You are on page 1of 20

Jeerj %eeveesoe evLeceeuee kee heg<he veb.

276

eer mejmJeleer efJeOeeve

efoiecyej pewve ef$eueeske MeesOe mebmLeeve eje mebeeefuele

Jeerj %eeveesoe evLeceeuee


Fme evLeceeuee ceW efoiecyej pewve Dee<e&ceeie& kee hees<eCe kejves Jeeues efnvoer,
mebmke=le, eeke=le, keVe[, Debespeer, iegpejeleer, ceje"er Deeefo Yee<eeDeeW
kes veee, efmeevle, DeOeelce, Yetieesue-Keieesue, JeekejCe Deeefo
efJe<eeeW hej ueIeg SJeb Je=nod ebLeeW kee cetue SJeb DevegJeeo meefnle
ekeeMeve neslee nw~ mecee-mecee hej Oeeefce&ke
ueeskeesheeesieer ueIeg hegefmlekeeSb Yeer
ekeeefMele nesleer jnleer nQ~

-jeefe$eer-

ieefCeveerecegKe eer %eeveceleer ceeleepeer


Hejcehetpe ieefCeveerecegKe eer %eeveceleer ceeleepeer kes
Deeefe&kee oer#ee mJeCe& peebleer Je<e& kes Devleie&le hetpe ceeleepeer kes
55JeW #egefuuekee oer#ee efoJeme kes DeJemej hej ekeeefMele

-: mebmLeeefhekee SJeb esjCeeeesle :-

hejcehetpe ieefCeveerecegKe Deeefe&keeefMejesceefCe eer %eeveceleer ceeleepeer


-: ceeie&oMe&ve :-

e%eeeceCeer Deeefe&kee eer evoveeceleer ceeleepeer


-: efveoxMeve :-

Oece&efoJeekej heer"eOeerMe #eguuekejlve eer ceesleermeeiej peer cenejepe


-: mecheeoke :-

-ekeeMeke-

kece&eesieer ye. jJeerv kegceej pewve

efoiecyej pewve ef$eueeske MeesOe mebmLeeve


pecyeterhe-nefmleveehegj (cesj") G.e.
heesve veb.- (01233) 280184, 280236
eLece mebmkejCe
2200 eefleeeB

ew$e ke=<Cee Skeced, Jeer.efve.2533


4 ceee& 2007

meJee&efOekeej ekeeMekeeOeerve
cetue
12/-

kecheesefpebie - %eeveceleer vesJeke&


pecyeterhe-nefmleveehegj (cesj") G.e.

( iii )

mecheeokeer........
e

( iv )

emleeJevee
-kece&eesieer ye. jJeerv kegceej pewve

Deveeefokeeue mes Fme mebmeej meeiej ceW DemebKe eeCeer heefjYeceCe kej jns
nQ~ Gvekees Oece&ceeie& ceW ueieeves kes GsMe mes mecee-mecee hej DeeeeeeX ves Deveske
ye[s-ye[s ebLeeW keer jevee keer nw~ Fmes keeue kee oes<e ner kene peeSiee efke Deepe
ceeveJe Flevee DeefOeke Jemle nes ieee nw efke Gmekes heeme Fve ebLeeW kees he{ves kee
mecee veneR nw~ peve-meeOeejCe keer Fme Jemlelee kees osKeles ngS hetpe ieefCeveerecegKe
eer %eeveceleer ceeleepeer ves Gve ebLeeW kees mejue Yee<ee ceW emlegle kejkes Ske yengle
ye[e keee& efkeee nw~ GvneWves yeeeW kes efueS yeeue efJekeeme, egJeeDeeW kes efueS
Deewheveeefmeke Mewueer ceW hegmlekeW efueKeeR, ceefnueeDeeW kes efueS veejer-Deeueeske Deeefo
leLee efJeeveeW kes efueS Demeneer Deeefo ebLeeW kee efnvoer DevegJeeo kejkes
meeefnlepeiele ceW veee keerefle&ceeve mLeeefhele efkeee nw~
cegPes en kenles ngS Delevle emeVelee nes jner nw efke peye mes Jeerj
%eeveesoe ebLeceeuee keer mLeehevee hetpe ceeleepeer keer esjCee mes ngF& nw, leye mes
ueskej Deepe leke Gme ebLeceeuee kes ceeOece mes ueeKeeW-ueeKe ebLeeW kee ekeeMeve
nes egkee nw Deewj Jele&ceeve ceW Yeer nes jne nw~
mejmJeleer efJeOeeve veeceke Fme vetleve efJeOeeve ceW hetpe ieefCeveer eer
%eeveceleer ceeleepeer ves mejmJeleer hetpeve kes meeLe Gvekes 108 ceb$eeW kes 108 DeIeeX
keer jevee keer nw leLee Gvekeer efMe<ee Deeefe&kee eer eboveeceleer ceeleepeer ves
mejmJeleer eeueermee keer jevee kejkes Fmes Deeyeeue-ieesheeue kes efueS Yeer Gheeesieer
yevee efoee nw Deehe meYeer Fme efJeOeeve kes ceeOece mes Deheves %eeve keer Je=ef kejW,
ener cebieuekeecevee nw~

B:BC:C

-ye. keg. meeefjkee pewve (mebIemLe)


pewveOece& ceW cegKehe mes leerve jlve ceeves iees nQ-osJe-Meee Deewj ieg~
Fve leerve jlveeW keer Gheemevee-DeejeOevee kejves mes leerve jlveeW keer eeefhle nesleer
nw-meceioMe&ve, mecei%eeve Deewj mecekedeeefj$e~ DeLee&led mees osJe-leerLekej
YeieJevleeW keer hetpee-Dee&vee kejves mes meceioMe&ve efceuelee nw, efpeveJeeCeer kee
mJeeOeee kejves mes, MeeeeW keer efJevee kejves mes mecei%eeve keer eeefhle nesleer
nw leLee mees ieg keer ee, Gvekeer hetpee Deeefo kejves mes mecekedeeefj$e
eehle neslee nw~
FveceW mes mecei%eeve veeceke efleere jlve nceW Deefleere heo keer eeefhle
kejeves ceW meneeke efme neslee nw~ pewmee efke kene Yeer ieee nw-%eeve meceeve ve
Deeve, peiele ceW otpees keejCe~
Deepe nce mee#eeled he ceW osKeles nQ efke efkemeer Jeefe kes heeme DeLeen
Oevemecheefe, JewYeJe Deeefo meye keg nw hejvleg efJeeeheer Oeve veneR nw lees Gmekeer
mecemle Oevemecheefe Deeefo JeLe& mecePeer peeleer nw Fmekes efJehejerle eefo efkemeer kes
heeme efJeeeOeve nw Deewj ueewefkeke Oeve veneR Yeer nw lees Jen Dehevee peerJeve Yeueer
ekeej mes mebJeej ueslee nw~ ueeske JeJenej ceW Yeer en metefe Deefle eefme nwefJeee ooeefle efJeveeb DeLee&led efJeee efJevee kees osleer nw~
efJeee kes %eeve, yeggef, efJeJeske, ceefle Deeefo Deveske heee&eJeeeer veece nQ~
emlegle hegmleke eer mejmJeleer efJeOeeve ceW mejmJeleer ceelee keer hetpee-Dee&vee
kes ceeOece mes Gvemes egle%eeve eeefhle keer ner keecevee keer ieF& nw~ efJeOeeve keer
jeefe$eer ieefCeveerecegKe eer %eeveceleer ceeleepeer, efpevekeer ceefle DeLee&led yegef
%eeveceeer osKekej ner lees Gvekes oer#eeieg Deeeee& eer Jeerjmeeiej peer cenejepe
ves Gvekees %eeveceleer veece eoeve efkeee Lee~ veece kes Deveghe ner nj keee& kees
cetle&he eoeve kejleer ngF hetpe ceeleepeer ves Deveskeeveske efJeOeeveeW keer e=BKeuee ceW
Fme veJeerve ke[er kees pees[kej yengle ner mecemeeceefeke keee& efkeee nw~ Deepe
eleske e$e kees en Dehes#ee jnleer nw efke nce pees Yeer hejer#ee osves peeSB GmeceW

(v)

( vi )

GeerCe&lee eehle kejW, Gvekes efueS en efJeOeeve yengle Gheeesieer nw~ hejer#ee mes hetJe&
eefo efJeeeLeea mejmJeleer ceelee keer mlegefle, Gvekes 108 ceb$eeW kees he{ ues lees Gmekeer
meheuelee ceW keesF& mebosn veneR jn peeesiee~
Fme efJeOeeve kees 108 efove leke ueieeleej kejves mes Fme YeJe ceW lees %eeve kee
#eeesheMece ye{siee ner, Deieues efkemeer ve efkemeer YeJe ceW efveefelehe mes hetCe&
egle%eeve keer eeefhle nesieer~
efJeOeeve ceW meJe&eLece mejmJeleer mlees$e kees he{kej hegve: 108 kees"eW ceW
108 DeIe& SJeb 1 hetCee&Ie& e{eSB leLee Devle ceW peeceeuee he{kej eoMeebie kes
meej kees mecePeves kee eeeme kejW~ hegmleke ceW ekeeefMele %eeve heeermeer ele kees
eleske Jeefe kees DeJeMe kejvee eeefnS~ FmeceW cee$e 25 ele nQ Fmekeer hetjer
efJeefOe SJeb eleeW keer Deueie-Deueie peehe Yeer Fmeer hegmleke ceW ekeeefMele nQ~
Devle ceW hetpe Deeefe&kee eer eboveeceleer ceeleepeer eje jefele mejmJeleer
eeueermee nw, Fmekees eefleefove he{ves mes %eeve keer efJeMes<ehe mes Je=ef nesleer nw~
pewmee efke eeueermee kes Deble ceW hetpe ceeleepeer ves mJeeb efueKee nwen egle eeueermee pees YeefJepeve, eefleefove ee mes he{ ueWies~
ueewefkeke DeeOeeeflceke %eeve meYeer, Jes Deheves ceve ceW Yej ueWies~~
JeemleJe ceW mebmeej ceW cee$e ueewefkeke %eeve ner cenJe veneR jKelee nw Deefheleg
Lees[e yengle DeeOeeeflceke %eeve DeLee&led Meee%eeve DeJeMe nesvee eeefnS pees efke
mebmeej mes heej kejeves ceW efveefcee keejCe neslee nw~
Fme ekeej Fme mejmJeleer efJeOeeve ceW ekeeefMele hetpeve, Yepeve, eeueermee,
Deejleer Deeefo kees he{kej Deheves %eeve keer Je=ef kejW, ener cebieuekeecevee nw leLee
efJeOeeve keer jeefe$eer hetpe ieefCeveerecegKe eer %eeveceleer ceeleepeer Fmeer ekeej
mecee-mecee hej mebmeejer eeefCeeeW kees Deheves %eeveece=le kee heeve kejeleer jnW,
ener JeerjeYet mes efJevece eeLe&vee nw~

