2012

Stefan Luk|c
stefanlukic@gmail.com
[OSNOVI
URGENTNE I
INTENZIVNE
MEDICINE]
Verzija 0.9
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
2
SLefan Luklc
Sadrza|

PREDGOVOR BETA VERZIJI ......................................................................................................................................... 4
kLCNIk SkkACLNICA UÞC1kL8LILNIn U 1LkS1U ....................................................................................................... 6
ETIOPATOGENEZA I SIMÞ1CMA1CLCGIIA AkU1NCG SkCANCG 2AS1CIA.................................................................7
CDLIkL LANCA ÞkL2IVLIAVANIA kCD I2NLNADNOG SZ ............................................................................................. 8
CSNCVNL MLkL 2IVC1NL POTPORE BLS ................................................................................................................... 8
AU1CMA1SkI SÞCLIASNII DEFIBRILATOR ................................................................................................................ 10
MANUELNA DEFIBRILACIJA ...................................................................................................................................... 12
8CCNI kCMA ÞCLC2AI ............................................................................................................................................ 12
CÞS1kUkCIIA DISAINCG PUTA STRANIM TELOM-ZADAVLJENJE .............................................................................. 13
AIRWAY – DISAJNI PUT ............................................................................................................................................ 16
O8LZ8LuLn!L ulSA!nCC Þu1A kCu S8CAnCC ZAS1C!A l MAnuLLnl MAnLv8l C8LZ8LuLn!A ulSA!nCC Þu1A .................................... 16
PCMCCnA S8LuS1vA ZA Cu8ZAvAn!L ulSA!nCC Þu1A ........................................................................................................... 16
EnuC18APLALnA ln1u8ACl!A ............................................................................................................................................ 16
O1LZAnA ln1u8ACl!A....................................................................................................................................................... 17
SuÞ8ACLC1lSnA S8LuS1vA ZA C8LZ8LuLn!L ulSA!nCC Þu1A................................................................................................... 18
OÞASnCS1l l 8lZlCl Þ8l uSÞCS1AvL!An!u ulSA!nCC Þu1A ........................................................................................................ 19
SLLLlCk MAnLvA8- k8lkClunl Þ8l1lSAk ......................................................................................................................... 19
BREATHING – DISANJE ............................................................................................................................................. 19
MLPAnlCkl 8LSÞl8A1C8 ................................................................................................................................................... 20
OÞASnCS1l A81LllCl!ALnL vLn1lLACl!L ............................................................................................................................... 20
CIRCULATION (COMPRESSION) - CIkkULACIIA ......................................................................................................... 20
ÞkIMLNA LLkCVA U kLANIMACIJI ........................................................................................................................... 21
VAZCÞ8LSC8l ................................................................................................................................................................. 21
An1lA8l1MlCl ................................................................................................................................................................. 22
u8uCl LLkCvl................................................................................................................................................................. 23
nAuCknAuA vCLuMLnA u kÞ8-U ..................................................................................................................................... 23
PUTEVI DAVANIA LLkCVA U kÞk ............................................................................................................................. 23
kAnuLACl!A ÞL8llL8nL vLnL ............................................................................................................................................. 23
kAnuLACl!A CLn18ALnL vLnL ........................................................................................................................................... 23
EnuC18APLALnl Þu1 ....................................................................................................................................................... 23
ln18ACSLALnC uAvAn!L LLkCvA ....................................................................................................................................... 23
ln18AkA8ul!ALnl Þu1 ...................................................................................................................................................... 24
u8uCl Þu1Lvl ................................................................................................................................................................ 24
IN1LkÞkL1ACIIA LkG U SZ ....................................................................................................................................... 24
VLn18lkuLA8nA ll88lLACl!A ............................................................................................................................................. 24
VLn18lkuLA8nA 1APlkA8ul!A ........................................................................................................................................... 24
ASlS1CLl!A ..................................................................................................................................................................... 24
BLZÞuLSnA LLLk18lCnA Ak1lvnCS1.................................................................................................................................... 25
ADVANCED LIFE SUPPORT – ALS – NAÞkLDNA 2IVC1NA ÞC1PORA ......................................................................... 25
PERIARESTNE ARITMIJE ........................................................................................................................................... 27
PL8lA8LS1nA 1APlkA8ul!A ................................................................................................................................................ 27
PL8lA8LS1nL 88AulkA8ul!L .............................................................................................................................................. 29
MCNI1CkING LIIkASNCS1I kÞk-A ........................................................................................................................... 30
ulSAn!L l SVEST .............................................................................................................................................................. 30
PALÞACl!A ÞuLSA ............................................................................................................................................................ 30
P8ACAn!L vLLlClnL ZLnlCA ............................................................................................................................................... 30
P8CMLnA 8C!L kCZL ....................................................................................................................................................... 30
LkC ............................................................................................................................................................................. 30
k8vnl Þ8l1lSAk ............................................................................................................................................................... 30
kAÞnCML18l!A ............................................................................................................................................................... 30
PuLSnA CkSlML18l!A ....................................................................................................................................................... 30
SWAnn-CAnZ kA1L1A8 ................................................................................................................................................... 30
A81L8l!Skl ÞP ................................................................................................................................................................ 30
kÞk kCD DLCL I NCVCkCÐLNCADI .......................................................................................................................... 30
Al8WA? kCu uLCL – ulSA!nl Þu1 .................................................................................................................................. 31
88LA1PlnC– ulSAn!L .................................................................................................................................................. 31
Cl8CuLA1lCn – Cl8kuLACl!A .......................................................................................................................................... 31
u8uCS Anu uLll88lLA1lCn ....................................................................................................................................... 31
kÞ8 kCu nCvC8CuLnCAul .............................................................................................................................................. 31
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
3
SLefan Luklc
UDAk LLLk1kICNL LNLkGIIL I kÞk ........................................................................................................................... 34
kÞk kCD U1AÞANIA ................................................................................................................................................34
AkvA1lCnC SÞASAvAn!L ................................................................................................................................................... 34
BLS nA SuvCM .............................................................................................................................................................. 34
ALS nA SuvCM .............................................................................................................................................................. 34
POST-8LAnlMAClCnA nLCA .............................................................................................................................................. 34
HIPOTERMIJA ........................................................................................................................................................... 35
HIPERTERMIJA ......................................................................................................................................................... 35
UGRIZ ZMIJE I UJED INSLk1A ................................................................................................................................... 35
UC8lZ ZMl!L ................................................................................................................................................................... 35
TROVANJA ............................................................................................................................................................... 36
L1ICÞA1CGLNL2A AkU1NOG ÞCkLMLCAIA GASNL kA2MENE ................................................................................ 36
kLINICkA SLIkA AkU1NCG ÞCkLMLCAIA GASNL RAZMENE .................................................................................... 37
LARINGOSPAZAM .................................................................................................................................................... 37
BRONHOSPAZAM ..................................................................................................................................................... 37
PNEUMOTHORAX .................................................................................................................................................... 38
ÞLUCNA 1kCM8CLM8CLIIA....................................................................................................................................38
ARDS ........................................................................................................................................................................ 40
ACIDOBAZNI STATUS ............................................................................................................................................... 41
ML1A8CLlCkA ACluCZA .................................................................................................................................................... 43
ML1A8CLlCkA ALkALCZA ................................................................................................................................................. 43
8LSÞl8A1C8nA ACluCZA ................................................................................................................................................... 43
8LSÞl8A1C8nA ALkALCZA ................................................................................................................................................. 43
ÞCkLMLCAII ML1A8CLI2MA kALIIUMA .................................................................................................................. 44
PlÞL8kALlLMl!A .............................................................................................................................................................. 44
PlÞCkALlLMl!A ............................................................................................................................................................... 44
SCk .......................................................................................................................................................................... 45
ANAIILAk1ICkI SCk ................................................................................................................................................. 49
nIÞCVCLLMIISkI SCk .............................................................................................................................................. 50
SLÞ1ICNI SCk ........................................................................................................................................................... 51
kAkDICGLNI SCk ..................................................................................................................................................... 53
CÞLkC1INL .............................................................................................................................................................. 57
ML1A8CLICkI CDGCVCk NA TRAUMU .................................................................................................................... 58
LITERATURA ............................................................................................................................................................. 60


Osnovi urgentne i intenzivne medicine
4
SLefan Luklc
C8AVL2NC ÞkCCI1A1I ÞkL UÞC1kL8L
Predgovor Beta verzi|i

na plLan[e: ,ZasLo ne predgovor prvom lzdan[u nego beLa verzl[lº posLo[l veoma konclzan odgovor: ,ZaLo sLo ovo nl[e
klaslcan udzbenlk vec e-kn[lga l zaLo sLo [e u plLan[u dlnamlcan l promenl[lv LeksLº.
Cva kn[lga [e prvensLveno plsana za sLudenLe medlclne sa Medlclnskog lakulLeLa unlverzlLeLa u nlsu za poLrebe
polagan[a predmeLa urgenLna Medlclna pa su l poglavl[a prllagodena Lome. Cva kn[lga [e naplsana od sLrane sLudenLa
medlclne za sLudenLe medlclne meduLlm mogu [e upoLreblLl svl: od lekara na specl[allzacl[l do specl[allsLa pa cak l
profesora samo ukoliko oni Lo zele.
Cvu kn[lgu sam samosLalno (bez Lude pomocl) naplsao za man[e od nedel[u dana pa ukollko nadeLe neku gresku
molim Vas kazlLe ml l uclnlcu sve da [e lspravlm.
veclna preporuka u ovo[ kn[lzl [e bazlrana na Luropean 8esusclLaLlon Councll (L8C) preporukama, L[. bol[e recene
veclna preporuka su prevedene L8C preporuke. CsLale preporuke su bazlrane na druglm medunarodnlm preporukama
(Amerlcan PearL AssoclaLlon), kao l na LeksLovlma veoma repuLabllnlh udzbenlka (Parrlson's Þrlnclples of lnLernal
Medlclne). MeduLlm [edan udzbenlk [e na[zasluznl[l za nasLanak ove kn[lge l moze se recl da [e u poceLku sluzlo kao
maLrlca za ovu kn[lgu a Lo [e ,kardlopulmonalno cerebralna reanlmacl[aº naplsana od sLrane ur Aleksandra Þavlovlca.
!a sam svesLan vellkog bro[a nedosLaLaka ove kn[lge pa zbog Loga ovo nl[e flnalna verzl[a vec beLa verzl[a.

Smatram da su sledece oblasLl nedovol[no lll lose naplsane l da lh Lreba promenlLl (ova llsLa nl[e flnalna):
1. Csnove mehanlcke venLllacl[e
2. ul[agnosLlka l Lerapl[a poremeca[a rlLma
3. ALS novorodencadl
4. Acldobaznl sLaLus l promene lsLog
5. Þoremeca[ homeosLaze kalcl[uma l kall[uma
6. 1rovan[a l ugrlz zml[e l lnsekaLa
7. 8eakcl[a organlzma na sLres
8. ÞosLavl[an[e Swann-Canz kaLeLera l lnLerpreLacl[a
rezulLaLa dobl[enlh

neke oblasLl uopsLe nlsu naplsane all su krucl[alne za urgenLnu medlclnu a Le oblasLl su:
1. ul[abeLesna keLoacldoza, hlperosmolarno
nekeLoLsko sLan[e, hlpogllkeml[a u dl[abeLesu
2. AkuLnl lnfarkL mlokarda
3. Ldem Þluca
4. Ldem Mozga
5. AkuLna bubrezna lnsuflcl[encl[a
6. AkuLno zlvoLno ugrozava[uca krvaren[a lz Cl1-a
7. Cnkoloska hlLna sLan[e
8. AkuLna bubrezna lnsuflcl[encl[a (mozda l hronlcna)
9. I mnoge druge oblasti

!os [edan razlog posLo[l za beLa verzl[u a Lo [e sLo reference [os uvek nlsu pravllno sredene, lako posLo[e u tekstu i na
kra[u LeksL nl[e referenclran po pravlllma dobre naucne prakse.
ÞreLhodno sam napomenuo da ovo nl[e klaslcnl udzbenlk vec [e preLezno zamlsl[en kao evolulra[ucl l dlnamlckl
pro[ekaL saradn[e auLora l za[ednlce. naravno ovo [e sve odredenl bro[ vellklh nvC recl nabacanlh na [ednom mesLu all
sve Lo u prevodu znacl: ,Cceku[em vasu pomoc!º. Svako ko lma neku sugesLl[u lll neku konsLrukLlvnu krlLlku lll [e
pronasao neku gresku u udzbenlku neka se [avl, uclnlcu sve da lspravlm Lu gresku odnosno lmplemenLlram
kritiku/sugestiju.
ukollko neko smaLra da moze da naplse kvallLeLan LeksL ko[l bl mogao zamenlLl lose naplsanu Lemu lll LeksL na Lemu
ko[a nl[e naplsana, neka se [avl: ,koauLorl su uvek pozel[nlº.
ukollko neko smaLra da bl mogao pomocl sa Lehnlckog aspekLa: referenclran[e, lekLorsLvo, recenzl[e, uredlvan[e
LeksLa... neka se [avl.
Svl su dobrodosll na ovom pro[ekLu: sLudenLl, lekarl, specl[allzanLl, specl[allsLl, profesorl...

ZahLevl za osobe ko[e zele da se ukl[uce su sledecl:
1. SposobnosL brzog l konclznog plsan[a LeksLova
2. 8azumevan[e osnova naucnog rada
3. vlsok nlvo poznavan[a makar [ednog sLranog [ezlka (veclna preporuka l radova [e na engleskom)
4. SposobnosL rada sa druglm l[udlma
5. ÞosLovan[e naucnlh mlsl[en[a druglh l[udl (ne l alLernaLlvno-medlclnsklh) kao l posLovan[e prava lzrazavan[a
svakog clana Llpa nezavlsno od sLepena obrazovan[a (profesor vs. sLudenL).
6. upoLreba [ednog od sledeclh [ezlka: srpskl, hrvaLskl, bosanskl, crnogorskl.

Cvo sve u prevodu znacl: ,ukollko zellLe da pomogneLe – pomognlLe, ukollko zellLe da krlLlku[eLe l kudlLe sa sLrane –
sklonlLe seº,
veclna, ako ne l sve, evropske zeml[e (PrvaLska l Srbl[a Lakode) se prldrzava[u L8C proLokola l parLnerl su L8C-a.
nazalosL nl [edan auLor nema Lu hrabrosL da svo[lm poLplsom garanLu[e apsoluLnl LacnosL svlh podaLaka pa nl [a,
obavezne proLokole oblcno poLplsu[e grupa medunarodno renomrlanlh auLora a ne [edan auLor. upoLreba ove kn[lge u
na
ob ob ob ob ob ob ob ob ob ob ob ob ob ob ob ob ob
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
5
SLefan Luklc
kllnlckom radu [e na sopsLvenu odgovornosL l auLor preporucu[e da se provere doze kao l proLokoll u odnosu na
na[novl[e L8C proLokole lll proLokole naclonalnlh Lela.
Cva e-knjiga [os uvek nema svo[ lS8n all sam LrenuLno u pregovorlma za dobl[an[e lsLog l nadam se Lome do kra[a
godlne.
Cva kn[lga l svl n[enl delovl [e vlasnlsLvo auLora kn[lge (SLefan Luklc) l moze blLl dlsLrlbulrana samo u celosLl sa
navoden[em auLora kn[lge l Lo u besproflLnom obllku (ukollko [e sLampana) l besplaLno ukollko [e u elekLronskom obllku.
nlko oslm auLora ove kn[lge (SLefan Luklc) L[. bez saglasnosLl auLora kn[lge (SLefan Luklc) nema pravo da se predsLavl kao
auLor bllo kog dela ove kn[lge. upoLreba delova ove kn[lge [e dozvol[ena uz saglasnosL auLora (SLefan Luklc) dok [e
clLlran[e dozvol[eno samo u poLpunosLl L[. uz clLlran[e auLora kn[lge (SLefan Luklc).

Stefan Luk|c
SLudenL medlclne Medlclnskog lakulLeLa unlverzlLeLa u nlsu
stefanlukic@gmail.com
28.05.2012
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
6
SLefan Luklc
Recnik skracenica upotrebl|enib u
tekstu
A8l – AkuLna 8ubrezna lnsuflcl[encl[a
Ach – AceLllholln
AC1P – AdrenokorLlkoLropnl Pormon
AuP – AnLldlureLskl Pormon
ALu – AuLomaLskl LksLernl ueflbrllaLor
Aflb – ALrl[alna llbrllacl[a
AfluL – ALrl[alnl lluLLer
APA – Amerlcan PearL AssoclaLlon
AlM – AkuLnl lnfarkL Mlokarda
ALl – AcuLe Lung ln[ury
ALS – Advanced Llfe SupporL, napredne Mere
Cdrzavan[a ZlvoLa
A8 – AdrenorecepLor
A8uS – AcuLe/AdulL 8esplraLory ulsLress Syndrome
A1LS – Advanced 1rauma Llfe SupporL
Avn81 – Av node 8eenLranL 1achycardla
8AAM – 8eck Alrway Alrflow MonlLor
BE – Bazni Eksces
8lÞAÞ – 8llevel ÞoslLlve Alrway Þressure
BLS – 8aslc Llfe SupporL, Csnovne Mere Cdrzavan[a
ZlvoLa
CÞAÞ – ConLlnuous ÞoslLlve Alrway Þressure
Cvk – CenLralnl venskl kaLeLer
CvÞ – CenLralnl venskl ÞrlLlsak
uC – ulrecL CurrenL, !ednosmerna SLru[a
ul – ueflbrllacl[a
ulk – ulsemlnovana lnLravaskularna koagulacl[a
uk – uesna komora
ukA – ul[abeLesna keLoacldoza
d1A – ul[asLolnl krvnl ÞrlLlsak
LCMC – LxLracorporeal Membrane CxygenaLlon,
LksLrakorporealna Membranozna Ckslgenacl[a
LkC – LlekLrokardlogram
L8C – Luropean 8esusclLaLlon Councll
L1CC2 – Lnd-Lldal CC2
L1l – LndoLrahealna lnLubacl[a
ETT – LndoLrahealnl 1ubus
llC2 – lrakcl[a C2 u udahnuLom klseonlku
Cl1 – CasLrolnLesLlnalnl 1rakL
P8l – Pronlcna 8ubrezna lnsuflcl[encl[a
PC1 – PemaLokrlL
PC8 – Pemoglobln
PC8Þ – Pronlcna CpsLrukLlvna 8olesL Þluca
PÞlM – Parrlson's Þrlnclples of lnLernal Medlclne
l! l lu – lnLernaclonalne !edlnlce
lLk – lnsuflcl[encl[a Leve komore
lM – lnfarkL Mlokarda
lÞ – lnLrapleuralnl (prosLor/prlLlsak)
!ln – [edlnlca lnLenzlvne nege
!vÞ – !ugularnl venskl ÞrlLlsak
kÞ – kapllarno Þun[en[e
kÞ8 – kardlopulmonalna 8eanlmacl[a
kS – kardlogenl Sok
kvS – kardlovaskularnl SlsLem
Lk – Leva komora
LMA – Laringealna maska
LPS – Llpopollsaharld
Mul – Mlokardnl uepreslonl lakLor
M8 – MlLralna 8egurglLacl[a
M8Þ – Medurebarnl ÞrosLor
Mv – MlnuLnl volumen
nA – noradrenalln
nC – AzoL Cksld
nSAlL – nesLeroldnl AnLllnflamaLornl Lekovl
ÞaCC2 – Þarcl[alnl ÞrlLlsak CC2 u ArLerl[sko[ krvl
ÞAC2 – Þarcl[alnl ÞrlLlsak klseonlka u Aleveolama
PaO2 – Þarcl[alnl ÞrlLlsak klseonlka u ArLerl[sko[ krvl
ÞCWÞ – Þulmonary Caplllary Wedge Þressure, Þlucnl
ArLerl[skl Ckluzlvnl ÞrlLlsak
PE – Þlucna Lmboll[a
ÞLA – 8ezpulsna LlekLrlcna AkLlvnosL
PEEP – ÞoslLlve Lnd LxplraLory Þressure
PSVT – Þarokslzmalna SupravenLrlkularna 1ahlkardl[a
pS? – ÞaraslmpaLlkus
PTE – Þlucna 1romboemboll[a
8AAS – 8enln-AngloLenzln-AldosLeron-Sistem
8S – 8esplraLornl SlsLem
8Sv – 8esplraLornl Slnclcl[alnl vlrus
SaO2 – SaLuracl[a ArLerl[ske krvl klseonlkom (merl se
kapllarno)
SAÞ – Sredn[l ArLerl[skl ÞrlLlsak
Sl – Srcana lrekvenca
SCk – Swann Canz kaLeLer
Sl – Srcana lnsuflcl[encl[a
s1A – SlsLolnl krvnl ÞrlLlsak
SvC2 – SaLuracl[a (MesovlLe) venske krvl klseonlkom
(merl se lz plucne arLerl[e SCk)
Sv8 – SlsLemska vaskularna 8ezlsLenca
S? – SlmpaLlkus
SZ i ZS – Srcanl ZasLo[
1A – 1enslo ArLerlalls, krvnl ÞrlLlsak
18C – 1uberkuloza
TBS – 1oLal 8ody Surface, ukupna 1elesna Þovrslna
(opekoLlne)
1lA – 1ranzlLornl lshemlcnl napad
1L8 – Toll-llke recepLor
1u8 – 1ahlkardl[a usklh kompleksa
1Sk – 1ahlkardl[a slroklh kompleksa
ug, mcg – mikrogram
UV – udarnl volumen
vl l vflb – venLrlkularna llbrllacl[a
vnS – vegeLaLlvnl nervnl SlsLem
vS8 – venLrlkularna SepLalna 8upLura
v1 l vLach – venLrlkularna 1ahlkardl[a
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
7
SLefan Luklc
Etiopatogeneza i simptomatologi|a
akutnog srcanog zasto|a
AkuLnl srcanl zasLo[ (cardlac arresL) predsLavl[a
nagao l neoceklvanl presLanak rada srca ko[l dovodl
do zasLo[a u clrkulacl[l zbog cega mozak ne dobl[a
dovol[nu kollclnu krvl ko[a mu [e neophodna da bl se
odrzao u zlvoLu (30ml/mln/100g mozdanog Lklva).
Etiologija: preLhodna srcana obol[en[a (82.4°),
nesrcane lnLerne bolesLl bolesLl (8.6°): bolesLl pluca
i cerebrovaskularne bolesLl, maligna obol[en[a, Cl1,
uM, epllepsl[a, nesrcane eksLerne bolesLl (9°):
Lrauma, davl[en[e, asflksl[a, udar groma sLru[e.
4P l 41 podela po mnoglma obuhvaLa samo
poLencl[alno reverzlbllne uzroke srcanog zasLo[a.
4H 4T
Plpoksl[a 1enzlonl pneumoLoraks
Plpovoleml[a 1amponada srca
PlpoLerml[a 1romboemboll[e
Plpo/hlperkaleml[a +
meLabollckl (Ca l acldoza)
1okslnl l predozlran[e
lekovlma
Tabela 1: 4P l 41
Hipoksija: faktori ko[l se na[cesce [avl[a[u kao
uzrocl akuLnog srcanog zasLo[a. Plpoksl[a odredenog
dela srca ko[a [e nasLala u AlM sLvaran[em lokalnlh
hlpokslcnlh pol[a dovodl do lokalno nasLallh arlLml[a
sLo dal[om propagacl[om vodl ka zasLo[u srca. Cell[e
provodnog aparaLa su oseLl[lvl[e na hlpoksl[u od
mlslca srca a mozak [e na[oseLl[lvl[l. Cvo se moze
,ublazlLlº lll spreclLl obezbeden[em dlsa[nog puLa l
davan[em klseonlka.
Hipovolemija: nasLa[e kao posledlca pada
koronarnog perfuzlonog prlLlska. Þa ovog prlLlska
dovodl do slabl[en[a konLrakcl[a mlokarda l pada uv
l Mv srca ko[l dal[e obara[u perfuzlonl prlLlska l Lako
nasLa[a clrculus vlLlosus. AdekvaLnom nadoknadom
volumena se moze uLlcaLl na ovo.
Hipokaliemija: uzrocl su: obllno povracan[e,
dl[are[a, edeml, asclLes l dlureLlcl. Plpokalleml[a
izaziva poremeca[ repolarlzacl[e pa zaLo l poremeca[
srcanog rlLma. na[opasnl[l poremeca[l srcanog rlLma
su mulLlfokalne venLrlkularne eksLraslsLole ko[e
vode u v1 l vll8 (8 na 1). LkC: depresl[a 1 l S1,
po[ava u talasa.
Hiperkaliemija: akuLna bubrezna lnsuflcl[ancl[a,
akutna nadbubrezna lnsuflcl[encl[a, crush slndrom,
hemollze, opekoLlne, acldoza. nasLa[e poremeca[ u
provodl[lvosLl l eksclLabllosLl srca LkC: vlsok 1 Lalas
(saLorasL 1), S1 se Lesko prepozna[e, slrok C8S
kompleksa.
Hipokalcemija: meLabollcka, resplraLorna
acldoza, Lrovan[e eLllen gllkolom, maslvne
Lransfuzl[e. lzrazlLa hlpokalceml[a dovodl do
sman[en[a konLrakLllne snage srca (negaLlvnl
lnoLropnl efekaL).
Hipotermija: L8C hlpoLerml[u klaslflku[e prema
sledecem slsLemu 33-32
o
C, 32-28
o
C l man[e od 28
o
C.
Sva[carskl slsLem podele hlpoLerml[e se bazlra na
kllnlcko[ sllcl. Ispod 32
o
C dolazl do usporavan[a svlh
flzlolosklh funkcl[a: refleskl slabe, zenlce se slre,
drhLan[e presLa[e, nasLa[e mlslca ukocenosL, umor,
zel[a za snom l haluclnacl[e. Ispod 26
o
C: presLa[e
funkcija termoregulacije. Ispod 28
o
C (po nekima
30
o
C): flbrllacl[e. AslsLoll[a na[cesce nasLa[e lspod
20
o
C l n[o[ cesLo preLhodnl Leska bradlkardl[a (mada
ovo nl[e pravllo). vlse o hlpoLerml[l vldeLi u
lsLolmenom poglavl[u.
Tenzioni pneumotoraks: lzazvano [e lskl[uclvo
sLvaran[em lmaglnarnog [ednosmernog venLlla od
spol[asn[e lll unuLrasn[e sredlne prema pleuralnom
prosLoru sLo dovodl do zarobl[avan[a vazduha u
pleuralnom prosLoru ko[l ga ne moze napusLlLl pa
Lako nasLa[e porasL lnLrapleuralnog prlLlska. Cvo
dal[e vrsl kompresl[u na lsLosLrano plucno krllo
onemogucu[ucl mu ekspanzl[u a kasnl[e komprimuje
medlasLlnum pomera[ucl srce, krvne sudove l
Lrahe[u ka suproLno[ sLranl. uovodl do progreslvne
hlpoksl[e, hlperkapnl[e , cl[anoze l poremeca[a
srcanog rlLma. Þrlmarnl [e uzrok bezpulsne
elekLrlcne akLlvnosLl (ÞLA). Cesto nastaje kao
posledlca posLavl[an[a cenLralnog venskog kaLeLera,
poLrebno [e lzvrslLl lglenu dekompresl[u u 2M8Þ
medloklavlkularno, moguce [e vrslLl l Lubusnu
torakosLoml[u sa drenazom.
Tamponada srca: predsLavl[a nakupl[an[e LecnosLl
lzmedu dva llsLa perlkardluma sLo progreslvno
smanju[e end dl[asLolnl volumen onemogucu[ucl
pun[en[e srca. lspol[ava se Beck triadom: nlska 1A,
oslabl[enl srcanl Lonovl l naduLe vraLne vene, uz ovo
[e puls oblcno dosLa oslabl[en. 1erapl[a [e urgenLna
[er 200ml LecnosLl moze dovesLl do smrti. 1erapl[a [e
perlkardlocenLeza.
Þ|ucna embo||[a: ,zacepl[en[eº plucne sudovne
mreze: Lromblma (Lromboemboll[a na[cesca),
amnlonskom Lecnoscu, vazduh, delovl Lumora l
kosLl, masne cesLlce. kllnlcka sllka: bol, LemperaLura,
kasal[, hemopLlzl[e, slnkopa. Llpoemboll[a: konfuzl[a,
LemperaLura l dlspne[a + uzrok (orLopedska
operacl[a lll Lrauma) l posle 2-3 dana peLehl[alnl
oslp.
Trovanje: delu[e dlrekLno na srcanl mlslc lll
lndlrekLno preko meLabollcklh, acldobaznlh lll
elekLrollLnlh poremeca[a. Toksini mogu delovaLl
depreslvno na cenLar za dlsan[e (npr. barblLuraLl,
benzodlazeplnl). 1erapl[a: lsplran[e zeluca, lzazlvan[e
povracan[a (lpekak), akLlvnl ugal[, uklan[an[e sa koza
l sluzokoza, upoLreba speclflcnlh l nespeclflcnlh
anLldoLa l suporLlvna Lerapl[a.
Arrest vreme predsLavl[a vreme od nasLanka SZ
do poceLka kÞ8. 1o vreme ldealno ne bl Lrebalo blLl
duze od 3-3 mlnuLa za ko[e vreme dolazl do
sm
ln ln ln
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
8
SLefan Luklc
lreverzlbllnog osLecen[a mozga. uavl[en[e u hladno[
vodl kao l SZ u veoma hladnlm uslovlma produzu[e
ovo vreme. Cdredenl lekovl verovatno mogu
produzlLl ova[ perlod all Lo nl[e eksperlmenLalno
dokazano.
Dijagnostika: Znacl SZ se dele na slgurne l
nesigurne znake.
Sigurni znaci:
1. Gubitak svesti
2. Prestanak disanja: poLrebno [e razllkovaLl ga
od opsLrukcl[a dlsa[nog puLa l resplraLornog
aresLa. Þonekad mu preLhodl agonalno dlsan[e.
Þrovera dlsan[a se vrsl meLodom: gleda[, slusa[,
oseLl L[. gledan[e pokreLa grudnog kosa,
slusan[e dlsan[a l osecan[e daha na obrazu. Cvo
[e preferencl[alna meLoda za dl[agnozu SZ za
laike.
3. Odsustvo pulsa nad velikim krvnim sudovima:
na a. 8adlalls se gubl sa s1A – 30mmPg, puls se
merl na a. CaroLls a evenLualno a. lemoralls.
Cvu meLodu ne bl lalcl Lreball korlsLlLl.
4. Þromena bo[e koze l vldl[lvlh sluzokoza:
pacl[enL [e cl[anoLlcan (man[e od 3g/l
redukovanog hemogloblna u krvl). kada [e
uzrok lskrvavren[e (ekssangulnacl[a) pacl[enL [e
lzrazlLo bled.
Nesigurni znaci:
1. Široke zenice: mogu blLl proslrene zbog
korslcena lekova u reanlmacl[l lll zbog neklh
druglh lekova l Lokslna. Cne mogu osLaLl uske l
posle smrLl (oplaLl). Þroslrene zenlce mogu blLl l
kod edema mozga sa bllaLeralnom
kompresl[om okulmoLornog nerva. veoma uske
zenlce su cesLo lzuzeLno los prognosLlckl znak
[er mogu blLl posledlca dlfuzne ponLlne lezl[e
(pinpoint pupil).
2. EKG: nesiguran je znak i koristi se uz
lsLovremeno meren[e slgurnlh znakova L[. posle
deLekLovan[a organlzovanog rlLma na LkC-u
preporucu[e se provera pulsa od sLrane
profeslonalaca.
3. EEG: nl[e u upoLrebl oslm kao pomocna meLoda
za deflnlLlvno dokazlvan[e mozdane smrLl.
Udlike lanca prezivl|avan|a kod
iznenadnog SZ
Lanac prezlvl[avan[a predsLavl[a redosled
posLupaka l radn[l prlllkom lzvoden[a kÞ8. SLranl
auLorl ga nazlva[u lancem ko[l vezu[e osobu sa SZ za
prezlvl[avan[e. ÞosLo[e 4 karlke:
1. kano prepoznavan[e | poz|van[e h|tne pomoc|
2. Rana primena osnovnih mera reanimacije BLS
3. Rana defibrilacija (3-5 min)
4. 4 514klll uu28£Nlcl: Rana primena naprednih
mera reanimacije ALS
4. 8 £kc 2010: Postreanimaciona nega
A8C u LlC Pl Þreporuke za kÞ8
l faza Csnovno odrzavan[e zlvoLa
A Alrway
B 8reaLhlng
C ClrculaLlon
ll faza Þroslreno odrzavan[e
D urugs and flulds (ueflblrlllaLlon + urugs L[.
ueflnlLlve Lherapy)
E LkC
F llbrlllaLlon (deflbrllaLlon)
lll faza posLreanlmaclono lecen[e
G Cauge: kauzalna dl[agnosLlka l Lerapl[a
H Plgh menLal acLlvlLy, ocuvan[e CnS
I lnLenslve care
Tabela 2: A8Cu l proslrene preporuke, Crna llnl[a
odva[a sLandardne od nesLandardnlh odrednlca
Usnovne mere zivotne potpore
BLS
Cvo predsLavl[a sLrogo deflnlsan nlz posLupaka
ko[l smo sposobnl da lzvedemo u skoro svlm
uslovlma a sa cll[em spasavan[a zlvoLa osobe sa SZ lll
premoscavan[a vremena do dolaska hlLne pomocl.
1. ÞroverlLl da ll okruzen[e l slLuacl[a ugrozava[u
unesrecenog l nas kao spasloca.
2. ÞroverlLl sLan[e svesLl unesrecenog: zrLvu
lagano poLapsamo po ramenu lll po
nepovredenom delu Lela l razgoveLno l glasno
plLamo: ,ua ll sLe dobroº.
3. ukollko [e osoba svesna ldlLe na 3.a. a ukollko
nl[e svesno na 3.b
a. SvLSnA: osLavlLl u poloza[ u kome smo
zaLekll oslm ako preLl opasnosL l pozvaLl
pomoc.
b. 8LZ SvLS1l: pozvaLl pomoc, okrenuLl na
leda, poLlsnuLl celo l zabaclLl vlllcu l krenuLl
na 4.
4. CdrzavaLl dlsa[nl puL oLvorenlm l proverlLl
dlsan[e meLodom: gleda[, slusa[, oseLl. Za ovu
fazu ne Lreba uLroslLl vlse od 10 sekundl.
5. ukollko [e dlsan[e normalno 3.a a ukollko nl[e
3.b
a. ulSAn!L nC8MALnC: Þacl[enLa posLavlLl u
bocnl koma poloza[ , pozvaLl hlLnu pomoc l
praLlLl dlsan[e.
b. 8LZ ulSAn!A: poslaLl nekog po pomoc tj.
pozvaLl 94 l zapoceLl spol[asn[e kompresl[e
grudnog kosa, krenuLl na 6.
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
9
SLefan Luklc
6. ZapoceLl spol[asn[e kompresl[e grudnog kosa l
posle 30 kompresl[a daLl 2 poza[ml[ena udaha
(zabacena glava). nasLavlLl dlsan[e:udah 30:2.
kompresl[e 100/mln
a. ukollko nlsLe obucenl lll sLe nespremnl za
kÞ8 sa udlsa[em onda mozeLe upoLreblLl
samo kompresl[e 100-120/mln (L8C 2010).
7. nasLavlLl sa reanlmacl[om do: sLlzan[a sLrucne
pomocl, povraLka sponLanog dlsan[a lll
prevellkog flzlckog zamora (nesposobnosL
nasLavka kÞ8)

ÞroverlLl da ll slLuacl[a lll
okruzen[e ugrozava[u
unesrecenog lll spasloca

ÞroverlLl sLan[e svesLl "ua
ll sLe dobro?"

