You are on page 1of 9

Bodhisattwowie i bodhiczitta

Mipam Rinpocze _________ Nauki wygłoszone w Kucharach, 23-25 lipca 200 Nauki o rozwi!aniu "o#hiczi$$y, czyli %&wiecone! 'os$awy mo(na po#zieli) na cz$ery cz*&ci+ 'ierwsza cz*&) "*#zie po&wi*cona rozwi!aniu %&wiecone! 'os$awy+ , #rugie! wy!a&nimy cz$ery niezmierzono&ci, czyli )wicze-nie si* w "o#hiczi$$cie (yczenia+ , $rzecie! cz*&ci om-wimy sze&) wyzwala!.cych #ziała/, nazywanych r-wnie( parami$ami+ %piera!. si* one na prak$ykowaniu "o#hiczi$$y zas$osowania+ , czwar$ym punkcie za& wy!a&nimy, !akie korzy&ci przynosz. powy(sze prak$yki+ 0e&li nie "*#ziesz (yczył innym swo!ego szcz*&cia w zamian za ich cierpienie, nie osi.gniesz s$anu "u##y+ Nie "*#ziesz $e( szcz*&liwy w uwarunkowanym &wiecie+ 1zan$i#ewa 0e&li pos$rzegamy wszys$kie is$o$y !ako r-wne i wi#zimy praw#ziw. na$ur* z!awisk, $o nawe$ !e(eli nasze zmysły reagu!. na "o#2ce zewn*$rzne, osi.gniemy me#y$acy!n. s$a"ilno&)+ Milarepa 3ierpienie pows$a!e #la$ego, (e pragniemy szcz*&cia #la sie"ie+ 4le #oskonały s$an "u##y osi.ga $en, k$o chce przynosi) po(y$ek innym+ 5ogme 6zi*ki miłu!.ce! #o"roci wyzwolisz si* z agres!i i gniewu i #oskonal.c s$an ra#o&ci, zwany w sanskrycie sam"ogaka!., osi.gniesz m.#ro&) po#o"n. zwiercia#łu+ 7ongczenpa 8o#hiczi$$a i ro#za!e "o#hisa$$w-w Nauki o $ym, !ak rozwin.) %&wiecon. 'os$aw* mo(na po#zieli) na $rzy ro#za!e, w zale(no&ci o# s$a"ilno&ci umysłu+ ,y!a&nie/ $ych u#zielał r-wnie( lama linii Ningma, 7ongczen Ra"#ziampa, nazywany ,spaniałym ,szechwie#z.cym+ %$o !ego nauki9 :s$nie!. $rzy ro#za!e "o#hisa$$w-w, nazywanych $ak(e synami i c-rkami 8u##y+ 'ierwszy ro#za! $o ci, k$-rzy na!pierw sami chc. osi.gn.) wyzwolenie+ Mo(na ich por-wna) #o kr-la+ %si.gn. oni wyzwolenie po $rzy#zies$u $rzech niezliczonych eonach+ 0es$ $o %&wiecona 'os$awa opar$a na wielkich (yczeniach+ Na!pierw oni sami osi.ga!. wyzwolenie, po$em pomaga!. innym+ 5akie nas$awienie por-wna) mo(na #o pos$awy kr-la, k$-ry na!pierw z#o"ywa kr-les$wo, a po$em s$ara si* zapewni) #o"ro"y$ i szcz*&cie wszys$kimi swoim po##anym+ , wielu $eks$ach #harmy $en $yp %&wiecone! 'os$awy ko!arzony !es$ z nas$awieniem Mai$rei, przyszłego 8u##y+ 6rugi ro#za! "o#hisa$$w-w pragnie osi.gn.) wyzwolenie razem z wszys$kim czu!.cymi is$o$ami+ :ch %&wiecona 'os$awa opiera si* na

rozwi!aniu praw#ziwe! pona#czasowe! m.#ro&ci umysłu i przypomina pos$aw* przewo2nika, k$-ry za"iera po#r-(nych na #rugi "rzeg, sam $e( si* $am u#a!.c+ 5ego ro#za!u "o#hisa$$wowie osi.ga!. wyzwolenie po sie#miu niesko/czonych eonach+ 5rzeci ro#za! "o#hisa$$w-w $o ci, k$-rzy na!pierw chc. pom-c wszys$kim czu!.cym is$o$om w osi.gni*ciu wyzwolenia, a #opiero p-2nie! sami !e uzyska)+ Mo(na ich por-wna) #o pas$erza, k$-ry pozwala całemu s$a#u prze!&) prze# so"., na przykła# na nie"ezpiecznych $erenach lu" $ru#nych przeł*czach g-rskich i nie i#zie naprz-#, #op-ki zwierz*$a, wszys$kie co #o !e#nego nie prze!#.+ 1. $o "o#hisa$$wowie, k$-rzy rozwi!a!. %&wiecon. 'os$aw* niepor-wnywalnego o&wieconego umysłu+ 'or-wnu!e si* ich #o 8u##y M.#ro&ci i his$orycznego 8u##y 1iak!amuniego+ %si.ga!. oni wyzwolenie po $rzech niezliczonych eonach+ Rozw-! prak$yki "o#hisa$$wy mo(na po#zieli) na #ziesi*) s$opni+ 'o#ział $en opiera si* z kolei na cz$erech poziomach %&wiecone! 'os$awy+ 6o pierwszego poziomu nale(. ;cie(ka Nagroma#zenia i ;cie(ka Me$o#+ 'o#.(anie #woma pierwszymi &cie(kami, #o$ycz.cymi poziomu prze# osi.gni*ciem wyzwolenia i pierwszego "humi, $o rozwi!anie %&wiecone! 'os$awy w oparciu o ukierunkowane pos$*powanie+ :nnymi słowy, oznacza $o, (e chocia( nie #o&wia#czamy $u !eszcze pus$ki i praw#ziwe! na$ury rzeczy, !e#nak mamy $akie (yczenie i konsekwen$nie po#.(amy w $ym kierunku+ Na #rugim poziomie "o#hiczi$$y, $zn+ o# pierwszego #o si-#mego s$opnia "o#hisa$$wy, %&wiecona 'os$awa rozwi!a si* w oparciu o całkowicie prze!rzys$e s$any umysłu+ Na $rzech os$a$nich poziomach "o#hisa$$wy %&wiecona 'os$awa !es$ w pełni rozwini*$a, a umysł całkowicie prze!rzys$y+ ,reszcie na os$a$nim poziomie s$anu "u##y, wszys$kie zasłony i zaciemnienia umysłu s. całkowicie usuni*$e+ Rozw-! "o#hiczi$$y mo(na r-wnie( po#zieli) "ior.c po# uwag* !e! na$ur* i charak$erys$yczne wła&ciwo&ci+ 5u r-wnie( mamy #wa poziomy9 "o#hiczi$$* rela$ywn. i a"solu$n.+ 5ak wi*c na rela$ywnym poziomie mo(emy po#zieli) !. na "o#hiczi$$* (yczenia i zas$osowania+ 0ako przykła# po#a) mo(na nas$*pu!.ce cy$a$y+ 'ierwszy z nich pocho#zi ze słynne! rozprawy naukowe! 