaituzte. Loria Aitari eta
Semeari eta Izpiritu Sainduari, orai eta mendeen mende gucietan. Halabiz.
Aldizcatuz: alde batetic Appeçac edo koroac, bercetic populuac.
V. cirie eleison. R.cirie eleison.
V. cirie eleison. R. christe eleison.
V. christe eleison. R. christe eleison.
V. cirie eleison. R. cirie eleison.

32
V. cirie eleison.
Edo escuaraz berce othoitz hau:
Jauna, urrical gaquizquitzu. cristo guretzat hil içan çarena, othoi salba
gaitzatzu. Jainco urricalmenduchua, gure bihotzen dolamenac eta gure
miseriaren auhenac othoi adi çatzu.

GLORIA IN EchCELSIS DEO:

Et in terrâ pach hominibus bonœ voluntatis. ¯ Laudamus te. ¯


Benedicimus te. ¯ Adoramus te. ¯ Glorificamus te. ¯ Gratias aguimus tibi
propter magnam gloriam tuam. ¯ Domine Deus, Rech cœlestis, Deus Pater
Omnipotens: ¯ Domine, Fili uniguenite, Jesu-christe. ¯ Domine Deus, Agnus
Dei, Filius Patris. ¯ Qui toilis peccata mundi, miserere nobis. ¯ Qui toilis
peccata mundi, suscipe deprecationem nostram. ¯ Qui sedes ad dechteram
Patris, miserere nobis. ¯ Quoniam tu solus Sanctus; ¯ Tu solus Dominus; ¯
Tu solus Altissimus, Jesu-christe. ¯ Cum Sancto Spiritu, in gloria Dei Patris.
¯ Amen.
Appeçac: V. Dominus vobiscum.
Populuac: R. Et cum spirito tuo.
Igutzu Jauna, Eliça çure esposac Appeçaren ahoz guretzat orai
galdetzen darozquitzun graciac eta berthuteac. ¯ Ez gare gai gueroni ençunac
içateco; bainan othoizten çaitugu Jesucristo çure Seme gure Jaunaz, çoina
çurequin bici baita eta bothere beraz goçatzen, Izpiritu Sainduaren
batasunean, orai eta mendeen mende gucietan. Halabiz.

EPIchTOLAN.

Sinhesten dut Jauna, gure Profetec eta Apostoluec iscribuz utzi


dauzquiguten iracaspenac, ceronec hequieri inspiratuac direla, eta ez dela
hetan çureganicaco eguiaric baicen. Lagun gaitzatzu çure arguiez baliatzen,
eta beguira gaitzatzu munduco enganioez atchemanac içatetic, eta
fedegabecoen ichumendutic.

EBANJELIOAN.

Ebanjelio huntan, ô Nausi dibinoa, ceroni çare minço. Huntan da çure


Legue soberanoa. Huntan darocuçu iracusten nolacoac içan diren gure
salbatzeco erabili ditutzun urrachac. — Huna nun nagon bada chutic, Jauna,
nahi natzaiçula jarraiqui çure dicipulu fidel beçala çure Ebanjelioco leguearen
bidean, eta nahi dudala bethi ene fedea goraqui aguertu mundu guciaren
bichtan.

33
CREDO IN UNUM DEUM.

Patrem Omnipotentem, factorem cœli et terræ, visibilium omnium et


invisibilium. — Et in unum Dominum Jesum christum, Filium Dei
Uniguenitum. — Et ech Patre natum ante omnia sœcula. — Deum de Deo,
lumen de lumine, Deum verum de Deo vero. — guenitum non factum,
consubstantialem Patri, per quem omnia facta sunt. — Qui propter nos
homines eta propter nostram salutem descendit de cœlis. — Et incarnatus est
de Spiritu Sancto, ech Maria Virguine, ET HOMO FACTUS EST. —
Crucifichus etiam pro nobis sub Pontio Pilato, passus et sepultus est. — Et
resurrechit tertiâ die secundum scripturas. — Et ascendit in cœlum: sedet ad
dechteram Patris. — Et iterum venturus est cum gloriâ judicare vivos et
mortuos, cujus regni non erit finis. — Et in Spiritum Sanctum Dominum, et
vivificantem: qui ech Patre Filioque procedit. — Qui cum Patre et Filio simul
adoratur et conglorificatur; qui locutus est per Proppetas. — Et unam
Sanctam Catholicam eta Apostolicam Ecclesiam. — Confiteor unum
baptisma, in remissionem peccatorum. — Et echpecto resurrectionem
mortuorum. Et vitam venturi sœculi.
Amen.

OFERTORIOAN.

Aita Jainco bethierecoa, onhech çaçu othoi Appeçaren escuz escaincen


darotzugun ofrenda garbi hau. Ogui eta arno hori Jesucristoren gorpputz eta
odolera gambiatu baino lehen, içan ditecen çutaz benedicatuac, eta aincinetic
çure saindutasunaz escuztatuac. Ofrenda horri juntatzen diot, ene arimarena,
ene gorppuçarena, ene biciarena, hitz batez, dituzquedan gauça guciena.

AppEçac ERHIAc GARBItzeAN.

Garbi naçaçu Jauna, sacrificatzera dohatzun Bildocharen Odolean, çure


graciaren arropa churia jaunciric, bici naiceno maiz hurbil nadin çure
amodioaren Sacramendurat, eta hilcen naicenean escuac eta bihotza chahuric
aguer nadin çure jujamendura.

ORATE FRATRESEAN ETA SEguiDAcO


AppEçaREN OthOITZ IchILETAN.

34
Agrada bequiçu, Jainco Jauna, nere eta Eliça Sainduaren onetan
appeçaren escutic harcera çohacin sacrificio laudoriozcoa, Jesucristo Gure
Jaunaren Pasionearen, phiztearen eta cerurat Igaitearen orhoitzapenenatan;
bai eta ere Maria Birjinaren eta Saindu gucien ohoretan, hequien
arartecotasuna ere balia daquigun çure Maiestatearen aincinean.

