ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ

http://mathhmagic.blogspot.gr/

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ
Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 1
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΕΠΙΜ.∆ΡΟΥΓΑΣ
∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ

http://mathhmagic.blogspot.gr/

“Το χαρακτηριστικό γνώρισµα ενός πραγµατικά καλά αναθρεµµένου ανθρώπου είναι ότι συγκινείται βαθιά από τις
στατιστικές .»
Τζωρτζ Μπέρναρντ Σω

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ
Στατιστική είναι η επιστήµη που προσπαθεί να ερµηνεύσει φαινόµενα του πραγµατικού κόσµου που εµπεριέχουν
µεταβλητότητα και αβεβαιότητα. Εφαρµόζει µεθόδους συλλογής και ανάλυσης αριθµητικών, κατά βάση, δεδοµένων
και χρησιµοποιείται σε όλους τους κλάδους της επιστήµης.
Η στατιστική ονοµάζεται επαγωγική επιστήµη , γιατί µελετώντας ένα µέρος του πληθυσµού µπορεί να βγάλει
συµπεράσµατα για όλο τον πληθυσµό.
Ορισµός:
Στατιστική είναι ο κλάδος των Μαθηµατικών που έχει ως αντικείµενο:

Το σχεδιασµό της διαδικασίας συλλογής δεδοµένων

Τη συνοπτική και αποτελεσµατική παρουσίασή τους

Την ανάλυση και εξαγωγή συµπερασµάτων

Περιγραφική Στατιστική είναι ο κλάδος της Στατιστικής που ασχολείται µε τη συγκέντρωση
στοιχείων, την ταξινόµησή τους, την περιγραφή και την παρουσίασή τους σε κατάλληλη µορφή,
ώστε να µπορούν να αναλυθούν και να ερµηνευθούν για την εξυπηρέτηση διαφόρων σκοπών.

Βασικές έννοιες και ορισµοί
Πληθυσµός είναι το σύνολο των µετρήσεων ή παρατηρήσεων που αναφέρονται σε κάποιο χαρακτηριστικό ή σε
κάποια ιδιότητα των µονάδων του συνόλου που εξετάζουµε.
Κάθε στοιχείο του πληθυσµού ονοµάζεται άτοµο.
Το πλήθος των ατόµων ενός πληθυσµού λέγεται µέγεθος του πληθυσµού, και συµβολίζεται µε το γράµµα ν.
Παράδειγµα (1)
Αν µας ενδιαφέρει να εξετάσουµε την επίδοση των µαθητών της πολης του Αγρινίου στα Μαθηµατικά, τότε ο
πληθυσµός είναι όλοι οι µαθητές που πηγαίνουν σχολείο στην πόλη του Αγρινίου.Κάθε µαθητής αποτελεί ένα άτοµο.
Το πλήθος όλων των µαθητών είναι το µέγεθος του πληθυσµού.
∆είγµα είναι κάθε υποσύνολο δεδοµένων του πληθυσµού που έχουµε πάρει τυχαία µε κανόνες και κριτήρια που
στοχεύουν στην πληρέστερη αντιπροσώπευση του πληθυσµού.
(Ένα δείγµα θεωρείται αντιπροσωπευτικό του πληθυσµού, αν έχει επιλεγεί κατά τέτοιο τρόπο, ώστε κάθε µονάδα του
πληθυσµού να έχει την ίδια δυνατότητα να επιλεγεί.)
Παράδειγµα (2)
Στην περίπτωση που ελέγχουµε τη διάρκεια ζωής των τηλεοράσεων, δεν θα εξετάσουµε όλες τις τηλεοράσεις της
βιοµηχανίας αλλά έναν µικρό αριθµό από αυτές, τις οποίες θα θέσουµε σε λειτουργία µέχρι να χαλάσουν και θα
χρονοµετρήσουµε το χρόνο ζωής τους.
Μεταβλητή (ή τυχαία µεταβλητή) είναι ένα χαρακτηριστικό του πληθυσµού, ως προς το οποίο εξετάζεται ο
πληθυσµός. Συνήθως συµβολίζονται µε κεφαλαία γράµµατα Χ, Υ, Ζ...
Από τη µελέτη των ατόµων ενός πληθυσµού ως προς κάποιο χαρακτηριστικό τους, προκύπτουν παρατηρήσεις που
λέγονται στατιστικά δεδοµένα και είναι κατάλληλα για επικοινωνία, ερµηνεία και επεξεργασία

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΠΙΜ.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

2

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ

http://mathhmagic.blogspot.gr/

Παράδειγµα (3)
Το φύλο ενός ατόµου (µε τιµές αγόρι ή κορίτσι)
Ο αριθµός των παιδιών σε µια οικογένεια (µε τιµές 0, 1, 2, 3, 4...)
Οι τιµές της θερµοκρασίας στην Αθήνα (µε τιµές -10,....,45)
Τιµές της µεταβλητής Χ λέγονται όλες οι τιµές που µπορεί να πάρει µια µεταβλητή Χ, και συµβολίζονται µε χ1, χ2,
χ3...χκ.
Οι τιµές µιας µεταβλητής δεν είναι, αναγκαία, αριθµητικές τιµές. Έτσι, διακρίνονται σε:
1. Ποιοτικές µεταβλητές: είναι εκείνες των οποίων οι τιµές δεν µπορούν να µετρηθούν (δεν είναι αριθµοί)
Παράδειγµα
Η κατάσταση της υγείας των κατοίκων µιας πόλης µε τιµές «πολύ καλή», «καλή», «µέτρια» και «κακή».
2. Ποσοτικές µεταβλητές: είναι εκείνες, των οποίων οι τιµές µπορούν να µετρηθούν (είναι αριθµοί)
Παράδειγµα: Η βαθµολογία των µαθητών της Γ΄ τάξης στα Μαθηµατικά
Οι ποσοτικές µεταβλητές διακρίνονται σε:
• ∆ιακριτές µεταβλητές στις οποίες κάθε άτοµο του πληθυσµού µπορεί να πάρει µόνο διακεκριµένες
(µεµονωµένες) τιµές.
Για παράδειγµα «ο αριθµός των παιδιών που έχει µια οικογένεια»

Συνεχείς µεταβλητές στις οποίες κάθε άτοµο του πληθυσµού µπορεί να πάρει οποιαδήποτε πραγµατική τιµή
που ανήκει σε διάστηµα πραγµατικών αριθµών
Για παράδειγµα «το ύψος των µαθητών της Γ΄ τάξης».

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΠΙΜ.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