1zan$i#ewy, in#y!skiego uczonego (y!.cego na przełomie <::: i := wieku, za$y$ułowane! >,kracza!.c na &cie(k* "o#hisa$$wy?9 >0e&li lu#zie #os$rzega!. r-(nic* pomi*#zy ch*ci. u#ania si* w po#r-(, a po#r-(owaniem, powinni r-wnie( zrozumie) r-(nic* i kole!no&) w po!awianiu si* #wu pierwszych ro#za!-w "o#hiczi$$y?+ @uru Rinpocze u!.ł $o w swoich pie&niach #o&wia#czenia w nas$*pu!.cy spos-"9 >Ayczenie przyniesienia po(y$ku wszys$kim czu!.cym is$o$om !es$ szy"k. &cie(k. prowa#z.c. #o #oskonałego s$anu "u##y?+ @uru Rinpocze powie#ział r-wnie(, (e prze#e wszys$kim nale(y wyzwala) inne is$o$y z samsary, cykliczne! egzys$enc!i i rozwi!a) %&wiecon. 'os$aw* #la po(y$ku wszys$kich czu!.cych is$o$, )wicz.c si* przy $ym w sze&ciu wyzwala!.cych #ziałaniach, czyli parami$ach+ 1. $o wy!a&nienia #o$ycz.ce rela$ywnego poziomu "o#hiczi$$y+ Bwiczenie umysłu poprzez rozwi!anie %&wiecone! 'os$awy na ;cie(ce Nagroma#zenia i ;cie(ce Cas$osowania !es$ "ar#zo #ługim procesem+ 'rze!#ziemy $eraz #o a"solu$ne! "o#hiczi$$y+ 'oprzez moc "ezpo&re#niego urzeczywis$nienia praw#ziwe! na$ury wszys$kich z!awisk i rzeczy, nazywanego ;cie(k. ,i#zenia lu" $e( ,yzwolenia, urzeczywis$nia si* os$a$eczn. "o#hiczi$$*+ 0es$ $o praw#ziwa rzeczywis$o&), a zawar$a w nie! m.#ro&), r-wnoznaczna z pus$o&ci., !es$ wolna o# !akichkolwiek koncepc!i+ %"ie$nica "o#hisa$$wy Na poziomie rela$ywnym "o#hiczi$$* rozwi!a si* poprzez wzi*cie u#ziału w ry$uale, zwanym o"ie$nic. "o#hisa$$wy+ Nas$*pnie #zi*ki mocy prak$yki zmierza si* w kierunku a"solu$ne! "o#hiczi$$y+ Ry$uał zło(enia o"ie$nicy "o#hisa$$wy polega na przekazaniu nam przez lam* &lu"owa/ rozwi!ania i u$rzymywania %&wiecone! 'os$awy+ Nas$*pnie, a"y "o#hiczi$$a nie zanikła, ale mogła na#al si* rozwi!a), nale(y nieprzerwanie prak$ykowa)+ Cło(enie o"ie$nicy "o#hisa$$wy prze"iega w nas$*pu!.cy spos-"9 na!pierw wyo"ra(amy so"ie prze# so". w g-rze całe 1chronienie, k$-re !es$ nagroma#zeniem wszelkich #o"rych wra(e/ w umy&le+ 1. $o "u##owie i "o#hisa$$wowie, k$-rzy s. &wia#kami rozwo!u nasze! %&wiecone! 'os$awy+ Rozumiemy, (e ka(#a z niezliczonych czu!.cych is$o$ "yła kie#y&, w poprze#nich (ywo$ach nasz. ma$k. i o!cem+ 6zi*ki mocy wsp-łczucia koncen$ru!emy si* na $ych wszys$kich is$o$ach, niezliczonych !ak przes$rze/ nie"a, a #zi*ki mocy na!wy(sze! m.#ro&ci skupiamy si* na #oskonałym o&wieceniu+ , $en spos-" rozwi!amy %&wiecon. 'os$aw*+ My&limy9 >C o##aniem "*#* )wiczył si* w pos$*powaniu &cie(k. "o#hisa$$wy i nie

us$an*, #op-ki os$a$nia czu!.ca is$o$a nie zos$anie wyzwolona z samsary, cykliczne! egzys$enc!i?+ ,reszcie rozwi!amy gł*"okie o##anie i o$war$o&)+ Me#y$u!.c, czu!emy, !ak całe 6rzewo 1chronienia, k$-re przywołali&my, a k$-re reprezen$u!e %&wiecon. 'os$aw*, s$a!e si* cz*&ci. nas samych+ ,szyscy o$acza!.cy nas "u##owie i aspek$y o&wiecenia s$opniowo znika!. o# zewn*$rznego kr*gu #o wewn.$rz, s$apia!.c si* ze zna!#u!.cym si* w cen$rum 7am., reprezen$u!.cym "u##*, #harm* i sang*+ R-wnie( 7ama rozpuszcza si* w &wia$ło i s$apia si* z nami+ , $en spos-" "u#zi si* w nas %&wiecona 'os$awa, na$ura 5rzech Kle!no$-w+ 3ały $en proces pow$arzamy $rzy razy+ Na ko/cu wysyłamy (yczenia9 >%"y #rogocenna %&wiecona 'os$awa nie przes$ała si* rozwi!a) u $ych, u k$-rych !u( si* rozwin*ła, o"y rozwi!ała si* coraz "ar#zie! i rozwin*ła si* u $ych, u k$-rych si* !eszcze nie rozwin*ła?+ 3z$ery niezmierzono&ci 3z$ery niezmierzono&ci wy!a&nione zos$ały we Dragmencie #zieła $y"e$a/skiego mis$rza 7ongczenpy, >1poczywa!.c w umy&leE9 >Ciemi* #o"roci, k$-ra !es$ po#s$aw., oz#a"iam kwia$ami wsp-łczucia i piel*gnu!* w orze2wia!.cym cieniu wsp-łra#o&ci, po#lewa!.c czys$. wo#. "ezs$ronne! miło&ci+ , $en spos-" )wicz* sw-! umysł #la po(y$ku wszys$kich czu!.cych is$o$?+ Cnaczenie $ego Dragmen$u !es$ nas$*pu!.ce F a"y piel*gnowa) cz$ery niezmierzono&ci, powinni&my koncen$rowa) si* na czu!.cych is$o$ach, k$-re nie s. szcz*&liwe i (yczy) im, a"y osi.gn*ły szcz*&cie+ 5akie #ziałanie nazywane !es$ miłu!.c. #o"roci. i !es$ pierwsz. niezmierzono&ci.+ Nas$*pna niezmierzono&), nazywana wsp-łczuciem, polega na skupianiu si* na czu!.cych is$o$ach, k$-re "ar#zo cierpi., o#czuwa!. "-l i (yczeniu im, a"y "yły wolne o# $ego cierpienia+ 5rzecia niezmierzono&) $o (yczenie $ym, k$-rzy !u( osi.gn*li szcz*&cie, a"y nig#y nie "yli o##zieleni o# $ego s$anu+ Nazywana !es$ ona wsp-łra#o&ci.