PREFAciOAN.
O ene arima! ô ene bihotza! ô ene gogoa! Orai alcha gaiten lurreco
gauça guciez gorago... Jainco handia! çuc gure ganic harce ditutzun esquer
onen eta laudorioen çuri behar den beçala emateco gueroni ez gare asqui, ez
deus batzu baicare.
Hortaco beharcen çaicu çure Semea; Hartaz çaituzte ceruco Aingueru
eta dohachu guciec osoqui eta çor çaitzun beçala adoratzen. Gu ere, Jauna,
utz gaiçatzu othoi gure bocen eta bihotzen hequieneri iuntatzera, guciec bai
orai bai eternitatean, deçagun elgarrequin errepica çure loriaren cantua.
Saindua, Saindua, Saindua da Harmadetaco Jainco Jauna: içan bedi
ceru gorenetan loriosqui aippatua... Orobat gorechia eta benedicatua içan
bedi, Jaunaren icenean heldu çaicuna.
Sanctus, Sanctus, Sanctus, Dominus Deus Sabaoth. Pleni sunt cœli et
terra gloriâ tuâ: Hosanna in echcelsis. Bendictus qui venit in nomine Domini:
— Hosanna in echcelsis.

SANCTUS ONDOAN.

Aita Jaincoa, Aita guciz ona eta amulchua, çure Seme hain maitea
hemen sacrificatzera dohatzularic, beha çoçute haren merecimendueri eta
hequien botherea heda çaçu çure Eliça guciaren gainera, gure Aita
Sainduaren gainera, gure Jaun Appezpicuaren gainera, eta Eliça catolicoaren
sinhestean eta batasun osoan bici diren gucien gainera.

LEHEmbIcicO MEMENTOAN.

çure ontasun negurri gabean, Jauna, orhoit çaite, ene aita, ama (ene
espos, ene haur), haurride, ahaide, adichquide, gorpputzeco eta arimaco
onguieguile guciez, bai eta ere echaiez. Guciec sendi beçate sacrificio
huntaricaco ona, beren arimen salbamenduarençat, gorpputzeco
osasunarençat eta beren gaineraco behar ordu guciençat. Gracia horien çu
ganic hobequi ardiesteco, bat eguiten gare Maria Birjina çure Seme
Jesucristoren amarequin, çure Apostoluequin, çure Martirequin eta Saindu
guciequin.

35
AppEçac OSTIAREN ETA kALItzaREN
GAINERAT
EScUAc HEDATUAc DAGOZcALARIc.

Heda çatzu, Jauna, nere gainera çure escu misericordiaz eta ontasunez
betheac, eta osoqui nitaz jabe jar çaite. Beguira naçaçu damnacione
eternaletic, eta eçar çure hautechien nombrean eta çorionean.

OSTIA SAINDUA AlchAtzeAN.

O Jesus, eguiazco Jainco eta eguiazco guiçona! Sinhesten dut cinez eta
fermuqui Ostia Saindu hortan çarela. Adoratzen çaitut hor, çu ene jabea, ene
creatzailea eta ene Salbatzailea.

kALItza AlchAtzeAN.

O Jesus, çure odolaz erosi nauçuna, adoratzen dut kalitz horren


barnean ene erospenaren precioa. Jaincozco odol hortarican chortatto, othoi,
utz çaçu eror dadin ene arimaren gainera, hortaz osoqui garbi naçaçu ene
bekatu gucietaric, hortaz othoi salba naçaçu.

JAUN HANDIA AlchATU ONDOAN.

O Jaincoa, huna nun darotzugun orai presentatzen, çure


Handitasunaren, çure Saindutasusanen, çure justiciaren betheco Bitima.
Beha çoçu: horra çure Semea: horra Galbarioan guretzat sacrificatu çuen
Gorppuz adoragarri hura bera: horra guretzat ichuri çuen odol preciatu hura
bera. Eta orai ere gure bekatuen barkamendutan, eta guri çure gracien
ardiesteco sacrificatzen çaitzu Aldare hunen gainean. O Jauna! hunelaco
berme bat aincinerat ematen dautzudalaric, cer daiteque ene othoitzetan
ençun ez diroçunic?... eta ene auhenec nola ez lirote uki çure bihotza?

BIGARREN MEMENTOAN.

Orhoit çaite Jauna, Purgatorioetan diren arima gaichoez, eta bereciqui


gure othoitzen beharretan eta harcetan guehienic direnez. Hetan baditut
ahaideac, adichquideac, asco ene onguieguile, asco ene faltaz han pairatzen
dutenac. Othoi Sacrificio hunen merecimenduz ezti eta akabaraz çatzu
hequien penac; othoi emoçute eternitateco goçoa.

36
AppEçac BULHARRAc JOtzeAN.

Bekatoros bat naiz, Jauna; bainan çure urricalmenduac enetzat ez du


içariric. Hortaco dut bada uste ni ere eçarrico nauçula çure Erresuman, çure
Apostoluequin, Martirequin eta Birjinequin batean. Dohachutasun hori
galdetzen darotzut çure Seme Jesucristo Gure Jaunaren icenean.

PATERREAN.

ceronec erranic, Jauna, eta ceronec hitzez hitz iracasiric, huna haur
batzuec beren aitari beçala adreçatzen darotzugun othoitza.
Pater noster qui es in cœlis, santificetur nomen tuum; adveniat regnum
tuum; fiat voluntas tua sicut in cœlo et in terrâ. Panem nostrum quotidianum
da nobis hodie: et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus
debitoribus nostris: et ne nos inducas in tentationem: Sed libera nos à malo.
Amen.
(Edo orobat escuaraz: Gure Aita...)

AppEçac OSTIA SAINDUA HAUchTEAN.

O ene bihotza, hauch eta erdira hadi Aldarean enetzat sacrificatzen ari
den Bitima amulchu horren bichtan. Ez ahal haiz içanen Galbarioco harrocac
baino gogorrago, hire Salbatzailearençat.
Agnus Dei qui toilis peccata mundi, miserere nobis.
Agnus Dei qui toilis peccata mundi, miserere nobis.
Agnus Dei qui toilis peccata mundi, dona nobis pacem.
Oi çu! Jaincoaren Bildocha, munduco bekatuac çure gain hartu
ditutzuna, urrical gaquizquitzu. Nere bekatuac garbi eta ecezta çatzu.
Emadaçu othoi, çurequilaco, ene concienciarequilaco eta ene lagun
prochimoarequilaco baquea.

DOMINE NON SUM DIGNUSEAN.

çure amodioac cerabilça Jauna nere ondotic, ene baitharat ethorri


beharrez. Ni ez naiz ordean nihola ere gai çure errecibitzeco. Hargatic cer
goçoa enetzat ene bihotzean bacintut! Othoi bada erraçu hitz bat, eta ene
arima osoqui garbitua içanen da.

