You are on page 1of 7

‫ﻛﻨﺘﺮل راﻛﺘﻮر‬

‫در اﻳﻦ ﻓﺼﻞ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﻣﻲﺧﻮاﻫﻴﻢ ﺑﺪاﻧﻴﻢ ﻛﻪ ﺷﺎر ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎ ﻛﻪ ﺗﺎﺑﻊ زﻣﺎن اﺳﺖ‪ ،‬در ﻫﻨﮕﺎم ﺧﺎﻣﻮش و روﺷﻦ ﻛﺮدن‬
‫راﻛﺘﻮر ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬در ﻓﺼﻞ ﻗﺒﻞ دﻳﺪﻳﻢ ﻛﻪ ﻋﻤﺮ ﻳﻚ ﻧﺴﻞ ﻧﻮﺗﺮون در ﺣﺪود ‪ 10-4‬ﺛﺎﻧﻴﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻳﻌﻨﻲ ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ ﭘﻴﺶﺗﺮ‬
‫اﺷﺎره ﺷﺪ اﮔﺮ‬

‫ﻳﺎ راﻛﺘﻮر ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ‪= 1,001‬‬

‫ﺷﻮد در ﻳﻚ ﺛﺎﻧﻴﻪاي ﻛﻪ ﺑﺮ ﻫﺮ ﻧﺴﻞ ﻣﻲﮔﺬرد ﺗﻌﺪاد ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ‬

‫و اﻳﻦ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺎﻻ رﻓﺘﻦ ﺷﺪﻳﺪ ﺗﻮان راﻛﺘﻮر ﻣﻲﺷﻮد وﻟﻲ ﮔﻔﺘﻴﻢ ﻋﻤﻼً ﭼﻨﻴﻦ ﻧﻴﺴﺖ وﮔﺮﻧﻪ ﺑﻪ ﻫﺮ دﻟﻴﻠﻲ راﻛﺘﻴﻮﻳﺘﻪ راﻛﺘﻮر ﻗﺪري زﻳﺎد‬
‫ﺷﻮد ﺑﻪ ﻫﻴﭻ وﺟﻪ ﻧﻤﻲﺗﻮان راﻛﺘﻮر را ﻛﻨﺘﺮل ﻛﺮد‪.‬‬
‫در اﻳﻦ ﻓﺼﻞ ﻣﻲﺧﻮاﻫﻴﻢ ﺑﺮرﺳﻲ ﻛﻨﻴﻢ آﻳﺎ ﺳﺮﻋﺖ رﺷﺪ اﻛﺘﻴﻮﻳﺘﻪ راﻛﺘﻮر ﻫﻤﻴﻦ ﻣﻘﺪاري اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ ﻳﺎ‬
‫اﻳﻦﻛﻪ ﻋﺎﻣﻞ ﻳﺎ ﻋﻮاﻣﻞ دﻳﮕﺮي ﻧﻴﺰ در آن دﺧﺎﻟﺖ دارد و ﺧﻮاﻫﻴﻢ دﻳﺪ ﻛﻪ ﻋﺎﻣﻞ دﻳﮕﺮي ﻛﻪ ﻫﻤﺎن ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎ‬
‫وﺟﻮد ﺗﻌﺪاد ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻢﺷﺎن‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﻋﻤﺮ ﻳﻚ ﻧﺴﻞ ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﻣﻘﺪار ﻓﻮق ﺷﺪه و ﻛﻨﺘﺮل راﻛﺘﻮر را ﻣﻘﺪور ﻣﻲﺳﺎزﻧﺪ‪ .‬ﻣﻌﺎدﻟﻪ‬
‫ﭘﺨﺶ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ زﻳﺮ اﺳﺖ‪:‬‬
‫=‬
‫ﻗﺒﻼً‬

‫‪‬‬

‫∑‪−‬‬

‫‪+‬‬

‫را ﺻﻔﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ) ﺛﺎﺑﺖ ( و ﻣﻌﺎدﻟﻪي ﻣﺴﺘﻘﻞ از زﻣﺎن را ﻣﻲﻧﻮﺷﺘﻴﻢ وﻟﻲ اﻳﻨﻚ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺗﻮان راﻛﺘﻮر را در ﻧﻈﺮ‬

‫ﺧﻮاﻫﻴﻢ ﮔﺮﻓﺖ داﺷﺘﻴﻢ ﻛﻪ ‪:‬‬
‫‪‬‬

‫∑=‬

‫ﭼﺸﻤﻪي ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺣﺮارﺗﻲ ∶ ‬

‫ﭘﻴﺶ از اﻳﻦ ﻫﻤﻪي ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎ را آﻧﻲ در ﻧﻈﺮ ﻣﻲﮔﺮﻓﺘﻴﻢ و در اﻳﻨﺠﺎ ﻣﻘﺪار ﻓﻮق را ﭼﺸﻤﻪي ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺣﺮارﺗﻲ ﺑﺪون در‬
‫ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي ﻣﻲداﻧﻴﻢ و ‪ S‬ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي ﺑﻪ ﺷﻜﻞ زﻳﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‬
‫‪,‬‬

‫∑ ‪(1 − ) +‬‬

‫‪‬‬

‫∑=‬

‫اﮔﺮ واﺣﺪ ﺣﺠﻢ راﻛﺘﻮر را ﻛﻪ در ﻟﺤﻈﻪي در ﻧﻘﻄﻪي ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﻴﺮﻳﻢ ؛ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻳﺎﻓﺘﻦ ‪ S‬ﻫﺴﺘﻴﻢ اﮔﺮ ﺗﺼﻮر‬
‫∑ ﻧﻮﺗﺮون ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻲآﻳﺪ وﻟﻲ اﮔﺮ ﻫﻤﻪي‬

‫ﻛﻨﻴﻢ ﻛﻪ ﻫﻤﻪي ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎ آﻧﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻲآﻳﻨﺪ ﭘﺲ در اﻳﻦ واﺣﺪ ﺣﺠﻢ‬