efJeOeeve keer jeefe$eer je^ieewjJe, ieefCeveerecegKe, Deeefe&keeefMejesceefCe

B:BC:C

eer %eeveceleer ceeleepeer kee mebef#ehle-heefjee


-e%eeeceCeer Deeefe&kee evoveeceleer
pevcemLeeve
: efkewleveiej (yeejeyebkeer) G.e.
pevceefleefLe
: Deemeespe megoer 15 (MejohetefCe&cee) efJe. meb. 1991(meved 1934)
ie=nmLe kee veece
: keg. cewvee
ceelee-efhelee
: eerceleer ceesefnveer osJeer SJeb eer essueeue pewve
Deepevce yeeee& ele : F&. meved 1952 ceW yeejeyebkeer ceW MejohetefCe&cee kes efove
SJeb ie=nleeie
Deeeee&jlve eer osMeYet<eCe peer cenejepe mes~
#egefuuekee oer#ee : ew$e ke=. 1, F&. meved 1953 kees ceneJeerjpeer DeefleMee #es$e (jepe.) ceW
Deeefe&kee oer#ee : JewMeeKe ke=. 2, F&. meved 1956 kees ceeOeesjepehegje (jepe.) ceW
eeefj$eeeJeleea 108 Deeeee&eer Meebeflemeeiej peer keer hejcheje kes eLece heeOeerMe Deeeee&
eer Jeerjmeeiej peer cenejepe kes kejkeceueeW mes~
meeefnefleke ke=eflelJe : Demeneer, meceemeej, efveecemeej, cetueeeej, keeleb$eJeekejCe, <edKeC[eiece Deeefo ebLeeW kes DevegJeeo/erkeeSb SJeb 250 efJeefMe ebLeeW keer
uesefKekee~ meved 1995 ceW DeJeOe efJe.efJe. (hewpeeyeeo) eje [er.efued. keer ceeveo GheeefOe
mes efJeYetef<ele~
leerLe& efvecee&Ce esjCee : nefmleveehegj ceW pebyeterhe leerLe& kee efvecee&Ce, Meeele leerLe&
DeeesOee kee efJekeeme SJeb peerCeexej, eeeie-Fueeneyeeo (G.e.) ceW leerLekej $e+<eYeosJe
oer#ee leerLe& kee efvecee&Ce, leerLekej pevceYetefceeeW kee efJekeeme, YeieJeeve ceneJeerj pevceYetefce
keg C[ueheg j (veeueb o-eefyenej) ceW vebeeJele& cenue veeceke leer Le& ef vecee&Ce,ceebieer leg bieer ceW efvecee&CeeOeerve
108 heg Gebgbie YeieJeeve $e+<eYeosJe keer efJeMeeue eeflecee~
ceneslmeJe esjCee : hebeJe<eeae pecyeterhe ceneceneslmeJe, YeieJeeve $e+<eYeosJe Debleje&^ere
efveJee&Ce ceneceneslmeJe, DeeesOee ceW YeieJeeve $e+<eYeosJe cenekegbYe cemlekeeefYe<eske, kegC[uehegj
ceneslmeJe, YeieJeeve heee&veeLe pevcekeueeCeke le=leere meneeefyo ceneslmeJe ~
Mew#eefCeke esjCee : pewve ieef Cele Deewj ef $eueeske efJe%eeve hej Deb leje& ^ere mebiees er, je^ere
kegueheef le meccesueve, Feflenemekeej meccesueve, veeeeOeerMe meccesueve SJeb Deve Deveske je^ereDeb leje& ^ere mlej kes mes efceveej Deeefo~
jLe eJele&ve esjCee : pecyeterhe %eevepeesefle (1982 mes 1985), meceJemejCe
eerefJenej (1998 mes 2002), ceneJeerj peesefle (2003-2004) kee Yeejle YeceCe~
Fme ekeej efvele vetleve YeeJeveeDeeW keer peveveer hetpe ceeleepeer efejkeeue leke
Fme JemegOee kees megMeesefYele kejleer jnW, ener cebieue keecevee nw~

( vii)

( viii )

eqoiecyej pewve ef$eueeske MeesOe mebmLeeve-mebef#ehle heefjee

Jeerj %eeveesoe ievLecee}e kes meneesieer

-heer"eOeerMe #eguueke ceesleermeeiej


efoiecyej pewve ef$eueeske MeesOe mebmLeeve keer mLeehevee hetpe ieefCeveerecegKe eer
%eeveceleer ceeleepeer keer esjCee mes meved 1972 ceW jepeOeeveer efouueer ceW ngF& Leer~ mebmLeeve
kee cegKe keeee&uee meved 1974 ceW nefmleveehegj cesW eejbYe ngDee~ Fme mebmLeeve kes
Devleie&le Deveske ieefleefJeefOeeeB nefmleveehegj ceW leLee Deve$e eue jner nQ1. meved 1972 mes Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee kes Devleie&le ueeKeeW ebLe ekeeefMele nes jns ~nQ
2. meved 1974 mes Fme mebmLeeve kes cegKehe$e kes he ceW mecei%eeve efnvoer ceeefmeke
heef$ekee kee efvejblej ekeeMeve nes jne nw~
3. meved 1974 mes 1985 leke nefmleveehegj ceW pecyeterhe jevee kee efvecee&Ce keee& ngDee~
4. meved 1974 mes Deye leke pecyeterhe jevee kes Deefleefje Deveske efpevecebefojeW kee
efvecee&Ce ngDee nw-keceue cebefoj, leerve cetefle& cebefoj, Oeeve cebefoj, MeebefleveeLe cebefoj,Jeemeghetpe
cebefoj, cebefoj, meneket cebefoj, efJeeceeve yeerme leerLekej cebefoj, DeeefoveeLe cebefoj,
Deeheo, $e+<eYeosJe keerefle&mlebYe, lesjnerhe efpeveeuee leLee veJeenMeebefle efpevecebefoj~
5. pecyeterhe hegmlekeeuee efpemeceW ueieYeie 15000 ebLe mebenerle nQ~
6. Ceceeskeej ceneceb$e yeQke efpemeceW YeeeW eje efueKekej Yespes iees Ceceeskeej ceb$e
pecee efkees peeles nQ~
7. mecee-mecee hej efMe#eCe-eefMe#eCe efMeefJejeW leLee mebieesefeeW kes Deeeespeve
efkees peeles nQ~
8. eeef$eeeW kes Meg Yeespeve kes efueS jepee eseebme Yeespeveeuee kee mebeeueve~
9. eeef$eeeW kes "njves kes efueS [eruekeme heuewdme Jeeueer keF& Oece&MeeueeDeeW leLee
keesef"eeW SJeb yebieueeW kee efvecee&Ce efkeee ieee nw~
10. pecyeterhe heefjmej ceW megcesheJe&le keer eoef#eCee kes efueS veewkee efJenej,
SsjeJele neLeer, efceveer ^sve, PetueW Deeefo nQ~
11. %eeveceleer keuee cebefojced ceW nefmleveehegj kes eeeerve Fefleneme mes mebbyebefOele
PeeBefkeeeB nQ~
efouueer, cesj", cegpehehejveiej, nefjej, PeeBmeer, eflepeeje Deeefo mes pecyeterhe
mLeue leke Deeves kes efueS efoveYej yemeW efceueleer jnleer nQ~
efo. pewve ef$eueeske MeesOe mebmLeeve kes Devleie&le YeieJeeve ceneJeerj pevceYetefce kegC[uehegj
(veeueboe) efyenej ceW YeJe vebeeJele& cenue leerLe& leLee eeeie-Fueeneyeeo (G.e.) ceW
efveefce&le leerLekej $e+<eYeosJe lehemLeueer leerLe& kee Yeer mebeeueve neslee nw~
pecyeterhe SJeb Deve leerLeeX kes oMe&ve nsleg kece mes kece Ske yeej DeJeMe heOeejW~

efoiecyej pewve ef$e}eske MeesOe mebmLeeve kes Devleie&le Jeerj %eeveesoe ievLecee}e keer mLeehevee
meved 1974 ceW ngF&~ leye mes Deye leke }eKeeW keer mebKee ceW ievLeeW kee hekeeMeve nes egk ee nw Deewj
efvejvlej nes jne nw~ iebLecee}e mes hee"keeW kees ievLe kece keercele ceW heehle nes mekeW, Fme o=eq< mes
ievLecee}e ceW Ske mebj#eke eespevee Deiemle meved 1990 mes heejbYe keer ieF& nw~ Fme eespevee kes
Devleie&le efvecve cenevegYeeJe Deye leke mebj#eke yevekej Dehevee meneesie heoeve kej egkes nQ~

efMejesceefCe mebj#eke
1. eerceleer efvece&}e pewve Oe.he. eer hesceevo pewve, lelheg$e heoerhe kegceej pewve, Keejer
yeeJe}er, efouueer-6~
2. eerceleer megceve pewve Oe.he. eer efoeqiJepee eEmen pewve, Fboewj~
3. eer ceneJeerj hemeeo pewve mebIeheefle, peer 19, meeTLe SkemesvMeve, veF& efouueer~
4. eer censv heeue njsv kegceej pewve, metjpece} efJenej, efouueer~
5. eerceleer ceesnveer pewve Oe.he. eer megveer} pewve, heerle efJenej, efouueer~
6. eer osJesvo kegceej pewve (Oeens[e Jee}s) ieg[ieeBJe (nefj.)~
7. eer celeer Meejoe jeveer pewve Oe.he. mJe. efjKeyeebo pewve, yeengyeueer SvkeuesJe, efouueer-92
~
8. [e@. osJesv kegceej pewve, Yeesheeue (ce.e.)
9. eerceleer mebieerlee pewve Oe.he. eer mebpeerJe kegceej pewve, Mesjkees (efyepeveewj) G.e.
10. eer Deefveue kegceej pewve, oefjeeiebpe, efouueer
11. eer yeer.[er. ceoveeFke, cegcyeF&
12. eer Oevekegceej pewve, yeengyeueer SvkeuesJe, efouueer
hejce mebj#eke
1. eer ceeBieer}e} yeeyet}e} hene[s, nwojeyeeo (DeevOe heosMe)~
2. [e@. hekeeMeevo pewve, 792 efJeJeskeevebohegjer, efmeefJe} }eFve, meerleehegj (G.he.)~
3. eer megcele hekeeMe pewve, ieppet keje, Meenoje, efouueer~
4. eer megveer} kegceej pewve, eje-megveer} wkemeeF&ume, mejOevee (cesj") G.he.~
5. eer hekeeMe ebo Decees}ke ebo pewve meje&He, meveeJeo (ce.he.)~
6. eer heegcve kegceej peJesjer, jeskeef[ee}sve, yeesjerJe}er (Jesm) cegbyeF&~
7. eerceleer Ge|ce}e osJeer Oe.he. eer keevleer hemeeo pewve, $e+<eYe efJenej, efouueer~
8. eerceleer G<ee pewve Oe.he. eer efJece} hemeeo pewve, $e+<eYe efJenej, efouueer~
9. eer Deevevo hekeeMe pewve (meewjce Jee}s) , ieebOeerveiej, efouueer~

( ix )

(x)

10. eerceleer meefjlee pewve Oe.he. eer jepekegceej pewve, efkeoJeF& veiej, keevehegj~
11. mJe. eerceleer kew}eMeJeleer Oe.he. eer kew}eMe ev pewve , leesheKeevee yeepeej, cesj"~
12. eer Yeevesv kegceej pewve, eje-eer efJeee pewve, Yeiele eEmen ceeie&, peehegj~
13. eer heoerhe kegceej Meeeqvle}e} efye}e}e, Devetheveiej, Fboewj, (ce.he.)~
14. eer megjsMeebo heJeve kegceej pewve, yeejeyebkeer (G.e.)~
15. eer veLeceue heejmeceue pewve, keuekeee-7~
16. eerceleer mJe. MeebleeyeeF& Oe.he. eer keceueebo pewve, meveeJeo (ce.e.)~
17. eer heebo pewve keeefjee, efouueer
18. eer DeeMeg pewve, keeuekee peer, veF& efouueer

