You are on page 1of 9

Perpilim-E Drejta e Detyrimeve

E drejta e detyrimeve-I rregullon mardheniet e pasurise ne qarkullim. Kjo eshte e drejte e qarkullimit dhe superstructure e drejtperdrejte mardhenieve ekonomike ne ekonomine e tregut. Marrëdhënjet e detyrimeve-janë marrëdhënje juridike në bazë të së cilës një subjekt që quhet kreditor, ka të drejtë të kërkoj nga një subjekt tjeter që quhet debitor, një dare, facere, et non facere dhe pati. E drejta e detyrimeve ne kuptimin objektiv-paraqet grupin e rregullave me anen e te cilave rregullohen qendrimet e pjesmaresve ne mardheniet e tyre te ndervetshme te detyrimeve. E drejta e detyrimeve ne kuptimin subjektiv-paraqet pushtetin subjektiv, te cilin pjesmaresit e nxjerin nga e drejta objective. Subjektet ose pjesmaresit ne te drejten e detyrimeve jane ndermaresit si dhe individet. Keta subjekte bejne qarkullimin juridik te mallrave, kryejne sherbime dhe mund te kene rolin e debitorit ose te kreditorit. Objekt I detyrimit-eshte prestimi I caktuar. Sistemi i se drejtes te detyrimeve: Pjesa e përgjithshme – këtu trajtohen nocioni, elementet, karakteristikat e detyrimeve, burimet e detyrimeve, efektet e detyrimeve, ndërrimi I subjekteve në marrëdhëniet e detyrimeve dhe shuarja e detyrimeve. Pjesa e veçantë – trajtohen disa kontrata me emer, te cilat ndahen në pesë grupe kryesore si: 1. Kontratat mbi tjetersimin e sendeve dhe të drejtave; 2. Kontratat mbi shfrytëzimin e sendeve dhe të drejtave; 3. Kontratat mbi shërbimet; 4. Kontratat mbi bashkësinë pronësore dhe të punës; 5. Kontratat aleatore, kontratat mbi lojën dhe kushtin dhe kontratat mbi sigurimin. Karakteristikat e detyrimeve: -Detyrimet janë marrëdhënie me karakter juridik - Mjetet për mbrojtjen e detyrimeve janë: padia civile-actio, kundërshtimi - exceptio, kthimi në gjendjen e mëparshme - restitutio in integrum. -Detyrimet janë marrëdhënie ndërmjet subjektëve të caktuara -Detyrimet janë marrëdhënie me përmbajtje të caktuar -Detyrimet janë marrëdhënie me karakter -Detyrimet janë marrëdhënie me karakter pasuror Parimet e se drejtes se detyrimeve Parimet e të drejtës civile në përgjithësi,Ekuivalenca e prestimeve,Ndalimi i keqpërdorimit të të drejtave,Parimi i drejtshmërisë, ndershmësisë dhe ndërgjegjshmërisë,Ndalimi i shkaktimit të dëmit,Karakteri dispozitiv,Detyra e permbushjes se detyrimit,Parimi i përgjegjësisë. Parimi i ndergjegjshmerise dhe nderit-Ligji thot” Ne sajimin e raportit detyrimor dhe ne realizimin e te drejtave dhe detyrimeve nga ai raport, pjesemarresit jane te obliguar t’u permbahen parimit te mirebesimit dhe nderit”. Ndergjegjshmeria dhe nderi ne kushtet aktuale jane parim themelor te cilit domosdo duhet t’i permbahet. Burime te maredhenieve te detyrimeve jane: kontrata; shkaktimi I demit;pasurimi pa baze juridike; shprehja e njeanshme e vullnetit; kryerja e puneve pa autorizim; ligji; dhe koventat nderkombetare. Subjektet e detyrimeve-Cdo person fizik dhe juridik apo cdo pjesemarres ne raportin konkret ka cilesine e subjektit te detyrimeve. Raporti detyrimor eshte; raport juridik; raport ne mes te subjketeve te caktuara; raport i cili permban kerkese per detyrim; raporti i cili ka per object nje te mire; raport me karakter pasuror; raport ne harmoni me ligjin.

