MAQEDONIA SI REPUBLIKË NË JUGOSLLAVINË SOCIALISTE

Tema: 1. Vëllazërim-Bashkim 2. Socializëm vetëqeverisës 3. Të drejta dhe liri 4. Industrializim dhe urbanizim 5. Kulturë dhe arsim masiv 6. Tërmeti i Shkupit më1963 Përmbajtje VËLLAZËRIM-BASHKIM Afrim i popujve dhe popullsive - Ndalim i përhapjes së fjalës së urrejtjes, nxitje të respektimit të kulturës personale dhe kulturës së tjerëve Përkatësi e popullit/popullsisë dhe përkatësi e shtetit (identitet i dyfishtë) - flamuj, stema, gjuhë Mjete për bashkimin e popujve/popullsive të ndryshme (pionierë, stafeta, festa, kombëtare sportive, aksione të punës, APJ, partizanët) Vëllazërim-bashkim nuk nënkupton edhe njëjtësi/barazi - barazi ndërmjet popujve sllavë (popullsitë janë margjinalizuar: himni, emri) - tregimi i problemeve ndëshkohet Тито како култ на личност SOCIALIZËM VETËQEVERISËS Sistem njëpartiak (Partia Komuniste – federative dhe republikane) Vetëqeverisje (pjesëmarrje në vendimmarrjen në vendin e punës) Sistem delegues (pjesëmarrje në vendimmarrjen në nivel politik) Lëvizja e të Painkuadruarve - balancë e Luftës së ftohtë - ndërtim i modelit unik (për herë të tretë) përballë dy blloqeve (faktor për negocim) Nacionalizim (konfiskim i pronave dhe pasurive) dhe kolektivizim (konsolidim i pronave bujqësore) - „secili sipas mundësive, ndërsa secilit sipas meritave“ Greva/demonstrata/protesta - rezistencë kundër masave socialiste - kërkesë për ndryshime demokratike - kërkesa ekonomike - kërkesa etnike  të bëjë dallimin ndërmjet sistemit njëpartiak dhe atij shumëpartiak  t’i mësojë specifikat e socializmit jugosllav të shprehura përmes vetëqeverisjes dhe sistemit të deleguar  të njoftohet me Lëvizjen e të Painkuadruarve dhe ta kuptojë pozicionin e Jugosllavisë socialiste (edhe Maqedonisë si pjesë të saj) në kushte të ndarjes në blloqe  ta kuptojë lidhjen ndërmjet politikës dhe ekonomisë dhe pasojat e ndryshme për qytetarët dhe për shoqërinë në tërësi  t’i kuptojë mënyrat dhe burimet e ndryshme për kundërshtimin e pushtetit  të dijë t’i dallojë aspektet pozitive dhe negative të konceptit jugosllav vëllazërim-bashkim  të mund t’i dallojë ngjashmëritë dhe dallimet ndërmjet konceptit jugosllav vëllazërimbashkim dhe koncepti bashkëkohor i bashkëjetesës në RM  ta kuptojë mundësinë për ekzistimin e njëhershëm të identitetit nacional (etnik) dhe shtetëror  ta dallojë rëndësinë e mjeteve për bashkimin e popujve dhe popullsive  të mund të bëjë dallimin ndërmjet barazisë faktike dhe formale ndërmjet popullsive  ta kuptojë ndikimin negativ të kultit të personalitetit qëllime

