You are on page 1of 3

Osmanl mparatorluu

OSMANLIDA DEVLET TEKLATI


Osmanlilar'da Devlet Teskilti, Kltr ve Medeniyet: Devlet teskilti, merkez ve eylet olmak zere ikiye ayrilirdi. Merkez Teskilti: Merkeziyeti idareye sahip Osmanli Devleti'nin basi, (Padisah), (Sultan), (Hnkr), (Hn), (Hakan) da denilen hkmdardi. Padisah, btn lkenin hkimi, idarecisi ve Osmanli hanedaninin temsilcisidir. Osmanli padisahlari Sultan Birinci Selim Hn (1512-1520) zamaninda 1516 tarihinden itibaren Halfe sifatini kazanmalariyla, Mslmanlarin da lideri oldular. Padisah, lkede mutlak hkim, dnyada da Mslmanlarin temsilcisi olmasina ragmen; salhiyetleri, vazifeleri kanunnmedeki ser', rf hukuka gredir (Bkz. Padisah). Vazife ve salhiyetleri, devlet teskiltinda messeseler ve yksek kademeli memurlar tarafindan da paylasilirdi. Divn-i Hmyn ve Sadr-i zam padisahin en byk yardimcilariydi. Divn-i Hmyn (Bakanlar Kurulu) Sadr-i zam da (Basbakan) mahiyetindeydi. Divn-i Hmyn da devletin birinci derecede nemli mlk, idar, ser', ml, siys, asker mes'eleleri grslp, karara baglanirdi. Divn-i Hmyn; padisah adina Sadr-i zam, Kubbe vezirleri, Kadi-askerler, Nisanci ve Defterdarlardan meydana gelirdi. Ondokuzuncu yzyilda Osmanli kabinesi; Sadr-i zam (Basbakan), Sadret Kethdhgi (Iisleri Bakanligi), Reis'l-kttaplik (Disisleri Bakanligi), Defterdarlik (Mliye Bakanligi), avusbaslilik (Adalet Bakanligi) Yenieri Agaligi-1826'da Seraskerlik (Mill Savunma Bakanligi), Kapudan-i deryalik (Deniz Kuvvetleri Komutanligi) makami sahiplerinden meydana gelirdi. Divn-i Hmayn'da Amedi, Beyliki (Divn),Tahvil, Ruus, Tesrifatilik, Vakanvislik, Mhimme kalemleriyle; Mhimme, Rikab Mhimmesi, Ahkm, Tahvil, Ruus defterleri vardi. (Divn-i Hmyn). Defterler, arsiv mahiyetindeki Defterhne'de muhafaza edilirdi. Eylet Teskilti: Devlet teskiltinda en byk idar blmd. Eyletler sancak, kaza ve nahiyelere blnmst. Eyleti beylerbeyi, sancagi sancakbeyi idare ederdi. Eyletler gelir bakimindan yillik ve yilliksiz olmak zere ikiye ayrilirdi. Eyletlerin merkez teskiltina benzer idare tarzi vardi .Sehirler kadi tarafindan idare edilip, belediye hizmetlerini ve emniyetini saglamakla subasi vazifeliydi. Siys ve Hukuk Idare: Osmanli Devleti siys ve hukuk idaresi bakimindan tam mnsi ile bir Islm devleti idi. Osmanli hukuku iinde (rfi Hukuk) adi verilen sistem Islm hukukunun iinde bir mevzudur. Islm hukukunda aika belli olmiyan hususlar. Islm prensiplerine aykiri olmamak sarti ile, Seyhlislmlarin fetvalari ve kanun ve kanunnmeler seklinde dzenlenirdi. Yasama yetkisi padisahindi ve padisah adina yapilirdi. Meden hukukta Hanef Mezhebi'nin hukuk sistemi tatbik ediliyordu. Ceza hukuku ve diger sahalarda (Sultan hukuk) da denilen rf hukuk tatbik edilmekte idi. Osmanli hukuk dzeni ierisinde idare, mliye, ceza ve benzeri konularla ilgili alanlarda padisahin emir ve fermanlarinda bulunan degisik mes'eleler ile ilgili kanunnmeler vardi. Osmanli Devletinde ilk kanun-nme Fatih Sultan Mehmed Hn (1451-1481) tarafindan ikarildi. Ikinci kanunnme Sultan Sleyman Hn (1520-1566) Kanun-nmesi'dir. Bu' kanunnmelerde saltanatla ilgili konular yaninda reaya ve Mslman halkin devlet dzeni iindeki davranislarini

