You are on page 1of 4

4 podstawowe rozmyślania z perspektywy astrofizyka

Blakesley Burkhart _________ Na początku każdej medytacji buddyjskiej Diamentowej Drogi uspokajamy umysł i pozwalamy przepływać my lom i uczuciom! nie oceniając ich" #otem koncentrujemy si$ na czterech podstawowych rozmy laniach! kt%re kierują umysł ku jego szczytowym osiągni$ciom" &e rozmy lania to' cenne możliwo ci w tym życiu( nietrwało ć wszystkiego! co złożone( przyczyna i skutek( motywacja do pracy z umysłem" )hoć zwykle łączymy je z początkiem medytacji! są one niezwykle istotne w naszym codziennym do wiadczeniu! włącznie z odkryciami i pracą naukową" *aki pożytek mogą przynie ć buddy cie na cieżce do wyzwolenia oraz naukowcowi dążącemu do wiedzy+ )o by było! gdyby my spojrzeli na te cztery rozmy lania oczami naukowca+ ,ozpoznajemy cenną szans$! jaką mamy w tym życiu #odczas gdy -iemia ob.ituje w r%żne .ormy życia! astro.izycy ze wieżej perspektywy oceniają! jak cenne mamy możliwo ci" Nowoczesna astronomia pokazuje! że w widzialnym wszech wiecie dominują warunki niewiarygodnie nieprzyjazne dla życia" #rzestrze/ mi$dzygwiezdna i mi$dzygalaktyczna charakteryzuje si$ obszarami o skrajnie niskich i wysokich temperaturach 0 od minus 123 stopni )elsjusza w gigantycznych obłokach molekularnych do miliona stopni w licznych obszarach przestrzeni mi$dzygalaktycznej" #onadto przestrze/ wypełniona jest wysokoenergetycznym promieniowaniem elektromagnetycznym i cząstkami szkodliwymi dla znanych .orm życia! długo wystawionych na ich działanie" #rzed tymi wrogimi warunkami mi$dzygwiezdnymi chroni -iemian najlepszy z możliwych ska.ander kosmiczny 0 ziemska atmos.era i pole magnetyczne zwane mag4netos.erą" 5zczeg%lne warunki panujące na -iemi pozwalają na wyst$powanie wody w stanie ciekłym i bogatej atmos.ery azotowo4tlenowej! niezb$dnych dla .orm życia opartych na w$glu" -ważywszy na niesko/czono ć przestrzeni! warunki te są naprawd$ cenne" 6 ile wiemy! pozostałych siedem planet naszego układu słonecznego nie może podtrzymywać życia! a najbliższa gwiazda 7poza 5ło/cem8 znajduje si$ o 9: bilion%w kilometr%w dalej" ; j$zyku astronom%w znaczy to! że nasza planeta jest bardzo rzadkim i cennym klejnotem 0 pojedynczym diamentem na plaży zasłanej kamykami" <dy nast$pnym razem b$dziemy koncentrować si$ na strumieniu powietrza! kt%re wchodzi i wychodzi przez nos! pami$tajmy! że szansa oddychania atmos.erą azotowo4tlenową jest bardzo rzadka" )hoć widzimy! że życie może pojawić si$ tylko w niewielu miejscach wszech wiata! nie znaczy to! że jeste my całkowicie samotni" -ar%wno w buddyzmie! jak i w nauce! przestrze/ pełna jest bogactwa i możliwo ci( obie te drogi rozważają możliwo ci życia w innych wiatach! ale nie wszelkie życie ma możliwo ć osiągni$cia wysokich poziom%w intelektu i duchowo ci" *akie jest kosmiczne prawdopodobie/stwo wystąpienia cennego życia 0 ludzkiego lub innego 0 zdolnego do zaawansowanej technologii! krytycznego my lenia i mającego okazj$ usłyszeć o wiecone nauki+ -ar%wno tradycyjne nauki buddyjskie! jak i nauki przyrodnicze m%wią nam! że jest ono bardzo małe" ; buddyzmie prawdopodobie/stwo osiągni$cia cennego życia por%wnuje si$ tradycyjnie do szansy ż%łwia! kt%ry wynurza si$ z gł$biny oceanu raz na sto lat i miałby tra.ić głową w drewnianą obr$cz! unoszącą si$ na wodzie" Dharmiczne r%wnanie Drake=a >stronom może zgadywać! ile wynosi prawdopodobie/stwo osiągni$cia cennego ludzkiego życia! przy pomocy słynnego r%wnania Drake?a" ,%wnania tego używa si$ do okre lenia liczby pozaziemskich cywilizacji w galaktyce Drogi @lecznej! zaawansowanych na tyle! by emitować