Perfaqesimi-Eshte institut i cili mundeson qarkullim te shpejte e pa pengesa. Sipas ketij parimi kontrata dhe punet e tjera juridike mund te nderrmeren edhe nepermjet perafqesuesit. Perfaqesuesi eshte i obliguar qe ta njoftoj palen tjeter se vepron si perfaqesues. Bartja e kompetencave – kompetencat mund te barten ne tjetrin vetem kur per shkak te pengeses qe ato pune te kryhen nga vet perfaqesuesi. Tejkalimi i kufijve te kompetencave – pranimi i tejkalimit te kompetencave eshte kusht qe ajo kontrate te kete efekt te i perfaqesuari. Ne rastet kur i perfaqesuari refuzon te pranoj tejkalimin e kompetencave te perfaqesuesit te vet, ndersa pala tjeter nuk ka ditur e as qe ka pasur mundesi te dije se ka tejkalim, ligji parasheh pergjegjesi solidare per demin te cilin e peson pala tjeter. Prokura apo autorizimi eshte kompetence per perfaqesim te cilen pushtetdhenesi me pune juridike e bart ne te autorizuarin. Prokura apo autorizimi jepen ne forme te punes juridike qofte me veprim te njeanshem qofte me kontrate te dyanshme. Forma e dhenies se procures gjithashtu eshte me rendesi. Nderkaq kurdo qe behet fjale per vellim te procures duhet pasur parasysh parimin e restriksionit. Bazuar ne kete parim prokuristi respektivisht i autorizuari ka mandat ti kryej vetem punet juridike te permbajtura ne vete procure apo autorizim. Terheqja e procures apo kufizimi i mandatit eshte i mundur edhe ne rastet kur mandatdhenesi ka hequr dore nga kjo. Ne anen tjeter ky veprim mund te behet edhe me deklarim te thjeshte , keshtu qe forma nuk eshte pengese. Shuarja e procures apo autorizimit gjen shprehje kurdo qe shuhet personi juridik i cili ka pasur autorizim. Prokura shuhet edhe kur vdes autorizimdhenesi. Shuarja e detyrimit Permbushja - Detyrimi shuhet atehere kur permbushet dhe ne rastet e tjera te parapara me ligj. Ne rastet kur detyrimi shuhet me permbushje atehere nuk paraqet problem. Mirepo per ti pasur tiparet e nje permbushjeje te plote eshte e domosdoshme te plotesohen edhe tjera si permbushja ne afat, ne vendin e caktuar, ne menyren e pranueshme, etj. Permbushja me subrogacion – kur permbushet detyrimi i huaj, ai qe permbush kete detyrim ka mundesi qe me kreditorin te kontraktoj kalimin e kerkeses ne te me te gjitha te drejtat akcesore. Kush mund ta permbush detyrimin – Detyrimin mund ta permbush debitori dhe personi i trete. Kreditori duhet te pranoj permbushjen e detyrimit nga cdo person i trete i cili ka interes te behet kjo permbushje edhe nese debitori e kundershton kete. Menyrat e tjera te shuarjes se detyrimeve LMD si mundesi te tjera te shuarjes se detyrimeve parasheh: 1)barazimin; 2) faljen e borxhit; 3) novacionin; 4) bashkimin; 5) pamundesine e permbushjes; 6) kalimin e kohes; 7) vdekjen; dhe,8)parashkrimin. Letra me vlere-eshte akt i shkruar me te cilin dhenesi merr detyrim qe ta permbush obligimin e shenuar ne ate leter ndaj poseduesit te ligjshem. Letrat me vlere mund te titullohen: 1)ne pruresi; 2) ne emer; dhe 3) me urdher. Si moment i krijimit te detyrimit merret kur dhenesi i letres me vlere ate ia dorezon shfrytezuesit. Cesioni eshte rregull themelore per bartjen e te drejtave nga letra me vlere. Kur kemi te bejme me letren me vlere sipas urdherit, te drejtat nga ajo leter barten me indosament. 1.Shkaktimi i demit-si burim i detyrimeve Formulimi ligjor thot: “kush tjetrit i shkakton dem, ka per detyre t’ia kompensoj, nese nuk provon se demi eshte shkaktuar pa fajin e tij”. Pergjegjesia per demin e shkaktuar pavarsisht nga faji parashihet edhe ne disa raste te tjera. Pergjegjesia ne baze te fajit – per te ekzistuar pergjegjesia e dikujt qe nje dem te shkaktuar ta kompensoj nga baza e fajit, duhet qe demi te jete shkaktuar me qellim ose nga pakujdesia. Pergjegjesia per personin tjeter – per kete lloj pergjegjesie ligji perfshin rastet kur demi