AppEçaREN cOMUNIONEAN.

37
çato, Jesus maitea, çato ene bihotzera. O Aingueruen oguia! ô
Sacramendu adoragarria, içan çaquizquit ene goço eta hazcurria. çu baithan
dagocat, Jauna, ene sinhestea eta esperança, eta çure amodiotic deusec ere ez
neçala ni nihorat aldara.

cOMUNIONE ONDOAN.

O ene Salbatzailea, horra beraz nun duçun conchumitu çure


Sacrificioa!... cer eguin ciniro guehiagocoric orai enetzat? Harritzeco ere da,
Jauna, nola gure bekatuec, eta guciz ni beçalaco esquer gabeec, ez darotzuten
ingoitiric arnegarazten, gure ondotic dabilzcatzun urrachetan! Jesus! çu hain
bihotzduna eta hain jenerosa neretzat;... eta ni bethi hain idorra çure
alderat!... Othoi, gambia naçaçu, eta çu, Jauna, egon çaquizquit bethi berdin
amulchu eta urricari.

AZqueN ORAciONETAN.

Othoi Jauna lagun gaitzatzu çure leguearen bidean chuchen ibilcen;


lagun gaitzatzu gaizquitic beguiratzen eta onguiaren eguiten. Lagun gaitzatzu
gure Fedean eta gure Eliça Ama Sainduaren amodioan eta fidelitatean bethi
azcar egoten. Othoi salba gaitzatzu guciac, Jesucristo çure Seme Jaunaz,
çoinac çurequin eta Izpiritu Sainduarequin bat eguiten eta erreguinatzen
baitu, mendeen mende gucietan.
Halabiz.

AppEçac BENEDIciONEA EMATERAcOAN.

Trinitate adoragarria, Meça Saindu hau çutaz eta çu othoiztuz hasi


guinuen: çutaz eta çu othoiztuz akabatzen dugu. Niri eta nic gomendatu
gucieri salbagarri içan bequigu, eta orai çure benedicionea jauch bedi gure
gainerat, Aitaren, Semearen eta Izpiritu Sainduaren icenean. Halabiz.

AZqueN EBANJELIOAN.

Jainco Seme Berbo eternala, haste hastetic diren gauça gucien eguile
içan çarena; çu gucien bicia; çu gucien arguia; ceru gorenetic lurreco
ilhumpetara jauchi içan çarena, eta Birjina Mariaren erraietan guiçon eguin
çarena, ô Jesus, çure odolaz erosi gaitutzuna, eta oraino Meçaco
Sacrificioaren bidez eta çure Aldareco Sacramenduaz gutartean çure egoitza

38
eguiten duçuna, çuri ohore, laudorio, ezquer-on, amodio eta adoracione,
ceruan, lurrean, eta mende gucietan. Halabiz.

__________

chV.
AMA BIRJINAREN BEZPERAc

Pater Noster, etz., Ave Maria, etz.


DEUS in adjutorium meum intende.
R. Domine, ad adjuvandum me festina.
† Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto: sicut erat in principio, et nunc
et semper, et in secula seculorum. Amen.

PSALMOA 109.

DIchIT Dominus Domino meo: * Sede à dechtris meis.


Donec ponam inimicos tuos * scabeilum pedum tuorum.
Virgam virtutis tuæ emittet Dominus ech Sion: * dominare in medio
inimicorum tuorum.
Tecum principium in die virtutis tuæ in splendoribus sanctorum: * ech
utero ante luciferum guenui te.
Juravit Dominus, et non pœnitebit eum: * tu es Sacerdos in æternum
secundum ordinem Melchisedech.
Dominus à dechtris tuis, * confreguit in die iræ suæ regues.
Judicabit in nationibus, implebit ruinas: * conquassabit capita in terrâ
multorum.
De torrente in via bibet; propterea echaltabit caput.
Gloria Patri... Sicut erat...

PSALMOA 112.

LAUDATE, pueri, Dominum, * laudate nomen Domini.


Sit nomen Domini benedictum, * ech hoc nunc et usque in seculum.
A solis ortu usque ad occasum, * laudabile nomen Domini.
Echcelsus super omnes guentes Dominus, * et super cœlos gloria ejus.
Quis sicut Dominus Deus noster, qui in altis habitat, * et humilia
respicit in cœlo et in terrâ?
Suscitans à terra inopem, * et de stercore eriguens pauperem.
Ut coilocet eum cum principibus, * cum principibus populi sui.
Qui habitare facit sterilem in domo, * matrem filiorum lætantem.
Gloria Patri... Sicut erat...

39
PSALMOA 121.

LÆTATUS sum in his quæ dicta sunt mihi; * In domum Domini ibimus.
Stantes erant pedes nostri * in atris tuis, Jerusalem.
Jerusalem, quæ ædificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum.
iluc enim ascenderunt tribus; tribus Domini; * testimonium Israël; ad
confitendum nomini Domini.
Quia ili sederunt sedes in judicio, * sedes super domum David.
Rogate quæ ad pacem sunt Jerusalem; * et abundantia diliguentibus te.
Fiat pach in virtute tua, * et abundantia in turribus tuis.
Propter fratres meos et prochimos meos, * loquebar pacem de te.
Propter domum Domini Dei nostri, * quæsivi bona tibi.
Gloria Patri... Sicut erat...

PSALMOA 126.

NISI Dominus ædificaverit domum, * in vanum laboraverunt qui


ædificant eam.
Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra viguilat qui custodit eam.
Vanum est vobis ante lucem surguere; * surguite postquam sederitis;
qui manducatis panem doloris;
Cum dederit dilectis suis somnum: * ecce hæreditas Domini, fili;
merces, fructus ventris.
Sicut saguittæ in manu potentis, * ita fili echcussorum.
Beatus vir qui implevit desiderium suum ech ipsis: * non confundetur
cum loquetur inimicis suis in porta.
Gloria Patri... Sicut erat...

PSALMOA 147.

LAUDA Jerusalem Dominum * lauda Deum tuum, Sion;


Quoniam confortavit seras portarum tuarum: * benedichit filis tuis in
te;
Qui posuit fines tuos pacem, et adipe frumenti satiat te;
Qui emittit eloquium suum terræ, * velociter currit sermo ejus;
Qui dat nivem sicut lanam, * nebulam sicut cinerem sparguit.
Mittit cristailum suum sicut buceilas; * ante faciem frigoris ejus quis
sustinebit!
Emittet verbum suum, et liquefaciet ea: * flabit spiritus ejus, et fluent
aquæ.