+ %s$a$nia niezmierzono&) $o "ezs$ronna miło&), pos$rzeganie wszys$kich is$o$ !ako r-wnych+ 1kupiamy si* na wszys$kich czu!.cych is$o$ach, k$-re ma!. wiele niech*ci i przywi.zania, $zn+ przywi.zania #o $ych, k$-rzy s. im "liscy i #a!. im szcz*&cie i niech*ci w s$osunku #o $ych, k$-rzy s. im o"cy lu" !e skrzyw#zili+ Ayczymy wszys$kim czu!.cym is$o$om, a"y "yły szcz*&liwe, "y "yły wolne o# "-lu i cierpienia, nie "yły o# $ego s$anu o##zielone oraz, "y mogły pos$rzega) wszys$kie is$o$y F "liskich i wrog-w F !ako r-wnych+ 5o s. cz$ery niezmierzono&ci+ Mis$rz 7ongczenpa $łumaczył $e(, !aki po(y$ek wypływa z $ych prak$yk+ 'owie#ział9 >6zi*ki miłu!.ce! #o"roci wyzwolisz si* z agres!i i gniewu i #oskonal.c s$an ra#o&ci, zwany w sanskrycie sam"ogaka!., osi.gniesz m.#ro&) po#o"n. zwiercia#łu?+ 6o#ał r-wnie(, (e poprzez wsp-łczucie wyzwalamy si* z przywi.zania, osi.ga!.c s$an praw#y F zwany #harmaka!. F k$-ry o"!awia si* poprzez m.#ro&) rozr-(nia!.c.+ 'oprzez wsp-łra#o&) poz"ywamy si* zaz#ro&ci i urzeczywis$niamy s$an emanac!i F nirmanaka!* F m.#ro&) #o&wia#czenia+ Nas$*pnie, poprzez pos$rzeganie is$o$ !ako r-wnych, wyzwolimy si* z #umy, niewie#zy i po#o"nych s$an-w umysłu, osi.ga!.c po#s$awowy s$an swa"awikaka!i, m.#ro&) wyr-wnu!.c. oraz m.#ro&) wszechprzenika!.c.+ R-wnie( in#y!ski "o#hisa$$wa 1zan$i#ewa u#zielał nauk, w !ako spos-" rozwi!a) cz$ery niezmierzono&ci+ M-wił9 >0e&li nie "*#ziesz (yczył innym swo!ego szcz*&cia w zamian za ich cierpienie, nie osi.gniesz s$anu "u##y+ Nie "*#ziesz $e( szcz*&liwy w uwarunkowanym &wiecie?+ Cnaczenie $ych nauk !es$ nas$*pu!.ce9 kie#y zamias$ o so"ie my&limy o innych, zamieniamy $ym samym egoizm i "rak szacunku #la innych na co& przeciwnego F #"amy prze#e wszys$kim o innych, $ak !ak kie#y& #"ali&my o sie"ie, a zapominamy o so"ie, $ak !ak kie#y& "ez#usznie zapominali&my o innych+ 1zan$i#ewa m-wił $e(, (e nale(y sie"ie oDiarowa) innym i kocha) ich $ak, !ak kochamy sie"ie samych+ :nny mis$rz $y"e$a/ski 3zengała powie#ział9 >, $rakcie o##ychania powinni&my )wiczy) si* w naprzemiennym "raniu i #awaniu?+ %znacza $o, (e #a!emy innym szcz*&cie i za"ieramy ich cierpienie, ł.cz.c $o z w#ychaniem i wy#ychaniem+ 4$isia, sławny mis$rz in#y!ski, k$-ry przeni-sł wiele aspek$-w #harmy #o 5y"e$u, m-wił9 >@#y o$acza!. nas wa#y i "ł*#y wynika!.ce z przywi.zania, niech*ci, złu#ze/ i niewie#zy, powinni&my oswoi) si* z my&l. wymiany z innymi+ 0e&li pos$*pu!emy w $en wła&nie spos-", "ior.c na sie"ie cierpienie innych i oDiarowu!.c im własne szcz*&cie, w przyszło&ci zwyci*(ymy ego?+ Kole!ny wielki "o#hisa$$wa 5ogme, powie#ział9 >3ierpienie pows$a!e #la$ego, (e pragniemy szcz*&cia #la sie"ie+ 4le #oskonały

s$an "u##y osi.ga $en, k$o chce przynosi) po(y$ek innym+ 6la$ego wła&nie wymiana własnego szcz*&cia na cierpienie innych !es$ prak$yk. "o#hisa$$wyE+ 8o#hisa$$wa 1zan$i#ewa m-wił9 >Ka(#a krzyw#a, s$rach i cierpienie is$nie!.ce na $ym &wiecie pocho#z. z przywi.zania #o ego?+ 6o#ał $e(, (e pokonanie wszys$kich #zikich, nieu!arzmionych s$worze/, "*#.cych naszymi nieprzy!aci-łmi !es$ niemo(liwe+ Ca $o pokonanie naszego własnego gniewnego umysłu !es$ !ak zwyci*s$wo na# wszys$kimi wrogami+ 5o $ak, !ak"y&my chcieli wy&cieła) kawałkiem sk-ry cał. ziemi*, zamias$ zro"i) z nie! "u$y, w k$-rych mogli"y&my swo"o#nie si* porusza)+ 1ze&) parami$ 6o$arli&my $eraz #o $rzeciego punk$u, k$-rym !es$ prak$ykowanie "o#hiczi$$y zas$osowania+ 6o$yczy $o sze&ciu wyzwala!.cych #ziała/, czyli sze&ciu parami$+ Nauczał o $ym : Mipam Rinpocze w $ek&cie za$y$ułowanym >8rama ,ie#zy?+ Mo(emy $am przeczy$a)9 >1zczo#ro&), wła&ciwe pos$*powanie, cierpliwo&), wy$rwało&), me#y$ac!a w poł.czeniu z m.#ro&ci. $o sze&) wyzwala!.cych #ziała/+? 1. Szczodrość Na!pierw skupimy si* na paramicie szczo#ro&ci+ 5o wyzwala!.ce #ziałanie mo(emy po#zieli) na $rzy ro#za!e9 szczo#ro&) ma$erialn., szczo#ro&) #o$ycz.c. nauk 8u##y oraz szczo#ro&) ochrony opiera!.c. si* na #zieleniu si* własn. nieus$raszono&ci.+ C kolei szczo#ro&) ma$erialn. mo(na znowu po#zieli) na $rzy9 zwycza!n., wspaniał. i #oskonał.+ 7ongczenpa wy!a&nił $o nas$*pu!.co9 >'ierwszy, zwycza!ny ro#za! szczo#ro&ci, $o #zielenie si* !e#zeniem, u"raniami, ko/mi, po!az#ami, "y#łem i po#o"nymi rzeczami F chocia( oczywi&cie #zisia! mamy samocho#y, wi*c nie po$rze"u!emy muł-w+ ,spaniała szczo#ro&) $o #zielenie si* własn. ro#zin.9 synami, c-rkami i innymi członkami ro#ziny+ 6oskonała szczo#ro&), $o oDiarowanie własne! głowy, oczu i ko/czyn+ 0es$ $o na!wy(szy ro#za! szczo#ro&ci ma$erialne!, co& czego nie ro"i si* zwycza!nie+ 6awanie powinno "y) wolne o# sk.ps$wa, o# ch*ci za$rzymania rzeczy #la sie"ie+ 'owinno r-wnie( "y) poz"awione na#ziei na wza!emno&) w przyszło&ci, my&lenia $ypu9 >1koro pomogłem $e! oso"ie, $o $eraz ona musi pom-c mnie?