‫ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎ آﻧﻲ ﭘﺲ از ﺟﺬب ﻧﻮﺗﺮون ﺣﺮارﺗﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻧﻴﺎﻳﻨﺪ ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي را ﺑﺎﻳﺪ ﺟﺪا ﻛﺮد ﭘﺲ اﮔﺮ ﻣﻮادي را در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﻴﺮﻳﻢ‬
‫∑ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫﺮ ﺗﻌﺪاد از اﻳﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻛﻪ ﭘﺲ ﻣﺎﻧﺪه ﺷﻜﺎﻓﺖ ﺑﻮده و ﻳﻜﻲ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻧﻮﺗﺮون ﻫﺎي ﺷﻜﺎﻓﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ‬

‫‪( , ) → ( − 1, ) +‬‬

‫‪‬‬
‫‪‬‬

‫اﻳﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺑﻪ ‪ 6‬ﻳﺎ ‪ 7‬ﮔﺮوه ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ و ﺑﻪ ﭘﻴﺸﺮوﻫﺎي ) ﻳﺎ ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ( ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي ﻣﻮﺳﻮﻣﻨﺪ‪ .‬ﻣﻘﺪاري ﻧﻮﺗﺮون‬
‫ﻧﻴﺰ در اﺛﺮ ﺟﺬب ﺷﺪن و اﻳﺠﺎد ﺷﻜﺎﻓﺖ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻲآﻳﻨﺪ ﻛﻪ ﺗﻮﺟﻪ دارﻳﻢ ﻫﻤﻪي آنﻫﺎ آﻧﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻧﻤﻲآﻳﻨﺪ‪:‬‬
‫ ‪+ 2.3‬‬

‫‪+‬‬

‫→‬

‫ ‬

‫→‬

‫‪+‬‬

‫ ‬

‫‪‬‬

‫ﻳﻌﻨﻲ اﮔﺮ اوراﻧﻴﻢ در ﻟﺤﻈﻪي ﺷﻜﺎﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻤﺎم ‪ 2,3‬ﻧﻮﺗﺮوﻧﺶ آﻧﻲ در ﻟﺤﻈﻪي ﺑﻪ وﺟﻮد ﻧﻤﻲآﻳﻨﺪ و ﻛﺴﺮي از‬
‫ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎ را ﻛﻪ ﺑﻌﺪاً ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻲآﻳﻨﺪ ﺑﺎ ‪ β‬ﻧﺸﺎن دادهاﻳﻢ ﭘﺲ ‪ β‬ﻛﺴﺮي از ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺷﻜﺎﻓﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺧﻴﺮي ﻣﺘﻮﻟﺪ‬

