You are on page 1of 4

Eskiden daha m dindardk?

Bu lkede kk salm nice yalan-yanl inanlardan biri de, cumhuriyetten nceki dnemde yani Osmanllmz zamanndaki Mslmanlmzn bugnknden ok daha ileride bulunduu inandr. Buna inananlara gre, cumhuriyetin kurulmas ile beraber iktidarda bulunanlar maskelerini indirerek gerek yzlerini gstermiler ve slam dinine ve ona inanan Mslmanlara kar bayrak amlardr. Onlara gre bunun en ak delillerinden biri ezann Trkeletirmesi ve ibadet dilinin Trke olmas gerektiinin savunulmasdr. te buna inananlar da imdi gya onlarn bugnk temsilcilerinden bunun hesabn sormakta ve szm ona lkedeki bu "dinsizlie" artk dur demekteler ve bylece yeniden, dinlerini gerei gibi yaayabildikleri o eski gzel gnlere kavuma imkn (!) bulabileceklerini dnmekteler. yleyse gelin eskiden din ve diyanetle aramzn nasl olduuna bir gz atalm. Vatan gazetesi yazar Mustafa Mutlu, bugn ok hayrl bir i yapt ve "Yz yl nceye gre ok daha dindarz..." bal ile yaymlanan makalesinde, evket Sreyya Aydemir'in hayatn anlatt 'Suyu Arayan Adam' kitabndan yle bir alnt aktard: "Topraksz bir ifti ailesinin olu olan evket Sreyya, 1897 ylnda Edirne'de domu ve ailesinin zverisiyle iyi bir eitim alp retmen olmu. Sonra yedek subayln mehur Sarkam faciasna urayan 28'inci Tabur'da (bozgundan nce alaym) yapm. Bir yandan bitmek bilmeyen Rus basknlarna direnirken, dier yandan da retmenliin verdii sorumlulukla emrindeki askerleri eitmeye soyunmu... Ulu aabeyin srarla okumam nerdii blm zetle yle: "Daha ilk derste belli oldu ki blkte, hangi dinden olduumuzu bile doru drst bilen bir kii yok. Bir gn askerlere sordum: - Bizim dinimiz nedir? Hepsinin bir azdan, 'Elhamdlillah Mslmanz' diye cevap vereceklerini sanyordum. Fakat yle olmad, cevaplar kart. Kimisi 'mam zam dinindeniz', kimisi 'Hazreti Ali dinindeniz' dedi. Kimisi de hibir din tayin edemedi. Arada, slamz' diyenler de kt ama 'Peygamberimiz kimdir?' deyince, onlar da pusulay ard. Akla gelmez peygamber isimleri ortaya atld. Hatta birisi, 'Peygamberimiz Enver Paa'dr' bile dedi. lerinden peygamberin adn duymu olan birkana da, 'Peygamberimiz sa mdr, l m?' deyince, i gene atallat. Herkes aklna gelen cevab veriyordu. Bir ksm sa, bir ksm ldr tarafn tuttu. Fakat birisinin kuvvetle konutuunu yahut bir tarafn daha ar bastn grnce, dier tarafn da kolayca o tarafa kayd grlyordu.

'Peygamberimiz sadr' diyenlere, 'O halde hangi ehirde oturur?' diye sordum. Cevaplar tekrar kart. Onu stanbul'da, am'da yahut Mekke'de yaatanlar oldu. Hibir yer tayin edemeyenler daha oktu. 'Peygamberimiz lmtr' diyenlere de 'Ne zaman lmtr?' dendii zaman bu sefer onlar ardlar. Yz sene nce, be yz sene nce, bin sene nce diye geliigzel cevaplar verenler oluyordu. Fakat ou vakit tayin edemiyordu. Dinimizin ad ve peygamberimiz bilinmedii gibi, din ilkelerini ve ibadetleri doru drst bilen kimse de kmad. Ezan dinlemilerdi. Fakat ezan okumay bilen yoktu. Namaz klan bir iki kii kt. Onlar da namaz surelerini yanlsz okuyamad.Daha garibi, niin namaz kldklarn bir trl anlatamadlar. Bu blk, o zamanki milletin bir parasyd. Hepsi Anadolu kylleriydi. Biz Anadolu kylsn dindar, mutaassp bilirdik. Halbuki bu grdklerim sadece cahildiler. Fakat asl aknlm ikinci derste oldu. Bu askerler yalnz hangi dinden olduklarn deil, hangi milletten olduklarn da bilmiyorlard: 'Biz hangi milletteniz?' deyince her kafadan bir ses kt: 'Biz Trk deil miyiz?' deyince de hemen, 'Estafurullah' diye karlk verdiler. Trkl kabul etmiyorlard. Halbuki biz 'Trk'tk. Bu ordu Trk ordusu idi. Ama onlara gre Trk demek, Kzlba demekti. Kzlbaln ise ne olduu bilinmiyordu. Ama onu herhalde kt bir ey sayyorlard. Dininde, milliyetinde birlemi olmayan bu blk, dersler ilerledike grld ki, devletin eklini, adn, padiahn adn, devletin merkezini, bakumandan ve onun vekilini de bilmemektedir. Hele i vatan bahsine dnnce, bsbtn kart. Ksacas, vatanmzn neresi olduunu bilen yoktu. Yahut da btn bilgiler belirsiz, kksz, ekilsiz ve yanlt." *** Evet, bugn size "yeni" bir kitaptan sz etmiyorum. Yazarnn lmnn zerinden bile 36 yl gemi bir kitap bu... Anlatt olaylar da 100 yl ncesine ait... Hani birileri her frsatta, "stat" ilan ettikleri "bohem" Necip Fazl'dan alntlar yaparak tarihi anlatyorlar ya... Acaba tarihi, genliinin tamam cephelerde gemi bu gerek yurtseverin kaleminden okudular m hi?