+ Nie powinni&my oczywi&cie zaczyna) o# prak$ykowania #oskonałe! szczo#ro&ci+ 0es$ $o prak$yka #la $ych, k$-rzy urzeczywis$nili %&wiecon. 'os$aw* F oni mog. #zieli) si* swoim ciałem+ 'rzynosi $o w-wczas wielki po(y$ek+ , innym wypa#ku nie ma z $ego (a#nego po(y$ku F "ez wcze&nie!szego, całkowi$ego rozwini*cia %&wiecone! 'os$awy, #zielenie si* swoim ciałem spowo#u!e $ylko "ezu(y$eczn. &mier)+ 'rze!#2my $eraz #o #rugiego ro#za!u szczo#ro&ci, #o$ycz.cego nauk 8u##y+ %znacza $o #zielenie si* prze#mio$ami, pomaga!.cymi w prak$yce #harmy lu" s$warzanie warunk-w #o !e! prak$yki+ %znacza $o $ak(e nauczanie os$a$eczne! m.#ro&ci poprzez przekaz mocy, k$-ry powo#u!e, (e umysły uczni-w #o!rzewa!.+ 6o$yczy $o wyzwala!.cych wskaz-wek, pocho#z.cych "ezpo&re#nio o# 7amy+ , skr-cie, #zielenie si* #harm. $o #awanie o#powie#nich nauk, zar-wno wy(szych i ni(szych, co oczywi&cie zale(y o# po$rze" ucznia, poprzez czy$anie wskaz-wek, czyli u#zielania lungu, a $ak(e przy!mowanie o"ie$nic zwi.zanych z przekazami mocy Ginic!ac!amiH+ 1po&r-# wszys$kich $rzech ro#za!-w szczo#ro&ci, #zielenie si* naukami 8u##y !es$ !e! na!wy(szym ro#za!em+ , !e#ne! z su$r powie#ziane !es$, (e #zielenie si* pi-rem, a$ramen$em, papierem i ksi.(kami w imi* #harmy !es$ mnie!sz. szczo#ro&ci.+ 0e#nak nauczanie #harmy zgo#nie ze &cie(kami &rawak-w, pra$!eka"u##-w, ,ielkiego 'o!az#u lu" 6iamen$owe! 6rogi !es$ czym& napraw#* wielkim+ ,y$rwa) na &cie(ce #o #oskonałego prze"u#zenia i nas$*pnie naucza) #harmy, k$-ra !es$ nieogarniona !ak przes$rze/, !es$ czym& napraw#* wspaniałym+ 6o$yczy $o na przykła# his$orycznego 8u##y, k$-ry chocia( nauczał w !e#nym !*zyku, $o !ego mowa "yła zrozumiała #la wszys$kich+ 6la$ego wła&nie m-wimy, (e #harma !es$ nieogarniona9 poprzez słowo w !e#nym !*zyku pows$ało znaczenie w pozos$ałych !*zykach+ 0ego sens !es$ wszechprzenika!.cy i #ociera #o wszys$kich czu!.cych is$o$+ :s$nie!e wreszcie $rzeci ro#za! szczo#ro&ci9 ochranianie prze# l*kami i zapewnianie "ezpiecze/s$wa wszys$kim czu!.cym is$o$om+ Mo(na na przykła# #zi*ki własne! mocy chroni) innych prze# nieprzy!aci-łmi, choro"ami, #emonami, ogniem, wo#., ciemno&ci., niesprawie#liwymi rz.#ami, egois$ycznymi wła#cami, i$#+ 1am 8u##a powie#ział9 >1po&r-# wszys$kich #o"rych wra(e/, !akie mo(emy nagroma#zi) w umy&le, chronienie (ycia czu!.cych is$o$ przynosi na!wi*kszy po(y$ek?+ 2. Właściwe działanie 6ruga parami$a $o &wia#ome i sensowne (ycie, k$-re !es$ po(y$eczne #la

innych+ Mo(emy $u$a! po raz kole!ny zacy$owa) 7ongczenp*9 >6o$rzymywanie o"ie$nic, groma#zenie zasługi poprzez pozy$ywne #ziałania oraz przynoszenie po(y$ku wszys$kim czu!.cym is$o$om, o$o s. $rzy ro#za!e wła&ciwego #ziałania, k$-re powinny zawsze charak$eryzowa) "o#hisa$$w*?+ R-wnie( w >Rozprawie o Kle!nocie Nagroma#zeniaE wy!a&nione !es$9 >6o$rzymywanie o"ie$nic chroni umysł prze# nega$ywnymi wra(eniami, groma#zenie zasługi poprzez #o"re #ziałania, powo#u!e, (e pozy$ywne wra(enia zakorzenia!. si* w umy&le+ 4 wła&ciwe #ziałanie opar$e na wy$rwałym pomaganiu czu!.cym is$o$om przynosi po(y$ek wszys$kim?+ :s$nie!. $rzy sposo"y wła&ciwego #ziałania, k$-re mo(na wy!a&ni) w nas$*pu!.cy spos-"9 #o$rzymywanie o"ie$nic, k$-re pomaga!. unika) szko#liwych #ziała/, groma#zenie zasługi poprzez pozy$ywne #ziałania, oraz #ziałanie #la po(y$ku wszys$kich czu!.cych is$o$+ 'ierwsze wła&ciwe #ziałanie oznacza, (e powinno si* unika) szko#liwych czyn-w $ak, !ak unika si* $rucizny+ , #rugim, nagroma#zenie pozy$ywnych #ziała/ sprawia, (e umysł całkowicie wypełnia si* pozy$ywnymi wra(eniami+ %s$a$ni ro#za! po!awia si*, g#y przes$a!e si* #ziała) z my&l. o własne! korzy&ci+ Nas$*pnie za pomoc. cz$erech r-(nych &ro#k-w mo(emy przynosi) po(y$ek innym+ Iragmen$ >8ram ,ie#zyE wy!a&nia $o w nas$*pu!.cy spos-"9 >1zczo#ro&), łago#na mowa, pełne znaczenia #ziałanie oraz sp-!no&) pomi*#zy słowami a czynami $o cz$ery sposo"y, przynoszenia po(y$ku czu!.cym is$o$om?+ 7ongczenpa m-wi o $ym, co powinno si* ro"i), a !akich #ziała/ powinno si* zaniecha)9 >%"ie$nice zwane &lu"owaniami pra$imoksza, prowa#z.ce #o !e#nos$kowego wyzwolenia, k$-re mo(na znale2) w wina!i, g#zie wy!a&nione s. wszys$kie &lu"owania mnisie, opiera!. si* na unikaniu #ziesi*ciu nega$ywnych, przynosz.cych cierpienie #ziała/?+ 'ierwsze $rzy, #o$ycz.ce ciała, $o9 nie za"i!a), nie kra&), nie rani) innych poprzez niewła&ciwe zachowania seksualne+ 3z$ery #o$ycz. mowy9 nie kłama), nie u(ywa) szors$kie! mowy, nie roz#ziela) lu#zi, powo#u!.c na przykła# rozłam w grupie przy!aci-ł, nie m-wi) "ez sensu+ %s$a$nie $rzy #o$ycz. umysłu i s. $o9 nie mie) złego nas$awienia #o innych, unika) mylnych pogl.