‬‬ ‫∑‪+‬‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ( ﺑﺎ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫در ﻣﻌﺎدﻟﻪي ﭘﺨﺶ دارﻳﻢ‪:‬‬ ‫) ‪( .3‬‬ ‫= ‪ β‬ﻛﺴﺮ‬ ‫ﺗﻌﺪاد اﺗﻢﻫﺎي رادﻳﻮاﻛﺘﻴﻮ‬ ‫واﭘﺎﺷﻲ در واﺣﺪ زﻣﺎن داﺷﺘﻪ و ﻧﻮﺗﺮون ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬‬ ‫∑ ‪(1 − ) +‬‬ ‫) ‪( .‬‬ ‫) ( ) (‪ ( . ) = ℛ‬‬ ‫) ( ) (‪ ( .‬ﭘﺲ در ﻫﺮ ﻟﺤﻈﻪ از زﻣﺎن ‪ 2.001‬‬ ‫ﻫﻢ ﺗﺎﺑﻊ ﻣﻜﺎن و ﻫﻢ ﺗﺎﺑﻊ زﻣﺎن اﺳﺖ ﺑﺎ ﻣﻘﺪار ﮔﺬاري ﺑﻪ ﺟﺎي‬ ‫=‬ ‫‪.‬‬ ‫‪0.1‬‬ ‫‪2.‬‬ ‫ﻳﺎ‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زﻣﺎن اﺳﺖ ) ﻣﺜﻼً ﻣﻲﺧﻮاﻫﻴﻢ ﺑﺪاﻧﻴﻢ اﮔﺮ ‪= 1.‬‬ ‫ﻫﺴﺘﻴﻢ ﺗﺎ رﻓﺘﺎر ﻣﻜﺎﻧﻲ آن؛ ﭘﺲ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺴﻤﺖ‬ ‫زﻣﺎﻧﻲ آن ﻣﻲروﻳﻢ و ﻓﺮض ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ در اﻳﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﺘﻮان ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎ را از ﻫﻢ ﺟﺪا ﻛﺮد‪ ( .‬ﻧﻴﺰ ﺑﺎ ) ‪( .‬‬ ‫ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﺎ اﻓﺰوده ﺷﺪن ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎ )زﻣﺎن و دو ﻣﺨﺘﺼﻪي ﻣﻜﺎﻧﻲ دﻳﮕﺮ( ﻣﺸﻜﻞ ﺗﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .2‬ﻧﻮﺗﺮون از ﺷﻜﺎﻓﺖ اﻳﺠﺎد ﻣﻲﺷﻮد)آﻧﻲ( و ﭼﻮن‬ ‫‪-i‬ام اﺳﺖ ﻛﻪ اﻛﺘﻴﻮﻳﺘﻪي‬ ‫اﻓﺰوده ﻣﻲﺷﻮد‪.‬ﻏﻠﻈﺖ ) ( ﻫﻢ ﺑﺎ ﺷﺎر ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﺮ ﺟﺎ ﺷﺎر ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻫﻢ ﺑﻴﺸﺘﺮ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺤﺮاﻧﻲ داﺷﺘﻴﻢ ‪( . ) = 0‬‬ ‫ﻟﺬا‪:‬‬ ‫‪( .‬‬ ‫ﻫﺮ ﻛﺠﺎ ﺷﺎر ﻧﻮﺗﺮون ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺷﻜﺎﻓﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﭘﺎرهﻫﺎي ﺷﻜﺎﻓﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ و ﻟﺬا‬ ‫ﺑﻴﺸﺘﺮي ﺧﻮاﻫﻴﻢ داﺷﺖ ﭘﺲ‬ ‫ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﺷﺎر ﻧﻮﺗﺮون ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬در ﻳﻚ ﮔﺮوه ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ده ﻧﻮع ﻋﻨﺼﺮ ﺑﺎﺷﺪ و ﺻﺮﻓﺎً‬ ‫ﮔﺮوه ﺑﻨﺪي ﺑﺮ اﺳﺎس ﻧﻴﻤﻪ ﻋﻤﺮ آنﻫﺎ اﺳﺖ و ﻟﺰوﻣﻲ ﻧﺪارد ﻛﻪ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﻋﻨﺼﺮ ﻛﻪ ﻧﻴﻤﻪ ﻋﻤﺮ ﻣﺴﺎوي دارﻧﺪ و ﻧﻮﺗﺮون ﻣﻲدﻫﻨﺪ را‬ ‫ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﻢ ﻟﺬا آنﻫﺎ را در ﻳﻚ ﮔﺮوه ﻗﺮار ﻣﻲدﻫﻴﻢ‪.‬‬ ‫ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ‬ ‫) ﺗﻨﻬﺎ در ﻳﻚ ﺿﺮﻳﺐ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎ ﻫﻢ اﺧﺘﻼف دارﻧﺪ(‪ .‬‬ ‫ﻫﺪف ﻳﺎﻓﺘﻦ ﺗﻐﻴﻴﺮات‬ ‫ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ‬ ‫) ‪( . ) = ℛ‬‬ ‫) ( ) (‪ ( .1‬آن ﺗﺎﺧﻴﺮي اﺳﺖ ﻛﻪ‬ ‫ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫∑=‬ ‫∑ ‪(1 − ) +‬‬ ‫‪‬‬ ‫و در ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي را ﺻﻔﺮ ﺑﮕﻴﺮﻳﻢ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﻣﻌﺎدﻟﻪي ﻗﺒﻞ ﻣﻲرﺳﻴﻢ‪.‬ﻓﺮض ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ راﻛﺘﻮر از ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺤﺮاﻧﻲ زﻳﺎد دور ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬در اﻳﻦ ﺻﻮرت ﻣﻲﺗﻮان ﻧﻮﺷﺖ‪:‬‬ ‫) ‪( . )≈−‬‬ ‫‪‬‬ ‫و اﻳﻨﺠﺎ ﻧﻴﺰ اﻳﻦ راﺑﻄﻪ را ﺑﺎ ﺗﻘﺮﻳﺐ ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮد و‬ .‬‬ ‫ﺗﻌﺪاد ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي را ﺑﻪ ‪ 6‬ﻳﺎ ‪ 7‬ﮔﺮوه ﻣﻲﺗﻮان ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﺮد‪ .2 ،‬آن آﻧﻲ و ‪ 0.‬‬ ‫∑‪−‬‬ ‫‪‬‬ ‫) ‪( .3‬ﻧﻮﺗﺮون از ﺷﻜﺎﻓﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﻮد‪ 2. ) .‬ﭘﺲ ﻣﺠﻤﻮع ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي اﻳﻦ‬ ‫اﺗﻢ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎ‬ ‫ﻏﻠﻈﺖ ﭘﻴﺸﺮو ﺗﺎﺧﻴﺮي ‪-i‬ام اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ اﮔﺮ ﻗﺮار ﺑﺎﺷﺪ ‪ 2.‬‬ ‫) ‪( .‬در ﻧﺘﻴﺠﻪ‪:‬‬ ‫‪.‬از آنﺟﺎ‬ ‫ﻛﻪ در اﻳﻦﺟﺎ و در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل رﻓﺘﺎر زﻣﺎﻧﻲ ﺗﺎﺑﻊ‬ ‫) ‪( .‫ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ ‪ β‬ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺗﻌﺪاد ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي ﺣﺎﺻﻞ از ﻳﻚ ﺷﻜﺎﻓﺖ‪ ،‬ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﺮ" ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي آﻧﻲ ﺣﺎﺻﻞ از‬ ‫ﻳﻚ ﺷﻜﺎﻓﺖ ﺑﻪ اﺿﺎفي ﺗﻌﺪاد ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي ﺣﺎﺻﻞ از ﻳﻚ ﺷﻜﺎﻓﺖ" و ﻳﺎ‪:‬‬ ‫ﺗﻌﺪاد ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي ﺣﺎﺻﻞ از ﻳﻚ ﺷﻜﺎﻓﺖ‬ ‫ﺗﻌﺪاد ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي ‪ +‬ﺗﻌﺪاد ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي آﻧﻲ‬ ‫=‪ β‬‬ ‫‪‬‬ ‫و ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ) ‪ (1 −‬ﻧﻴﺰ ﻛﺴﺮ ﺗﻌﺪاد ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي آﻧﻲ ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺷﺪه در ﻫﺮ ﺷﻜﺎﻓﺖ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ‪ . ) = ℛ‬‬ ‫‪I. )+‬‬ ‫‪( .