Dorusu buna ok ihtimal vermiyorum. *** Bugnk yanllara direnip yarnki felaketlere engel olabilmenin en nemli artlarndan biri, gemii doru ve iyi renmektir. "Cumhuriyet dneminde slam yasakland" diyen din tccarlarna kar doru ve etkili tepki verebilmenin yolu, gemite ne olduunu iyi renmekten geer. Grld gibi; Cumhuriyet, bu topraklarda yaayan insanlar dinsizletirmedii gibi, din eitimini yaygnlatrarak ve dine duyulan saygy artrarak, gerek dindarlarn artmasn salad. evket Sreyya'nn kendi hayatn anlatt bu kitab okumu olanlara bir daha, okumam olanlara da hemen okumalarn iddetle neririm!" *** Evet, Sayn Mutlu'nun bu szlerine biz de unu ekleyelim: 1900'lerin banda, yani Osmanl'nn son dnemlerinde dahi, mesela ukurova'nn nde gelen airetlerinden birounda, hoca olarak adlandrdmz, dini vecibeleri yerine getirmeye nderlik edecek kimseler bulunmaz, bu sebeple de lenler usulnce ykanmadan ve cenaze namaz klnmadan ylece defnedilir. Evlilikler; imam olmad iin dini nikh kylmadan yaplr. Ne zaman ki, Ramazan aylarnda medrese rencileri, hoca yokluu sebebi ile yerine getirilememi bu gibi vecibeleri tamamlamak ve bu mbarek ay vesilesi ile toplanan cemaate namaz kldrarak bir eyler kazanabilmek iin cerre kar, ite ancak o zaman bu vecibelerin yerine getirilme ans bulunabilirdi. Kimi zaman cer hocalarnn birka yl uramad airet ve kyler olur, bu durumda da ora insanlar, oluk ocua kartktan ok sonra ancak "nikh" kydrma frsat bulabilirlerdi. in bir de u taraf var ki, bu hocalar bir ay boyunca kazanabildikleri -be kuruu ou zaman hizmet verdikleri airet yeleri arasndan kan ekyalara kaptrr, ceplerini boaltmakla bu iten canlarn kurtarabildilerse buna krederler, hizmetlerini yiyip itiklerine sayarak kendilerini ancak byle teselli ederlerdi. *** Ha, bu durumda unu da syleyebilirsiniz: -"Kardeim, madem durum byleymi, o halde o Mevlanalar, Hac Bekta'lar, Yunus Emreler uzayda m yaadlar? Onlar ve mritleri ge mi ekilip bu milleti byle babo braktlar?

Evet, haklsnz ama unuttuunuz bir ey var, o da u: O insanlarn grlerinin ve dncelerinin zerinden 600 yl geti ve Yavuz Sultan Selim Misr' fethedip de oradan Eari din limlerini stanbul'a getirince her ey tersyz oldu! Bunlarn verdii fetvalarla Yunus'un dizelerini okuyanlarn kelleleri vuruldu ve o mbarek zatlarn Anadolu'daki izleri bylece silinip gitti. imdi onlar yeniden anp okuyup hatrlayabiliyor, her mahallede bir cami aabiliyorsak, btn bunlar bu cumhuriyet sayesindedir! Bakmayn siz imdiki Osmanl nostaljisi ile yanp tutuarak ah vah edenlere.