sygnały radiowe wykrywalne na -iemi" @ożna to r%wnanie zmody.ikować! żeby odpowiadało na pytania takie! jak' A*akiej liczby cywilizacji! w kt%rych znane są obecnie nauki dharmy! można oczekiwać+B" -ależy to od kilku czynnik%w! z kt%rych wielu możemy tylko si$ domy lać" Nazwiemy je dharmicznym r%wnaniem Drake=a! a wyrazimy gra.icznie" B$dziemy potrzebować pewnych wielko ci! wykorzystanych przez astronoma Carla 5agana! czyli' N D liczba gwiazd Drogi @lecznej D 9:: miliard%w E planet D ułamek gwiazd! kt%re mają planety D F N ziemi D liczba tych gwiazd! kt%re mają planety w stre.ie AmieszkalnejB! co oznacza! że może si$ na nich rozwinąć życie D 1 E życia D ułamek tych planet! gdzie rzeczywi cie rozwija si$ jakie życie D G E inteligencji D ułamek tych planet! na kt%rych rzeczywi cie rozwija si$ inteligentne życie D HIH:" Daje to w sumie H:: miliard%w wiat%w w naszej Drodze @lecznej! na kt%rych jest jaka .orma życia oraz H: miliard%w planet z życiem inteligentnym" &eraz obliczenia staną si$ trudniejsze" Nawet! gdy założymy! że buddowie pojawią si$ zawsze! kiedy żyją istoty inteligentne! to nie możemy zakładać! że nauki buddy b$dą dost$pne! ani że istoty b$dą nimi zainteresowane" *aki jest ułamek tych planet z inteligentnymi istotami! kt%re mają dharm$+ >by to obliczyć! możemy przyjrzeć si$ populacji na -iemi" -akładając! że mamy J miliard%w istot inteligentnych oraz 32: milion%w buddyst%w! widzimy! że liczba buddyst%w wynosi około J procent albo też E dharmy D HI1:" K oznacza całkowity czas! w kt%rym nauki są znane! odkąd na naszej planecie istnieje życie" Nauki Buddy 5iakjamuniego znane są od 1 L:: lat" #onieważ nie wiadomo! jak długo znane były nauki poprzednich budd%w! użyjemy tu tylko nauk historycznego Buddy i przyjmiemy! że czas! w kt%rym znane są jego nauki! jest całkowitym czasem obecno ci dharmy" #or%wnując 1L:: lat do czasu! w jakim życie istnieje na -iemi 7ok" 3 miliardy lat8 uzyskujemy K D HIH1:::::" Mwzgl$dniając teraz te wszystkie czynniki! mamy w Drodze @lecznej H: miliard%w planet z inteligentnym życiem! razy ułamek tych! na kt%rych pojawiły si$ nauki dharmy! czyli H na 1:! razy czas obecno ci nauk w por%wnaniu do obecno ci życia na planecie! czyli H na H1:::::N! co razem daje około 9HJ planet w naszej galaktyce! na kt%rych obecnie mogą być znane nauki dharmyO #ami$tając! że liczb$ planet w galaktyce okre la si$ na H:: miliard%w oznacza to! że każda planeta ma szans$ jak H do 19: milion%w na goszczenie obecnie nauk dharmy" ; obliczeniu tym nie wzi$łam oczywi cie pod uwag$ niewielkiej szansy posiadania karmy do osiągni$cia życia pozwalającego na zrozumienie i praktykowanie nauk na jednej z tych planet" ;ła ciwie! obliczenie to podaje tylko szans$ znalezienia si$ we wła ciwym miejscu i czasie" P zn%w przypomnijmy sobie przykład ż%łwia i obr$czy pływającej po oceanie" @amy naprawd$ cenne ludzkie ciałoO N cywilizacji z naukami dharmy D NQ R E planet R N -iemi R E życia R E inteligencji R E dharmy R K czas" ,ozumiemy nietrwało ć wszystkiego! co złożone Pde$ nietrwało ci odnajdziemy w przyrodzie wsz$dzie! choćby my opierali si$ jej w naszym życiu osobistym" Być może rozumiemy! że wiat wok%ł nas ustawicznie si$ zmienia! cz$sto ignorujemy jednak zmiany wewn$trzne! jakie zachodzą w naszym umy le" Dowodzi tego .akt! że badania wiadomo ci i .unkcji m%zgu wciąż odbywają si$ na obrzeżach nauki" Natomiast .izyka! jako nowoczesna! empiryczna nauka! od chwili swego powstania dokonuje odkryć o zmianach w wiecie zewn$trznym" *e li opisywanie zmian w wiecie przyrody jest sercem .izyki! to rachunek r%żniczkowy jest jej krwią! gdyż obie te rzeczy wzajemnie si$ dopełniają" &ak! jak można by uznać geometri$ za matematyk$ kształt%w! tak samo rachunek r%żniczkowy można uważać za matematyk$ zmian" ;ielu łączy narodziny nowoczesnej .izyki z wynalezieniem rachunku r%żniczkowego przez Newtona i Keibniza pod koniec STPP wieku" ,achunku r%żniczkowego używa si$ do opisu zmian we wszystkich dziedzinach nauk przyrodniczych 0 od ruchu motocykla na autostradzie do wzrostu populacji biologicznej"