3

εκτός των συχνοτήτων.. x 3 . Αθροιστική σχετική συχνότητα Fi µιας τιµής xi λέγεται το άθροισµα των σχετικών συχνοτήτων fi των τιµών που είναι µικρότερες ή ίσες µε την τιµή αυτή. οι οποίοι περιέχουν κάθε πληροφορία που µας έχει δώσει µια µεγάλη στατιστική έρευνα...∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 4 ..v κ v = = 1 = 1 + 2 + 3 + .blogspot.. + f k = 1 διότι v1 + v 2 + v3 + . περιλαµβάνουν πολλά λεπτοµερειακά στοιχεία και αποτελούν πηγές στατιστικών πληροφοριών.. που περιέχει διαχωρισµένα µέσα στις γραµµές και στις στήλες τα στατιστικά δεδοµένα. Fi = ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Ni ν ΕΠΙΜ. 2.. τον αριθµό fi που είναι ίσος µε το πηλίκο της απόλυτης συχνότητας της τιµής χi προς το µέγεθος ν του δείγµατος. που δείχνουν συνοπτικά τη φύση και τη µονάδα µέτρησης των δεδοµένων µας. • Τις επικεφαλίδες των στηλών και των γραµµών. είναι µεγάλου µεγέθους. που δείχνει πόσες φορές εµφανίζεται η τιµή χi της µεταβλητής Χ στο σύνολο των παρατηρήσεων. Συµβολίζεται µε fi % = 100 ⋅ fi Όταν έχουµε ποσοτικές µεταβλητές.. • Σχετική συχνότητα της τιµής χi της µεταβλητής Χ. χρησιµοποιούµε και τις αθροιστικές σχετικές συχνότητες. δηλαδή: N i = v1 + ν 2 + . χρησιµοποιούµε και τις αθροιστικές συχνότητες. N1 = ν 1 .. δηλαδή: Fi = f1 + f 2 + . x k που αφορούν τα άτοµα (στοιχεία) ενός δείγµατος µεγέθους ν. v v v v v v v v Σχετική συχνότητα επί τις 100 είναι το γινόµενο 100 fi . + νi • Όταν έχουµε ποσοτικές µεταβλητές. x 2 .v κ v v v v v v + v 2 + v3 + . Συχνότητα Παρατηρήσεων Θεωρούµε τη µεταβλητή Χ µε τιµές x1...gr/ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ∆Ε∆ΟΜΕΝΩΝ Ορισµός Στατιστικοί πίνακες είναι ο τρόπος µε τον οποίο παρουσιάζουµε τα στατιστικά δεδοµένα µετά τη συλλογή τους. Ονοµάζουµε: • Συχνότητα (απόλυτη) της τιµής χi της µεταβλητής Χ. + ν k = ν . Ειδικούς πίνακες. που γράφεται στο κάτω µέρος του πίνακα και δείχνει την προέλευση των στατιστικών δεδοµένων µας. πρέπει να περιέχει • Τον τίτλο. οι οποίοι είναι συνοπτικοί και σαφείς.. ώστε να είναι εύκολη η κατανόησή τους και η εξαγωγή σωστών συµπερασµάτων Οι πίνακες διακρίνονται σε 1. Κάθε πίνακας που έχει κατασκευαστεί σωστά. µε κ ≤ ν. Αθροιστική συχνότητα Νi µιας τιµής xi λέγεται το άθροισµα των συχνοτήτων νi των τιµών που είναι µικρότερες ή ίσες µε την τιµή αυτή... Ισχύει: 0 ≤ ν ι ≤ ν και ν1 + ν 2 + ν3 + ... • Την πηγή. + f i Ισχυουν οι ιδιοτητες : N i = N i −1 + ν i ⇔ ν i = N i − N i −1 .ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. + f k = • • vi v και ότι f1 + f 2 + f3 + . τον αριθµό νi. ∆ηλαδή fi = Ισχύει ότι 0 ≤ fi ≤ 1 f1 + f 2 + f 3 + . που γράφεται στο πάνω µέρος του πίνακα και πρέπει µε σαφήνεια να δηλώνει το περιεχόµενο του πίνακα και να είναι περιληπτικός. N k = ν . • Το κύριο σώµα .. εκτός των σχετικών συχνοτήτων.. + κ = 1 = =1. Τα στοιχεία τους προέρχονται συνήθως από τους γενικούς πίνακες. Fi = Fi −1 + f i ⇔ f i = Fi − Fi −1 .. Γενικούς πίνακες.

Χαρακτηρισµός Συχνότητες Σχετικές συχνότητες fi Σχετικές συχνότητες fi % (Μ) µέτρια 10 0.333 33. είναι: f1 = v1 10 = = 0.3 ο/ο (Κ) Καλά (Π) Πολύ καλά (Α) Άριστα Σύνολο 10 6 4 30 0.3% v 30 f2 = του χαρακτηρισµού (Π) είναι: v3 6 = = 0.2 0.3 ο/ο 100 ο/ο ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. γ) Να βρεθεί η σχετική συχνότητα εµφάνισης του κάθε χαρακτηρισµού.133 1 33. Αντίστοιχα ο χαρακτηρισµός (Κ) έχει συχνότητα ν2=10 . β)Το χαρακτηρισµό (Μ) έχουν 10 µαθητές . άριστα (Α). Προέκυψαν τα παρακάτω αποτελέσµατα: ΚΜΜΚΚΠΚΑΜΚ ΜΚΠΜΜΜΠΚΚΑ ΜΠΑΚΚΜΑΠΜΠ α) Να βρεθεί το µέγεθος ν του δείγµατος .3% v 30 Αντίστοιχα η σχετική συχνότητα του χαρακτηρισµού (Κ) είναι: v 2 10 = = 0.3 ο/ο 20 ο/ο 13.2 = 20% v 30 f3 = και του χαρακτηρισµού (Α) είναι: f4 = v4 4 = = 0. Η απεικόνιση των πληροφοριών αυτών αποτελεί µια κατανοµή συχνοτήτων ( σχετικών συχνοτήτων).333 0. β) Να βρεθεί η συχνότητα εµφάνισης του κάθε χαρακτηρισµού.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 5 .133 = 13.3% v 30 Οι πληροφορίες που αφορούν τις συχνότητες και τις σχετικές συχνότητες µπορούν να παρασταθούν σε ένα πίνακα που λέγεται πίνακας συχνοτήτων και αθροιστικών συχνοτήτων.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. άρα ν=30.gr/ Παράδειγµα (4) Από τους µαθητές µιας τάξης πήραµε 30 και τους εξετάζουµε ως προς τον χαρακτηρισµό του βαθµού τους : µέτριο (Μ) .333 = 33. καλά (Κ) . ο χαρακτηρισµός (Π) έχει συχνότητα ν3 =6 και ο χαρακτηρισµός (Α) έχει συχνότητα ν4= 4 γ) Η σχετική συχνότητα εµφάνισης του χαρακτηρισµού (Μ) στο δείγµα . άρα η συχνότητα εµφάνισης νi του χαρακτηρισµού (Μ) είναι ίση µε 10 . πολύ καλά(Π).333 = 33.blogspot. Λύση α) Το µέγεθος του δείγµατος εκφράζεται από τους 30 µαθητές . δηλαδή ν1 =10.

. 170.225 = 22.blogspot. είναι απαραίτητο οι τιµές της µεταβλητής να έχουν διαταχθεί σε αύξουσα σειρά:(160.49 175 4 16. 40 9 δ)ακριβώς 2 παιδιά έχουν 9 οικογένειες .3 15 62.28 200 4 16. Λύση Μισθός σε € xi Συχνότητες νi Σχετικές συχνότητες Αθροιστικές Συχνότητες fi Νi Σχετικές Αθροιστικές Συχνότητες Fi % 160 5 20. 40 11 β)Από 3 έως και 5 παιδιά 6+3+2=11 οικογένειες .45 190 5 20.66 24 100.) Παράδειγµα (6) Στον παρακάτω πίνακα δίνεται η κατανοµή συχνοτήτων 40 οικογενειών ως προς τον αριθµό των παιδιών τους Αριθµος Παιδιων xi Αριθµος οικογενειων vi 0 8 1 11 2 9 3 6 4 3 5 2 6 1 Να βρείτε το ποσοστό και το πλήθος των οικογενειών που έχουν α)πάνω από τρία παιδιά β)από 3 έως και 5 παιδιά γ)το πολύ 6 παιδιά δ) ακριβώς 2 παιδιά ε) τουλάχιστον 1 παιδί στ) λιγότερα από 3 ή περισσότερα από 5 Λύση 6 α)Πάνω από 3 παιδιά έχουν 3+2+1=6 οικογένειες . 180.83 20 83. οι αθροιστικές συχνότητες και οι σχετικές αθροιστικές συχνότητες.83 170 4 16.66 9 37.15 180 2 8.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.66 13 54.ποσοστό = 1 = 100% .83 5 20.. οι σχετικές συχνότητες.5% .00 Σύνολο 24 100 Σηµείωση Για την κατασκευή του πίνακα που περιέχει τις αθροιστικές συχνότητες.5% .275% = 27. ποσοστό = 0.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 6 . 40 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. από τους εργάτες ενός εργοστασίου. ποσοστό = 0. 175. 40 40 γ)το πολύ 6 παιδιά έχουν 40 οικογένειες .. είναι 200 175 160 175 180 190 170 160 160 175 190 190 180 200 170 200 190 200 160 175 190 170 160 170 Σε έναν πίνακα να παρουσιαστούν οι συχνότητες. ποσοστό = 0.gr/ Παράδειγµα (5) Οι εβδοµαδιαίες αποδοχές σε ευρω ενός δείγµατος µεγέθους 24.15% = 15% .