18. eerceleer efJece}eosJeer Oe.he. eer ceneJeerj hemeeo pewve Fbpeer. efJeJeske efJenej, efouueer
19. eerceleer G<eeosJeer Oe.he. eer DeMeeske kegceej pew ve (Keske[e efveJeemeer), yenjeFe (G.
he.)~
20. eerceleer }er}eJeleer Oe.he. eer njerMe evo pewve, Mekejhegj, efouueer~
21. eer og}erevo pewve, yeengye}er SvkeuesJe, efouueer~
22. eer jefle}e} kesJe}evo ieeBOeer keer hegCe mce=efle ceW, heeheg}j heefjJeej, metjle (iegpe.)~
23. eerceleer YebJejerosJeer Oe.he. eer meoemegKe pewve heeb[dee keer mece=efle ceW Fvoj evo
megcesjce} pewve heeb[dee efMe}ebie (cesIee}e)~
24. eerceleer meesnveerosJeer Oe.he. eer levemegKejee mes"er, Hewvmeer yeepeej, ieewneer (Deemeece)~
25. eerceleer OeehetyeeF& Oe.he. eer kemletj evo pewve, jeceiebpe ceC[er (jepe.)~
26. eer efced"ve}e} evYeeve pewve, keefJeveiej ieeefpeeeyeeo (G.he.)~
27. eerceleer Mekegvle}eosJeer Oe.he. eer megjsMeebo pewve (yele&ve Jee}s), Keg[yeg[e ceesnuuekee,
osnjeotve (G.he.)~
28. eer osJesvo kegceej iegCeJevle kegceej eWiee, ye[veiej (ce.he.)~
29. eer efoiecyej pewve meceepe, lenmeer} Helesnhegj (yeejeyebkeer) G.he.~
30. eer cevvee}e} jece}e} pewve [tbiejJee}e, Yeevehegje (cevomeewj) ce.he.~
31. eer Fvoj evo kew}eMe ebo eewOejer, meveeJeo (ce.he.)~
32. eer hekeeMe evo Decees}ke evo pewve meje&He, meveeJeo (ce.he.)~
33. mJe. eer efJece} evo pewve, jKeyeevo omejLe mee, meveeJeo (ce.he.)~
34. eer Deepeeo kegceej pewve Meen (meveeJeo Jee}s), Fvoewj (ce.he.)~
35. eerceleer meg<ecee osJeer Oe.he. eer jekesMe kegceej pewve, ceJeevee (cesj") G.he.~
36. eerceleer kegmegce pewve Oe.he. eer jcesMeevo pewve, efkeMevehegjer, yeeiehele jes[, cesj"~
37. eerceleer efkejCe pewve Oe.he. eer heoce hemeeo pewve S[Jeeskes, cesj" (G.he.)~
38. eer celeer efJece}eosJeer Oe.he. eer efpevesvohemeeo pewve "sskesoej, es[jce} jes[, veF& uueer
ef o ~
39. eerceleer #eceeosJeer pewve, ceOegyeve, efouueer~
40. eerceleer kece}eosJeer Oe.he. eer jepesvo kegceej pewve es[jkee, "eCes (cene.)~
41. eer Deefpele hemeeo pewve yeyyespeer, eer jepekegceej eJeCe kegceej pewve, }KeveT~
42. eer heYee evo ieesOee, 45 Yeiele Jeeefkee, efmeefJe} }eFve, peehegj-6 (jepe.)~
43. eer ieesheerevo efJeefheve kegceej pewve, mejOevee wv neGme, iebpeceb[er, mejOevee~
44. eerceleer jlevemegvojer os Jeer Oe.he. eer Jeerjevo pewve (efekeve Jee}s ), et[erJee}er ie}
er, eewke
yeepeej, }KeveT~
45. [e@. megYee<eevo pewve, jeleevee[e keueerefveke, jeleevee[e yeepeej, peesOehegj (jepe.)~
46. eer heceeso kegceej pewve (cegpeHeHejveiej Jee}s) 35 Se.Jeer.jes[, vet ceekex, Lejhekevee,
jebeer (efyenej)~

mebj#eke
1. eerceleer DeeoMe& pewve Oe.he. mJe. eer DevevleJeere& pewve kes megheg$e eer ceveespe kegecej pewve,
cesj"~
2. eerceleer jepetyeeF& ceelesMJejer eer efMeKej evo YeeF& osJesvo kegceej }Keceer evo pewve,
meveeJeo (ce.he.)~
3. eer efeceve}e} egvveer}e} oesMeer, keerkee m^er, cegcyeF&~
4. eerceleer DeCeeyesve cevvetYeeF& keesef[ee, meer.heer. Qke jes[, cegcyeF&~
5. eerceleer leejeyesve evot}e} oesMeer, Hesve efyepe, cegcyeF&~
6. eer jefle}e} egvveer}e} oesMeer, cegcyeF&~
7. mJe. eerceleer ceLegjeyeeF& KegMee} evo pewve, eje-eer jleve evo KegMee} evo
ieeBOeer kes megheg$e eer Oeve kegceej, DeMeeske kegceej, efMejerMe kegceej, Oece&jepe ieeBOeer
He}ve (cene.)~
8. eer Meebefle}e} KegMee} evo ieeBOeer, He}ve (meeleeje) cene.~
9. eer Devevle }e} Het}evo He[s, Deke}tpe (mees}ehegj) cene.~
10. eer nerje}e} ceeefCeke}e} ieeBOeer, Deke}tpe (mees}ehegj) cene.~
11. eer peekegceej KegMee}ebo ieeBOeer, Deke}tpe (mees}ehegj) cene.~
12. eerceleer yeoeceer osJeer ceelesMJejer eer heoce kegceej pewve iebieJee}, keevehegj (G.he.)~
13. eerceleer kece}eosJeer Oe.he. mJe. eer censvo kegceej pewve, IeCs Jee}s n}JeeF&,
oefjeeiebpe, veF& efouueer~
14. eerceleer G<eeosJeer Oe.he. eer eJeCe kegceej pewve, eeJe[er yeepeej, efouueer~
15. eer cegkesMe kegceej pewve, keje MenbMeener, eeBoveer eewke, efouueer~
16. eer ngkeceerebo ceebieer}e} Meen, Oeeveceb[er, Goehegj (jepe.)
17. eer efkejCe evo pewve, keje Oetef}eeve, eeBoveer eewke, efouueer~

( xi )

( xii )

47. eer efJepesvo kegceej pewve, kes.-1/20 cee@[} eGve, efouueer~


48. eer kew}eMe ebo pewve, 45 Yeiele Jeeefkee, efmeefJe} }eFve, peehegj (jepe.)~
49. eer meg Yee<eeb o pew ve, eer ef o. pewve heeMJe& veeLe ewlee}e, 405 [e@. cegKepeea veiej, efouuee
r~
50. eer megYee<e evo pewve meje&He, efkewleveiej (yeejeyebkeer) G.he.~
51. eer evomesve pewve, eje-megcesjevo, evomesve pewve, meypeer ceC[er, venewj (efyepeveewj)~
52. eer megOeerj kegceej pewve pes.F&., vevo efkeMeesj pewve, Meejoe venj KeC[, MeenpeneBhegj~
53. eer megkegcee}ebo pewve, ceesleer ^seE[ie kecheveer, er.Deej. Hegkeve jes[, Hewvmeer yeepeej,
ieewneer~
54. eer Deefve} hegueefkele mes"er, yeer 1/122, hespe-2, DeMeeske efJenej, efouueer-110052~
55. eer evoceesnve yebme}, 11, hetmee jes[, kejes}yeeie, veF& efouueer-5~
56. eer efiejOej hemeeo Deeceeso hemeeo pewve, pewve Jem$ee}e, kee}er ceekex, efmeJeeve (ef yenej
)~
57. eer meleerMe evo pewve, 31 ef meefJe} }eFve, ce.veb.-10, meskej-2, eFhe-5 Peebmeer~
58. eer mJehe evo keeme}erJee}, veee yeepeej, Depecesj (jepe.)~
59. eer ng}eme evo mes"er, DeeesOee Megiej efceume, jepee kee menmehegj, efye}ejer (G.he.)~
60. eerceleer ef kejCe os Jeer pew ve Oe.he. eer vejsvo keg ceej pew ve, ef meefJe} }eFve, meer leehegj.he(G.)b ~
61. eerceleer meblees<e pewve Oe.he. eer heJeerCe kegceej pewve, yeejeyebkeer (G.he.)~
62. eer metjpece} heg$e eer efJeveerle kegceej pewve, ceesnuuee iebpekeje hetjCeje hetjCepee,
pewve efJe}e, cegjeoeyeeo (G.he.)~
63. mJe. eer efMeKej evo pewve, efcyej keceerMeve Spesv, Mebkejiebpe, neheg[ (G.he.)~
64. eerceleer jepesMJejer pewve ceelesMJejer eer jekesMe pewve 31, efmeefJe} }eF&ve, meerleehegj~
65. eer jepekegceej pewve, cewmeme& jefJeolle hesceevo pewve yeejoeves Jee}s, Meeceiebpe, yejs}er~
66. eer ye}Jeerj pewve, eje-peevekeer SkemeWMeve efjHeeFvejer, ieeBOeeriebpe, MeenpeneBhegj~
67. eer hevvee}e} mes"er, [erceehegj (veeiee}Q[)~
68. eer Jeerjsvo kegceej pewve, F&oieen kee}esveer, Deeieje (G.he.)~
69. eer heesKehee} pewve, eje-veeJesuer cessue Fbef[ee, ceeveeEmen ies, De}erie{ (G.he.)~
70. eerceleer jeqMce pewve Oe.he. eer efJepee kegceej pewve, oefjeeiebpe, veF& efouueer~
71. eerceleer efJece}e osJeer Oe.he. eer heceeso kegceej pewve Fbpeer., MeenpeneBhegj (G.he.)~
72. mJe. eerceleer kew}eMeJeleer pewve Oe.he. eer kew}eMe evo pewve Fbpeer., leesheKeevee
yeepeej, cesj"~
73. eerceleer DeCe kegceej veeboskej Oe.he. YeeT meensye veeboskej, ceg}gv[ (Jesm) cegcyeF&~
74. eer Yeeieevo ceveer<e kegceej "esef}ee, eje-efkejve SpeWmeer, heess. yegjnevehegj, (ce.he.)~
75. eer kew}eMeevo jepekegceej pewve jeJebkee, hees. efyemeJeeb (meerleehegj) G.he.~