40
Qui annuntiat verbum suum Jacob, * justicias et judicia sua Israël.
Non fecit taliter omni nationi, *et judicia sua non manifestavit eis.
Gloria Patri... Sicut erat...
Ab initio, et ante sæcula creata sum, et usque ad futurum sæculum non
desinam, et in habitatione sancta coram ipso ministravi.— Deo gratias.

HIMNOA.
AVE, maris steila,
Dei Mater alma,
Atque semper virgo,
Felich cœli porta.
Sumens ilud Ave,
Gabrielis ore,
Funda nos in pace,
Mutans Hevæ nomen.
Solve vincla reis,
Profer lumen cæcis,
Mala nostra peile,
Bona cuncta posce.
Monstra te esse matrem
Sumat per te preces
Qui pro nobis natus,
Tulit esse tuus.
Virgo singularis,
Inter omnes mitis,
Nos culpis solutos
Mites fac et castos.
Vitam præsta puram,
Iter para tutum;
Ut videntes Jesum,
Semper coilætemur.
Sit laus Deo Patri,
Summo christo decus,
Spiritui Sancto,
Tribus honor unus. Amen.
V. Dignare me laudare te, virgo sacrata.
R. Da mihi virtutem contra hostes tuos.

AMA BIRJINAREN cANTIcA.

MAGNIFICAT * anima meam Dominum.


Et echultavit spiritus meus, in Deo salutari meo.

41
Quia respechit humilitatem ancilæ suæ: * ecce enim ech hoc beatam me
dicent omnes guenerationes.
Quia fecit mihi magna qui potens est: * et sanctum nomen ejus.
Et misericordia ejus à proguenie in proguenies, * timentibus eum.
Fecit potentiam in brakio suo: * dispersit superbos mente cordis sui.
Deposuit potentes de sede: * et echaltavit humiles.
Esurientes implevit bonis: * et divites dimisit inanes.
Suscepit Israël puerum suum: * recordatus misericordiæ suæ.
Sicut locutus est ad patres nostros: * Abraham et semini ejus in secula.
Gloria Patri... Sicut erat...

SALVE REguiNA.

SALVE, Reguina, Mater misericordiæ; Vita, dulcedo et spes nostra,


salve. Ad te clamamus, echsules fili Evæ. Ad te suspiramus guementes et
flentes in hac lacrimarum vaile. Eia ergo, advocata nostra, ilos tuos
misericordes oculos ad nos converte: et Jesum, benedictum fructum ventris
tui, nobis post hoc echilium ostende: ô clemens! ô pia! ô dulcis Virgo Maria?
V. Ora pro nobis, sancta Dei guenitrich.
R. Ut digni efficiamur promissionibus christi.
Oracionea. Omnipotens sempiterne Deus, qui gloriosæ Virguinis Matris
Mariæ corpus et animam, ut dignum Fili tui habitaculum effici mereretur,
Spiritu Sancto cooperante, præparasti: da, ut cujus commemoratione
lætamur, ejus pia intercessione ab instantibus malis et à morte perpetua
liberemur. Per eundem, etz. R. Amen.
Divinum auchilium maneat semper nobiscum. R. Amen.

REguiNA CŒLI.

Reguina cœli, lætare, aileluia,


Quia quem meruisti portare, aileluia.
Resurrechit sicut dichit, aileluia.
Ora pro nobis Deum, aileluia.
V. Gaude et lætare, Virgo Maria, aileluia.
R. Quia surrechit Dominus verè, aileluia.
Oracionea. Deus, qui per Resurrectionem Fili tui Domini nostri Jesu-
christi, mundum lætificare dignatus es; præsta, quæsumus, ut per ejus
guenitricem Virguinem Mariam, perpetuæ capiamus gaudia vitæ. Per
eundem, etz.

__________

42
chVI.
SAcRAMENDU SAINDUAREN BENEDIciONEAN

O salutaris Hostia,
Quæ cœli pandis ostium?
Beila premunt hostilia,
Da robur, fer auchilium.
Uni trinoque Domino
Sit sempiterna gloria,
Qui vitam sine termino
Nobis donet in patria. Amen.
——————
Tantum ergo Sacramentum
Veneremur cernui;
Et antiquum documentum
Novo cedat ritui:
Præstet fides supplementum
Sensuum defectui.
guenitori, guenitoque
Laus et jubilatio,
Salus, honor virtus quoque
Sic et benedictio:
Procedenti ab utroque
Comprar sit laudatio. Amen.

V. Panem de cœlo præstitisti eis.


R. Omne delectamentum in se habentem.

***

LAUDATE Dominum omnes guentes, * Laudate eum omnes populi.


Quoniam confirmata est super nos misericordia ejus * et veritas Domini
manet in æternum.
Gloria Patri, etz.

__________

chVi.
BIRJINA SAINDUAREN LEthANIAc

ciRIE, eleison.
christe, eleison.
cirie, eleison.
christe, audi nos.

43
christe, echaudi nos.
Pater de cœlis, Deus, miserere nobis.
Fili, Redemptor mundi, Deus, miserere nobis.
Spiritus Sancte, Deus, miserere nobis.
Sancta Trinitas, unus Deus, miserere miserere nobis.
Sancta Maria, ora pro nobis.
Sancta Dei guenitrich,
Sancta Virgo Virguinum,
Mater christi,
Mater divinæ gratiæ,
Mater purissima, ora pro nobis.
Mater castissima, ora pro nobis.
Mater inviolata,
Mater intemerata,
Mater amabilis,
Mater admirabilis,
Mater Creatoris,
Mater Salvatoris,
Virgo prudentissima,
Virgo veneranda,
Virgo prædicanda,
Virgo potens,
Virgo clemens,
Virgo fidelis,
Speculum justitiæ,
Sedes sapientiæ,
Causa nostræ lætitiæ,
Vas spirituale,
Vas honorabile,
Vas insigne devotionis,
Rosa mistica,
Turris Davidica,
Turris eburnea,
Domus aurea, ora pro nobis.
Fæderis arca, ora pro nobis.
Janua Cœli,
Steila matutina,
Salus infirmorum,
Refuguium peccatorum,
Consolatrich afflictorum,
Auchilium christianorum,
Reguina Anguelorum,
Reguina Patriarcharum,
Reguina Proppetarum,