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ

http://mathhmagic.blogspot.gr/

32
= 0.80 = 80% .
40
29
στ) λιγότερα από 3 ή περισσότερα από 5 έχουν 28+1=29οικογένειες , ποσοστό
= 0.725 = 72.5% .
40

ε)τουλάχιστον 1 παιδί έχουν 32 οικογένειες (11+9+6+3+2+1) , ποσοστό

ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ
Τα στατιστικά δεδοµένα παρουσιάζονται και µε τη µορφή γραφικών παραστάσεων ή διαγραµµάτων. Η
χρησιµότητα των διαγραµµάτων είναι µεγάλη διότι παρέχουν πιο σαφή εικόνα ενός φαινοµένου σε σχέση µε τους
πίνακες, προκαλούν την προσοχή µας, διατηρούνται σχετικά εύκολα στη µνήµη µας.
Σε ένα διάγραµµα κατανοµής συχνοτήτων, στον οριζόντιο άξονα τοποθετούµε τις τιµές της µεταβλητής χι , ενώ στον
κατακόρυφο άξονα τοποθετούµε τις αντίστοιχες συχνότητες.
Τα κυριότερα είδη στατιστικών διαγραµµάτων είναι:
1. Ραβδόγραµµα
Χρησιµοποιείται για τη γραφική παράσταση των τιµών µιας
ποιοτικής µεταβλητής. Αποτελείται από ορθογώνιες στήλες ίσου πλάτους
που οι βάσεις τους βρίσκονται πάνω στον οριζόντιο άξονα (οριζόντιο
ραβδόγραµµα) ή στον κατακόρυφο άξονα (κατακόρυφο ραβδόγραµµα).
Το ύψος των ορθογώνιων στηλών είναι ίσο µε τη συχνότητα ή τη σχετική
συχνότητα της µεταβλητής στην οποία αντιστοιχεί η ορθογώνια στήλη. Η
απόσταση µεταξύ των ορθογώνιων στηλών καθορίζεται αυθόρµητα.
2. ∆ιάγραµµα συχνοτήτων
Χρησιµοποιείται αντί του ραβδογράµµατος, όταν έχουµε
ποσοτική µεταβλητή. Το διάγραµµα συχνοτήτων αποτελείται από
κάθετες γραµµές που υψώνεται σε κάθε χi . Τα χi έχουν
τοποθετηθεί από το µικρότερο στο µεγαλύτερο, δηλαδή
χ1 < χ2 < χ3 <..... <χκ
που έχουν ύψος ίσο µε την αντίστοιχη συχνότητα.

3. Κυκλικό διάγραµµα
Το κυκλικό διάγραµµα χρησιµοποιείται
τόσο για ποιοτικές όσο και για ποσοτικές
µεταβλητές.
Είναι
εύχρηστο
όταν
οι
διαφορετικές τιµές της µεταβλητής είναι σχετικά
λίγες.
Το κυκλικό διάγραµµα είναι ένας κυκλικός
δίσκος χωρισµένος σε κυκλικούς τοµείς, που ο
καθένας αντιστοιχεί σε τιµές χi της µεταβλητής.
Το µήκος των τόξων των κυκλικών τοµέων (ή
τα εµβαδά τους) είναι ανάλογα µε τις συχνότητες νi ή τις σχετικές συχνότητες fi των τιµών χi της µεταβλητής.
Αν υποθέσουµε αi το µήκος του τόξου του κυκλικού τοµέα που αντιστοιχεί στην τιµή χi , τότε:
αi = 360 0 ⋅

vi
= 360 0 ⋅ f i
v

4. Εικονόγραµµα
Χρησιµοποιείται, συνήθως, στη µελέτη µεγάλων δειγµάτων

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΠΙΜ.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

7

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ

http://mathhmagic.blogspot.gr/

5. Σηµειόγραµµα
Εάν έχουµε λίγες παρατηρήσεις, η κατανοµή τους µπορεί να περιγραφεί µε το
σηµειόγραµµα, στο οποίο οι τιµές παριστάνονται γραφικά σαν σηµεία πάνω από έναν
οριζόντιο άξονα.

6. Χρονόγραµµα
Το χρονόγραµµα ή χρονολογικό διάγραµµα χρησιµοποιείται για την
παρουσίαση της διαχρονικής εξέλιξης ενός µεγέθους (συνήθως
οικονοµικού).
Ο οριζόντιος άξονας χρησιµοποιείται ως άξονας χρόνου και ο
κατακόρυφος ως άξονας των τιµών της εξεταζόµενης µεταβλητής.

Παραδειγµα (7).Να συµπληρωθεί ο παρακάτω πίνακας

χi

vi

fi

1
2
3
4
5
Σύνολο

8

0.4

5

0.25

Ni

Fi

fi %

Fi %

10
15
18
10
100

Λύση
N1 = v1 = 8

,

v2 = N 2 − N1 = 10 − 8 = 2 ,

v3 = v ⋅ f3 ⇔ v =

v2
2
⇔ f2 =
= 0.1 , v4 = N 4 − N3 = 18 − 15 = 3 ,
v
20
v
v
3
2
f4 = 4 ⇔ f4 =
= 0.15 , f5 = 5 ⇔ f5 =
= 0.1
v
20
v
20

f2 =

f3
5
⇔v=
= 20
v3
0.25

v5 = ν − (v1 + v2 + v3 + v4 ) = 2

N5 = v = 20 .Η συµπλήρωση των στηλών Fi , f i %, Fi % γίνεται πλέον εύκολα.

χi

vi

fi

Ni

Fi

1
2
3
4
5
Σύνολο

8
2
5
3
2
20

0.4
0.1
0.25
0.15
0.1

8
10
15
18
20

0.4
0.5
0.75
0.90
1

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

fi %
40
10
25
15
10
100

Fi %
40
50
75
90
100

ΕΠΙΜ.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

8

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ

http://mathhmagic.blogspot.gr/

Παράδειγµα (8)
Στον παρακάτω πίνακα, δίνεται ο αριθµός των 400 υπαλλήλων ενός Υπουργείου που έχουν συγκεκριµένο χρόνο
υπηρεσίας:
Έτη υπηρεσίας
Αρ. υπαλλήλων
5
100
6
80
7
130
8
30
9
40
10
20
α) Να συµπληρωθεί ο πίνακας, µε τις σχετικές συχνότητες.
β) Να παρασταθούν µε όλους τους δυνατούς τρόπους, η κατανοµή συχνοτήτων και σχετικών συχνοτήτων.
Λύση
α) Ο πίνακας µε τις σχετικές συχνότητες, γίνεται:
Έτη
υπηρεσίας

Αριθµός
υπαλλήλων

Σχετικές
συχνότητες

xi

νi

fi

Σχετικές
Αθροιστικές
Συχνότητες f i %

5

100

0,25

25

6

80

0,2

20

7

130

0,325

32,5

8

30

0,075

7,5

9

40

0,10

10

10

20

0,05

5

Σύνολο

400

1

100

β) Γραφική παράσταση κατανοµής συχνοτήτων και σχετικών συχνοτήτων
Γραφική παράσταση
Γραφική παράσταση
κατανοµής συχνοτήτων
κατανοµής σχετικών συχνοτήτων

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΠΙΜ.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

9

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.gr/ Ραβδόγραµµα κατανοµής σχετικών συχνοτήτων (κατακόρυφο) Ραβδόγραµµα κατανοµής συχνοτήτων (οριζόντιο) Κυκλικό διάγραµµα Στην τιµή "5 χρόνια υπηρεσίας" αντιστοιχεί κυκλικός τοµέας: f 2 ⋅ 3600 =25% . Στην τιµή "7 χρόνια υπηρεσίας" αντιστοιχεί κυκλικός τοµέας: f 3 ⋅ 3600 =32. Στην τιµή "8 χρόνια υπηρεσίας" αντιστοιχεί κυκλικός τοµέας: f 4 ⋅ 3600 = 7.360° =27°. Στην τιµή "6 χρόνια υπηρεσίας" αντιστοιχεί κυκλικός τοµέας: f 2 ⋅ 3600 3=20% .360° =117°.blogspot.360° =72°. 5% .360° =90°.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Ραβδόγραµµα κατανοµής συχνοτήτων (κατακόρυφο) Ραβδόγραµµα κατανοµής σχετικών συχνοτήτων (οριζόντιο) http://mathhmagic.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 10 . Στην τιµή "10 χρόνια υπηρεσίας" αντιστοιχεί κυκλικός τοµέας: f 6 ⋅ 3600 = 5% . Στην τιµή "9 χρόνια υπηρεσίας" αντιστοιχεί κυκλικός τοµέας: f 5 ⋅ 3600 = 10% . 5% .360° =18°.360° =36°.