#-w, wys$rzega) si* chciwo&ci i $ch-rzos$wa+ 4czkolwiek 7ongczenpa #o#a!e9 >6la po(y$ku czu!.cych is$o$ "o#hisa$$wowie mog. wykona) sie#em z #ziesi*ciu #ziała/, k$-rych nale(y unika)?+ 1. $o #ziałania zwi.zane z ciałem i mow.+ , man$ra!anie is$nie!. me$o#y polega!.ce na nie-o#rzucaniu, w k$-rych w gł*"oki spos-" prak$yku!e si* przeksz$ałca!.c #ziałania i #zi*ki czemu nasza m.#ro&) wzras$a !ak płomienie pochłania!.ce kawałki #rewna+ Mamy $u$a! kole!ny cy$a$ 7ongczenpy9 >:s$nie!e sze&) wskaz-wek, s$reszcza!.cych znaczenie wszys$kich wymienionych wy(e! &cie(ek+ 'owinni&my si* z nimi zapozna)+ 'o pierwsze, powinni&my pami*$a), (e przeszka#za!.ce uczucia s. same w so"ie "ł*#em+ 'owinni&my wie#zie), ze porzucanie cierpienia !es$ &cie(k. &rawak-w oraz pra$!eka"u##-w Gm-wimy, (e s. $o po#s$awowe &cie(kiH+ 'owinni&my wie#zie), (e oczyszczanie przeszka#za!.cych uczu) !es$ &cie(k. "o#hisa$$wy+ 'rzeksz$ałcanie przeszka#za!.cych uczu) !es$ $a!emn. &cie(k. man$ra!any+ 'owinni&my pami*$a), (e na$uralna, pona#czasowa m.#ro&) pows$a!e sama z sie"ie+ 'owinni&my r-wnie( pami*$a), (e wyzwolenia nie mo(na osi.gn.) poprzez lgni*cie #o z!awisk i ich o#pychanie+ @#y o $ym wiemy, nie ma !u( po$rze"y posia#ania przeszka#za!.cych uczu)?+ :s$nie!. sprzeczne opinie na $ema$ $ego, czy po#s$awowe o"ie$nice s. zawar$e w wy(szych o"ie$nicach, czy $e( nie+ 3hocia( wy#awa) "y si* mogło, (e is$nie!e konDlik$ pomi*#zy po#s$awowymi a wy(szymi o"ie$nicami, $o !e#nak ze wzgl*#u na $o, (e ich esenc!a !es$ niezmienna, nie ma mi*#zy nimi na!mnie!sze! sprzeczno&ci+ 0e&li #la przykła#u we2miemy picie alkoholu !ako cz*&) >szalonego pos$*powania? na &cie(ce $an$ry, mogło"y ono #oprowa#zi) #o nagroma#zenia nega$ywnych #ziała/ lu" upa#ku #la prak$yku!.cych &rawaka!an*, k$-rzy zło(yli po#s$awowe &lu"owania+ Cgo#nie z pos$aw. "o#hisa$$wy, mogło"y $o "y) "ł*#em, !e#nak nie !es$, poniewa( w $ym samym czasie -w mnich lu" "o#hisa$$wa, !ak i !ego ciało s. przeksz$ałcane w co& innego+ 6zie!e si* $ak poprzez Dak$, (e ciało pos$rzegane !es$ !ako !i#am na przykła# po#czas prak$yki me#y$acy!ne!+ 6la$ego, zar-wno prak$yku!.cy &rawaka!an* !ak i "o#hisa$$wowie, pi!. alkohol w ramach spec!alnych ceremonii+ Nie pi!. !e#nak #la za"awy, lecz !es$ $o cz*&) ich prak$yki i nie przynosi nikomu (a#ne! szko#y+ 'rzez man$r*, mu#ry i wchłoni*cie me#y$acy!ne alkohol przeksz$ałcany !es$ w nek$ar i w $en spos-" mo(na si* nim cieszy)+ , procesie $ym wa(ne !es$, "y nie myli) po!*) i nie rozprasza) si*+ , $en spos-" nasze zwykłe pos$rzeganie własne! oso"y, o$oczenia i wypi!anego alkoholu przeksz$ałcane !es$ w !i#ama, man#al* i nek$ar, #la$ego $e( nie ma

w $ym (a#nego "ł*#u+ 'oza $ym, skła#a!.c oDiarowania !i#amowi nagroma#zi) mo(na #o"re wra(enia i #oskonali) m.#ro&)+ Rozwi!amy r-wnie( pozy$ywne wła&ciwo&ci, !ako (e o$rzymu!emy $u wsparcie w prak$yce u$rzymywania czys$ego pogl.#u i #o&wia#czaniu wchłoni*cia me#y$acy!nego+ >1u$ra kr-lewskiego sama#hiE m-wi9 >Jsenc!a umysłu !es$ pus$a, !e! na$ur. !es$ prze!rzys$e &wia$ło, z!awiska nie ma!. własne! esenc!i+ 0e&li $o rozpoznamy, nie "*#zie !u( s$anu "ez o"ie$nicy?+ >1u$ra 6ziesi*ciu K-łE opowia#a o mnichu na!wy(szych praw#, k$-ry mieszka w #omu, a nie w klasz$orze, nie goli głowy i "ro#y, nie nosi r-wnie( sza$ #harmy i nie pos$*pu!e we#ług #rugie! parami$y, a mimo $o, poniewa( pos$rzega on praw#ziw. na$ur* z!awisk, !es$ mnichem na!wy(sze! praw#y+? 3. Cierpliwość %$o cy$a$ z $eks$u >1poczywa!.c w Na$urze KmysłuE9 >Niezale(nie o# $ego, ile wewn*$rzne! i zewn*$rzne! krzyw#y #o&wia#czasz, nie na#awa! $emu znaczenia i rozwi!a! wsp-łczucie+ 3ierpliwo&) prak$yku!emy $ak(e w$e#y, g#y rozwa(amy nauki+ :s$nie!e poza $ym cierpliwo&) "ez o"iek$u+ , $en spos-" powinni&my prak$ykowa) wyzwala!.c. ak$ywno&) cierpliwo&ci?+ 5rzy ro#za!e cierpliwo&ci o"e!mu!. na przykła# znoszenie niew#zi*czno&ci innych lu#zi+ :s$nie!e cierpliwo&) pokonu!.ca przeszko#y w prak$ykowaniu #harmy+ 5rzeci ro#za! cierpliwo&ci, zwane! cierpliwo&ci. "ez o"iek$u, oznacza, (e nie o"awiamy si* gł*"okiego znaczenia nauk 8u##y+ 0e&li cho#zi o pierwszy $yp $ego wyzwala!.cego #ziałania, $łumaczymy $o w nas$*pu!.cy spos-"9 kie#y k$o& nas "i!e, okra#a, oczernia lu" m-wi o nas za plecami, nie !es$e&my na 2li ani $e( nie #okuczmy im z $ego powo#u+ @#y po# wpływem gniewu m&cimy si* za wyrz.