‬ﻣﻲﺗﻮان ﻧﻮﺷﺖ‪:‬‬ ‫=‬ ‫) ﻣﺎ ﺗﻘﺮﻳﺐ ﻳﻚ‬ ‫) (‬ ‫ﺳﺮ و ﻛﺎر داﺷﺘﻴﻢ و ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﺸﻜﻞ ﺗﺮ ﻣﻲﺑﻮد( و دو ﻃﺮف را‬ ‫ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﺮدهاﻳﻢ‪.‬‬ ‫و ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﺴﺎﻓﺖ ﭘﻴﻤﻮده ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﻧﻮﺗﺮون از زﻣﺎن ﺗﻮﻟﺪ ﺗﺎ ﺟﺬب – ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﺮ ﺳﺮﻋﺖ ﻧﻮﺗﺮون ‪ ،‬ﺑﺮاﺑﺮ زﻣﺎن‬ ‫ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﻳﻚ ﻧﺴﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪) .‬‬ ‫) ‪( . .‬از ﻃﺮﻓﻲ ∗‪= ℓ‬‬ ‫ﻳﻚ ﻧﺴﻞ ‪ 1‬ﻧﻮﺗﺮون ) ﺻﺮﻓﻨﻈﺮ از ﻧﻮﺗﺮون ﻫﺎي ﻛﻪ ﻓﺮار ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ( در ﺑﺎزهي ‪ ℓ‬ﺛﺎﻧﻴﻪ‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ اﮔﺮ ‪ ℓ‬را ﺑﺮ‬ ‫ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻋﺒﺎرت‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬ﺗﻮﺟﻪ دارﻳﻢ ﻛﻪ‬ ‫ﻳﻚ ﻧﻮﺗﺮون ﺑﻪ ﻃﻮر آﻧﻲ و در ﻳﻚ ﻟﺤﻈﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻲﺷﻮد وﻟﻲ ﻣﺎ اﻳﻦ‬ ‫‪ℓ‬‬ ‫‪ℓ‬‬ ‫=‬ ‫ﻣﻲﺷﻮد‪ . .‬‬ ‫ﺑﺮ‬ ‫) (‬ ‫و ) ( ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﺮﺗﺒﻂاﻧﺪ‪ (.‬‬ ‫) (‬ ‫ﻛﻪ در آن‬ ‫) (‬ ‫و ﺗﻮﺟﻪ دارﻳﻢ ﻛﻪ‬ ‫∑‪( )+‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪∑ (1 − ) −‬‬ ‫ﺳﺮﻋﺖ ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎﺳﺖ را ﻗﺮار دادهاﻳﻢ؛ ) (‬ ‫ﮔﺮوﻫﻲ را ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮدهاﻳﻢ ﭼﺮا ﻛﻪ در ﻏﻴﺮ اﻳﻦ ﺻﻮرت ﺑﺎ ) ‪( .‬‬ ‫ﭘﺲ ‪= ℓ‬‬ ‫را زﻣﺎن ﻳﻚ ﻧﺴﻞ ﻳﺎ ﻋﻤﺮ ﻳﻚ ﻧﺴﻞ ﻧﻮﺗﺮون ﻣﻲﻧﺎﻣﻴﻢ‪ .‬‬ ‫=‬ ‫) ﻣﺴﺎﻓﺖ ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻨﻲ ﻛﻪ ﻧﻮﺗﺮون ﻣﻲﭘﻴﻤﺎﻳﺪ ﺗﺎ ﺟﺬب ﺷﻮد‬ ‫(‪.7‬و ﻳﻜﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ‬ ‫=‬ ‫) (‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ ﺑﻪ ﺟﺎي‬ ‫ﻣﻘﺪار‬ ‫) (‬ ‫) (‬ ‫را ﺑﻪدﺳﺖ آورﻳﻢ رﻓﺘﺎر زﻣﺎﻧﻲ ﺷﺎر ﻧﻮﺗﺮون راه ﺑﻪدﺳﺖ ﻣﻲدﻫﺪ و ﺑﺎ‬ ‫‪.‬‬ ‫زﻣﺎن ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪن ﻳﻚ ﻧﻮﺗﺮون ≡ ∗‪= ℓ‬‬ ‫‪ℓ‬‬ ‫‪‬‬ ‫ﻛﻤﻴﺖ دﻳﮕﺮي ﺑﻪ ﻧﺎم راﻛﺘﻴﻮﻳﺘﻪي راﻛﺘﻮر را ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ ) ﺑﺎ اﻛﺘﻴﻮﻳﺘﻪي ﻳﻚ ﻋﻨﺼﺮ اﺷﺘﺒﺎه ﻧﺸﻮد( و آن را ﺑﺎ ‪ ρ‬ﻧﺸﺎن‬ ‫ﻣﻲدﻫﻴﻢ‪:‬‬ ‫‪=1−‬‬ ‫=‪ρ‬‬ ‫‪‬‬ .‬در اﻳﻨﺠﺎ ﭘﻮﻳﺶ آزاد ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺣﺮارﺗﻲ را ﺑﺮ ﺳﺮﻋﺘﺸﺎن ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﺮدهاﻳﻢ و اﻳﻦ زﻣﺎن ‪ ،‬زﻣﺎن ﭘﺨﺶ‬ ‫اﺳﺖ و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ آنﻛﻪ زﻣﺎن ﻛﻨﺪ ﺷﺪن و رﺳﻴﺪن ﻧﻮﺗﺮون ﺳﺮﻳﻊ ﺑﻪ ﻧﻮﺗﺮون ﺣﺮارﺗﻲ ﺣﺪود ‪ 10-6‬ﺛﺎﻧﻴﻪ ﻳﺎ ﻳﻚﺻﺪم زﻣﺎن ﭘﺨﺶ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻲﺗﻮان از زﻣﺎن ﻛُﻨﺪ ﺷﺪن ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎ ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﻲ ﻧﻤﻮد‪(.‬‬ ‫∑‪−‬‬ ‫) ‪( .‬‬ ‫) (‬ ‫∑ ‪(1 − ) +‬‬ ‫) (‬ ‫∑‪+‬‬ ‫) (‬ ‫∑‪−‬‬ ‫‪−‬‬ ‫) (‬ ‫و اﻳﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪاي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺣﻞ ﺷﻮد و آن را اﺻﻄﻼﺣﺎً ﻣﻌﺎدﻟﻪي ﺳﻴﻨﺘﻴﻚ راﻛﺘﻮر ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ و ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﻪاي اﺳﺖ ﻛﻪ اﮔﺮ ﺑﻪ ﻧﺤﻮي آن را ﺣﻞﻛﺮده و‬ ‫ﻳﺎﻓﺘﻦ ) (‪ ℛ‬ﻣﻲﺗﻮان رﻓﺘﺎر زﻣﺎﻧﻲ‬ ‫ﺗﺎ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ‬ ‫) (‬ ‫را در ﻫﺮ ﻧﻘﻄﻪ ﺑﻪدﺳﺖ آورد‪ .‬‬ ‫ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﻨﻴﻢ ﻣﺪت زﻣﺎن ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪن ﻳﻚ ﻧﻮﺗﺮون ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪) .‬‬ ‫ﻳﺎ در ﺗﻘﺮﻳﺐ ﻳﻚ ﮔﺮوﻫﻲ داﺷﺘﻴﻢ‪:‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺗﻌﺮﻳﻒ‬ ‫=‬ ‫)در ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺞ دﻳﺪﻳﻢ ﻛﻪ ﺷﺮط ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﺷﺪن راﻛﺘﻮر اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ ‪= 1‬‬ ‫اﻣﺎ ﻣﻲداﻧﻴﻢ ﻛﻪ ‪= ℓ‬‬ ‫=‬ ‫=‬ ‫‪‬‬ ‫=‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ(‪.‬‬ ‫ﺑﺎ ﻗﺮار دادن ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (I‬در اﻳﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ و ﺣﺬف ) (‪ ℛ‬از ﻃﺮﻓﻴﻦ آن ﺧﻮاﻫﻴﻢ داﺷﺖ‪:‬‬ ‫=‬ ‫) (‬ ‫‪.‬‬ ‫=‬ ‫‪.‬‬ ‫∑ ‪(1 − ) +‬‬ ‫∑‪+‬‬ ‫) ‪( .‬ﻓﻌﻼً ﻳﻚ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﺎ ﻫﻔﺖ‪ -‬ﻫﺸﺖ ﻣﺠﻬﻮل دارﻳﻢ )ﻫﻔﺖ‬ ‫ﻛﻪ ‪ = 1.‫) ‪( .‬در ﻃﻮل‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪن‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪن را ﺑﺮ ﺑﺎزهي زﻣﺎﻧﻲ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﺮدهاﻳﻢ؛ ﺻﺮﻓﺎً ﺑﻪ‬ ‫( و آن را ﺑﺎ ∗‪ ℓ‬ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﻴﻢ‪.2.‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪−‬‬ ‫) ‪( .