Λύση Έχουµε το 80% των µαθητών έχει βαθµό τουλάχιστον 5 άρα το 20% των µαθητών έχει βαθµό 4 οπότε F1 % = 20 f1 % = 20 . f i %. N i .Το 80% έχει βαθµό τουλάχιστον 5 . Φαφλατάς έχει επικεντρη γωνία 2 ⋅ 360 + 2 ⋅180 = 1080 . Fi % . 2 N 2 = 21 .gr/ Παραδειγµα (9) Σε κυκλικό διάγραµµα παρουσιάζονται οι προτιµήσεις των ψηφοφόρων του ∆ήµου Αγρινίου ως εξής : Η επικεντρη γωνία που αντιστοιχεί στον υποψήφιο κ.Μαυρογιαλουρου είναι : 2160 = f1 ⋅ 3600 ⇔ f1 = 2160 = 0.10 = 10% Παραδειγµα (10) Η βαθµολογία µιας οµάδας µαθητών σε ένα τεστ είναι 4. Μαυρογιαλουρο είναι 5χ+2ψ για τον υποψήφιο κ.5. Φαφλατά είναι : 1080 = f 2 ⋅ 3600 ⇔ f 2 = 1080 3600 = 0. Ο υποψήφιος κ.Αν ισχύει χ+4ψ=108ο να υπολογίσετε τα ποσοστά των τριών υποψηφίων .6.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.8. Ο υποψήφιος κ. Λύση Έχουµε 5 χ + 2ψ + 2 χ + 2ψ + χ = 3600 ⇔ 8 χ + 4ψ = 3600 ⇔ 2 χ + ψ = 900 ⇔ ψ = 900 − 2 χ Αλλά χ + 4ψ = 1080 ψ = 900 − 2 χ χ + 4(900 − 2 χ ) = 1080 ⇔ χ + 3600 − 8χ = 1080 ⇔ ⇔ −7 χ = −3600 + 1080 ⇔ −7 χ = −2520 ⇔ χ = 360 ψ = 900 − 2 χ ⇔ ψ = 900 − 2 ⋅ 360 ⇔ ψ = 900 − 720 ⇔ ψ = 180 Άρα ο υποψήφιος κ.οι µαθητές µε βαθµό 4 είναι διπλάσιοι αυτών που έχουν 8 άρα f5 % = v1 = 2v5 οπότε f1 % = 2 f 5 % άρα 20 = 10 f 5 % = 10 . οι µαθητές που έχουν βαθµό 4 είναι διπλάσιοι αυτών που έχουν 8. το 55% έχει βαθµό 6 η 7 .35 100 12 = 6 και Ν1 = ν1 = 12 . Το ποσοστό του κ. Ν 2 = 21 οπότε ν 2 = Ν 2 −ν 1 = 21 − 12 = 9 2 ν 4 = 24 − 6 = 18 οπότε ν 3 = ν − (ν 1 + ν 2 +ν 4 +ν 5 ) = 60 − (12 + 9 + 18 + 6) = 15 .∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 11 .Καλοχαιρέτας έχει επικεντρη γωνία 360 . Καλοχαιρετα είναι χ. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.Οπότε ν 1 = ν f1 % = 60 = 12 0. είκοσι ένας µαθητές έχουν βαθµό κάτω από 6 . Φαφλατα είναι 2χ+2ψ και για τον τρίτο υποψήφιο κ.Μαυρογιαλούρος έχει επικεντρη γωνία 5 ⋅ 360 + 2 ⋅180 = 2160 .30 = 30% Το ποσοστό του κ.7.60 = 60% 3600 Το ποσοστό του κ. Καλοχαιρέτα είναι : 360 = f 3 ⋅ 3600 ⇔ f3 = 360 3600 = 0.Να κάνετε τον πινακα κατανοµής συχνοτήτων vi . f 5 % = 10 f 3 % + f 4 % = 55 οπότε f1 % + f 2 % = 100 − 55 − 10 = 35 άρα F2 % = 35 άρα F2 % = ν5 = ν1 2 = 21 ν ⇔ 35% ⋅ν = 21 ⇔ ν = 21 20 ⇔ ν = 60 .blogspot.

∆ηλαδή. ακ). Αν έχουµε την κλάση [ακ-1. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. όπου R είναι το εύρος του δείγµατος.gr/ ΟΜΑ∆ΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ Όταν έχουµε διακριτή µεταβλητή και το πλήθος των παρατηρήσεων είναι µεγάλο.blogspot. τότε στρογγυλοποιούµε πάντα προς τα πάνω. τότε η κεντρική της τιµή είναι: χκ = a k −1 + a k 2 Αν έχουµε την κλάση [ακ-1. Σηµειώνουµε ότι αν ο αριθµός c που προκύπτει από τη διαίρεση δεν είναι ακέραιος. είναι της µορφής [ . Συνήθως χρησιµοποιούµε την περίπτωση που µια κλάση περιέχει το κάτω άκρο της αλλά όχι το άνω. Μέγεθος δείγµατος ν Αριθµός κλάσεων κ <20 5 20-50 6 50-100 7 100-200 8 200-400 9 400-700 10 700-1000 11 > 1000 12 2) Προσδιορίζουµε το πλάτος των κλάσεων χρησιµοποιώντας τον τύποc = R . Τα άκρα των κλάσεων ονοµάζονται όρια των κλάσεων. Ξεκινάµε από τη µικρότερη παρατήρηση ή για πρακτικούς λόγους λίγο πιο κάτω από τη µικρότερη παρατήρηση και προσθέτοντας κάθε φορά τον αριθµό c δηµιουργούµε τις κ κλάσεις. Xi την κεντρική τιµή της κάθε κλάσης και νi το πλήθος των παρατηρήσεων που προκύπτουν από τη διαλογή για την κλάση ί. ). ταξινοµούµε τα δεδοµένα σε µικρό πλήθος οµάδων που ονοµάζονται κλάσεις. αλλά πολύ περισσότερο αν έχουµε συνεχή µεταβλητή που µπορεί να πάρει οποιαδήποτε τιµή στο διάστηµα ορισµού της. 4) Κάνουµε τη διαλογή των παρατηρήσεων.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. τότε η διαφορά: c = ακ – ακ-1 (ανώτερο όριο – κατώτερο όριο) ονοµάζεται πλάτος της κλάσης Μέθοδος οµαδοποίησης παρατηρήσεων Για την οµαδοποίηση των παρατηρήσεων ακολουθούµε τα παρακάτω βήµατα: 1)Βρίσκουµε τον αριθµό κ των κλάσεων που θα χρησιµοποιήσουµε. 3) Κατασκευάζουµε τις κλάσεις. ακ). Για την επιλογή του κατάλληλου αριθµού µπορεί να χρησιµοποιηθεί ο παρακάτω πίνακας. οπότε µπορούν να αντιπροσωπευθούν από τις κεντρικές τιµές των κλάσεων (δηλαδή τα κέντρα κάθε κλάσης). Οι παρατηρήσεις κάθε κλάσης θεωρούνται όµοιες. έτσι ώστε κάθε τιµή να ανήκει σε µια µόνο κλάση. Ονοµάζουµε νi τη συχνότητα της κλάσης i.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 12 . k δηλαδή η διαφορά της µικρότερης παρατήρησης από τη µεγαλύτερη του συνολικού δείγµατος.