#zon. krzyw#*, niszczymy korzenie pozy$ywnych wra(e/, k$-re nagroma#zili&my przez s$o $ysi*cy eon-w+ 1zan$i#ewa wy!a&nia w swo!e! rozprawie >,kracza!.c na &cie(k* "o#hisa$$wyE9 >Nawe$ !e#na chwila gniewu powo#u!e, (e wszys$kie zasługi nagroma#zone poprzez szczo#ro&) czy prezen$y przynoszone "u##om na przes$rzeni s$u $ysi*cy eon-w, zos$a!. u$racone+ Nie ma wi*ksze! szko#y ni( nienawi&)+ Nie ma wi*ksze! mocy ni( cierpliwo&)+ 6la$ego powinni&my nieus$annie )wiczy) si* w prak$ykowaniu cierpliwo&ci?+ :n#y!ski "o#hisa$$wa 4sanga powie#ział9 >3i, k$-rzy oswa!a!. sw-! #ziki umysł, s. na!wy(szymi wo!ownikami+ 3i, k$-rzy oswa!a!. wroga, !akim !es$ gniew, s. na!wy(szymi zwyci*zcami?+ 6rugim ro#za!em cierpliwo&ci !es$ cierpliwo&) znosz.ca przeszko#y w prak$ykowaniu #harmy+ 'owinni&my znosi) $ru#no&ci wszelkiego ro#za!u, na przykła# zimno czy upał, akcep$u!.c niewygo#y+ 5en ro#za! cierpliwo&ci nazywamy cierpliwo&ci. niczym niezniech*con.+ 'rze!#2my #o $rzeciego ro#za!u cierpliwo&ci, g#y !es$e&my nieus$raszeni w s$osunku #o gł*"okiego znaczenia #harmy+ 5o oznacza, (e nie mamy "ł*#nych pogl.#-w, kie#y słuchamy nauk #o$ycz.cych na przykła# pus$o&ci, a zwłaszcza, kie#y słuchamy na!is$o$nie!szych wskaz-wek na przykła# ,ielkie! 6oskonało&ci, #zogczen+ 4. Wytrwałość 3zwar$e wyzwala!.ce #ziałanie nazywane !es$ wy$rwało&ci. lu" $e( ra#osnym wysiłkiem+ Mis$rz 7ongczenpa powie#ział9 >%so"a, k$-ra czerpie ra#o&) z wy$rwało&ci, zgroma#zi o"łoki niewyczerpane! cno$y, !ak pszczoły z"iera!. si* na# polan. pachn.cych kwia$-w lo$osu?+ ,y$rwało&)#zielimy na $rzy ro#za!e+ 'ierwsza $o wy$rwało&) po#o"na #o z"roi, k$-ra le(y u po#s$aw po#e!mowania #o"rych #ziała/+ 6zi*ki nie! r-wnie( pokonywane s. cz$ery nega$ywne wpływy+ 6rugi ro#za! $o wy$rwało&) zas$osowania+ 0es$ przyczyn. #oskonalenia pi*ciu &cie(ek, k$-re s$anowi. !e#n. #rog* a( #o momen$u osi.gni*cia #ziesi.$ego s$opnia "o#hisa$$wy i s$anu "u##y+ :s$nie!e $e( $rzeci ro#za! ra#osnego wysiłku9 #ziałanie #la #o"ra innych is$o$+ 'o#ział na $rzy ro#za!e wy$rwało&ci pocho#zi o# mis$rza 7ongczenpy+ :s$nie!e wiele sposo"-w porz.#kowania $e! wła&ciwo&ci, ale $en s$anowi po#s$aw*9 wy$rwało&) przypomina!.ca z"ro!*, nazywana wy$rwało&ci. pełne! o##ania pilno&ciL #ruga $o wy$rwało&) s$osowana nieus$annie, k$-ra oznacza, (e nie zniech*camy si* w prak$yce+ Nas$*pnie is$nie!e wy$rwało&) przynoszenia po(y$ku innym is$o$om, a $ak(e urzeczywis$niania nauk 8u##y+ 3y$u!.c 4sang*9 >'a$rz.c na prak$yku!.cych &rawak-w lu" pra$!eka"u##-w F mianowicie prak$yku!.cych hina!an* - wi#zimy, (e #okła#a!. oni s$ara/ #la własnego po(y$ku, co mo(na por-wna) #o pr-"y ugaszenia po(aru, k$-ry zacz.ł si* na ich własnych głowach+ C #rugie! !e#nak s$rony, prak$yka "o#hisa$$wy oznacza "ycie wy$rwałym #la po(y$ku wszys$kich czu!.cych is$o$?+ 8u##a nauczał9 >K$o& mo(e zapy$a), !akim "ł*#em !es$ "rak wy$rwało&ciM 6la kogo&, k$o nie !es$ wy$rwały, #harma nie is$nie!e, poniewa( !e! nie prak$yku!e?+

,szechwie#z.cy 7ama 6zigme 7ingpa powie#ział9 >%so"a "ez wy$rwało&ci !es$ r-wnie( "ez ochrony+ M.#ro&), moc czy "ogac$wa !e! nie ochroni.+ 0es$ !ak wio&larz "ez wiosła F nie mo(e płyn.)?+ @#y nie !es$e&my wy$rwali, opanowu!e nas lenis$wo i nie zna!#u!emy czasu na prak$ykowanie #harmy+ 7ongczenpa powie#ział r-wnie(9 >'rzeciwie/s$wem wy$rwało&ci s. $rzy ro#za!e lenis$wa+ 7enis$wo pos$*powania w spos-" nie przynosz.cy po(y$ku, lenis$wo nie#oceniania samego sie"ie, w.$pienia we własne mo(liwo&ci oraz lenis$wo "ycia $ch-rzliwym?+ ,szys$kie $rzy ro#za!e lenis$wa s. po#s$aw. $rzech ro#za!-w "ł*#-w na &cie(ce+ %znacza $o, (e kie#y !es$e&my leniwi, ka(#a po$enc!alna #oskonało&), k$-ra mogła"y pows$a), przygasa i w zamian za $o po!awia si* sła"o&)+ 7ongczenpa powie#ział $e(9 >Kie#y umysł !es$ rozproszony i anga(u!emy si* w rzeczy u$ru#nia!.ce prak$yk* nauk 8u##y, $akie !ak han#el, uprawa ziemi, prowa#zenie ksi.g i kalkulac!e, oznacza $o, (e opanowani !es$e&my lenis$wem nie przynoszenia po(y$ku?+ 6rugim ro#za!em lenis$wa !es$ nie#ocenianie samego sie"ie+ %znacza $o, (e nie wierzymy, i( !es$e&my w s$anie co& osi.gn.)+ My&limy w$e#y9 >K$o& $aki !ak !a i $ak nie !es$ w s$anie $ego zro"i)E+ , $en spos-" zniech*camy si* #o prak$yki+ 5rzecim ro#za!em lenis$wa !es$ "ycie $ch-rzliwym+ 0es$ ono po#o"ne #o poprze#niego, !e#nak nie !es$ $ym samym+ %znacza, (e kie#y s$a!emy $warz. w $warz z przeszko#ami i $ru#nymi sy$uac!ami, my&limy9 >Nie s$a) mnie na $o, po##a!e si*E+ 5. edytac!a 5a parami$a #zieli si* na #wa ro#za!e+ 'ierwszy $o o#oso"nienie+ 8ył kie#y& uczony o imieniu 'o$ała, k$-ry powie#ział9 >0e&li k$o& lu"i "y) $owarzyski i anga(u!e si* w wiele ak$ywno&ci, praw#ziwa prak$yka nie rozwinie si* u niego $ak ła$wo+ 5ak napraw#*, g#y !es$e&my nieus$annie mi*#zy lu#2mi, s$a"ilno&) me#y$acy!na si* w nas nie po!awi?