shkaktohet nga personat me semundje mentale ose me te meta mentale, pergjegjesine e prindit per demin e shkaktuar nga femiu i tij, pergjegjesine solidare, pergjegjesine e personave tjere per te mitur. Kur eshte fjala per pergjegjesine e organizates punuese, atehere duhet qe personi i cili e ka shkaktuar demin te kete cilesine e punetorit, qe punetori te shkaktoj demin me veprim qe i pergjigjet punes se tij, qe demi te mos jete i shkaktuar nga sendi apo veprimtaria e rrezikshme. Pergjegjesia per dem nga sendi i rrezikshem ose veprimtaria e rrezikshme Pavaresisht nga percaktimi ligjor mbi pergjegjesine e pronarit te sendit te rrezikshem apo veprimtarise se rrezikshme , per demin e shkaktuar nga sendi apo veprimtaria e rrezikshme parashihen edhe mundesite e lirimit nga kjo pergjegjesi. Pra pronari i sendit apo i veprimtarise se rrezikshme mund te lirohet nga pergjegjesia nese provon se: -demi eshte shkaktuar nga nje shkak i cili eshte jashte sendit apo veprimtarise se rrezikshme, kurse ai veprim nuk ka mundur te parashihet, te largohet apo evitohet -kur demi eshte shkaktuar nga vete i demtuari 2.Fitimi i pabaze- ekziston kur pasuria e nje subjekti rritet kurse pasuria e tjetrit zvogelohet duke mos pasur baze juridike per ate rritje respektivisht zvogelim. Fitmi pa baze ne jeten e perditshme paraqitet ne menyra te ndryshme si : 1-pasurimi i shkaktuar nga veprimet e te vobektit; 2-veprimet e te pasuruarit 3-veprimet e personit te trete; dhe 4- nga rasti. 3.Kryerja e puneve pa autorizim- Ai qe kryen pune te huaja pa autorizim apo pa urdher, ka detyrim qe per ate ta inforomoj titullarin pa vonese per per ate cka ka nderrmare dhe te vazhdoj se vepruari aq sa ka mundesi derisa vet titullari nuk ka mundesi te veproj. Ai qe kryen pune te huaja pa autorizim ka detyrim qe ate pune ta kryej me kujdes. Kryesi i puneve te huaja ka te drejte qe nga titullari te kerkoj ta liroj nga cdo obligim qe ka marr mbi vete lidhur me kryerjen e puneve te huaja, qe ti kompensohet cdo shpenzim dhe te shperblehet pavaresisht nga ajo se titullari a ka pasur dobi nga puna e kryer. Nese puna e huaj eshte kryer, edhe pse ka pasur ndalim per te cilin kryesi i puneve e ka ditur ose eshte dashur ta dije, atehere ai nuk i gezon ato te drejta qe i takojne kryesit te puneve te huaja. 4.Shprehja e njeanshme e vullnetit – premtimi publik i shperblimit.Premtimi publik se do te jepet shperblim eshte dukuri e cila koheve te fundit manifestohet ne menyra te ndryshme. Premtimi i nje shperblimi te tille eshte baze e detyrimit konkret. Shprehja e deshires se nje personi qe te jap shperblim e merr karakterin detyrimor nese plotesohen disa kushte: -deklarata duhet te jepet ne menyre publike -deklarata duhet t’u drejtohet numrit te pacaktuar te njerezve deklarata duhet te permbaje shenime te nevojshme per veprimin me te cilin fitohet shperblimi deklarata duhet ta perckatoj shperblimin -afati mbrenda te cilit duhet te permbushet veprimi 5.Kontratat Kontrata eshte burimi kryesor dhe me I rendesishem I mardhenieve te detyrimeve. Kontrata eshte marrveshje e dy apo me shume personave qe kane per qellim te krijoje, te ndryshoje ose te shuaj nje mardhenie juridike te detyrimit. Me anen e kontrates krijohet detyrimi I ri, ndryshohet marrdhenia ekzistuese e detyrimit, perkatesisht me anen e kontrates shuhen detyrimet. Me te rendesishme jane kontratat me te cilat krijohen detyrime.