TË DREJTA DHE LIRI Emancipim gjinor - të drejtë vote, mundësi për arsimim - pagë, pozicione të njëjta udhëheqëse - të drejtë për ruajtjen e mbiemrit personal - të drejtë aborti Të drejta sociale dhe kulturore përballë të drejtave civile dhe politike - punësim,mbrojtje shëndetësore dhe sociale - të drejtë të gjuhës, simbole - kufizim të së drejtës së zgjedhjes - censurë të literaturës dhe mediave - kufizim të lirisë së shprehjes Religjion - promovim të ateizmit përballë bindjes religjioze (ndërtim të kishave dhe xhamive, praktik të riteve fetare, kremtim privat i festave fetare) - objektet fetare si monumente kulturore-historike Elemente të shoqërisë civile - shoqata civile: profesionale, artistike, sportive, të interesit, pararoje... INDUSTRIALIZIMI DHE URBANIZIMI Zhvillim i qarkullimit dhe komunikimit publik, ndërtim i spitaleve/ambulancave, shkollave Elektrifikim dhe liqene akumuluese Migrim fshat-qytet - nga një vend bujqësor drejt atij industrial - investim në zhvillimin e qyteteve përballë fshatrave Emigrim dhe imigrim - shpërngulje e popullatës myslimane në Turqi - ardhja e refugjatëve nga lufta civile në Greqi - mërgimtarë Ndikim i ndryshëm i industrisë mbi bashkësitë etnike Ndryshime të kulturës së banimit  ta kuptojë rëndësinë e industrializimit për zhvillim të shpejtuar të shoqërisë  të kuptohet lidhshmëria dhe varshmëria e ekonomisë maqedonase nga ekonomia e republikave tjera jugosllave  t’i shqyrtojnë pasojat sociale, demografike dhe kulturore nga migrimi nga fshati në qytet  t’i shqyrtojnë ndryshimet demografike të krijuara me emigrimin/imigrimin politik dhe ekonomik  ta kuptojë dhe respektojë rëndësinë e emancipimit të grave dhe rolit progresiv të Jugosllavisë socialiste (dhe Maqedonisë si pjesë të saj) në përmasa botërore  ta kuptojë raportin ndërmjet të drejtave individuale dhe kolektive dhe t’i kuptojë kufizimet e të drejtave individuale në Jugosllavinë socialiste (dhe Maqedoninë si pjesë të saj)  të mund të bëjë dallimin ndërmjet trajtimit të religjionit në Maqedoninë socialiste dhe në RMnë e sotme  të mund të bëjë dallimin ndërmjet shoqërisë civile në Maqedoninë socialiste dhe RM-në e sotme

KULTURË DHE ARSIM MASIV Arsimim - kurse për arsimim, shkolla të natës, universitete punëtore Arsim i detyrueshëm fillor - hapje të shkollave fillore - arsim në gjuhën amtare - sigurim të kuadrit dhe materialit mësimor - propagandë për regjistrim Arsim i mesëm - hapje të shkollave të mesme - qasje e kufizuar për arsim në gjuhën amtare Arsim i lartë - hapje të universiteteve në gjuhën maqedonishte - trajnim të kuadrit mësimor për arsim fillor në gjuhën shqipe dhe turqishte Pallate të kulturës, biblioteka, salla të kinemave, opera/balet, filarmoni, muze, Shoqata kulturore-artistike dhe teatro për të gjitha bashkësitë etnike Gazeta, revista, revista për fëmijë, revista për femra Radio-televizion - për herë të parë me program në gjuhën maqedonishte dhe shqipe - programi i nacionaliteteve Filma dhe festivale muzikore Zhvillim i sub-kulturës urbane (revista të ilustruara, rok muzikë, banda muzikore, grupe joformale teatrore, grafitë) TËRMETI I SHKUPIT MË 1963 Pasoja nga tërmeti - të dhëna faktografike për ngjarjen dhe pasojat - tregime/dëshmi Solidaritet - individual dhe kolektiv (Jugosllavi, vendet fqinje, përmasa botërore) - Shkupi si qytet i solidaritetit (emra të rrugëve, objekteve...) Urbanizim dhe ndryshime demografike - vizione për ndërtimin e Shkupit - vendosje të standardeve ekologjike - industrializim i qytetit - Shkupi si qytet i hapur - ndryshime në perceptimin për qytetin - përzierje të kulturës rurale dhe asaj urbane  të shqyrtohen pasojat nga katastrofat natyrore dhe nevoja për adaptimin e konstelacionit natyror  të kuptohet fuqia e solidaritetit si model i sjelljes shoqërore  të njoftohen me vizionin për ndërtimin e Shkupit modern  të kuptohet shpërthimi demografik në Shkup dhe pasojat nga ai  ta kuptojë kontributin kryesor të Maqedonisë socialiste në arsimimin masiv të popullatës  të fitojë njohuri për vendosjen dhe ndërtimin e sistemit personal të arsimit në Maqedoninë socialiste  t’i dallojë elementet e multikulturalizmit në sistemin arsimor në të gjitha nivelet  të njoftohet me formimin e institucioneve të para nga sfera e kulturës  t’i dallojë elementet e multikulturalizmit në sferën e kulturës dhe mediave  ta shqyrtojë rëndësinë e kultivimit dhe promovimit të diversitetit kulturor/etnik  të fitohen njohuri për paraqitjen dhe ndikimin e sub-kulturës urbane mbi jetën e njerëzve