‬‬ ‫) (‬ ‫ﻫﺎ و ) ( ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﻜﻲ دﻳﮕﺮي ﻧﻴﺰ اﻓﺰاﻳﺶ ﭘﻴﺪا ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﻟﺤﻈﻪ از زﻣﺎن ﺗﻌﺪادي ﺑﺮ اﻳﻦ‬ ‫ﻫﺎ اﻓﺰوده ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﻧﺎﺷﻲ از اﻳﺠﺎد ﺷﻜﺎﻓﺖ در راﻛﺘﻮر اﺳﺖ و از ﻃﺮﻓﻲ ﭼﻮن‬ ‫ﺧﻮد رادﻳﻮاﻛﺘﻴﻮ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻌﺪادي از آن ﻛﻢ‬ ‫∑ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ‪:‬‬ ‫ﻣﻲﺷﻮد‪ .‫‪ ‬اﮔﺮ راﻛﺘﻮر ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﺑﺎﺷﺪ ‪= 1‬‬ ‫و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ‪ ρ = 0‬ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﺎ ﻣﻘﺪار ﮔﺬاري اﻳﻦ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎ در ﻣﻌﺎدﻟﻪي اﺻﻠﻲ ﺧﻮاﻫﻴﻢ داﺷﺖ‪:‬‬ ‫ ‬ ‫ ∑ ‪( ) +‬‬ ‫) (‬ ‫∗‪ℓ‬‬ ‫=‬ ‫) (‬ ‫‪a.‬‬ ‫= ‪= 1.999 → ρ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪.‬از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﭼﺸﻤﻪ و‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ؛ ﻳﻌﻨﻲ ﻫﻤﺎن‬ ‫ﭼﺎﻫﻲ ﺑﺮاي اﻳﻦ ﻋﻨﺼﺮ وﺟﻮد ﻧﺪارد ﭘﺲ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻴﺰان ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻨﻬﺎي ﻣﻴﺰان از ﺑﻴﻦ رﻓﺘﻦ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮات‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﻪاي ﻛﻪ دﻳﺪﻳﻢ‪ .‬‬ ‫ ‪ βi‬‬ ‫ﻛﺴﺮي از ﭘﻴﺸﺮوﻫﺎي ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺗﻌﺪاد ﻛﻞ ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي‬ ‫ﺗﺎﺧﻴﺮي ﻛﻪ در ﮔﺮوه‬ ‫ﺑﻪ وﺟﻮدآﻣﺪه در ﻟﺤﻈﻪي‬ ‫‪i‬ام ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ ‬ ‫‪t‬‬ ‫ﻛﻪ اﻳﻦ ﻣﻘﺪار ﺑﺮاي ﻣﻴﺰان ﺗﻮﻟﻴﺪ ﭘﻴﺸﺮو ‪ i‬ام اﺳﺖ و از ﻃﺮﻓﻲ ﻣﻴﺰان از ﺑﻴﻦ رﻓﺘﻦ آن‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫‪ ‬اﮔﺮ راﻛﺘﻮر ﻓﻮق ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﺑﺎﺷﺪ ‪> 1‬‬ ‫و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ‪ ρ > 0‬ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ ) (‬ ‫=‬ ‫) (‬ ‫اﺳﺖ و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺳﺎﻳﺮ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎ ﺧﻮاﻫﻴﻢ داﺷﺖ‪:‬‬ ‫) (‬ ‫‪( )−‬‬ ‫∗‪ℓ‬‬ ‫=‬ ‫) ( ‬ ‫‪b.‬‬ ‫ﺗﻌﺪاد‬ ‫ﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ در ﻣﻌﺎدﻟﻪي ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺻﺪق ﻛﻨﻨﺪ‪:‬‬ ‫) (‬ ‫‪‬‬ ‫=‬ ‫‪Σ Φ−‬‬ ‫) ( ‬ ‫زﻳﺮا اﮔﺮ ﻳﻚ واﺣﺪ ﺣﺠﻢ در داﺧﻞ راﻛﺘﻮر در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﻴﺮﻳﻢ در ﻟﺤﻈﻪي ﺗﻌﺪادي از ﻋﻨﺎﻃﺮ رادﻳﻮ اﻛﺘﻴﻮ‬ ‫اﻳﻦ اﻟﻤﺎن وﺟﻮد دارد ﻛﻪ آن را ) (‬ ‫‪‬‬ ‫در‬ ‫ﻧﺎﻣﻴﺪهاﻳﻢ )ﺗﻌﺪاد ﭘﻴﺸﺮو ‪ i‬ام در واﺣﺪ ﺣﺠﻢ(‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻦ ﻛﺎر ﺧﻮاﻫﻴﻢ‬ ‫داﺷﺖ‪:‬‬ .‬‬ ‫ﻫﻨﻮز ﺗﻐﻴﻴﺮ اﺳﺎﺳﻲ در ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﻧﺪادهاﻳﻢ ﺑﻠﻜﻪ ﺷﻜﻞ آن را ﻋﻮض ﻛﺮدهاﻳﻢ و ﺗﻌﺪاد ﻣﺠﻬﻮلﻫﺎ ﻋﻮض ﻧﺸﺪه اﺳﺖ ‪ .‬‬ ‫‪= −0.‬ﺗﻌﺪاد ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺷﻜﺎﻓﺖ در واﺣﺪ ﺣﺠﻢ در واﺣﺪ زﻣﺎن ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‬ ‫‪ ∑a Φ k ∞ .‬‬ ‫‪ ‬اﮔﺮ راﻛﺘﻮر زﻳﺮ ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﺑﺎﺷﺪ ‪< 1‬‬ ‫و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ‪ ρ < 0‬ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ‪:‬‬ ‫‪= 0.‬‬ ‫= ‪= 0.‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ‬ ‫ﻫﺎ ﻣﻌﺎدﻻت دﻳﮕﺮي داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ ﺗﺎ ﻳﻚ دﺳﺘﮕﺎه ﭼﻨﺪ ﻣﻌﺎدﻟﻪ و ﭼﻨﺪ ﻣﺠﻬﻮﻟﻲ ﺗﺸﻜﻴﻞ داده و آن را ﺣﻞ ﻛﻨﻴﻢ‪.001‬‬ ‫‪.‬‬ ‫اﻋﺪادي ﻛﻪ ﺑﺮاي‬ ‫داﺷﺘﻴﻢ در ﺣﺪود ﻳﻚ ﺑﻮد وﻟﻲ ﺑﺮاي ‪ ρ‬اﻋﺪادﻣﺎن در ﺣﺪود ﺻﻔﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .001 → ρ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪.‬ﺑﺮاي ﺣﻞ آن ﻓﺮض ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪:‬‬ ‫=) (‬ ‫=) (‬ ‫‪‬‬ ‫و ﺑﺎ ﻗﺮار دادن اﻳﻦ ﻣﻘﺎدﻳﺮ در ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺳﻌﻲ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ ‪ ω‬را ﻃﻮري ﭘﻴﺪا ﻛﻨﻴﻢ ﻛﻪ در راﺑﻄﻪ ﺻﺪق ﻛﻨﺪ‪ .‬‬ ‫ﻛﻪ ﺑﻪ ازاي ﺗﻐﻴﻴﺮ ‪ i‬ﻫﺎ ﺷﺶ ﻳﺎ ﻫﻔﺖ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲآﻳﺪ‪.001‬‬ ‫‪.

‬ﺑﺪﻳﻬﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺣﻞ ﻳﻚ ﻣﻌﺎدﻟﻪي درﺟﻪ ﻫﻔﺖ و ﻳﺎﻓﺘﻦ ﺟﻮاب آن ﻛﺎر ﺳﺎدهاي ﻧﻴﺴﺖ )ﺣﺘﻲ‬ ‫اﮔﺮ ﺑﻪ ﺟﺎي ﭘﺎراﻣﺘﺮ‪ ،‬ﻋﺪد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ( وﻟﻲ ﻧﻜﺎت ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪهاي را در ﻣﻮرد اﻳﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﻣﻲﭘﺬﻳﺮﻳﻢ‪:‬‬ ‫ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه اﮔﺮ ‪ ρ > 0‬ﺑﺎﺷﺪ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺷﺶ ﺟﻮاب ‪ ω‬ﻣﻨﻔﻲ و ﻳﻚ ﺟﻮاب ﻣﺜﺒﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺎ داﻧﺴﺘﻦ‬ ‫‪‬‬ ‫ﻫﺎ ﻣﻲﺗﻮان ‪ ω‬ﻫﺎ‬ ‫ﻫﺎ‪ ،‬و‬ ‫را ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪ .‬ﺑﺎ ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﺟﻮاب ﻫﺎي اﻳﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ و ﻗﺮار دادن در ﻣﻌﺎدﻟﻪي‬ ‫اﺻﻠﻲ ﻣﻲﺗﻮان ) ( را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﺮد‪ .‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻌﺪاد ﻣﺘﻐﻴﺮ ﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺜﻼً ﻫﻔﺖ ﺗﺎ ﺟﻮاب ﻳﺎ ﻫﻔﺖ ﺗﺎ ‪ ω‬ﺧﻮاﻫﻴﻢ داﺷﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺧﻄﻲ آنﻫﺎ ﺟﻮاب ﻛﻠﻲ ﻣﻌﺎدﻟﻪ‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﻲﺗﻮان آن را ﺑﻪ ﺷﻜﻞ زﻳﺮ ﻧﻮﺷﺖ‪:‬‬ ‫‪+ ⋯+‬‬ ‫=) (‬ ‫‪+‬‬ ‫اوﻟﻴﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ) ( ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زﻣﺎن ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻧﻤﺎﻳﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ . … . ℓ‬‬ ‫)‪ ρ‬ﻳﺎ ﻣﻴﺰان اﻧﺤﺮاف ﺑﺮاي راﻛﺘﻮر ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ‪ (.‬ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ‪:‬‬ ‫‪ρ > 0 → ω > 0 . ω . ω < 0‬‬ ‫‪‬‬ ‫ﺣﺎل ﻓﺮض ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ از ﻟﺤﻈﻪي ﻛﻪ ‪ ρ‬ﻣﺜﺒﺖ ﺷﺪه )ﻳﻌﻨﻲ راﻛﺘﻮر ﻓﻮق ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﺷﺪه( ﻣﻲﺧﻮاﻫﻴﻢ رﻓﺘﺎر ) ( را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ‬ ‫زﻣﺎن ﺑﻪ دﺳﺖ آورﻳﻢ‪ .‬ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪ (II-2‬را ﺑﻪ ﺷﻜﻞ زﻳﺮ ﻧﻴﺰ ﻣﻲﺗﻮان ﻧﻮﺷﺖ‪:‬‬ ‫ ‬ ‫ﻛﻪ در آن از راﺑﻄﻪي‬ ‫∑ ‪ℓ∗ +‬‬ ‫=‬ ‫‪‬‬ ‫∑ = ‪ β‬اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮدهاﻳﻢ‪ . ω‬ﺟﻤﻼﺗﻲ‬ ‫ﻛﻪ ﺗﻮان آنﻫﺎ ﻣﻨﻔﻲ اﺳﺖ ﺻﻔﺮ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ) ﻗﺎﺑﻞ ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﻲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد( و از اﻳﻦ ﭼﻨﺪ ﺛﺎﻧﻴﻪ ﺑﻪ ﺑﻌﺪ ﺗﻮان راﻛﺘﻮر ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻧﻤﺎﻳﻲ‬ ‫ﺑﺎﻻ ﻣﻲرود و در آن ﭼﻨﺪ ﻟﺤﻈﻪ اول‪ ،‬ﺳﺮﻋﺖ رﺷﺪ ﻛﻤﺘﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬و ﺑﺎ ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﻪ دوم ‪ ω‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲآﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از آن‬ ‫ﻣﻲﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﻪي ﺑﺎﻻ را ﺣﻞ ﻧﻤﻮد و رﻓﺘﺎر ‪ Φ‬را ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪.‬ﻗﺒﻞ از آن ‪= 1 . … . ρ = 0‬‬ ‫و‬ ‫= ) ( ﺑﻮده اﺳﺖ )راﻛﺘﻮر ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﺑﻮده اﺳﺖ(‪.‬ﻣﻘﺪار‬ ‫ ‬ ‫را ﺑﺎ‬ ‫ﻧﺸﺎن داده و آن را ﺑﺴﺎﻣﺪ راﻛﺘﻮر ﻣﻲﻧﺎﻣﻴﻢ‪.‫ ‬ ‫)‬ ‫( ∗‪ℓ‬‬ ‫)‬ ‫(∑‪+‬‬ ‫‪−‬‬ ‫=‬ ‫ ‪1.‬‬ ‫= ∗‪2.‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ آنﻛﻪ ﺷﺶ ﺗﺎ از ‪ ω‬ﻫﺎ ﻣﻨﻔﻲاﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ از ﮔﺬﺷﺖ ﻳﻜﻲ دو ﺛﺎﻧﻴﻪ )ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ‪ ( ω .‬ﺷﻴﺐ اﻳﻦ ﻣﻨﺤﻨﻲ را ‪ ω‬ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲﻛﻨﺪ؛ ﻳﻌﻨﻲ آن ﭼﻴﺰي ﻛﻪ‬ ‫ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ ﻗﺪرت راﻛﺘﻮر ﺑﺎ ﭼﻪ ﺳﺮﻋﺘﻲ ﺑﺎﻻ ﻣﻲرود ‪ ω‬اﺳﺖ‪ . ω .‬‬ ‫‪II.‬‬ . ω .