44
Reguina Apostolorum,
Reguina Martirum,
Reguina Confessorum,
Reguina Virguinum,
Reguina Sanctorum omnium,
Reguina sine labe concepta, ora pro nobis.
Agnus Dei, qui toilis peccata mundi, parce nobis, Domine.
Agnus Dei, qui toilis peccata mundi, echaudi nos Domine.
Agnus Dei, qui toilis peccata mundi, miserere nobis.
Inviolata, integra et casta es, Maria,
Quæ es effecta fulguida cœli porta.
O Mater alma christi carissima!
Suscipe pia laudum præconia.
Nostra ut pura pectora sint et corpora,
Te nunc flaguitant devota corda et ora.
Tua per precata dulcisona,
Nobis concedas veniam per sæcula.
O benigna! O Reguina! O Maria!
Quæ sola inviolata permansisti.

***

SUB tuum præsidium confuguimus, sancta Dei guenitrich: nostras


deprecationes ne despicias in necessitatibus; sed à periculis cunctis libera nos
semper, Virgo gloriosa et benedicta.

__________

PELEGRINEN cANTIcAc.

I.
Lurderaco eta Harperaco bidean cantatzecoa.

AIREA: Atzar gaiten atzar lotaric...


(ERREPIcAZ GUciEc).
Guacen, guacen, galdetzen gaitu
Ama Birjinac Lurdera:
Dugun icus nun den aguertu
Guacen Lurdeco Harpera.
(BATEc).
Escualherrian ençun dugu
Miracuilu baten fama:
Lurdesen icusi omen du

45
Haur batec Jesusen Ama.
Guciec: Guacen, guacen, galdetzen gaitu.
Hamalau urtheco nechca bat
Deitzen cena Bernadeta
Ur heguico çariquetarat
Goiz batez gan cen chotchqueta.
Guacen, guacen...
Harraboch handi bat ençunic,
cer othe cen beha çagon.
Andre bat harroquetan chutic
Aguertu omen citzaion.
Guacen, guacen...
Harpe batetic gorachago
cilhosca baten erdian,
Ama Birjina beha dago
Bernadetari lorian.
Guacen, guacen...
Argui churiz bezti omen cen
Eta choragarri eder.
Haur bihotz garbi bati baicen
Ez çaitequen hala aguer.
Guacen, guacen...
Erran omen cion haur hari
Ithurri bat bacela han:
Edan ceçan han eta garbi
çadiela ur berean.
Guacen, guacen...
Harpe hartan ez baitzen uric
Lehen seculan icusi:
Bernadetac han ithurriric
Nihun ez ceçaquen causi.
Guacen, guacen...
Bernadetac harpe chokoan
Escuz chilhaturic lurra,
Bet betan harc eguin chiloan
Sorcen hor hasten da ura.
Guacen, guacen...
Ithurri bat nasaia orai
Erran dute han badela
Sendatze handiac ere bai
Ur harc eguin dituela.
Guacen, guacen...
guero hau eran cion omen
Birjinac Bernadetari:

46
«Eliça bat nahi dut hemen;
Erroçute appeceri.»
Guacen, guacen...
Hau ere omen cion erran:
«Minça çaite Bernadeta,
Jendea proasionean
Hunat bil dadin osteca.»
Guacen, guacen...
Bernadetac cion Maria
Oihuz çagola gutara.
«Othoitz eta penitencia
Eguiçue-ta ez bara.»
Guacen, guacen...
Berce behin cen saminago
Ama Birjinaren hitza.
«Ez dirot atchic guehiago
Jaunaren beso borthitza.»
Guacen, guacen...
Hau da galdeguin cioena
Haurrac guero Birjinari:
«Andre ona, çure icena
Erradaçu othoi niri.»
Guacen, guacen...
Andrea orduan eman cen,
ceru ederrari beha;
cioelaric: «Ni naiz deitzen
Jaiotze notha gabea!»
Guacen, guacen...

i.
Lurdeco Harpe Sainduaren aincinean cantatzecoa.

BOZ BATEc:
Huna, huna, Harpe saindua!
Belhaunica gaiten hemen;
Birjinaren aguer lekua...
Beha horrat: horra nun den.
GUciEc:
Horra, horra, Harpe Saindua!
Hor aguertu cen Maria:
Huna miracuiluz sortua
Birjinaren ithurria.
BATEc:

47
Noiz ere hunat baitzen jauchi
Ama Birjina cerutic,
Harroca, larre eta sasi,
Hemen ez cen berce deusic.
Horra, horra...
Bernadeta horchetic çagon
Ama Birjinari beha:
Guretzat ere ô cein den on,
Orai hemen içaitea!
Horra, horra...
Hauche da hemen guerthatzeco
Gauçaren hunquigarria!
Gutarat hala ethorceco,
çu behar cinen Maria?
Horra, horra...
Bernadeta becein garbiric
Nihor balitz gu tartean
Menturaz berritz agueriric
çacusazque hor berean.
Horra, horra...
Horra harroca hortan chutic
Orduco haren itchura;
Huna çurrutan ithurritic
Harc sorraracizco ura.
Horra, horra...
Ama Birjinac erran hitzac
Handizqui dire obratu.
Harc galdatu çuen eliçac
Harpe hau du koroatu.
Horra, horra...
Osteca noiz nahi gueroztic
Birjinac erran beçala,
ceruco gracien ondotic
Jendea hemen dabila.
Horra, horra...
Mundu guciac badaquitza
Hemengo miracuiluac,
Nun nahi azcarric dabilça
Eri hemen sendatuac.
Horra, horra...
Gorpputz eri guciac baino
Arimac beharragoac,
Usuago dire oraino
Hemen pizturicacoac.