1/3

Osmanl mparatorluu

belirleyen hkmler vardir. Onaltinci yzyilda konularda Zenbilli li Efendi ve Ebussuud Efendi'nin seyhlislmliklari zamaninda kanunnmeler ortaya kondu. Byk ve uzun mrl devletler stn adaletle kimdir. Zulm zerine kurulmus devlet ve imparatorluklarda olmus ise de mrleri kisa srmstr. Kendisine mahsus hususiyetleri, bilhassa kendi disindaki dinlere tanidigi ok genis haklar, daha dogru bir ifade ile diger dinlerin islerine, ibdetlerine ve detlerine hi karismamakla zellik gsteren Trk adaleti ok yksek meziyetlere sahip bir adalettir. Onaltinci yzyil iin F. Dowey syle demektedir; "Birok Hiristiyan, adaleti agir ve kararsiz olan Hiristiyan lkelerindeki yurdlarini birakarak, Osmanli lkelerine gelip yerlesiyorlardi. Onbesinci yzyil iin F. Babinger ise; "Osmanli padisahinin lkesinde herkes kendi hlinde.bahtiyr olabilirdi. Mutlak bir dn hrriyet hkm srerdi ve kimse su veya bu inanca sahip oldugundan dolayi bir glkle karsilasmazdi." demektedir. Bizzat padisah adalete itaat ederdi. nc Sultan Mustafa Hn (1757-1774) beylerbeyi sarayini genisletmek istemisti. Bunun iin civardaki bir dul kadinin arsasini almak lzimdi. Kadin arsasini satmak istemeyince, padisah zorla arsayi almayi aklindan geirmedi. Fakat sarayin eskiyen bir kismini yiktirdi ve halka mahsus bir bahe hline getirdi. Osmanlilar'da bir hizmet karsiligi vazife gren devlet memurlari vardi. Yaptiklari is karsiliginda kendilerine bir demede bulunulurdu. Bir de sehirlerde oturan esnaf ve tccarlar, nihayet devletin temelini teskil eden ogu retici kyl vardi. Bunlara reaya denirdi. Vergi vermesi nfusun byk kismini meydana getirmesi bakimindan kyl, devlet iin halkin ve tebeanin esas kesimi sayiliyordu. Sultan Birinci Sleyman Hn reayanin, yani kylnn, devletin efendisi oldugunu sylemistir. retici g, byk lde kyllerin elindedir. Bu g olmaksizin ordu ve devlet mmkn degildir. Sehirlerin disinda kalan ve kylerde yasayan kalabalik halk toplulugu daha ok tarim, hayvancilik ve degisik toprak isilikleriyle ugrasirdi. Mslman halk, devletin Islm Dni esaslarina dayanan umm kaidelere gre ynetilir, asker alinir, kabiliyetli olanlar ise daha baska devlet grevlerine ykselirlerdi. Kylerde yasayan halk toplulugundan zanaat sahibi olan veya olmak isteyenler sehir ve kasabalara gidip kendileri iin elverisli olan islere girerdi. Gayr-i mslm halk genellikle Hiristiyan ve Yahudi topluluklarindan meydana geliyordu ve bu topluluklarin hepsine de reaya deni yordu. Sonradan gayr-i mslimlere ekalliyet, yani azinlik denilmeye baslandi. Osmanli Devleti'nde kurulusundan itibaren devlet idaresinde yrtme ve yargilama gc ayri olarak dsnlp ve tatbik edildi. Eylet yneticileri padisahin yrtme yetkisini, kadilar da yargilama yetkisini temsil etmektedir. 'Osmanlilar bu iki kuvvet ayirimini adil bir devlet idaresi iin esas kabul etmektedir. Osmanlilar btn messeselerini kendinden nceki Islm ve Trk devletlerinden alip ve devrin sartlarina gre gelistirdiler. Esasen ilk Osmanli yneticilerinin Anadolu Seluklulari, Karaman, Germiyan gibi esas itibariyle Islm ve Trk sisteminden gelmis kimseler oldugu, Osmanli Devleti'nin bu sistemin, meydana getirdigi bir siys ve hukuk dzene sahip bulundugu ortadadir.

2/3

Osmanl mparatorluu

Osmanli Devleti'nin gerileme devresiyle birlikte, Batinin siys ve hukuk messeselerinin devlet sistemine byk apta etki yaptigi ve bu dnem iinde eskinin yaninda, yeninin de ortaya iktigi grlmektedir. Osmanli Devleti'nin siys ve hukuk rejiminin belli basli unsuru btn gelismelere ragmen, Islm Din esaslari oldu. Bu esaslara gre, temel; adalettir, slmiyyet bu bakimdan devletin temelini meydana getirir. Padisah dnin koruyucusu, halk onun tebeasidir. Padisah'a btn yetkilerin verilmesinin sebebi, onun adaleti gereklestirmesi iindir. Osmanlilar'da meden hukukla evlenme ve bosanmada tamamen Islm Hukukuna gre Hanefi mezhebi hkm tatbik edilmektedir. Birden fazla ve drt kadina kadar evlenmek sanildigi kadar kolay ve yaygin degildi. Miras hukukunda, islm hkmler tatbik edildi. Esasi Hanefi Hukuku olup, bunu sonradan Cevdet Pasa, (Mecelle) adi verilen eserde toplamistir. Osmanlilar Ilh Kelimetullah ugruna mcdele edip, fetihlerde bulunup, Nizm-i lem iin alisilarak, idare etmislerdir.

3/3