)odzienne do wiadczenie m%wi nam! że czas płynie w jedną stron$! tworząc zmiany! kt%re obserwujemy zar%wno w umy le! jak też w wiecie zewn$trznym" Mpływ czasu ma decydujące znaczenie dla ludzkiej percepcji zjawisk! włącznie z percepcją przeszło ci! teraUniejszo ci i przyszło ci" Eizyka pr%buje zająć si$ .aktem! że nasza wiadomo ć postrzega strzałk$ czasu! choć nie wypowiada si$ na temat natury owej wiadomo ci" Najlepszym przykładem b$dzie tu druga zasada termodynamiki! kt%ra wyraża nieodwracalno ć upływu czasu jako .akt! że r%żnice ci nienia i temperatury r%wnoważą si$ z czasem" *edną z konsekwencji drugiego prawa termodynamiki jest nieistnienie perpetuum mobile! czyli maszyny generującej energi$ z ob.ito ci wewn$trznej energii przyrody" ; teoriach .izycznych wyst$puje wiele innych strzałek czasu! jak na przykład przyczynowa strzałka czasu! kt%ra jest twierdzeniem o przyczynie i skutku( kosmologiczna strzałka czasu! kt%ra odnosi si$ do ciągłego rozszerzania si$ wszech wiata i kwantowa strzałka czasu! kt%ra opisuje nieodwracalno ć załamania si$ .unkcji .alowej w mechanice kwantowej" *ednak wszystkie można uznać za konsekwencje termodynamicznej strzałki czasu! albo odnie ć je do niej" ; każdym razie drugie prawo termodynamiki i wciąż rozszerzający si$ wszech wiat pokazują nam! że nietrwało ć wszystkiego! co złożone! jest podstawowym .aktem w przyrodzie" ,ozumiemy przyczyn$ i skutek Pdea przyczyny i skutku nie jest obca zachodnim naukom przyrodniczym" *uż w siedemnastym wieku matematyk <ott.ried Keibniz u wiadomił sobie znaczenie przyczynowo ci! m%wiąc' A#owinni my s.ormułować prawo natury! kt%re uważam za najbardziej uniwersalne i nienaruszalne" -awsze istnieje doskonała r%wnoważno ć pomi$dzy pełną przyczyną i całkowitym skutkiem""" a każdy skutek jest r%wnoważny swej przyczynieB" ;zajemna zależno ć przyczyny i skutku jest na podstawowym poziomie oczywisto cią dla każdego zachodniego naukowca! matematyka! .ilozo.a i prawie każdego przedstawiciela innych dyscyplin" -achodni umysł ze szczeg%lną łatwo cią rozumie zdarzenia jako linearny ciąg wydarze/! w kt%rym jedno działanie wiedzie do pewnego wyniku! kt%ry nast$pnie prowadzi do kolejnego wyniku itd" ; mechanice klasycznej przyczyn$ i skutek przedstawia si$ matematycznie w trzeciej zasadzie dynamiki Newtona' dla każdej akcji istnieje r%wna jej reakcja" *ednakże nowoczesna nauka i buddyzm wiedzą! że przyczyna i skutek są znacznie bardziej skomplikowane niż prosty liniowy e.ekt domina" #ełną wsp%łzależno ć obserwatora! aktu obserwacji i obserwowanego obiektu u wiadomiono sobie dopiero ostatnio w teoriach mechaniki kwantowej i szczeg%lnej teorii wzgl$dno ci" >ni w buddyzmie! ani w mechanice kwantowej nie ma sposobu! by oddzielić naukowca! eksperyment i obiekt pod obserwacją w laboratorium" ;szystkie są wsp%łzależne i każdy wynik czy rezultat b$dzie produktem wszystkich trzech" Nie ma żadnego sposobu! by przeprowadzić obiektywną obserwacj$! wolną od jakiego wpływu czy stronniczo ci obserwatora" ; układzie splątanym! poprzez zjawisko splątania! każda obserwacja jednej cząsteczki natychmiast wywrze wpływ na inne! choćby były oddzielone od siebie w przestrzeni" &akże w szczeg%lnej teorii wzgl$dno ci przyczynowo ć staje si$ zależna od obserwatora! ponieważ nie istnieje w niej już uniwersalny zegar odmierzający czas" Cażdy