Άρα το πλήθος των υπέρβαρων αθλητών είναι ίσο µε 5+ 7 + 1=13. βλέποντας τα αποτελέσµατα της µέτρησης.67 56.33% µεγαλύτερο ή ίσο από 63kg. την αθροιστική σχετική συχνότητα επί τοις εκατό και την κεντρική τιµή κάθε κλάσης.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 13 . 83 ≈ 6 6 6 k iii) Ο ζητούµενος πίνακας είναι: Κλάσεις [ . την αθροιστική συχνότητα.33 96. iv) Ποιο ποσοστό των αθλητών έχει βάρος µικρότερο από 63 kg και ποιο µεγαλύτερο ή ίσο από 63 kg.) Κεντρικές τιµές Xi Συχνότητα νi Αθροιστική συχνότητα Νi Σχετική συχνότητα Αθροιστική σχετική συχνότητα Fi% 45-51 48 3 3 10 10 51-57 54 6 9 20 30 57-63 60 8 17 26.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. ν) Παρατηρούµε ότι το 43.67 75-81 78 1 30 3.33 100 Σύνολο 30 - 100 ίν) Παρατηρώντας τη στήλη των αθροιστικών σχετικών συχνοτήτων προκύπτει ότι το 56.33% αντιστοιχεί στις τρεις τελευταίες κλάσεις. ii) Ποιο είναι το πλάτος κάθε κλάσης.gr/ Παράδειγµα (11) Ζυγίστηκαν 30 αθλητές και τα βάρη τους (σε kg) που προέκυψαν ήταν: 55 70 69 73 72 59 54 71 67 62 60 54 63 52 80 73 74 70 63 64 65 58 53 45 56 50 48 57 60 62 Να οµαδοποιηθούν οι παραπάνω παρατηρήσεις.33 % των αθλητών είναι «υπέρβαροι». Λύση i) To πλήθος των παρατηρήσεων είναι 30. ίί) Η µεγαλύτερη παρατήρηση είναι η 80 και η µικρότερη η 45.67 63-69 66 5 22 16. iii) Να κατασκευαστεί πίνακας συχνοτήτων µε στήλες για τη συχνότητα. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. οπότε το πλάτος της κάθε κλάσης είναι ίσο µε c= R 80 − 45 35 = = = 5. Πόσοι σε πλήθος είναι οι υπέρβαροι αθλητές.67 73. i) Πόσες κλάσεις θα χρησιµοποιηθούν. οπότε θα τις χωρίσουµε σε κ = 6 κλάσεις.67% των αθλητών έχει βάρος µικρότερο από 63 kg και το 43. v) Ο προπονητής της οµάδας.34 69-75 72 7 29 23.blogspot. συµπέρανε ότι το 43. τη σχετική συχνότητα επί τοις εκατό.

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. Έτσι.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 14 . Πόσοι υπάλληλοι παίρνουν από 1150 ευρώ έως 1450 ευρώ . γίνεται µε το ιστόγραµµα συχνοτήτων. Ποια είναι η σχετική συχνότητα f 4 % της τέταρτης κλάσης . Στις περισσότερες πρακτικές εφαρµογές οι κλάσεις έχουν το ίδιο πλάτος (ισοπλατείς κλάσεις). 3.Άνω όριο 1300 ευρώ.Ιστόγραµµα συχνοτήτων Η γραφική απεικόνιση ενός πίνακα συχνοτήτων µε οµαδοποιηµένα δεδοµένα. Κατόπιν δηµιουργούµε διαδοχικά ορθογώνια. τα όρια των κλάσεων. εκτός από τις περιπτώσεις που επιβάλλεται από τα δεδοµένα να έχουν άνισο πλάτος.blogspot. 2 iii) Η συχνότητα της πέµπτης κλάσης είναι v5 = 16 . Η µεγαλύτερη τιµή του δείγµατος θα πρέπει να ανήκει οπωσδήποτε στην τελευταία κλάση. Οι κεντρικές τιµές διαφέρουν µεταξύ τους στις κλάσεις που έχουν το ίδιο πλάτος και στο πλάτος των κλάσεων. v 68 v) Τουλάχιστον 1400 ευρώ παίρνουν 16+6+3+1=26 υπάλληλοι vi) Από 1150 ευρώ έως και 1450 ευρώ παίρνουν 5+11+14+8=38 υπάλληλοι vii) Τουλάχιστον 1200 ευρώ και το πολύ 1600 ευρώ παίρνουν 11+14+16+6=47 υπαλληλοι. Επειδή όµως το πλήθος των κλάσεων είναι ανάλογο του µεγέθους του δείγµατος. Ποια είναι η κεντρική τιµή της έκτης κλάσης Ποια είναι η συχνότητα της πέµπτης κλάσης . Κάθε παρατήρηση που συµπίπτει µε το άνω άκρο µιας κλάσης θα τοποθετηθεί κατά τη διαλογή στην αµέσως επόµενη κλάση. Σχόλια στη θεωρία 1.Μηνιαία αµοιβή υπαλλήλων µιας επιχείρησης σε ευρώ Αµοιβή υπαλλήλων Συχνότητα 1000-1100 7 1100-1200 10 1200-1300 11 1300-1400 14 1400-1500 16 1500-1600 6 1600-1700 3 1700-1800 1 Σύνολο 68 i) ii) iii) iv) v) vi) vii) Ποια είναι τα όρια της τρίτης κλάσης . τα οποία έχουν βάση ίση µε το πλάτος των κλάσεων c και ύψος τέτοιο ώστε το εµβαδόν του ορθογωνίου να ισούται µε τη συχνότητα της κλάσης αυτής. ii) Η κεντρική τιµή της έκτης κλάσης είναι 1500 + 1600 = 1550 ευρώ. 2. χρησιµοποιούµε ως οδηγό τον πίνακα που αναφέραµε. Πόσοι υπάλληλοι παίρνουν τουλάχιστον 1400 ευρώ . Στον οριζόντιο άξονα ενός ορθογωνίου συστήµατος σηµειώνουµε.gr/ Παραδειγµα ( 12 ) ∆ίνεται ο επόµενος πίνακας των οµαδοποιηµένων παρατηρήσεων της µεταβλητής χ . Λύση i)Τα όρια της τρίτης κλάσης είναι : κάτω όριο 1200 ευρώ . µε κατάλληλη κλίµακα. iv) Η σχετική συχνότητα f 4 % = v4 14 ⋅100 = ⋅100 = 21% . το ύψος κάθε ορθογωνίου πρέπει να είναι ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. Καµία παρατήρηση δεν µπορεί να µείνει έξω από κάποια κλάση. Το πλήθος των κλάσεων ορίζεται συνήθως από τον κάθε ερευνητή. πόσοι υπάλληλοι παίρνουν το πολύ 1600 ευρώ αλλά τουλάχιστον 1200 ευρώ. 4.