Þ8l SvLS1l:
osLavlLl u poloza[
u kome smo
zatekli

8LZ SvLS1l

ÞozvaLl pomoc l okrenuLl
na leda

ZabaclLl glavu l proverlLl dlsan[e
meLodom: gleda[, slusa[, oseLl
8LZ ulSAn!A

ulSAn!L
nC8MALnC:
lateralni koma
poloza[ l provere
dlsan[a, hitna
pomoc
kÞ8 30:2
nasLavlLl do: prlsLlzan[a hlLne
pomocl lznemoglosLl lll povraLka
svesLl L[ dlsan[a

Þozvat| n|tnu Þomoc

Algoritam 1: Csnovne mere
odrzavan[a zlvoLa – BLS
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
10
SLefan Luklc
Automatski spol|asn|i defibrilator
ALu [e porLabllnl aparaL male Lezlne ko[l
auLomaLskl anallzlra srcanl rlLam l obezbedu[e
deflbrllaclonl sok kada [e poLrebno. upoLrebna
vrednosL ovog aparaLa lezl u Lome sLo ga mogu
korlsLlLlL lalcl l drugo nemedlclnsko osobl[e (pollca[cl,
vaLrogascl, posade avlona) pa se Lako cesLo nalazl na
[avnlm mesLlma. AparaL sadrzl elekLrode ko[e se
lepe na grudnl kos.
komblnovanl ALu l maneulnl deflbrllaLorl su
aparaLl nove generacije l Lreball bl da omoguce
upoLrebu kako lalku Lako l profeslonalcu. Zbog cene,
ovl deflbrllaLorl [os uvek nema[u slroku prlmenu.
Svakl ALu na sebl sadrzl sllkovne l LeksLualne
lnsLrukcl[e za 8LS l upoLrebu lsLog.
ALu kroz elekLrode oslobada elekLrlcnl sok prl
cemu zausLavl[a abnormalnu akLlvnosL srca l vraca
ga u sinusni ritam.
Indikacije za upotrebu: zrLva bez svesLl l ne dlse,
odsutan puls nad karotidom (provera pulsa više nije
ptepotoceoo), dosLupan ALu, osposobl[enosL za
lzvoden[e ALu.
Pravila za upotrebu: zrLva ne lezl na vlaznom
mesLu, ne posLo[e zapal[lvl gasovl, oprema
kompaLlbllna sa aparaLom, sklonlLl naklL mobllne
Lelefone l druge aparaLe, preporucu[e se uklan[an[e
nitroglicerinskog flastera sa grudnog kosa.
Postavljanje elektroda je: grudna se posLavl[a
desno parasLernalno lspod klavlkule lznad bradavlce,
aplkalna elekLroda se posLavl[a u sredn[o[ aksllarno[
llnl[l u nlvou bradavlce L[. poloza[ LkC v6 elekLrode.
LlekLrode se ne sLavl[a[u preko flasLera (sa
lekovlma), ne sLavl[a[u se preko pacemakera l
poLrebno [e lepo lh zaleplLl. SLare preporuke o
brl[an[u grudnog kosa su konLroverzne [er dovode
do preklda kompresl[a l produzu[u vreme do
deflbrllacl[e sman[u[ucl prezlvl[avan[e.
8edosled posLupaka prlmene:
1. ÞroverlLl da ll okruzen[e l slLuacl[a ugrozava[u
unesrecenog l nas kao spasloca.
2. ÞroverlLl sLan[e svesLl unesrecenog: zrLvu
lagano poLapsamo po ramenu lll po
nepovredenom delu Lela l razgoveLno l glasno
plLamo: ,ua ll sLe dobroº.
3. ukollko [e osoba svesna ldlLe na 3.a. a ukollko
nl[e svesno na 3.b.
a. SvLSnA: osLavlLl u poloza[ u kome smo
zaLekll oslm ako preLl opasnosL l pozvaLl
pomoc
b. 8LZ SvLS1l: pozvaLl pomoc, okrenuLl na
leda, poLlsnuLl celo l zabaclLl vlllcu l krenuLl
na 4.
4. CdrzavaLl dlsa[nl puL oLvorenlm l proverlLl
dlsan[e meLodom: gleda[, slusa[, oseLl. Za ovu
fazu ne Lreba uLroslLl vlse od 10 sekundl
a. ukollko dlsan[e nl[e prlsuLno poslaLl nekog
za ALu, pozvaLl 94 l lcl na korak 3 u
suproLnom pozvaLl pomoc l okrenuLl u bocnl
koma poloza[.
5. ZapoceLl spol[asn[e kompresl[e grudnog kosa l
posle 30 kompresl[a daLl 2 poza[ml[ena udaha
(zabacena glava). nasLavlLl dlsan[e:udah 30:2.
kompresl[e 100/mln.
a. ukollko [e ALu u neposredno[ bllzlnl prvo
upoLreblLe ALu.
6. kada [e prlsLlgao ALu posLavlLl ga na grudnl kos
l prlLlsnuLl dugme. Sve lnsLrukcl[e sa ALu Lreba
praLlLl.
a. ukollko [e poLreban SCk uverlLl se u slgurnosL
sebe l osLallh (udal[avan[e od zrLve) l prlLlsnuLl
dugme po upuLsLvu Lako dava[ucl SCk.
b. ukollko nl[e poLreban SCk nasLavlLl kÞ8 30:2 l
posle 2 mlnuLa ponovlLl ALu proces L[ vraLlLl se
na korak 6.
7. Þosle !LunCC SCkA (1 SCk) nasLavlLl odmah sa
kÞ8 30:2 l posle 2 mlnuLa kÞ8 ponovlLl ALu
proces (korak 6).
8. nasLavlLl do dolaska hlLne pomocl, povraLka
svesLl lll dlsan[a lll flzlcke nesposobnosLl.
L8C preporuke 2010 ne preporucu[u proveru
pulsa kod upoLrebe 8LS/ALu. L8C preporuke 2010
na[vlse naglasava[u neprekldan kÞ8 do dolaska ALu l
nasLavak kÞ8-a odmah po upoLrebl ALu, sLo znacl
da kÞ8 (kompresl[e su na[blLnl[e) predsLavl[a
osnovnu Lerapl[e l da ga, ukollko [e moguce, ne
Lreba prekldaLl na duze od 3sec.
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
11
SLefan Luklc


Proveriti stanje svesti
ÞroverlLl bezbednosL
ÞozvaLl pomoc l
osLavlLl u lsLom
poloza[u
Csoba svesna
ÞozvaLl pomoc,
CkrenuLl na leda,
CslobodlLl dlsa[nl puL
ÞroverlLl dlsan[e
meLodom: Cleda[,
Slusa[, CseLl
ÞozvaLl hlLnu pomoc
l prebaclLl u kCMA
poloza[
ulsan[e
prlsuLno
kÞ8 30:2
dok ne prlsLlgne
ALu
8ez svesLl
ulsan[e odsuLno
ALu
(prlkl[uclvan[e l anallza
rlLma)
SCk Þreporucen SCk nl!L preporucen
kÞ8 30:2 2mlnuLa
1 SCk
kÞ8 30:2 2mlnuLa
nasLavlLl do
lznemoglosLl, povraLka
dlsan[a lll svesLl lll
dolaska hlLne pomocl
ÞCZvA1l 94 l
poslaLl nekog
za ALu
Algoritam 2: upoLreba ALu
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
12
SLefan Luklc
Manuelna defibrilaci|a
ueflbrllacl[a predsLavl[a meLodu u reanlmacl[l koja
se bazlra na prolazu elekLrlcne energl[e kroz grudnl
kos pa posledlcno l srce L[ mlokard. LlekLrlcna
energl[a lma za cll[ da lzvrsl reslnhronlzacl[u
odredene (krlLlcne) zapremlne mlokarda l Llme
dovede do zausLavl[an[a arlLml[e. ul [e u upoLrebl u
okvlru proLokola naprednog odrzavan[a zlvoLa ALS.
konsLrulsan [e vellkl bro[ aparaLa od glomaznlh do
mlnl[aLurnlh (lCu). uanas su u upoLrebl samo uC
blfaznl deflbrllaLorl. 8ifaznl deflbrllaLorl lma[u svo[e
dve faze: l faza [e sLru[na faza dok ll faza delu[e u
suproLnom pravcu. veru[e se da [e druga faza
odgovorna za deflbrllaclonl efekaL. Bifazna talasna
krlvul[a, Lakode, duze Lra[e l lma nlzl peak currenL pa
man[e osLecu[e mlokard. u zavlsnosLl od
LransLorakalnog oLpora blfaznl deflbrllaLorl
omogucu[u podesavan[e vellclne l duzlne sLru[nog
talasa.
ueflbrllacl[a moze blLl slnhronlzovana l ne-
slnhronlzovana sa LkC-om. Sinhronizovana se
oblcno nazlva ,kardioverzija“ l slnhronlzu[e se Lako
da deflbrllaclonl Lalas padne na 8 u srcanom clklusu
prlkazanom na LkC-u. kardloverzl[a lll
slnhronlzovana deflbrllacl[a se moze upoLreblLl samo
kod organlzovanlh rlLama L[. gde [e C8S kompleks
evldenLan pa mozemo pronacl l 8 (ne moze vl).
Oblik i nivo energije za defibrilaciju:
Ventrikularne tahiaritmije
Pozicioniranje elektroda: elekLrode se
pozlclonlra[u Lako sLo [e prva (sLernalna) sLavl lspod
desne klavlkule a druga (aplkalna) u nlvou v6 u
sredn[o[ (predno[) aksllarno[ llnl[l.
Prvi defibrilacijski šok:
Monofazni defibrilatori: 360! (v1 sa pulsom 200!).
Bifazni defibrilatori: preporucena energl[a [e 130-
200!. 120! se cesLo korlsLl za pravollnl[skl blfaznl
Lalas a 130! za odseceno eksponencl[alnl Lalas, dok
se za na[novl[l mod L[. pulsnl blfazlcnl Lalas korlsLl
130!.
Drugi i dalji šokovi:
Monofazni defibrilatori: 360!
Bifazni defibrilatori: ukollko prvl sok nl[e blo
uspesan korlsLe se eksponencl[alno vece [aclne
elekLrlcne energlje za svakl sledecl sok. Ukoliko se
posle uspesne deflbrllacl[e ponovo [avl vl
deflbrllacl[a se vrsl lsLom energl[om.
Atrijalne tahiaritmije:
Pozicioniranje elektroda: elekLrode Lreba
pozlclonlraLl lll klaslcno anLeroaplkalno lll
anLeroposLerlorno ([edna elekLroda preko levog
prekordl[uma a druga lspod leve skapule).
Afib-Monofazni defibrilatori: neslnhronlzovan sok
360! l/lll slnhronlzovana kardloverzl[a sa 200!.
Afib-Bifazni defibrilatori: 120-130! slnhronlzovan
sok, po poLrebl eskallraLl.
Aflut i PSVT- Monofazni defibrilatori: 100!
slnhronlzovano.
Aflut i PSVT- Bifazni defibrilatori: 70-120!
slnhronlzovano.
SmaLra se da, lako [e deflbrllacl[a presudna za
prezlvl[avan[e pacl[enaLa sa vl, [e lpak preporucl[lvo
zapoceLl sa kÞ8 do prlsLlzan[a deflbrllaLora kada [e
poLrebno upoLreblLl 1 sok l onda nasLavlLl sa kÞ8 u
Lra[an[u od 2 mlnuLa posle cega se deflbrllacl[a
ponavl[a. Þauze lzmedu kÞ8 l deflbrllacl[e mora[u
blLl sLo man[e. upoLreba 3 soka u odnosu na 1 nl[e
preporucl[lva [er 3 soka ne povecava[u prezlvl[avan[e
l mogu cak uLlcaLl negaLlvno na lsLo. Þosle soka ne
Lreba proveravaLl puls.
LlekLrode mogu blLl razllclLlh obllka l vellclna pa
se za odrasle na[cesce korlsLe meLalne elekLrode
vellclne 8-12cm mada se sve vlse znaca[a prlda[e
samolepl[lvlm. Þre Loga se na grudnl kos nanosl
LransdukLlvnl gel. 8rl[an[e grudnog kosa [e, Lakorecl,
napusLeno zbog dugog Lra[an[a same procedure.
uspeh ove procedure zavlsl od LransLorakalnog
oLpora, sLo [e on man[l Lo [e uspeh vecl.
lzuzeLno [e blLna slgurnosL kako pacl[enLa Lako l
operaLera (lekara). ueflbrllacl[a se vrsl Lek posLo se
svl odmaknu od kreveLa l Lek posLo su svl lzvorl
klseonlka uklon[enl (udal[enl makar 1m). ÞoLrebno [e
ukloniti i nitroglicerinske flastere sa tela.
Þosle posLavl[an[a elekLroda na Lelo anallzlra se
LkC rlLam (sa elekroda, pameLno [e odsLampaLl ga) l
ukoliko se odluclmo za deflbrllacl[u odredu[e se
[aclna sLru[e. ÞosLo se [aklm glasom upozore svl u
okollnl da se sklone od pacl[enLa da[e se sok.
ueflbrllaLorl ko[l su na baLerl[e cesLo Lraze dugo
vreme za pun[en[e pa od lzbora [aclne do
spremnosLl apraLa za odavan[e soka moze procl
nekollko (deseLlna) sekundl u zavlsnosLl od
napun[enosLl baLerl[a. Zamena mesLa elekLroda ne
dovodl do kompllkacl[a. Þrag deflbrllacl[e zavlsl od
vlse fakLora: meLabollckl sLaLus mlokarda,
LemperaLura, pP, lsheml[a, prlmena neklh lekova.
Prekordijalni udarac: vrsl se kraLklm l odsecnlm
udarcem mekanom lvlcom pesnlce o don[u polovlnu
sLernuma sa 20cm vlslne. lzvodl se samo [edan
udarac l Lo samo ukollko su bezpulsna v1 lll vflb
osvedocenl u LrenuLku nasLanka (na monlLoru) a
aparaL za deflbrllacl[u nl[e u bllzlnl, uspeh [e oko 2° l
nesLo vecl za v1.
CLvorenl kÞ8 se korlsLl kod operacl[a na srcu
posebnlm elekLrodama mada se moze upoLreblLl l
kod operacl[a na susednlm organlma gde operaLer
moze brzo prlsLuplLl srcu. uC sok [e 0.3!/kg.
Bocni KUMA poloza|
nekl ova[ poloza[ nazlva[u l drenaznlm poloza[em l
korlsLl se u sledeclm okolnosLlma: pacl[enL lma
slobodan dlsa[nl puL l sponLano dlsan[e, pacl[enL lma
36
so so so so so so so so so so so so so so so so so so so so so so so so so so so so
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
13
SLefan Luklc
puls l nema ozbll[nl[e krvaren[e, pacl[enL nema
povredu klcme.
Cva[ poloza[ olaksava (vec prlsuLno) sponLano
dlsanje i omogucu[e drenazu sadrza[a lz usLa u lsLo
vreme smanju[ucl rlzlk za asplracl[u povracanog
sadrza[a.
Cva[ poloza[ se lzvodl na sledecl nacln:
1. Þacl[enL lezl na ledlma
2. 8uka bllza spaslocu se savl[a u lakLu l ramenu
Lako da ruka bude u abdukciji 90
o
i lakat u
fleksiji 90
o
l spusLa na pod.
3. uruga ruka se podlgne l povuce ka spaslocu
podvlacecl [e lzmedu obraza l podloge.
4. noga suproLne sLrane se savl[e u kuku l
kolenu 90
o
l povuce prema spaslocu.
5. Pacijent se okrece prema spaslocu Lako da
mu oslonac tela bude na nogl a glave na rucl.

Slika 1: 8ocnl koma poloza[
Upstrukci|a disa|nog puta stranim
telom-zadavl|en|e
Cvo se odnosl na sLan[a u ko[lm dolazl do
asplracl[e Lela ,kome nl[e mesLo u dlsa[nlm
puLevlmaº u dlsa[ne puLeve. Strana tela u dlsa[nlm
puLevlma podrazumeva[u vellkl bro[ sLvarl: zubne
proLeze, delovl zuba, sLrana Lela u uzem smlslu
(kllkerl, lgracke), delovl Lumora, hrana.
na[cesce nasLa[e: kao posledlca guLan[a prevellklh
zaloga[a, lshrane Lokom flzlcklh akLlvnosLl, glasno
prlcan[e lll sme[an[e Lokom [ela, unos alkohola lll
sedaLlva, neuroloske bolesLl.
CpsLrukcl[a se dell na potpunu (tešku) i
nepotpunu (blagu) opsLrukcl[u dlsa[nlh puLeva.
1eska opsLrukcl[a dlsa[nlh puLeva se manlfesLu[e
poLpunom nemogucnoscu dlsan[a l kasl[a, pacl[enL [e
uplasen l cesLo cl[anoLlcan l na plLan[e da ll se gusl
on ne moze da odgovorl (cesLo kllma glavom).
ÞrlsuLnl su uvlacen[e meklh Lklva l leprsan[e nozdrva.
Posle 30-40sec dolazl do gublLka svesLl.
Laka opsLrukcl[e se manlfesLu[e upornlm kasl[em i
produzenlm lnsplrl[umom, dlsanje [e cesLo
sLrldorozno, hrapavo lll plskavo, cesLo su prlsuLnl
cl[anoza l zauzlman[e prlnudnog poloza[a. na plLan[e
da ll se gusl pacl[enL cesLo poLvrdno odgovara.
Pacijent cesLo sLavl[a obe ruke lspred vraLa.
AnaLomskl se sve opsLrukcl[e (ne samo
zadavl[en[e) dele na:
1. Plpofarlngealne: ,zapadan[eº [ezlka, mekog
nepca l eplgloLlsa, eplgloLlLls, povracene mase,
krv, sLrano Lelo, Lrauma.
2. Larlngealne: edem larlnksa(opekoLlne, lnfekcl[e,
alergl[e), larlngealnl spazam, Lumorl.
3. Plpolarlngealne: bronhl[alna sekrecl[a, edem
sluzokoze don[lh dlsa[nlh puLeva,
bronhospazam, asplracl[a zeludacnog sadrza[a.
Cdrasle osobe nam mogu recl da se guse lll nam
signalizirati na neki nacln. kod dece moramo saml
prlmeLlLl.
Znaci Laka
opstrukci|a
Teska
opstrukci|a
,Da li se
gusite"
„Da“ Ne moze ua
govori, klima
glavom
Drugi
znaci
Govori, kašlje i
diše. Disanje je
,zvucno"
(hrapavo,
psikavo). Cesto
uplašen. Osoba
pri svesti.
Cijanotican,
smrtno uplašen.
Bisanje necujno,
kašalj i govor
nemoguci.
Gubitak svesti.
Pomoc Prvo kašalj,
ukoliko se
stanje pogorša:
S snaznih
uuaica izmedu
lopatica, a onda
5 Heimlich
manevar.
Pozvati pomoc.
Pri svesti: 5
snaznih uuaica
izmedu lopatica.
5 Heimlich
manevara.
Bez svesti: KPR.
Tabela 3: Opstrukcija disajnog puta kod odrasle
osobe
pr
se se se se se se se se se se se se se se se se se se se se
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
14
SLefan Luklc
Þrva pomoc kod zadavljenja:
kod |ake opstrukc|[e je na[blLnl[e podsLlcaLl
pacl[enLa da kasl[e. ukollko se sLan[e pogorsa Lreba
lzvesLl 3 snaznlh udarca lzmedu lopaLlca. kod
neuspeha preLhodnog lzvrslLl 3 Pelmllch manevara.
Pelmllch manevar se sprovodl obuhvaLan[em
pacl[enLa obema rukama Lako da [e pesnlca [edne
ruke palcem okrenuLa prema pacl[enLu a druga ruka
obuhvaLa lsLu. Þesnlca se nalazl lzmedu pupka l
sLernuma. ÞrlLlsak se vrsl odsecno. kod Lrudnlca l
go[aznlh osoba ovo se vrsl prlLlskom mekanlm
delom dlana na grudnl kos a drugom rukom preko
lsLe. ÞoLrebno [e na vreme pozvaLl hlLnu pomoc.
kod teske opstrukcije svesnog pacijenta je
poLrebno lsporuclLl 3 [aklh udaraca lzmedu lopaLlca
a ukollko Lo ne uspe 3 prlLlsaka u Pelmllch manevru.
Ukoliko je osoba bez svesti poceLl sa kÞ8.
upoLreba ,abdomlnalnlh Pelmllch manevaraº kod
osobe ko[a lezl vlse nl[e preporucena (L8C 2010). lz
usLa se evakulse sadrza[ ko[l [e [asno vldl[lv,
upoLreba prsLa-udlce [e konLralndlkovana (L8C
2010).
Samopomoc kod gusen[a obuhvaLa prvensLveno
kasal[ a nekl navode l pokusa[ samo-helmllcha ko[l se
svodl na prlLlsak pesnlcom sa palcem okrenuLlm
prema Lelu l rukom preko iste na sLomak lzmedu
don[e lvlce sLernuma l pupka. urugl navode prlLlsak
na Lvrd oslonac ko[l nl[e osLar (sLollca, sudopera).
Laka opsLrukcl[a kod dece se zamenjuje terminom
,efekLlvan kasal[º a Leska ,kasal[ neefekLlvanº.
Laka opstrukcija kod dece (kašalj efektivna
opstrukcija) se LreLlra kasl[em L[. poLenciranjem
kasl[a. ukollko dode do pogorsan[a poLrebno [e
,zadaLlº 3 udaraca lzmedu lopaLlca a ukollko ni to ne
pomogne 3 prlLlsaka Pelmllch manevrom (deca
preko 1 god). vlse se ne preporucu[u prlLlscl
grudnog kosa kod dece preko 1 god (L8C 2010) vec
klaslcan Pelmllch. Pelmllch manevar kod male dece
moze povredlLl unuLrasn[e organe.
Teška opstrukcija kod dece (kašalj neefektivna
opstrukcija) se LreLlra pomocu 3 udaraca lzmedu
lopaLlca a ukollko Lo ne pomogne 3 Pelmllch
manevra (preko 1god). Ukoliko [e deLe bez svesLl
prlsLupa se oslobadan[u dlsa[nog puLa l davan[u 3
,spasonosnlhº udaha posle cega se prlsLupa kÞ8.

CÞS1I 2NACI CÞS1kUkCIIL kCD DLCL
Csvedocena eplzoda kasal[/gusen[e
nagao poceLak ÞreLhodno lgran[e L[
sLavl[an[e mallh
predmeLa u usLa
NLILk1IVAN kASALI LILk1IVAN kASALI
nemogucnosL
vokallzacl[e
Þlac lll verbalnl odgovor
na plLan[a
veoma Llh lll neprlsuLan
kasal[
Clasan kasal[
nedlsan[e MogucnosL udlsa[a
Cl[anoza Ccuvana svesL
Cpadan[e nlvoa svesLl
Tabela 4: CpsLrukcl[a kod dece
Cu8ASLl
CdredlLl Lezlnu
1LSkA
CÞS18ukCl!A
LAkA CÞS18ukCl!A
ÞodsLlcaLl kasal[ l
pazlLl na znake
pogorsan[a
SvLS1An:
3 udaraca lzmedu
lopaLlca pa
3 Pelmllch
menavara
8LZ SvLS1l:
kÞ8 30:2
Algoritam 3: Þrva pomoc kod opsLrukcl[e dlsa[nog puLa - odrasll
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
15
SLefan Luklc
kod beba (t[. deca do 1 godine) (kašalj
neefektivna opstrukcija) prva pomoc se sasLo[l u
prvensLveno uklan[an[u sadrza[a lz usne dupl[e
(nlkako dubl[e). ukollko ovo ne pomogne prlsLupa se
udarlma po ledlma Lako sLo se deLe sLavl na sLomak
na ruku okrenuLo na dole (prldrzavan[e glavlce
sakom) l udarl 3 puLa lzmedu lopaLlca. Moguce [e
naslonlLl deLe na naLkolenlcu. Pelmllch manevar se
vrsl prlLlskom pomocu Lrl prsLa na sredlnu sLernuma
na svake Lrl sekunde 3 puLa. ukollko nl ovo nl[e
pomoglo da[u se 3 spasonosnlh udaha a ukollko nl Lo
ne pomogne prelazl se na kÞ8.

Algoritam 4: Þrva pomoc kod opsLrukcl[e dlsa[nog puLa - deca
uLCA
CdredlLl Lezlnu
kASAL! nl!L
LlLk1lvAn
kASAL! LlLk1lvAn
ÞodsLlcaLl kasal[ l
pazlLl na znake
pogorsan[a
SvLS1An:
3 udaraca lzmedu
lopaLlca pa
3 Pelmllch manevara
(Mlada od 1 god
kompresl[e Loraxa)
8LZ SvLS1l:
CLvorlLl dlsa[nl
puL l daLl 3 udaha
ÞoceLl kÞ8 (13:2)
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
16
SLefan Luklc
AIRWAY – disa|ni put
Ubezbeden|e disa|nog puta kod
srcanog zasto|a i manuelni manevri
obezbeden|a disa|nog puta
Cbezbeden[e prohodnosLl dlsa[nog puLa se vrsl
vec prlllkom provere dlsan[a. Cvl manevrl se vrse
samo kod nesvesnog pacl[enLa.
1. Þr|t|sak na ce|o, zabacivanje glave i podizanje
brade – ovo [e na[prosLl[l manevar l moze ga
lzvrslLl svakl lalk. !ednom sakom se vrsl prlLlsak
na celo clme se zabacu[e glava a prsLlma druge
plaslranlm na bradu se podlze brada.
2. Podizanje vilice – ova[ hvaL [e malo
kompllkovanl[l l lzvodl ga samo medlclnsko
osob[e. lzvodl se posLavl[an[em palceva na
korpus mandlbule odmah lza menLuma l osLallh
prsLl[u na ramus (l angulus) mandlbule.
ÞokreLom prsLl[u se podlze vlllca kao fioka.
3. Trostruki hvat – mnogl ova[ manevar
polsLovecu[u sa preLhodnlm. ÞrsLl se lsLo
posLavl[a[u. SasLo[l se od zabaclvan[a glave,
oLvaran[a usLa l povlacen[a don[e vlllce prema
napred.
urugl l Lrecl manevar se korlsLe kod povreda
klcme.
Pomocna sredstva za odrzavan|e
disa|nog puta
Cvo se odnosl na sredsLva ko[a lma[u za cll[ da
odrze dlsa[nl puL prohodnlm bez ,drzan[a glaveº L[.
bez odrzavan[e preLhodnlh manevara. Za upoLrebu
ovlh sredsLava [e lako osposoblLl l lalka. Cvo se
odnosi na orofarlngealnl l nazofarlngealnl alrway.
Ova sredsLva skoro da onemogucu[u opsLrukcl[u
dlsa[nog puLa [ezlkom l nepcom. CpsLrukcl[a moze
nasLaLl zaglavl[lvan[em kra[a u valekull lll eplgloLlsom
lll prl losem posLavl[an[u delom [ezlka.
uuzlna orofaringealnog tubusa se odredu[e
uporedlvan[em duzlne lsLog sa razmakom od ugla
usana do Lragusa Log pacl[enLa (8rlLancl navode do
angulusa mandlbule). Sam Lubus se posLavl[a u usta
konkavlLeLom prema nepcu l prl guran[ lsLog nazad
se vrsl roLlran[e za 180
o
Lako da konkavna sLrana
naleze na [ezlk. Crofarlngealnl alrway se ne moze
upoLreblLl kod Lrlzmusa l vellklh maksllofacl[alnl
povreda kao nl kod svesnlh osoba.
Nazofaringealni tubus se ne Lreba korlsLlLl kod
preloma baze loban[e. uuzlna lsLog se odredu[e
razmakom od nozdrve do Lragusa (8rlLanskl auLorl
Lvrde da Lreba merlLl do angulusa mandlbule). 1ubus
se veoma lako posLavl[a kroz slru nozdrvu posle
lubrlkacl[e lsLog.
Endotrabealna intubaci|a
Cvo [e na[slgurnl[a l na[upoLrebl[lvanl[a meLoda
obezbeden[a dlsa[nog puLa. Cvu meLodu vrse samo
obucene osobe sa poLrebnlm sredsLvlma. lako se
ovo na[vlse odnosl na oroLrahealnu lnLubacl[u sa
larlngoskopom ovde lpak spada[u l: nazoLrahealna
lnLubacl[a, llghL sLlck lnLubacl[a, reLrogradna
lnLubacl[a, bronhoskopska lnLubacl[a, alrLraq
lnLubacl[a.
Indikacije za intubaciju (ETI) su mnogobro[ne all
se mogu svesLl na sledece: lnLubacl[a se vrsl za
poLrebe obezbeden[a dlsa[nog puLa kod osoba
ko[lma preLl presLanak dlsan[a lll ne mogu
samosLalno da dlsu lll kod onlh kod ko[lh posLo[l
vlsok rlzlk od asplracl[e nekog maLerl[ala.
Oprema poLrebna za ovu meLodu [esLe sledeca:
Laringoskop: sa krlvom spaLulom (MaclnLosh) l sa
pravom spaLulom (Mlller)
Tubusi (ETT): plasLlcnl l gumenl, sa lnLroducerom l
bez, armirani (ne moze se ,precvlkaLlº L[ klnk-ovaLl) i
nearmlranl, vlselumenskl (Carlens) l [ednolumenskl,
sa Cuff-om (balonce) l bez Cuff-a (za decu). Cvl
Lubusl se mogu razllkovaLl l po duzlnl (nazoLrahealnl
duzl). Slrlna (spol[na) ovlh Lubusa [e mozda
na[blLnl[a karakLerlsLlka ovlh Lubusa l obelezava se
na[cesce u lrench a ponekad l Cauge [edlnlcam
mere.
Ostalo: anesLezl[a l mlorelaksanLl ukollko [e pacl[enL
svesLan, llghLsLlck za llghLsLlck lnLubacl[u, slsLem za
reLrogradnu lnLubacl[u, flberskop za flberskopsku
lnLubacl[u, alrLraq za alrLraq lnLubacl[u.
Tehnika orotrahealne intubacije:
Cvo se vrsl posLavl[an[em pacl[enLa na leda.
Þacl[enL mora blLl bez svesLl l sa relakslranlm
mlslclma. Clava se pacl[enLu zabacu[e nazad (kao
kod manuelnlh meLoda) l pacl[enL se hlpervenLlllra u
Lra[an[u od 1 mlnuL. Þosle Loga se glava drzl
zabacena, usLa oLvara[u l levom rukom se sa desne
sLrane usLa uvodl spaLula poLlsku[ucl [ezlk u
suproLnu stranu. Polaganlm uvoden[em spaLule se
lsLa plaslra lza baze [ezlka a lspred eplgloLlsa l
vlzuallzu[u glasne zlce. Þosle Loga se drugom rukom
pod konLrolom oka a lzmedu glasnlh zlca uvede
Lubus. 1ubus se plaslra 2cm lspod glasnlh zlca.
Tehnika nazotrahealne intubacije:
1ubus se premazu[e lubrlkanLom. 1ubus se uvodl
podom nosnlh hodnlka l kada se vlzuallzu[e n[egov
poceLnl deo na zadn[em delu orofarlnksa radl se
larlngoskopl[a kao u preLhodnom sluca[u.
Larlngoskopom se ponovo vlzuallzu[e ulaz u larlnks a
Maglll klesLlma se desnom rukom uhvaLl kra[ Lubusa
u orofarlnksu l onda uvede lzmedu glasnlh zlca.
nazoLrahealna lnLubacl[a se vrsl kod prlpreme za
operacl[e u usno[ dupl[l.


Osnovi urgentne i intenzivne medicine
17
SLefan Luklc
kontro|a uspeha |ntubac|[e:
Cvo se vrsl odmah posle lnLubacl[e auskulLacl[om
oba plucna krlla l zeluca l ukollko posLo[l aslmeLrl[a
Lubus se povlacl malo l ponovo auskulLu[e. uruga
llnl[a konLrole [e end-Lldal CC2 deLecLor (kapnograf)
i Lo heml[skl (npr. 8AAM) lll elekLrlcnl ko[l merl
kollclnu CC2 ko[a lzlazl kroz Lubus. 1recl nacln je
asplracl[om vellklm sprlcem (lll posebnlm
deLekLorsklm slsLemom) ko[l ce kolablraLl esofagus
all ce asplracl[a blLl moguca u Lrahe[l.
Þosle posLavl[an[a Lubusa blLno [e oslguraLl lsLl
naduvavanjem cuff-a (balonceLa) l oblepl[lvan[em
spol[nog dela Lubusa oko usLa L[ za llce. nekl
anesteziolozi vole l da Lamponlra[u Lubus u usno[
dupl[l.
lnLubacl[a ne bl Lrebala Lra[aLl vlse od 30sec.
Nedostaci ETl su Lo sLo [e poLrebna speclflcna
oprema l obuceno osobl[e kao l sLo cesLo Lra[e dugo
(30-Lak sec l vlse) pa Lo vreme predsLavl[a prekld u
kÞ8 clrkulacl[l. Þogresna lnLubacl[a [e dosLa cesLo
kao l nemogucnosL lnLubacl[e.
kontra|nd|kac|[e za ovu lnLubacl[u nisu
bro[ne all su medu n[lma na[blLnl[e:
kranlofacl[alna Lrauma sa zahvaLan[em
usne dupl[e, vellkl LraumaLskl i
ekspanzlvnl hemaLoml na vraLu, emflzem
l kreplLacl[e na vraLu, nelskusLvo
operaLera...
Utezana intubaci|a
ua bl deflnlsall ova[ Lermln preLhodno
moramo deflnlsaLl nekollko druglh
termina.
OteIono venti/ocijo predsLavl[a
nemogucnosL anesLezlologa da bez
pomocl aslsLenLa venLlllra pacl[enLa
pozlLlvnlm prlLlskom preko maske.
OteIono /orinqoskopijo jeste
nemogucnosL vlzuallzacl[e glasnlca Lokom
larlngoskopl[e.
OteIono i/i tesko intubocijo [esLe lnLubacl[a u
ko[o[ [e potrebno vlse od Lri pokusa[a za lnLubacl[l lll
duze od 10 mlnuLa.
Zbog poLencl[alnlh veoma Lesklh posledlca
nelnLublran[a l prolognlrane lnLubacl[e dosLa [e
ulozeno u lsLrazlvan[a l razvl[an[e slsLema za
predvldan[e oLezane lnLubacl[e kao l prevazllazen[e
prepreka.
vellkl [e bro[ uzroka oLezane lnLubacl[e:
anatomske ne-paLoloske promene, spondlllLls,
deformacl[e vraLa, malformacl[e usne dupl[e l
farlnksa, malformacl[e larlnksa, Lrudnoca, go[aznosL,
prlsusLvo sLranlh Lela l Lumora u larlnksu l farlnsku.
nekl auLorl ove pacl[enLe dele u Lrl grupe:
1. Pacijenti za koje se zna da ce blLl oLezana
lnLubacl[a
2. Þacl[enLl sa anaLomsklm promena na licu koje
ukazu[u na verovaLne Leskoce usposLavl[an[a
dlsa[nog puLa.
3. Þacl[enLl kod ko[lh se ne oceku[u probleml all se
prl pokusa[u lnLubacl[e nallazl na oLezan Lok.
nekl od faktora tj parametra ko[l bl mogll da
predvlde oLezanu lnLubacl[u su sledecl:
1. ALlanLookclplLalna pokreLl[lvosL
2. CLvaran[e usLa
3. Sternomentalno rastojanje
4. Tireomentalno rastojanje
5. vldl[lvosL orofarlngealnlh sLrukLura prl
oLvaran[u usLa
na[upoLrebl[lvanl[l [e Mallampati skor iz 1985:
Slika 2: MallampaLl skor za problemaLlcan
dlsa[nl puL
1. k|asa I – vldl[lvl nepcanl lukovl, meko nepce l
uvula
2. k|asa II – vldl[lvl samo meko nepce l uvula
3. k|asa III – vldl[lvo samo meko nepce
4. k|asa IV – ne vldl se nl meko nepce
Þrevaz||aIen[e prob|ema Leske lnLubacl[e se vrsl
prvo konzervaLlvnlm meLodama a posle prelaskom
na druge meLode. Primarno se mora vodlLl racuna
da se predvldl Leska lnLubacl[a a onda l da se lzabere
odgovara[uca spaLula l Lubus. Þacl[enL, kako je
malopre navedeno, mora blLl bez svesLl l u
apsoluLno[ mlorelaksacl[l. vraL mora blLl
eksLendlran. ukollko nlsLa od preLhodno navedenlh
ne pomogne moze se LrazlLl od aslsLenLa da lzvrsl
krlkoldnl prlLlsak (Selllck manevar) a nekl auLorl
navode l pokusa[e roLacl[e larlngoskopa za 90
o
i to
drzac prema uhu. ukollko se vlzuellzu[u glasnlce all
Lubus ne moze procl dubl[e onda se Lreba korlsLlLl
man[l Lubus lll posumn[aLl na opsLrukcl[u. ukollko [e
oLvor larlnksa prevlse anLerlorno posLavl[en moze se
korlsLlLl l lnLroducer (sLlleLo, mandren) l zakrlvlLl u
zel[enom pravcu.
1.
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
18
SLefan Luklc
Ukoliko se nl [ednom od ovlh meLoda ne posLlgne
uspeh Lreba pokusaLl sledece meLode: larlngealna
maska, lCel alrway comblLube, vldelarlngoskopska
lnLubacl[a lll bronhoskopska lnLubacl[a, llghLsLlck
(llghL wand) lnLubacl[a, reLrogradna lnLubacl[a,
krlkoLlreoLoml[a l LraheoLoml[a. ukollko [e elekLlvna
lnLubacl[a odnosno lnLubacl[a za elekLlvnu operacl[u
mozda [e na[bol[e probudlLl pacl[enLa l ponudlLl mu
druge mogucnosLl.
Supraglotisna sredstva za
obezbeden|e disa|nog puta
Cvo se odnosl na sva sredsLva ko[lma se moze
obezbedlLl dlsa[nl puL all ko[a ne prolaze gloLls L[. ne
ulaze u Lrahe[u. u praksl se ovde mlsll na:
larlngealnu masku, larlngealnl Lubus, lgel masku l
komblLubus.
Laringealna maska
Cvo [e na[sLarl[e od supragloLlcnlh sredsLava l
na[prosLl[l model se sasLo[l od [ednog Lubusa
povezanog na cuff oblika vulvae ko[l se naduvava l
prlan[a na gloLls. novl[l modell sadrze l Lubus za
asplracl[u gasLrlcnog sadrza[a kao l oLvor na kra[u
cuff-a za lsLo. Cva maska se posLavl[a ,na slepoº.
PvaLan[em maske za Lubus l sa dva prsLa na cuff-u
(kao olovka) se kod anesLezlranog (lll bez svesLl)
pacl[enLa maska sa lubrlkanLom samo sklizne kroz
oLvorena usLa naslan[a[ucl [e na nepce dok dlsa[nl
puL drzlmo oLvorenlm (podlgnuLa vlllca, zabacena
glava) l Lo Lako da [e oLvor okrenuL prema gloLlsu.
Cva maska se lakse posLavl[a od L11 i njeno
sLavl[an[e [e man[e LraumaLlcno za pacl[enLa l Lo
pogoLovo pacl[enLa ko[l lma povrede vraLne klcme.
konLralndlkacl[e su: rlzlk od asplracl[e, sLenoze
dlsa[nlh puLeva, opasnosL od larlngospazma i traume
L[ deformlLeLl usne dupl[e. Cva maska moze da
,pusLaº gas sa sLrane ukollko [e venLllacl[a [aklm
prlLlskom.
komb|tubus
Combl1ube sredsLvo [e lzrazlLo sllcno
larlngealnom Lubusu all se sasLo[l od dva Lubusa sa
cuff-ovlma umesLo [ednog. Cvo omogucu[e da se
venLllacl[a vrsl lako se Lubus plaslra u Lraheju
(upoLreba kao L11) pa se Lako moze posLavl[aLl na
slepo l pod konLrolom larlngoskopa. uodaLnl kanal
moze sluzlLl za asplracl[u. Zbog ovoga [e l sam Lubus
malo kompllkovanl[l za upoLrebu.
Laringealni tubus
Cvo [e relaLlvno novo sredsLvo l bazlra se na dva
cuff-a l oLvoru u sredlnl. 1ubus se sLavl[a na slepo l
odlazl u esofagus gde se naduvava [edan cuff lspod
gloLlsa u hlpofarlnksu a drugl se naduvava lznad
gloLlsa. CLvor [e lzmedu dva cuff-a l sav gas (vazduh)
lde u dlsa[ne puLeve. u Amerlcl se ovo sredsLvo
nazlva ,klng Laryngeal 1ubeº.