5.1.Lidhja e kontratave: Kontrata eshte e lidhur kur palet kontraktuese jane pajtuar per elementet esenciale te kontrates. Palet kontraktuese jane subjektet qe marin pjese ne lidhjen e kontrates. Palet kontraktuese ne qarkullimin nderkombtar te mallrave:shteti me atributet e veta paraqet subject ne te drejten kontraktuese ne qarkullimin nderkombtar te mallrave. Kushtet per lidhjen e kontratave- ndahen ne dy grupe te pergjithshme dhe te vecanta. Ne Kushtet e pergjithshme bejne pjese: aftesia punuese e paleve, pajtimi I vullnetit dhe lenda e kontrates. Aftesia punuese e paleve kontraktuese eshte kusht I pergjithshem qe kerkohet per lidhjen e kontrates. Aftesine punuese duhet ta kene si personi fizik ashtu edhe personi juridik ndermaresi. Pajtimi I vullnetit eshte kusht I dyte I pergjithshem per lidhjen e kontrates.Pelqimi I vullnetit duhet te jete I dyanshem, sepse qe te lidhet kontrata,vullneti I dy paleve kontraktuese duhet te jete I perputhur, kur vullneti I tyre perputhet, konsiderohet se kontrata eshte lidhur duke u mar vesh per elementet thelbesore te saj. Lenda e kontrates eshte kusht I pergjithshem per lidhjen e kontrates. Lenda e kontrates eshte ajo per te cilen palet jane mar vesh ose per cka eshte lidhur kontrata. Kushtet e vecanta per lidhjen e kontrates jane:forma e kontrates, lidhja e kontrates me dorzimine sendit dhe dhenia e pelqimit per lidhjen e kontrates. Forma e kontrates eshte manifestim I jashtem I permbajtjes se kontrates.Per disa kontrata, pervec kushteve te pergjithshme, nevojitet qe kontrata te lidhet ne forme te caktuar. Forma per keto kontrata eshte kusht I vecant perlidhjen e saj, e ajo parashihet shprehimisht me ligj. Ketu duhet dalluar formen e shkruar dhe solemne; formen si efekt qenesor dhe efekt provues; formen ligjore dhe formen e kontraktuar; dhe formen si cilesi te kontraktimit. Lidhja e kontrates me dorzimin e sendit per disa kontrata qe te konsiderohen se jane te lidhura, pervec kushteve te pergjithshme duhet te behet edhe dorzimi I sendit. Kontratat e tilla qe nenshkruhen me dorzimin e sendit ndryshe quhen edhe kontrata reale.Ne kete grup kontratash hyne:kontrata mbi huane, dhuraten, depoziten, pengun etj. Dhenia e pelqimit per lidhjen e kontrates per disa kontrata eshte e domosdoshme qe te meret pelqimi per lidhjen e tyre. Pa mare pelqimin e nevojshem kontrata nuk do te krijoje efekte juridike. Veprimet juridike per lidhjen e kontratave Lidhjes se kontrates I paraprijne veprimet paraprake sic jane: negociatat, bisedimet dhe parabisedimet e paleve kontraktuese. Pas perfundimit te ketyre para pergaditjeve palet ndermarin veprime konkrete rreth lidhjes sekontrates sic jane: oferta dhe pranimi I ofertes. Negociatat Lidhjes se kontrates I paraprijne bisedimet midis subjekteve te caktuara. Subjektet e interesuar mund te bisedojne per elementet e caktimitte lartesis se cmimit, per menyren dhe vendin e derguar, per cilesit e sendit,per pagesen etj. Keto parabisedime e kane karakterin e parapergatitjes rreth lidhjes se kontrates. Ofertat Eshte shprehje e vullnetit te nje personi me ane te te cilit e fton personin tjeter te caktuar me qellim qe te lidhe kontraten. Personi qe ofron oferten quhet ofrues, kurse personi te cilit I ofrohet oferta quhet I ofertuar.Oferta eshte shprehje e njeanshme e vullnetit te ofertuesit , me ane te seciles ai propozon lidhjen e kontrates sipas kushteve te cilat I ka parashtruar ne oferten e vet.