obserwator b$dzie wyjątkowy 0 spojrzy na instrument pomiarowy! ale nie b$dzie żadnego uniwersalnego punktu odniesienia! do kt%rego można by odnie ć pomiary" ; nowoczesnej nauce my lenie o prostym! deterministycznym prawie przyczyny i skutku jest na pewno naiwne" -właszcza teoria mechaniki kwantowej dostarcza podstaw! by my leć' Awynik zależy od warunk%wB! zamiast' Askutki zależą od przyczynB" ; tym przypadku warunki są sumą wszystkich możliwych stan%w! kt%re dają prawdopodobie/stwo zdarzenia 7co jest znane jako .unkcja .alowa8" Ciedy dokonuje si$ pomiaru! wynik pojawia si$ jako załamanie .unkcji .alowej w dany stan układu" &eorie mechaniki kwantowej i wzgl$dno ci są jednymi z najcz$ ciej cytowanych przykład%w .ilozo.icznego związku mi$dzy .ilozo.ią buddyjską i nowoczesną nauką" ,eprezentują one na -achodzie silny odwr%t od klasycznego determinizmu! czyli od idei! że cały wszech wiat i wszystko! co si$ w nim wydarza! można precyzyjnie poznać i zmierzyć! gdy tylko mamy wystarczające in.ormacje o początkowych warunkach" Eakt! że deterministyczne r%wnania r%żniczkowe w teorii mechaniki kwantowej i teorii chaosu dostarczają niedeterministycznych wynik%w! jest obecnie przedmiotem ekscytujących bada/"

; ko/cu rozumiemy! dlaczego pracujemy z umysłem Być może nauka zyskałaby na odej ciu od tablic zapisanych r%wnaniami i ocenie swych własnych podstawowych rozmy la/ lub też swych podstawowych założe/ .ilozo.icznych" Dla naukowca wiat istnieje niezależnie od ludzkiego postrzegania i koncepcji" )o wi$cej! każdy rezultat przyj$ty w nauce musi być powtarzalny" Dlatego też rzeczywisto ć według nauki opiera si$ na tym! na co si$ wszyscy zgadzamy" &e podstawowe założenia nauki są Ur%dłem jej mocy 0 bez rygorystycznej sp%jno ci logicznej! powtarzalno ci i podstawowego głodu intelektualnego! by zrozumieć przyrod$! wiat m%głby wyglądać tak! jak postrzegano go w redniowieczu" > jednak dochodzimy do wniosku! że nauka nie m%wi nam! jakimi rzeczy są! lecz tylko! jakimi wydają si$ być naszym zmysłom i urządzeniom" )o wi$cej! nauka nie ma obecnie za zadanie odpowiadać na pytania dotyczące kondycji ludzkiej czy też ludzkiego szcz$ cia" Vksperyment jest oczywi cie tylko tak dobry! jak instrument! kt%rym si$ go przeprowadza! a naukowcy bardzo dbają o ilo ciowe okre lenie swych eksperymentalnych bł$d%w i niepewno ci" > jednak na razie nauka ma bardzo mało do powiedzenia o najważniejszym i podstawowym instrumencie każdego człowieka 0 o ludzkim umy le" Wadne inne systematyczne badania umysłu nie mogą si$ r%wnać z buddyzmem! kt%ry specjalizuje si$ w tej dziedzinie od tysi$cy lat" Buddyzm i nauka zgadzają si$ pod tym wzgl$dem! że buddyzm także opiera si$ na sprawdzaniu empirycznym i powtarzalno ci" Buddyzm dostarcza przetestowanych przez stulecia metod zajmowania si$ ludzkim szcz$ ciem i rozwijaniem umysłu w bardziej wiadome i stabilniejsze rodowisko" -apewnia si$! że te empiryczne metody i rezultaty buddyzmu są powtarzalne 0 o wieconych i wyzwolonych stan%w umysłu mogą do wiadczać wszyscy! i wszyscy też powinni sami sprawdzić metody oraz rezultaty! nie biorąc niczego na wiar$" 6statecznie! metody buddyzmu odpowiadają poszukiwaniom naukowym! gdyż umożliwiają nam wnikanie w najbardziej podstawową istot$ wiadomo ci! materii i przestrzeni" Blakesley Burkhart jest doktorantką na wydziale astronomii Mniwersytetu ;isconsin w @adison! gdzie uzyskała magisteria z .izyki i astronomii" -ajmuje si$ badaniem turbulencji i p%l magnetycznych w chmurach mi$dzygwiezdnych po to! żeby lepiej zrozumieć! jak procesy te kształtują naszą galaktyk$ oraz jak wpływają na proces .ormowania si$ gwiazd" 5chronienie buddyjskie przyj$ła dwa lata temu"