08‬‬ ‫ ‬ ‫‪ (λ‬اﺳﺖ؛ در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺧﻮاﻫﻴﻢ داﺷﺖ‪:‬‬ ‫ ‬ ‫ﺗﻘﺮﻳﺐ دﻳﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ اﮔﺮ‬ ‫ﭼﻨﺪان ﻛﻮﭼﻚ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ | ∗‪ℓ‬‬ ‫=‪λ‬‬ ‫‪‬‬ ‫| ‪+ ℓ∗ ) ≫ 2‬‬ ‫‪ℓ∗ +‬‬ ‫= ) ( ‪‬‬ ‫‪ ( −‬ﺑﺎﺷﺪ ) ﭼﻮن ﻣﻌﺎدﻟﻪ درﺟﻪ ﻫﻔﺘﻢ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﻪي درﺟﻪ دوم ﺗﻨﺰل ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺣﻞ آن ﺳﺎدهﺗﺮ اﺳﺖ( ﻣﻲﺧﻮاﻫﻴﻢ ﺛﺎﺑﺖ ﻛﻨﻴﻢ ﺟﻮاب ﻫﺎي ﺗﻘﺮﻳﺒﻲ ﻣﻌﺎدﻟﻪي‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪ ) :‬ﺗﻮﺟﻪ‬ ‫دارﻳﻢ ﻛﻪ ∗‪ ℓ‬ﻋﺪد ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻮﭼﻜﻲ در ﺣﺪود ‪ 10-4‬ﻳﺎ ‪ 10-5‬ﺛﺎﻧﻴﻪ اﺳﺖ(‪.001‬رﺷﺪ ﻣﻲﻛﻨﺪ(‪.‬ﺑﺮاي آﻧﻜﻪ ﻣﺤﻜﻲ از اﻳﻦ ﺑﺴﺎﻣﺪ و ‪ ω‬داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ و آن را ﺑﺎ ﺣﺎﻟﺘﻲ ﻛﻪ ﻧﻮﺗﺮون ﻫﺎي‬ ‫ﺗﺎﺧﻴﺮي را در ﻧﻈﺮ ﻧﻤﻲﮔﺮﻓﺘﻴﻢ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ذﻛﺮ ﻣﺜﺎﻟﻲ ﻣﻲﭘﺮدازﻳﻢ‪ ) .‬در اﻳﻦ ﺻﻮرت ﺧﻮاﻫﻴﻢ داﺷﺖ‪:‬‬ ‫‪ ω = −‬‬ ‫ ∴ ‬ ‫‪‬‬ .‬‬ ‫( = ‪ω‬‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫)‬ ‫∗‪ℓ‬‬ ‫ﻛﻪ اﺛﺒﺎت آن را ﺑﻪ ﻋﻬﺪهي داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن واﻣﻲﮔﺬارﻳﻢ‪ .‬‬ ‫ﺗﻘﺮﻳﺐ ﻳﻚ ﮔﺮوﻫﻲ را ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲﺑﺮﻳﻢ ﻳﻌﻨﻲ ﺑﻪ ﺟﺎي )‬ ‫‪−‬‬ ‫( ∑ ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻚ ﮔﺮوه را در ﻧﻈﺮ ﻣﻲﮔﻴﺮﻳﻢ‪ ) .‬ﺑﻪ ﺟﺎي‬ ‫ﺟﻤﻊ ﺑﻨﺪي روي ‪ i‬در ‪ ( Σ‬و در اﻳﻦ ﺗﻘﺮﻳﺐ ﻓﺮض ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ ﺿﺮﻳﺐ واﭘﺎﺷﻲ ﺷﺶ ﮔﺮوﻫﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻘﺮﻳﺐ در ﻳﻚ ﮔﺮوه ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲرود‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬ ‫∑‬ ‫‪ λ‬ﺑﺮاي‬ ‫ ‬ ‫در ﺣﺪود )‬ ‫ ‪= 0.001‬‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﺗﻮان راﻛﺘﻮر ﺑﺎ ﻓﺎﻛﺘﻮر‬ ‫‪10‬‬ ‫‪ 1.‫) (‬ ‫‪>0‬‬ ‫=) (‬ ‫‪=1 =0‬‬ ‫‪=0‬‬ ‫ﺑﺴﺎﻣﺪ راﻛﺘﻮر ≡‬ ‫ ‬ ‫‪‬‬ ‫=‬ ‫و ﺗﻮﺟﻪ دارﻳﻢ ﻛﻪ ﺗﻮان راﻛﺘﻮر ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻨﺎوب ﺑﺎ ﺳﻴﻨﻮس و ﻛﺴﻴﻨﻮس ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻧﻤﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺴﺎﻣﺪ راﻛﺘﻮر ﻣﺪت زﻣﺎﻧﻲ اﺳﺖ‬ ‫ﻛﻪ ﺗﻮان راﻛﺘﻮر‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ‪ .‬ﭘﻴﺶ ﺗﺮ زﻣﺎن ﻫﺮ ﻧﺴﻞ را ‪ 10-4‬ﺛﺎﻧﻴﻪ ﺑﺮآورد ﻛﺮده ﺑﻮدﻳﻢ‬ ‫‪4‬‬ ‫و دﻳﺪﻳﻢ ﻛﻪ اﮔﺮ ‪= 1.