Slika 3: Larlngealnl Lubus
iGel maske
lCel maska [e na[novl[e sredsLvo u ovom arsenalu.
napravl[eno [e od posebne gume (hlpoalergene)
ko[a savrseno skoro prlan[a za gloLls. ÞosLavl[a se na
slepo l omogucu[e superlornu zasLlLu od asplracl[e
kao l mogucnosL venLllacl[e. Þosedu[e l kanal za
asplracl[u.
Drugi metodi odrzavan|a disa|nog puta
V|deoendoskop|[a, v|deo|ar|ngoskop|[a |
bronhoskopija
Cvo se odnosl na endoskopske meLode lnLubacl[e.
veclnom se sprovode ,navlacen[emº Lubusa preko
flberskopa l flberskoplran[em l ldenLlflkacl[om
gloLlsa. Lndoskopom se prolazl kroz glasne zlce a
onda se ,navucenlº Lubus samo skllzne u Lrahe[u a
flberskop lzvuce.
Retrogradna intubacija
na[prosLl[e receno ova meLoda se svodl na
punkcl[u krlkoLlroldne membrane kanllom u pravcu
prema poLll[ku l Lunellran[em ,sa[leº kroz kanllu ko[a
se po[avl[u[e u orofarlnksu. 1a sa[llca se hvaLa Maglll
klesLlma a onda preko n[e prevlacl Lubus koji se
samo skllzne u larlnks l dal[e u Lrahe[u.
kr|kot|reotom|[a
ÞredsLavl[a [e urgenLnu l veoma laku poLencl[alno
spasonosnu proceduru. Sprovodl se Lako sLo se
prsLlma ldenLlflku[e Llroldna hrskavlca (adamova
[abuclca) l krlkoLlroldna membrana lspod n[e L[.
lzmedu Llroldne l krlkoldne hrskavlce. koza se posle
clscen[a verLlkalno zasece skalpelom u duzlnl oko 2-
3cm. Þosle ovoga se vlzuelno ldenLlflku[e
krlkoLlroldna membrana ko[a se horlzonLalno zasece
l peanom proslrl rez na 1.3-2cm. kroz La[ oLvor se
plaslra Lubus. 1ra[an[e ove procedure moze blLl l
krace od 30sec. nekl ovu proceduru nazlva[u
krlkoLlroldoLoml[a.
Traheotomija tj. traheostomija
na
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
19
SLefan Luklc
Cve meLode su konLralndlkovane u reanlmacl[l
kod SZ a reLko se rade l u svlm druglm
reanlmacl[ama. ÞoLreban [e obucen hlrurg l
operaclona sala l procedure Lra[e duze od
preLhodne.
Translaringealna jet ventilacija
8eLko se pomln[e u udzbenlclma l odnosl se na
intermitentnu venLllacl[u posebnlm aparaLlma kroz
Lanak kaLeLer sproveden kroz krlkoLlroldnu
membranu. ÞoLrebno [e da dlsa[nu puLevl budu bar
parcl[alno oLvorenl da bl omoguclll samostalno
eksplracl[u.
Upasnosti i rizici pri uspostavl|an|u
disa|nog puta
usposLavl[an[e dlsa[nog puLa predsLavl[a veoma
rlzlcnu proceduru. 8lzlcl po pacl[enLa mogu blLl
speclflcnl kako za proceduru Lako l za pacl[enLovo
stanja.
na[blLnl[l rlzlk Lokom usposLavl[an[a dlsa[nog puLa
kod kÞ8 kod SZ [e duI| prek|d kompres|[a sLo
sman[u[e sansu za prezlvl[avan[e.
Þrlllkom zabaclvan[a glave moze docl do
ostecen[a vratne k|cme pogoLovo kod Lrauma.
Loše postavljanje maski moze lmaLl za posledlcu
,curen[eº gasa sLo vodl neefekLlvno[ venLllacl[l.
lnLubacl[a predsLavl[a na[rlzlcnl[u proceduru od
svlh u kÞ8-u pa Lako moze dovesLl kako do
produIene h|poks|[e l produzenog preklda
kompresl[a Lako l do promaslvan[a Lrahe[e l
ventilacije esofagusa. lnLubacl[om se mogu polomiti
zubi ili dalje destabilisati kraniofacijalne frakture.
SLavl[an[e Lubusa preduboko |sk|[ucu[e [edno p|ucno
krilo lz venLllacl[e. D|stenz|[a Ie|uca zbog lnLubacl[e
esofagusa moze dovesLl do perforacl[e zeluca lll
povracan[a l asplracl[e. Þovracan[e l asplracl[a ce u
poceLku ugrozlLl gasnu razmenu l venLllacl[u
opsLrukcl[om dlsa[nog puLa, kasnl[e lzazvaLl
aLelekLaze a ukollko pacl[enL prezlvl dovesLl do
heml[skog pneumonlLlsa l pneumonl[e.
lnLubacl[a, pogoLovo mulLlpla, moze lzazvaLl
laringealni spazam pa cak l laringealni edem.
Sellick manevar- KRIKUIDNI
PRITISAK
Cvo [e spasonosnl manevar ko[lme se (LeoreLskl)
prlLlskom na krlkoldnu hrskavlcu vrsl pomeran[e
celog larlnksa puL unazad l kompresl[a ezofagusa sLo
olaksava venLllacl[u pluca L[ onemogucu[e odlazak
gasa u esofagus. Cva[ manevar: olaksava venLllacl[u,
olaksava lnLubacl[u, sman[u[e rlzlk za dlsLenzl[u
zeluca, povracan[e l asplracl[u. Amerlckl l evropskl
auLorl ova[ manevar polsLovecu[u sa Llroldnlm
prlLlskom dok nekl nasl ova dva odva[a[u!
Indikacije: L1 lnLubacl[a, venLllacl[a na masku,
venLllacl[a sa larlngelnom maskom.
Manevar se lzvodl sa dva prsLa ldenLlflkacl[om
Llroldne hrskavlce (adamova [abuka) l spusLan[em na
krlkoldnu l prlLlskom lsLe puL nazad.
kontra|nd|kac|[e: povrede predn[e sLrane vraLa,
povrede vraLne klcme, prlsusLvo samo [ednog
spasloca, l kada ova[ manevar oLezava lnLubacl[u.
komp||kac|[e: Þovrede larlnksa, frakLura
krlkoldnog prsLena, oLezana lnLubacl[a, rupLura
ezofagusa (ne lzvodlLl manevar za vreme akLlvnog
povracan[a).
BREATHINC – disan|e
A8C 8LS-a kao drugo slovo sadrzl 88LA1PlnC.
nekada [e ovome prldavan vecl znaca[ nego
Cl8CuLA1lCn all danas se smaLra da se po vaznosLl
nalazl lza C pa sLoga [e danas proLokol CA8. vesLacko
dlsan[e se moze sprovesLl Lek posle oslobadan[a
dlsa[nog puLa (Al8WA?). vesLacko dlsan[e se
sprovodl na vlse naclna:
Metodom pozajmljenog daha:
1. Usta na usta
2. Usta na nos
3. Usta na stomu
Dodatnom opremom:
1. Usta na masku
2. Ambu balon
3. 8esplraLor
MeLod poza[ml[enog vazduha se svodl na
uzlman[e vazduha lz okollne (aLmosferskl vazduh)
ko[l se onda udlse pacl[enLu. 1a[ vazduh sadrzl 16-
18° C2.
MeLoda „usta na usta“ se lzvodl oLvaran[em
dlsa[nog puLa zabaclvan[em glave l oLvaran[em usLa
pacl[enLa dok kleclmo pored pacl[enLa. !ednom
rukom (ko[a drzl celo) zaLvorlmo nos l usLlma
obuhvaLlmo usLa pacl[enLa. Cvo uduvavan[e Lra[e
oko 1-1.5s l lma volumen od oko 300ml. 1reba
posmaLraLl ekskurzl[e grudnog kosa l uLvrdlLl da ll
lma nekog uclnka. MeLoda [e dosLa zamorna l moze
lzazvaLl alkalozu spasloca.
MeLoda „usta na nos“ [e sllcna preLhodno[
meLodl oslm sLo se umesLo oLvaran[a usLa rukom
ko[a nl[e na celu podlze brada l drze zaLvorena usLa.
korlsLl se kada [e nemoguce oLvorlLl usLa lll posLo[e
neke druge konLralndlkacl[e za preLhodnu meLodu.
MeLoda „usta na stomu“ se korlsLl kod onlh ko[l
lma[u prlvremenu lll sLalnu LraheosLomu. MeLoda
moze blLl lzuzeLno neprl[aLna za spasloca ali nije
poLrebno Lollko ,kvallLeLnoº odrzavan[e dlsa[nlh
puLeva oLvorenlm zaLo sLo se dlrekLno venLlllra
lspod adlLusa larlnksa. Cva meLoda onemogucu[e
ulazak vazduha u zeludac all enkl auLorl navode
opasnosL povlacen[a LraheosLomske kanlle sLo vodl
venLlllran[u prelarlngealnog prosLora..
ve ve ve ve ve ve ve ve ve ve ve ve ve ve ve ve
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
20
SLefan Luklc
MeLoda „usta na masku“ i „usta na tubusº ove
meLode se korlsLe samo u posebnlm sluca[evlma,
oblcno samo u bolnlcl.
venLllacl[a samoslreclm L[. AMBU balonom se
moze vrslLl kako preko maske Lako l preko svlh
druglh meLoda odrzavan[a dlsa[nog puLa (ETT, lCel,
larlngealna maska). Ambu balon lma lzlaznl venLll l
ulaznl venLll. lzlaznl se lako monLlra na dlsa[nl puL.
na ulaznl se moze monLlraLl lzvor C2 (ll02 43°-83°
l u eksLremnl sluca[evlma 100°, l proLok do 10l/mln)
a moze se korlsLlLl l aLmosferskl vazduh (llC2 21°).
AM8u balon lma zapremlnu od oko 1600ml. ukollko
se korlsLl maska poLrebno [e dobro oslobodlLl dlsa[nl
puL, po mogucsLvu korlsLlLl farlngealnl alrway, l
lzvrslLl skoro ldealnu hermeLlzacl[u maske. Þalac
stoji lznad nosnog dela maske, kazlprsL na don[em
kra[u maske a Lrl prsLa podlzu bradu. uruga ruka vrsl
kompresl[u balona.
Mebanicki respirator
Mehan|ck| resp|rator| posLo[e 60-Lak godlna all su
u slroko[ upoLrebl mozda 30-Lak. upoLreba ovlh
resplraLora obuhvaLa celu [ednu granu medlclne l
veoma [e kompllkovana. uanas su upoLrebl samo
resplraLorl sa pozlLlvnlm prlLlskom sLo znacl da pod
povlsenlm prlLlskom ,uduvava[uº vazuh u pluca.
venLllaLorl sa negaLlvnlm prlLlskom su lsLorl[skl
artifakL. ÞosLo[l vellkl bro[ upoLrebnlh modova ovlh
ureda[a.
Cvl ureda[l mogu aslsLlraLl vec posLo[ecu
venLllacl[u lll nezavlsno sprovodlLl dlsan[e. na
aparaLu se moze zadavaLl cll[anl volumen lll cll[anl
prlLlsak, procenaL klsenonlka l frekvencl[a dlsan[a
kao l vellkl bro[ druglh parameLara.
u kÞ8 se korlsLe sledeca podesavan[a:
1. 8ezlm venLllacl[e: konLlnulrana mehanlcka
venLllacl[a (CMv) i to u formi intermitentnog
pozlLlvnog prlLlska (lÞÞv). Cva[ mod omogucu[e
lnsufllran[e zadaLog volumena u flkslranlm
vremensklm lnLervallma.
2. lrakclja klseonlka: preporucu[e se ll02 0.6-1.0
3. ulsa[nl (Lldal) volumen: u modu bazlranom na
volumenu se korlsLl 6-7ml/kg a u modu
bazlranom na prlLlsku 20-23cmP20
4. lrekvencl[a dlsan[a: 10/mln
5. Þodesavan[e alarma: ne Lreba blLl u uskim
granlcama zbog vellklh oscllacl[a Lokom kÞ8
Upasnosti artefici|alne ventilaci|e
Svaka arLeflcl[alna venLllacl[a a pogoLovo puLem
mehanlcklh resplraLora nosl odredene rlzlke za
unesrecenog. 8lzlcl su sledecl:
8orotroumo: [aka mehanlcka venLllacl[a moze
dovesLl do sledeceg: pneumoLhorax,
pneumomedlasLlnum, subkuLanl emflzem,
pneumoperLlooneum
ALI i ARDS su cesLe kompllkacl[e mehanlcke
venLllacl[e
Dijafragmalna atrofija: duga upoLreba
resplraLora moze dovesLl do aLrofl[e dlafragme l
pomocne resplraLorne muskulaLure.
Pneumoniae: vellkl rlzlk posLo[l kod dugotrajne
upoLrebe, ne zna se efekat kraLkoLra[ne upoLrebe
(kÞ8).
Ostale komplikacije su moguce kod svake
venLllacl[e (usLa na usLa lll usLa na nos):
uistentijo Ie/uco: fakLorl rizika za insuflaciju
zeluca su: neadekvaLan alrway, slabosL uLS, povecan
resplraLornl oLpor, sman[ena resplraLorna
kompll[ansa. ulsLenzl[a zeluca se moze zavrslLl kako
perforacl[om zeluca (rede) Lako l povracan[em sa
asplracl[om
lovecooje lottototokolooq ptltlsko. teotetskl ovo
moze smoojltl ptlllv ktvl o stce l poqotsotl
hemodinamiku.
Ventilacija izgleda Jo otlce oeqotlvoo oo
ptezlvljovooje (AnA) too sto JovoJl Jo pteklJo
komptesljo l ooemoqocoje ospostovljooje stcoooq
ritma.
Nostonok respirotorne o/ko/ote i acidoze kao
posledlca neadekvaLne venLllacl[a
cerebro/no votokonstrikcijo kao posledlca
povlsenog PaO2
Poremecoj v/Ç odnoso
Rizici za spasioca:
lnfekcl[a Lokom dlrekLnog konLakLa: samo
nekollko sluca[a [e poLvrdeno (L8C 2010)
Alkaloza: paresLezl[e, vrLoglavlca, slabosL l gublLak
svesLl
Þrevellkl zamor
CIRCULATIUN {compression] -
cirkulaci|a
kompresije su osnova kvallLeLnog kÞ8-a i
na[blLnl[l fakLor prezlvl[avan[a unesrecenlh. Postoji
vlse Leorl[a ko[e ob[asn[ava[u mehanlzme uspeha
kompresl[a meduLlm nl [edna nl[e poLpuno Lacna. Þo
[edno[ Leorl[l [e na[blLnl[a srcana pumpa pa se Lako u
fazl kompresl[e zaLvara[u Av zallscl l lzbacu[e krv u
aorLu l pluca a u fazl relaksacl[e se oLvara[u mlLralna
l Lrlkuspldalna valvula l Lad se omogucu[e perfuzl[a
koronarnlh arLerl[a. 1eorl[a Lorakalne pumpe uzlma
u obzlr promene lnLraLorakalnog prlLlska prl kÞ8 l
Llme ob[asn[ava kako pun[en[e Lako l prazn[en[e
srca, ova Leorl[a vldl levu sLranu srca kao cev kroz
ko[u samo krv prolazl. 1eorl[a Lorakalne pumpe do
odredene mere ob[asn[ava l novl[e sLavove ko[l ne
prlda[u Lollkl znaca[ venLllacl[l [er verovaLno
negaLlvnl prlLlsak posle kompresl[a dovodl do
insplrl[uma.
kompresl[e, nezavlsno od svlh Leorl[a, omogucu[u
30-50° mlnuLnog volumena l odrzavan[e slsLolnog
pn
pn pn pn pn pn pn
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
21
SLefan Luklc
prlLlska oko 60-100mmPg a dl[asLolnog 10-40mmPg.
Mlokardna perfuzl[a se ovom meLodom odrzava na
30-30° a cerebralna na 50-90°.
1ehnlka kompresl[a
1. Þacl[enL se posLavl[a ledlma na Lvrdu podlogu
(daska lspod leda)
2. ulan [edne sake se posLavl[a na sredlnu
grudnog kosa (sLernum) a druga ruka preko Le,
prsLl se zakl[ucava[u
3. kompresl[e se vrse nagln[an[em L[. prlLlskom
celog Lela bez savl[an[a lakLova.
4. kompresl[e se vrse Lako da posLlzu oko 4-5cm
uglban[a grudnog kosa.
5. lrekvencl[a kompresl[a [e 100/mln
6. laza relaksacije Lreba blLl slmeLrlcna fazl
kompresl[e
7. ne Lreba pravlLl nlkakve pauze Lokom kÞ8-a
oslm za venLllacl[u
8. Cdnos kompresl[a:venLllacl[e kod odrasllh je
30:2
Sve vlse se lde prema poLpunom lzbaclvan[u
venLllacl[a (APA, L8C 2010) l upoLrebl samo
kompresl[a Lokom kÞ8.
upoLreba mehanlcklh meLoda kompresl[a [e za
sada konLraldnlkovana van kllnlcklh Lrlal-a (L8C
2010), auLoÞuLSL, LuCAS, MAS1 l sllcnl aparaLl nlsu
pokazall svo[u eflkasnosL.
Samo-kÞ8 kasl[em [e ,urbana legendaº (APA).
lnLerna masaza srca se vrsl samo u sledeclm
lndlkacl[ama: SZ kod peneLranLnlh povreda grudnog
kosa, SZ kod Luplh povreda grudnog kosa gde [e
preLhodno posLo[ala srcana akLlvnosL sa 1A man[lm
od 70mmPg lll kod eksangvlnacl[e kroz Lorakalnl
dren preko 1300ml (1rauma.org), lll u sluca[u SZ
Lokom operacl[a na grudnom kosu l verovaLno kod
SZ sa sumn[om na krvaren[e lz aorLe (ruLpura
dlsekcl[e lll aneurlzme).
L8C preporucu[e LorakoLoml[u sa lnLernom
masazom kod pacl[enaLa ko[l su lmall SZ posle
peneLranLnlh povreda grudnog kosa l ko[l su lmall SZ
posle Luplh povreda grudnog kosa all gde su
pacl[enLl lmal rlLam a SZ [e blo osvedocen.
Primena lekova u reanimaci|i
Csnova napredne reanlmacl[e su pored meLoda
navedenlh u 8LS l lekovl, monlLorlng l deflbrllacl[a.
Lekovl ko[l se korlsLe se grubo mogu podellLl u 3
grupa: vazopresorl, anLlarlLmlcl l drugl lekovl.
Vazopresori
Adrenalin
Adrenalln [e na[sLarl[l vazopresor pa zbog Loga sa
n[lme lmamo l na[vlse lskusLva. Cva[ lek lma svo[e
alfa l beLa adrenerglckog de[sLvo.
Alfa adrenerglcko de[sLvo [e na[blLnl[e u kÞ8 [er
dovodl do porasLa sistolnog (s1A) l dl[asLolnog
prlLlska (d1A prevashodno) clme pobol[sava kako
cerebralnu Lako l mlokardnu perfuzl[u l ovo
povecava sansu za ,resLarL-ovan[eº srcane akLlvnosLl
kao l ukupno prezlvl[avan[e.
8eLa efekaL verovaLno lma negaLlvan uLlca[ u kÞ8
[er povecava zahLeve mlokarda za C2 l dovodl do
Lahlkardl[e cesLo lose reagu[ucl u flbrllacl[ama. 8eLa
adrenerglcko de[sLvo [e pozel[no u anafllaksl.
Clobalne preporuke o n[egovo[ upoLrebl govore o
davan[a adrenallna na 3-3 mlnuLa l Lo 1ml 1:1000
(0.1°) ko[l se moze razblazlLl sa 10ml sol naCl.
L8C 2010 preporuke govore o davan[u adrenallna
u vl/v1 govore o davan[u adrenallna posle 3 soka a
nadnadno na svaklh 3-3 mlnuLa (alLernlra[ucl
deflbrllaclonl clklusl). L8C 2010 navodl davan[e
adrenallna svaka 3-3 mlnuLa kod bezpulsne
elekLrlcne akLlvnosLl l aslsLoll[e Lokom kÞ8.
Noradrenalin
noradrenalln lma prevashodno alfa adrenerglcka
de[sLva a man[e beLa pa, LeoreLskl, predsLavl[a
na[bol[l lek u kÞ8-u l soku. uo skora nl[e blo prevlse
u upoLrebl all sve vlse sLudl[a pokazu[e n[egove
prednosLl u soku (za kÞ8 [os uvek nl[e slgurno).
uozlran[e ovog leka [os uvek nl[e poLpuno
usaglaseno.
Vazopresin
vazopresln lll AuP se pomln[e u neklm
udzbenlclma urgenLne medlclne all ne l u L8C 2010
proLokollma. SmaLra se da [e snazan vazokonsLrlkLor
sLo govorl da lma sllcno de[sLvo kao adrenalln.
uelu[e preko perlfernlh v1 recepLora l da[e se po
neklm preporukama u dozl od oko 40l! (L8C ne
preporucu[e).
Dopamin i dobutamin
upoLreba ovlh lekova se nL preporucu[u u kÞ8-u.
Dopamin
Cvo [e endogenl prekursor kaLeholamlna l korlsLl
se u lnLenzlvno[ medlclnl L[ posLreanlmaclono[ nezl
za hlpoLenzl[u. Male doze (man[e od 3ug/kg/mln-
RENALNA DOZA) delu[u na u1 recepLore u
mezenLerlcnlm , renalnlm l koronarnlm krvnlm
sudovlma, Lo dovodl do povecan[a cAMÞ l
vazodllaLacl[e pa povecava Cl8. uoze od 3-
10ug/kg/min-SkCANA DC2A sLlmullsu beLa A8 l da[u
pozlLlvan lnoLropnl efekaL povecava[ucl Mv bez
frekvencl[e. vellke doze 20-50ug/kg/min-
ÞkLSCkSkA DC2A dovode l do sLlmulacl[e alfa
recepLora pa da[u efekaL sllcann adrenallnu.
lndlkacl[e: kardlogenl sok, hlpovoleml[skl sok,
sepLlcnl sok, preLecl A8l. uoza: 200mg/230ml 3°
Clu.
Dobutamin
Cvo [e slnLeLskl slmpaLlkomlmeLlk l predomlnanLo
sLlmullse 81 adrenorecepLore. lma pozlLlvno
lnoLropno de[sLvo a zanemarl[lvo hronoLropno.
alfa
do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
22
SLefan Luklc
Sman[u[e venLrlkularnl end-dlasLolnl prlLlsak,
vellclnu srca l napeLosL srcanog zlda. Sman[u[e
kongesLl[u pluca l povecava koronarnl perfuzlonl
prlLlsak. Sman[u[e preload l afLerload leve komore.
na[cesce se korlsLl za lecen[e srcane lnsuflcl[encl[e sa
plucnom kongesLl[om.
Antiaritmici
Cvl lekovl su nekada blll osnov kÞ8-a all sve [e
vlse podaLaka da n[lhova ruLlnska prlmena ne
dovodl do pobol[sanog prezlvl[avan[a ovlh
pacl[enaLa. Þodela ovlh lekova [e naplsana prema
L8C-u 2010.
Amiodaron
Cvo [e anLlarlLmlk prve llnl[e kod kÞ8. Amlodaron
[e sLablllzaLor membrane l lma lzuzeLno [ako
antiaritmlcko de[sLvo, produzu[e Lra[an[e AÞ l
refraLkornl perlod komora l preLkomora, lma
negaLlvno lnoLropono de[sLvo l usporava Av
provoden[e, verovaLno dovodl l do vazodllaLacl[e.
Þreporuke L8C 2010 za upoLrebu ovog leka
govore o davan[u lsLog posle 3 neuspesne
deflbllacl[e kod vl l v1 l Lo u dozl od 300mg bolus
(po neklma rasLvoren u 20ml 3° Clu). u sluca[u da
nema odgovora Lreba daLl [os 130mg bolus a onda
nasLavlLl 900mg/24h konLlnulranu lnfuzl[u. Þosle
amlodarona se ne da[e lldokaln.
Lidokain
Cva[ lek vlse nl[e preporucen od sLrane L8C-a
korlsLl se samo kada amlodaron nl[e dosLupan.
upoLrebl[ava se kod vl l v1 posle 3-eg
neuspesnog soka l Lo u dozl od 1-1.3mg/kg u bolusu
a onda sledecl bolusl na svaklh 3-10 mln,
makslmalna doza [e 3mg/kg.
Magnezi|um sulfat
MgSC4 vlse nl[e preporucen od sLrane L8C u
ruLlnsko[ upoLrebl Lokom kÞ8-a vec samo u sluca[u
Torsades de Pointes. SLarl[l udzbenlcl navode l
sledece lndlkacl[e: refrakLorna vl l venLrlkularna
tahlarlLml[a pracene hlpomagnezemijom i
lnLokslkacl[a dlglLallsom. ua[e se u dozl od 2g Lokom
2 mlnuLa a moze se ponavl[aLl na 10-15min.
Adenosin
Cvo [e prlrodnl purlnskl analog sa veoma kraLklm
poluvremenom ellmlnacl[e (10-13sec). Adenosln
usporava provoden[e kroz Av cvor. Indikacije za
upoLrebu su: parosklzmalna supravenLrlkularna
Lahlkardl[a (ÞSv1), Av nodalna reentrant Lahlkardl[a
(Avn81), korlsLl se l za demasklran[e atrijalnog ritma
kod Lahlkardl[a usklh kompleksa. 1ranzlLorno da[e
mucnlnu, blag bol u grudlma l crvenllo. ua[e se u
dozl od 6mg bolus pa 12mg bolus pa 12mg bolus,
samo kollko prva uspe ne da[u se osLale.
Bikarbonati
naPCC3 nl[e preporucen u ruLlnsko[ upoLrebl u
kÞ8. Acldoza u SZ lma samo LeoreLskl znaca[ l nema
dokaza da korlgovan[e lsLe dovodl do prezlvl[avan[a
u kÞ8. Meren[e pP u kÞ8 nl[e merodavno [er
arLerl[skl pP ne odsllkava Lklvnl pP. L8C navodl da se
davan[e blkarbonaLa moze upoLreblLl kod SZ u vezl
sa hlperkaleml[om l Lrlclkllcnlm anLldepreslvlma.
Þrva doza [e 30ml 8.4° naPCC3 a kasnl[e se da[u na
osnovu provere pP (preporucu[e se Cvk).
Diltiazem i Verapamil
Cvo su lekovl druge llnl[e lzbora l cesLo se korlsLe
samo od sLrane specl[allsLa. nekl navode pogorsan[e
prezlvl[avan[a kod upoLrebe Ca anLagonlsLa.
Indikacije su: Lahlkardl[e usklh all regularnlh
kompleksa ukollko ne reagu[u na vagalne manevre lll
adenosln lll lekar nema adenosln prl sebl. Mogu se
upoLreblLl l kod aLrl[alne flbrllacl[e l fluLLer-a kod
pacl[enaLa bez srcane lnsuflcl[encl[e gde arlLml[a
Lra[e krace od 48h.
Verapamil doza: 2.3-5mg za 2mln lv a ukollko
nema de[sLva 3-10mg bolus na 30 mln do 20mg.
Diltiazem doza: 230ug/kg bolus pa 330ug/kg
bolus.
Ca anLagonisLe Lreba lzbegavaLl kod srcane
lnsuflcl[encl[e l venLrlkularnlh aritmija.
Beta blokatori
Cvl lekovl delu[u anLagonlsLlckl na de[sLvo
clrkullsuclh kaLeholamlna (prvensLveno na srce). Cvl
lekovl lma[u l kardloproLekLlvno de[sLvo. L8C navodl
sledece lekove: propranolol, esmolol, aLenolol,
meLoprolol, l labeLalol (alfa l beLa blokaLor).
Indikacije (ERC 2010): Lahlkardl[e usklh all
regularnlh kompleksa ukollko ne reagu[u na vagalne
manevre lll adenosln all bez srcane lnsuflcl[encl[e l
aLrl[alne flbrllacl[a l fluLLer kod pacl[enaLa bez srcane
insuficijencije.
Doze:
Atenolol: 3mg za 3mln lv a po poLrebl ponovlLl
kroz 10min.
Metorpolol: 2-3mg za 3mln l na 3mln do max
15mg.
Propranolol: 100ug/kg lv sporo u Lrl lsLe doze na
2-3 min.
Esmolol: 300ug/kg za 1mln lv a onda
kontinuirana infuzija 50-200ug/kg/mln lv. Cva[ lek
ima kratko de[sLvo (2-9mln)
NeIe|[ena de[stva: bradlkardl[a, usporen[e Av
sprovoden[a, hlpoLenzl[a.
kontra|nd|kac|[e: Av blok 2
o
i 3
o
, Leska srcana
lnsuflcl[encl[a, hlpoLenzl[a l plucne bolesLl ko[e se
karakLerlsu bronhospazmom.
neke sLudl[e su dovele u plLan[e opasnosL
upoLrebe 8 blokaLora kod PC8Þ pa nekl navode l
pobol[sano prezlvl[avan[e kod PC8Þ sa upoLrebom 8
sa
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
23
SLefan Luklc
blokaLora (5bott lM, llpwottb 5lw, ílJet unI, 5cbembtl 5,
llpwottb 8I. íffect of blockers in treatment of chronic
obstructive pulmonary disease: a retrospective cohort study.
8MI. 2011,J42(moy10 2).J2549–J2549).
Drugi lekovi
Atropin
ALropln [esLe anLagonlsL paraslmpaLlkusa i to
muskarlnsklh recepLora (paraslmpaLlkollLlk,
anLlmuskarlnlk, anLlhollnerglk). Cva[ lek sman[u[e
Lonus vagusa, olaksava Av provoden[e l ubrzava
srcanu radn[u. nezel[ena de[sLva su mu cesLa: dupla
sllka, urlnarna reLencl[a, suva usLa l dellranLna
sLan[a. upoLreba ovog leka se vlse ne preporucu[e
kod ÞLA l aslsLoll[e (L8C 2010)!. Cva[ lek se samo
korlsLl u sledeclm lndlkacl[ama: slnusna, aLrlalna l
nodalna bradlkardl[a kod hemodlnamskl nesLabllnog
pacl[enLa. uoza [e 3mg kod odrasllh.
Teofilin i aminofilin
Þovecava Lklvnl cAMÞ l olaksava oslobadan[e
adrenallna lz nadbubrega. L8C ne preporucu[e
n[egovu upoLrebu, sLarl[l udzbenlcl navode da ga
Lreba korlsLlLl kod aslsLoll[e l bradlkardl[e rezlsLenLne
na aLropln.
Kalci|um
kalcl[um [e dosLa blLan u razllclLlm celularnlm
funkcijama i teoreLskl se verovalo da moze
pobol[saLl prezlvl[avan[e u SZ. veclna sLudl[a [e
pokazala da lma sLeLno de[sLvo u SZ. lndlkacl[e su
reLke: hlperkalleml[a, hlpokalceml[a, predozlran[e Ca
anLagonlsLlma. Cva[ lek se da[e u obllku CaCl2 l Lo
10ml 10°. u SZ se moze davaLl brzo a ukollko
posLo[l clrkulacl[a sporo. ne sme se davaLl za[edno
sa naPCC3 u lsLu venu [er sLvara preclplLaLe.
Fibrinoliza
llbrlnollLlcka Lerapl[a kod prlmene mera kÞ8 [e
nekada blla nezamlsllva. uanas [e Lo posLao skoro
sLandard nege. SLudl[e [os uvek nlsu slgurne o
,beneflL-uº l rlzlku flbrlnollze u kÞ8. veclna sLudl[a
se slaze da posLo[l bol[e prezlvl[avan[e kod SZ l
sumnje na plucnl Lromboemboll[u posle upoLrebe
flbrlnollLlka. nekl radovl govore o blago povecanom
riziku za lnLrakranl[alne hemoragije ali nije sigurno.
Za sada su preporuke slgurne da kod sumn[e na Þ1L
l SZ Lreba davaLl flbrlnollzu l nasLavlLl kÞ8 60-90
mlnuLa posle Loga dok se davan[e flbrlnollLlka kod
AlM osLavl[a kllnlcaru [er preporuke o ovome ne
posLo[e.
Nadoknada volumena u KPR-u
volumen LecnosLl se u kÞ8 nadoknadu[e isotonim
flzlolosklm rasLvorom. kao alLernaLlva se moze
korlsLlLl 8lnger lll ParLmann rasLvorl. upoLreba
kololda, hlperLonlcnlh rasLvora, glukoze l druglh
rasLvora nl[e preporucl[lva. u kÞ8-u se LecnosL
na[cesce da[e na makar [ednu perlfernl l slroku
kanllu a cesLo l dve (16-12C), prlsLup cenLralno[ venl
[e preporucl[lv samo ukollko nl[e apsoluLno moguce
prlsLuplLl perlferno[. Þre davan[a bllo ko[lh lekova
poLrebno [e pusLlLl makar 20ml lnfuzlonog rasLvora
(L8C 2010).
Putevi davan|a lekova u KPR
Csnov naprednlh mera odrzavan[a [e korlscen[e
lekova za ko[e [e poLreban lnLravaskularnl prlsLup.
lnLravaskularnl prlsLup se obezbedu[e na nekollko
naclna.
Kanulaci|a periferne vene
Cvo [e na[korlscenl[l puL l puL prvog lzbore prema
L8C 2010 preporukama. Lmplrl[skl se ovde da[e
prednosL venama na gorn[lm eksLremlLeLlma a kÞ8
se ne Lreba prekldaLl Lokom kanulacl[e. u upoLrebl
su kanile 16-12C l preporucl[lvo [e, ukollko [e
moguce, oLvorl 2 venska puLa na razllclLlm
ekstremiteLlma. Þosle kanulacl[e [e poLrebno pusLlLl
20 ml lnfuzlonog rasLvora. ,Peparln flushº [os uvek
nl[e preporucen all nl[e nl zabran[en pa se cesLo
upoLrebl[ava.
Kanulaci|a centralne vene
kanulacl[a v. Subclavlae l v. !ugularls vlse nl!L
preporucena meLoda u kÞ8 (L8C 2010). Cva meLoda
obezbedu[e laksl prlsLup vaskularnom Loku l
posLlzan[e veclh koncenLracl[a lekova. Za kanulacl[u
Cv [e poLrebno dosLa vremena kao l prekld kÞ8-a,
sama kanulacl[a [e povezana sa vellklm bro[em
kompllkacl[a (pneumoLorax, arLerl[ska kanulacl[a,
povreda nerva). ukollko Cvk (cenLralnl venskl
kaLeLer) posLo[l kod pacl[enLa ko[l [e dozlve SZ
(lnLrahosplLalnl SZ lll lSZ) moze se korlsLlLl ova[ puL.
Endotrabealni put
Cva[ puL unosa lekova Lokom kÞ8 vlse nije
preporucen (L8C 2010). 8azlozl za ovo su
nepredvldl[lvosL koncenLracl[e u plazml l prevellkl
bro[ lokalnlh efekaLa (adrenalln l bronhodllaLacl[a).
nekada se ovlm puLem davao vecl bro[ lekova:
adrenalln, aLropln, lldokaln, naloxon, dlazepam. Cvl
lekovl su se davall u dosLa vellklm dozama a malom
razblazen[u. uavan[e [e vrseno preko dugackog
katetera sprovedenog kroz L1 Lubus lll drugl vesLackl
dlsa[nl puL l lsLlsklvan[em lz sprlca pa lnsuflacl[om
AM8u balonom, nekl auLorl su sugerlsall l davan[e
aLomlserom lll nebullserom. Stari autori su grupu
lekova ko[a se u kÞ8 da[e preko dlsa[nog puLa
nazlvall ALIEN: ALropln, Lidokaln, Izoprenalln,
Eplnefrln, Nalokson.
Intraosealno davan|e lekova
Cva[ puL unosa lekova Lokom kÞ8 [e sledeca
alLernaLlva nakon neuspeha kanulacl[e perlferne
ko
ra ra ra ra ra ra ra ra ra ra
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
24
SLefan Luklc
vene (L8C 2010). Cva[ puL [e lzrazlLo lak za
lzvoden[e l posLlze koncenLracl[e leka komparabllne
sa Cvk. Þreporuka [e da se kanullra LuberoslLas
Llblae all moguca [e l kanulacl[a kalkaneusa a
teoretski l svlh spongloznlh kosLl[u. vrsl se posebnlm
intraosealnim kanilama ko[e llce na hemaLoloske
kanlle za punkclonu asplracl[u kosLne srzl.
ZapamLlLe, ako u razumnom roku ne mozeLe
kanullraLl perflernu venu predlLe na lnLraosealno
davan[e lekova!
Intrakardi|alni put
Cvo [e „filmski put“! u sLandardno[ praksl se ne
korlsLl zbog veoma kompllkovane procedure, vellkog
bro[a kompllkacl[a l nlkakvog pobol[san[a
prezlvl[avan[a (cak pogorsan[a). 8lzlcl su: dlsekcl[a l
laceracl[a koronarne areLerl[e, Lamponada
perlkarda, lzazlvan[e vl, nekroza mlokarda od leka,
odlagan[e kÞ8 (duga procedura)...
Þrocedura se prvo lzvodlla lglom duzlne 8-10cm u
4 lll 3 M8Þ 2cm od sLernuma. ulazllo se u desnu
komoru a asplracl[om proveravao uspeh. kasnl[e [e
usvo[en parakslfoldnl prlsLup. Þarakslfoldnl prlsLup
se lzvodl Lako sLo se u levl kosLokslfoldnl ugao ulazl
lglom pod 43
o
od Lrbuha l gada[ucl sredlnu desne
aksile.
Drugi putevi
SubkuLanl l lnLramuskularnl puL se ne korlsLe u
kÞ8.
Interpretaci|a EKC u SZ
Za adekvaLno zbrln[avan[e pacl[enLa sa SZ po svlm
proLokollma ALS [e poLrebno anallzlraLl LkC. Anallza
LkC-a u SZ se vrsl sa: klaslcnog LkC aparaLa ako [e
pacl[enL u krlLlcnom momenLu blo prlkl[ucen na lsLl,
LkC monlLora ukollko [e pacl[enL prlkl[ucen,
deflbrllaLora (preko lopaLlca lll lepl[en[em
elekLroda). 1akozvana ,sllka umlruceg srcaº se
odnosl na LkC sllke ko[e clne SZ: AslsLoll[a,
8ezpulsna elekLrlcna akLlvnosL (sL.naz.
LlekLromehanlcka dlsocl[acl[a, danas: ÞLA),
venLrlkularna flbrllacl[a (vl, vflb), Ventrikularna
Lahlkardl[a (v1, vLach).
Ventrikularna Fibrilaci|a
Cvo [e po mnoglma na[cescl obllk srcanog zasLo[a.
Cvakva elekLrlcna akLlvnosL [e neeflkasna l nosl l
neeflkasnu mehanlcku akLlvnosL sLo znacl da su
onemogucena slsLola l dl[asLola. Cvaj ritam nastaje
na Lerenu bolesnog mlokarda (lsheml[a, nekroza) l
odllku[e se prevellklm bro[em ekLoplcklh zarlsLa
(hlpereksclLablllnl mlokard) lmpulsa cl[l lmpulsi
nalecu na ozll[ke ko[e zaobllaze ponovo delecl se l
propaglra[ucl [edan lmpuls a drugl vraca[ucl u
elekLrlcno kolo (reenLry mehanlzml). Makslmalno
Lra[an[e vl [e 7-10 mlnuLa [er dolazl do poLrosn[e
energeLske rezerve mlokarda. LkC sllka
venLrlkularne flbrllacl[e [e veoma razllclLa pa moze
lzgledaLl kao poLpuno dlskoordlnlsanl zupcl lll kao
skoro ravna llnl[e (flne vl).
Lecen[e: deflbrllacl[a l adrenalln nakon 3 soka all
preporuka govore l o davan[u amlodarona posle 3
soka (L8C 2010).

Slika 4: venLrlkularna flbrllacl[a
Ventrikularna tabikardi|a
Cvo [e cesL obllk SZ ko[l na[cesce moze preLhodlLl
vl. venLrlkularna Lahlkardl[a [e prlsusLvo 3 lll vlse
venLrlkularnlh eksLraslsLola. LkC sllka [e u vldu
Lahlkardl[e (>100/mln) slroklh kompleksa (>0.12s).
venLrlkularna Lahlkardl[a se dell na:
Þo Lra[an[u: odrzlvu (preko 30sec) l neodrzlvu
(man[e od 30sec).
Po obllku Lalasa: monomorfna (Lalasl [ednakl l lz
[ednog ,zarlsLaº), pollmorfna (ne[ednakl Lalasl,
poseban obllk torsades de pointes).
Þo prlsusLvu pulsa: sa pulsom l bezpulsna. Samo
bezpulsna predsLavl[a SZ.
u odnosu na kllnlcku sllku (bllsko proslo[ podell):
hemodlnamskl sLabllna l hemodlnamskl nesLabllna.
Cvo [e na LkC Lahlkardl[a sa slroklm komplekslma
ko[l su kod monomorfne lsLl a kod pollmorfne
razllclLl.
Lecen[e: deflbrllacl[a l amlodaron.


Slika 5: Core venLrlkularna Lahlkardl[a, uole
1orsades de ÞolnLes
Asistoli|a
Cvo se odnosl na poLpunl presLanak svake
mehanlcke l elekLrlcne akLlvnosLl. karakLerlse se
ravnom llnl[om na LkC mada nekad La llnl[a moze
blLl blago undulanLna (arLefakL). Cva[ obllk SZ [e
pr
el
Lr Lr Lr Lr Lr Lr Lr Lr Lr Lr Lr Lr Lr Lr Lr Lr Lr Lr Lr Lr Lr Lra[
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
25
SLefan Luklc
redak l povezan [e sa dlfuznlm mlokardnlm
osLecen[em. Þrognoza [e lnfausLna (0.3°). Lecen[e je
samo kÞ8.

Slika 6: AslsLoll[a
Bezpulsna elektricna aktivnost
Cznacava odsusLvo hemodlnamskl znaca[ne
clrkulacl[e uz prlsusLvo elekLrlcne akLlvnosLl pa s
Llme nema nl pulsa. LlekLrlcna akLlvnosL [e cesLo u
formi koordlnlranlh l konLlnulranlh talasa na LkC tj.
moze llclLl na normalnu mada moze blLl l blzarna.
CesLo [e posledlca globalnog opLecen[a mlokrda.
Lecen[e [e kao kod aslsLoll[e a prognoza [e lsLa.
Advanced Life Support – ALS –
Napredna Zivotna Potpora
ALS predsLavl[a proslren[e L[. nadogradn[u na BLS
ko[a podrazumeva vlsl sLepen edukacl[e spasloca l
poLrebnu opremu za odrzan[e dlsa[nog puLa,
deflbrllacl[u, usposLavl[an[e vaskularnog puLa l
lekove. ALS na[cesce pruza[u lekarl all ga moze
pruzaLl svo medlclnsko osobl[e od ,paramedlc-aº do
lekara (podrazumeva[ucl u nekim zemljama i
sLudenLe medlclne). L8C 2010 u svo[lm
preporukama za ALS u odnosu na preLhodne clnl
sledece:
1. lsLlce na[blLnl[u ulogu kompresl[u u odnosu
na venLllacl[u, pauze u kompresl[l su
nepozel[ne
2. Sman[u[e blLnosL venLllacl[e
3. lzbacu[e Lrahelno davan[e lekova a
preporucu[e lnLraosealno
4. Þrekordl[alnl udar gubl na znaca[u
5. uproscava[u se procedure
6. upoLreba aLroplna l lldokalna dal[e gube na
znaca[u, aLropln se vlse ne korlsLl kod ÞLA l
asistolije
7. Post-aresLne arlLml[e l posL-arestna stanja
dobl[a[u vlse na znaca[u
1ehnlke ALS-a su prezenLovane na algorlLmu 3 l 6.
konLrola uspesnosLl ALS se vrsl prvensLveno
vlzuelno lll audlLlvno L[ ako [e pacl[enL svesLan ALS se
preklda.
ukollko na LkC posLo[l organlzovan rlLam puls se
na kraLko proverava (pre deflbrllacl[e) u suproLnom
ne.