76. eerceleer efJeeeJeleer pewve, jepeewjer iee[&ve, veF& efouueer~


77. eer Deevevo hekeeMe pewve (meewjce Jee}s) SJeb megheg$e eer ceove kegceej, heoerhe kegceej
SJeb heJeerCe kegceej pewve, Oece&hegje, ieeBOeerveiej, efouueer~
78. eerceleer DeCee pewve, Oe.he. heJeervo kegceej pewve, heerlecehegje, efouueer~
79. eerceleer heg<heeosJeer, Oe.he. censvo kegceej pewve, heg<heebpe}er SvkeuesJe, efouueer~
80. eer yeeyet}e} leesleejece pewve, YegmeeJe} (cene.)~
81. [e@. Deveghece pewve, megoecee veiej, Fboewj (ce.he.)~
82. eer efJevee kegceej pewve, pJew}me&, ojeryeeke}eb, efouueer~
83. mJe. eer Deevevo hekeeMe pewve Meeeqvleefhee, pecyeterhe-neqmleveehegj (cesj") G.he.~
84. eerceleer jepeg}yeeF& Oe.he. eer vesceerevo pewve }esne[s, hees. keeshejieeBJe (cene.)~
85. eer Oevvee}e} ieesOee, ceunejiebpe, Fboewj (ce.he.)~
86. eer megveer} kegceej ceveespe kegceej pewve, efPe}efce} kee}esveer, efouueer~
87. eerceleer DeeMee pewve Oe.he. eer jepesMe kegceej pewve yeDee meeiej (G.he.)~
88. eer heejmece} [tbiejce} peer heeveer hees. ces[leeefmeer, veeieewj (jepemLeeve)~
89. eer Deefve} kegceej pewve (ieg[ieebJe Jee}s) efheeoMe&veer efJenej, efouueer-92~
90. eerceleer ke=<Cee yeeF& vesceerveeLe pewve, heer. Jee}s, nwojeyeeo (DeevOe heosMe)~
91. eerceleer cebpet }lee pewve Oe.he. eer heYeele evo ieesOee, veee yeepeej, Depecesj (jepe.)~
92. eer heceeso kegceej pewve, heejme efhevme&, Meenoje-efouueer~
93. eer eeboce} Deefve} kegceej mejeJeieer, efkeMeveiebpe (efyenej)~
94. kegceejer Deefoleer megheg$eer eer Dehees}es peer pewve meewieeveer, Fboewj~
95. eerceleer cebpet}lee Oe.he. heYeeevo ieesOee-veee yeepeej, Depecesj~
96. eer meges kegceej Mewuesv kegceej pewve, [euveiebpe (PeejKeb[)~
97. eerceleer peleveosJeer ue#ceerebo pewve, esVeF& (leefceuevee[g)~
98. eerceleer meKeeF& pewve Oe.he. eer peerleceue pewve, ce[evee (keese) jepe.~
99. eer ceesefnle pewve heg$e cegkesMe pewve, peieVeeLe pewve heneef[ee, helesnhegj (MesKeeJeer)
jepe.~
100. eer vejsMe pewve yebmeue, ieg[ieeBJee (nefj.)~
101. eerceleer jleveyeeF& Oe.he. jepesv ekeeMe keesef"ee, keese (jepe.)~
102. eerceleer meblees<e pewve Oe.he. eer Depeerle kegceej pewve, efYeJee[er (jepe.)~
103. eerceleer esceuelee pewve Oe.he. eer megMeerue kegceej pewve, ceuee[ (cegcyeF&)~
104. eer jepesv kegceej heeewefueee, Fboewj (ce.e.)~
105. mJe. eer ceesnveueeue nsceebo ieebOeer, meleeje (cene.)~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

eer mejmJeleer efJeOeeve


(mejmJeleer mlees$e)
yeejn Debiebefieppee, obmeCeefleueee eefjeJelLenje~
eesmehegJJeenjCee, "eJes oJJeee megeosJeer~~1~~
DeeeejefMejmeb met$e-ke=leJeke$eeb megkebef"keeced~
mLeevesve meceJeeeebie-JeeKeee%eefhleoesue&leeced ~~2~~
JeeiosJeleeb %eele=keLees-heemekeeOeevemleveerced~
Debleke=MemeVeeefYe-cevegejoMeebiele
~~3~~
megefvelebyeeb megpeIeveeb, eMveJeekejCeegleeled~
efJeheekemet$eiJeeo-ejCeeb ejCeebyejeced ~~4~~
mecekelJeefleuekeeb hetJe&-elego&MeefJeYet<eCeeced~
leeJelekeerCe&keesoerCe&-eehe$eebkegjefeeced~~5~~
DeehleeJeenewIe-JeYeeJeeefOeosJeleeced ~
hejyeeheLeehleeb, meeogefeb Yegefecegefeoeced ~~6~~
efvece&tueceesnefleefcej#eheCewkeo#eb,
ve#esCe meJe&peieogppJeuevewkeleeveced ~
mees<esmJe efevceecenes efpeveJeeefCe ! vetveb,
eeeercelees peeefme osefJe ! leouhemetefleced ~~7~~

(14)

eer mejmJeleer efJeOeeve

DeeYeJeeoefhe ogjemeocesJe,
eeemeb megKecevevleceefebleced ~
peeelese megueYeb Keueg hegbmeeb,
lJelemeeoled Fnebye ! vecemles~~8~~
esleecelkeejkeje peveeveeb,
cenesoeeeeYegoee mecemlee~
nmles ke=lee Memlepevew emeeoeled,
leJewJe ueeskeebye ! veceesmleg legYeced ~~9~~
mekeueegJeefleme=sjbye ! et[eceefCemlJeb,
lJeceefme iegCemeghegsOe&ce&me=se cetueced ~
lJeceefme e efpeveJeeefCe ! mJescegkelebiecegKee,
leefon leJe heoeypeb, YetefjYekelee veceece~~10~~
DeLe mejmJeleer hetpee eefle%eeheveee hegg<heebpeefueb ef#ehesled ~

mejmJeleer mlees$e (efnvoer)


MebYeg bo
egleosJeer yeejn DebieeW mes, efveefce&le efpeveJeeCeer ceeveer nQ~
meceioMe&ve nw efleueke efkeee, eeefj$e Jem$e heefjOeeveer nQ~~
eewon hetJeeX kes DeeYejCeeW mes, megboj mejmJeleer ceelee~
Fme efJeOe mes eoMeebie keefuhele, efpeveJeeCeer mejmJeleer ceelee~~1~~
egle Deeeejebie kene cemleke, cegKe met$eke=leebie mejmJeefle kee~
eerJee nw mLeeveebie kene, eer efpeveJeeCeer egleosJeer kee~~
meceJeee Debie JeeKee e%ehleer, ceeB keer GYee YegpeeSb nQ~
e %eele=keLeebie GheemekeeOeeveebie mleve kenueees nQ~~2~~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

(15)

veeYeer nw Debleke=odoMeebie Jej efvelebye DevegejoMeebie nw~


Jej eMveJeekejCe Debie ceele kee, peIeveYeeie kenles egle nQ~~
heeoe efJeheekemet$eDebie efJeeoebie kenW egle ceW~
mecekelJe efleueke nQ Deuebkeej, eewon hetjye ceeveW mee ceW~~3~~
eewoneW ekeerCe&ke egle JeeeW ceW, yeves yesue-yets megboj~
Ssmeer es mejmJeleer ceelee, pees eoMeebieJeeCeer megKekej~~
mebhetCe& heoeLeeX kes %eelee, leerLekej keer pees efoJeOJeveer~
meye JeeW kes heee&eeW keer, egleosJeer DeefOeeef$e ceeveer~~4~~
pees hejceyeeheLe DeJeueeskeve, Fgke nQ YeJeelcee Gvekees~
meeeo jnme yelee kejkes, Yegeer cegeer osleer meyekees~~
efevceepeesleer ceesnebOekeej, nefjCeer ns efpeveJeeCeer ceelee~
jefJe Goe hetJe&efoMeer pes$eer, ef$eYegJeve eeseflele kejCeer ceelee~~5~~
pees Deveeefo mes ogue&Ye Deefevle, Deevevle cees#emegKe nw peie ceW~
ns mejmJeleer ceele! Jen Yeer, leJe emeeo mes DeeflemegueYe yeves~~
Deeee&keeefj mJeiee&efoke meye, Ssee& eehle neW YeeeW kees~
cesjs meye Jeeef_le hetCe& kejes, ns ceele! vecemkeej legcekees~~6~~
mebhetCe& eer keer me=er ceW, et[eceefCe nes ns mejmJeleer!
legce mes ner oeeOece& keer Deew, mebhetCe& iegCeeW keer Glheeer~~
cegeer kes efueS ecegKe keejCe, ceeB mejmJeleer! ceQ vecetB legcnW~
leJe ejCe keceue ceW MeerMe OeB, YeeerhetJe&ke efvele vecetB legcnW~~7~~
DeLe mejmJeleer hetpee eefle%eeheveee ceb[uemeesheefj heg<heebpeefueb ef#ehesled ~

B:BC:C

eer mejmJeleer efJeOeeve

eer mejmJeleer efJeOeeve


MebYeg bo
leerLekej kes cegKe mes efKejleer, DeveDe#ej efoJeOJeveer Yee<ee~
yeejn kees"eW ceW meyekes efnle, heefjCeceleer meJe&peieled Yee<ee~~
ieCeOej ieg efpeve OJeefve kees megvekej, yeejn DebieeW ceW jeles nQ~
nce efoJeOJeveer kee Deeeveve, kejkes Yeeer mes epeles nQ~~1~~
eR leerLekejcegKekeceueefJeefveie&leeoMeebieceeermejmJeleerceele! De$e DeJelej
DeJelej mebJeew<ed Deeeveveb~
eR leerLekejcegKekeceueefJeefveie&leeoMeebieceeermejmJeleerceele! De$e efle
efle " " mLeeheveb~
eR leerLekejcegKekeceueefJeefveie&leeoMeebieceeermejmJeleerceele! De$e cece
meefVeefnlees YeJe YeJe Je<ed meefVeOeerkejCeb~
DeLe Deke-Yegpebieeeele bo
cegveerefee mece veerj heeJeve efueee nw~
mejmJeefle ejCe leerve Oeeje efoee nw~~
pepetB leerLe&kej efoJeOJeefve kees meoe ceQ~
keB efee heeJeve vene OJeefve veoer ceW~~1~~
eR leerLekejcegKekeceueefJeefveie&leeoMeebieceeermejmJeleerosJew peueb.......~
lehes mJeCe&jme mece efIemee iebOe ueeee~
mejmJeefle ejCe ee& kej meewKe heeee~~
pepetB leerLe&kej efoJeOJeefve kees meoe ceQ~
keB efee heeJeve vene OJeefve veoer ceW~~2~~
eR leerLekejcegKekeceueefJeefveie&leeoMeebieceeermejmJeleerosJew eboveb.......~
Oegues esle De#ele DeKebef[le efuees nQ~
eYees1 keerefle& kees hegbpe Dehe&Ce efkees nQ~~
1. efoJeOJeefve

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

(17)