+ R-wnie( 7ama @onpała ze szkoły Ka#ampa orzekł9 >Korze/ me#y$acy!ne! s$a"ilno&ci zale(y o# $ego, czy pozos$a!emy na o#oso"nieniu?+ 7ongczenpa z kolei powie#ział, (e $ak #ługo, !ak is$o$y nie osi.gn. s$a"ilno&ci, zewn*$rzne z!awiska "*#. !e rozprasza)+ :s$nie!e powie#zenie #o$ycz.ce o#oso"nienia9 >6op-ki nie ogranicza!. ci* cz$ery ro#za!e is$o$9 kr-lowie, minis$rowie, mał(onkowie oraz #zieci i nie !es$e& za!*$y $ymi ro#za!ami przywi.zania, powiniene& kierowa) si* #o mie!sc o#oso"nienia i prak$ykowa) me#y$ac!*?+ :n#y!ski mis$rz 4$isia s$wier#ził9 >Aycie ko/czy si* niepos$rze(enie i $ak szy"ko, !ak ko/czy si* #ługa #roga #o 0angmy Gmie!scowo&) w 5y"ecieH+ 6la$ego !u( $eraz powinni&my prak$ykowa) me#y$ac!*?+ 7ongczenpa za& m-wił9 >Ksi.#2 w me#y$ac!i !ak nale(y F na po#uszce i ze skrzy(owanymi nogami+ 'ozw-l, "y umysł spocz.ł !e#noupunk$owiony w nierozproszone! s$a"ilno&ci+ , $en spos-", o#powie#nio #o naszych z#olno&ci, powinni&my )wiczy) si* w me#y$ac!i na poziomie nie#o!rzałego prak$yku!.cegoL na poziomie zwanym #os$rzeganiem rzeczywis$o&ci lu" w s$a"ilno&ci me#y$acy!ne!, k$-ra cieszy "u##-w?+ , $ek&cie za$y$ułowanym >7ankawa$arasu$raE, g#zie zawar$e s. słowa wypowie#ziane przez 8u##* w momencie przy!az#u na 1ri 7ank*, m-wi si* o is$nieniu $rzech ro#za!-w me#y$acy!ne! s$a"ilno&ci+ 'ierwszy ro#za! s$a"ilno&ci me#y$acy!ne! oznacza, (e !es$e&my przywi.zani #o przy!emnych uczu), !akie po!awia!. si* w me#y$ac!i, a $ak(e prze!rzys$o&ci i "raku my&li, #la$ego $e( s$aramy si* wywoła) !e w spos-" sz$uczny+ Me#y$u!emy w-wczas, "*#.c przywi.zani #o $ych #o&wia#cze/+ 1$a"ilno&) me#y$ac!i >#os$rzega!.ca, !akimi rzeczy s.? oznacza, (e nawe$, g#y !es$e&my wolni o# lgni*cia #o #o&wia#cze/ me#y$acy!nych, nie o#czuwamy smaku praw#ziwe! me#y$acy!ne! s$a"ilno&ci, !e&li lgniemy #o #o&wia#czenia pus$o&ci, k$-ra !es$ an$i#o$um na przywi.zanie+ 5rzeci ro#za! $o s$a"ilno&) ciesz.ca "u##-w i oznacza spoczywanie w nieogarnione! przes$rzeni praw#y, wolne! o# przywi.zania #o an$i#o$um na lgni*cie #o pus$o&ci+ 5y"e$a/ski mis$rz me#y$ac!i Karagpa powie#ział9 >, umy&le pocz.$ku!.cych is$nie!e !asno&), ale nie ma s$a"ilno&ci+ 4"y nie #a) ponie&) si* wia$rom my&li i koncepc!i, powinni&my mocno $rzyma) si* liny &wia#omo&ci?+ ". #drość 7ama 6zigme 7ingpa w >3ennym 1kar"ie ,ła&ciwo&ciE powie#ział9 >3ałkowi$y wgl.# osi.ga si* za pomoc. m.#ro&ci, po!awia!.ce! si* #zi*ki s$u#iowaniu nauk, przemy&liwaniu ich i me#y$ac!i+ 'okonamy przez $o przeszka#za!.ce uczucia, zrozumiemy i rozpoznamy zar-wno po#mio$, !ak i #ziałanie, i $ak !ak opuszcza si* mias$o, opu&cimy przyczyn* uwarunkowane! egzys$enc!i, wyzwala!.c si* o# cierpienia?+ Mo(na $e( rozumie) m.#ro&) w inny spos-", na przykła# !ako wyksz$ałcenie, co nazywamy zrozumieniem na poziomie uwarunkowanym+ :s$nie!e $e( &wia#omo&) pus$o&ci, k$-r. osi.ga si* poprzez og-lne zrozumienie al"o w spos-" "ezpo&re#ni F

!es$ $o os$a$eczny, pona#czasowy wgl.#+ ,a(na !es$ $e( wie#za, !ak w #oskonały spos-" przynosi) po(y$ek czu!.cym is$o$om, zar-wno w $ym (yciu, !ak i w przyszłych (ywo$ach+ M.#ro&) rozumiana !ako wgl.# przewy(sza inne wyzwala!.ce #ziałania $akie, !ak na przykła# szczo#ro&)+ 6zialse 5ogme w swo!e! rozprawie >5rzy#zie&ci 1ie#em 'rak$yk 8o#hisa$$wyE m-wi9 >Nie mo(na osi.gn.) o&wiecenia "ez m.#ro&ci, skupia!.c si* !e#ynie na pierwszych pi*ciu wyzwala!.cych #ziałaniach+ 'rak$yka "o#hisa$$wy opiera si* na rozwi!aniu zrozumienia, #ysponu!.cego zr*cznymi &ro#kami i na "yciu wolnym o# koncepc!i?+ %znacza $o, (e !e&li nie #.(ymy #o osi.gni*cia pona#czasowe! m.#ro&ci, pozos$ałe pi*) parami$ !es$ "ezu(y$ecznych+ 1. !ak k$o&, k$o i#zie naprz-#, nic nie wi#z.c+ 3y$a$ pocho#z.cy ze z"ioru su$r por-wnu!e m.#ro&) #o oczu, py$a!.c, !aki spos-" niezliczona licz"a niewi#omych "ez przewo#nika mogła"y #o$rze) #o celu swo!e! po#r-(yM 'o#o"nie !es$ z m.#ro&ci. + 8ez nie! pi*) parami$ !es$ !ak niewi#omy "ez przewo#nika nie #o$rze #o celu, nie osi.gnie o&wiecenia+ 0e&li na$omias$ pi*ciu wyzwala!.cym #ziałaniom przewo#zi m.#ro&) $o $ak, !ak"y o#nalazły one swo!e oczy+ , $en spos-" !es$e&my w s$anie osi.gn.) o&wiecenie+ Nawe$ niezliczona rzesza niewi#omych nie #o$rze #o wyznaczonego celu, !e&li nie ma!. przewo#nika F kogo&, k$o wi#zi #rog*+ , po#o"ny spos-", !e&li "raku!e parami$y m.