Þacl[enL bez svesLl lll u ,losem
sLan[uº
vlknlLe uÞCMCC l procenlLe sLan[e
pacl[enLa
Znacl zlvoLa? uA nL
ÞrocenlLl A8CuL
ÞrepoznaLl l delovaLl: klseonlk,
monlLor lv puL
Ako [e poLrebno pozvaLl
reanimacioni tim
ÞredaLl pacl[enLa reanimacionom
timu
ÞozvaLl reanlmaclonl Llm
kÞ8 30:2
+ alrway l klseonlk
ÞosLavlLl elekLrode/lopaLlce
ueflbrlllraLl po poLrebl

ALS
kad reanlmaclonl Llm stigne

Algoritam 5: lnLrahosplLalna reanlmacl[a
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
26
SLefan Luklc


8LZ SvLS1l
nema dlsan[a lll
agonalno
kÞ8 30:2
Þrlkl[uclLl
deflbrllaLor
Anallza
ritma
SCk-abllan
vl/ bezpulsna v1
nl!L SCk-abllan
ÞLA/AslsLoll[a
kÞ8 30:2 2minuta
Adrenalln 1mg a posle
na svaka 3-5 min
1 SCk
kÞ8 30:2 2mlnuLa
Þosle 3 soka 1ml adrenallna l
300mg Amlodarona a posle
adrenalln na 3-5 minuta

ÞovraLak
sponLane
cirkulacije
ÞozvaLl pomoc /
reanimacioni tim
Postreanimaciona nega:
A8CuL prlsLup
Cxlgenacl[a l venLllacl[a
12 ch LkC
Tretiranje uzroka
1erapeuLska hlpoLerml[a
1okom kÞ8:
CbezbedlLl vlsok kvallLeL kÞ8
ÞlanlraLl lnLervencl[e pre
prekldan[a kÞ8
uavaLl klseonlk
8azmlsllLl o naprednom
dlsa[nom puLu l kapnografl[l
ne prekldaLl kompresl[e
CsLvarlLl vaskularnl prlsLup
uLlcaLl na reverzlbllne uzroke
8azmlsllLl o 8LvL8Zl8lLnlM
uzroclma: 4P l 41

Plpoksl[a
Plpovoleml[a
PlpoLerml[a
Plpo/hlperk, Ca l meLabollckl

1romboemboll[a
1enzlonl pneumoLorax
1amponada
Toksini i predozlran[e
lekovlma
Algoritam 6: ALS – Advanced Llfe SupporL
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
27
SLefan Luklc
Periarestne aritmi|e
Periarestna tabikardi|a
u urgenLnlm sLan[lma nema mnogo vremena za
,fllozofsko razglaban[eº o LkC-u l konsulLovan[e
sLrucn[aka pa je sa Llm u vldu L8C razvlla algorltme
ko[l bl LkC poceLnlku omoguclll lnLerpreLacl[u l rano
reagovan[e.
1ahlkardl[a se deflnlse kao Sl preko 100/mln a Sl
preko 130/mln dovodl do ozbll[nlh hemodlnamsklh
poremeca[a. 1ahlkardl[a skracu[e dl[asLolu
sman[u[ucl koronarnu perfuzl[u sLo dal[e vodl u
circulus vitiosus. 1ahlkardl[e slroklh kompleksa se
Leze podnose od Lahikardl[a usklh kompleksa.
Þre svega Lreba prepoznaLl pacl[enLa u ,dlsLresuº,
procenlLl A8CuL l obezbedlLl: klseonlk l vazdusnl puL
ako [e poLrebno, venskl puL, pomoc, LkC l
deflbrllaLor (cesLo komblnovan).
1ahlkardl[e se po ovom modelu dele na
hemodlnamskl sLabllne l hemodlnamskl nesLabllne.
Hemodinamski nestabilne su one ko[e lspol[ava[u
nesLo od sledeceg:
1. Znake šoka: hladnl l bledl ekLremlLeLl, konfuzl[a
l hlpoLenzl[a
2. Sinkopa
3. Miokardna insuficijencija: plucnl edem, vlsok
!vÞ lll uvecana [eLra
4. Miokardna ishemija: LkC znacl lll bol u
grudlma.
Hemodinamski nestabilni
SVE hemodinamski nestabilne se lece uC sokom
(deflbrllacl[a) a posle 3 pokusa[a se da[e amlodaron
300mg tokom 10-20 mln a zaLlm ponovo sok pa
900mg amlodarona Lokom 24h.ne Lreba eskallraLl
Lerapl[u ako [e preLhodna uspela. ÞoLrebno [e
pozvaLl pomoc ukollko proLokol ne uspe. Sok Lreba
blLi sinhronizovani DC šok L[ sok Lreba ,gadaLlº da
padne na 8 Lalas – slnhronlzovaLl.
Hemodinamski stabilni
Pemodlnamskl sLabllnl pacl[enLl se dele na one sa
C8S lnLervalom man[lm od 0.12s L[ Lahlkardl[e uskog
kompleksa l one sa C8S veclm od 0.12s L[.
Lahlkardl[e slrokog kompleksa (1Sk).
Tahikardija uskog kompleksa
1ahlkardl[a uskog kompleksa (1uk) se dell na one
sa lregularnlm l one sa regularnlm komplekslma.
1Uk sa |regu|arn|m komp|eks|ma verovaLno
predsLavl[a aLrl[alnu flbrllacl[u l Lreba [e leclLl 8
blokaLorlma lll dllLlazemom a Lreba razmlsllLl od
amlodaronu l dlglLallsu. ukollko Lra[e preko 48h
ukl[uclLl CAk.
1Uk sa regularnim kompleksima se preLposLavl[a
da [e ÞSv1 l lecl se prvensLveno vagalnlm manevrlma
a ukollko Lo ne pomogne bolusom adenoslna 6mg +
12mg + 12mg l vrslLl konLlnulran monlLorlng, ukollko
nlsLa od ove Lerapl[e ne pomogne Lreba poLrazlLl
pomoc eksperaLa [er [e u plLan[u verovaLno aLrl[alnl
flaLer (ko[l se moze leclLl 8 blokaLorlma). ukollko
preLhodna Lerapl[a za ÞSv1 pomogne verovaLno l
[esLe u plLan[u reenLry ÞSv1 l svakl sledecl Lreba
leclLl lsLo, vrslLl monlLorlng LkC l razmoLrlLl
anLlarlLml[sku profllaksu. Adenosln cesLo razoLkrlva
atrijalni flater.
Tahikardija širokog kompleksa
1akode se dell na Lahlkardl[e sa regularnim i
Lahlkardl[e sa lregularnlm komplekslma.
1Sk sa |regu|arn|m komp|eks|ma, ovde Lreba
LrazlLl pomoc eksperaLa. uzrocl mogu blLl:
1. AF sa blokom grane: LreLlra se kao Lahlkardl[a
usklh kompleksa.
2. Pre-ekscitirana AF-WPW: tretirati
amlodaronom
3. Polimorfna VT tj. torsades de pointes: tretirati
MgSC4
1Sk sa regu|arn|m komp|eks|ma [e na[cesce
uzrokovan:
1. Ventrikularnom tahikardijom ko[a se lecl
amlodaronom 300mg
2. SVT sa blokom grane ko[l se lecl adenoslnom
da
a
12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
28
SLefan Luklc

Osnovi urgentne i intenzivne medicine
29
SLefan Luklc
Periarestne bradikardi|e
l ovde su razvl[enl kvallLeLnl algorlLml pa se
Lreba[u posLovaLl.
Þre svega Lreba prepoznaLl pacl[enLa u ,dlsLresuº,
procenlLl A8CuL l obezbedlLl: klseonlk l vazdusnl puL
ako [e poLrebno, venskl puL, pomoc, LkC l
deflbrllaLor (cesLo komblnovan).
Hemodinamski nestabilne se odmah lece
aLroplnom 300mcg lv. Pemodlnamskl nesLabllne su
one ko[e lspol[ava[u nesLo od sledeceg:
1. Znake šoka: hladnl l bledl ekLremlLeLl, konfuzl[a
l hlpoLenzl[a
2. Sinkopa
3. Miokardna insuficijencija: plucnl edem, vlsok
!vÞ lll uvecana [eLra
4. Miokardna ishemija: LkC znacl lll bol u
grudlma.
ukollko su lnsuflcl[encl[e hemodlnamskl sLabllne
Lreba procenlLl rlzlk od aslsLoll[e. Sledecl fakLorl
ukazu[u rlzlk od aslsLoll[e:
1. ÞrlsusLvo bloka lll sLepena
2. ÞrlsusLvo bloka MoblLz ll
3. ÞreLhodne aslsLoll[e
4. komorskl sLandsLlll L[ pauze od 3sec lll vlse
Ukoliko hemodinamski stabilna bradikardija
nema ni jedan od faktora rizika za asisotlije moze
se posmaLraLl do flnalnog resavan[a.
Ukoliko postoji hemodinamska nestabilnost ili
neki od faktora rizika za asistoliju ovo Lreba leclLl
sledeclm sredsLvlma:
1. ALropln 300mcg l ponavl[aLl do max 3mg
2. lsoprenalln 3mcg
3. Adrenalln 2-10mg
4. AlLernaLlvnl lekovl (amlnofllln,
glukagon,gllkoplrolaL, dopamln)
5. Pacing: LranskuLanl elekLrlcnl u sedacl[l,
pesnlcom 30-70/mln rlLmlcklh udara pored leve
lvlce doneg sLernuma lll u odredenim
sluca[evlma Lransvenskl paclng.
Cbavezno poLrazlLl pomoc eksperLa.

88AulkA8ul!A
Þrocena korlscen[a A8CuL prlsLupa
CbezbedlLl snabdevan[e klseonlkom l odrzavaLl venskl puL
LkC monlLorlng, krvnl prlLlsak, saLuracl[a klseonlkom, 12ch LkC snlmak
Þrepoznavan[e l LreLman reverzlbllnlh uzroka (npr. elekLrollLnl dlsbalans)
PLMCulnAMSkA nLS1A8lLnCS1
Sok, Slnkopa, Mlokardna
lnsuflcl[encl[a lll Mlokardna lsheml[a
nLS1A8lLAn S1A8lLAn
ALropln 300mcg
Zadovol[ava[uc
odgovor
nL
uA
Rizik od Asistolije:
ÞreLhodne aslsLoll[e
8lok lll sLepena
MoblLz ll blok
komorske pauze preko 3sec
nL
uA
Þer|od|cne ana||ze
ALropln 300mcg (max3mg)
lsoprenalln 3mcg/mln
Adrenalln 2-10mg/min
Altetootlvol lekovl
Transkutani pacing
Posmatrati
Þomoc eksperta
Obezbediti transvenski pacing
AlLernaLlvnl lekovl:
Amlnofllln
uopamln
Clukagon
ClukoplrolaL
Algoritam 8: Lecen[e 8radlkarl[e
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
30
SLefan Luklc
Monitoring efikasnosti KPR-a
MonlLorlng se Lokom vrsen[a kÞ8-a vrsl kako
vlzuelnlm l audlLlvnlm meLodama (gledan[ l slusan[e)
Lako l pomocu aparaLa. MonlLorlng Lokom kÞ8-a ne
Lreba nl na ko[l nacln da dovede do preklda kÞ8-a.
Disan|e i Svest
Povratak spontanog i samostalnog disanja
ukazu[e na uspeh sprovedenog kÞ8-a. Povratak
svesti pokazu[e da [e doslo do povraLka sponLane
clrkulacl[e l da[e kÞ8 blo uspesan.
Palpaci|a pulsa
Þalpacl[a pulsa nl[e redovno preporucl[lva Lokom
kÞ8-a zaLo sLo [e vellka mogucnosL lazno negaLlvne
lll lazno pozlLlvne lnLerpreLacl[e. Þuls Lreba[u
proveravaLl obucenl zdravsLvenl radnlcl l Lo nad
vellklm arLerl[ama i samo u sluca[u da LkC pokaze
organlzovan elekLrlcnl rlLam. Þrekldl kÞ8-a radl
provere pulsa nlsu preporucl[lvl. Puls korelira sa
slsLolnlm prlLlskom all koronarnl perfuzlonl prlLlsak
sa dl[asLolnlm.
Pracan|e velicine zenica
Cva meLoda [e sklona pogresno[ lnLerpreLacl[l l
uLlca[u lekova l preLhodnlh sLan[a na vellclnu zenlce.
nekl smaLra[u da sLalno uske zenlce lll dllaLlrane u
poceLku a kasnl[e suzene ukazu[e na bol[u prognozu
mada veoma uske zenlce mogu ukazlvaLl na Lesko
osLecen[e mozdanog sLabla. ÞermanenLno dllaLlrane
zenlce ukazu[u na losu prognozu.
Promena bo|e koze
Cl[anoLlcna koza ukazu[e na povlsenu
konceLrancl[u redukovanog hemogloblna L[.
hlpokseml[u. Crvena bo[a koze moze ukazlvaLl na
Lrovan[e ugl[en monoksldom. 8ela bo[a koze moze
blLl znak hlpovoleml[skog soka L[ lskrvaren[a.
,vracan[eº bo[e koze moze ukazaLl na uspesnosL
reanimacije
EKC
LkC [e nezaobllazna karlka u ALS-u l na[bol[e [e
sprovodl konLlnulran LkC monlLorlng komblnovanlm
LkC/deflbrllaLorom preko samoleplvlh elekLroda.
ukollko [e pacl[enL vec na LkC monlLoru nl[e
poLrebno gublLl vreme na prlkl[uclvan[e drugog.
Krvni pritisak
Meren[e krvnog prlLlska u ovakvlm urgenLnlm
sLan[lma Lreba vrslLl preko arLerl[sklh llnl[a L[
kaLeLera. neslguran [e kvallLeL meren[a krvnog
prlLlska klaslcnom manomeLrl[skom meLodom.
Þracen[e krvnog prlLlska Lokom kÞ8 lma
eksperlmenLalnl znaca[ l nl[e u upoLrebl u
svakodnevno[ praksl.
Kapnometri|a
Lnd-Lldal CC2 L[ L1CC2 deLekcl[a lll kapnomeLrl[a
[esLe meLoda ko[a moze posluzlLl kako za deLekcl[u
SZ (reLko) Lako l za odredlvan[e uspesnosLl kÞ8.
kapnografska krlvul[a zavlsl od: venLllacl[e pluca,
dlfuzl[e (na[slabl[a zavlsnosL) i perfuzl[e pluca. na
osnovu preLhodno nabro[anog se moze zakl[uclLl da
L1CC2 moze ukazaLl na lose usposLavl[en dlsa[nl puL
(lnLubacl[a esofagusa) l na uspeh samlh kompresl[a
(perfuzl[a pluca). ÞorasL L1CC2 (preko 40mmhg)
ukazu[e na usposLavl[an[e sponLane clrkulacl[e.
Pulsna oksimetri|a
Cva meLoda [e nepouzdana u kÞ8-u.
Swann-Canz katetar
Meren[a dobl[ena sa ovog kaLeLera [e Lesko
interpreLlraLl. ÞosLavl[an[e ovog kaLeLera [e lzuzeLno
kompllkovano. !os uvek ne posLo[e preporuke o
upoLrebl lsLog u kÞ8-u.
Arteri|ski pH
Þreporuke su neslgurne po plLan[u meren[a
arLerl[skog pP Lokom kÞ8. verovaLno [e n[egova
upoLreba preporucl[lva Lokom reanimacije
pacl[enaLa ko[l su se oLrovall Lrlclkllclma.
KPR kod dece i novorodencadi
kao l kod odrasllh kÞ8 dece podrazumeva
odredene proLokole pa se Lako nazlva p8LS l pALS.
lako se p8LS razllku[e od onog kod odrasllh
preporuka kaze da spaslocu ko[l su obuceni za BLS
all ne l p8LS prlmene ono sLo zna[u L[ 8LS.
Þrva sLvar ko[u Lrebamo znaLl u vezl reanlmacl[e
dece [esLe da [e SZ kod dece na[cesce sekundaran L[
da nasLa[e kao posledlca respiratornog zastoja
(opsLrukcl[a, lnfekcl[a, Lrauma, SluS...). SZ nasLa[e
kao posledlca hlpoksl[e L[. hlpokseml[e uzrokovane
resplraLornlm zasLo[em l na[cesce se manlfesLu[e
asistolijom. venLrlkularna flbrllacl[a kod dece [e
reLka. ÞoLrebno [e razllkovaLl: novorodence (do 28
dana), odo[ce (do 12 mesecl) od deLeLa.
1. Þrvl korak 8LS kod dece [e, kao l kod odrasllh,
oslguran[e bezbednosLl spasloca l deLeLa.
2. ÞroverlLl sLan[e svesLl: proLresLl a kod sLarl[lh
plLaLl da ll [e dobro.
a. Ako [e deLe svesno osLavlLl ga u Lo[ pozlcl[l,
redovno proveravaLl l po poLrebl pozvaLl
pomoc.
b. ukollko deLe nl[e svesno pozvaLl pomoc l
okrenuLl deLe na leda. CslobodlLl dlsa[nl puL
(zabaclvan[e glave lll LrosLrukl hvaL).
3. Þosle oslobadan[a dlsa[nog puLa proverlLl
dlsan[e Lehnlkom gleda[, slusa[ l oseLl, ovo Lra[e
na[vlse 10sec l ako nlsmo slgurnl LreLlramo kao
nenormalno dlsan[e.
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
31
SLefan Luklc
a. ukollko [e dlsan[e normalno okrenuLl u
laLeralnl poloza[ (sva deca L8C2010) l pozvaLl
pomoc.
b. ukolko dlsan[e nl[e normalno pokusaLl da se
lzvade SAMC Cv8S1L vluL!lvL opstrukcije i
,uduvaLlº 3 spasonosnlh udlsa[a.
4. Þosle 3 udlsa[a proverlLl znakove zlvoLa (ne
duze od 10s): pokreLl, kasal[, normalno dlsan[e.
ÞroverlLl puls:
a. Þreko 1 god: karoLlda lll femoralno.
b. Cdo[ce: brahl[alnl lll femoralnl.
5. ukollko posLo[e znakovl zlvoLa nasLavlLl sa
udlsa[lma (ukollko [e poLrebno) lll smesLlLl u
laLeralnl poloza[.
6. ukollko nema znakova zlvoLa zapoceLl kÞ8 13:2.
AIRWAY KUD DECE – disa|ni put
na[osnovnl[e [e zabaclvan[e glave prlLlskom na
celo l podlzan[em vlllce sa dva prsLa. 1rosLrukl hvat
[e Lakode preporucen kao drugl korak. Sva sredsLva
za odrzavan[e dlsa[nog puLa kod odraslog su l u
upoLrebl kod dece [edlno se razllku[u vellclne.
LndoLrahealna lnLubacl[a kod novorodencadl a l kod
odo[cadl se vrsl bez cuff-a a ukollko se kod sLarl[e
odo[cadl lll sLarl[e dece upoLrebl cuff mora se vodlLl
racuna da bude nlzak prlLlsak zbog opasnosLo od
nekroze zlda. CesLo se korlsLl prava spaLula na
larlngoskopu. upoLreba kapnografa [e pozel[na.
BREATHINC – disan|e
kod deLeLa lspod 12 mesecl se vesLacko lll
poLpomognuLo dlsan[e sprovodl oslobadan[em
dlsa[nog puLa l udlsan[em preko usLa l nosa.
kod deLeLa lznad 12 mesecl se udlsa[ lzvodl samo
preko usLl[u (lll nosa lll sLome).
udlsa[l Lra[u 1-1.5s.
venLllacl[e se klaslcno sprovode u sklopu sa
kompresl[a u odnosu od 13:2 (nekl navode 30:2).
ukollko [e u plLan[u ALS, venLllacl[e Lreba lzvodlLl
AM8u balonom sa klseonlm 100° (SaC2 94-98°) l
Lo 13:2 sa kompresl[ama.
Ukollko [e obezbeden dlsa[nl puL L1l venLllacl[u
vrslLl 10-12/min a nakon povraLka clrkulacl[e 12-
20/min.
CIRCULATIUN – cirkulaci|a
Cvo se u sLvarl odnosl na dve sLvarl L[. u 8LS-u
samo na kompresl[e a u ALS na kompresl[e l prlsLup
cirkulaciji.
KUMPRESI)E
kompresl[e se vrse za[edno sa venLllacl[ama u
odnosu 13:2 l Lo brzlnom od oko 100/mln sa
uglban[em od 4cm (do 1/3 Loraksa). kompresl[e se
vrse u don[o[ Lreclnl (polovlnl) sLernuma.
Deca preko 1 godinu
kompresl[e se sprovode dlanom [edne ruke preko
don[e polovlne sLernuma sa podlgnuLlm prsLlma.
kod vece dece se mogu upleLl prsLl.
Deca m|ada od 1 god|ne
Ukoliko postoje 2 spasioca: palcevl se sLavl[a[u na
don[u Lreclu sLernuma upravl[enl prema gore i telo
se obuhvaLa druglm prsLlma saka.
Ukoliko postoji jedan spasioc: kompresl[e se vrse
u don[o[ Lreclnl sLernuma sa 2 prsLa [edne ruke.
CIRKULACI)A
L8C 2010 preporuke prepozna[u samo perlfernl
venskl puL l lnLraosealnl puL. ukollko nl[e moguce
oLvorlLl lv puL u roku od 1mln Lreba precl na lC puL.
lnLraLrahealnl puL vlse nl[e preporucen (L8C 2010).

DRUCS AND DEFIBRILATIUN
Lekovi
Lekovl u upoLrebl kod kÞ8-a dece su lsLl kao l kod
odrasllh all se mora uzeLl u obzlr da se u praksl
Lakorecl koristi samo adrenalln pa l L8C obradu[e
upoLrebu n[ega.
Adrenalin se da[e u dozl od 0.01mg/kg l moze se
ponavl[aLl na 3-5 min
Amiodaron se da[e u dozl od 3mg/kg l Lo kod vl l
bezpulsne v1.
Lidokain se moze upoLreblLl kao zamena za
amlodaron u Lozl od 1mg/kg
Atropin se korlsLl samo kod bradlkardl[a u dozl od
0.02mg/kg
CaCl2 se retko koristi i to samo kod predozlran[a
Ca anLagonlsLlma, hlperkaleml[a l hlpokalceml[a.
uoza [e 10° 0.2ml/kg.
MgSO4 u dozl od 23-50mg/kg i to ko Torsade de
Pointes
NaHCO3 2mmol/kg 4.2° u sluca[u Lrovan[a
Lrlclkllclma l hlperkall[eme[e.
Defibrilacija i elektrokardiografija
Þreporucl[lvo [e da se svakl ALS sprovodl uz
pomoc konLlnulranog LkC monlLorlnga jer je tako
moguce na vreme reagovaLl kod v1 l vll8.
ueflbrllacl[a se vrsl auLomaLsklm l manuelnlm
deflbrllaLorlma. LopaLlce deflbrllaLora Lreba[u blLl
4.3cm za decu laksu od 10kg a 8-12cm za decu preko
10kg. LopaLlce se posLavl[a[u: anLerolaLeralna lspod
desne klavlkule l anLeroposLerlorna u levo[ akslll. U
upoLrebl [e doza od 4[/kg.
KPR kod novorodencadi
Cko 1° neonaLusa preko 2.3kg mora blLl
reanlmlrano. 1a bro[ka rasLe sa padom Lezlne l sa
man[om gesLacl[skom sLaroscu. A8Cu [e u ovlm
sluca[evlma veoma sllcan A8Cu proLokolu kod dece
lspod 1 god s Llme sLo se ovde moze kanullsaLl
umblllkalna vena a odnos kompresl[e:venLllacl[e je
3:1.
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
32
SLefan Luklc
na[cesce nl[e poLrebna prlmena lekova l izrazito je
vazno susen[e deLeLa l posLavl[an[e u Lermo-jedlnlcu
pre poceLka reanlmacl[e. Apgar skor je izuzetno
blLan.

CsuslLe deLe, sLavlLe u Lermo
[edlnlcu zapocnlLe La[mer
1onus, dlsan[e l Sl
ukollko ne dlse lll agonalno dlse:
CLvorlLe dlsa[nl puL
l da[Le 3 udlsa[a

ulsan[e, Sl?
ukollko ne dlse:
ÞroverlLe pozlcl[u glave
8azmlsllLe o konLroll dlsa[nog puLa od
sLrane 2 osobe lll druglm manevrlma
ÞonovlLe udlsa[e
ulsan[a nema, Sl man[l od
60
kompresl[e 3:1
uL1L 8LZ SvLS1l
ÞozvaLl pomoc
CLvorlLl dlsa[nl puL
ulSAn!L nl!L nC8MALnC
3 udlsa[a
8LZ ZnAkCvA ZlvC1A
13:2
Sl svaklh 30sec, ukollko nema srcane
radn[e lll Sl man[l od 60 razmlsllLl o
venskom prlsLupu l lekovlma
Algoritam 9: Levo Þedl[aLrl[skl 8LS,
uesno neonaLalnl 8LS
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
33
SLefan Luklc







8LZ SvLS1l
nema dlsan[a lll
agonalno
kÞ8 3 udaha pa 13:2
Þrlkl[uclLl deflbrllaLor
Anallza
ritma
SCk-abllan
vl/ bezpulsna v1
nl!L SCk-abllan
ÞLA/AslsLoll[a
kÞ8 13:2 2mlnuLa
Adrenalln lv a posle na
svaka 3-5 min
1 SCk 4!/kg
kÞ8 13:2 2mlnuLa
Þosle 3 soka adrenalln l
Amlodarona a posle
adrenalln na 3-5 minuta

ÞovraLak
sponLane
cirkulacije
ÞozvaLl pomoc /
reanimacioni tim
Þrvo 1mln kÞ8 ako
ste sami
ÞosLreanlmaclona nega:
A8CuL prlsLup
Cxlgenacl[a l venLllacl[a
12 ch LkC
Tretiranje uzroka
1erapeuLska hlpoLerml[a
1okom kÞ8:
CbezbedlLl vlsok kvallLeL kÞ8
ÞlanlraLl lnLervencl[e pre
prekldan[a kÞ8
uavaLl klseonlk
8azmlsllLl o naprednom
dlsa[nom puLu l kapnografl[l
ne prekldaLl kompresl[e
CsLvarlLl vaskularnl prlsLup
uLlcaLl na reverzlbllne uzroke
8azmlsllLl o 8LvL8Zl8lLnlM
uzroclma: 4P l 41

Plpoksl[a
Plpovoleml[a
PlpoLerml[a
Plpo/hlperk, Ca l meLabollckl

1romboemboll[a
1enzlonl pneumoLorax
1amponada
1okslnl l predozlran[e
lekovlma
Algoritam 10: Þedl[aLrl[skl ALS – Advanced Llfe SupporL
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
34
SLefan Luklc
UDAR ELEKTRICNE ENERCI)E I
KPR
kod odrasllh na[cesce nasLa[e profeslonalno u
konLakLu sa sLru[om vlsokog napona dok kod dece
na[cesce nasLa[e u konLakLu sa sLru[om nlskog
napona. 1ezlna povreda zavlsl od : mesLa udara,
[aclne sLru[e, vlaznosLl koze, oLpora proLoka sLru[e,
vrsLe sLrru[e, Lra[an[a konLakLa l puLa kroz Lelo.
SLru[a preko 60hz lzazlva LeLanlcke kontrakcije.
CsLecen[a su na[Leza sLru[om 220-380V 40-60hz. ÞuL
prolaza sLru[e moze blLl: LransLorakalnl, verLlkalnl
(saka-sLopalo), horlzonLalnl (noga-noga). LlekLrlcna
sLru[a praLl puL na[man[eg oLpora.
udar groma [e udar [ednosmerne sLru[e 300kv u
Lra[an[u od nekollko ms. na[cesce [e udar u glavu,
vraL lll ramena mada moze blLl l lndlrekLan udar L[
odbl[an[e lll cak opekoLlne od bllzlne. karakLerlsLlcne
opekoLlne lma[u obllke papraLl.
Þosledlce elekLrlcnog udara nasLaju zbog
desLrukcl[e cell[a Lermlckom energl[om l promene
elekLrlcnlh poLencl[ala u cell[ama. Þromene ko[e
nasLa[u su: resplraLorna i laringealna parallza (pa
sekundarnl SZ), gublLak svesLl, venLrlkularna
flbrllacl[a lll aslsLoll[a, spazam koronarnlh arLerl[a,
opekoLlne po Lelu, preloml kosLl[u l vraLa, nekroza
mlslca l srca, osLecen[e perlfernlh nerava.
Þrvl korak u svako[ prvo[ pomocl kod sLru[nog
udara [esLe obezbedlvan[e mesLa L[. lskl[uclvan[e
struje l brlga za sopsLvenu bezbednost. Uklanjanje
pacl[enLa od elekLrlcnog lzvora se vrsl ºdugom
drvenom moLkomº. Þosle ovoga Lreba prlstuplLl ALS
lll 8LS zavlsno od situacije. Bitno je razmisliti o ranoj
lmoblllzacl[l vraLne klcme.
AIRWAY: blLna [e rana L1l. u sluca[u da ne moze
blLl osLvarena zbog vec nasLalog larlngospazma lll
opekoLlna L[. edema dlsa[nog puLa mora se lzvrslLl
krlkoLlroldoLoml[a. CesLe su povrede llca.
BREATHING: cesLo [e poLrebna produzena
venLllacl[a a venLllacl[a moze blLl oLezana zbog
opekoLlna grudnog kosa.
CIRCULATION: kompresl[e se vrse po svlm
prlnclplma 8LS l ALS a usposLavl[an[e lv puLa se vrsl
rano i to na, po mogucsLvu, nepovredenlm
ekstremitetima.
DRUGS: ne posLo[e posebne preporuke za
lecen[e, lsLe su kao u ALS all Lreba blLl spreman na
vl.
DEFIBRILATION: rana deflbrllacl[a [e kl[uc uspeha
zbog vl-a kao na[cesceg uzroka SZ.
FLUIDS: Zbog opekoLlna [e poLrebna vellka
kollclna LecnosLl. nekroze mogu dovesLl do A8l l
razllclLlh elekLrollLnlh poremeca[a.
ueflnlLlvna Lerapl[a [e u domenu lnLenzlvne nege l
plasLlcne hlrurgl[e.
KPR kod utapan|a
uLopl[en[e se deflnlse kao resplraLorna slabosL
kao posledlca poLapan[a lll uLapan[a u Lecnl
medl[um.
Spasavan[e uLopl[enlka lma 3 faza:

Akvaticno spasavan|e
Þrvo pravllo akvaLlckog spasavan[a [esLe da se
pacl[enL spasl bez ulaska u vodu [er bol[e [e lmaLl
[ednog uLpol[enlka nego dva. Spasavn[e [e na[bol[e
sprovesLl konopcem, bovom lll sLapom. ukollko [e
poLrebno da se ude u vodu zarad spasavan[e Lreba
se znaLl da [e venLllacl[a u vodl moguca. u vodl ne
Lreba pokusavaLl sLablllzacl[u vraLa [er su povrede
vraLa lzrazlLo reLke. venLllacl[a se sprovodl samo ako
[e spasloc obucen l flzlckl sposoban.
venLllacl[a se sprovodl Lokom celog lzvlacen[a ako
[e pacl[enL na man[e od 3mln od obale a ukollko [e
na vlse od 3mln onda Lokom [ednog mlnuLa a ne
Lokom celog lzvlacen[a.
BLS na suvom
Þrvo Lreba sLablllzovaLl vraLnu klcmu pa Lek onda
precl na kÞ8. kÞ8 se sprovodl po svlm prlnclplma
BLS. nema poLrebe za Pelmllch manevrom lll
clscen[em dlsa[nlh puLeva od LecnosLl. ALu se korlsLl
Lek posle susen[e grudnog kosa. ukollko pacl[enL
pocne da povraca okrenuLl ga na sLranu.
ALS na suvom
Sprovodl se po svlm prlnclplma ALS oslm sLo [e
veoma blLna rana lnLubacl[a l venLllacl[a vellkom
koncentracijom C2. 1reba razmlsllLl o korekcl[l
hlpovoleml[e.
Post-reanimaciona nega
Sprovodl se u !ln l Lo sa vellkom brlgu o A8uS-u
ko[l se [avl[a u prvlh 72h.
10-ak min
Asplracl[a
LecnosLl
CLvaran[e
dlsa[nlh
puLeva
Snazan
eksplrl[um l
kasal[
8olovl u
grudnom kosu,
nakupl[an[e /
reLencl[a CC2
8efleksnl larlngo
l bronhospazam
Algoritam 11: ÞaLoflzlologl[a uLapan[a
pl
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
35
SLefan Luklc
Hipotermi|a
L8C 2010 [e klaslflku[e na: laku (33-32
o
C),
umerenu (32-28
o
C) l Lesku (man[a od 28
o
C). nekl
drugl klaslflku[u kao 33-32-30-
o
C. ÞrlhvaLl[lva
meren[a LemperaLure su: Llmpanlcna (kvallLeLnlm
aparaLom), rekLalna, esofagealna l veslkalna.
Sva[carskl slsLem uzlma u obzlr sLan[e pacl[enLa: I
stepen: svesLan l drhLl; II stepen: oslabl[ena svesL l
ne drhLl, III stepen: bez svesLl, IV stepen:bez dlsan[a,
V stepen: smrL.
Svlm pacl[enLlma Lreba: sklnuLl vlaznu odecu,
korlsLlLl Lermocebad, drzaLl bolesnlka u
horlzonLalnom poloza[u, praLlLl Lelesnu LemperaLuru
l srcanl rlLam.
1erapl[a se vrsl osnovnlm prlnclplma 8LS l ALS ko[l
se proslru[u odredenlm proLokollma za hlpoLerml[u.
na[blLnl[a [e spol[asn[a masaza srca a po prlsLlzan[u
opreme Lreba ukl[uclLl pacl[enLa na venLllacl[u
zagre[anlm ovlazenlm C
2
. 1ecnosLl se nadoknadu[u
vellklm kollclnama Loplog flzloloskog rasLvora.
Moguce [e korlsLlLl l sledece meLode: perlLonealna l
pleuralna lavaza Lopllm rasLvorom,
kardlopulmonalnl ba[pas l zagrevan[e krvl, lsplran[e
beslke Lopllm LecnosLlma. ueflbrllacl[a reLko delu[e
lspod 30
o
C Lako da posle 3 neuspesna soka Lreba
nasLavlLl kÞ8 bez deflbrllacl[e do posLlzan[a
LemperaLure preko 30C.
Hipertermi|a
Cvo [e sLan[e u kome Lelo gubl sposobnosL za
auLoregulacl[u svo[e LemperaLure sLo vodl
povecan[u Lelesne LemperaLure.
L8C ovde prepozna[e ceo spekLar poremeca[a:
heaL sLress, heaL exhausLlon, heaL sLroke,
mulLlorganska dlsfunkcl[a. kao poseban obllk posLo[l
l mallgna hlperLerml[a kao poremeca[ meLabollzma
Lelesnlhh mlslca ko[l vodl u hlpermeLabollcko sLan[e
a kao posledlca de[sLva halogenlh anesLeLlka l
depolarlzu[uclh relaksanaLa.
Heat stroke ili toplotni udar jeste sistemski
lnflamaLornl odgovor sa LemperaLurom preko 40.6