(18)

eer mejmJeleer efJeOeeve

pepetB leerLe&kej efoJeOJeefve kees meoe ceQ~


keB efee heeJeve vene OJeefve veoer ceW~~3~~
eR leerLekejcegKekeceueefJeefveie&leeoMeebieceeermejmJeleerosJew De#eleb.......~

pepetB leerLe&kej efoJeOJeefve kees meoe ceQ~


keB efee heeJeve vene OJeefve veoer ceW~~8~~
eR leerLekejcegKekeceueefJeefveie&leeoMeebieceeermejmJeleerosJew heueb.......~

pegner ceesieje keslekeer heg<he ueskes~


e{eTB eYet keer OJeveer kees eer mes~~
pepetB leerLe&kej efoJeOJeefve kees meoe ceQ~
keB efee heeJeve vene OJeefve veoer ceW~~4~~
eR leerLekejcegKekeceueefJeefveie&leeoMeebieceeermejmJeleerosJew heg<heb......~

peueeoer efuees mJeCe& heg<heeW meefnle ceQ~


keB DeIe& Dehe&Ce mejmJeefle ejCe ceW~~
pepetB leerLe&kej efoJeOJeefve kees meoe ceQ~
keB efee heeJeve vene OJeefve veoer ceW~~9~~
eR leerLekejcegKekeceueefJeefveie&leeoMeebieceeermejmJeleerosJew DeIe.....~

ceueeF& hegDee Keerj hetjer yeveekes~


e{eTB eYet keerefle& kees #egOe efJeveeMes~~
pepetB leerLe&kej efoJeOJeefve kees meoe ceQ~
keB efee heeJeve vene OJeefve veoer ceW~~5~~
eR leerLekejcegKekeceueefJeefveie&leeoMeebieceeermejmJeleerosJew vewJeseb.......~
peues oerhe peesleer oMeeW efoked ekeeMes~
pepeW veeLe OJeefve kees mJehej %eeve Yeemes~~
pepetB leerLe&kej efoJeOJeefve kees meoe ceQ~
keB efee heeJeve vene OJeefve veoer ceW~~6~~
eR leerLekejcegKekeceueefJeefveie&leeoMeebieceeermejmJeleerosJew oerheb......~
Deieefvehee$e ceW Oethe KesTb megiebOeer~
mejmJeefle ke=hee mes keB ceesn yeboer~~
pepetB leerLe&kej efoJeOJeefve kees meoe ceQ~
keB efee heeJeve vene OJeefve veoer ceW~~7~~
eR leerLekejcegKekeceueefJeefveie&leeoMeebieceeermejmJeleerosJew Oetheb.......~
Devebveeme Debietj kesuee heueeW kees~
e{eTB cenecees#e heue nsleg OJeefve kees~~

oesneiebiee veefo kees veerj ues, Meejo ceeB heo kebpe~


$ee Oeeje osles efceues, cegPes Meebefle megKekebo~~10~~
Meeblees MeebefleOeeje~
esle keceue veerues keceue, Deefle megiebOe keunej~
heg<heebpeefue Dehe&Ce kejle, efceues meewKe Yeb[ej~~11~~
heg<heebpeefue~

mejmJeleer osJeer kes 108 ceb$eeW kes 108 DeIe&


Den&odJeke$eeypemebYetleeb, ieCeeOeerMeeJeleeefjleeb~
cenef<e&Oeeefjleeb mlees<es, veecveeceMelesve ieeb~~1~~
DeLe ceb[uemeesheefj heg<heebpeefueb ef#ehesled ~
1. eR eer DeeefoyeecegKeecYeespe eYeJeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
2. eR eoMeebefievew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
3. eR meJe&Yee<eeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
4. eR JeeCew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
5. eR Meejoeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

(19)

6. eR efiejs vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~


7. eR mejmJelew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
8. eR yeeedew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
9. eR JeeiosJeleeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
10. eR osJew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
11. eR Yeejlew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
12. eR eerefveJeeefmevew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
13. eR Deeeejmet$eke=leheeoeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
14. eR mLeevemeceJeeeebiepebIeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
15. eR JeeKeee%eefhle-%eele=-Oece&keLeebie eeYeemegjeew vece DeIe....~
16. eR GheemekeebiemevceOeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
17. eR Debleke=MeebieveeefYekeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
18. eR DevegejesheheefeoMeeMveJeekejCemlevew vece DeIe......~
19. eR efJeheekemet$emeodJe#emes vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
20. eR efJeeoebiekebOejeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
21. eR heefjkece&cenemet$eefJehegueebmeefJejeefpeleeew vece DeIe....~
22. eR evceele[e%eefhleYeemJeodyeengmegyeuuew vece DeIe....~
23. eR pecyeterhemeeieje%eefhlemelkejeew vece DeIe....~
24. eR JeeKeee%eefhleefJeYeepelhebeMeeKeeceveesnjeew vece DeIe....~
25. eR hetJee&vegeesieJeoveeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
26. eR hetJee&Keefeyegkeebefeleeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
27. eR GlheeohetJe&meVeemeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
28. eR DeeeeCeereobleeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
29. eR Jeeree&vegeJeeo-DeefmleveeefmleeJeeoeseew vece DeIe.....~
30. eR %eeveeJeeokeheesueeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
31. eR meleeJeeojmeveeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~

(20)

eer mejmJeleer efJeOeeve

32. eR DeelceeJeeocenenveJes vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~


33. eR kece&eJeeomeeeueJes vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
34. eR eleeKeeveueueeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
35. eR efJeeevegJeeo-keueeCeveeceOesemegueeseveeew veceDeIe.....~
36. eR eeCeeJeee-efeeeefJeMeeuehetJe&YetOevegue&leeew veceDeIe.....~
37. eR ueeskeefyevogcenemeejetefuekeeeJeCeeeew veceDeIe....~
38. eR mLeueieeKeuemeer<ee&ew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
39. eR peueieeKecenekeeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
40. eR ceeeeielemegueeJeCeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
41. eR heieeKemegefheCew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
42. eR DeekeeMeielemeewboee&ew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
43. eR eerkeueeefhemegJeenveeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
44. eR efveeeJeJenej*dvethegjeew veceDeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
45. eR yeesOecesKeueeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
46. eR mecekedeeefj$eMeeruenejeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
47. eR cenesppJeueeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
48. eR vewieceeceesIekesetjeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
49. eR mebeneveIeeesuekeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
50. eR JeJenejesodIekekeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
51. eR $e+pegmet$emegkebkeCeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
52. eR MeyoesppJeueceneheeMeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
53. eR meceefYe{cenebkegMeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
54. eR SJebYetlemevcegeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
55. eR oMeOece&cenecyejeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
56. eR peheceeueeue-meodnmleeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
57. eR hegmlekeebefkelemelkejeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

(21)

58. eR veeeceeCeleebkeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~


59. eR eceeCeekeefCe&keeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
60. eR kesJeue%eevecegkegeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
61. eR MegkeueOeeveefJeMes<ekeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
62. eR meelkeejeeCepeerJevlew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
63. eR eqeogheeoseYeeef<eCew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
64. eR DeveskeebleelcekeeveboheeemeveefveJeeefmevew veceDeIe.....~
65. eR mehleYebieerefmele$eeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
66. eR vee<edkeeoerefhekeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
67. eR JeeefLe&keveeevetveheee&eeefLe&keeecejeew vece DeIe....~
68. eR kewJeuekeeefcevew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
69. eR peeseflece&ew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
70. eR Jee*dceeefheCew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
71. eR hetJee&hejeefJeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
72. eR ieJes vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
73. eR eglew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
74. eR osJeeefOeosJeleeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
75. eR ef$eueeskecebieueeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
76. eR YeJeMejCeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
77. eR meJe&Jebefoleeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
78. eR yeesOecetle&es vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
79. eR Meyocetle&es vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
80. eR efeoevevowkeefheCew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
81. eR Meejoeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
82. eR Jejoeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
83. eR efveleeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~

(22)

eer mejmJeleer efJeOeeve

84. eR Yegefecegefeheueeoeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~


85. eR Jeeieereez vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
86. eR efJeeheeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
87. eR MeyoyeemJeefheCew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
88. eR MegYebkeez vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
89. eR efnlebkeez vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
90. eR eerkeez vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
91. eR Mebkeez vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
92. eR melew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
93. eR meJe&heehe#eebkee&w vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
94. eR efMeJebkeez vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
95. eR censeez vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
96. eR efJeeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
97. eR efoJeOJeves vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
98. eR cee$es vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
99. eR efJeoeuneooeefevew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
100. eR keueeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
101. eR YeieJelew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
102. eR oerhleeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
103. eR meJe&MeeskeeCeeefMevew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
104. eR cenef<e&OeeefjCew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
105. eR hetleeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
106. eR ieCeeOeerMeeJeleeefjleeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
107. eR yeeueeskeefmLejeJeemeeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~
108. eR eoMeecveee osJeleeew vece DeIe efveJe&heeceerefle mJeene~~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

(23)

hetCee&Ie& - MebYeg vo
egle%eeve mekeue en eoMeebie-cee efpeveJej OJeefve mes eie meebe~
Fke meew yeejn kejes[ lesjemeer, ueeKe De"eJeve menme heebe~~
Fve eoMeebie De Debieyeee kees, efvele eefle Jebove kejlee ntB~
Yeeer mes DeIe& e{e kejkes, egle%eeve peesefle kees Oejlee ntB~~109~~
eR leerLekejcegKekeceueefJeefveie&le eoMeebieceeer mejmJeleerosJew hetCee&Ie
efveJe&heeceerefle mJeene~
peehe ceb$e - eR eeR Jeo Jeo JeeiJeeefoefve YeieJeefle mejmJeefle eR vece~
(megiebefOele heg<he, ueJebie ee heerues eeJeue mes 108 yeej ceb$e kees peheW~)

peeceeuee
MebYeg bo
pee pee leerLekej Oece& eeOej, pee eYeg meceJemejCe mJeeceer~
pee pee ef$eYegJeve $eekeeue Ske, #eCe ceW peevees Debleee&ceer~~
pee meye efJeee kes F&Me Deehe keer, efoJeOJeveer pees efKejleer nw~
Jen leeueg-Dees-keb"eefoke kes, Jeeheej jefnle ner efoKeleer nw~~1~~
De"jn ceneYee<ee meeleMeleke, #egke Yee<eecee efoJe Oegveer~
Gme De#ej Deve#ejelceke kees, meb%eer peerJeeW ves Deeve megveer~~
leerveeW mebOee keeueeW ceW Jen, $ee $ee cegntle& mJeecesJe efKejs~
ieCeOej-eeer De FbeW kes, eMveeW JeMe Deve mecee efYe efKejs~~2~~
YeJeeW kes keCeeX ceW Dece=le, yejmeeleer efMeJe megKeoeveer nw~
ewleve megOeejme keer PejCeer, ogKenjCeer en efpeveJeeCeer nw~~
peve eej keesMe leke Fmes megveW, efvepeefvepe kes meye kele&Je iegveW~
efvele ner Deveble iegCe esefCehe, heefjCeece Meg kej kece& nveW~~3~~
n Je heebe nQ Deefmlekeee, De leJe meele veJeheoeLe& Yeer~
Fvekees kenleer es efoJeOJeveer, meyepeve efnlekej efMeJeceeie& meYeer~~
Deevevle DeLe& kes %eeve nsleg, pees yeerpe heoeW kee keLeve kejs~
DeleSJe DeLe&kelee& efpeveJej, Gvekeer OJeefve cesIe meceeve efKejs~~4~~