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. Ανάλογα. Με παρόµοιο τρόπο κατασκευάζεται και το ιστόγραµµα σχετικών συχνοτήτων. το εµβαδόν του χωρίου που ορίζεται από το πολύγωνο των σχετικών συχνοτήτων και τον οριζόντιο άξονα είναι ίσο µε το άθροισµα των σχετικών συχνοτήτων. Με παρόµοιο τρόπο κατασκευάζεται και το πολύγωνο σχετικών συχνοτήτων. Αν θεωρήσουµε άλλη µονάδα µέτρησης του χαρακτηριστικού που βρίσκεται στον οριζόντιο άξονα. Στην περίπτωση που έχουµε ισοπλατείς κλάσεις. δηλαδή ίσο µε 1 (ή ίσο µε 100 αν πρόκειται για σχετικές συχνότητες επί τοις εκατό). είναι το ύψος των ορθογωνίων στο ιστόγραµµα να είναι ίδιο µε τη συχνότητα της κλάσης και το εµβαδόν του ορθογωνίου. τότε σχηµατίζεται το πολύγωνο συχνοτήτων. Το εµβαδόν του χωριού που ορίζεται από το πολύγωνο συχνοτήτων (ή σχετικών συχνοτήτων) είναι ίσο µε το εµβαδόν του χωρίου που ορίζεται από το ιστόγραµµα των συχνοτήτων ( ή των σχετικών συχνοτήτων). τότε το ύψος των ορθογωνίων είναι διαφορετικό από τη συχνότητα. το ύψος των ορθογωνίων είναι ίσο µε την αντίστοιχη συχνότητα της κάθε κλάσης.blogspot. ενώνοντας τα δεξιά άκρα των άνω βάσεων των ορθογωνίων. Κλάσεις ίσου πλάτους Στις κλάσεις ίσου πλάτους συνήθως θεωρούµε το πλάτος c ως µονάδα µέτρησης. Πολύγωνο συχνοτήτων Αν θεωρήσουµε δυο επιπλέον κλάσεις µε συχνότητα µηδέν. Για το πολύγωνο αθροιστικών συχνοτήτων και το πολύγωνο αθροιστικών σχετικών συχνοτήτων ενώνουµε τα δεξιά άκρα των άνω βάσεων των ορθογωνίων στα αντίστοιχα ιστογράµµατα. Οµοίως. δηλαδή είναι ίσο µε το µέγεθος του δείγµατος ν. και ενώσουµε τα µέσα των πάνω βάσεων των ορθογωνίων. µια στην αρχή και µια στο τέλος. θεωρώντας στον κάθετο άξονα τις σχετικές συχνότητες. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. Αποτέλεσµα αυτού. επίσης. To εµβαδόν του χωρίου που ορίζεται από το πολύγωνο συχνοτήτων και τον οριζόντιο άξονα είναι ίσο µε το άθροισµα των συχνοτήτων. κατασκευάζεται το ιστόγραµµα αθροιστικών συχνοτήτων και το πολύγωνο αθροιστικών σχετικών συχνοτήτων.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 15 .gr/ αντιστρόφως ανάλογο του πλάτους της κλάσης.

Τα αποτελέσµατα της µελέτης αυτής φαίνονται στον παρακάτω πίνακα: Βάρος σε [50.70 ) 30 0. Λύση α) Ο πίνακας συµπληρωµένος µε τις σχετικές συχνότητες fi .55 ) 15 0.26 [60.94 [75.80 ) 9 0.gr/ Παράδειγµα (13) Από τους µαθητές ενός σχολειου πήραµε δείγµα µεγέθους 150 και τους µελετήσαµε ως προς το βάρος τους . 65) [65.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 16 . 75) 27 0.18 141 0. 65 ) [65.55) [55.1 [55.blogspot. 75 ) [75.46 45 0.1 15 0.16 β) Για να κατασκευάσουµε το πολύγωνο συχνοτήτων (ή σχετικών συχνοτήτων). τις αθροιστικές συχνότητες και τις σχετικές αθροιστικές συχνότητες γίνεται: Βάρος σε kgr Αριθµός µαθητών νi Σχετικές συχνότητες fi Αθροιστικές συχνότητες Ni Αθροιστική σχετική συχνότητα [50.80 ) kgr 15 24 30 45 27 9 Αριθµός µαθητών α)Να γίνει πίνακας αθροιστικών συχνοτήτων και σχετικών αθροιστικών συχνοτήτων.76 [70.3 114 0. κατασκευάζουµε πρώτα το αντίστοιχο ιστόγραµµα ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. 60 ) [ 60.2 69 0. β)Να κατασκευαστεί το πολύγωνο των συχνοτήτων και των σχετικών συχνοτήτων. 70 ) [ 70.6 150 1 Σύνολο 150 1 Fi 0. γ)Να κατασκευαστεί το πολύγωνο των αθροιστικών και των σχετικών αθροιστικών συχνοτήτων.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. 60 ) 24 39 0.

blogspot.gr/ Πολύγωνο σχετικών συχνοτήτων γ) Το πολύγωνο των αθροιστικών συχνοτήτων και των σχετικών αθροιστικών συχνοτήτων κατασκευάζεται από τα αντίστοιχα ιστογράµµατα Πολύγωνο αθροιστικών συχνοτήτων Πολύγωνο αθροιστικών σχετικών συχνοτήτων ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Πολύγωνο συχνοτήτων http://mathhmagic.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 17 .

f i %.1 ⇔ v4 = 4 οµοίως βρίσκουµε και τις υπόλοιπες . [12. 5 Επειδή το πολύγωνο συχνοτήτων έχει εµβαδό 40 τότε το µέγεθος του δείγµατος είναι ν=40. N i .14 ) .30) = 0.12 ) . = =7.85 οπότε f1 + f 2 + f3 = 0.30 100 85 F3 % = F3 ⋅100 ⇔ F3 = = 0.05 v5 f 2 ⇔v= 5 ⇔v= ⇔ v = 40 v v 0.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. ii) Το ύψου του ορθογωνίου στο διάγραµµα σχετικών συχνοτήτων που αντιστοιχεί στην κλάση µε κεντρική τιµή το 19 είναι 0. τότε να κατασκευάσετε τον πίνακα συχνοτήτων vi .50 οπότε f1 + f 2 = 0. [14.1 iii) Η γωνία του κυκλικού τοµέα στο κυκλικό διάγραµµα που αντιστοιχεί στην κλάση [14.50 − 0. 100 50 F2 % = F2 ⋅100 ⇔ F2 = = 0. . Fi % . [18.18 ) . Ισχύουν i) Το πολύγωνο συχνοτήτων του δείγµατος των φοιτητών µε µεταβλητή το χρόνο λύσης της άσκησης έχει εµβαδό 40.1 και f 5 = 0.85 ⇔ f3 = 0. = = 11 .20 + 0.05 v f 4 = 4 ⇔ v4 = f 4 ⋅ v ⇔ v4 = 40 ⋅ 0.gr/ Παραδειγµα (14 ) ∆ίνεται ο παρακάτω πίνακας κατανοµής συχνοτήτων της µεταβλητής χ.blogspot. f i .20 ⇔ f 2 = 0.35 100 F1 % = F1 ⋅100 ⇔ F1 = Οµοίως βρίσκουµε f 4 = 0. = = 15 . Οι κλάσεις είναι [10.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 18 . v f5 = Παραδειγµα (15) Οι χρόνοι τους οποίους έκαναν µια οµάδα φοιτητών για να λύσουν µια άσκηση είναι από 10 έως 20 sec χωρισµένοι σε 5 κλάσεις ίσου πλάτους .16 ) είναι 72ο . 20 ) ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.20 οπότε f1 = F1 . [16. Κλάσεις Σχετική συχνότητα Κεντρικές τιµές χ i Συχνότητα vi fi 1-5 5-9 9-13 13-17 17-21 Σύνολο Αθροιστική σχετική συχνότητα Fi % 20 50 85 95 2 1 Να συµπληρωθεί ο πίνακας Λύση Κεντρικές τιµές 1+ 5 6 5 + 9 14 9 + 13 22 13 + 17 30 = =3.50 ⇔ f 2 = 0. 2 2 2 2 2 2 2 2 17 + 21 38 = = 19 2 2 20 = 0.16 ) .85 − (0. iv) v) Οι φοιτητές που έκαναν από 16 έως 18 sec είναι διπλάσιοι από τους φοιτητές που έκαναν χρόνο από 10 έως 12 sec Εικοσιτεσσερεις φοιτητές έκαναν χρόνο κάτω από 16 sec . Λύση Το εύρος του δείγµατος είναι R = 20 − 10 = 10 Το πλάτος κάθε κλάσης είναι 10 = 2.