o
C. Moze blLl u forml LoploLnog udara kao posledlca
flzlcke akLlvnosL lll kao posledlca povlsen[a
spol[asn[e LemperaLure.
k||n|cka s||ka: LemperaLura preko 40.6
o
C, vruca l
suva koza, glavobol[a, umor, vrLoglavlca, povracan[e,
konfuzl[a, ubrzano dlsan[e, arlLml[a, hlpoLenzl[a.
kasnl[e: A8uS, konvulzl[e, koma A8l, lnsuflcl[encl[a
[eLre, rabdomlollza.
Terapija: prlsLuplLl po A8CuL prlnclplma. 8lLno [e
rashladlLl pacl[enLa L[. spusLlLl Lemperaturu lspod
39
o
C. SLavl[an[e leda na perferne delove Lela moze
dovesLl do perlferne vazokonsLrlkcl[e, lavaze
hladnlm rasLvorlma. PldraLacl[a hladnlm lv
rasLvorlma all ne l ledenlm. ulazepam, nSAlL
ponekad osLvaru[u pozlLlvne efekLe. uanLrolene
lzgleda ne pomaze.
Mallgna hlperLerml[a se lecl kao preLhodna uz
dodaLak uanLrolen-a.
Ugriz zmi|e i u|ed insekta
Ugriz zmi|e
CLrov zml[e moze blLl komblnacl[a razllclLlh
enzlma, proLeaza, proLelna, anLlgena... Cvo moze
lmaLl: hemaLoLokslcno de[sLvo, hlsLlollLlcko l
neuroLokslcko de[sLvo kao l neka druga speclflcna
(nefroLokslnl, kardloLokslnl). PemaLoLokslcna mogu
blLl u forml hemollza lll kao lnhlblLorl ili. akLlvaLorl
koagulacl[e delu[ucl na fakLore koagulacl[l lll
LromboclLe dovodecl cak l do ulk-a.
u Srbl[l posLo[e 2 vrsLe oLrovnlca: Þoskok (vlpera
ammnodyLes) l Sarka (vlpera 8erus).
k||n|cka s||ka: ubodna rana sa 2 ranlce na
odsLo[an[u od 6-8mm. Þosle 2h nasLa[e bol l lokalnl
oLok. 1ezl sluca[evl da[u l osLar bol, edem sa vellklm
ekhlmozama l hemoraglcnlm bulama. 30°
pacl[enaLa lma opsLe slmpLome: vrLoglavlca,
mucnlna, slabosL, povracan[e. 8eglonalnl llmfnl
STANJE k||n|cka s||ka Terapija
TOPLOTNI STRES normalna lll blago povlsena LemperaLura
1oploLnl edem, oLok sLopala l clanaka
1oploLna slnkopa, vazodllaLacl[a ko[a lzazlva
hlpoLenzl[u
1oploLnl grcevl, hlponaLreml[a, lzazlva grceve
Cdmor
Þodlzan[e eksLremlLeLa
Cralna rehldraLacl[a
nadoknada soll
TOPLOTNA IZMORENOST
Heat exhaustion
SlsLemska reakcl[a na prolonglrano lzlagan[e suncu
(sati ili danl)
1emperaLura > 37
o
C and<40
o
C
Clavobol[a, vrLoglavlca, mucnlna, Lahlkardl[a,
hlpoLenzl[a, zno[en[e, mlalgl[a, slabosL, grcevl
PemokoncenLracl[a
PlponaLreml[a lll hlpernaLreml[a
8rzo prelazl u LoploLnl udar
kao preLhodnl
lv LecnosLl l led za Leze
sluca[eve
Tabela 5: L8C klaslflkacl[a hlperLerml[e
lzgl
do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do do
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
36
SLefan Luklc
cvorovl oLlcu. 8leda l hladna koza orosena zno[em [e
los prognosLlckl znak. SmrL nasLupa oko 48h posle
ugriza.
Terapija: Podvezlvan[e eksLremlLeLa lzgleda ne
sman[u[e smrLnosL all moze se podvezaLl kada Lreba
vlse od 30mln od u[eda do prlman[a seruma.
Þoveska se vlse ne popusLa. ne Lreba prevlse
pomeraLl eksLremlLeL.
Spec|f|cna terap|[a se da[e u vldu anLlvlperlnog
seruma l Lo posle LesLlran[a. Þrvo se ubrlzga 0.2ml u
podlakLlcu a ukollko se [ave svrab, erlLem l edem ne
da[e se serum. negaLlvan nalaz ne lskl[ucu[e alergl[u.
Serum se da[e sLo ranl[e L[ na[bol[e unuLar 4h l Lo lM
l ne bllzu mesLu ugrlza.
Cslm ovoga korlsLl se l druga Lerapl[a: 8LS, ALS,
analgeLlcl, sedaLlvl, borba proLlv ulk, lecen[e
konvulzl[a l osLale suporLlvne mere.
Sukcl[a rane, lnclzl[a rane, krloLerapl[a l
korLlkosLeroldl nlsu lndlkovanl. AnLlbloLlcl l
anLlLeLanusnl serum se da[u po poLrebl.
Ugriz insekta
u naslm kra[evlma se ovo odnosl prevashodno na
u[ed ose l pcele a ne neklh egzoLlcnlh lnsekaLa. nekl
od lnsekaLa mogu prenoslLl odredene bolesLl (CC
muva) lll cak dovesLl do lokalnlh desLrukcl[a Lklva. u
neklm egzoLlcnlm zeml[ama lnsekLl lma[u Lokslne
sllcnl preLhodno pobro[anlm zml[sklm.
k||n|cka s||ka:
Lokalna reakcija: crvenllo, urLlka, oLok pa cak l
nekroLlcna reakcl[a.
Opšta reakcija: urLlkarl[a, mucnlna, povracan[e,
anafilaksa pa cak l anafllakLlckl sok l speclflcne
Lokslcne reakcl[e.
Terapija:
Lokalna reakcija se lecl konzervaLlvno cesLo bez
parenLeralne Lerapl[e (korLlko l anLlhlsLamlnske
masLl), Leze reakcl[e se mogu leclLl slsLemsklm
korLlkosLeroldlma l anLlhlsLamlnlclma.
Opšta reakcija se lecl sistemskim
korLlkosLeroldlma l anLlhlsLamlnlclma kao l
adrenerglclma. Moguce [e upoLreblLl 8LS l ALS. Lecl
se kao anafilaksa. CesLo [e potrebna l suporLlvna
Lerapl[a.
Trovan|a
1rovan[a mogu nasLaLl lzuzeLno vellklm bro[em
supsLancl pa su Lako dlferencl[alno dl[agnosLlckl
dosLa kompleksna. SZ kao posledlca Lrovan[a [e
redak all cescl u populacl[l mlado[ od 40 godlna.
Dijagnoza: anamneza, kllnlcka sllka, bloheml[skl
parameLrl, acldobaznl sLaLus l konLrola
hemodlnamsklh parameLara, speclflcna Lokslkoloska
dl[agnosLlka [e reLka.
Sva Lrovan[a se lece po prlnclpu 8LS l ALS L[. kao
suporLlvnom Lerapl[om l prevencl[om dal[lh
kompllkacl[a uz dodavan[e speclflcnlh l nespeclflcnlh
anLldoLa. Ventilacija usta na usta je strogo
zabran[ena. uruge meLode lecen[a su: ubrzan[e
ellmlnacl[e, uklan[an[e oLrova sa vldl[lvlh povrslna.
Aktivni ugalj: prlmen[u[e se na[kasnl[e posle 1h.
Samo kod osoba sa obezbedenlm dlsa[nlm puLem.
MulLlple doze se da[u kod Lrovan[a:
karbamazeplnom, fenobarblLonom, dapsonom,
kininom i teofilinom.
Gastr|cna |avaIa: korlsLl se posle prlmene olova
mada l mnoglh druglh supsLancl. lzazlvan[e
povracan[a l prlmena laksaLlva nema dokazane
korlsLl. lrlgacl[a creva polleLllen gllkolom se reLko
koristi.
Alkalizacija urina: sallcllaLl, Lrlclkllcl.
Hemodijaliza: meLanol, eLllen gllkol, sallcllaLl,
litijum.
Trovanje opijatima se lecl naloksonom l
naltreksonom.
Trovanje triciklicima se manlfesLu[e kao:
hlpoLenzl[a, grcevl, arlLml[a, mldrl[aza, groznlca, suva
koza, dellrl[um, Lahlkardl[a, lleus, reLencl[a urlna.
1erapl[a [e: naPCC3, alkallzacl[a l hlperLonl rasLvorl.
koka|n: agitacl[a, groznlca, Lahlkardl[a, bolovl u
grudlma, 1lA. kokaln [e glavnl uzrok srcanog udara
kod mladlh od 30 godlna u bogaLlm zeml[ama.
1erapl[a: nitroglicerin l fenLolamln (nlkako B
blokaLorl kao labeLalol l propranolol).
Inhibitori Ach-esteraze: lnsekLlcldl, herblcldl,
nervnl oLrovl. kllnlcka sllka: slabosL, grcevl mlslca,
glavobol[a, konfuzl[a, konvulzl[e, hlpoLenzl[a l
bradlkardl[a. kasnl[e [e moguca l Lahlkardl[a sa
hlperLenzl[om kao posledlca hlpersLlmulacl[e
nlkoLlnsklh recepLora. klaslcno se prezenLu[e kao:
mioza, urlnacl[a, dl[are[a, dlaforeza, lakrimacija,
ekscitacija i sallvacl[a (MuuuLLS). 1erapl[a [e aLropln
l suporLlvna Lerapl[a.
Etiopatogeneza akutnog
poremeca|a gasne razmene
L[udsko dlsan[e kao proces ellmlnacl[e CC2 l
LransporLa C2 od aLmosferskog vazduha do
erlLroclLa ne podrazumeva samo venLllacl[u. ulsan[e
se sasLo[l od venLllacl[e, dlfuzl[e l LransporLa.
Ventilacija podrazumeva venLllacl[u mrLvog
prosLora l venLllacl[u alveola. venLllacl[a zavlsl od
lnLrapleuralnog l alveolarnog prlLlska, razlika ovlh [e
Lranspulmonalnl prlLlsak.
Difuzija zavlsl od razllka parcl[alnog prlLlska C2
(104mmPg-60mmPg) u alveolama l krvl l razllka Llh
prlLlsaka za CC2 (40-46mmPg). Cslm Loga zavlsl l od:
rasLvorl[lvosLl gasa, debl[lne membrane (surfakLanL,
he
dl[a
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
37
SLefan Luklc
pneumoclL, bazalna membrana, endoLel) l povrslne
dlfuzlonog slsLema. ulfuzl[a CC2 [e zbog
rasLvorl[lvosLl 23x veca nego C2.
Transport podrazumeva perfuzl[u pluca l
LransporL do erlLroclLa L[ krlva dlsocl[acl[e
hemogloblna.
Uzroci hipoksije se lzvode lz preLhodnog:
alveolarna hlpovenLllacl[a, poremeca[l dlfuzl[e
(pneumonla, A8uS, emflzem), poremeca[l perfuzl[e
(Þ1L, ÞÞP), poremeca[l dlsocl[acl[e hemogloblna
(uÞC, pP, LemperaLura, Lrovan[e CC),
hlsLoLokslcnosL (clanld).
Klinicka slika akutnog poremeca|a
gasne razmene
Cva kllnlcka sllka [e veoma varl[abllna l moze lcl
od sllke lznenadne srcane smrLl (maslvnl Þ1L) do
blazlh slmpLoma.
k||n|cka s||ka: sLrldor, lnsplraLornl l eksplraLornl
weezlng (vlzlng, zvlzdan[e), bol u grudlma (pleuralnl,
reLrosLernalnl), oseca[ bliske smrti, gusen[e, kasal[
(produkLlvan l neprodukLlvan), leprsan[e nozdrva,
uvlacen[e meklh Lklva, see-saw (klackallca sLomak-
grudl), cl[anoza, Lahlkardl[a, Lahlpne[a, dlspne[a,
povlsena Lemperatura.
Laringospazam
Larlngospazam predsLavl[a snaznu l nezel[enu
kontrakcl[u mlslca larlnksa ko[a dovodi do parcl[alne
lll poLpune opsLrukcl[e dlsa[nog puLa.
Etiologija: Plrurske lnLervencl[e: hlrurske
lnLervencl[e na grlu l vraLu l konLakLl sa larlnksom,
manlpulacl[a perineuma, dllaLacl[a cervlksa l anusa.
Larlngoskopl[a, manlpulacl[a dlsa[nlm puLem,
posLavl[an[e nazofarlngealne l druglh sondl
1rauma vraLa L[. grkl[ana
AnesLezl[a: dleLll eLar
Plpokalceml[a l LeLanus
Asplracl[a sadrza[a, zadavl[en[e sLranlm Lelom l
uLapan[e
Parcijalni laringospazam se karakLerlse
nepoLpunom opsLrukcl[om pa [e poremeca[ gasne
razmene na[cesce slabo lzrazen all se prezenLu[e
lnsplraLornlm sLrldorom a cesLo l Lahnlpne[om (sa
alkalozom), sLrahom. Þacl[enLl cesLo korlsLe l
pomocnu resplraLornu muskulaLuru.
Potpuni laringospazam se karakLerlse sledeclm:
nemogucnosL dlsan[a (l kasl[a), sLrah, akLlvlran[e
pomocne resplraLorne muskulaLure, hlpokseml[a l
hlperkapnl[a, acldoza, cl[anoza, hlpoLenzl[a,
Lahlkardl[a, arlLml[a l cardlac arresL.
Lecen[e zavlsl od LrenuLnog sLaLusa bolesnlka pa
se Lako ugrozenl[l bolesnlcl lece agreslvnl[lm
merama. Þrvl korak u lecen[u bl Lrebao blLl
presLanak procedure L[. sLlmulusa ko[l su dovell do
larlngospazma L[ reverzl[a procesa ko[l [e doveo do
larlngospazma (Ca za hlpoCa). Þosle ovoga se moze
pokusaLl sa oslobadan[em dlsa[nog puLa l davan[em
100° C2 a ukollko nl Lo ne pomogne da[e se
Sukclnllholln (20-30mg). kra[nja mogucnosL [e
krlkoLlreoLoml[a (krlkoLlroldoLoml[a).
Prevencija se vrlsl lzbegavan[em fakLora ko[l bl
dovell do larlngospazma. lnLubacl[a, larlngoskopl[a l
bronhoskopl[a bl se Lrebale vrslLl posle anesLezlran[a
larlnksa (lldokaln). nekl auLorl navode l da bl se
eksLubacl[a Lrebala vrslLl u duboko[ anesLezl[l.
Laringealni edem [e sLan[e bllsko larlngospazmu l
moze blLl posledlca: Lrauma,alergl[a l lnLubacl[a. Cvo
sLan[e se lecl prlmenom aerosola (aLomlser,
nebullser) uexameLhasona l Adrenallna lll u kra[nem
sluca[u krlkoLlreoLoml[om.
Bronbospazam
Þod ovlm podrazumevamo spazam dlsa[nlh
puLeva (prevashodno bronhlola all l bronha) sLo vodl
povecan[u oLpora prolasku vazduha a ovo
prvensLveno vodl oslabl[enom eksplrl[umu (paslvan
u odnosu na lnsplrl[um) l vlzlngu. Cslabl[en
eksplrl[um dovodl do zarobl[avan[a vazduha sLo sve
za posledlcu lma resplraLornu lnsuflcl[encl[u. u
pocetku [e akLlvnlm l po[acanlm lnsplrl[umom
sLvorena alkaloza sa hlpokapnl[om all zamorom
resplraLorne muskulaLure se sLvara l resplraLorna
acldoza.
Etiologija: bronhl[alna asLma, PC8Þ, alergl[e,
asplracl[a, uLapan[e, reakcl[e na lekove, anesLezl[a,
resplraLorne lnfekcl[e (8Sv), bronhoskpl[a, lnLubacl[a
l asplracl[a lz dlsa[nlh puLeva, sLrano Lelo.
ÞaLogeneLskl [e veoma kompllkovan dogada[ sa
ucescem: lmunlLeLa (bazoflll, neuLroflll, llmfoclLl),
vnS (pS? vs S?), auLoregulacl[a tonusa glaLklh
mlslca.
k||n|cka s||ka: Lahnlpne[a, dlspne[a, eksplraLornl
weezlng, resplraLorna alkaloza pa acldoza (zamor),
upoLreba pomocne muskulaLure, Lahlkardl[a,
hlpoLenzl[a, aslsLoll[a lll vl.
Lecen[e (L8C i PÞlM): ne Lreba zaboravlLl
kauzalno lecen[e L[. oLklan[an[e deklanslra[uclh
fakLora. Þrva llnl[a Lerapl[e [esLe 100° C2 sa clme se
za[edno da[e nebullzlran 82AgonlsL (SalbuLamol).
nl[e slgurno da ll Lreba davaLl korLlkosLerolde lv lll
nebullslrano all lh Lreba daLl. Adrenalln l LerbuLalln
se mogu daLl s.c. Amlnofllln lma ,neslgurnuº
efikasnost. LeukoLrlenskl anLagonlsL su posLall
sLandard nege l Lreba lh daLl. AnLlhollnerglcl l Lo u
nebullslrano[ forml verovaLno lma[u de[sLvo kod 82
agonist refrakLornog bronhospazama a pogoLovo
kod onog ko[l [e posledlca PC8Þ. MgSC4 Lreba daLl
se
me me me me me me me me me me me me me
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
38
SLefan Luklc
ali nije sigurno n[egovo de[sLvo nlLl puL davan[a
(neubllslran lll lv). 8ronhospazam ko[l ne reagu[e na
preLhodno Lreba leclLl u lnLenzlvno[ nezl l Lo poceLl
sa CÞAÞ.
ukollko dode do dal[eg pogorsan[a poLrebna [e L1
lnLubacl[a.
ALS proLokoll za SZ kao posledlca astme (cl[a je
osnovna karakLerlsLlka bronhospazam) su lsLl kao
oblcnl ALS proLokoll oslm sLo se naglasava rana L1l l
razmlsl[an[e o posLo[an[u pneumoLoraksa
(sekundarnl sponLanl).
Pneumotborax
ÞneumoLoraks predsLavl[a nakupl[an[e vazduha u
intrapleuralnom (lÞ) prosLoru (prosLor lzmedu
parl[eLalne l vlsceralne pleure) odnosno porasL
prlLlska u lÞ prosLoru. ÞrlLlsak u lÞ prosLoru [e uvek
negaLlvan sLo omogucu[e ekspanzl[u plucnog krlla l
resplracl[e. ulskonlnulLeL (povreda) parijetalne ili
vlsceralne pleure vodl pneumoLoraksu. vazduh u lÞ
prosLoru prlLlska plucno krllo l kolablra ga.
Mall pneumoLoraksl L[. gde [e man[e od 30°
plucnog krlla kolablrano su parcijalni
pneumotoraksi dok su onl sa preko 30° kolapsa
vellkl lll potpuni.
Etiološki se dell na:
Primarni spontani pneumotoraks – pneumoLoraks
bez oclglednlh uzroka.
Sekundarni spontani pneumotoraks – nastaje kao
posledlca bolesLl pluca: PC8Þ, Lumor, asLma,18C.
Traumatski pneumotoraks: Lrauma, ron[en[e,
iatrogenija.
na[blLnl[a podela [e na: oLvorenl l Lenzioni
pneumoLoraks.
Otvoreni podrazumeva da vazduh ko[l ude u lÞ
prosLor Lokom lnsplrljuma moze l lzacl lz lsLog Lokom
eksplrl[uma pa mu kllnlcka sllka nl[e prevlse burna.
Tenzioni pneumotoraks [e lzuzeLno hlLno sLan[e u
kome se prlLlsak vazduha u lÞ prosLoru sLalno
povecava. Cva[ vazduh ne moze napusLlLl lÞ prosLor
pa se sa svaklm dahom n[egova kollclna povecava
sLo dal[e kolablra plucno krllo all l gura ceo
medl[asLlnum na suproLnu sLranu. kllnlcka slla [e
burna sa svlm odllkama opsLrukLlvnog soka.
k||n|cka s||ka zavlsl od: vrsLe l vellclne
pneumoLoraksa, rezldualnog plucnog kapaclLeLa l
stanja srca.
na[cesca kllnlcka sllka [e sledeca: osLar bol u
grudlma, neprodukLlvan kasal[, gusen[e, sLrah,
Lahlpne[a, bledllo, Lahlkardl[a, hlpoLenzl[a, upoLreba
pomocne muskulature i sman[ena pokreLl[lvosL Le
strane. Cvo moze kao l svaka resplraLorna
lnsuflcl[encl[a vodlLl resplraLorno[ acldozl l faLalno[
arlLml[l (vl pa SZ). ulsan[e [e oslabl[eno lll necu[no
na Lo[ sLranl a perkusl[a da[e Llmpanlcan zvuk.
1enzlonl pneumoLoraks se karakLerlse l
pomeran[em Lrahe[e (pomeren grkl[an u suproLnu
sLranu), progreslvnom hlpoLenzl[om, oslabl[enlm l
pomerenlm srcanlm Lonovlma l brzlm nasLankom
ÞLA. ÞneumoLoraks moze lcl l sa prelomlma rebara
kao posledlca Lraume ko[a ga [e lzazvala i
subkuLanlm emflzemom.
,komblnacl[eº lll kompllkacl[e pneumoLoraksa su
sledece: hldropneumoLoraks, hllopneumoLoraks,
hemopneumoLoraks, plopneumoLoraks,
pneumomedlasLlnum. AkuLnl medl[asLlnlLls moze
nasLaLl kao kasnl[a posledl[a hemo-pneumo-
medlasLlnum-a tj. hemo- lll pneumo-medlasLlnuma
lll oba.
Dijagnoza se posLavl[a na osnovu kllnlcke sllke [er
je cesLo cekan[e na renLgen (81C) ravno ublsLvu.
8ol[e [e evakulsaLl neposLosLo[ecl pneumotoraks
nego cekaLl na 81C Lenzlonog. Cslm kllnlcke sllke su
u upoLrebl sledece meLode: 81C pluca (povecana
prozracnosL, sman[ena vaskularnosL, prlsusLvo
,vazdusne llnl[eº, preloml rebara, subkuLanl
emflzem), ulLrazvuk (lung sllde LesL L[. ne-spusLan[e
dl[afragme sa Le sLrane), C1 sken (kod granlcnlh
pneumLoraksa), acldobaznl status (kasno
resplraLorna acldoza), prosveLl[avan[e hemlLoraksa
kod neonaLusa l pleuroskopl[a u kra[n[em sluca[u.
Terapija: lnvazlvna venLllacl[a [e (relaLlvno)
kontralndlkovana kod pneumoLoraksa, kod
tenzionog pneumoLoraksa [e apsoluLna
konLralndlkacl[a. venLllacl[a [ednog krlla (Carlens
Lubus) nl[e konLralndlkovana. upoLreba nC [e
konLralndlkovana.
Þre bllo ko[e procedure [e pozel[no sedlraLl
pacl[enLa l ukl[uciti analgeziju.
n|tna mera (LkC, HPIM, 1rauma.org) kod sumnje
na tenzioni pneumotoraks je iglena dekompresija
(12-18G) u 2MRP sa iste strane tj gornjom ivicom
treceg rebra.
kod veclh pneumoLoraksa [e poLrebno uradlLl
troakar LorakosLoml[u (Lrocar LhoracosLomy, Lube
decompresslon, chesL Lube) l Lo u lv ili V
medurebarnom prosLoru u akslll (sredn[a aksllarna
llnl[a).
Þonavl[anl pneumoLoraksl se lece: pleurodezom lll
resekcijom (reLko).
Plucna tromboemboli|a
ueflnlse se, po na[prosLl[o[ deflnlcljl, kao prlsusLvo
Lromboembolusa u plucnlm arLerl[ama. nekl ga
deflnlsu kao kllnlckl slndrom all ovo nl[e Lacno [er je
ovo paLoloskl enLlLeL. uruga deflnlcl[a bl blla:
,uellmlcna lll poLpuna opstrukcl[a plucne arLerl[ske
ln
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
39
SLefan Luklc
mreze Lromboembolusom ko[l [e na[cesce sLvoren
van plucne clrkulacl[eº. Þlucne emboll[e (ÞL) (ne
Lromboemboll[e (Þ1L)) mogu blLl uzrokovane
sledeclm materijalom: amnlonska LecnosL, Lumorske
cell[e, fragmenLl kosLl, masne kapl[lce, sLrana Lela
(Cvk).
Etiologija: Þ1L nasLa[e kao posledlca duboke
venske Lromboze (uv1, na[cesce Lromboza duboklh
vena don[lh eksLremlLeLa all l karllce) Þo vlrchow
Lrl[adl su za uv1 fakLorl rlzlka sledecl:
1. 5tozo tj potemecoj kloetlke ktvl: lmoblllzacl[a,
kompresl[a krvnlh sudova, sman[ena
pokreLl[lvosL, anomall[e krvnlh sudova,
karclnoml, Lrudnoca, go[aznosL.
2. lotemecojl endotela: ovl lma[u malu
relevanLnosL za uv1.
3. lotemecojl kooqoloclje – mogu blLl urodenl lll
sLecenl: lakLor v lelden, proLeln C l proLeln S
deflcl[encl[a, kancer, Lrudnoca, Lerapl[a
esLrogenom, anLlfosfollpldnl slndrom.
Patogeneza: 1romb nasLao u duboklm venama
nogu se cesLo ,oLkaclº l koLrl[a[ucl se kao ,grudva sa
planlneº (prlmer lz crtanih fllmova) se uvecava prl
prolazu do pluca. Þo ulasku u plucnu clrkulacl[u ova[
Lromboemoblus, u zavlsnosLl od nekollko fakLora,
da[e razllclLe sLepene Lezlne kllnlcke slike.
ÞrvensLveno ova[ embolus povecava oLpor u plucno[
arLerl[l zbog cega rasLe afLerload desne komore l
ona se dllaLlra (Lromb dovol[ne vellclne moze daLl
opsLrukLlvnl sok lll lnznenadnu smrL). lskl[uclvan[e
odredenog dela plucne clrkulacl[e dovodl do v/C
sanLa sLo se pokusava kompenzovaLl. Plpokseml[a
na[cesce brzo nasLa[e. u poceLku hlpervenLllacl[a
moze daLl alkalozu mada kasnl[e nasLa[e
resplraLorna acldoza. PlpovenLllacl[a nasLa[e kasnl[e
l Lo dellmlcno kao posledlca zamora resplraLorne
muskulature a dellmlcno zbog druglh fakLora.
,Mladlº Lrombovl nose vellke kollclne hlsLamlna l
druglh medl[aLora ko[l da[u bronhospazam, veru[e se
da seroLonln lll nekl drugl medl[aLorl poreklom lz
LromboclLa lzazlva[u hlpokseml[u cak l kod mallh
PTE. Þogodene alveole reagu[u sman[enlm lucen[em
surfakLanLa, aLelekLazom l edemom sLo sman[u[e
resplraLornu povrslnu l kompll[ansu. Þ1L nl[e lsLo sLo
l lnfarkL pluca (ko[l [e redak).
k||n|cka s||ka ovog slndroma [e veoma varl[abllna
l Lesko [e lz n[e zakl[uclLl da se radl o Þ1L lll uv1.
Cvde [e na[blLnl[e razmlsl[aLl o fakLorlma rlzlka [er
prlsusLvo fakLora rlzlka cak l sa slabo lzrazenom
slmpLomaLologl[om [esLe lndlkacl[a za ,Lragan[eº za
uv1 lll ÞTE.
k/iniéko s/iko uv1: oLok noge, bol noge, crvenllo,
palpabllnl LumefakL, reglonalnl bol na palpacl[u,
lokalno povlsena LemperaLura, povlsena Lelesna
Lemperatura.
k/iniéko s/iko P1E zavlsl od: vellclne Lromba,
hlsLoloskog sasLava Lromba l sLan[a 8S l kvS. kllnlcka
sllka oslm slmpLomaLologl[e uv1 sadrzl l sledece: bol
u grudlma, kasal[ sa hemopLlzl[ama, Lahlpne[a,
Lahlkardl[a, bledllo, cl[anoza l dr. CesLo [e nad
pulmonalnlm uscem po[acan drugl Lon a
dlsLendlrane vraLne vene su veoma los prognosLlckl
znak.
Postoje Wells sistem (Labela 6), proslren Wells
slsLem l Ceneva slsLem skorovan[a ko[l upucu[u na
dl[agnozu L[. na poLrebu za dal[om dl[agnosLlkom
radl oLkrlvan[a Þ1L.
Dijagnoza: ul[agnoza ove bolesLl se posLavl[a na
osnovu spo[a kllnlcke sllke i rizika ali se mora
poLvrdlLl druglm meLodama.
Acidobazni status u poceLku pokazu[e
resplraLornu alkalozu sa hlpokseml[om (pCC2-,
pCC2+, PCC3-).
D-Dimer lma dovol[nu speclflcnosL l senzlLlvnosL
da bude preporucen za dl[agnosLlku Þ1L all se ne zna
upoLrebl[lvosL lsLog u posLoperaLlvnom perlodu,
Lrudnocl ,sepsl l karclnomlma.
EKG znaci ukl[ucu[u Lahlkardl[u l Aflb. !edan
arhalcan znak sa neslgurnom senzlLlvnoscu l
speclflcnoscu [e S1C313.
Rentgen grudnog koša [e nespeclflcan all posLo[l
nekollko znakova: uvecano desno srce, uvecan[e
plucne arLerl[e (Þalla znak), odsecena plucna
arterija, lznad dl[afragme senka lnLenzlteta mekog
Lklva obllka kllna bazom usmerenom lateralno
(PumpLon-ova grba) l fokalno pol[e ollgeml[e
(WesLermaLrk-ov znak).
Angiografijom se lako vlzuellzu[e Þ1L all nl[e vlse
sLandardna meLoda kao nl v/C sken. Anglografl[a [e
preporucena meLoda samo ako se planlra radloloska
embolekLoml[a.
c1 p/uco [e danas sLandadna meLoda vlzuellzacl[e
embolusa. MRI sa gadoliniumom [e sve cesce
korlscen all se [os uvek ne zna upoLrebna vrednosL
istog.
Znaci i simptomi DVT 3
Alternativna dijagnoza manje verovatna 3
SF preko 100/min 1.5
Imobilizacija preko 3 dana ili operacija u
zadnjih 4 nedelja
1.5
Raniji PTE ili DVT 1.5
Hemoptizije 1
Malignitet 1
>6 Visok rizik za Þ1L, 2-6 srednji, <2 Nizak
uprosceno: >4 PTE visok rizik, <4 PTE nizak rizik
Tabela 6: Wells slsLema skorovan[a za u1L
pa
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
40
SLefan Luklc
Ehokardiografija moze (reLko) vlzuellzovaLl sam
PTE (,rep Lrombaº se nekad vldl) all zaLo pokazu[e
znakove povecanog oLpora u plucno[ vaskularno[
mrezl (dllaLacl[a uk, povecan prlLlsak plucne
arLerl[e). Lhokardlografl[a [e nezamen[lva za
dokazlvan[e uv1.
Lecen[e: prva llnl[a Lerapl[e [e [os uvek upoLreba
anLlkoagulanasa l Lo heparlna nlske molekularne
mase (enoxaparln). upoLreba flbrlnollze [e sve cesca
l predsLavl[a vellkl lskorak u sman[lvan[u morLallLeLa
l bro[a kompllkacl[a pa [e Lako po veclnl auLora r1ÞA
preporucena Lerapl[a ,8eneflLº od Lrombollze rasLe
sa rizikom za morLallLeL L[. Lezlnom Þ1L pa Lako nekl
auLorl preporucu[u lsLu samo kod prlsusLva soka.
Embolektomija kao hlrurska lll radloloska
procedura dosLa gube na znaca[u pa su n[lhove
preporuke malo ,labavl[eº. Plrurska embolekLoml[a
se goLovo ne korlsLl all [e radloloska verovaLno
rezervlsana za pacl[enLe sa sokom (pad minutnog
volumena).
upoLreba hemodinamske potpore u formi
kololdnlh l krlsLaloldnlh rasLvora kao l
medlkamenLozne suporLlvne Lerapl[e se
podrazumeva u svlm uslovlma. AnalgeLlcl su
ponekad poLrebnl.
Respiratorna potpora je na poceLku samo u vldu
klseonlka preko maske lll nazalne kanlle all se po
poLrebl uvodl l CÞAÞ kao l lnvazlvna venLllacl[a.
u s/uéoju 52 je potrebno sto hitnije poéeti so ALS-
om i doti odmoh fibrino/itu {£kc, uko/iko ne postoje
kontroindikocije) i nostoviti kPk l0-90 min pos/e
fibrinolize.
Þrevencl[a Þ1L l uv1: Þrevencl[a na[pre zapocln[e
ldenLlflkacl[om bolesnlka ko[l su u rlzlku za uv1 l
Þ1L. Csnovna mera prevencl[e [e moblllzacl[a
pacl[enLa a kao pomoce se korlsLe l kompreslvne
carape kao l nefrakclonlsanl heparln L[.
antikoagulacija.
ARDS
A8uS (acuLe resplraLory dlsLress syndrome, po
nekima adult respiratory distress syndrome) je
kllnlckl slndrom ko[l se karakLerlse akutno nastalom
dlspne[om, hlpokseml[om l dlfuznlm plucnlm
eksudaLlma sLo sve nasLa[e kao posledlca dlrekLnog
lll lndlrekLnog akuLnog l dlfuznog plucnog osLecen[a.
ÞosLo[l razllka lzmedu A8uS l ALl (acuLe lung
ln[ury). ALl [e nekada podrazumevao dlrekLno
nasLalo osLecen[e pluca a danas [e samo u plLan[u
laksl poremeca[ u odnosu na A8uS (PÞlM).
Etiologija ovog poremecaja [e raznollka l dell se
na fakLore ko[l dlrekLno delu[u na pluca l fakLore ko[l
lndlrekLno delu[u na pluca. na[cescl uzrocl su: sepsa,
bakLerl[ska pneumonla, Lrauma, Lransfuzl[e l
asplracl[a.
Patogeneza ovoga slndroma se dogada u nekollko
faza.
Prva faza – ovo se odnosl na lezl[u L[ na ,Lrlggerº
lll okldac ko[l dovodl do osLecen[a penumoclLa Llpa 2
l zldova alveola (endoLel je veoma blLan za
paLogenezu ovog slndroma) l edem alveolarnlh
zldova. Cva faza Lra[e najkasnije do 48-og sata a
na[cesce samo 12h.
Druga faza – eksudativna faza: osLecen[e
pneumoclLa Llpa 2 dovodl do gublLka surfakLanLa l
kolapsa alveola a dal[e osLecen[e zldova L[. kapllara
do eksudacl[e u alveole l Lo plasmom bogaLlm
proLelnlma. Ova[ eksudaL [e bogaL prolnflamatornim
fakLorlma sLo dal[e poLenclra zapal[en[e l desLrukcl[u
parenhlma. Cdrzavan[e alveola oLvorenlm u ovo[
fazl se posLlze povecanlm radom resplraLorne
muskulature. Þlucna kompll[ansa se sman[u[e. U
poceLku se krv sanLu[e bez okslgenacl[e zbog
neeflkasnosLl bazalne membrane l oLezanog
oLvaran[a alveola. Plpokseml[a (l acldoza kasnl[e)
dovodl do vazospazma krvlh sudova pluca. Cvo
sLan[e vodl Lrombozama mlkroclrkulacl[e pa l
povecan[u plucne vaskularne rezlsLencl[e,
opLerecen[u desnog srca l lskl[uclvan[u sve veceg
dela pluca lz funkcl[e. Plpokseml[a nasLa[e kao
posledlca poremeca[a svlh faza dlsan[a (venLllacl[a,
dlfuzl[a l perfuzl[a), kasnl[e se na ovo nadovezu[e
hlperkapnl[a. kllnlcka sllka [e na[lzrazenl[a u ovo[
fazi. Cva faza Lra[e na[kasnl[e do 10-Log dana.
1teco fozo – Proliferativna faza: Ovo je faza
oporavka l lako [e kllnlcka sllka [os uvek lzrazena
Legobe sve vlse slabe l posLepeno se normalna
funkcl[a vraca. u ovo[ fazl dolazl do organlzacije
lnfllLraLa l povlacen[a lnflamacl[e kao l prollferacl[e
cell[a ko[e grade alveolarnu membranu. Cva faza
Lra[e od 7-og do 21-og dan.
cetvtto fozo – fibrozna faza: ne ulaze svl pacl[enLl
u ovu fazu l ona predsLavl[a veoma nepovol[an lshod
[er dovodl do permanenLnlh poremeca[a svlh faza
dlsan[a: ventilacija-smanjena kompll[ansa, dlfuzl[a-
flbroza l desLrukcl[a alveolarnlh zldova, perfuzl[a-
vaskularna obllLeracl[a.
DIkLk1NA ÞCVkLDA INDIkLk1NA ÞCVkLDA
Pneumonia Sepsa
Asplracl[a Trauma tela
1rauma pluca Transfuzije
uLapan[e Lekovl
lnhalacl[a Lokslcnlh
supsLancl
Sok
Pankreatitis
CpekoLlne
Tabela 7: LLlologl[a A8uS
ln
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
41
SLefan Luklc
k||n|cka s||ka ovog poremeca[a se ne razllku[e
mnogo od kllnlcke sllke druglh poremeca[a gasne
razmene pa ne Lreba prevlse mlsLlflkovaLl ova[
slndrom. kllnlcka sllka se razvl[a 12-48h posle
prlmarnog okldaca. SlmpLomaLologl[a se sasLo[l od
kllnlcke sllke osnovne bolesLl l sledeclh
slmpLoma/znakova: bol u grudlma (reLko),
Lahnlpne[a, dlspne[a, upoLreba pomocne
resplraLorne muskulaLure, kasal[, cl[anoza l bledllo.
Dijagnoza ovog slndroma nl[e Leska all Lreba na
vreme posumn[aLl. ul[agnoza se posLavl[a na
osnovu: prlsusLva uzroka, kllnlcke sllke l
lnsLrumenLalne dl[agnosLlke.
Pregled cesLo ne da[e mnogo lnformacl[a.
nereLko samo zakl[ucu[emo posLo[an[e osnovnog
sLan[a (ko[e [e dovelo do A8uS) l poremeca[a gasne
razmene. AuskulLacl[om pluca se mogu cuLl pukoLl.
Þacl[enL oblcno lzgleda uplasen, cl[anoLlcan lll bled.
Znacl obol[en[a desnog srca su retko prlsuLnl
(hepaLomegall[a, nebraklosL vena vraLa, oLocl nogu).
Acidobazni status pokazu[e resplraLornu acldozu
sa hlpokseml[om l hlperkapnl[om. ÞaC2/llC2 [e
veoma blLan dl[agnosLlckl parameLar. llC2 [e frakcl[a
udahnuLog klseonlka u vazduhu (20-40° aLmosferskl
vazduh). ÞaC2/llC2 se racuna del[en[em ÞaC2 u
mmPg sa llC2 u declmalnlm vrednosLlma pa bl Lako
bllo u sluca[u ÞaC2 96mmPg na llC2 20° bllo
96/0.2=480. A8uS se deflnlse kao ÞaC2/llC2 man[l
od 200 a ALl man[l od 300.
8iohemijo i krvno s/iko zavlse od osnovne bolesLl.
kentqen p/uco [e Lesko razllkovaLl od dlfuzne
pneumonl[e lll edema pluca sLo se vldl kao dlfuzna
senka lnLenzlLeLa mekog Lklva odnosno smanjena
prozracnosL pluca.
c1 p/uco pokazu[e dlfuzno prlsusLvo LecnosLl u
plucnom parenhlmu.
8ronhio-alveolarni lavat moze pokazaLl sman[enu
kollclnu surfakLanLa l vellkl bro[ lnflamaLornlh
markera.
Merenje pritisko u p/ucnoj cirku/ociji tj. PcwP i/i
Pu/monory copi//ory wedqe Pressure se vrsl puLem
Swann-Canz sonde (kaLeLera) i ukazuje na
opLerecen[e leve komore L[ vrednosLl man[e od
18mmPg u sluca[u dlfuznlh plucnlh lnfllLraLa
lskl[ucu[u edem pluca kardl[alnog porekla
lnsuflcl[encl[u levog srca.
PaO2/FiO
2
Þoceta
k
Rentge
n p|uca
PCWP
ARD
S
Man[e od
200
Aku1nl ulfuznl
plucnl
infiltrati
.
Man[e od
18mmPg
lskl[ucu[uc
i levo srce
kao uzrok.
ALI Man[e od
300
Tabela 8: kriterijumi za dl[agnozu A8uS l ALl
Lecen[e AkDS [e veoma kompleksno l lzvodl se
samo u lnLenzlvnlm negama ko[e lma[u kako
hemodlnamskl monlLorlng Lako l lnvazlvnu
venLllacl[u.
Lecen[e ove bolesLl [e naplsano prema
preporukama bazlranlm na nekollko meLa-analiza
ob[avl[enlm u: 8ruce u Levy, SLeven u. Shaplro.
AcuLe 8esplraLory ulsLress. ln: AnLhony laucl,
Lugene 8raunwald, uennls kasper, eL al., eds.
Parrlson's Þrlnclples of lnLernal Medlclne. 17Lh ed.
McCraw Plll, 2008:1680-1684.
korLlkosLeroldl, lnhalacl[a nC, upoLreba
surfakLanLa vlse nlsu preporucenl.
Pllv (venLllacl[a vellke frekvence), Þrone pozlcl[a
(venLllacl[a pacl[enLa ko[l lezl na sLomaku) l drugl
manevrl nlsu preporucenl. LCMC lako nl[e
preporucen ne zna se da ll bl u odredenom
sLadl[umu resplraLorne lnsuflcl[encl[e blo
upoLrebl[lv.
Þreporuke govore da se Lreba ldenLlflkovaLl l leclLl
osnovno sLan[e l spreclLl lnLrahospitalne
kompllkacl[e (Lromboze, lnfekcl[e, dekublLus).
Cslm preLhodnog A8uS lma [os 3 sLuba Lerapl[e:
Prvi stub: rana lnLubacl[a l mehanlcka venLllacl[a
su kl[uc prezlvl[avan[a. venLllacl[a se vrsl: llC2=0.6,
nlsklm dlsa[nlm volumenom od 6ml/kg (sprecavan[e
baroLraume) l pozlLlvnlm prlLlskom na kra[u
eksplracl[e (ÞLLÞ, da bl se spreclo kolaps alveola).
Drugi stub terapije se bazlra na korekcl[l
hemodlnamskog sLaLusa l svodl se na ogranlcavan[e
unosa LecnosLl l mlnlmlzlran[e prlLlska pun[en[a leve
preLkomore.
1reci stub [e opclonalan l nl[e ga poLrebno korlsLlLl
ako su preLhodnl ellmlnlsall acldozu meduLlm
ukoliko nisu a acldoza [e Leska Lreba [e leclLl.
MorLallLeL A8uS [e 41-83°.
Acidobazni status
Acldobaznl sLaLus (A8S) predsLavl[a nlz
parameLara arLerl[ske krvl ko[l su kl[ucnl za
prezlvl[avan[e krlLlcnlh pacl[enaLa. pP krvl coveka se
drzl u homeosLazl zahval[u[ucl nlzu pufera
covekovog organizma.
ÞosLo[l vellkl bro[ pufera ko[l konLrollsu pP pa se
mogu podellLl na lnLracelularne i ekstracelularne.
na[blLnl[e podela pufera [e na blkarbonaLne l druge
pufere. 8lkarbonaLnl pufer (PCC3/CC2) [e
konLrollsan od sLrane pluca (dlsan[a), bubrega l
[eLre. urugl puferl su: fosfaLnl, proLelnskl l
hemogloblnskl. ÞosLo[e [os pufera all su n[lhove
koncenLracl[e skoro zanemarl[lve.
pP zavlsl od koncenLracl[e P [ona, pP znacl
poLenLlo hydrogenl pa [e: pE = -log¯(E
+
).
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
42
SLefan Luklc
lako se acldobaznl sLaLus moze odredlvaLl lz
Swann-Canz kaLeLra La upoLreba [e veoma reLka.
na[cesce se lzvodl punkcl[om arterije. Punkcija
arLerl[e se vrsl punkcl[om arLerl[e radlalls lll
femoralis.
Þunkcl[a se vrsl posebnlm sprlcem (u nedosLaLku
moze l oblcnlm) l lglom pod uglom od 90
o
(kao
olovka). Þrvl korak u ovome [e palpacl[a pulsa
arLerl[e ko[u zellmo punkLlraLl. ukollko [e u plLan[u
radljalna arLerl[a vrsl se Allen-ov LesL kolaLeralne
clrkulacl[e. Allen-ov LesL se vrsl Lako sLo se ruka
podlgne a prsLlma lzvrsl kompresl[a na a. 8adlalls l a.
ulnarls l onda se kaze pacl[enLu da sLlska pesnlcu.
kada ruka pobell pusLa se ulnarna arLerl[a l oceku[e
se povraLak clrkulacl[e. ukollko ruka pocrvenl za 7-
10s LesL ukazu[e da [e clrkulacl[u u ulnarno[ arLerl[l
dovol[na a u suproLnom nl[e dovol[na l radl[alna
arLerl[a se ne sme punkLlraLl/kanullraLl. Punkcija se
vrsl pod uglom od 90
o
posle dezlnflkovan[a koze
alkoholom. krv pod prlLlskom sama ulazl u sprlc i
ona [e oblcno Lamno crvene bo[e.
Acldobaznl sLaLus merl sledece parameLre:
Parametar Referentne
vrednosti
Objašnjenje
pH 7.34-7.44 Þreko 7.44 alkaloza, Man[e od 7.34 acldoza
SaO2 95-100° Saturacija kiseonika
paO2 80-100mmPg Þarcl[alnl prlLlsak arLerl[skog klseonlka, man[e od 80mmPg hlpokseml[a
paCO2 35-43mmPg Þarcl[alnl prlLlsak arLerl[skog ugl[en dlokslda, ukazu[e na resplraLornu
konLrolu pP, man[e od 33 hlpokapnl[a, vlse od 43 hlperkapnl[a
HCO3 22-26mLq/l 8lkarbonaLl, upucu[e na meLabollcku konLrolu pP.
Stand HCO3 21-27meq/l SLandardlzovanl blkarbonaLl na Lemp 37
o
C
BE (bazni eksces) -2 do +2meq/l negaLlvan BE ukazu[e na nedosLaLak baza u krvl L[ metabo||cku acldozu.
uoza poLrebana za korekcl[u se racuna kao kg11x0.3x8L (AS18uÞ)
Anion Gap
(anionska
praznina,
anjonski zjap)
Man[e od
11meq/l
= (jNo-] - jk-]) - (jcl-] - jncOJ-]) odnosno jNo-] - (jcl-] - jncOJ-])
Cvo [e merllo razllka an[ona l kaL[ona u arLerl[sko[ krvl. Þovlsene
vrednosLl ukazu[u na Lakozvanu acldozu sa vlsokom anlonskom
praznlnom: lakLlcka acldoza, keLoacldoza, Lokslnl (eLllen gllkol, meLanol,
uremla, asplrln), bubrezna lnsuflcl[encl[a.
paC2, SaC2,paCC2- malo a znacl arLerl[skl dok p ili P
znacl prlLlsak.
Veliko A znacl alveolarnl pa bl pAC2 blo prlLlsak
alveolarnog klseonlka
Tabela 9: Csnovnl parameLrl acldobaznog sLaLusa
Csnova odredlvan[a pP [e Pendersson-
Passelbach formula: pE = pK +
log
EC03
0.03(PoC02)
na osnovu ko[e zakl[ucu[emo
da [e pE~
EC03
PoC02
sLo znacl da [e ph u
dlrekLnom odnosu sa PCC3 a lnverznom sa
ÞaCC2.
2ak|[ucak iz ovoga je da porast PaCO2 dovodi
do pada pH (acidoza) i pad PaCO2 (alkaloza) do
porasta pH (alkaloza) pa stoga inverzni odnos.
Porast HCO3 vodi do porasta pH (alkaloza) a
pad HCO3 do pada pH(acidoza).