(24)

eer mejmJeleer efJeOeeve

Gve yeerpeheoeW ceW ueerve DeLe&, eefleheeoke yeejn DebieeW kees~


ieCeOej ieg ietbLes DeleSJe evLe-kelee& ceeveW Jebotb Gvekees~~
efpeve egle ner ceneleerLe& Gece, Gmekes kelee& leerLekej nQ~
es meeLe&ke veece OejW peie ceW, Fmemes eflejles YeJemeeiej nQ~~5~~
pee pee eYegJeeCeer keueeCeer, iebieepeue mes Yeer Meerleue nw~
pee pee MeceieefYe&le Dece=lecee, efncekeCe mes Yeer Deefle Meerleue nw~~
ebove De ceesleernej eb-efkejCeeW mes Yeer Meerleueoeeer~
meeeoceeer eYeg efoJeOJeveer, cegefveieCe kees DeefleMee megKeoeeer~~6~~
Jemlet ceW Oece& Deveble kens, Gve Ske Ske OeceeX kees pees~
en mehleYebefie DeodYegle keLeveer, kenleer nw meele lejn mes pees~~
eleske Jemleg ceW efJeefOe efve<esOe, oes Oece& eOeeve ieewCe cegKe mes~
Jes meele lejn mes neW JeefCe&le, veefnb Yeso DeefOeke Deye nes mekeles~~7~~
eleske Jemleg nw Deefmlehe, De veeefmlehe Yeer nw Jees ner~
Jees ner nw GYeehe mecePees, efhej DeJeeJe Yeer nw Jees ner~~
Jees Deefmlehe De DeJeeJe, efhej veeefmle DeJeeJe Yebie Oejs~
efhej Deefmleveeefmle De DeJeeJe, es meele Yebie nQ Kejs Kejs~~8~~
Fme mehleYebiecee efmebOet ceW pees, efvele DeJeieenve kejles nQ~
Jes ceesn-jeie-s<eeef ohe, meye kece&k eeefuecee njles nQ~~
Jes Deveskeeblecee JeekeemegOee, heerkej Deelecejme eKeles nQ~
efhej hejceevebo hejce%eeveer, neskej Meeele megKe Yepeles nQ~~9~~
ceQ efvepe DeefmlelJe efuees ntB efvele, cesje hej ceW DeefmlelJe veneR~
ceQ efeewleve mJeheer ntB, hegodieue mes cegPe veeefmlelJe mener~~
Fme efJeOe efvepe kees efvepe kes eje, efvepe ceW ner heekej jce peeTB~
efveeevee mes meye Yeso efcee, meye keg JeJenej ne heeTB~~10~~
YeieJeved! keye Ssmeer Meefe efceues, egle ied mes efvepe kees DeJeueesketB~
efhej mJemebJese efvepe Deelece kees, efvepe DevegYeJe eje ceQ KeespetB~~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

(25)

mebkeuhe efJekeuhe meYeer lepe kes, yeme efveefJe&keuhe ceQ yeve peeTB~
efhej kesJeue %eeveceleer mes ner, efvepe kees DeJeueesketb megKe heeTB~~11~~
oesne- meye Yee<eecee efoJeOJeefve, Jee*dcee iebieeleerLe&~
FmeceW DeJeieenve keB, yeve peeTB peie leerLe&~~12~~
eR leerLekejcegKekeceueefJeefveie&leeoMeebieceeermejmJeleerosJew peeceeuee
HetCee&Ie efveJe&heeceerefle mJeene~
Meeblees MeebefleOeeje~ efoJe heg<heebpeefue~
FoceesejMeleb, Yeejlee eefleJeemejb~
e ekeerle&eles Yekelee, me Jew Jesoebleiees YeJesled ~~1~~
keefJelJeb iecekelJeb e , Jeeefoleeb Jeeeficeleeceefhe~
meceehvegeeefoob mlees$e-ceOeereevees efvejblejbb~~2~~
Deeeg<eb e eMemeb e, mlees$ecesleovegmcejved~
eglekesJeefueleeb ueyOJee, metefjye&e Yepeslhejb~~4~~
FleeMeerJee&o~ heg<heeeefue

mejmJeleer mlees$e
eveke&-keesefIeefleesppJeue-efoJe-cetlex!
eereefvkee-keefuele-efvece&ue-MegYeJees!
keeceeLe&-oeefe-keuenbme-meceeefOe{s ~
Jeeieereefj ! eefleefoveb cece j#e osefJe ! ~~1~~
osJee-megjsv-veleceewefueceefCe-ejesefe,
eercebpejer-efveefJe[-jbefpele-heeohees !
veerueeuekes ! eceonefmle-meceeveeeves!
Jeeieereefj ! eefleefoveb cece j#e osefJe ! ~~2~~

(26)

eer mejmJeleer efJeOeeve

kes et jnej-ceef C ekeg C[ue-ceg ef keeew ,


meJee& Yet <eCe-vejs v-ceg veer v -Jeb es !
veeveemegjlve-Jej-ef vece&ue-ceew ef ueeges !
Jeeieereefj ! eefleefoveb cece j#e osefJe ! ~~3~~
cebpeerjkeeslkevekekebkeCeefkebkeCeerveeb,
keebeee Pebke==le-jJesCe efJejepeceeves !
mece&-JeeefjefveefOe-mebleefle-Je&ceeves !
Jeeieereefj ! eefleefoveb cece j#e osefJe! ~~ 4~~
kebkesefueheuueJe-efJeefvebefole-heeefCeegices !
heeemeves ef oJeme-heemeceeve-Jeke$es !
pewvesv-Jeke$e-YeJeefoJe-mecemle-Yee<es !
Jeeieereefj ! eefleefoveb cece j#e osefJe! ~~ 5~~
DexvogceefC[lepeeueefuelemJehes !
Meee-ekeeefMeefve-mecemle-keueeefOeveeLes!
efevcegefkee-pehemejeYee-hegmlekeebs !
Jeeieereefj ! eefleefoveb cece j#e osefJe!~~6~~
ef [ b [ er j ef h eb [ -ef n ceMeb K eef melee-Ye n ejs !
hetCexvog-efyecyeefe-MeesefYele-efoJeiee$es!
eeb eueceeve-ce= i eMeeJeueuee-ves $es !
Jeeieereefj ! eefleefoveb cece j#e osefJe! ~~7~~
hetpes heefJe$ekejCeesVele-keecehes!
efveleb heCeerv-ie[eefOehe-efkeVejsvw!
efJeeeOejsv-megje#e-mecemle-Je=vow,
Jeeieereefj ! eefleefoveb cece j#e osefJe !~~8~~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

(27)

mejmJelee emeeosve, keeJeb kegJe&efvle ceeveJee~


lemceeefVeeue-YeeJesve , hetpeveeree mejmJeleer~~9~~
eer meJe&%e cegKeeslheVee, Yeejleer yengYeeef<eCeer~
De%eeveefleefcejb nefvle, efJeee-yengefJekeeefmeveer~~10~~
mejmJeleer ceee e, efoJee keceueueesevee~
nbmemkevOe-mecee{e, JeerCee-hegmleke-OeeefjCeer~~11~~
eLeceb Yeejleer veece, efleereb e mejmJeleer~
le=leereb MeejoeosJeer, elegLe nbmeieeefceveer~~12~~
hebeceb efJeog<eeb ceelee, <eb Jeeieerejer leLee~
kegceejer mehleceb eesee, Deceb yeeeeefjCeer~~13~~
veJeceb e peievceelee, oMeceb yeeefeCeer leLee~
SkeeoMeb leg yeeeCeer, eoMeb Jejoe YeJesled ~~14~~
JeeCeer $eeesoMeb veece, Yee<ee ewJe elego&Meb~
hebeoMeb egleosJeer e , <ees[Meb ieewefve&ieeles~~15~~
Sleeefve egleveeceeefve, eelelLeee e he"sled~
leme mebleg<eefle ceelee, Meejoe Jejoe YeJesled ~~ 16~~
mejmJeleer ! vecemlegYeb, Jejos ! keeceefheefCe!
efJeeejbYeb keefj<eeefce, efmeefYe&Jeleg ces meoe~~17~~
~~ Fefle eer mejmJeleer veece mlees$eced ~~

B:BC:C

eer mejmJeleer efJeOeeve

eMeefmle
ceneJeerj eYet keer pevceYetefce, kegC[uehegj kees Mele Mele Jevove~
eer$e+<eYeosJe mes heee&veeLe leke, pevceYetefce kees Yeer eCeceve~~
eer mejmJeleer ceeB kes emeeo mes, cegPekees efkebefeled %eeve efceuee~
eer mejmJeleer hetpeve efJeOeeve, jeves kee hegCe eYeele efKeuee~~1~~
heefeme meew leerme Jeerj mebJele, Megkeuee keeefle&ke hetvece efleefLe ceW~
Fme efJeOeeve kees hetjCe kejkes, ceQ DeefleMee nef<e&le ntB ceve ceW~~
yeermeJeeR meoer kes es eLece, Deeeee& Meebeflemeeiej ceeves~
Fve heeOeerMe eLece iegJej, Deeeee& Jeerjmeeiej ceeves~~2~~
Fve efMe<ee ieefCeveer %eeveceleer, ceQves DeefleMeeefe efJeOeeve jes~
efpeveJej Yeeer heefjCeece Megef, nslet yeme keF& megevLe jes~~
ceeB mejmJeleer keer Yeeer ner, cegPe %eeveJe=ef ceW keejCe nw~
iegDeeW keer Yeeer YeJelejCeer, eeefj$eMegef kee meeOeve nw~~3~~
en mejmJeleer efJeOeeve kejkes, YeeeW! efvepe %eeve Meg kej uees~
Jej meceereerve %eeve yeue mes, efvepe ceeveJe pevce meheue kej uees~~
peye leke leerLekej pevceYetefce, leerjLe peie ceW keerleea heeJeW~
leye leke efJeOeeve en Fme peie ceW, peve kejW kejeJeW megKe heeJeW~~4~~
oesne- meye Yee<eecee Meejos! cegPekees oes Jejoeve~
mecei%eeveceleer meefnle, heeTB kesJeue%eeve ~~ 5~~

B:BC:C

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

%eeve heeermeer ele efJeefOe


%eeve heeermeer ele1 ceW ieejme kes ieejn GheJeeme Deewj eewoMe kes
eewon GheJeeme Ssmes heeerme GheJeeme nesles nQ~ en ele ieejn Debie Deewj
eewon hetJe& %eeve keer DeejeOevee kes efueS efkeee peelee nw~ Fmekees eeJeCe
megoer elego&Meer mes kejves kee efJeOeeve nw~
celeeblej mes Fme ele ceW oMeceer kes oMe GheJeeme Deewj hetefCe&cee kes
hebn GheJeeme kejves kee Yeer efJeOeeve nw~
Fme ele ceW eOeevehe mes eglemkebOe eb$e kee DeefYe<eske SJeb egle%eeve
(mejmJeleer) keer hetpee kejvee eeefnS~
eleske ele keer Gece efJeefOe lees GheJeeme ner nw~ ceOece SJeb
peIeve efJeefOe ceW Meefe kes Devegmeej SkeeMeve ee Deuheenej kejkes Yeer
ele efkeee pee mekelee nw~ ele kes efove efpevesvosJe SJeb eglemkebOe eb$e
DeLeJee mejmJeleer keer cetefle& kee hebeece=le DeefYe<eske kejkes hetpee kejW,
hegve mejmJeleer kes 108 veeceeW kees he{les ngS Ske-Ske ceb$eeW kee
GeejCe kej megiebefOele heg<he, ueJebie ee heerues eeJeueeW kees e{eJeW~
Deveblej mecegee ceb$e mes Ske peehe kejW~
mecegee peehe- eR efpevecegKeesodYetleeoMeebieee vece~
ieejn Debie Deewj eewon hetJe& mebyebOeer eleeW ceW he=Leked-he=Leked peehe
Yeer kejvee eeefnS~
ieejn Debie keer 11 peehe1- eR efpevecegKeesodYetle-Deeeejebieee vece
2- eR efpevecegKeesodYetle-met$eke=leebieee vece
3- eR efpevecegKeesodYetle-mLeeveebieee vece
4- eR efpevecegKeesodYetle-meceJeeeebieee vece
5- eR efpevecegKeesodYetle-JeeKeee%eefhle Debieee vece
6- eR efpevecegKeesodYetle-veeLeOece&keLeebieee vece
1. eleefleefLeefveCe&e he=. 214~