#ro&ci, nie rozwiniemy w pełni pozos$ałych pi*ciu po(y$ecznych #ziała/+ 0e&li na$omias$ pona#czasowa m.#ro&) przewo#zi owym pi*ciu wyzwala!.cym #ziałaniom $o $ak, !ak"y niewi#omi o#zyskali wzrok i mogli z ła$wo&ci. #o$rze) #o celu+ %czywi&cie m-wimy $u o m.#ro&ci, k$-ra wolna !es$ o# koncepc!i zwi.zanych z po#mio$em, prze#mio$em i #ziałaniem+ 4$isia po#sumował sze&) parami$ $ymi z#aniami9 >Na!lepszym ro#za!em szczo#ro&ci !es$ "rak przywi.zania, na!lepszym ro#za!em pos$*powania !es$ uspoko!ony umysł, na!lepszym ro#za!em cierpliwo&ci !es$ skromno&), na!#oskonalsza wy$rwało&) $o nie po##awanie si*+ Na!lepsz. me#y$ac!. !es$ na$uralny s$an umysłu+ Na!wy(sza m.#ro&) $o nie lgni*cie #o niczego?+ Rozw-! prak$yki 3zwar$a cz*&) nauk "*#zie #o$yczyła rozwo!u wła&ciwo&ci zwi.zanych z prak$ykowaniem powy(szych nauk+ 6zigme 7ingpa powie#ział9 >5en, k$-ry cieszy si* $ym, co ma, w na$uralny spos-" umie #awa) i !es$ mu "liska wyzwala!.ca wła&ciwo&) szczo#ro&ci+ 0e&li mamy zauDanie #o 5rzech Kle!no$-w, w na$uralny spos-" "*#ziemy pos$*powa) wła&ciwie+ 5rzecia parami$a $o na!wy(szy ro#za! cierpliwo&ci, czyli niezakł-cone u$rzymywanie &wia#omo&ci $ego, co si* wy#arza+ 'o czwar$e, a"y&my "yli w s$anie przynosi) praw#ziwy po(y$ek wszys$kim czu!.cym is$o$om, po$rze"u!emy wy$rwało&ci+ 'i.$e wyzwala!.ce #ziałanie, me#y$ac!a, oznacza, (e !es$e&my w s$anie me#y$owa) na aspek$y "u##y "ez przywi.zania #o z!awisk+ : wreszcie, !e&li nie lgniemy #o niczego, wyzwolenie po!awi si* samo z sie"ie+ 5o !es$ wła&nie m.#ro&)+ 6zi*ki nie! wyzwalamy si* o# wyo"ra(e/, "raku wyo"ra(e/, a $ak(e o# przekona/+ 5o !es$ wła&nie praw#ziwy, os$a$eczny i pona#czasowy s$an F o&wiecenieE+ %m-wili&my sze&) wyzwala!.cych #ziała/, ale mo(emy m-wi) $e( o #ziesi*ciu+ %"razu!e $o cy$a$ z Milarepy9 >Nie ma wspanialsze! szczo#ro&ci, ni( porzucenie lgni*cia #o >!aE+ Nie ma wła&ciwszego #ziałania, ni( porzucenie nieuczciwo&ci+ Nie ma #oskonalsze! cierpliwo&ci pona# "rak s$rachu prze# rzeczami $akimi, !akie s.+ Nie ma wi*ksze! wy$rwało&ci, ni( "ycie nieo##zielnym o# swo!e! prak$yki+ Nie ma #oskonalsze! me#y$ac!i pona# spoczywanie w na$uralnym s$anie naszego umysłu+ Nie ma wy(sze! m.#ro&ci pona# urzeczywis$nienie praw#ziwe! na$ury umysłu?+ 5o !es$ sze&) parami$+ 1i-#me wyzwala!.ce #ziałanie zr*cznych &ro#k-w wy!a&nione zos$ało w $en spos-"9 >Nie ma zr*cznie!szych &ro#k-w pona# $e, k$-re wspiera!. nasz. prak$yk* #harmy+ Nsma !es$ parami$a mocy9 >Nie ma wi*ksze! mocy ni( $a, k$-ra wynika z pokonania cz$erech #emon-w?+ 3z$ery #emony $o sym"oliczne prze#s$awienie przyczyn cierpienia9 przeszka#za!.cych uczu), egois$ycznego poszukiwania przy!emno&ci, Dak$u, (e wszys$ko, co zło(one, musi si* rozpa&) oraz &mierci+ Na $ema$ #ziewi.$ego wyzwala!.cego #ziałania (ycze/, powie#ziane zas$ało, (e >nie ma wspanialszych (ycze/ pona# ch*) przyniesienia po(y$ku wszys$kim?+ 0e&li cho#zi o #ziesi.$. parami$* na$uralne! m.#ro&ci9 >Nie is$nie!e #oskonalsza &wia#omo&), ni( zrozumienie esenc!i naszych własnych przeszka#za!.cych emoc!i?+ 5ak, !ak zos$ało $o wy!a&nione przez Milarep*9 >6ziała!.c "ez lgni*cia #o z!awisk i "ez o#pychania ich, !es$e&my szczo#rzy+ 6zi*ki zrozumieniu r-wno&ci, nie !es$e&my ograniczeni

(a#nymi "ł*#ami i urzeczywis$niamy wykracza!.ce poza po!*cia, nieprzewy(szone wła&ciwe #ziałanie+ 6zi*ki urzeczywis$nieniu s$a"ilno&ci osi.gamy oznaki #oskonałe! &wia#omo&ci i cierpliwo&ci+ @#y nasz umysł i ciało przynosz. po(y$ek i groma#zimy zasług* poprzez wła&ciwe #ziałanie F osi.gamy wy$rwało&)+ 0e&li pos$rzegamy wszys$kie is$o$y !ako r-wne i wi#zimy praw#ziw. na$ur* z!awisk, $o nawe$ !e(eli nasze zmysły reagu!. na "o#2ce zewn*$rzne, osi.gniemy me#y$acy!n. s$a"ilno&)+ 6zi*ki zrozumieniu praw#ziwe! na$ury po!awia!.cych si* z!awisk i pos$rzeganiu ich !ako #oskonałych i nieograniczonych samych w so"ie, osi.gniemy m.#ro&)+ 6zi*ki urzeczywis$nieniu parami$y zr*cznych &ro#k-w, mo(emy "ez wysiłku przynosi) po(y$ek so"ie i innym+ 'oprzez wyzwala!.ce #ziałanie (ycze/ pos$rzegamy rzeczywis$o&) !ako czys$. krain*, a nasz. uwarunkowan. egzys$enc!* !ako #oskonał. i czys$.+ ,yzwala!.ce #ziałanie mocy powo#u!e, i( (a#ne przeszko#y nie s$o!. nam na #ro#ze ani nie ogranicza!. nas (a#ne warunki+ ,reszcie, wy!&cie poza #ualis$yczne pos$rzeganie, urzeczywis$nienie pogl.#u, zrozumienie !akimi rzeczy s., powo#u!e, (e !es$e&my całkowicie wolni o# lgni*cia #o wszelkich z!awisk+ 0es$ $o realizac!a #ziesi.$e! parami$y F na!#oskonalsze! &wia#omo&ciE+