PCC3 [e meLabollckl parameLar a ÞaCC2
resplraLornl pa promene pP odnosu na
promenePCC3 lll ÞaCC2 ukazu[u na resplraLornu lll
meLabollcku podlogu.
8CML pravllo kaze sledece: ResplraLory OpposlLe
MeLabollc Equal sLo znacl da.
Respiratorni poremeca[l da[u pomeran[e svog
parameLra (ÞaCC2) u suprotnom pravcu od pP: dole
ÞaCC2-gore pP. kompeozoclool potometot (ncOJ)
lJe o smeto locO2 o soptotoo oJ pn.
Metabo||ck| poremeca[l da[u pomeran[e svog
parameLra (PCC3) u istom pravcu kao pP: gore
PCC3-gore pP. kompeozoclool potometot (locO2)
lJe o smeto ncOJ l o smeto pn.
kada se uzme u obzlr l kompenzacl[a shvaLlmo da
su kod resplraLornlh poremeca[a ÞaCC2 l PCC3
suproLnl od pP a kod meLabollcklh u lsLom smeru.
nekada [e kompenzacl[a Lollko eflkasna da uprkos
poremeca[u ÞaCC2 l PCC3, pP osLa[e normalan.
Osim preLhodno preLhodno pobro[anlh mogu
posLo[aLl l mesovlLl acldobaznl poremeca[l all su onl
prevlse kompllkovanl za ova[ kratak tekst.
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
43
SLefan Luklc
Metabolicka acidoza
ÞredsLavl[a acidozu nastalu kao posledlca
nemogucnosti meLabollckog slsLema pufera (bubreg,
PCC3).
karakLerlsLlka ovog poremeca[a [e nlzak pP l nlzak
PCC3 sa kompenzatorno nlsklm ÞaCC2.
Etiologija ovog poremeca[a [e:
1. Gubitak baza - gublLak lnLesLlnalnom
sekrecl[om l urlnom: lnLesLlnalne opsLrukcl[e,
pankreaLlcne flsLule, Lumorl debelog creva,
81A, dl[are[a l nekada bubrezne lnsuflcl[encl[e.
2. Prekomerno stvaranje kiselina – vlsok anlonskl
z[ap – na[cesce kao posledlca ,Lklvne paLn[eº:
lakLlcka acldoza, keLoacldoza, P8l, A8l,
Lrovan[a.
Terapija ovog slndroma [e sledeca:
1. Otklanjanje uzroka.
2. 8ehldraLacl[a po poLrebl.
3. Suzbl[an[e hlperkalleml[e (samo na osnovu
LkC), cesLo [e pseudohlperkaleml[a pa [e
poLrebno davan[e k.
4. nadoknada baza (na osnovu 8L) all samo ako
preLhodno ne uspe.
Acldoza vodl ka vl l SZ a srcanl rlLam [e nemoguce
povraLlLl bez regulacl[e acldoze.
Metabolicka Alkaloza
pP povlsen l PCC3 povlsen. k l Cl mogu blLl
snlzene. ÞosLo[e podele na Cl rezlsLenLne l
neresistentne ali su veoma kompllkovane.
Etiologija: povracan[e (gublLak PCl), sman[ena
dlureza l reLencl[a na, davan[e dlureLlka (gublLak k),
gasLrolnLesLlnalna drenaza (gublLak PCl) l davan[e
korLlkosLerolda. Moze blLl l [aLrogena zbog davan[a
blkarbonaLa.
Lec| se korekcl[om uzroka l po poLrebl davan[em k
l Cl
Respiratorna acidoza
Ovo sLan[e nasLa[e kao posledlca nemogucnosLl
ellmlnacl[e CC2 preko pluca. Þoremeca[ bllo ko[e od
faza resplracl[e moze dovesLl do sman[en[a
ellmlnacl[e CC2 mada mu cesLo preLhodl
hlpokseml[a [er [e koeflcl[enL dlfuzi[e CC2 23 puta
vecl od lsLog za C2.

Etiologija:
1. Opsttoktlvol potemecojl. PC8Þ, asLma,
anafilaksa
2. Restriktivni poremecojl
a. lnsuflcl[encl[a cenLralne regulacl[e: obol[en[a
mozga, C2 Lerapl[a, lekovl, prlmarna
alveolarna hlpovenLllacl[a
b. Cslabl[ena funkcl[a respiratorne
muskulaLure: neuroloska l mlslca obolen[a
c. ueformlLeLl grudnog kosa: klfoskolloza (l
go[aznosL ko[a spada l u druge grupe)
3. utoql potemecojl. penumoLhorax,
hemaLoLhorax, v/C mlsmaLch, pogresna
arLeflcl[alna venLllacl[a, aLelekLaze.
Patogeneza ove bolesti je prosLa. Þovlsen CC2 l
acldoza vode vazokonsLrlkcl[l plucne mreze sLo dal[e
vodl pogorsan[u acldoze l opLerecen[u desnog srca.
Þovlsen CC2 dovodl do vazodllaLacl[e krvnlh sudova
mozga l porasLa lkÞ l gublLka svesLl. Acldoza spusLa
prag drazl mlokarda za arlLml[e. Acldoza, povlsen pP
sman[en ÞaC2 a povlsen ÞaCC2, lako u poceLku
kompenzovana prelazl u dekompenzovanu fazu pa
,gladna Lklvaº produku[ucl lakLaLe da[u l
meLabollcku acldozu.
Lecen[e ovog poremeca[a se sasLo[l u posLlzan[u
normalne venLllacl[e. Potrebno [e lskl[uclLl osnovnl
uzrok acldoze a onda pacl[enLa ukl[uclLl na
okslgenoLerapl[u lll na[cesce venLllaLor.
Respiratorna alkaloza
Cvo [e sLan[e povecan[e ellmlnacl[e CC2 preko
pluca sLo vodl porasLu pP l padu pCC2 a
kompenzaLorno l PCC3. Srz ovog poremeca[a je
hlpervenLllacl[a.
Etiologija: sLrah, poceLak akuLnog asLmaLlcnog
napada lll druge akuLne plucne bolesLl, povlsena
Lemperaaura, lnsuflcl[encl[a [eLre (amonl[ak),
povrede CnS, upoLreba resplraLora, Lrovan[e
sallcllaLlma, hlsLerl[a.
Alkaloza moze nasLaLl l u vlslnsko[ bolesLl.
Lecen[e na[cesce nl[e poLrebno [er [e poremeca[
na[cesce LranzlLoran all se moze korlsLlLl udlsan[e u
paplrnu vrecu, sedacl[a lll mehanlcka konLrola
venLllacl[e.
Sindrom pH PaCO2 HCO3
Respiratorna Acidoza pH<7.34 Povišen (suprotno od pH) Povišen (u kompenzaciji, suprotno
oJ pn)
Respiratorna Alkaloza pH>7.44 Sn|Ien (suprotno od pn) 5olzeo (o kompeozocljl soptotoo
oJ pn)
Metabo||cka Ac|doza pH<7.34 5olzeo (lsto koo pn, kompeozocljo) Sn|Ien (|sto kao pn)
Metabo||cka A|ka|oza pH>7.44 Povišen (isto koo pn, kompeozocljo) Povišen (isto kao pH)
Tabela 10: Osnovnl poremeca[l acldobaznog sLaLusa italic su kompenzacl[e
hl
ve
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
44
SLefan Luklc
Poremeca|i metabolizma kali|uma
Hiperkaliemi|a
Plperkalleml[a [e sLan[e u ko[em [e k povlsen
preko 3.3mmol/l.
Etologija ovog poremeca[u mulLlpla:
Smanjena eksrecija K: bubrezna lnsuflcl[encl[a, k
sLedecl dlureLlcl (splronolacLon), mineralkorLlkoldna
insuficijencija.
Ekstracelularno pomeranje: acldoza, hemollza.
1toofozlje, jottoqeoo Jovooje kcl
k||n|cka s||ka ovog porememeca[a nl[e speclflcna:
slabosL, palplLacl[e, slabosL mlslca l cesLo slmpLoml
osnovne bolesLl.
Dijagnoza se posLavl[a na osnovu bloheml[sklh
anallza lll LkC (saLorasL odnosno vlsok 1 l slrok C8S).
Terapija:
lnsulln sa 3° Clu,
naPCC3, CaCl2
ul[allza
Hipokaliemi|a
SLan[e sa k nlzlm od 4mmol/l.
Etiologija: sman[en unos k, dlureLska Lerapl[a,
ukA, hlperaldosLeroneml[a, upoLreba neklh lekova,
dl[are[a.
k||n|cka s||ka zavlsl od koncenLracl[e k L[ nasLa[e
lspod 3mmol/l: slabosL, bolovl u mlslclma, pareze,
hlporefleksl[e.
LkG znac|: lnverzl[a 1, S1 depresl[a, po[ava u
Lalasa, produzen[e C1 lnLervala.
Lecen[e [e oLklan[an[em osnovnog poremeca[a l
nadoknadom k.

Osnovi urgentne i intenzivne medicine
45
SLefan Luklc
SUK
Sok [e kllnlckl slndrom cl[a [e osnovna
karakLerlsLlka nemogunosL odrzavan[a adekvaLne
perfuzl[e svlh Lklva sLo za posledlcu lma acldozu l
paLn[u Llh Lklva. Þerfuzl[a zavlsl od perfuzlonog
prlLlska ko[l predsLavl[a razllku arLerl[skog l venskog
prlLlska. kako [e venskl prlLlsak zanemarl[lvo
znaca[an osLa[e nam da se fokusiramo na arterijski
prlLlsak l Lo sredn[l arLerl[skl prlLlsak (SAÞ). ArLerl[skl
prlLlsak se sasLo[l od dl[asLolnog l slsLolnog prlLlska.
SlsLolnl prlLlsak zavlsl prevashodno od mlnuLnog
volumena srca a dl[asLolnl od perifernog oLpora pa
Lako perfuzlonl prlLlsak zavlsl dlrekLno od: otpora u
vaskularnom koritu (SVR) i minutnog volumena
(MV). !os [edan fakLor uLlce na SAÞ a Lo [e kollclna
LecnosLl u vaskularnom korlLu [er: Þad volumena se
reflekLu[e l padom Mv.
kllnlckl se sn|Ien MV deLekLu[e na sledecl nacln:
nlzak slsLolnl prlLlsak l nlzak pulsnl prlLlsak (mala
razllka s1A-d1A) pa l oslabl[en puls, hladnl
ekLremlLeLl l usporeno kapllarno pun[en[e (kÞ).
Povišen MV se prezenLu[e: crvenom l Loplom
kozom, povlsen slsLolnl prlLlsak l slrok pulsnl prlLlsak
([ak puls), ubrzano kÞ.
Etiologija šoka: ÞosLo[l veoma vellkl bro[ podela
soka l nl[edna nl[e kompleLna all cemo za poLrebe
ovoga lskorlsLlLl onu sa ceLlrl grupacl[e.
Hipovolemijski Spol[asn[e krvaren[e
unuLrasn[e krvaren[e
CublLak plasme: opekoLlne, oLocl, nefroLskl slndrom, gublLak u Lrecl prosLor (lnLesLlnalna
opsLrukcl[a, pankreaLlLls, perlLonlLls), hlpoproLelneml[a.
CublLak lz Cl1: povracan[e, dl[are[a
8ubreznl gublcl: pollurl[a (dlabeLes)
Distributivni Sl8S: Sepsa, CpekoLlne,pankreaLlLls
Anafllaksa: vakclne, lekovl, lnsekLl
neurogenl sok: povrede glave, klcme
Lekovl: sedaLlvl, anLlhlperLenzlvl
Lndokrlnoloskl uzrocl: mlksedem, nadbubrezna lnsuflcl[encl[a
Opstruktivni* ÞneumoLhorax, Lamponada srca, mehanlcka kompresl[a medl[asLlnuma
kard|ogen| lnsuflcl[encl[a srca: sL. posL op. cardloLomlae, mlokardlLls, lnfarkLl, kardlomlopaLl[e,
poremeca[l rlLma, valvularna osLecen[a.
Tabela 11: LLloloska podela soka
*neki autori opstruktivni svrstavaju u kardiogeni šok
Sok na osnovu mlnuLnog volumena mozemo
podellLl u sledeco[ Labell (kllnlckl relevanLna podela):

Sn|Ien MV Povišen MV
>!vÞ l pukoLl na pluclma, S3 l S4,
edeml eksLremlLeLa. 81C edem
pluca
<!vÞ l clsLa pluca, nema
znakova srcane
insuficijencije
nlzak prlLlsak a povlsen Mv (dl[asLolnl nlzl ?)
Srce [e puno all ne radl L[.
kAkDICGLNI SCk
Srce [e prazno all ne radl
nIÞCVCLLMIISkI SCk
PlpoLenzlvno hlperMv sok?
DIS1kI8U1IVNI SCk
Tabela 12: Pemodlnamska odnosno kllnlcka podela soka
ÞaLogeneLskl [e sok veoma kompllkovan proces
ko[l nasLa[e l propaglra se u sade[sLvu svlh moguclh
organsklh slsLema a prvensLveno vaskularnog korlLa
l neuroendokrlnog slsLema.
Þrva faza svakog svakog soka [e ok|da[uc|
dogada[, ok|dac, tr|gger lll kako god ga nazlvali to je
dogada[ ko[l dal[e dovodl do kaskade svlh procesa
soka.
kao posledlca poceLne karike kaskade telo
pokusava da kompenzu[e pa nasLa[e:
kompenzatorna faza soka kako [e osnovna
karakLerlsLlka sok pad perfuzlonog prlLlska Lelo
pokusava na [edlnl nacln na ko[l zna da se lzborl
proLlv pada prlLlska pa podlse SAÞ na [edlne naclne
ko[e pozna[e: uLlca[em na Sv8, uLlca[em na Mv l
konzervacl[om lnLravaskularne LecnosLl.
SlmpaLlkus na pad SAÞ delu[e oLpusLan[e
kaLeholamlna (prvenLsLveno nA) sLo dovodl l do
oLpusLan[a lsLlh lz medule nadbubrega. Cvo sve vrsl
vazokonsLrlkcl[u veclne krvnlh sudova covekovog
Lela all prvensLveno konstrikciju prekapilarnog
sfinktera lskl[ucu[ucl vellkl deo Lklva lz
,snabdevan[aº. Csnovna svrha ove faze [e ocuvan[e
perfuzije mozga i miokarda pa se sva osLala Lklva
(creva, bubrezl l koza) lskl[ucu[u. kaLeholamlnl
delu[u l pozlLlvno lnoLropno l hronoLropno
povecava[ucl Mv a na pluca delu[u vrsecl
bronhodllaLacl[u l Lahlpneju. pr
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
46
SLefan Luklc
urugl slsLeml ko[l pomazu kompenzacl[u su
neuroendokrlnl all l prolnflamaLornl (clLoklnl). AuP
delu[e na konzervacl[u LecnosLl sman[u[ucl dlurezu.
8enln-angiotenzin sistem se akLlvlra padom prlLlska
u bubregu odnosno padom prlLlska u
[uksLaglomerularnom aparaLu l lako poLenclra
de[sLvo AuP lma l sopsLvena de[sLva na konzervacl[u
LecnosLl prvensLveno poLenclra[ucl lucen[e
aldosLerona (reapsorpcl[a na l P20 l sekrecl[a k) pa
se zbog Loga zove l renln-angiotenzin-aldosLeron
slsLem (8AAS). 8AAS dovodl do arLerlolarnlh
vazokonsLrlkcl[a ko[e su na[lzrazenl[e u bubregu pa
Lako lskl[ucu[e bubreg lz clrkulacl[e, konzervlra
LecnosL l podlze SAÞ. Lucen[e korLlkosLerolda kao
odgovor na lucen[e AC1P, pad SAÞ l prlmarnu lezl[u
da[e klaslcne korLlzolske efekLe. korLlzol poLenclra
delovan[e eplnefrlna, korLlzol lma 13° lnLrlnzlckog
de[sLva aldosLerona, posedu[e anti-inflamatorno
de[sLvo l lma klaslcne glukokorLlkoldne efekLe na
meLabollzam secera, masLl l amlnoklsellna odnosno
poLenclra prevashodno kaLabollzam.
Faza celularnog distresa je prvl predznak sloma
kompenzaLornlh slsLema. Clavnl krlvac za ovu fazu [e
sLvaran[e lakLaLa u Lklvlma ko[a su blla llsena
klseonlka. Llsavan[e Lklva klseonlka dovodl do
korlscen[a anaerobnog meLabollzma ko[l za
posledlcu lma produkcl[a klsellna (lakLaLl) l gublLak
A1Þ u Llm Lklvlma.
klsellne, u ovom sluca[u laktati, pocln[u da se
suprosLavl[a[u efekLlma kaLeholamlna pa delu[u
vazodllaLaLorno. 1elo se proLlv ovoga borl
konstrikcijom postkapilarnog sfinktera (na n[ega
man[e delu[u klsellne) l ukl[ucu[e se sve vlse AV
šantova (dlrekLno arLerlola na venulu bez razmene
klseonlka l meLabollLa sa Lklvom). Sada vec dolazl do
usporavan[a proLoka krvl l sLaze lsLe all ne toliko kao
u sledeco[ fazl. CublLak A1Þ u cell[l vodl presLanku
rada na-k pumpe l Ca pumpe kao l dlsfunkcl[l
mlLohondrl[e all se prave posledlce ovoga Lek vlde u
sledeco[ fazl.
Faza dekompenzacije – posle predznaka sloma
dolazl l sam slom kompenzaLornlh mehanlzama. u
ovo[ fazl vazodllaLacl[a preovladava (slaba lll nlkakva
dllaLacl[a posLkapllarnog sflnkLera). vazodllaLacl[a
vodl sLazl u krvnlm sudovlma l sLvaran[u
mlkroLromba. neurohumoralnl medl[aLorl su vec
veclnom poLrosenl a hlpokslcna Lklva Lesko sLvaraju
nove medl[aLore. 8ecepLorl, pogoLovo adrenerglckl,
su neoseLl[lvl na de[sLvo medl[aLora zbog down-
regulacl[e (sman[enog bro[a recepLora l poLrosn[e
sekundarnlh glasnlka kao posledlce produzene
hlpersLlmulacl[e). nagomllavan[e lakLaLa vodl sve
veco[ supresl[l mlokarda, vazodllaLacl[l, Lklvnom
osLecen[u l vazokonsLrlkcl[l plucne mreze. Laktati
snlzava[u mlokardnl prag drazl za eksclLacl[u pa
lma[u arlLmogeno de[sLvo. ulsfunkcl[a na/k pumpe
ima za posledlcu gublLak k lz cell[e l zadrzavan[e na
koji za sobom vuce vodu lzazlva[ucl edem cell[e.
LakLaLl l klsellne polako unlsLava[u membranu
mlLohondrl[e l cell[e a dlsfunkcl[e mlLohondrl[ske
pumpe lma[u lsLe posledlce kao l dlsfunkcl[e
celularne pumpe. Ca pumpa u svo[o[ nemogucnosLl
da lzbacl Ca lz cell[e [e verovaLno na[smrLonosnl[a po
cell[u l mlLohondrl[u [er se Ca vezu[e za mnoge
komponenLe umlruce cell[e (fragmenLl cell[skog
zlda) l Lako dovodl do lreverzlbllnlh osLecen[a. U
cell[ama dolazl l do: akLlvacl[e proLeaza, desLrukcl[e
gradlvnlh komponenLl l oLvaranja lizozoma.
na sve ove faze uLlcu l clLoklnl l drugl medl[aLorl
zapal[en[a.
1nl-a se smaLra glavnlm medl[aLorom zapal[en[a
u sepLlckom soku l na[odgovornl[lm za lsLl. 8llo ko[l
sok dovodl do lucen[a medl[aLora zapal[en[a all
sepLlckl na[vlse. Celularnl lmunlLeL [e Lakode
sposoban da lzvrsl desLrukcl[u Lklva. nC poLenclra
vazodllaLacl[u all verovaLno l povecanu
permeabllnosL creva. komponenLe komplemenLa
mogu dovesLl do akLlvacl[e koagulacl[e all l
desLrukcl[e Lklva. ,Cgol[avan[eº subendoLela [e
snaznl lmpuls za zapal[enske medl[aLore all l za
prokoagulacl[u. AkLlvnosL interleukina, lnterferona i
prosLaglandlna, lako veoma blLne, su prevlse
kompllkovane za ovako mall udzbenlk l o n[lma se
mogu plsaLl stotine monografija.
Faza oporavka [e pozlLlvan lshod soka l odnosl se
na oLvaran[e zaosLallh posLkapllarnlh sflnkLera kao l
skreLan[e hemodlnamlke u pravom smeru. 1rombl
se sada llzlra[u, a osLecena Lklva konLrollsano
prollferlsu.
Uticaj šoka na organske sisteme
GIT trakt [e na[cesce prvl ko[l se lskl[ucu[e iz
clrkulacl[e sLo vodl lshemlcno-nekroLlcnlm
promenama l eplLelnom dlsfunkcl[om. Cvo lma za
posledlcu pogorsan[e hlpovoleml[e: zbog gublLaka
LecnosLl preo Cl1, ulkuse Cl1, Lranslokacl[a bakLerl[a
u clrkulacl[u (danas se ovo smatra mozda na[blLnl[im
faktorom propagacl[e soka). Cslm ovoga dolazl l do
lsheml[e pankreasa ko[l oLpusLa fakLor depresl[e
mlokarda (Mul) ko[l dal[e pogorsava Mv.
Miokard pokusava na svakl mogucl nacln da
ocuva Mv L[. slsLolnl prlLlsak pa Lako de[sLvo
kaLeholamlna dovodl do povecan[a Sl ko[a skracu[e
dl[asLolu sman[u[ucl koronarnu perfuzl[u (Þk)
(koronarna perfuzl[a posLo[l samo u dl[asLoll!). ual[l
negaLlvan uLlca[ na Þk [esLe pad Sv8 L[. pad
dl[asLolnog prlLlska ko[l [e [edan od na[blLnl[lh
fakLora Þk. Mul [os vlse doprlnosl osLecen[u
mlokardne funkcl[e. Acldoza slabl lnoLropno de[sLva
ve
os os os os os os os os os os os os os os os
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
47
SLefan Luklc
kaLeholamlna na srce l P
+
[onl deprlmlra[u snagu
mlokardne pumpe. Acldoza spusLa prag drazl
mlokarda Lako delu[ucl lzuzeLno arlLmogeno.
Bubrezi su medu prvlma ugrozenl l nekl bl rekll da
prezlvl[avan[e zavlsl od sLan[a bubrega. !os u fazl
kompenzacl[e dolazl do lskl[uclvan[a bubrega lz
clrkulacl[e (8AAS) sLo vodl prerenalno[ A8l ko[a [e
naravno reverzlbllna. Cvo se kllnlckl deLekLu[e
porasLom azoLnlh produkaLa l Lamnlm,
konceLrovanlm urlnom kod ollgurlcnog pacl[enLa.
uuze Lra[an[e ovoga vodl do akuLne Lubularne
nekroze ko[a [e eplLom renalne A8l l ko[a vodl u
lreverzlbllnu fazu.
Þ|uca na[vlse sLrada[u zbog mlkroLromba u svo[o[
clrkulacl[l all l zbog de[sLva acldoze ko[a dovodl do
vazokonsLrlkclje plucne vaskularne mreze sLo vodl
A8uS-u ( vldeLl u [ednom od preLhodnlh poglavl[a).
ulk kao l prlsusLvo prolnflamaLornlh clLoklna
povecava[u rlzlk za A8uS.
uLlca[ soka na jetru je minimalan jer jetra ima
dobru auLoregulacl[u l relaLlvno male poLrebe za O2.
ÞoceLne faze se karakLerlsu mlnlmalnom
hlperblllrublneml[om l povecan[em [eLrlnlh enzlma.
1ezl sLadl[uml mogu lmaLl za posledlcu parcl[alne
nekroze jetre pa cak l lnsuflcl[encl[u [eLre sa
hepaLlcnom encefalopaLl[om l poremeca[lma
koagulacl[e (vlLamln k zavlsnl).
Mozak [e rano pogoden u soku lako lma
neverovaLnu mogucnosL auLoregulacl[e krvoLoka (do
+/- 60mmPg). ÞoLrebe mozga su 30ml/mln/cm3
okslgenlsane krvl. u poceLku sokna encefalopaLl[a
prezenLu[e bloheml[sko-flzlolosklm poremeca[lma u
neuronima (prevashodno poremeca[l meLabollzma
CA8A, gllclna l dopamlna) i to u vldu kvanLlLaLlvnlh
poremeca[a svesLl all l kvallLaLlvnlh (dellrlum). Sa
pogorsan[em Lezlne encefalopaLl[e moze docl l do
epllepLlcnlh napada. ÞaLoloskl se Lezl sLadl[uml
odllku[u zarlsnlm nekrozama (cesLo korLlkalno l u
bazalnlm gangll[ama). kod neonaLusa (premaLurusa)
su moguca l krvaren[a zbog vulnerabllnosLl
perlvaskularnog maLrlksa na anoksl[u.
k||n|cka s||ka soka zavlsl prevashodno od
eLlologl[e soka pa Lako Lreba obraLlLl pazn[u na
Labelu sa kllnlckl relevanLnom eLloloskom podelom
soka. ne Lreba pravlLl prevellku pompu L[. mistiku
oko klinlcke sllke soka [er [e Lo usLvarl kllnlcka sllka
osnovne bolesLl + hemodlnamska lnsuflcl[encl[a +
(kasnl[e) osLecen[e cll[nlh organa (A8uS, A8l..).
kllnlcka sllka se moze podellLl po fazama:
kompenzatorna faza: razdrazl[lvosL, bledllo koze,
hladnl eksLremlLeLl, ubrzan l mek puls, Lahlkardl[a,
normalan 1A, usporeno kapllarno pun[en[e.
Faza dekompenzacije: somnolencl[a, Lahlpne[a,
ollgurl[a, acldoza, nlzak 1A, slab puls.
Þretec| kard|oresp|ratorn| zasto[: poremeca[
svesLl, perlodlcno lll agonalno dlsan[e, flllforman
puls, hlpoLenzl[a, koma.
kllnlcka sllka poremecojo perfutije motqo je
sledeca: razdrazl[lvosL > somnolencl[a > sLupor >
koma. uellrl[um [e cescl kod sLarl[lh. kvallLaLlvnl
poremeca[l dlsan[a kao posledlca elzl[e CnS-a
neretko predsLavl[a[u predznak prlbllzava[uce smrLl.
Cvo nl[e uvek u ovom redu.
Perfutioni poremecoj se no koIi pokazu[e:
bledllo, marmorlzovanosL, hladna l vlazna koza,
hladnl esktremiteti.
nemodinomski poremecoji: nlzak 1A, ubrzan puls,
ollgoanurl[a, bol u grudlma, produzeno kapllarno
pun[en[e, hladnl ekLremlLeLl, poremeca[ dlsan[a.
ul[agnoza se pak poLvrdu[e na lsLl nacln kako se
kllnlcka sllka prepozna[e L[. ldenLlflkacl[om osnovnog
obol[en[a l noLlran[em hemodlnamske nesLabllnosLl l
cesLo dokazlvan[em osecen[a cll[nlh organa.
Sama dl[agnoza osnovne bolesLl (eLloloska
dl[agnoza) moze blLl malo Leza pa se zaLo cesLo
oslan[amo na Labelu kllnlckl relevanLne eLlologl[e l
na meren[e hemodlnamsklh parameLara ko[l ukazu[u
na prlmarnu eLlologl[u.
Lecen[e soka se vrsl samo u !ln l Lo od sLrane za to
obucenog medlclnskog osobl[a (lnLenzlvlsLl,
anesLezlolozl l posebno obucene sesLre/Lehnlcarl).
Za lecen[e soka [e obavezan hemodlnamskl
monlLorlng [er on [edlnl moze ukazaLl na uspeh
Lerapl[e l doze Lerapl[e cesLo nl[e moguce odredlLl
bez lsLog.
Monitoring se sprovodl na nekollko naclna:
EKG monitoring [e obavezan u soku l oblcno se
koristi 2-6 kanala.
Monitoring TA se moze obavlLl nelnvazlvno
lnLermlLenLnlm naduvavan[em ,narukvlceº
sfigmomanometra. nelnvazlvnl meLod nl[e veoma
Lacan nlLl nam dozvol[ava konLlnulran monlLorlng.
lnvazlvnl monlLoring zaheLva plaslran[e arLerl[skog
katetera preko ko[eg se 1A merl sLalno
(konLlnulrano). Cva[ lsLl kaLeLar se moze korlsLlLl za
uzlman[e krvl za acldobazne parameLre.
Plasiranje katetera u plucnu arLerl[u (l desno
srce) nam omogucu[e meren[e prlLlsaka u desnom
srcu l plucnom krvoLoku lz cega aparaLl za
monlLorlng eksLrapollra[u podaLke koji koreliraju sa
prlLlsclma levom srcu (ÞCWÞ). Cva[ kaLeLar se zove
Swann-Canz kaLeLar l dozvol[ava nam l davan[e
Lerapl[e preko lsLog (sllcno kao Cvk). Pemodlnamskl
monlLorl preko Swann-Canz kaLeLera lzracunava[u l
vrednosLl okslgene saturacije (SvC2), Mv, end-
dl[asLolne l end-slsLolne prlLlske levog l desnog srca
kao l mnoge druge parameLre... lnLerpreLacija
podaLaka dobl[enlh sa Swann-Canz kaLeLra (SCk) [e ol ol ol ol ol ol ol ol ol ol ol ol ol ol ol
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
48
SLefan Luklc
lzuzeLno Leska pa ga samo mall bro[ cenLara korlsLl
(!ln na[vlse kaLegorl[e). Cvl kaLeLerl su povezanl sa
vellklm bro[em kompllkacl[a a porasL prezlvl[avan[a
sa n[lhovom upoLrebl nl[e Lollko siguran.
centralni venski pritisak [e moguce doblLl
posLavl[an[em SCk lll Cvk a odsllkava sLan[e
hldrlranosti organizma (nlzak-dehldraLacl[a).
normalnl CvÞ [e 3-10mmPg. Þovlsen CvÞ moze
ukazaLl na hlperhldraLacl[l lll srcanu lnsuflcl[encl[u.
PcwP tj P/ucni kopi/orni Okluzivni Pritisak se
dobl[a preko SCk l Lo okluzl[om plucne arLerl[e ili
neke od n[enlh grana balonceLom koje se nalazi na
vrhu SCk. nlzak ÞCWÞ ukazu[e na hlpovoleml[u l
sman[en Mv dok vlsok ukazu[e na slabosL leve
komore lll hlperhldraLacl[u (fluld overload).
Diureza se merl posLavl[an[e loley lll nekog
drugog vezlkalnog kaLeLra lll u reLklm sluca[evlma
posLavl[an[em lnLrapl[ellcnlh kaLeLera ( u sluca[u
opsLrukcl[e ureLera). normalna dlureza [e 0.3-
1ml/kg/h (kod odrasllh se, po neklma, Lolerlsu l nlze
vrednosLl L[ do 0.3). Þad lspod 0.3ml/kg/h ko[l Lra[e
duze od 6h (po neklma 2h) [esLe ollgurl[a l Lreba
LragaLl za svlm uzroclma A8l (prerenalnl, renalnl,
posLrenalnl) ko[e [e cesLo moguce korlgovaLl. Þad
lspod 30ml/24h (PÞlM) [esLe anurl[a.
nekl respiratorni parametri se mogu meriti
puLem modernlh resplraLora, ovde se prevashodno
mlsll na krlve oLpora proLoku vazduha kroz dlsa[ne
puLeve.
Merenje intrakranijalnog pritiska se korlsLl kod
odredenlh vrsLa soka (pollLraume, neurogenl l nekad
kod menlnglLlsa sa sepsom) l Lo plaslran[em
lnLravenLrlkularnog, parenhlmaLoznog,
subarahnoldnog l eplduralnog kaLeLera (bolL,
sonda). kod male dece [e moguce l LransfonLanelno
nelnvazlvno meren[e.
Acidobazni status u soku na[cesce nagln[e
meLabollcko[ acldozl sa slrokom an[onskom
praznlnom odnosno lakLlcno[ acldozl.
Krvna slika zavlsl od vrsLe soka pa sepLlcnl sok
pokazuje leukocitozu tj. povecan bro[ mladlh forml a
kod hlpovoleml[skog cesLo anemiju odnosno snlzen
hemaLokrlL.
Odredeni biohemijski markeri se mogu koristiti
kod neklh vrsLa soka pa Lako sepLlcnl konLrollsemo
puLem C8Þ l prokalclLonlna, kardlogenl se moze
dl[agnosLlkovaLl l praLlLl puLem 8nÞ. Þ11, aÞ11,
llbrln l u-dlmer su markerl poremeca[a koagulacl[e l
mogu pomocl u predvldan[u l pravovremeno[
Lerapl[l poremeca[a koagulacl[e.
Urea i kreatinin rasLu u A8l l nekada preLhode
padu dlureze. Þovlsena koncenLracl[a na u urlnu kao
l povecan osmolallLeL urlna [esLe lndlkaLor A8l.
Cdredenl speclflcnl urlnarnl parameLrl (bloheml[skl)
kao l kllnlckl pregledl l lnsLrumenLalna dl[agnosLlka
omogucu[u dlferencl[acl[u lzmedu prerenalne,
renalne l posLrenalne A8l.
Prerenalna ABI Renalna ABI
BUN/Pcr >20:1 10-13:1
UNa meq/l <20 >40
Uosm mosm/l >500 <330
FeNa <1° >2°
Ucr/Pcr >40 <20
FcNo =
uNo X Pcr X 100
PNoXucr
8un: 8lood urea nlLrogen, Þcr: conc kreaLlnlna u plazml, una: conc na
u urlnu, uosm: osmolallLeL urlna, ucr: conc kreaLlnlna u urlnu, lena:
frakcl[a ekskrecl[e na u urlnu.
Tabela 13: dlferencl[alna bloheml[a prerenalne l
renalne A8l
Terapija šoka ima 4 stuba:
Hemodinamska potpora [esLe prvl sLub ove
Lerapl[e l odnosl se na nadoknadu l odrzavan[e
volumena l podrzavan[e hemodlnamlke
vasopresorlma. Sa druge sLrane [e nekada, kod
kardlogenog soka, poLrebno ogranlclLl unose
LecnosLl l cesLo sman[lLl afLerload l preload.
PÞlM navodl da se za reanlmacl[u u soku mogu
upoLreblLl 8lnger LakLaL lll lsoLonl llzloloskl rasLvor,
drugl verovaLno nema[u nlkakve prednosLl a
pogoLovu kololdl. 8lnger LakLaL sadrzl laktate koji se
u soku meLabollsu u blkarbonaLe.
Kristaloidi su na[bol[l za odrzavan[e
hemodlnamlke all se upoLreba hlpoLonlh rasLvora l
3° glukoze ne preporucu[e. PlperLonl rasLvorl mogu
ekspandlraLl lnLravaskularnl volumen all
kraLkoLra[no mada lma[u blLne lndlkacl[e: edem
mozga l A8l.
Koloidi su skupl[l all teoretski lzuzeLno dobrl
plazma ekspanderl. u upoLrebl su: albumln, zelaLln,
skrob, deksLranl. Cvl rasLvorl nlsu cesLo dosLupnl,
mogu daLl alergl[e a albumln l preneLl lnfekcl[e.
n[lhova upoLreba ne pobol[sava prezlvl[avan[e (po
neklma pogorsava) l nl[e preporucena.
Krv se korlsLl samo u sluca[evlma hlpovoleml[skog
soka ko[l [e posledlca krvaren[a l Lo u bolnlcklm
uslovlma. 8eLko u vanbolnlcklm (u raLnlm uslovlma).
vellkl [e rlzlk za kompllkacl[e l lnfekcl[e.
kompllkacl[e: hlperkalleml[a, hlpokalceml[a, clLraLna
LokslcnosL, Lromboze, anafllaksa...
Lekovi (vlse o ovlm lekovlma u poglavl[u
vazopresorl) ko[l se korlsLe u hemodlnamsko[
poLporl su sledecl:
1. uopamln 1-20ug/kg/mln kao vazopresor l
pozlLlvnl lnoLrop, korlsLl se za podlzan[e 1A l
renoproLekcl[u.
2. uobuLamln 1-10ug/kg/min [e lek na[blLnl[l za
kardlogenl sok l lma pozltlvnl lnoLropnl efekaL
all l vazodllaLaLornl.
l
Cd Cd Cd Cd Cd Cd Cd Cd Cd Cd Cd Cd Cd Cd Cd
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
49
SLefan Luklc
3. Adrenalln 1-4ug/mln [e odllcan vazopresor all
sa nespeclflcnlm A l 8 slmpaLlkomlmeLlcklm
efektom.
4. noradrenalln [e predomlnanLnl A
slmpaLlkomlmeLlk.
5. Amrlnon, mlrlnon l drugl lnhlblLorl
fosfodlesLraze se reLko korlsLe l Lo u
kardlogenom soku.
6. Svl lekovl u ALS se korlsLe l u lecen[u soka.
7. nlLrogllcerln, na-nlLroprusld, fenLolamln,
fenokslbenzamln su u upoLrebl kod neklh vrsLa
soka (kardlogenl na[cesce).
Respiratorna podrška u soku se moze sprovodlLl
udlsan[em vazduha povlsene llC2 preko maske lll
nazalne kanile all [e cesLo poLrebna nelnvazlvna
venLllacl[a u forml CÞAÞ lll lnvazlvna L1l. lnvazlvna
L1l [esLe na[bol[l nacln odrzavan[a kvallLeLne
resplracl[e l acldobaznog sLaLusa u soku. L1l se
korlgu[e na osnovu acldobaznog sLaLusa (ÞaC2,
ÞaCC2, ÞA-Þa). LCMC predsLavl[a meLodu
posledn[eg lzbora.
Etiološka terapija [e od lzuzeLnog znaca[a za
lecen[e soka pa [e Lako lecen[e sepLlcnog soka
nemoguce bez anLlbloLlka l hlpovoleml[skog bez
zausLavl[an[a gublLka LecnosLl.
Druga terapija [e ceLvrLl sLub l predsLavl[a Lerapl[u
odrzavan[a acldobaznog sLaLusa, prevencl[u
kompllkacl[a i koreakciju koagulacionog statusa.
Acidobazni status se na[cesce odrzava
preLhodnlm Lerapl[ama all u odredenlm sluca[evlma
ga [e moguce korlgovaLl dodavan[em PCC3 po
AS18uÞ formull L[ 0.3 x kg x 8L.
Prevencija komplikacija: ovo se svodl na
prevencl[u bakLerl[sklh kompllkacl[a, prevencl[u
oLkazlvan[a organa, prevencl[u dekublLusa.
Korekcija koagulacionog statusa [e veoma
kompllkovana l vrsl se samo na osnovu parameLara
koagulaclonog sLaLusa (aÞ11, Þ11, flbrlnogen, u-
dlmer, LromboclLl...). u sepLlcnom soku [e davan[e
akLlvlranog proLelna C lzuzeLno povecalo
prezlvl[avan[e.
Csnove lecen[a soka su: leclLl eLlologl[u, odrzaLl
prlLlsak, odrzaLl bubrege po svaku cenu l spreclLl
ulk.
Anafilakticki sok
Anafllaksa [e po L8C prlhvaceno[ deflnlc[l lzdaLo[
od sLrane Lvropske Akademl[e za Alergologl[u l
kllnlcku lmunologiju: ,1eska l zlvoLno ugrozava[uca
generallzovana lll slsLemska hlpersenzlLlvna reakcl[a.
Cvo [e karakLerlsano brzo evolulra[uclm zlvoLno-
ugrozava[uclm problemlma sa dlsa[nlm puLem,
dlsan[em l/lll clrkulaclonlm problemlma oblcno
povezanlm sa koznlm l sluzokoznlm promenama.º
Patogeneza anafllakse [e poznaLa l osnov n[e [e
degranulacl[a masLoclLa l bazoflla u prvo[ fazl a
oLpusLan[e de novo slnLeLlsanlh medl[aLora u drugo[
fazl. uegranulacl[a [e posledlca vezlvan[a lgL
speclflcnog na odredenl anLlgen za La[ antigen i sa
lC sLrane za cell[u lmunog slsLema (masLoclL,
bazofll). uegranulacl[a ko[a se dogada lma za
posledlcu prevashodno oLpusLan[e hlsLamlna ko[l [e
lzrazlLo vazoakLlvna maLerl[a (vazodllaLacl[a l edem)
kao l bronhokonsLrlkLlvna. Luce se l druge maLerije
sa sllcnlm de[sLvlma. ue novo slnLeLlsanl medl[aLorl
lspol[ava[u delovan[e posle nekollko saLl.
uegranulacl[a moze nasLaLl l ne-lmuno L[. bez ucesca
lgL kao posledlca npr. vezbe l hladnoce.
Etiologija anafllakse [e sledeca: lekovl (penlcllln,
lv konLrasLl, nekl clLosLaLlcl, monoklonalna anLlLela),
hrana (klklrlkl), u[edl lnsekaLa (pcela), u[edl zml[a, l
naravno nelmunl fakLorl (vezba, hladnoca).
Faktori rizika za anafilaksu su atoplcka
konstitucija, alergl[skl rlnlLls, asLma, preLhodne
anafilakse.
U k||n|cko[ s||c| domlnlra[u znacl l slmpLoml od
sLrane sledeclh slsLema:
Disajni put: oLok dlsa[nog puLa, promukao glas,
sLrldor.
Disanje: dlspne[a, zvlzdan[e u grudlma, konfuzl[a
kao posledlca hlpoksl[e, resplraLornl zasLo[.
cirku/ocijo: bledllo, hladna koza l eksLremlLeLl,
Lahlkardl[a, hlpoLenzl[a, snlzena svesL, mlokardna
lsheml[a, SZ.
koIo i s/utokoIe: oLocl, crvenllo (erlLem),
urtikarija.
k||n|cku s||ku nek| de|e na:
8/oqo: oseca[ LoploLe, punoce u grlu, edem uvule,
prurlLus, urLlkarl[a, dlspne[a. Muka, gaden[e,
povracan[e.
Umerena: lzrazenl angloedem, generallzovana
urLlkarl[a, bronhospazam (weezlng), povracan[e,
abdomlnalnl grcevl, Lahlkardl[a, pad 1A l arlLml[e.
Teški: inLenzlvan bronhospazam (ponekad nema /
Llha pluca), larlngealnl edem (sLrldor), cl[anoza,
hlpoLenzl[a, arlLml[e, Leskl Cl1 poremeca[l.
Šok: lzrazlLl pad Lenzl[e, cesLo ne odgovara na
LecnosLl.
Dijagnoza se u praksl posLavl[a kllnlckl all [e
koncentracija masL cell[ske LrlpLaze na[bol[l
bloheml[skl parameLar (povlsena do 12h posle).
PREGLED OVIH PACIJENATA OBAVEZNO
ÞCDkA2UMLVA MLkLNIL ÞkI1ISkA,
AUSkUL1ACIIU GkUDNCG kCSA I ÞkLGLLD USNL
DUPLJE.
Svl pacl[enLl sa anafllaksom se mora[u praLlLl,
minimum: 3ch LkC, pulsna okslmeLrl[a l nelnvazlvna
meren[a 1A.
dls
po po po po po po po po po po po po po
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
50
SLefan Luklc
Lecen[e:
Þrvo Lreba pacl[enLa sLavlLl u odgovara[ucl poloza[
l Lo [e uvek lezecl poloza[. lzgleda da 1rendelenburg
poloza[ nl[e uvek poLreban.
Ckldac, odnosno uzrok anafllakse Lreba sLo hlLnl[e
otkloniti.
1reba blLl spreman za SZ l lmaLl ALS klL l Llm uvek
u prlpravnosLl.
na vreme Lreba razmlsl[aLl o ranom
usposLavl[an[u dlsa[nog puLa a cesLo l puLem
krikotireotomije.
1erapl[a prvog lzbora [e Adrenalin IM ili s.c.
1:1000 u dozl od 300ug L[ 0.3ml, ova Lerapl[a se
moze ponavl[aLl na 3-15min.
uavan[e IV adrenalina Lreba osLavlLl samo
specl[allsLlma (L8C). L8C preporucu[e LlLrlran[e u
bolus dozama od 30ug Adrenallna.
urugl auLorl preporucu[u dozu lv Adrenallna od
1mg/300ml rasLvora glukoze l Lo 3-10 kapl/mln.
noradrenalln se reLko korlsLl.
Adrenalln se vlse ne da[e subllngvalno l Lrahealno.
Cd tecnost| se da[u krlsLaloldl l Lo clm [e pre
moguce a kollclna u zavlsnosLl od Lezlne hlpoLenzl[e.
kololdl su konLralndlkovanl.
k|seon|k bl Lrebalo daLl sLo pre preko maske ili
nazalne kanile.
Antihistaminike l Lo P1 Lreba davaLl clm budu
dosLupnl, P2 se vlse ne preporucu[u. ulfenhldramln
[e na[korlscenl[l anLlhlsLamlnlk l Lo u dozl 1-2mg/kg.
kort|kostero|d| se da[u lako nema prevlse dokaza
za n[lhovu efikasnost l Lo hldrokortison 100-300mg
lv tj. 5mg/kg lll meLllprednlsolon 123mg lv.
upoLreba bronhodilatatora [e opravdana lako
n[lhova eflkasnosL nl[e uvek vellka (veca kod asLme
man[a kod anafllakse). Lek prvog lzbora [e
salbuLamol kroz nebullser, sledecl po redu [e
lpraLroplum (nebullser) pa amlnofllln (lv).
urugl lekovl se korlsLe prema poLrebl l Lo su lekovl
lz ALS lll dopamln kao vasopresor za lecen[e soka.
1reba blLl spreman na lnvazlvnu venLllacl[u a zbog
edema larlnksa nekad [e poLrebno lzvrslLl hlLnu
krikotireotomiju.
Spec|f|cn| s|uca[ev| (n|[e preporuceno od strane
ERC):
Anafllaksa kao posledlca daLlh lv preparaLa se
treLlra bez vaden[a lgle vec se ruka podvezu[e a
sprlcem asplrlra ubrlzgana LecnosL. nova kanlla se
posLavl[a na drugom eksLremlLeLu l zapocln[e se
Lerapl[a.
kod lM daLog leka ko[l [e lzazvao anafllaksu se u
krug oko ln[ekclonog mesLa da[e meLllprednlsolon a
kod s.c. adrenalln.
SlsLemska anafllaksa uzrokovana hranom se mora
leclLl davan[em akLlvnog ugl[a lll dlsodl[um
hromogllkaLa a lzazlvan[e emeze je
konLralndlkovano.
Hipovolemi|ski sok
Cvo [e ,na[prosLl[aº l na[cesca forma soka.
LLlopaLogeneLskl ova forma moze blLl posledlca bllo
kakvog gublLka LecnosLl.
Etologija [e:
Spol[asn[e l unuLrasn[e krvaren[e.
8enalnl gublcl (dlabeLes melllLus lll lnslpldnl
dlabeLes)
Cublcl preko Cl1 (dl[are[a l povracan[e)
urugl gublcl: gublcl u Lrecl prosLor (lnLesLlnalna
opsLrukcl[a, edem, pankreaLlLls), nefroLskl slndrom,
hlpoproLelneml[a, opekoLlne.
k||n|cka s||ka: Lahlkardl[a, bledllo, Lanlpne[a,
fillforman puls, zed, sman[ena dlureza l poremeca[
sLan[a svesLl. Þoremeca[ sLan[a svesLl [e na[gorl
pokazaLel[ lshoda soka.
kllnlcka sllka soka ko[l [e uzrokovan neclm druglm
oslm spol[nlm krvaren[em lma mnogo podll[u kllnlckl
sllku (nema spol[ne povrede, sporl[l gublLak l sporl[l
razvo[ kllnlcke sllke).