48
Horra, horra...
Escualdunac huna nun garen
Maria çure oinetan;
Lagun gaitzatzu Fedearen
Beguiratzen gure baithan.
Orai hori bera guciec errepicaz:
Escualdunac huna nun garen
Maria çure oinetan;
Lagun gaitzatzu Fedearen
Beguiratzen gure baithan.
BOZ BATEc:
Fedeac du eguin bethitic
Escualdunen ohorea:
Gure artean bethi chutic
Iduc deçagun Fedea.
GUciEc:
Escualdunac huna nun garen
Maria çure oinetan;
Lagun gaitzatzu Fedearen
Beguiratzen gure baithan.
BATEc:
Gu ere cembat galcen ari,
Fedea hoztu çaicunac!...
Othoi Maria, urricari
Içan çatzu escualdunac.
GUciEc:
Escualdunac huna nun garen
Maria çure oinetan;
Lagun gaitzatzu Fedearen
Beguiratzen gure baithan.

i.
Maria bekaturic gabe concebitua.

BATEc:
Amodio ohore
Ama Birjinari,
Maria notha gabe
concebituari.
GUciEc:
Agur, agur, agur Maria.
Agur, agur, agur Maria.

49
Gure lehen aitamen
Bekatuac ez du
Seculan Mariaren
Arima goibeldu.
Agur, agur, agur Maria.
Bekatu gabecoric
Adamen arraçan
Ez çu beçalacoric
Ez da nihoiz içan.
Agur, agur, agur Maria.
Maria çu hain garbi
Hain saindu sorthua,
çuc duçu sugueari
Lehertu burua.
Agur, agur, agur Maria.
Jaunac çu bethidanic
cintuen beiratzen,
çure Seme çu ganic
Sorcecoa baitzen.
Agur, agur, agur Maria.
Jaincoaren escutic
Ez da atheratu
Obraric hain perfetic
Nola baitzare çu.
Agur, agur, agur Maria.
O Birjina Maria,
cer compara çuri?
Elhur eguin berria
Ez çait asqui churi.
Agur, agur, agur Maria.
çure baithan Maria,
Berthutea dago
Mendico ithurria
Baino garbiago...
Agur, agur, agur Maria.
çutan gauça handiac
Jaunac eguin ditu,
Eta haren graciac
çaizquitzu gainditu.
Agur, agur, agur Maria.
Jaunaren baratzeco
Lore hautatua
guiçon da eta Jainco
çure fruitua.

50
Agur, agur, agur Maria.
Emazte pare gabe
Jaincoac eguina,
Amatuz gueroz çare
guelditu Birjina.
Agur, agur, agur Maria.
Oi çu Birjtna Saindu
Jaincoaren Ama!
Amatzat guri çaitu
Semeac emana.
Agur, agur, agur Maria.
çure Semea hilcen
Ari celarican
Gutaz amatu cinen
Dolore handitan.
Agur, agur, agur Maria.
Oi cein puchanta çaren
Birjina Maria!
ceruco loriaren
Erdian jarria!
Agur, agur, agur Maria.
çure haurren othoitza
Othoi ençun çaçu.
Ama çure lagunça
cerutic iguçu.
Agur, agur, agur Maria.
Huna orai hirur ahopaldi edo berset Lurdeco pelegrinaietacotzat berech
eguinac, eta berce casuetan salta ditezquenac.
Hemen (edo Lurden) cinen aguertu
Maria haur bati;
guero cer den guerthatu
Munduac badaqui.
Agur, agur, agur Maria.
Harroca hau cen lehen
Uric gabecoa,
Eta gueroztic hemen
Ura nasai doha.
Agur, agur, agur Maria.
Arimac bai gorpputzac,
çahar ala gazte;
Hemen sendatu gaitzac,
Norc konda detzazque?
Agur, agur, agur Maria.

51
(Horra Lurdesen berean cantatzeco hiru bersetac)
Gure Ama maitea,
çuc othoi cerutic
Escualdunen Fedea
Iducaçu chutic.
Agur, agur, agur Maria.
Eliz'eta Francia
Dagotzu nigarrez
çure ganic Maria
Lagunça beharrez.
Agur, agur, agur Maria.
Lagun çaçu Eliça
çure bothereaz.
Bothere berac beça,
Francia alcharaz.
Agur, agur, agur Maria.

cantica hori bera, lehembicico berseta, Amodio ohore, errefautzat hartuz,


(Agur Mariaric gabe), eman diteque berce aire huntan edo berce asco escuara
airetan.

IV.
Othoi Ama maitea, urrical çaizquigu.

I.
BATEc:
Uholde baten pare orai bekatuac
Gaindiz bazter guciac ditu hondatuac.
Nun dire fededunac? nun dire justuac?
Azquen eguna hurbil othe du munduac?
Errefaua guciec:
Othoi Ama maitea,
Urrical çaizquigu,
Jainco çure Semea
Hasarre baitugu.

Abisua.— «Othoi Ama maitea...» errefau lehembicico hori bera, errechagoz


hola hola aldi guciez errepica diteque berce berseten ondotic ere.
Seguida huntan eçarriac diren berce errefau diferentac, ez litezque cantatu
behar, çoin noiz eman, oncha casu eguinez baicen.

i.
Nor da gure artean erran deçaquenic?

52
«Ez naiz ni deusen beldur; nic ez dut hobenic.»
çuc diroçu Maria, hain garbi içanic,
Gure gracia ardiech Jaincoaren ganic.
çuri gaude Maria,
Oihu-ta nigarrez.
Jaunaren justicia
Eztitu beharrez.

i.
guiçonen arbuioec aseric Jaincoa,
Bere açotearen higuitzera doha.
Norc orai atchic liro Jaunaren besoa?
çu çare çu Maria indar hartacoa.
Othoi Ama maitea
Urrical çaizquigu;
Jainco çure Semea
Hasarre baitugu.

IV.
Jaunaren justiciaz ikaretan gaude:...
Othoi, Ama, jar çaite çure haurren alde.
Harengana nor hurbil, nor aguer çu gabe?
çu çaitugu çu haren bihotzaren jabe.
çuri gaude Maria
Oihu-ta nigarrez.
Jaunaren justicia
Eztitu beharrez.

V.
Jauna, aithorcen dugu; gutaric hainitzi,
çuri cer çor dautzugun citzaicun ahanci.
Gure Fedea dugu appalcerat utzi...
Escualdunaren ganic hori çaitzu gaitzi!...
Othoi Ama maitea,
Urrical çaizquigu;
Jainco çure Semea
Hasarre baitugu.