Koha dhe vendi I lidhjes se kontrates Nga casti kur lidhet kontrata rrjedhin efektet e saj,detyrat per debitorin dhe te drejtat per kreditorin. Prej ketij casti fillon te rrjedhe afati I kontarates ne baze te se ciles palet kontraktuese jane te detyruara ta ekzekutojne detyrimin.Casti I lidhjes se kontrates eshte I rendesishem per caktimin e rrjedhjes se afateve te parashrimit, si dhe per ngritjen e padise pauliana, me te cilen kreditori hedh poshte veprimet juridike te debitorit te ndermara me personin e trete me qellim qe te demtoje kreditorin. Menyrat e lidhjes se kontratave U paraprijne veprimet paraprake sic jane: negociatat(neociatat I paraprijne lidhjes se kontrates dhe nuk obligojne), bisedimet dhe parabisedimete paleve kontraktuese (njohja se me cka detyrohen, te njihen me pasojat juridike te kontrates qe do te lidhet). Pas perfundimit te ketyre parapergatitjeve palet ndermarin veprime konkrete rreth lidhjes se kontrates sic jane: oferta dhe pranimi I ofertes. 5.2.Llojet e kontratave Krieret per klasifikimin e kontratave jane te ndryshme: 1-Duke pasur parasysh faktin se nje kontrate a eshte e parapare sipas ligjit apo jo,kontratat klasifikohen ne kontrata me emer dhe kontrata pa emer. 2-Sipas kushteve te domosdoshme qe nevoiten per krijimin e tyre se kontrata lidhetne baze te vullnetit te paleve solo consensus apo ne baze te formes se caktuarkontrata klasifikohet ne: kontrata konsensuale dhe kontrata formale. 3-Duke pasur parasysh se njera pale per ate qe ka dhene a mer kundervlere adekuate apo jo, kontratat klasifikohen ne : kontrata me shperblim dhe kontrata pashperblim. 4-Sipas te drejtave dhe detyrave qe krijohen midis paleve kontraktuese, kontrata klasifikohen ne : detyruese te njeanshme dhe te dyanshme. 5-Sipas asaj se me rastin e lidhjes se kontrates a i dine palet kontraktuese te drejtat dhe detyrat e tyre dhe se a varet kjo nga nje rethane e ardhshme dhe e pasigurte,kontratat klasifikohen ne: komutative dhe aleatore. 6-Sipas kohezgjatjes se prestimit qe duhet te permbushet, kontratat klasifikohen ne:kontrata me prestime te perhershme dhe te perkohshme. 7-Sipas asaj se nje kontrat a jane elementet e nje kontrate apo ka elemente te disa kontratave, kontratat klasifikohen ne: te thjeshta dhe te perziera. 9-Interpretimi I kontrates do te thote percaktimi I kuptimit te vertet dhe efekteve te dispozitave te saj. Ne rregullat e interpretimit te kontrates dallohen: rregullat e pergjithshme dhe ato plotsuese Rregullat e pergjithshme sipas teoricientve duhet te interpretohen sipas kritereve subjective (do te thote vetem sipas vullnetit te shprehur te paleve kontraktuese), sipas kritereve objective ( do te thote sipas dokeve dhe shprehive te rrethit shoqeror ne te cilin eshte lidhur kontrata). Rregullat plotesuese jane:Gjate interpretimit te kontrates nuk duhet tu per mbahemi domethenieve bukfale te shprehjeve te perdorura por duhet te vertetohet qellimi I perbashket I paleve kontraktuese. 10-Mjetet per sigurimin e kontratave ndahen REALE dhe PERSONALE Grupi I pare, kontrata ka efekt juridiko obligues, Grupi I dyte, kontrata ka efekt juridiko-real, e kjo do te thote se kontrata ka efekt translativ