STEPEN 1 STEPEN 2 STEPEN 3 STEPEN 4
Gubitak krvi <730 ml
0-13°
750-1500ml
15-30°
1500-2000ml
30-40°
>2000ml
Puls <100 (normalan) 100-120 >120 (flllforman) >140 (flllforman)
Frekvencija disanja normalna normalna 1ahlpnel[a <20 1ahlpne[a >20
TA normalna normalna Snlzen veoma snlzen
Diureza >30ml/h 20-30ml/h 10-20ml/h <10ml/h
Mentalni status normalan lll blago
promen[en
AnksloznosL /
agreslvnosL
nesvesLlca /
konfuzija
Letargija / gublLak
svesLl
Tabela 14: 1ezlna hlpovoleml[skog soka u odnosu na gublLak krvl
Dijagnoza hlpovoleml[skog soka se posLavl[a
kllnlcklm pregledom l meren[em vlLalnlh
parameLara. Meren[e PC1 l PC8 moze ukazati na
krvaren[e. Csnovnl monlLorlng vlLalnlh funkcija
podrazumeva: resplracl[e, puls, 1A, dlureza l
menLalnl sLaLus, kapllarno pun[en[e. Þroslrenl
monlLorlng obuhvaLa: LkC, CvÞ, acldobaznl sLaLus,
saturacija... pa
kr
po po po po po po po po po po po po po po
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
51
SLefan Luklc
Lecen[e soka lma dva sLuba [edan [e reverzija
uzroka tj. kauzalna Lerapl[a a drugl [e suporLlvna
Lerapl[a. kauzalna Lerapl[a zavlsl od eLlologl[e.
Suportivnu terapiju bl Lrebalo zapoceLl sLo pre
mada lskusLva lz raLova govore o ,scoop and runº
Lehnlcl prehosplLalne nege po ko[o[ [e pacl[enLa
na[blLnl[e brzo evakulsaLl do na[bllzeg trauma centra
a ne gublLl vreme za kanulacl[u, lpak ukollko [e
moguc, a pogoLovu u van raLnlh uslova, Lreba
kanullsaLl l nadoknadlLl volumen sLo pre.
Nodoknodo teénosti se vrsl lnLravenskl daLlm
rasLvorlma l Lransfuzl[ama. 8asprava lzmedu
krlsLalolda l kololda [e Lakorecl zavrsena pa se
preporucu[u krlsLaloldl.
Koloidi su skupl[l, Lezl za upoLrebu l lma[u vellkl
bro[ kompllkacl[a a ne pokazu[u nlkakvo pobol[san[e
u prezlvl[avan[u (cak pogorsan[e).
Kristaloidi u upoLrebl su 8lnger LakLaL l lzoLonl
llzloloskl 8asLvor. Þreporuke navode da Lreba daLl 2-
3l u prvlh 20-30 mln (za sLa [e poLrebno 2 lll vlse
kvallLeLna perlferna venska puLa lll Cvk). nekl auLorl
navode upoLrebu krlsLalolda 3:1 a pogoLovo kod
gublLaka u Lrecl prosLor. Cdnos 3:1 [e po druglma
konLroverzan pogoLovo u druglm vrsLama
hlpovoleml[skog soka. Þermlslvna hlpoLenzl[a [e [os
uvek ne-preporucen koncepL.
Transfuzija [e lndlkovana samo u hemoraglcnom
soku. Þreporuke u PÞlM navode da Lransfuzl[e Lreba
davaLl u sledeca dva sluca[a:
1. vrednosLl PC8 man[e od 7g/dl ko[e ne pada[u
dal[e.
2. vrednosLl PC8 man[e od 10g/dl ko[e
nasLavl[a[u da pada[u.
urugl auLorl preporucu[u davan[e Lransfuzl[a Lek
kada PC1 padne na 0.28.
Transfuzija nl[e maglcna formula l resLrlkLlvna
upoLreba povecava prezlvl[avan[e. kompllkacl[e
Lransfuzl[e su: A8C l 8P lnkompaLlbllnosL, anafllaksa,
citratna LokslcnosL, hlperkalleml[a, hlpokalceml[a,
hlperblllrublneml[a, lnfekcl[e l mnoge druge.
nekl auLorl preporucu[u nadoknadu volumena u
Lrl faze: 1-krlsLaloldl, 2-kololdl, 3-krv. Cva preporuka
[e veoma neodredena l moze dovesLl do zabune u
lecen[u ovlh pacl[enaLa.
1A se moze, oslm nadoknadom volumena,
odrzavaLl l vazopresorima ali samo u kratkom
perlodu [er [e osnova Lerapl[a nadoknada volumena l
zausLavl[an[e gublLaka a ne vazopresorska podrska
(PÞlM).
Korekcija acidobaznog statusa se na[cesce vrsl
korekcl[om volumena all se moze prlbecl l upoLrebl
PCC3 kod meLabollcke acldoze mada Lek posle
pokusa[a korekcl[e 8lnger LakLaL-om.
Disanje [e ponekada poLrebno konLrollsaLl l za Lo
su na[bol[e lnvazlvne meLode venLllacl[e mada [e u
lakslm sLadl[umlma alLernaLlva C2 preko maske lll
CÞAÞ.
Septicni sok
ueflnlcija sepLlcnog soka [e: hemodlnamska
nesLabllnosL kod pacl[enaLa sa sepsom. Cvo [e
na[prosLl[a deflnlcl[a i u praksl je relaLlvno
neupoLrebl[lva. ueflnlcl[e sepse l sepLlcnlh slndroma
se mogu vldeLl u Labell 13.
Etiologija sepse l sepLlcnog soka [e poznaLa l u
plLan[u [e prlsusLvo mlkroorganlzama u krvl.
Mlkroroganlzml su na[cesce gram negaLlvnl baclll
([os cescl kod sLarl[lh l kod neonaLusa) l gram
pozlLlvne bakLerl[e. Cslm ovoga gl[lvlce se vlda[u kod
pacl[enaLa na hemloLerapl[l l sa
lmunodeflcl[encl[ama. na[ucesLall[l uzrocl su: e.
Colll, klebslella pneumonlae, haemophlllus,
sLrepLococcus pneumonlae l pyogenes,
sLaphylococcus aureus, nelsserla menlnglLldls,
anaerobl.
na[cesce lnfekcl[e uzrocnlcl sepLlckog soka (SS)
su: lnfekcl[a u1 (23°), lnfekcl[e resplraLornlh puLeva
(23°), lnfekcl[a koze (13°), lnfekcl[a Cl1 (13°)...
lnfekcl[a u1 lma[u vecu lncldencu kod sLarl[lh od
63god gde su l na[cescl uzrocnlcl SS.
Faktori rizika za SS su: sLarosL, produzena
hosplLallzacl[a, hlrurske lnLervencl[e,
lmunosupresl[a, hronlcne bolesLl (dlabeLes, clroza,
bolesLl valvula), preLhodna anLlbloLska Lerapl[a,
permanenLnl kaLeLrl.
Patofiziologija ovog slndroma [e veoma
kompllkovana meduLlm osnovna zblvan[a su
celularna tj. lmuna. na[cescl uzrocl su gram
negaLlvnl baclll l n[lhov zld delu[e kao endoLoksln (on
[e LÞS) ko[l se vezu[e za LÞS-blndlng proLeln ko[l se
dal[e vezu[e za povrslnu cell[e preko Cu14 recepLora
l lnLernallzu[e u cell[u gde akLlvlra 1L8 recepLore.
AkLlvacl[a 1L8 recepLora pokrece celu kaskadu
lmunlh procesa preko raznoraznlh clLoklna od ko[lh
su na[vaznl[l 1nla, lL8 l lL1 kao l nC. 8akLerl[e
posedu[u l Lokslne ko[l mogu osLeLlLl endoLel ko[l [e
verovaLno na[blLnl[l celularnl fakLor prezlvl[avan[a u
soku. ClLoklnl dovode Lakode do osLecen[a endoLela
l akLlvacl[e dal[lh lmunlh fakLora (komplemenL l
kaskada koagulacl[e). Cgol[enosL endoLela dovodl do
akLlvlran[a kaskade koagulacl[e. nC l 1nl a su
odgovornl za ranu perlfernu vazodllaLacl[u l pad Sv8.
Þad Mv nasLa[e veoma kasno a 1A pada zbog nlze
Sv8.



po
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
52
SLefan Luklc
Septikemija ÞrlsusLvo mlkroorganlzama u krvl
Bakterijemija ÞrlsusLvo bakLerl[a u krvl
SIRS uva lll vlse od sledeclh:
1elesna LemperaLura > 38C lll <36C
1ahlpne[a >20/min lll ÞaCC2 <32mmPg
1ahlkardl[a > 90/mln
Leukocitoza >12'000 lll <4'000 lll >10° mladlh forml
Sepsa Sl8S + sepLlkeml[a
Teška sepsa Sepsa sa dlsfunkcl[om [ednog organskog slsLema:
kvS: s1A<90mmPg lll SAÞ<70 ko[l se popravl[a sa davan[em Lecnosti
8enalnl: dlureza<0.3ml/kg/h l pored nadoknade volumena
8esplraLornl: ÞaC2/llC2<230
PemaLopoeLskl: 1romboclLl<80k, lll pad LromboclLa za 30° za 3 dana
MeLabollcka acldoza: Þh<7.30, 8L<-3, LakLaLl>1.3xllmlL
AdekvaLan unos LecnosLl: ÞCWÞ>12mmPg, CvÞ>8mmPg
Neurološkl. Cc5<11 – ne navode sve preporuke ova parametar
Sept|cni šok Sepsa sa hlpoLenzl[om (s1A<90mmPg lll 40mmPg man[e od normalnog prlLlska za pacl[enLa)
ko[a Lra[e >1h uprkos nadoknadl Lecnosti
ÞoLreba za vasopresorlma za odrzan[e s1A>90mmPg lll SAÞ>70mmPg
Refraktorni
sept|cni šok
SepLlckl sok ko[l se posle >1h davan[a LecnosL l vasopresora ne popravl[a
MODS ulsfunkcl[a vlse od 1 organskog slsLema ko[a zahLeva lnLervencl[u za odrzan[e homeosLaze
Tabela 15: ueflnlci[a l klaslflkacl[a sepLlcnlh slndroma po PÞlM
k||n|cka s||ka soka [e ona lz Labele 13, Lreba
obraLlLl pazn[u na krlLerl[ume za Sl8S l sok all uz Lo
kllnlcka sllka soka obuhvaLa l slmpLome l znake
organa prvoblLno zahvacenog lnfekcl[om.
Þ|uca: kasal[, dlspne[a, bolovl u grudlma, pukoLl,
zvlzducl.
kVS: bolovl u grudlma, 8oLh l Csler emboll[e,
spllnLer hemoragl[e, gusen[e, 8eck Lrl[ada
(perlkardlLls sa Lamponadom), novo-nasLall sumovl,
UT: pollurl[a, polaklsurl[a, dlsurl[a, suprapublcnl
bol, hemaLurl[a, plurl[a, lumbalnl bol i tumefakt. kod
sLarl[lh urosepsa reLko lspol[ava sllku lnfekcl[e
urlnarnog LrakLa a cesLo [e prvl znak delirijum
odnosno akuLno konfuzno sLan[e sa Sl8S-om.
GIT: povracan[e, dl[are[a, krv u sLollcl, gno[ava
sLollca, bol lspod desnog rebarnog luka, dlfuzan
abdomlnalnl bol, 8ovslng znak, bol u Mc8urney Lackl
, Murphy znak...
CNS: glavobol[a, foLofobl[a, ukocen vraL,
poremeca[ svesLl, menlngealnl znacl...
Vrat: dlspne[a, dlsfagl[a, sLrldor, LumefakL l bol na
vraLu...
Þo [edno[ sLarl[o[ all l dal[e relevanLnoj podeli
sept|ck| sok |ma dve faze:
Prva faza ili hiperdinamska faza ili topla faza se
karakLerlse perlfernom vazodllaLacl[om l padom Sv8
all uz ocuvanl pa cak l povlsen Mv pa su eksLremlLeLl
Lopll l crvenl, Lahlkardl[a [e prlsuLna, d1A [e snlzen a
s1A normalan, puls [e cesLo [ak (Lzv. 8oundlng
Þulse).
Druga faza ili hipodinamska ili hladna faza u
ko[o[ dolazl do pada Mv se kllnlckl prlkazu[e hladnlm
l bledlm eksLremlLeLlma l usporenlm kapllarnlm
pun[en[em.
D|[agnoza sept|ckog soka se posLavl[a na osnovu
anamneze, kllnlcke sllke, vlLalnlh parameLara l
bloheml[sklh parameLara. ne sme se lzgublLl lz uma
posLo[an[e krlLerl[uma za Sl8S kao l osLale enLlLeLe
vezane za sepsu.
veoma [e blLan kvallLeLan hemodinamski
monitoring i monitoring diureze.
Acidobazni status sa merenjem laktata je
obavezan u soku [er su lakLaLl merllo Lezlne soka.
Krvna slika, kako [e vec pomenuLo u parameLrlma
za Sl8S, pokazu[e na[vlse poremeca[a u leukoclLarno[
formull. 1romboclLl mogu ukazaLl na ulk.
U biohemijskoj dijagnostici Lreba posebno
obraLlLl pazn[u na monlLorlng renalnlh l
koagulaclonlh parameLara. ÞrokalclLonln l C8Þ su
nezaobllaznl parameLrl za dl[agnosLlku soka l
pracen[e eflkasnosLl lecen[a lsLog.
Etiološka dijagnoza sepLlcnog soka se posLavl[a
hemokulLurom l kulLurom druglh LecnosLl
(urlnokulLura, CSl kulLura, kulLura lspl[uvka...).
uanas se sve cesce vrsl seroloska dl[agnosLlka a u
razvl[enlm zeml[ama l ÞC8 dl[agnosLlka. MaLerl[al za
hemokulLuru se uzlma u vlse navraLa l Lo Lokom
febrllnosLl.
Pozitivna hemokulLura poLvrdu[e sepsu all [e
negaLlvna ne lskl[ucu[e [er [e hemokulLura pozlLlvna
u man[e od 30° sluaca[eva sepse (67).
Þu
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
53
SLefan Luklc
ÞoLrebno [e uzeLl l druge uzorke za kulLuru (urln,
8AL, CSl, sLollca, gno[...).
Lecen[e sepLlcnog soka [e lzuzeLno kompllkovano
l blLno ga [e sprovodlLl u !ln. 1erapl[a se sprovodl
prevashodno lv puLem all l lM l SC. Cralna Lerapl[a
nema mnogo mesLa u soku.
Prva terapija je kauzalna terapija tj antibiotska.
Cdlagan[e poceLka anLlbloLske Lerapl[a po neklm
autorima sman[u[e prezlvl[avan[e za 7.6° po saLu
odlagan[a. AnLlbloLlcl moraju pokrlLl slrok spekLar all
prevashodno gram negaLlvne. Sa Lerapl[om se
pocln[em bez kulLure l ne preklda po negaLlvno[
kulturi.
Cbavezno se mora[u uklonlLl lzvorl lnfekcl[e
(apsces, kaLeLer, kanlla).
Hemodinamska potpora se na prvom mesLu
sprovodl 8lnger LakLaLom lll lsoLonlm llzlolosklm
rasLvorom. Cva poLpora mora blLl veoma agreslvna l
ukollko ne moze da zadovol[l daLe parameLre
obavezno [e precl na vasopresore. Pemodlnamskl
parameLrl koji se Lreba[u posLlcl su daLl u Labell 17.
uavan[e kololda ne povecava prezlvl[avan[e.
upoLrebu HCO3 Lreba cuvaLl za sluca[ da 8lnger
LakLaL l druge Lerapl[e ne pomognu a pP padne
lspod 7.2.
Repiratorna podrška se odrzava sukceslvnlm
redom: okslgenoLerapl[a (nazalna kanlla, maska),
CÞAÞ, lnvazlvna venLllacl[a l LCMC. na[cesce
upoLrebl[lvan[a [e lnvazlvna venLllacl[a preko L1l l Lo
llC2=0.6 l nlskl dlsa[nl volumen (6ml/kg/resp).
upoLreba ulceroprofilakse [e veoma blLna l Lo do
nedavno u forml P2 anLagonlsLa a danas l
lnhlblLorlma proLonske pumpe.
Probiotska profilaksa [e konLroverzna l ne Lreba
[e sprovodlLl van kllnlcklh sLudl[a.
Aktivirani protein C povecava prezlvl[avan[e u
soku (sman[lvan[e morLallLeLa sa 30.8° na 24.7°).
1erapl[a akLlvlranlm proLelnom C sman[u[e rlzlk za
ulk all povecava lncldencu krvaren[a.
Nadoknada faktora koagulacije se moze vrslLl na
osnovu parameLara koagulacl[e (Þ1, aÞ11, flbrln, u-
dlmer, LromboclLl..) l Lo upoLrebom preclscenlh lll
nepreclscenlh faktora (plasma, LromboclLl,
krlopreclplLaL).
Upotreba kortikosteroida u soku [e [os uvek
konLroverzna lako se slroko da[u. CC81lCuS Lrlal kao
l mnogl drugl [e pokazao da nema razllke u
prezlvl[avan[u kod pacl[enaLa ko[l su prlmali
korLlkosLerolde u soku.
Ostali lekovl su [os uvek u ,cllnlcal Lrlal-lmaº.
Þrognoza soka [e veoma losa pa [e Lako
prezlvl[avan[e 33-83° po [ednlm auLorlma a drugl
navode da [e smrLnosL u prvlh 30 dana 40-60°.
Svaka valldna !ln mora praLlLl sLan[e pacl[enLa
lspun[avan[em AÞACPL ll formulara l racunan[em
AÞACPL ll skora ko[l su na[valldnl[l za prognozu.
Kardiogeni sok
kardlogenl sok [esLe sLan[e slsLemske
hlpoperfuzl[e kao posledlca Leske depresl[e srcanog
lndeksa (<2.2L/min/m
2
) l s1A<90mmPg lako [e
ÞCWÞ>18mmPg sLo ukazu[e na povecan prlLlsak
pun[en[a levog srca.
Imunokompromitovan
pacijent
CefLrlakson / Llkarcllln-
klavulonaL / plperacllln –
LazobakLam.
lmlpenem-cilastatin ili
meropenem lll cefeplm sa
Lobramlclnom/genLamlclnom
8 lakLam alergl[a:
clprofloksacln lll levofloksaclm
sa kllndamlcln a ako se sumn[a
na M8A dodaLl vankomlcln
Neutropenia (<500/ul) lmlpenem-cilastatin ili
meropenem lll cefeplm sa
Lobramlclnom/genLamlclnom
M8SA – dodaLl vankomlcln
Splenektomija CefoLakslm lll cefLrlakson, ako
posLo[l rezlsLenca dodaLl
Vankomicin.
8 lakLam alergl[a: vankomlcl +
clprofloksacln lll levofloksacin
ili aztreonam
IV narkoman nafcllln lll oxacllln +
genLamlcln,
ukollko posLo[l rezlsLencl[a lll
alegl[a vank + CenLa
AIDS Cefeplm lll Llkarcllln-klavulanaL
lll plperacllln-LazobakLam +
Lobramlcln
ukollko posLo[l alergl[a na b
lakLame: clprofloksacl lll
levofloksacln + vankomlcln +
Lobramlcln
Tabela 16: AnLlbloLske preporuke u sepsl bez
poznaLogu uzroka (negaLlvna hemokulLura,
neoLkrlven lzvor lnfekcl[e) (PÞlM)
SAP >63mmPg
sTA >90mmPg
Srcan| Indeks >4l/min/m
2
CVP >8mmPg (8-12mmPg)
PCWP 12-16mmPg
Diureza >0.3ml/kg/h.
Laktati <4mmol/l
pH >7.3 (po neklma 7.2)
SvO2 >70°.
Glukoza- serum <8.3mmol/l (konLroverzno)
Tabela 17: Pemodlnamskl l bloheml[skl cll[evl u
sepsl
pa
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
54
SLefan Luklc
Etiologija: Uzrok kardlogenog soka mogu blLl sve
srcane bolesLl, na[cescl uzrok [e lnfarkL Mlokarda
(lM). lzvod lz uzroka kardlogenog soka, na osnovu
Parrlson's Þrlnclples of lnLernal Medlclne 17Lh ed, se
moze nacl u Labell 18. neka prosLl[a eLloloska
podela uzroke dell na: fakLore ko[l uLlcu na pumpu,
fakLore ko[l uLlcu na rlLam l frekvencl[u srcan[e
radn[e l fakLore ko[l uLlcu na valvule, ova podela [e
veoma generallzovana.
Lt|o|og|[e kard|ogenog soka sa p|ucn|m edemom:
AkuLnl lnfarkL mlokarda, lsheml[a
lnsuflcl[encl[a (Sl) Lk (lLk)
8upLura venLrlkularnog sepLuma
8upLura papllarnog mlslca/horde, Leska MlLralna
8egurglLacl[a (M8)
8upLura venLrlkule, Lamponada perlkarda
uruga sLanja povezana sa lM:
SL posL SZ
SL posL kardloLoml[a
8efrakLorna LahlarlLml[a
MlokardlLls (akuLnl, fulmlnanLnl)
1ermlnalna kardlomlopaLl[a (kMÞ)
Aneurlzma Lk
Tako-Lsubo kardlomlopaLl[a
PlperLroflcka kMÞ sa opsLrukcl[om lzlaznog Loka
AorLna dlsekcl[a sa aorLnom lnsuflcl[encl[om ili
Lamponadom
Þlucnl embolus (l opsLrukLlvnl sok)
1eska valvularna bolesL
krlLlcna aorLna lll mlLralna sLenoza
1eska aorLna lll mlLralna regurglLacl[a
1okslcnl lll meLabollcki faktori
8 blokerl lll Ca anLagonlsLl
Druge etiologije kardiogenog šoka (kS)
lnsuflcl[encl[a uk zbog:
AlM lll AkuLnog cor pulmonalne (l opsLrukLlvnl
sok)
8efrakLorne l odrzlve bradlarlLml[e
Þerlkardl[alna Lamponada
1okslcnl lll meLabollckl fakLorl
1eska acldoza lll hlpokseml[a
Tabela 18: LLlologl[a kS (PÞlM)
Patofiziologija kS [e kompllkovan clrculus
vlLlosus. Ako uzmemo za prlmer lsheml[u lll lnfarkL
ko[l dovode do pumpne dlsfunkcl[e l pada Mv ml
znamo da Lo dal[e dovodl do pada 1A (1A=Mv x Sv8)
a pad 1A do hlpoperfuzl[e. Plpoperfuzl[a dal[e vodl
hlpoperfuzl[l l samog srca ko[em opada slsLolna
funkcl[a. Zbog uman[en[a slsLolne funkcl[e dolazl do
porasLa end-dlasLolnog prlLlska (rasL ÞCWÞ) ko[l vodl
dlasLolno[ dlsfunkcl[l. Sve ovo dal[e vodl sve veco[
hlpoperfuzl[l mlokarda a hlpoperfuzl[a druglh Lklva
porasLu lnflamaLornlh fakLora l lakLlcno[ acldozl dok
[e dal[l Lok sllcan hlpovoleml[skom soku.
ÞaLoflzlologl[a [e prlkazana na algoritmu 13.
vreme po[ave soka posL AlM [e sledec x prl
lnfarkLu, x u prvlh 6h, x u Loku prvlh 24h, x kasnl[e.

Faktori rizika za kS su sledecl: akuLnl lM, sLarosL,
zenskl pol, predasn[l lM, dlabeLes, anLerlornl lM.
k||n|cka s||ka: na[vecl bro[ pacl[enaLa lma bol u
grudlma, dlspne[u, bledllo, pomucenu svesL l lzrazlLo
su dlaforeLlcnl (zno[en[e). Puls [e oblcno slab, cesLo
flllforman sa Sl 90-110/mln. Sl [e nekada nlska zbog
bloka vlsokog sLepena lll nekog drugog uzroka
bradlkardl[e. SAÞ [e nlzak l Lo zbog snlzavan[a s1A
<90mmPg a pulsnl prlLlsak uzak (<30mmPg).
Disanje [e ubrzano mada mogu blLl prlsuLnl l
kvallLaLlvnl poremeca[l dlsan[a (Cheyne SLokes).
Auskultacijom p/uco se goLovo uvek cu[u pukoLl.
JVP [e povecan sLo se evldenLlra dlsLenzl[om
[ugularnlh vena. Auskultacijom srca se oblcno cu[u
veoma oslabl[enl srcanl Lonovl sa prlsuLnlm S3
galopom. u zavlsnosLl od eLlologl[e l popraLne
paLologl[e mogu se cuLl l drugl sumovl, npr. M8 l
vS8-slsLolnl sum.
Laboratorijska dijagnostika [e veoma
nespeclflcna, leukoclLl cesLo pokazu[u pomeran[e u
levo sa elevacl[om ukupnog broja. Ukoliko je
lnfarkL Mlokarda
Sistolna ul[asLolna
Mlokardna dlsfunkcl[a
Þad Mv l
UV
PlpoLenzl[a
Þad kÞÞ
Sistemska
hlpoperfuzl[a
kompenzaLorna
Vazokonstrikcija
ÞorasL LvLuÞ
Pulmonalna
kongestija
Plpokseml[a
lSPLMl!A
Þrogreslvna
mlokardna
dlsfunkcl[a
Smrt
UV- udarnl volumen, Mv- mlnuLnl volumen
LvLuÞ – Lnd-ulasLolnl prlLlsak leve komore
kÞÞ – koronarnl Þerfuzlonl ÞrlLlsak
Algoritam 12: kaskada dogada[a u kS
po
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
55
SLefan Luklc
kompromlLovana bubrezna funkcl[a dolazl do
porasLa azoLnlh produkaLa kao l elekLrollLnog
dlsbalansa. 1klvna paLn[a produku[e meLabollcku
acldozu sa hlpokseml[om l sa an[onsklm z[apom
(lakLlcna acldoza). 8nÞ l n1-pro8nÞ su odllcnl
parameLrl za dokazlvan[e srcane lnsuflcl[encl[e.
1roponln l l 1 kao l drugl srcanl enzlml (Ck-M8,
mloglobln) ce blLl povlsenl kod AlM.
Diureza se mora praLlLl kod pacl[enaLa sa kS [er [e
[edan od na[blLnl[lh parameLara kako uspeha
Lerapl[e Lako l opLerecen[a Lecnoscu l Lo pogoLovo
kada se korlsLl u komblnacl[l sa CvÞ l ÞCWÞ.
vrednosLl lspod 0.3ml/kg/h ukazu[u na ollguriju a
lspod 30ml/24h na anurl[u..
L|ektrokard|ogram (LkG) [e blLan kako u
dl[agnosLlcl kS L[. lzazlva[uceg poremeca[a Lako l u
monlLorlngu ovlh pacl[enaLa. S1 elevacl[e preko
2mm ukazu[u na AlM (lll perlkardlLls) dok depresl[e
ST segmenta predsLavl[a[u znak lsheml[e.
1ahlarlLml[e kao l bradlarlLml[e mogu blLl uzrok kS.
Rentgen grudnog koša ce goLovo uvek pokazaLl
vaskularnu kongesLl[u sa kerley llnl[ama a cesLo l
evldenLan edem pluca (buLLerfly edem lll dlfuznl).
uvecan[e srca [e reLko vldl[lvo oslm u sluca[evlma
preLhodne lnsuflcl[encl[e sa kardlomegall[om lll
preLhodnlh lM.
Ehokardiogram ehokardlogram sa doplerom [e
obavezan u kS. Cva[ pregled moze pokazaLl
hlpoklnezl[e, akinezije l dlsklnezl[e zlda kao l
evenLualno posLo[an[e rupLure zlda lll sepLuma l
prlsusLvo slobodne LecnosLl u perlkardu. ulsekcl[e
aorte kao l valvularnl poremeca[l se oblcno lako
vlzuallzu[u prlllkom eho pregleda. Meren[e
hemodlnamsklh parameLara puLem LPC pregleda
olaksava dl[agnosLlku l davan[e prognoze.
ÞosLavl[an[e Cvk lll SCk su veoma blLnl u kS zaLo
sLo dozvol[ava[u meren[e drugacl[e nemerl[lvlh
parameLara l dlferencl[alnu dl[agnosLlku prema
druglm vrsLama soka. Meren[e ovlh prlLlsaka
dozvol[ava kvallLeLnu l efekLlvnu Lerapl[u odnosno
nadoknadu LecnosLl. Meren[e samo CvÞ moze
dovesLl do laznlh zakl[ucaka o opLerecen[u Lecnoscu
l sLan[u desne L[. leve komore. Meren[e parameLara
puLem SCk da[e dosLa bol[e rezulLaLe [er [e moguce
meritl lzuzeLno vellkl bro[ parameLara ko[l su veoma
blLnl za meren[e kS. SCk Lakode omogucu[e
uzlman[e krvl za acldobaznl sLaLus lz razllclLlh delova
clrkulacl[e. ÞosLavl[an[e l Lumacen[e ovlh parameLara
[e veoma kompllkovano pa Lo sprovode samo !ln
na[vlse kaLegorl[e.
kateter|zac|[a |evog srca | koronarn|h arter|[a je
preporucl[lva samo u sluca[evlma kada: ÞCl
(perkuLana koronarna lnLervencl[a, koronarografl[a)
moze pobol[saLl prezlvl[avan[e (AlM), posLo[e
lndlkacl[e za posLavl[an[e konLrapulslone aortne
balon pumpe, u cll[u lsLrazlvan[a, u cll[u cllnlcal Lrlal-
a za perkuLane valvuloplasLl[e.
Lecen[e: kS [e lzuzeLno kompllkovan za lecen[e l
nekl Lo nazlva[u ,hodan[e po Lanko[ osLrlclº lz
razloga sLo [e poLrebno nadoknadlLl odnosno
korlgovaLl volumen all bez opLerecen[a srca, odrzaLl
dlurezu l reslLl edem pluca.
Nodoknodo teénosti se vrsl na osnovu
hemodlnamsklh parameLara (SCk, 1A, diureza). u
upoLrebl [e 8lnger LakLaL l lsoLonl flzloloskl rasLvor.
Clukoza 3° lll 10° se moze ordlnlraLl samo uz
konLrolu gllkeml[e l Lada cesLo samo uz lnsulln.
Vazopresori se Lakode Lreba[u ordlnlraLl na
osnovu hemodlnamsklh parameLara.
Dopamin se moze korlsLlLl u Lrl razllclLe doze
zavlsno od poLrebe: niska-renalna doza (renalna l
mezenLerl[alna vazodllaLacl[a, <2ug/kg/mln),
srednja-srcana doza (pozlLlvno lnoLropno l
hronoLropno preko 8 recepLora 2-10ug/kg/min),
visoka-presorska doza (porasL Sv8, 20-
30ug/kg/mln). Þocln[e se sa dozom od 2-5ug/kg/min
a onda se LlLrlra do efikasne doze.
Dobutamin [e drugl slmpaLlkomlmeLlk u upoLrebl
l lma lnoLropno l blago hronoLropno de[sLvo. Cn
sman[u[e end-dl[asLolnl prlLlsak, napeLosL
venLrlkularnog zlda, povecava koronarnu perfuzl[u,
sman[u[e ,vellclnu srcaº l sman[u[e plucnu
kongestiju. ua[e se u dozama do 10ug/kg/min.
Norodreno/in [e poLenLnl A agonlsL da[ucl porasL
Sv8 l blaze pozlLlvne lnoLropne efekte all l povecava
poLrebe mlokarda za C2. 8eLko se korlsLl u kS (oslm
kod lzrazlLo nlskog 1A) kao l adrenalln.
Respiratorna podrška [e dobar nacln borbe proLlv
plucnog edema pa se Lako korlsLl CÞAÞ (konLlnulranl
pozlLlvnl prlLlsak u dlsa[nlm puLevlma) l 8lÞAÞ (bl-
level). Cvakvl vlsokl prlLlscl Lokom resplracl[a delu[u
proLlvno plucnom edemu.
Antiaritmici se korlsLe kod lecen[a arlLml[a ko[e su
prouzrokovale lll pogorsava[u kS. u prlnclpu se skoro
svaka arlLml[a lecl. Lekovl su lsLl kao l kod ALS a
reLko uz dodavan[e [os nekollko speclflcnlh
kardlolosklh lekova ko[l se ne nalaze u ALS.
1ahlarLlml[e l bradlarlLml[e se lece po L8C
proLokollma. 1reba razmlsllLl l o prlvremenom lll
Lra[nom paclng-u. 8eslnhronlzaclona Lerapl[a
Lransvensklm pe[sme[kerom moze pobol[saLl
prezlvl[avan[e u kS kod pacl[enaLa ko[l lma[u blok
grane. uobro [e poLrazlLl l pomoc kardlologa.
lurosemid i diuretici, upoLreba lsLlh [e
konLralndlkovana kod hlpoLenzl[e all veoma blLna
kod plucnog edema sLo znacl da se plucnl edem sa
hlpoLenzl[om ne lecl dlureLlclma. (p
mo mo mo mo mo mo mo mo mo
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
56
SLefan Luklc
Vazodilatatori l Lo nlLraLl (prvensLveno
nlLrogllcerln) l morfln mogu pomocl kod plucnog
edema all su Lakode konLralndlkovanl kod
hlpoLenzl[e zbog Loga sLo obara[u l arLerl[skl prlLlsak.
Reperfuzione strategije kod kS lzazvanog lM su
[ednosLavne. SPCCk Lrlal [e pokazao oclglednu korlsL
od ÞCl lll CA8C (coronary arLery bypass grafLlng) u
odnosu na flbrlnollzu sa spasenlh 132 na 1000 zlvoLa
vlse kod predasn[e pomenuLlh. Cva korlsL [e vldl[lva l
11 godlna posle lnLervencl[e. Parrlson's Þrlnclples of
lnLernal Medlclne 17Lh ed navodl da su rana ÞCl lll
CA8C preporuke l nlvoa. Samo ukollko preLhodne
nlsu moguce dozbvol[ena [e flbrlnollza.
Aortne kontrapulzacije mogu prlvremeno
pobol[saLl sLan[e pacl[enaLa. 8alon smesLen u aorti
se naduvava Lokom dl[asLole povecava[ucl
koronarnu perfuzl[u a lzduvava Lokom slsLole
sman[u[ucl afLerload leve komore.
INIAkk1 DLSNL kCMCkL se karakLerlse
hlpoLenzl[om bez plucne kongesLl[e l sa nlsklm
ÞCWÞ. 1erapl[a ovog enLlLeLa [e nadoknada LecnosLl
l naravno revaskularlzacl[a. nadoknada LecnosLl [e
ovde dosLa agreslvlnl[a od druglh forml kS.
ÞLUCNI LDLM kAkDICGLNCG ÞCkLkLA se
na[cesce prezenLu[e: dlspne[om, Lahlpne[om,
Lahlkardl[om l hlpokseml[om. ÞukoLl su uvek prlsutni
a weezlng [e nereLko prlsuLan zbog kompresl[e
bronhl[a oLecenlm Lklvom. 1erapl[a se vrsl na sledecl
nacln:
Respiratorna podrška: okslgenoLerapl[a preko
maske l kanlle [e sLandard nege all Lerapl[a
pozlLlvnlm prlLlskom da[e bol[e rezulLaLe pa [e Lako
preporucl[lvo upoLreblLl 8lÞAÞ lll CÞAÞ lll u kra[n[em
sluca[u L1l l mehanlcku venLllacl[u.
Redukcija preload-a: dlureLlcl, nlLraLl, morfln l
ACL lnhlblLorl (redukcl[a preload l afLerload) su
na[cesce korlscenl agensl, upoLreba ovlh lekova kod
pacl[enaLa sa hlpoLenzl[om [e opasna. 8nÞ se danas
sve cesce korlsLl u razvl[enlm zeml[ama.
Inotropni lekovi: dobuLamln l dopamln su lekovl
lzbora all se nekl cenLrl oslan[a[u l na amrlnon l
milrinon.
Digitalisni glikozidi zbog LokslcnosLl l relaLlvno
uske Lerapl[ske slrlne ovl lekovl se danas retko
korlsLe oslm u sluca[u Sl L[. kS sa Aflb lll AfluL.
Tahikardija i tahiaritmije skracu[ucl dljastolu
sman[u[u pun[en[e leve komore l skracu[ucl
mlokardno perfuzlono vreme. Cvo sve dovodl do
zadrzavan[a LecnosLl u pluclma L[. edema pluca.
CesLo [e poLrebna kardloverzl[a lll cak
reslnhronlzaclona Lerapl[a za lecen[e ovlh slndroma.