VI.
Lehengo Fede hura berritz pitz daquigun,
O fededunen Ama, çuc gaitzatzu lagun.
Bai! Escualdunec hemen hitz eman deçagun,
Bethi cinez içanen garela fededun.
Bai! Escualdunec hemen

53
Hitz eman deçagun,
Bethi cinez içanen
Garela fededun.

Vi.
Eliçaren arguia Erroman hain handi;
Gaichtaguinen nahia laite hil baladi...
çuri gare Maria denac oihuz ari:
Emoçu bitoria Aita Sainduari.
çuri gare Maria
Denac oihuz ari:
Emoçu bitoria
Aita Sainduari.

Vi.
cer hersturetan dagon gur'Aita Saindua!
colpe berez Francia, nola minhartua!
Maria, ençun çaçu hequien oihua...
Hec alchatzen badire salbu da mundua...
çuri gare Maria
Denac oihuz ari:
Emoçu bitoria
Aita Sainduari.

V.
Amodio Birjina Mariari.

Maite çaitut, ô Birjina Maria,


Eta bethi çaitut maitatuco.
Ama maitagarria,
Nere bihotz gucia
Içan bedi çuretzat bethico!
Nor liteque bihotz bat içan eta,
çu maitatu gabe lagoquenic?
Nic çu nola ez maita?
Ene baithan ez baita
çu maitatuz baicen çorionic.
Bainan ene bihotzaren ahala
Hain da ahul eta hain da guti!
Ai nic ere ochala!
Aingueruec beçala
Ama, çure maitatzen banaqui!
O Maria, çure bihotz barnetic

54
Salta bequit phindar bat nitara.
çure amodiotic
Han çu lothuz gueroztic,
Erretzetic ez nadien bara.
çu baitharic pizturicaco garraz
Maita niro Jesus guehiago:
Nere bihotz bakarraz
Edo nere indarraz,
Deus ez dirot, Ama, çuri nago.
Ez banauçu ni çuc bethi laguncen,
cein erorcor naicen badaquiçu.
Arren ceren ez naicen
Bekatoros bat baicen;
çure haurra urrical bequiçu.

Huna orai berce canticatto bat, parada hartacoa guertha baladi, edo
Betharramen edo orobat Bugolosen ere canta litequena. Asqui da hortaco
toquiaren icenaren arrimatzea errefauan den bigarren pherchuarequin. Hala
nola:

Agur Ama Birjina


Betharramecoa.
(Edo Bugoloseco balitz:)
Agur Ama Birjina
Bugolosecoa.
(Orobat Lurdesen berean:)
Agur Ama Birjina
Harpe sainducoa.
(Orobat oraino Saragocera baguinohaci:)
Agur Ama Birjina
Pilhar sainducoa.

VI.
Betharramen cantatzecoa.

Aire hunen edo berce asco aire escuaren gainean.

VI.
Ama Birjina Betharramecoari.

Agur, Ama Birjina


Betharramecoa

55
ceruco Erreguina
Eta lurrecoa.
Oi guretzat cer ama!
cer arartecoa!
Berea dagocana
Seme bat Jaincoa!
Munduco usimpean
Itho ez gaitecen,
çure botherea han
Daucuçu aguercen:
Erori garenean
Gaitutzu alchatzen.
Eta bide onean
Maitequi laguncen.
Agur Ama Birjina...
Escualdunac aspaldi
O Ama maitea!
çure ganat badaqui
Hemengo bidea.
Munduac kendu nahi
Darocun Fedea
Hemendic alcha bedi
Indarrez bethea.
Agur Ama Birjina...
Gure! arbasuac lehen
Oi cer fededunac!
Ama çu ganat ciren
Maiz ethorcen hunat.
Orai ere gu hemen
Gare escualdunac
Maiz çure lagunçaren
Beharra dugunac.
Agur Ama Birjina...
Othoitzez gagozquitzu
Hemen çure oinetan:
Fedea finca çaçu
Gure bihotzetan:
Osasuna iguçu
Gorpputz arimetan:
cerurat hel gaitzatzu
çure besoetan.
Agur Ama Birjina
Betharramecoa;
ceruco Erreguina

56
Eta lurrecoa.
Oi guretzat cer Ama!
cer arartecoa!
Berea dagocana
Seme bat Jaincoa!

Vi.
Betharrameco Galbarioan.
Gurutze Sainduari.

Boz batec.
çure besotan, oi Gurutzea?
Hil çaicu Jesus maitea:
Haren gurutzeficatzailea
Ni naiz ni bekatorea! }bis.
Guciec errepica.
Oi Gurutzea! oi Gurutzea!
Gurutze saindu maitea! }bis.
Jesucristoren Odolac çaitu
Galbarioan gorritu:
Deusec gueroztic munduan ez du
çuc becembat dirdiratu. }bis.
Oi Gurutzea! oi Gurutzea!
Gurutze saindu maitea! }bis.
Berçorduz hemen echai gaichtoa
çutaz içan cen ehoa.
çure indarra da Jaincozcoa,
Deusec ecin hauchizcoa. }bis.
Oi Gurutzea! oi Gurutzea!
Gurutze saindu maitea! }bis.
Echaiarequin bethi guduan
Hemen gabilça munduan:
pparatzen baçaizquigu buruan,
Oi gu norc bençu orduan! }bis.
Oi Gurutzea! oi Gurutzea!
Gurutze saindu maitea! }bis.
Jesucristori çurequin baicen
Ez da nihor jarraiquitzen.
çure bidetic da bethi çucen
cristaua cerurat helcen. }bis.
Oi Gurutzea! oi Gurutzea!
Gurutze saindu maitea!
Oi Gurutzea! oi Gurutzea!

57
Gurutze saindu maitea!

Orai huntaric seguidan den cantica hau, Aita sainduaren ohoretan, canta
diteque pelegrinaietaco bide lucetan.

Vi.
Aita Sainduari.

Erromaco aldetic cer da argui hori?