Mjete te sigurimit PERSONAL te ekzekutimit te kontrates jane:dorzania,kushti penal dhe pendimi. Dorzania-eshte mjet personal per sigurimin e ekzekutimit te kontrates. Dorzania krijohet ne baze te marveshjes se kreditorit dhe dorzanit, me te cilen dorzani mer per obligim qe te paguaj borxhin nese nuk do ta paguaj debitori.Dorzania eshte kontrat akcesore sepse lidhet bashke me kontraten kryesore me klauzole te vecante ne kontrate ose ne kontrate si kontrate e vecante.Qellimi I dorazinise eshte sigurimi me I mire I kreditorit,kur egziston dorzania kreditori I ka dy debitor, te cileve mund tu drejtohet per pagim.Efektet e dorzanis me dorzani krijohen dy lloj mardheniesh: mardhenia e kreidtorit dhe e dorzanit dhe mardhenia e dorzanit dhe debitorit kryesor. Kushti penal-eshte mjet personal I sigurimit te ekzekutimit te kontrates. Ai egziston kur debitori dhe kreditori meren vesh qe debitori te paguaj shumen e parave ose lenien e ndonje vlere pasurore, ne rast se nuk e egzekuton detyrimin e vet ne teresi ose ate e permbush ne menyre te parregullt. Qellimi kryesor I kushtit penal eshte qe ti beje presion debitorit qe ai ta permbush kontraten me kohe dhe ne menyre te rregullt, e ne rast se ate nuk e ben, kushti penal I ben te mundur qe me lehte ta realizojne shperblimin e demit. Pendimi-eshte mjet I sigurimit personal per egzekutimin e kontrates, si dhe eshte kontrat akcesore sepse lidhet prane dhe ndan fatin e kontrates kryesore. Me marveshjen e paleve kontraktuese mund te autorizohet njera ose te dy palet teterhiqen nga kontrata duke dhene pendimin. Mjetet e sigurimit REALE jane:kapari, kaucioni dhe avansi Kapari-eshte ajo shume parash ose ndonje vlere tjeter pasurore, e cila dorzohet me rastin e lidhjes se kontrates, si shenje se kontrata eshte lidhur dhe si mjet sigurim iper egzekutimin e saj. Kontrata mbi kaparin eshte kontrat reale dhe akcesore, ajo lidhet duke dorzuar lendn e kontrates. Kaucioni -eshte mjet real I sigurimit te ekzekutimit te kontrates, qe jepet ne te holla me rastin e lidhjes se kontrates. Zakonisht kaucioni deponohet per kthimin e ambalazhit te sendit qe eshte blere, me kete bleresi I garanton shitesit se do ta kthej ambalazhin. Paradhenia (AVANSI)-eshte mjet real I ekzekutimit te kontrates. Paradhenia jepet ne castin kur lidhet kontrata e cila si lende ka sasine e caktuar te parave ose sendin e luajtshem qe ka ndonje vlere pasurore. Paradhenia me se shumti perdoret ne kontratat per ndertim, ne kontratat per kontraktimin e prodhimeve bujqesore.Paradhenia gjithnje llogaritet si egzekutim I pjesshem I kontrates, paradhenia e shton sigurine e kontrates kryesore. Efektet e kontratave Kontrata e lidhur midis paleve kontraktuese krijon efekte te caktuar lidhur me krijimin, ndryshimin dhe shuarjen e mardhenies juridike kontraktore. Pavlefshmeria e kontratave-Kontratat e pavlefshme ndahen ne; 1) kontrata nule dhe 2) kontrata te rrezueshme. Kontratat nule nuk prodhojne efekt juridik, kurse nulitetin e nje kontrate mund ta kerkoj cdo i interesuar. Kontratat e rrezueshme jane kontrata te cilat mund te konvalidohen. Kontrata te tilla konsiderohet kontrata e lidhur nga personi me aftesi te kufizuar, kontrata e cila me rastin e lidhjes ka pasur te meta te vullnetit apo kur dic e tille eshte parapa me dispozite te vecante ligjore. Parashkrimi-Ne te drejten detyrimore me parashkrim nenkuptojme menyren e shuarjes se nje detyrimi nga shkaku se kreditori nje kohe te caktuar nuk kerkon nga debitori permbushjen e atij detyrimi.