kllnlckl znacl : Sok, hlpoperfuzl[a, kongesLlvna Sl, akuLnl pulmonalnl edem
Sumn[a na:
lnsuflcl[encl[a pumpe lrekvencl[a lll rlLam Plpovoleml[a AkuLnl plucnl edem
Þrva llnl[a:
klseonlk, 8lÞAÞ, lnLubacl[a
nlLrogllcerln SL
lurosemld lv 0.3-1mg/kg
Morfln lv 2-4mg
1ecnosLl
Transfuzije
LLloloske lnLervencl[e
?vasopresorl?
krvnl ÞrlLlsak?
8radlkardl[a,
1ahlkardl[a
ArlLml[e
s1A >100mmPg
s1A 70-100mmPg
nLMA znakova l
slmpLoma soka
s1A 70-100mmPg
lMA znakova l
slmpLoma soka
s1A <70mmPg
lMA lMA znakova l
slmpLoma soka
nlLrogllcerln
10-20ug/mln lv
uobuLamln
2-20ug/kg/mln lv
uopamln
2-20ug/kg/mln lv
noreplnefrln
0.5-30ug/mln lv
ual[e dl[agnosLlcke l Lerapl[ske mogucnosLl
ldenLlflkovaLl l leclLl reverzlbllne uzroke ual[e dl[agnosLlcke sLudl[e
kaLeLerlzovaLl plucnu arLerl[u Plrurske lnLervencl[e
lnLraorLna balon pumpa ual[a medlkamenLozna Lerapl[a
Anglografl[a l ÞCl

Algoritam 13: 1erapl[skl prlsLup kS (PÞlM)
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
57
SLefan Luklc
Upekotine
CpekoLlne su povrede Lklva nasLale LoploLom tj
LemperaLurom ko[a prevazllazl granlce Lolerancl[e
organlzma (43
o
C). lzvorl LoploLe mogu blLl: Lopla
Lela, oLvorenl plamen, vrell gasovl l LecnosLl, sLru[a,
grom, heml[skl agensl, Lren[e, radl[acl[a, ulLrazvuk
(reLko, poLrebne vellke energl[e).
Cblm povrede zavlsl od nekollko fakLora:
LemperaLura, Lra[an[e konLakLa, povrslna konLakLa,
zasLlLna oprema, opsLe sLan[e pacl[enLa l lokalno
sLan[e koze l sluzokoze.
CpekoLlne se dele po dublni zahvacenosLl Lklva l
Lo na nekollko naclna L[. slsLema. nekl slsLeml lma[u
2 sLepena odnosno klaslflku[u opekoLlne kao one
vlsokog l nlskog sLepena. Cdredenl slsLeml lh dele na
3 sLepena a drugl sLepen na 2 dok drugl dele na
ceLlrl sLepena sa podelom drugog na 2. Za poLrebe
ovog LeksLa se korlsLl podela na 3 a podela na 4
sLepena se samo pomln[e.
STEPEN PATOLOGIJA IZGLED VREME
ZARASTANJA
kCMÞLIkACIIL
Prvi stepen (I) LplLel Crvenllo, bolno, suvo 1 nedel[a nema
Drugi A stepen (IIA) Þapllarnl derm Crvenllo sa provldnlm
bulama, vlazne l bolne
2-3 nedel[e lnfekcl[e
Drugi B stepen (IIB) 8eLlkularnl
derm
Crveno-bele opekoLlne sa
krvavlm bulama,
vlLropresl[om ne bledl,
vlazne l bolne
Þreko 2 nedel[e lnfekcl[a, ozll[cl,
kontrakture
1rec| stepen (III) Ceo derm CvrsLe l bele/braon/crne,
vlse suve a delovl vlaznl,
bezbolne
ne zarasLa
samosLalno,
poLrebna eksclzl[a
Czll[cl, lnfekcl[e,
konLrakLure,
kompreslvnl slndroml
cetvttl stepeo (lv)* kozo, potkozoo
tklvo, mlslcl l
kosti
ctoe, sove, bezboloe Ne zarasta
samostalno,
potrebna ekscizija
Ozlljcl, lofekclje,
kontrakture, kompresivni
sindromi
Tabela 19: Þodela opekoLlna po dublnl,
*IV stepen ne postoji u svim klasifikacijama
Površina tela (TBS) se kod odrasle osobe
odredu[e pravllom deveLke sa Llme da [e saka
pacl[enLa 1°:

ODRASLI DECA
Glava 9° Clava 18°
Trup napred 18° Leda 18° 1rup napred 18° Leda 18°
Ruka Leva 9° uesna 9° 8uka Leva 9° uesna 9°
Noga Leva 2x9° (18°) uesna 2x9°
(18°)
noga Leva 13.3° uesna 13.3°
Perineum 1° Perineum 1°
Tabela 20: Þravllo 9 za odredlvan[e 18S kod odrasllh l odredlvan[e 18S kod dece
Opekotinska bolest nasLa[e na Lerenu vellke
Lelesne povrslne zahvacene opekoLlnama.
LLlopaLogeneLskl na[blLnl[l fakLor [e gublLak LecnosL
preko vellklh povrslna all ovde se nadovezu[u:
lnLenzlvan bol, oLpusLan[e vellklh bro[a Lokslcnlh
supsLanscl lz nekroLlcnog Lklva, l cesto infekcija.
Faze opekotinske bolesti su:
Faza šoka ko[a na[cesce lde po Llpu
hlpovoleml[skog soka pa [e blLno nadoknadlLl
ogromne kollclne LecnosLl u prvlh 8 saLl. AdekvaLna
rehldraLacl[a pacl[enLa u prvo[ fazl moze spreclLl lll
ublazlLl drugu fazu
Druga faza je faza toksemije (nltotqljo, vlsojlc et
al) ||| po drug|ma faza bubreIne |nsuf|c|[enc|[e. lako
[e ovde verovaLno na[blLnl[l hlpovoleml[skl sok kao
uzrok prerenalne A8l lpak se cesLo kompllku[e sa
infekcijom ali i toksemijom koja nastaje kao
posledlca desLrukcl[e Lklva. Cvde nasLa[e pad 1A,
bledllo, anurl[a l poremeca[ sLan[a svesLl.
1reca faza [este faza |nfekc|[e l na[cesce se
komblnu[e sa preLhodnom fazom pa lh [e Lesko
razllkovaLl. krlLerl[uml za Sl8S su ovde nepouzdanl
[er su cesLo lspun[enl od poceLka bolesLl.
Faza oporavka [e posledn[a faza.
Lecen[e opekot|na |ma neko||ko faza:
Prehospitalna faza se sasLo[l od svlh procedura
ko[e se sprovode u Loku Lransfera pacl[enLa do
urgenLne sluzbe lll cenLra za opekoLlne. Cva faza
sadrzl: usposLavl[a venskog puLa, poceLna
nadoknada volumena, analgezl[a, procena sLan[a
pacl[enLa, konLrola dlsa[nog puLa i sprecavan[e dal[lh
osLecen[a.
[e
uz uz uz uz uz uz uz uz uz uz uz
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
58
SLefan Luklc
Csnovnl pregled pacl[enLa Lreba da nam da grubu
procenu povrslne zahvacene l sLepena opekoLlna.
Þ8LCLLu uSnL uuÞL!L, lA8lnkSA l nCSA !L uvLk
C8AvLZAn, prlsusLvo opekoLlna lll gara u lsLlm [e
lndlkacl[a za sLo hlLnl[e odrzavan[e dlsa[nog puLa
endoLrahealnl Lubusom lll krlkoLlreoLoml[om.
u prehosplLalno[ fazl se intravenski put pronalazl
na neopecenlm eksLremlLeLlma L[. na neopecenlm
reglonlma. Cvk se reLko posLavl[a prehosplLalno a
alLernaLlva lv puLu [e lnLraosealnl. Cdmah se
zapocln[e sa davan[em krlsLalolda l Lo 8lnger LakLaLa
lll evenLualno lsoLonog llzloloskog 8asLvora.
Lek lzbora za analgeziju [e Morfln lv lll evetualno
lM L[ SC.
neki sLrucn[acl saveLu[u slpan[e boce flzloloskog
rasLvora preko pacl[enLa da bl se evenLualnl dal[l
lzvorl LoploLe ohladlll l ugaslll (zar).
Hospitalna faza pocln[e prl[emom u urgenLnu
sluzbu gde se posLavl[a lv lll Cv puL ako preLhodno
nl[e posLavl[en l vrsl procena bolesnlka. 8esplraLornl
puLevl mora[u blLl pregledanl l ako posLo[e
opekoLlne lll gar isti se moraju lnvazlvno obezbedlLl.
Þreko CvÞ [e moguce vrslLl kako nadoknadu
volumena Lako l meren[e CvÞ all nekl cenLrl saveLu[u
l sLavl[an[e SCk, posLavl[an[e CvÞ l SCk su po neklma
konLralndlkovanl na poceLku hosplLalnog lecen[a
zbog vellkog rlzlka za lnfekcl[e.
u hosplLalno[ fazl se mora[u posLavlLl i urinarni
kateter koo i notoqostriéni tubus. nC Lubus [e
veoma blLan zbog prevencl[e dllaLacl[e zeluca a rana
allmenLacl[a povecava prezlvl[avan[e.
Nodoknodo vo/umeno se nasLavl[a l lzracunava se
kollclna poLrebna po Þarkland lll Modlflkovano[
Brooke formull. Lvans formula uzlma u obzlr l
davan[e kololda ko[l su konLralndlkovanl u prvlh 24h
a posle Llh 24h mnogi centri da[e albumln. Þarkland
formula: 4ml X TT kg X %TBS od cega se x da[e u
prvlh 8h a druga u sledeclh 16h.
Esharotomija grudnog koša kada posLo[l
resLrlkcl[a dlsan[a se vrsl na sledecl nacln:
CbosLrano se pravl rez u predn[o[ aksllarno[ llnl[l
2cm lspod akslle do 9-og ili 10-og rebra a onda se
don[l kra[evl obe sLrane spo[e poprecnlm rezom. 8ez
Lreba da bude do zdravog Lklva, kroz celu dubinu
koze.
Cbavezno [e davan[e AN1I1L1ANUSNL 2AS1I1L i
Lo u forml vakclne (0.3ml) l lmunoglobullna 230lu
(praLlLl na[novl[e epldemloloske preporuke).
AnLlbloLlcl se da[u po odlucl specl[allsLe.
Lake opekoLlne se mogu leclLl u [edlnlcama
urgentne nege (hlLna pomoc, hlLna hlrurska
ambulanLa) dok se vece mora[u leclLl u cenLrlma za
opekoLlna.
Man[e se na osnovu odluke hlrurga oblcno lece
ekscizijom l prevl[an[lma vazellnsklm gazama sa
lokalnom upoLrebom sulfa preparaLa ili
konzervaLlvno bez eksclzl[a.
vece opekoLlne se lece hlrurskl l Lo na osnovu
procena Llma za opekoLlne.
Þrlmarno zbrlnuL dlsa[nl puL (L1l) se mora
procenlLl na osnovu krlvul[a prlLlsaka na
mehanlckom venLllaLoru (vellkl oLpor prlLlska) l na
osnovu bronhoskoplran[a kroz Lubus.
krlkoLlreoLoml[a lll LraheoLoml[a moze blLl
alLernaLlva L1l ukollko L1l ne moze odrzaLl
adekvaLnu venLllacl[u. veclna saveLu[u venLllacl[u za
poceLak vlsoklm llC2 a kasnl[e sman[en[em llC2,
resplraLornl volumen Lreba blLl nlzl. nekl radovl
ukazuju na pobol[savan[e prezlvl[avan[a sa
upoLrebom vlsoko-frekvenLne venLllacl[e.
Metabolicki odgovor na traumu
Cvo se odnosl na de[sLvo sLresora na organlzam l
adapLacl[u organlzma (odgovor).
Za nasLanak sLresa na organlzam mora posLo[aLl
sLresor ko[l moze blLl: hlpovoleml[a, osLecen[e Lklva,
operacl[a, lnfekcl[a, Lokseml[a, bol. SLres moze blLl
akuLnl lll hronlcnl (ponavl[anl) sLres.
Teške
opekotine
Þovrsne: >20° 18S kod mladlh od
10god l sLarl[lh od 30.
Þovrsne: >23° kod osoba sLarosLl
10-30godlna.
>10° duboklh opekoLlna
CpekoLlne odredenlh zona: llce,
sake, sLopala, perlneum, sLopala
ClrkumferenLne povrede, povrede
zglobova, elekLrokucl[e,
lnPALAClCnL ÞCv8LuL.
CpekoLlne kod pacl[enLa sa
hronlcnlm bolesLlma
Umereno
teške
opekotine
Þovrsne: 10-20° opekoLlna kod
osoba mladlh od 10 lll sLarl[lh od 30
god.
Þovrsne: 13-23° Lela kod osoba 10-
30 godlna.
uuboke opekoLlne 2-10°
Lake
opekotine
Þovrsne: Man[e od 10° kod osoba
mladlh od 10 l sLarl[lh od 30god.
Þovrsne: Man[e od 13° kod osoba
10-30god.
uuboke opekoLlne man[e od 2°
Opekotinska
bolest
SlsLemskl odgovor na opekoLlne l Lo
na[cesce kod eksLenzlvnlh opekoLlna
(vlse od 13° kod odrasllh l vlse od
3° kod dece)
Tabela 21: 1ezlna opekoLlna, gruplsan[e sLadl[uma u
odnosu na vlse parameLara
Þr
vo
l l l l l l l l l l sL
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
59
SLefan Luklc
Dinamika odgovara na stres po Selye [e sledece:
Sok-konLrasok – adapLacl[a – nadvladavan[e -
ozdravl[en[e.
ulnamlka odgovora po Moore lma 4 faze
normalno l 4 faze abnormalnog odgovora:
I faza – AC1P faza ko[a poLenclra kaLabollzam l
traje 2-4 dana
II faza – faza zaokreLa lll ukldana[ korLlkosLerolda
koja traje 2-3 dana
III faza – anabollzma ko[a Lra[e nekollko nedel[a
IV faza – obnavl[an[a masLl
Odgovor na sLres obuhvaLa prvensLveno sledece
organske slsLeme: CnS, endokrlnl, vnS, lmunoloskl,
endoLel, lnLracelularnl meLabollzam.
na[vaznl[e promene u sLresu su sledece:
1. Þovecan[e kaLabollzma proLelna
2. kaLabollzam masLl (llpollza)
3. kaLabollzam secera
4. 8eLencl[a na l P2C
5. AkLlvacl[a slmpaLlkus (pokusa[ odrzan[a 1A).
6. Plperefunkcl[a odredenlh endokrlnlh slsLema:
AC1P, AuP, P8, Llroldnl hormonl
7. LndoLelna dlsfunkcl[a: adhezl[e l kapllarna
propusLl[lvosL
8. Lokalnl Lklvnl odgovorl l odgovorl odredenlh
cell[a
9. Acldoza
10. Plpo l hlperkalleml[a
Sve ove promene se mogu predupredlLlLl na
nekollko naclna:
1. kvallLeLna premedlkacl[a
2. nadoknada lzgubl[enog volumena l
odrzavan[e elekLrollLnog bllansa
3. kvallLeLna anesLezl[a l analgezl[a

Osnovi urgentne i intenzivne medicine
60
SLefan Luklc
Literatura
European kesuscitotion counci/ 2010 preporuke – £kc:
1. nolan !Þ, Soar !, Zldeman uA, eL al. Luropean 8esusclLaLlon Councll Culdellnes for 8esusclLaLlon 2010
SecLlon 1. LxecuLlve summary. Resuscitation. 2010,81(10):1219–1276.
2. kosLer 8W, 8aubln MA, 8ossaerL LL, eL al. Luropean 8esusclLaLlon Councll Culdellnes for
8esusclLaLlon 2010 SecLlon 2. AdulL baslc llfe supporL and use of auLomaLed exLernal deflbrlllaLors.
Resuscitation. 2010,81(10):1277–1292.
3. ueakln Cu, nolan !Þ, Sunde k, kosLer 8W. Luropean 8esusclLaLlon Councll Culdellnes for
8esusclLaLlon 2010 SecLlon 3. LlecLrlcal Lheraples: AuLomaLed exLernal deflbrlllaLors, deflbrlllaLlon,
cardloverslon and paclng. Resuscitation. 2010,81(10):1293–1304.
4. ueakln Cu, nolan !Þ, Soar !, eL al. Luropean 8esusclLaLlon Councll Culdellnes for 8esusclLaLlon 2010
SecLlon 4. AdulL advanced llfe supporL. Resuscitation. 2010,81(10):1303–1352.
5. ArnLz P-8, 8ossaerL LL, uanchln n, nlkolaou nl. Luropean 8esusclLaLlon Councll Culdellnes for
8esusclLaLlon 2010 SecLlon 3. lnlLlal managemenL of acuLe coronary syndromes. Resuscitation.
2010,81(10):1333–1363.
6. 8larenL u, 8lngham 8, Llch C, eL al. Luropean 8esusclLaLlon Councll Culdellnes for 8esusclLaLlon 2010
SecLlon 6. ÞaedlaLrlc llfe supporL. Resuscitation. 2010,81(10):1364–1388.
7. 8lchmond S, Wyllle !. Luropean 8esusclLaLlon Councll Culdellnes for 8esusclLaLlon 2010 SecLlon 7.
8esusclLaLlon of bables aL blrLh. Resuscitation. 2010,81(10):1389–1399.
8. Soar !, Þerklns Cu, Abbas C, eL al. Luropean 8esusclLaLlon Councll Culdellnes for 8esusclLaLlon 2010
Section 8. Cardlac arresL ln speclal clrcumsLances: LlecLrolyLe abnormallLles, polsonlng, drownlng,
accldenLal hypoLhermla, hyperLhermla, asLhma, anaphylaxls, cardlac surgery, Lrauma, pregnancy,
electrocution. Resuscitation. 2010,81(10):1400–1433.
9. Soar !, Monsleurs kC, 8allance !PW, eL al. Luropean 8esusclLaLlon Councll Culdellnes for
8esusclLaLlon 2010 SecLlon 9. Þrlnclples of educaLlon ln resusclLaLlon. Resuscitation.
2010,81(10):1434–1444.
10. LlpperL lk, 8affay v, Ceorglou M, SLeen ÞA, 8ossaerL L. Luropean 8esusclLaLlon Councll Culdellnes
for 8esusclLaLlon 2010 SecLlon 10. 1he eLhlcs of resusclLaLlon and end-of-llfe declslons. Resuscitation.
2010,81(10):1443–1451.
Harrison’s Principles of Internal Medicine – HPIM
11. Parrlson 18. nottlsoo´s ltloclples of lotetool Medicine. (laucl AS, ed.). new ?ork [u.a.: McCraw-Plll,
2008.
12. kaLhleen u. Llu, Clenn M. CherLow. AcuLe 8enal lallure. ln: laucl AS, Lugene 8raunwald, uennls
kasper, eL al., eds. nottlsoo´s ltloclples of lotetool MeJlcloe. 17Lh ed. McCraw Plll, 2008:1732–1761.
13. 8ruce u Levy, SLeven u. Shaplro. AcuLe 8esplraLory ulsLress. ln: laucl AS, Lugene 8raunwald, uennls
kasper, eL al., eds. nottlsoo´s ltloclples of lotetool MeJlcloe. 17Lh ed. McCraw Plll, 2008:1680–1684.
14. 8onald W. Maler. Approach Lo Lhe ÞaLlenL wlLh Shock. ln: laucl AS, Lugene 8raunwald, uennls
kasper, eL al., eds. nottlsoo´s ltloclples of lotetool MeJlcloe. 17Lh ed. McCraw Plll, 2008:1689–1695.
15. ÞeLer !. 8arnes. AsLhma. ln: laucl AS, Lugene 8raunwald, uennls kasper, eL al., eds. nottlsoo´s
Principles of Internal Medicine. 17Lh ed. McCraw Plll, 2008:1396–1607.
16. !udlLh S. Pochman, uavld P. lngbar. Cardlogenlc Shock and Þulmonary Ldema. ln: laucl AS, Lugene
8raunwald, uennls kasper, eL al., eds. nottlsoo´s ltloclples of lotetool MeJlcloe. 17Lh ed. McCraw
Plll, 2008:1702–1707.
17. Ldward Þ. lngenlLo. Mechanlcal venLllaLory SupporL. ln: laucl AS, Lugene 8raunwald, uennls kasper,
eL al., eds. nottlsoo´s ltloclples of lotetool MeJlcloe. 17Lh ed. McCraw Plll, 2008:1684–1688.
18. !ohn Þ. kress, !esse 8. Pall. Þrlnclples of CrlLlcal Care. ln: laucl AS, Lugene 8raunwald, uennls kasper,
eL al., eds. nottlsoo´s ltloclples of lotetool MeJlcloe. 17Lh ed. McCraw Plll, 2008:1673–1680.
19. 8oberL S. Munford. Severe Sepsls and SepLlc Shock. ln: laucl AS, Lugene 8raunwald, uennls kasper,
eL al., eds. nottlsoo´s ltloclples of lotetool MeJlcloe. 17Lh ed. McCraw Plll, 2008:1693–1702.
20. 8oberL !. Myerburg, AgusLln CasLellanos. Cardlovascular Collapse, Cardlac ArresL, and Sudden Cardlac
ueaLh. ln: laucl AS, Lugene 8raunwald, uennls kasper, eL al., eds. nottlsoo´s ltloclples of lotetool
Medicine. 17Lh ed. McCraw Plll, 2008:1707–1713.
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
61
SLefan Luklc
4mericon neort 4ssociotion 2010 preporuke – AHA:
21. lleld !M, Pazlnskl Ml, Sayre M8, eL al. ÞarL 1: LxecuLlve Summary: 2010 Amerlcan PearL AssoclaLlon
Culdellnes for Cardlopulmonary 8esusclLaLlon and Lmergency Cardlovascular Care. cltcolotloo.
2010,122(18_suppl_3):S640–S656.
22. Sayre M8, C'Connor 8L, ALklns uL, eL al. ÞarL 2: Lvldence LvaluaLlon and ManagemenL of ÞoLenLlal or
Þercelved ConfllcLs of lnLeresL: 2010 Amerlcan PearL AssoclaLlon Culdellnes for Cardlopulmonary
8esusclLaLlon and Lmergency Cardlovascular Care. cltcolotloo. 2010,122(18_suppl_3):S637–S664.
23. Morrlson L!, klerzek C, ulekema uS, eL al. ÞarL 3: LLhlcs: 2010 Amerlcan PearL AssoclaLlon Culdellnes
for Cardlopulmonary 8esusclLaLlon and Lmergency Cardlovascular Care. cltcolotloo.
2010,122(18_suppl_3):S663–S675.
24. 1ravers AP, 8ea 1u, 8obrow 8!, eL al. ÞarL 4: CÞ8 Cvervlew: 2010 Amerlcan PearL AssoclaLlon
Culdellnes for Cardlopulmonary 8esusclLaLlon and Lmergency Cardlovascular Care. cltcolotloo.
2010,122(18_suppl_3):S676–S684.
25. 8erg 8A, Pemphlll 8, Abella 8S, eL al. ÞarL 3: AdulL 8aslc Llfe SupporL: 2010 Amerlcan PearL
AssoclaLlon Culdellnes for Cardlopulmonary 8esusclLaLlon and Lmergency Cardlovascular Care.
cltcolotloo. 2010,122(18_suppl_3):S683–S705.
26. Llnk MS, ALklns uL, Þassman 8S, eL al. ÞarL 6: LlecLrlcal 1heraples: AuLomaLed LxLernal ueflbrlllaLors,
ueflbrlllaLlon, Cardloverslon, and Þaclng * 2010 Amerlcan PearL AssoclaLlon Culdellnes for
Cardlopulmonary 8esusclLaLlon and Lmergency Cardlovascular Care. cltcolotloo.
2010,122(18_suppl_3):S706–S719.
27. Cave uM, Cazmurl 8!, CLLo CW, eL al. ÞarL 7: CÞ8 1echnlques and uevlces: 2010 Amerlcan PearL
AssoclaLlon Culdellnes for Cardlopulmonary 8esusclLaLlon and Lmergency Cardlovascular Care.
cltcolotloo. 2010,122(18_suppl_3):S720–S728.
28. neumar 8W, CLLo CW, Llnk MS, eL al. ÞarL 8: AdulL Advanced Cardlovascular Llfe SupporL: 2010
Amerlcan PearL AssoclaLlon Culdellnes for Cardlopulmonary 8esusclLaLlon and Lmergency
Cardlovascular Care. cltcolotloo. 2010,122(18_suppl_3):S729–S767.
29. Þeberdy MA, Callaway CW, neumar 8W, eL al. ÞarL 9: ÞosL-Cardlac ArresL Care: 2010 Amerlcan PearL
AssoclaLlon Culdellnes for Cardlopulmonary 8esusclLaLlon and Lmergency Cardlovascular Care.
cltcolotloo. 2010,122(18_suppl_3):S768–S786.
30. C'Connor 8L, 8rady W, 8rooks SC, eL al. ÞarL 10: AcuLe Coronary Syndromes: 2010 Amerlcan PearL
AssoclaLlon Culdellnes for Cardlopulmonary 8esusclLaLlon and Lmergency Cardlovascular Care.
cltcolotloo. 2010,122(18_suppl_3):S787–S817.
31. !auch LC, Cucchlara 8, Adeoye C, eL al. ÞarL 11: AdulL SLroke: 2010 Amerlcan PearL AssoclaLlon
Culdellnes for Cardlopulmonary 8esusclLaLlon and Lmergency Cardlovascular Care. cltcolotloo.
2010,122(18_suppl_3):S818–S828.
32. vanden Poek 1L, Morrlson L!, ShusLer M, eL al. ÞarL 12: Cardlac ArresL ln Speclal SlLuaLlons: 2010
Amerlcan PearL AssoclaLlon Culdellnes for Cardlopulmonary 8esusclLaLlon and Lmergency
Cardlovascular Care. cltcolotloo. 2010,122(18_suppl_3):S829–S861.
33. 8erg Mu, Schexnayder SM, Chameldes L, eL al. ÞarL 13: ÞedlaLrlc 8aslc Llfe SupporL: 2010 Amerlcan
PearL AssoclaLlon Culdellnes for Cardlopulmonary 8esusclLaLlon and Lmergency Cardlovascular Care.
cltcolotloo. 2010,122(18_suppl_3):S862–S875.
34. klelnman ML, Chameldes L, Schexnayder SM, eL al. ÞarL 14: ÞedlaLrlc Advanced Llfe SupporL: 2010
Amerlcan PearL AssoclaLlon Culdellnes for Cardlopulmonary 8esusclLaLlon and Lmergency
Cardlovascular Care. cltcolotloo. 2010,122(18_suppl_3):S876–S908.
35. kaLLwlnkel !, Þerlman !M, Azlz k, eL al. ÞarL 13: neonaLal 8esusclLaLlon: 2010 Amerlcan PearL
AssoclaLlon Culdellnes for Cardlopulmonary 8esusclLaLlon and Lmergency Cardlovascular Care.
cltcolotloo. 2010,122(18_suppl_3):S909–S919.
36. 8han[l l, Manclnl ML, Slnz L, eL al. ÞarL 16: LducaLlon, lmplemenLaLlon, and 1eams: 2010 Amerlcan
PearL AssoclaLlon Culdellnes for Cardlopulmonary 8esusclLaLlon and Lmergency Cardlovascular Care.
cltcolotloo. 2010,122(18_suppl_3):S920–S933.
37. Markenson u, lerguson !u, Chameldes L, eL al. ÞarL 17: llrsL Ald: 2010 Amerlcan PearL AssoclaLlon
and Amerlcan 8ed Cross Culdellnes for llrsL Ald. cltcolotloo. 2010,122(18_suppl_3):S934–S946.
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
62
SLefan Luklc
Predovonjo so Medicinskoq loku/teto univertiteto u Nisu:
38. !ankovlc 8. 1. Þredavan[e - urgenLna Medlclna - 8LS Csnovne mere kardlopulmonalne reanlmacl[e.
Avallable aL:
hLLp://www.medfak.nl.ac.rs/Þ8LuAvAn!A/1.°20MLulClnA/u8CLn1nA/1.predavan[e°20!ankovlc.p
df. Accessed May 28, 2012.
39. !ankovlc 8. 2. Þredavan[e - urgenLna Medlclna - ALS napredne mere kardlopulmonalne reanlmacl[e.
Avallable aL:
hLLp://www.medfak.nl.ac.rs/Þ8LuAvAn!A/1.°20MLulClnA/u8CLn1nA/2.predavan[e°20!ankovlc.p
df. Accessed May 28, 2012.
40. 8udlc l. 3. Þredavan[e - urgenLna Medlclna. Avallable aL:
hLLp://www.medfak.nl.ac.rs/Þ8LuAvAn!A/1.°20MLulClnA/u8CLn1nA/3.predavan[e°208udlc.pdf.
Accessed May 28, 2012.
41. 8udlc l. 3. Þredavan[e - urgenLna Medlclna - kardlopulmonalna reanlmacl[a kod dece l
novoronencadl. Avallable aL:
hLLp://www.medfak.nl.ac.rs/Þ8LuAvAn!A/1.°20MLulClnA/u8CLn1nA/3.predavan[e°208udlc.pdf.
Accessed May 28, 2012.
42. AposLolovlc S. 4. Þredavan[e - urgenLna Medlclna - Peri-aresLne arlLml[e. Avallable aL:
hLLp://www.medfak.nl.ac.rs/Þ8LuAvAn!A/1.°20MLulClnA/u8CLn1nA/4.predavan[e°20AposLolovl
c.pdf. Accessed May 28, 2012.
43. SLoslc 8. 3. Þredavan[e - urgenLna Medlclna - Cbezbeden[e dlsa[nog puLa. Avallable aL:
hLLp://www.medfak.nl.ac.rs/Þ8LuAvAn!A/1.°20MLulClnA/u8CLn1nA/3.°20predavan[e°20SLoslc.
pdf. Accessed May 28, 2012.
44. Þavlovlc S. 6. Þredavan[e - urgenLna Medlclna - LndoLrahealna lnLubacl[a. Avallable aL:
hLLp://www.medfak.nl.ac.rs/Þ8LuAvAn!A/1.°20MLulClnA/u8CLn1nA/6.°20predavan[e°20Þavlo
vlc.pdf. Accessed May 28, 2012.
45. Þavlovlc S. 7. Þredavan[e - urgenLna Medlclna - ÞaLoflzloloske osnove soka. Avallable aL:
hLLp://www.medfak.nl.ac.rs/Þ8LuAvAn!A/1.°20MLulClnA/u8CLn1nA/7.°20predavan[e°20Þavlo
vlc.pdf. Accessed May 28, 2012.
46. !ankovlc 8. 8. Þredavan[e - urgenLna Medlclna - ul[agnosLlckl l Lerapl[skl posLupcl u soku. Avallable
aL:
hLLp://www.medfak.nl.ac.rs/Þ8LuAvAn!A/1.°20MLulClnA/u8CLn1nA/8.°20predavan[e°20!anko
vlc.pdf. Accessed May 28, 2012.
47. SLoslc 8. 9. Þredavan[e - urgenLna Medlclna - AnafllakLlckl sok, sepLlcnl sok l reanlmaclonl posLupak
kod opekoLlna. Avallable aL:
hLLp://www.medfak.nl.ac.rs/Þ8LuAvAn!A/1.°20MLulClnA/u8CLn1nA/9.°20predavan[e°20SLoslc.
pdf. Accessed May 28, 2012.
48. SLano[evlc C. 10. Þredavan[e - urgenLna Medlclna - Plpovoleml[skl sok. Avallable aL:
hLLp://www.medfak.nl.ac.rs/Þ8LuAvAn!A/1.°20MLulClnA/u8CLn1nA/10.°20predavan[e°20SLan
o[evlc.pdf. Accessed May 28, 2012.
49. !ankovlc 8. 11. Þredavan[e - urgenLna Medlclna - AkuLnl poremeca[ gasne razmene. Avallable aL:
hLLp://www.medfak.nl.ac.rs/Þ8LuAvAn!A/1.°20MLulClnA/u8CLn1nA/11.°20predavan[e°20!ank
ovlc.pdf. Accessed May 28, 2012.
50. SLoslc 8. 12. Þredavan[e - urgenLna Medicina - Þoremeca[ acldo-baznog sLaLusa. Avallable aL:
hLLp://www.medfak.nl.ac.rs/Þ8LuAvAn!A/1.°20MLulClnA/u8CLn1nA/12.°20predavan[e°20SLosl
c.pdf. Accessed May 28, 2012.
51. Þavlovlc S. 13. Þredavan[e - urgenLna Medlclna - 8egulacl[a hldroelekLrollLskog bllansa u
perloperaLlvnom perlodu. Avallable aL:
hLLp://www.medfak.nl.ac.rs/Þ8LuAvAn!A/1.°20MLulClnA/u8CLn1nA/13.°20predavan[e°20Þavl
ovlc.pdf. Accessed May 28, 2012.
52. 8udlc l. 13. Þredavan[e - urgenLna Medlclna - AkcldenLalna sLan[a. Avallable aL:
hLLp://www.medfak.nl.ac.rs/Þ8LuAvAn!A/1.°20MLulClnA/u8CLn1nA/13.°20predavan[e°208udl
c.pdf. Accessed May 28, 2012.
Ostala literatura:
53. Þavlovlc AÞ. Kardiopulmonalno cerebralna reanimacija. Cbe[ez[a, 2007.
Osnovi urgentne i intenzivne medicine
63
SLefan Luklc
54. 1ang AW. A pracLlcal gulde Lo anaphylaxls. Am lom lbyslcloo. 2003,68(7):1323–1332.
55. kondur Ak, Afonso LC, 8a[u Þ, !acob S. ueflbrlllaLlon and Cardloverslon. 2011. Avallable aL:
hLLp://emedlclne.medscape.com/arLlcle/80364-overvlew. Accessed May 28, 2012.
56. uespopoulos A, Sllbernagl S. Acldobazna homeosLaza. ln: llzloloski atlas u boji. nls: Med. lak.
2006:138–147.
57. uespopoulos A, Sllbernagl S. ulsan[e. ln: llzloloskl otlos o bojl. nls: Med. lak. 2006:106–137.
58. kumar A, 8oberLs u, Wood kL, eL al. uuraLlon of hypoLenslon before lnlLlaLlon of effecLlve
anLlmlcroblal Lherapy ls Lhe crlLlcal deLermlnanL of survlval ln human sepLlc shock. ctlt. cote MeJ.
2006,34(6):1389–1596.
59. ShorL ÞM, LlpworLh SlW, Llder uP!, Schembrl S, LlpworLh 8!. LffecL of blockers ln LreaLmenL of
chronlc obsLrucLlve pulmonary dlsease: a reLrospecLlve cohorL sLudy. 8MI. 2011,342(may10
2):d2349–d2349.
60. !alme Angela !enklns, Schraga Lu. LmergenL ManagemenL of 1hermal 8urns kulkarnl 8, ed. 2011.
Avallable aL: hLLp://emedlclne.medscape.com/arLlcle/769193-overvlew#aw2aab6b4. Accessed May
28, 2012.
61. vlsn[lc Mllan, Mlroslav !eremlc, Mllorad MlLkovlc, eL al. nltotqljo. (vlsn[lc M, ed.)., 2003.
62. konsLanLlnovlc S, 8udlc l. MonlLorlng vlLalnlh funkcl[a kod hlrursklh bolesnlka. ln: vlsn[lc M, ed.
nltotqljo., 2003:73–80.
63. konsLanLlnovlc S, !ankovlc 8. MonlLorlng vlLalnlh funkcl[a kod hlrursklh bolesnlka. ln: vlsn[lc M, ed.
nltotqljo., 2003:69–72.
64. vlsn[lc M. CpekoLlne. ln: vlsn[lc M, ed. nltotqljo., 2003:30–35.
65. Þavlovlc S. ÞrofllakLlcka uloga panLoprazola kod hlrursklh bolesnlka gde se oceku[e meLabollckl
odgovor organlzma na sLres. ln: nagornl A, ed. Dijagnostika i terapija bolesti digestivnog trakta
povezoolb pojocooom sektecljom blotovoJoolcoe klselloe.
66. lllc S. ltoktlcoo ílekttokotJloqtofljo. 3rd ed. ÞrosveLa, 2000.
67. Þlnsky M8, Al laresl l, 8renner 8, uanlel u!, eL al. SepLlc Shock. 2011. Avallable aL:
hLLp://emedlclne.medscape.com/arLlcle/168402-overvlew. Accessed May 28, 2012.
68. Anon. ÞneumoLhorax. Avallable aL: hLLp://www.Lrauma.org/lndex.php/maln/arLlcle/393/.