(30)

eer mejmJeleer efJeOeeve

7- eR efpevecegKeesodYetle-GheemekeeOeeveebieee vece
8- eR efpevecegKeesodYetle-Debleke=ledoMeebieee vece
9- eR efpevecegKeesodYetle-DevegejesheheeefokeoMeebieee vece
10- eR efpevecegKeesodYetle-eMveJeekejCeebieee vece
11- eR efpevecegKeesodYetle-efJeheekemet$eebieee vece
eewon hetJeeX keer 14 peehe1- eR efpevecegKeesodYetle-GlheeohetJee&e vece
2- eR efpevecegKeesodYetle-DeeeeCeerehetJee&e vece
3- eR efpevecegKeesodYetle-Jeeree&vegeJeeohetJee&e vece
4- eR efpevecegKeesodYetle-DeefmleveeefmleeJeeohetJee&e vece
5- eR efpevecegKeesodYetle-%eeveeJeeohetJee&e vece
6- eR efpevecegKeesodYetle-meleeJeeohetJee&e vece
7- eR efpevecegKeesodYetle-DeelceeJeeohetJee&e vece
8- eR efpevecegKeesodYetle-kece&eJeeohetJee&e vece
9- eR efpevecegKeesodYetle-eleeKeevehetJee&e vece
10- eR efpevecegKeesodYetle-efJeeevegeJeeohetJee&e vece
11- eR efpevecegKeesodYetle-keueeCeeJeeohetJee&e vece
12- eR efpevecegKeesodYetle-eeCeeJeeeeJeeohetJee&e vece
13- eR efpevecegKeesodYetle-efeeeefJeMeeuehetJee&e vece
14- eR efpevecegKeesodYetle-ueeskeefyebogmeejhetJee&e vece
Fme ele kes 25 GheJeeme Ske Je<e& ceW kejW~ Ssmes Ske Je<e& leke ee
yeejn1 Je<e& leke Yeer en ele efkeee peelee nw~ ele hetCe& kejkes eLeeMeefe
Geeheve kejvee eeefnS~
Fme ele kes emeeo mes ceveg<e egle%eeve kees eehle kej Deieues YeJe
ceW eglekesJeueer neskej hejcheje mes kesJeue%eeve kees eehle kejves ceW meceLe&
nes peeJesiee~
1. ele efleefLe efveCe&e, he=. 216~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

(31)

mejmJeleer ceelee keer Deejleer


-e%eeeceCeer Deeefe&kee evoveeceleer
Deejefle kejes js,
efpeveJeeCeer ceelee mejmJeleer keer, Deejefle kejes js~
eoMeebiecee egleosJeer kee, es efleueke meceioMe&ve~
Jee OeejleeR eeefjle kes, eewon hetjye kes DeeYet<eCe~~
Deejefle kejes, Deejefle kejes, Deejef le kejes js,
Deekeej meefnle Gve egleosJeer keer, Deejefle kejes js~~1~~
Fvekes DeejeOeve mes %eeveeJejCe kece& #ee neslee nw~
ceefle egle %eeve eehle neskej, De%eeve mJeeb Jee neslee nw~~
Deejefle kejes, Deejefle kejes, Deejef le kejes js,
leerLekej eYeg keer efoJeOJeefve keer, Deejefle kejes js~~2~~
cevehee&e%eeveer ieCeOej Yeer, egle DeejeOeve kejles nQ~
leYeer Ieeefleee kece& veeMekej, kesJeue%eeveer yeveles nQ~~
Deejefle kejes, Deejefle kejes, Deejef le kejes js,
kewJeueceeer MeerleueJeeCeer keer, Deejefle kejes js~~3~~
cegefve kes Debie hetJe& keer ceefncee, lees Deeiece ceW efceueleer nw~
meceief Deeefe&kee ieejn, DebieeW kees he{ mekeleer nQ~~
Deejefle kejes, Deejefle kejes, Deejef le kejes js,
meeQoe&Jeleer ceeB mejmJeleer keer, Deejefle kejes js~~4~~
MegYe Jee OeejCeer nbme-Jeeefnveer mejmJeleer ceelee nQ~
MegYe %eeveefkejCeeW mes egle, ebovee ener egleceelee nQ~~
Deejefle kejes, Deejefle kejes, Deejef le kejes js,
egle%eeve meceefvJele mejmJeleer keer, Deejefle kejes js~~5~~

B:BC:C

eer mejmJeleer efJeOeeve

mejmJeleer- eeueermee
jeefe$eer-e%eeeceCeer Deeefe&kee evoveeceleer
oesne
leerLekej cegKe mes efKejer, vecetB efoJeOJeefve meej~
eoMeebiecee mejmJeleer, kees Jevove Mele yeej~~1~~
yegef eKejlee kes efueS, keB ceele iegCeieeve~
pe[lee cesjer otj nes, heeTB Ssmee %eeve~~2~~
eeueermee ceeOece yeves, iegCe JeCe&ve ceW meeLe&~
neW emeVe ceeB mejmJeleer, cegPe ceve ceW meekeej ~~3~~
eewheeF&
pee ceeB mejmJeleer efpeveJeeCeer, pee Jeeieereefj pee keueeCeer~~1~~
Meejo ceele legcnejer pee nes, legce efpeveJej ceve ceW De#ee nes~~2~~
eoMeebiecee he legcneje, %eeveerpeve kees ueielee heeje~~3~~
Jen DeeOeeeflceke %eeve Dehetjye, ieejn Debie elego&Me hetjye~~4~~
Deeeejebie eLece kenueelee, met$eke=leebie efleere megnelee~~5~~
leerpee mLeeveebie kene nw, meceJeeeebie elegLe& jne nw~~6~~
JeeKeee%ehleer nw hebece, %eele=keLee MegYe Debie nw <eced ~~7~~
GheemekeeOeeveebie nw mehlece, Devleke=odoMe Debie peg Deced ~~8~~
veJece DevegejoMeebie Deelee, oMece eMveJeekejCe kenelee~~9~~
met$eefJeheeke veece ieejnJeeB, erJeeo kene yeejnJeeB~~10~~
efJeeo kes heeBe Yeso nQ, efpevnW yeleeles pewve Jeso nQ~~11~~
henuee nw heefjkece& megnevee, met$e hetJe&iele eceMe ceevee~~12~~
nw eLeceevegeesie efhej eewLee, hebece Yeso etefuekee neslee~~13~~
eewon Yeso hetJe&iele kes nQ, Deeiece ceW meeLe&ke JeCex nQ~~14~~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

(33)

eLece kene GlheeohetJe& nw, otpee DeeeeCeer hetJe& nw~~15~~


Jeere&eJeeo hetJe& nw leerpee, Demleerveeefmle eJeeo nw eewLee~~16~~
%eeveeJeeo hetJe& nw hebece, meleeJeeo hetJe& nw <eced ~~17~~
mehlece hetJe& nw DeelceeJeeoced, kece&eJeeo hetJe& nw Deced ~~18~~
veJecee eleeKeeve hetJe& nw, hegefve efJeeevegeJeeo hetJe& nw~~19~~
hetJe& kene keueeCeJeeo nw, eeCeeJeee hetJe& eoMe nw~~20~~
efeeeefJeMeeue hetJe& lesjnJeeB, ueeskeefyevogmeejced eewonJeeBb~~21~~
ieejn Debie elego&Me hetjye, Fvemes egle efpeveJeeve Dehetjye~~22~~
JeerjeYet keer efoJeOJeefve nw, ieewlece ieCeOej keer keLeveer mess~~23~~
en egle eie ngDee Oejleer hej, DeeeeeeX keer yevee Oejesnj ~~24~~
hejchejeeeeeX ves heeee, YeJeeW kees GheosMe megveeee~~25~~
Jele&ceeve kes Fme keefueegie ceW, DebiehetJe& GheueyOe ve peie ceW~~26~~
Gvekes DebMehe nQ Deeiece, Jele&ceeve kes egle hejceeiece~~27~~
<edKeC[eiece Deeefo ebLe nQ, OeJeueeefoke erkee mes egle nQ~~28~~
Gme hej vetleve mebmke=le erkee , ieefCeveer %eeveceleer peer ves efueKee~~29~~
Jele&ceeve ceW elegjvegeesiee, GmeceW ner egle ieefYe&le nesiee~~30~~
pees Yeer meye GheueyOe Meee nQ, Gvemes kej uees efme mJeeLe& nw~~31~~
mejmJeleer ceeB kee DeejeOeve, kejlee nw heeheeW kee #eeueve~~32~~
efpeveJeeCeer kes keF& veece nQ, mejmJeleer Yeejleer Oeece nw~~33~~
Meejo ceeB legce nbmeJeeefnveer, efJeog<eer Jeeieerejer yeeeCeer~~34~~
yeeeeefjCeer Deewj kegceejer, kenW peievceelee megKekeejer~~35~~
egleosJeer Yee<ee ieew JeeCeer, efJeog<eer meJe&celee eYeg JeeCeer~36~~
Fve meesuen veeceeW egle ceelee, cesjs ceve keer njes Demeelee~~37~~
Deveskeevlecee Dece=le PeefjCeer, egle%eeve keer legce efvePe&efjCeer~~38~~
legceceW nes DeJeieenve cesje, nes peeJes yeme %eeve Gpesje~~39~~
ener Ske DeefYeuee<ee cesjer, efces %eeve mes YeJe keer hesjer~~40~~

(34)

eer mejmJeleer efJeOeeve

MebYeg bo
en egle eeueermee pees YeefJepeve, eefleefove ee mes he{ ueWies~
ueewefkeke DeeOeeeflceke %eeve meYeer, Jes Deheves ceve ceW Yej ueWies~~
heefeme meew eewefyeme Jeerj mebJeled keer, egle hebeceer efleLeer DeeF&~
evoveeceleer efvepe YeeJeeW ceW, egleYeeer iebiee Yej ueeF&~~1~~
en %eeveiebie yeve kejkes cesjs, ceve kees heeJeve kej osJes~
peie kees Deheveer heeJevelee keer, meewjYelee kee heefjee osJes~~
efvepe hej keer pe[lee #ee kejves kee, YeeJe cee$e Fme jevee ceW~
efpeveosJe Meee ieg keer eee, cesjs peerJeve ceW meoe efceues~~2~~
oesne
mejmJeleer ceeB kes ejCe, ceW Deefhe&le en heg<he~
eeueermee kes efveefcee mes, keB YeeJe efvepe Meg~~3~~