Shkeputja e kontrates- per shkak te mospermbushjes Ne kontratat e dyanshme, kur njera pale nuk e permbush detyrimin e vet, ndersa pala tjeter e permbush, nese nuk eshte parapa dicka tjeter, pala e cila e permbush detyrimin ka te drejte te kerkoj permbushjen e detyrimit ose ta shkeput kontraten me deklarim te rendomte nese shkeputja nuk eshte pasoj ligjore, mirepo gjithsesi ka te drejte ne demshperblim. Kurdo qe behet fjale per shkeputjen e kontrates duhet pasur parasysh se per cka dhe si jane dakorduar palet. Demtimi i pamase- eshte arsye per shkeputje te kontrates, por per kete duhet plotesuar disa kushte: 1) qe dallimi i paperpjestueshem ne vlera te kete ekzistuar ne kohen e lidhjes se kontrates; dhe 2) nese pala e demtuar nuk e ka ditur vleren e vertete e as qe ka qene ne gjendje ta dije. Kontratat me fajde-Kur nje kontrate me dobi te vecante lidhet duke keqperdorur gjendjen e varshmerise se pales tjeter ose gjendjen e rende materiale, mendje lehtesine apo poziten e varesise, atehere ligji parasheh nulitetin e asaj kontrate. Cedimi i kontrates- eshte instrument me te cilin shkaktohet nderrimi i subjekteve te nje kontrate te dyanshme. Qe nje cedim te jete i ligjshem kerkohet te plotesohen edhe ca kushte themelore si: 1)te jete fjala per kontrate te dyanshme 2)te kete pelqim te pales tjeter 3)pelqimi te jete dhene ne formen e parapare Me cedim krijohen raporte te posacme ne mes te: 1)cedentit dhe cezusit 2)cesionarit dhe cezusit 3)cedentit dhe cesionarit. Aftesi e deliktit- eshte kusht I pergjithshem deliktor civil,eshte pra aftesi e nje subjekti qe ti kuptoj veprimet e veta,per personat fizik aftesia e pergjegjsis per demin e shkatktuar varte prej moshes dhe zvillimit mendor te tij. Asignacioni(dergimi) Asignationi është deklarim i vulnetit të një personi (dërguesit - asignantit ), me të cilin e autorizon personin tjetër ( ekzekutuesin e dërgimit - asignatin ) që, për llogari të tij, të përmbushë diç (një prestim të caktuar) personit i tretë. Kushtet 1)nderrohet ose ndryshohet mardh.e detyrimit,2)nderrohet debiotri I mardh.se detyr,3)te behet subrogimi personal I detyrimit,4)kerkese qe bartet te jet e bartshme. Efektet e asig.a)mardheniet mes dergusit dhe dergurit,b)mardheniet mes derguseit dhe marrsit te dergimit,c)mardheniet mes marrsit te dergimit dhe derguarit. Rastet e kontratava te ndaluara-1)ajo kontarv qe lidhet mes avokatit dhe klientit ku avokati merr me shum shperblim se sa parshihet nga oda e avokateve.2)mes avokati e klienti me te cilen avokati e blen teresisht ose pjeserisht gjene kontraktuese qe i eshte besuar atij.3)kontrata qe lidhet mes dy subjekteve ku njerit subjekt i premton pasuri ose subjektit femer me qellim te krijoj bashkesi legjitime etj. Padia pauliana-e drejta e kreditorit per kundershtin eshe ajo e drejte me ane te ciles kreditori per ta mbrojtur kerkesen e vet mund ti kundershtoj ato veprime juridike te debitorit me te cilen e ka zvogluar pasuurin e vet ne llogari te pasurise se ndonje personi tjeter. Kushtet pauliana-se pari me kundershtimin e veprimeve jur.te debitorit eshte i demtuar,se dyti se debitori ka ndermar veprime juridike me qellim te demtoj kreditorin ,se treti se personi i tret i kundershtuar i sulmi ka qen i pa pa ndergjegjshem. Afati pauliana-padia pe kudershtimin e veprimeve juridike te debitorit mund te paraqitet na afat pre 1-3vitesh si afate prekluzive E drejta e ndaljes(ndoresis)nenkuptohet e drejta e kreditorit qe ndonje send te lujtshem te debotiorit qe kreditori e ka ne posedim tia ndal debitorit deri ne realizimin e kerkeses e arritur te tyre pamvarsisht nga cila mardh.juridike buron kerkesa e tij nga delikti,kontrata etj.