i) ii) iii) Να συµπληρωθούν τα ορθογώνια των ιστογραµµάτων.20 20 60 17 12 36 0.15 15 15 13 10 16 0.12 ) [12.14 ) [14.1 ⇔ Κλάσης xi vi Νi [10.10 10 1 100 40 fi fi % Fi % Παράδειγµα (16) ∆ίνεται το ιστόγραµµα συχνοτήτων και το ιστόγραµµα αθροιστικών σχετικών % συχνοτήτων της ιδιας µεταβλητής που αναφέρεται στους βαθµούς 50 φοιτητών στο µάθηµα της Ανάλυσης και από το οποίο λείπουν κάποια ορθογώνια.30 30 90 19 4 40 0.blogspot.1 ⇔ ν 5 = 40 ⋅ 0. Λύση ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. 20 ) 11 6 6 0. 2 2 έχουµε: f 5 = 0.25 25 40 15 8 24 0. Ακόµη ν 1 + ν 2 +ν 3 +ν 4 +ν 5 = 40 ⇔ 24 +ν 4 +ν 5 = 40 ⇔ ν 4 = 40 − 24 −ν 5 ⇔ ν 4 = 40 − 24 − 4 ⇔ ν 4 = 12 ν 12 οπότε ν 1 = 4 = ⇔ ν 1 = 6 .Ακόµη ν 2 = 24 −ν1 −ν 3 = 24 − 6 − 8 = 10 .∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 19 .16 ) [16.18) [18.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.gr/ ν5 = 0. Ν 3 = 24 ⇔ ν 1 +ν 2 + ν 3 = 24 .1 ⇔ ν 5 = ν ⋅ 0.1 ⇔ ν 5 = 4 ν ν ν 40 ⋅ 72ο α 3 = 72ο ⇔ 3 3600 = 72ο ⇔ 3 3600 = 72ο ⇔ ν 3 = 40 ν 3600 ⇔ ν3 = 8 έχουµε : ν 4 = 2ν 1 . Να κατασκευαστεί το πολύγωνο αθροιστικών σχετικών % συχνοτήτων πόσοι φοιτητές πέρασαν το µάθηµα (βάση το 5).

30 100 100 v v 5 f1 = 1 ⇔ v = 1 ⇔ v = = 50 .40 v 50 οπότε F3 = f1 + f 2 + f 2 = 0.10 + 0.10 = 0.10 100 100 F2 % 30 = = 0. v f1 0.gr/ i)Από τα ιστογράµµατα έχουµε : v1 = 5.80 ⋅100 = 80% v5 = v − (v1 + v2 + v3 + v4 ) = 50 − (5 + 10 + 20 + 5) = 10 v5 10 ⇔ f5 = = 0.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 20 .20 + 0.30 − 0.20 οπότε F5 = F4 + f5 = 0.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.70 + 0.10 v 50 F4 = F3 + f 4 = 0.10 F2 = f1 + f 2 = F2 ⇔ f 2 = F2 − f1 ⇔ f 2 = 0.80 f4 = F4 % = F4 ⋅100 = 0. f5 = ii) iii)Το µάθηµα το πέρασαν 10 +5+10=25 φοιτητές ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. F1 % = 10% .30 − 0. v3 = 20. f1 = F1 = F1 % 10 = = 0.blogspot.70 ⋅100 = 70% f2 = v4 5 ⇔ f4 = = 0. v4 = 5 .80 + 0.10) ⇔ v2 = 10 v v 20 f3 = 3 ⇔ f3 = = 0.40 = 0.10 = 0.70 άρα F3 % = 0. F5 % = 100% . F2 % = 30% .20 v2 ⇔ v2 = v ⋅ f 2 ⇔ v2 = 50( F2 − F1 ) ⇔ v2 = 50(0.20 = 1 v 50 άρα F5 % = 100% .

05 Λύνω το σύστηµα οπού και έχω: 0. F3 ) οπότε F3 = 0. F3 ) . Λύση f1 = F1 = 0.0.15 Η ευθεία είναι y = 0.05 x − 8. Έστω y = ax + β η ευθεία τότε έχουµε : 0. Κυκλικά διαγράµµατα 3. χρησιµοποιούµε: • Για ποιοτικές µεταβλητές 1.55 − (0.20 Τα σηµεία Α(168.174 ) όταν το 35% των παρατηρήσεων έχει τιµή µέχρι και 170. Ραβδογράµµατα απόλυτης συχνότητας ή σχετικής συχνότητας 2.25 οπότε F2 = f1 + f 2 ⇔ f 2 = F2 − f1 ⇔ f 2 = 0. για την καλύτερη κατανόηση των στατιστικών δεδοµένων.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 21 .168 ) όταν το 25% των παρατηρήσεων έχει τιµή µικρότερη ii) από 168.0. Σηµειογράµµατα • Για ποσοτικές µεταβλητές 1.15 διέρχεται και από το (174.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.15 ⇔ F3 = 0.05 F2 = 0.35 = a ⋅170 + β β = −8. ∆ιαγράµµατα απόλυτης συχνότητας ή σχετικής συχνότητας ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.55 οπότε F3 = f1 + f 2 + f3 ⇔ f3 = 0.05 + 0.05 ⋅174 − 8.05 ⇔ f 2 = 0.25 = a ⋅168 + β a = 0.gr/ Παραδειγµα (17) ∆ίνεται το παρακάτω ιστόγραµµα αθρ.35) ορίζουν ευθεία πολυγώνου συχνοτήτων που διέρχεται από το (174.30 Γενικά. σχετικών συχνοτήτων Να υπολογισθεί i) H σχετική συχνότητα της κλάσης [162. Η σχετική συχνότητα της κλάσης [168.blogspot.25 − 0.20) ⇔ f3 = 0.25) και Β(170.

4.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 22 .ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. Ιστογράµµατα και πολύγωνα συχνοτήτων απόλυτης συχνότητας ή σχετικής συχνότητας ή αθροιστικής συχνότητας ή αθροιστικής σχετικής συχνότητας Παραδειγµα (18) Στο παρακάτω κυκλικό διάγραµµα φαίνεται το ποσοστό των µαθητών που έρχεται στο σχολείο µε το συγκεκριµένο µεταφορικό µέσο. Σηµειογράµµατα 6. 11.000 άτοµα Οι στατιστικοί πίνακες διακρίνονται σε γενικούς και ειδικούς Η σχετική συχνότητα παίρνει τιµές από 0 ως 1 Η συχνότητα είναι πάντα µικρότερη του 100 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. όπου ν το πλήθος των v 25% πεζοι αυτοκινητο 15% στοιχείων του δείγµατος. τότε ο πληθυσµός είναι όλοι οι µαθητές του Λυκείου Τα χαρακτηριστικά ως προς τα οποία εξετάζουµε έναν πληθυσµό λέγονται µεταβλητές Οι ποιοτικές µεταβλητές διακρίνονται σε συνεχείς και διακριτές Η µη αντιπροσωπευτικότητα του δείγµατος είναι ένα µειονέκτηµα της συλλογής των δεδοµένων µε απογραφή Αν εξετάσουµε 2. Είναι γνωστό ότι οι συχνότητες vi και οι σχετικές συχνότητες fi v συνδέονται µε τη σχέση f i = i ⋅100% . v 100 100 ποδήλατο Με µοτοσυκλέτα µετακινούνται ν2 µαθητές. v 100 100 Με ποδήλατο µετακινούνται ν3 µαθητές. 6.000 άτοµα θα πάρουµε καλύτερες και πιο ακριβείς πληροφορίες από το να εξετάσουµε 50. Το χρώµα των µατιών είναι ποιοτική µεταβλητή Ο αριθµός των µαθητών της Α΄ τάξης του 1ου Λυκείου αγρινιου είναι ποσοτική συνεχής µεταβλητή Η χρονική διάρκεια ενός τηλεφωνήµατος είναι ποσοτική διακριτή µεταβλητή Αν επιθυµούµε να µετρήσουµε το βάρος των µαθητών της Γ΄ τάξης ενός Λυκείου. για τους οποίους ισχύει f1 = 30% µοτοσικλέτα 30% v1 f 25 ⋅100% ⇔ v1 = 1 ⋅ v = ⋅ 720 = 180 µαθητές. 9. να βρεθεί: i. Οι συχνότητες εµφάνισης του κάθε µεταφορικού µέσου Λύση i. 10.400. Ο τρόπος µεταβίβασης στο σχολείο αποτελεί ποιοτική µεταβλητή ii. για τους οποίους ισχύει f3 = v3 f 30 ⋅100% ⇔ v3 = 3 ⋅ v = ⋅ 720 = 216 µαθητές.gr/ 2. 7. 5. Αν το χαρακτηριστικό που µελετάµε αποτελεί ποιοτική ή ποσοτική µεταβλητή ii. Με αυτοκίνητο µετακινούνται ν1 µαθητές. v 100 100 Πεζοί µετακινούνται ν4 µαθητές. Πολύγωνα απόλυτης συχνότητας ή σχετικής συχνότητας 3. 2. για τους οποίους ισχύει: v4 = v − v1 − v2 − v3 =720-180-108-216=216 µαθητές. Χρονογράµµατα 5. Αν το δείγµα αφορά 720 µαθητές. Κυκλικά διαγράµµατα 4. 8. 3. για τους οποίους ισχύει f2 = v2 f 15 ⋅100% ⇔ v2 = 2 ⋅ v = ⋅ 720 = 108 µαθητές. ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ερωτήσεις τύπου «Σωστού –Λάθους» 1.blogspot.