B:BC:C

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

efJeOeeve keer jeefe$eer ieefCeveer ecegK e

eer %eeveceleer ceeleepeer keer hetpeve


jeefe$eer-e%eeeceCeer Deeefe&kee eboveeceleer
mLeehevee
hetpeve kejes peereer ieefCeveer %eeveceleer ceeleepeer keer, hetpeve kejes peer~
efpevekeer hetpeve kejves mes, De%eeve efleefcej veMe peelee nw~
efpevekeer efoJe osMevee mes, MegYe %eeve oe yeme peelee nw~~
Gvekes eer ejCeeW ceW, Deeeveve mLeeheve kejles nQ~
meefVeefOekejCe efJeOeerhetJe&ke, heg<heebpeefue Deefhe&le kejles nQ~~
heg<heebpeefue Deefhe&le kejles nQ~.......
hetpeve kejes peer,
eer ieefCeveer %eeveceleer ceeleepeer keer hetpeve kejes peer~~
eR ieefCeveerecegKe eer %eeveceleer ceele ! De$e DeJelej DeJelej mebJeew<ed Deeeveveb~
eR ieefCeveerecegKe eer %eeveceleer ceele ! De$e efle efle " " mLeeheveb~
eR ieefCeveerecegKe eer %eeveceleer ceele! De$e cece meefVeefnlees YeJe YeJe
Je<ed meefVeOeerkejCeced~
Deke
De ke-%eeveceleer peer veece legcneje, %eeve meefjle DeJeieenve nw~
lesjer heeJeve eefleYee ueKekej, cesje ceve Yeer heeJeve nw~~
cegPe De%eeveer ves ceeB peye mes, lesjer eee heeF& nw~
leye mes ogefveee keer keesF& efJe, cegPekees uegYee ve heeF& nw~~
%eeveece=le peue heerves nslet, leJe heo ceW cesje ceve nw~
lesjer heeJeve eefleYee ueKekej, cesje ceve Yeer heeJeve nw~~1~~
eR ieefCeveerecegKeeer%eeveceleercee$es pevcepejece=legefJeveeMeveee peueb
efveJe&heeceerefle mJeene~

(36)

eer mejmJeleer efJeOeeve

ebove Deewj megiebefOele iebOeeW, keer JemegOee hej keceer veneR~


uesefkeve lesjer %eeve megievOeer, mes megjefYele nw Deepe cener~~
Gmeer %eeve keer meewjYe uesves, kees Deelegj cesje ceve nw~
lesjer heeJeve eefleYee ueKekej, cesje ceve Yeer heeJeve nw~~2~~
eR ieefCeveerecegKeeer%eeveceleercee$es mebmeejleeheefJeveeMeveee eboveb
efveJe&heeceerefle mJeene~
peie kes veej JewYeJe mes, ceQves Meeele megKe Lee eene~
hej les js Gheos MeeW mes , Jew jeie oe ces js Yeeee~~
De#ee megKe kes efueS cegPes, lesje eJeeve ner meeOeve nw~
lesjer heeJeve eefleYee ueKekej, cesje ceve Yeer heeJeve nw~~3~~
eR ieefCeveerecegKeeer%eeveceleercee$es De#eeheoeehlees De#eleb
efveJe&heeceerefle mJeene~
keeceosJe ves efvepe yeeCeeW mes, peye egie kees Lee eefmele efkeee~
legceves Deheveer keesceue keeee, ueIegJee ceW ner lehee efoee~~
FmeerefueS leJe heo ceW Deekej, Meevle ngDee cesje ceve nw~
lesjer heeJeve eefleYee ueKekej, cesje ceve Yeer heeJeve nw~~4~~
eR ieefCeveerecegKeeer%eeveceleercee$es keeceyeeCeefJeOJebmeveee heg<heb
efveJe&heeceerefle mJeene~
ceeveJe megvoj hekeJeeveeW mes, Deheveer #egOee efceeles nQ~
uesefkeve Gvekes eje Yeer veefnb, YetKe efcee Jes heeles nQ~~
Deelcee keer meble=efhle nslegg, leJe JeeCeer cesje Yeespeve nw~
lesjer heeJeve eefleYee ueKekej, cesje ceve Yeer heeJeve nw~~5~~
eR ieefCeveerecegKeeer%eeveceleercee$es #egOeejesieefJeveeMeveee vewJeseb
efveJe&heeceerefle mJeene~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

(37)

efJeegle kes oerheeW mes peie ves, ie=n DebOesj efceeee nw~
%eeve kee oerheke ueskej legceves, Devlejbie ecekeeee nw~~
Ie=le kee oerheke ueskej ceelee, nce kejles leJe eCeceve nQ~
lesjer heeJeve eefleYee ueKekej, cesje ceve Yeer heeJeve nw~~6~~
eR ieefCeveerecegKeeer%eeveceleercee$es ceesnevOekeejefJeveeMeveee oerheb
efveJe&heeceerefle mJeene~
keceeX ves ner Deye leke cegPekees, en YeJe YeceCe kejeee nw~
legceves Gve keceeX mes ue[kej, leeie ceeie& Deheveeee nw~~
Oethe peueekej lesjs meccegKe, nce kejles leJe hetpeve nQ~
lesjer heeJeve eefleYee ueKekej, cesje ceve Yeer heeJeve nw~~7~~
eR ieef Ceveer eceg Keeer %eeveceleer cee$es De<kece& onveee Oet heb
ef veJe& heeceeref le mJeene~
efkeleves Kes ceer"s heue kees, ceQves Deye leke Keeee nw~
legceves ceeB efpeveJeeCeer kee, Deveceesue %eeveheue Keeee nw~~
leJe hetpeveheue %eeveefveOeer, efceue peeJes en cesje ceve nw~
lesjer heeJeve eefleYee ueKekej, cesje ceve Yeer heeJeve nw~~8~~
eR ieef Ceveer eceg Keeer%eeveceleercee$es cees #eheueeehlees heueb
efveJe&heeceerefle mJeene~
efheef keceC[uegOeejer ceelee, veceve legcnW nce kejles nQ~
DeJe kee Leeue mepeekej, DeIe& mecehe&Ce kejles nQ~~
egie keer henueer %eeveceleer kes, ejCeeW ceWs DeefYeJevove nw~
lesjer heeJeve eefleYee ueKekej, cesje ceve Yeer heeJeve nw~~9~~
eR ieefCeveerecegKeeer%eeveceleercee$es DeveIe&heoeehlees DeIe
efveJe&heeceerefle mJeene~

(38)

eer mejmJeleer efJeOeeve

Mesjbo
ns ceeB let %eeve iebie keer heefJe$e Oeej nw~
lesjs mece#e iebiee keer uenjsW yeskeej nQ~~
Gme Oeej keer keg yetBoeW mes peueOeej ceQ keB~
Jen %eeve veerj ceQ oe kes hee$e ceWW YeB~~
Meeblees MeebefleOeeje.....~~
meeeo Deveskeevle kes Geeve ceW ceelee~
yengefJeOe kes heg<he efKeues lesjs %eeve ceW ceelee~~
keeflehee GvneR heg<heeW mes ceQ heg<heebpeefue keB~
Gme %eeveJeeefkee ceW %eeve keer keueer yevetB~~
efoJe heg<heebpeefueb ef#ehesled.....~~

peeceeuee
oesne
%eeveceleer kees efvele vecetB, %eeve keueer efKeue peee~
%eevepeesefle keer eceke cesW, peerJeve cece efceue peee~~
Oegve-veeefieve-cesje ceve [esues.....~

ns yeeuemeleer, ceeB %eeveceleer, nce DeeS lesjs ej hes,


MegYe DeIe& mebpeeskej ueeS nQ~~
Mejo hetefCe&cee efove Lee megvoj, legce Oejleer hej DeeFb~
meved GefVeme meew eeQefleme ceW ceeB, ceesefnefve peer n<ee&F~~ ceelee...~~
Les efhelee Oeve, veiejer Yeer Oeve, cewvee kes Fme DeJeleej hes,
MegYe DeIe& mebpeeskej ueeS nQ~~1~~
yeeuekeeue mes ner cewvee kes, ceve Jewjeie meceeee~
lees[ peiele kes yebOeve meejs,es[er cecelee ceeee~~ ceelee....~~

Jeerj %eeveesoe ebLeceeuee

(39)

(40)

eer mejmJeleer efJeOeeve

ieg mebie efceuee, DeJeuecye efceuee, heie ye{s cegefe kes ej hes,
MegYe DeIe& mebpeeskej ueeS nQ~~2~~

meeefnle me=peve, egle ceW ner jceCe, kej eueeR mJeelce efJeeece hes,
MegYe DeIe& mebpeeskej ueeS nQ~~8~~

MeeefvleefmevOeg keer eLece efMe<elee, JeerjefmevOeg ves heeF&~


Gvekeer efMe<ee %eeveceleer peer ves, %eeve keer peesefle peueeF&~~ ceelee....~~
efMeJejeieer keer, Jewjeieer keer, ues oerhe megceve kee Leeue js,
MegYe DeIe& mebpeeskej ueeS nQ~~3~~

ieefCeveer ceelee kes ejCeeW ceW, ener eeevee kejles ~


kens evoveeceleer %eeve keer , meefjlee cegPeceW Yej os~~ ceelee.....~~
%eeveoelee keer, peieceelee keer, Jevovee keB Meleyeej ceQ,
MegYe DeIe& mebpeeskej ueeS nQ~~9~~

ceelee legce DeeMeerJee&o mes, pecyeterhe yevee nw~


nefmleveehegj keer hegCeOeje hej, kewmee DeueKe peiee nw~~ ceelee....~~
%eevepeesefle eueer, peie YeceCe kejer, lesjs ner %eeve DeeOeej hes,
MegYe DeIe& mebpeeskej ueeS nQ~~4~~
leerLe& DeeesOee, ceebieerlegbieer, kee efJekeeme kejJeeee~
efhej eeeie ceW lehemLeueer kee, vetleve leerLe& yeveeee~~ ceelee.....~~
eYeg meceJemejCe, jLe ngDee YeceCe, eer $e+<eYeosJe kes veece kee,
MegYe DeIe& mebpeeskej ueeS nQ~~5~~
kegC[uehegj leerjLe efJekeeme keer, veF& esjCee DeeF&~
ceneJeerj keer pevceYetefce ceW, DeieefCele KegefMeeeB eF~~ ceelee...~~
ceneJeerj peesefle, jLe mes Geesle, kej efoee hegve mebmeej kees,
MegYe DeIe& mebpeeskej ueeS nQ~~6~~
leerLekej keer pevceYetefceeeW, kee efJekeeme kejJeeee~
heee&veeLe kes GlmeJe kee efhej, legceves efyeiegue yepeeee~~ ceelee.......~~
mebosMe efoee, GheosMe efoee, YeeJevee ngF& meekeej nw,
MegYe DeIe& mebpeeskej ueeS nQ~~7~~
eLee veece iegCe Yeer nQ Jewmes, legce nes %eeve keer oelee~
legce ejCeeWs ceW Deekej kes nj, peveceeveme n<ee&lee~~ ceelee....~~

oesne
ueesns kees meesvee kejs, heejme peie efJeKeele~
legce peie kees heejme kejes, mJeeb %eeveceefle ceele~~10~~
eR ieefCeveerecegKeeer%eeveceleercee$es peeceeuee hetCee&Ie efveJe&heeceerefle mJeene~
Meeblees MeebefleOeeje, efoJe heg<heebpeefue~
MebYegbo
pees ieefCeveer %eeveceleer ceelee keer, kejW meoe hetpee efe mes~
Jes %eeveece=le mes efvepe ceve kees, heeJeve kej DeefYeefmebefele kejles~~
Fme MejohetefCe&cee kes evoe keer, %eevejefMceeeB ye{W meoe~
evoveeceleer egie egie leke en,Deeueeske peiele kees efceues meoe~~
FleeMeerJee&o, heg<heebpeefue

B:BC:C