Eguiac daucu handic arguitzen orori.
Beha deçogun beha bethi Erromari,
Erromaco Eliça Ama Sainduari;
Beha deçogun beha umeec Amari.
Hara Aita Saindua Jesusen ordaina,
Appez Soberanoa, arçainen arçaina
Jaundoni Petiriren ondoco çucena.
Fedeaz dohanean trompa ez daitena:
Erromatic mundua arguitzen du dena.
Piarresi ciozcan guretzat Jaincoac
Atchiquitzerat eman argui fedezcoac.
Argui berac dagozca haren ondocoac
Munduco goibeletan ecin hichtuzcoac,
Orai hastean becein garbi-ta osoac.
Jesusen Piarresi erran cion behin:
«Eliçaren cimendu hi behar haut eguin.
Hartaco diat nahi harriz içan hadin.
Ez ciroc deus irabaz echaiac hirequin,
Berac dic minhartuco hi jotzearequin!
Hire gain uzten diat ene arthaldea.
Bildochen bai ardien chuchen alhatzea.
Hiri çagoc Anaien beren azcarcea:
Hic idec edo hech duc ceruco athea:
Hic duc ene gakoen podore bethea.»
Munduco nahasduren ulubiac ditu
Orai arterainoco guciac sunchitu.
Piarresen harroca guti da higuitu:
Eliçaren arbola chutic da guelditu;
Inharrosteaz çaizco erroac handitu.
Lurreco puchanciec uste çuten eiqui
Aise behar çutela Eliça aurdiqui.
Berac dire erori!... guero ecin jeiqui!
Guciac goaqui bainan Eliça egoqui...
Hemeretzi menderen berri ja badaqui.

58
Erroma! ô Erroma! Hiri famatua!...
(Lehen oro harena omen cen mundua.)
Piarresen harroca han da fincatua,
Eta mundu gucico Eliça Saindua
Dena haren gainean da asentatua.
Norc erran Piarresen Erroman sarcea?
—Laster ohartu hincen Emperadorea!—
Biac nausi, elgarri jarcen dire beha:
Bat arçain ona becein ochoa bercea:...
Hauta çac hor Erroma çoin ducan hobea!
Haimberce guirichtino odol irechiric;
Berari odol hura çainetan sarthuric,
Erroma chutitu cen guirichtinoturic.
Emperadorec berec tronutic jauchiric,
Aita Saindua çuten utzi han jarriric.
Appez eta Erregue: bi bothere betan,
Oi! cein ederqui dauden haren escuetan!
Ez da sainduagoric buruçaguietan:
Nor da çucenagoric, nor korodunetan?
Gaichtaguinec hortaco dute beguietan!
Munduac Erromari cer dio galdetzen?
Egui-eta gueçurra han baque ditecen.
Horra beraz mundua certaratu haicen...
Eguiaric ez nahi hauchiz mauchiz baicen!
Bainan Aita Sainduac osoric dauc çaincen.
Munduco nausitasun gucien gakoa,
Horra Aita Sainduac duen escucoa:
Lurrecotzat emana ceruticacoa.
Hori hari ken eta norc duque dretchoa
guiçonac guiçonari deus manatzecoa?
Oi cein handi cein eder, cein gora çaren çu!
çuri loriatuac beha gagozquitzu.
Aita Saindu maitea, haur bihotzdun batzu,
Escualdunac gu ere çureac gaitutzu:
çureric baicen ez da escualdunçat haiçu.

cantica hori bera orobat arras oncha doha seguidaco berce aire hunaco hunen
gainean, çoina baita biscaino çorcico bat.

Vi.

Haste hau boz batec.


Magnificat * anima mea Dominum.

59
Errefau hau guero guciec.
Maria çu çare çu
Gure esperança:
Bethi othoi iguçu
cerutic lagunça.
Seguidan hola hola aldizcatuz, berset latinac boz mulchu batec, eta errepica
escuara guciec.
Et echultavit spiritus meus * in Deo salutari meo.
Maria çu çare çu
Gure esperança;
Bethi othoi iguçu
cerutic lagunça.
Quia respechit humilitatem ancilæ suæ*, ecce enim ech hoc beatam me dicent
omnes guenerationes.
Maria çu çare çu...
Quia fecit mihi magna qui potens est * et sanctum nomen ejus.
Maria çu çare çu...
Et misericordia ejus a proguenie in proguenies * timentibus eum.
Maria çu çare çu...
Fecit potentiam in brachio suo * dispersit superbos mente cordis sui.
Maria çu çare çu...
Deposuit potentes de sede * et echaltavit humiles.
Maria çu çare çu...
Esurientes implevit bonis * et divites dimisit inanes.
Maria çu çare çu...
Suscepit Israel puerum suum*, recordatus misericordiæ suæ.
Maria çu çare çu...
Sicut locutus est ad patres nostros*, Abraham et semini ejus in sæcula.
Maria çu çare çu...
Glori Patri et Filio * et Spiritui Sancto.
Maria çu çare çu...
Sicut erat in principio et nunc et semper * et in sæcula sæculorum. Amen.
Maria çu çare çu
Gure esperança,
Bethi othoi iguçu
cerutic lagunça.

Othoitz bat.

O Maria notha gabe concebitua.


çu Jaincoaren Ama eta gurea ere çarena.
çu hain urricalmenduchua eta hain botherechua:

60
çu, toqui miracuiluzco huntan çure amodioa eta puchancia hala
seinalatu içan darocoçuna:
çu, hemen gure othoitzac hain bihotzera dohazquitzuna:
Huna nun naicen bada ni ere, ene sinhesteac, ene amodioac, ene
arimaco eta gorpputzeco behar orduec hunat ekarraracia.
Ah! nere bihotza, nere chedeac, eta nere othoitzac asqui garbi balire, ah!
orduan cein segur eta cein laster ençuna nindequen!
Othoi lehenic ardiech dietzadatzu ene arimaren salbatzeco behar
ditudun graciac eta hetaz baliatzen lagun naçaçu.
Othoi behaoçute urricalmendurequin ene izpiritualeco eta temporaleco
behar ordu gucieri, eta emadaçu denetan çure lagunça.
Othoi çure escu botherechua hedaoçu gure Eliça Amari, gure Aita
sainduari eta Franciari.
Othoi jaucharaçatzu Jaincozco arguiac eta bethuteac gure Jaun
Appezpicuaren eta gure arimen arçain edo guidari gucien gainerat.
Othoi benedica çatzu gure familiac, eta gure ongui eguile guciac, senda
çatzu gure eriac, conchola çatzu gu tartean penetan direnac.
Othoi nitarican hasiric combertiaraz çatzu munduco bekatoros guciac.
Othoi ez çaçula utz Fedea gure artean galcerat.
Othoi lagun gaitzatzu leial eta fidel egoten Jesucristo gure nausi
dibinoaren, eta Eliça Ama sainduaren alderat.
Othoi lagun gaitzatzu salbatzen; eta hilcen garenean, ceronec, ô Ama
maitea! çure besotan presenta gaitzatzu çure seme Jaincoari.
Halabiz.

61