Kushtet e ndorsis jane keto-1,kerekes e debitorit duhet te jete e arritur deri ne permbushje,2)e drejta e ndaljes duhet te realizohet ne sendet e caktuara dhe ne kerkesat me para. Parimet themelore te se drejtes kontraktore jane: PARIMI I LIRISE SE KONTRAKTIMIT PARIMI I KONSENSUALITETIT Parimi I lirise se kontraktimit-paraqet mundesi per pjesmaresit ne mardheniet e detyrimit qe me vullnetin e tyre te lire ti rregullojne mardheniet reciproke juridike te detyrimeve. Parimi I konsensualitetit-eshte parimi I dyte I rendesishem I se drejtes kontraktore. Ky parim do te thote se kontrata mund te lidhet thjeshte ne baze te vullnetit te paleve kontraktore solo consensus, pa pasur nevoj per permbushjen e forms se caktuar. Ne baze te ketij parimi kontrata lidhet duke u mbeshtetur ne bona fides (ne mirbesimin e paleve kontraktuese). Parimet qe zbatohen ne kontratat nderkombtare afariste: Parimi I tregtise se lire: Edrejta e tregtis se lire perbehet ne te drejten e ndermarjes se aktiviteteve ekonomike, qe dmth. Blerje dhe shitje te mallit te nje shteti ose kembim, importim apo eksportim me shtetet tjera. Parimi I lirise se komunikacionit Nenkupton lirine e transferit dhe transportin e te mirave qe jane object I kontratave ne mardheniet nderkombtare, realizimi I ketij parimi varet drejtpersedrejti nga realizimi I parimit te tregtise se lire,Ky parim ne vete perfshin: a)Parimi I lirise ne komunikacion rrugor dhe hekurudhor,b)Parimi I lirise ne komunikacion. Parimi I lirise se transferit monetar Sigurisht qe tregtia e lire nuk mund te rregullohet pa transfer te lire te parave sepse qellimi dhe elementi perberes I kontratave nderkombtare eshte pagesa e mallit te porositur ose sherbimit te kryer. Ne periudhen e kapitalizmit liberal pagesa eshte bere pa kurfar veshtrime, sepse ateher ka qene pagesa e arit. Transferi I parave sot kryhet nepermjet bankave te caktuara dhe ne valute kontraktuese, nepermjet rruges se kleringut. Parimi I zbatimit te rregullave te permbajtura ne te drejten kontraktuese ne qarkullimin nderkombtar te mallrave-nenkuptohet si futje ne kontraten nderkombtare ndermjet dy shteteve norma apo rregulla me te cilat rregullohet se cila pale kontraktuese pales tjeter, ne fushen e caktuar,ne mardheniet qe I kane vendosur, do ti njeh te drejta te caktuara si perparsi, favorizime dhe lehtesime shtetit tjeter. Parimi I kombit me te favorizuar Te parimi I kombit me te favorizuar egzistojne disaklauzola: Klauzolat e njeanshme ,Klauzola e dyanshme e kombit Parimi I reciprocitetit Kontratat nderkombtare dhe te gjithe kontratat nuk do te ishin shprehje e dy paleve kontraktuese derisa nuk eshte arritur ekuivalence adekuate per te gjithe palet kontraktuese. Te drejtat dhe detyrat qe jane lende ne kontrat duhet te paraqesin ekuivalence per palet kontraktuese respektivisht te drejtes se njeres pale ti pergjigjen detyrimet e pales tjeter dhe e kunderta. Parimi I trajtimit minimal Cdo shtet qe deshiron nepermjet subjekteve te tij afarist,shtetit tjeter, respektivisht subjetit te tyre duhet tiu siguroje te drejta minimale.E drejte e secilit shtet eshte se a do ti permbush ose jo kushtet minimale, por para kesaj duhet te kujdeset nese do te ballafaqohet me izolimafarist.

Parimi preferencial E kunderta e parimit te kombit me te favorizuar, dmth preference per subjektet afarist te nje shteti te caktuar ose numer te caktuar te shteteve. Kjo dmth qasje diferenciale ne mardheniet tregtare drejt shtetit apo shteteve te caktuara, te cilat kane te drejte ne krahasim me shtetet diferenciale ose subjektet afariste. Ky parim vlen per organizatat te caktuara regjionale. Parimi I trajtimit te drejte Ky parim quhet edhe si parim I veprimit te njejte drejt te gjithe shteteve ose parim I mos diskriminimit. Parimi I trajtimit te drejte dmth garance qe nje shtet e jep per pjestaret tjere ne mardheniet nderkombtare, ose vendos kushte te njejta per te gjithe. Parimi I dyerve te hapura Paraqet gjendjen kur shteti I caktuar te gjithe subjekteve afariste tregtare u ofron nga fusha te caktuara afariste privilegje te caktuara me qellim ta perparoj degen ekonomike per te cilen I jep ato autorizime.

Adem Haxholli 12.2012