‬‬ ‫و ﺑﺮاي ﺷﺎر ﻧﻮﺗﺮون ﺑﻪ ﻣﻌﺎدﻟﻪي زﻳﺮ ﻣﻲرﺳﻴﻢ‪:‬‬ ‫)‬ ‫‪.001.45 s‬‬ ‫‪0.51‬‬ ‫ ‪(1.‬‬ ‫‪− 0.‬‬ ‫‪.‬‬ ‫‪− 0.002‬‬ ‫و ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي ﺧﻮاﻫﻴﻢ داﺷﺖ‪:‬‬ ‫‪.51‬‬ ‫و ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﻫﻤﺎن ﺗﻌﺪاد ﻧﺎﭼﻴﺰ ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي ﭼﻪ ﺳﻬﻢ ﻋﻈﻴﻤﻲ در اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﺪت ﻛﻨﺘﺮل راﻛﺘﻮر و ﭘﺎﻳﻴﻦ‬ ‫آوردن ﺳﺮﻋﺖ رﺷﺪ ﺗﻮان آن دارد‪.‫∗‪ℓ‬‬ ‫) (‬ ‫) ‬ ‫(‬ ‫ ‪ .51‬‬ ‫=‬ ‫و اﮔﺮ از روي اﻳﻦ ﻣﻘﺪار ﺑﺴﺎﻣﺪ راﻛﺘﻮر ﻳﺎ ﻣﺪت زﻣﺎن ﻻزم ﺑﺮاي آنﻛﻪ ﺗﻮان ‪ ℯ‬ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﻮد را ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲآورﻳﻢ؛‬ ‫ﺑﺎ ﻧﻮﺗﺮون ﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي ‪=24 s‬‬ ‫‪10‬‬ ‫ﺑﺪون ﻧﻮﺗﺮون ﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي ‪=0.0065‬‬ ‫‪+‬‬ ‫ = ) ( ‪‬‬ ‫‪.‬‬ ‫ ‪(1.0022‬‬ ‫=‬ ‫ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ وﺟﻮد ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي ﺑﺴﺎﻣﺪ راﻛﺘﻮر را ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻘﺮﻳﺐ ﻳﻚ ﮔﺮوﻫﻲ ﺑﻪ ﻛﺎر رﻓﺘﻪ ﺣﺪود ﭘﻨﺠﺎه‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮ ﻛﺮده اﺳﺖ و اﮔﺮ ﺑﻪ ﺟﺎي ﺗﻘﺮﻳﺐ ﻳﻚ ﮔﺮوﻫﻲ ﻛﻪ ﺗﻘﺮﻳﺐ ﺑﺪي اﺳﺖ ﺗﻘﺮﻳﺐ ‪ 6‬ﻳﺎ ‪ 7‬ﮔﺮوﻫﻲ را ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮﻳﻢ ﺧﻮاﻫﻴﻢ دﻳﺪ ﻛﻪ ‬ ‫واﻗﻌﻲ ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻧﻮﺗﺮونﻫﺎي ﺗﺎﺧﻴﺮي در ﺣﺪود ‪ 14‬ﺛﺎﻧﻴﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.002 .‬‬ ‫ =‪)=14 s‬واﻗﻌﻲ(‬ .08‬ﺑﺪون در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻧﻮﺗﺮون ﻫﺎي‬ ‫ﺗﺎﺧﻴﺮي‪ ،‬اﻓﺰاﻳﺶ ﺷﺎر ﻧﻮﺗﺮون ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬ ‫)‪= (1.‬‬ ‫ ‪= 1.‬‬ ‫در ﻣﻘﺎﺑﻞ‬ ‫‪.‬‬ ‫)‪ 6‬ﮔﺮوﻫﻲ(‬ ‫ﻣﻲ ﺑﻴﻨﻴﻢ ﻛﻪ ﻓﺮﺻﺖ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻴﻠﻪﻫﺎي ﻛﻨﺘﺮل ﺑﻪ ﻃﺮﻳﻖ ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻲ ﺑﺮاي ﻛﻨﺘﺮل راﻛﺘﻮر وﺟﻮد دارد‪.51‬‬ ‫=‬ ‫ﺑﻪ راﺣﺘﻲ ﻣﻲﺗﻮان ﭼﺸﻢ ﭘﻮﺷﻲ ﻛﺮد و ﺑﺮاي ‪ = 1‬ﺧﻮاﻫﻴﻢ داﺷﺖ‪:‬‬ ‫‪.‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫∗‪ℓ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪( )=ℬ‬‬ ‫‪+ℬ‬‬ ‫و ﻳﺎ ‪:‬‬ ‫∗‪ℓ‬‬ ‫و ﺑﺎ ﻓﺮض ‪= 0.51‬‬ ‫‪. ℓ∗ = 0.‬‬ ‫)‬ ‫ﻛﻪ از‬ ‫‪.‬‬ ‫ ‪ ( = 0. = 0.