• Μόνο κλασµατικές τιµές. κατά τη γνώµη σας. • Κακή εκπαίδευση των απογραφέων. • Η επιλογή ενός ραδιοφωνικού σταθµού. Το ιστόγραµµα συχνοτήτων χρησιµοποιείται µόνο στην περίπτωση των οµαδοποιηµένων παρατηρήσεων Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1.gr/ Το άθροισµα των αθροιστικών σχετικών συχνοτήτων Fi% ισούται µε 100 Αν γνωρίζουµε την νκ και την Νκ+1 . 14. • Όχι σωστός καθορισµός του µεγέθους του δείγµατος. χρησιµοποιείται το ραβδόγραµµα Το διάγραµµα συχνοτήτων χρησιµοποιείται για τις ποιοτικές µεταβλητές Το κυκλικό διάγραµµα χρησιµοποιείται για τη γραφική παράσταση ποιοτικών αλλά και ποσοτικών δεδοµένων. 24. • Η οικονοµική κατάσταση της χώρας. Οι οµάδες ενός δείγµατος έχουν όλες το ίδιο πλάτος. • Κατοίκους του Πειραιά. Είναι προτιµότερο να πάρουµε: • Κατοίκους της Θεσσαλονίκης. + νκ = 1 Η συχνότητα της τιµής χi µιας µεταβλητής Χ. Από τις παρακάτω µεταβλητές διακριτή ποσοτική είναι: • Η χρονική διάρκεια ενός τηλεφωνήµατος. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. Οι συνεχείς ποσοτικές µεταβλητές µπορούν να πάρουν: • Μόνο ακέραιες τιµές. 21. µπορούµε να υπολογίσουµε την αθροιστική συχνότητα Νκ Η αθροιστική συχνότητα Νκ είναι πάντα µεγαλύτερη ή ίση από τη συχνότητα νκ Για τις ποιοτικές µεταβλητές. 22. Από τις παρακάτω µεταβλητές ποιοτική µεταβλητή είναι: • Το ύψος των ανθρώπων.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 23 . Για να βρούµε πόσοι είναι οι φίλαθλοι του ΟΣΦΠ στην Ελλάδα. 5.blogspot. • Τίποτα από τα προηγούµενα. δηλ ν1 + ν2 + ν3 + . 3. • Ο βαθµός στο εθνικό απολυτήριο. 23.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ 12. • Τίποτα από τα προηγούµενα. • Τίποτα από τα προηγούµενα. 2. είναι αρνητικός αριθµός. 16. • Μόνο άνδρες. αποφασίσαµε να πάρουµε ένα δείγµα 1000 ατόµων. Μειονέκτηµα της απογραφής είναι: • Κακή επιλογή δείγµατος. 13. • Ο αριθµός τερµάτων που σηµείωσε η ΑΕΚ το έτος 2013. Οι αθροιστικές σχετικές συχνότητες Fi µιας κατανοµής. 18. χρησιµοποιούνται στην περίπτωση των ποιοτικών µεταβλητών. 4. Το άθροισµα όλων των συχνοτήτων µιας κατανοµής είναι ίσο µε 1. Ο καλύτερος από τους παρακάτω τρόπους για να πάρουµε το δείγµα. 17. 20. • Μόνο γυναίκες. • Η ταχύτητα µε την όποία κινείται ένα αυτοκίνητο. εκφράζουν το ποσοστό των παρατηρήσεων που είναι µικρότερες ή ίσες της τιµής χi Οι τιµές κάθε οµάδας µπορούν να αντιπροσωπευθούν από το κέντρο της οµάδας. Οι αθροιστικές συχνότητες Νi και οι αθροιστικές σχετικές συχνότητες Fi µιας κατανοµής.. Ποιος είναι. όταν οι διαφορετικές τιµές της µεταβλητής είναι σχετικά λίγες.. • Το µεγαλο πληθος των στοιχειων προς εξεταση. • Κάθε τιµή ενός διαστήµατος πραγµατικών τιµών. 19. • Ο µισθός των δηµοσίων υπαλλήλων. http://mathhmagic. 15.

τότε η fk+1% ισούται µε • • • • • 5% 10% 15% 50% Τίποτα από τα προηγούµενα 13.5 • 5 • 10 • 80 • Τίποτα από τα προηγούµενα 10. τότε η συχνότητα νi ισούται µε • 0. είναι: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. 1 < α < 3 9. Μια διακριτή ποσοτική µεταβλητή δεν µπορεί να πάρει την τιµή • 1 • 2 • α. Αν f είναι η σχετική συχνότητα ν το µέγεθος του δείγµατος και Fk η αθροιστική σχετική συχνότητα µιας τιµής χκ .blogspot. Αν Fk%=50% και Fk+1 = 65% .gr/ Μόνο τιµές µικρότερες του 100.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 24 . τότε: • Fk = f 1 + f 2 + f 3 + … + fv • Fk+1 = Fk + fk+1 • Fk = f1 + (k-1)fk • Fk = 1 (f1 + f2 + f3 + … + fv) v 12. Αν η σχετική συχνότητα fi = 0.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ • • http://mathhmagic. Το βαρος 20 µαθητων είναι: • Ποιοτική µεταβλητή • Ποσοτική συνεχής µεταβλητή • Ποσοτική διακριτή µεταβλητή • Τίποτα από τα προηγούµενα 7. τότε το αντίστοιχο τόξο του κυκλικού τµήµατος στο κυκλικό διάγραµµα. Τίποτα από τα προηγούµενα 6. Αν fi % = 30%.4 και το πλήθος των παρατηρήσεων είναι 200. Με τη δειγµατοληψία εξετάζουµε: • Όλον τον πληθυσµό • Ένα υποσύνολο του πληθυσµού • Πάντοτε 100 άτοµα • Τίποτα από τα προηγούµενα 8. Το άθροισµα των σχετικών συχνοτήτων είναι ίσο µε • 0 • 100 • 1 • Το άθροισµα των απόλυτων συχνοτήτων 11.

∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 25 . ποιες ποιοτικές. δ) σε ποιο από τα µαθήµατα Μαθηµατικά και Φυσική είχαν µεγαλύτερο βαθµό στο προηγούµενο τρίµηνο. Σε καθεµιά από τις παρακάτω περιπτώσεις να βρείτε ποιος είναι ο πληθυσµός και ποια η µεταβλητή ή οι µεταβλητές. • Για να βρούµε το ποσοστό των Ελλήνων που έχουν ταξιδέψει µε πλοιο. Τέλος. • Για να βρούµε το ποσοστό των Ελλήνων που χρησιµοποιουν το διαδικτυο.gr/ • 72% • 90% • 60% • 108% • Τίποτα από τα προηγούµενα 14. Για να βρούµε ποια αθλητικα περιοδικα έχουν τη µεγαλύτερη κυκλοφορία αποφασίσαµε να πάρουµε δείγµα 10. Ασκησεις Ανάπτυξης 1. Σε κάθε µια από τις παραπάνω περιπτώσεις να αναφέρετε: τον πληθυσµό. Ένα Γυµνάσιο έχει 200 µαθητές. 90 αγόρια και 110 κορίτσια. 3. Οι αθροιστικές συχνότητες των τιµών µιας µεταβλητής Χ είναι: Ν1 = 10. Σε ποιες από τις µεταβλητές των α). πηγαίνουµε στην κεντρικη κρεαταγορα και ρωτάµε τους κατοίκους της πόλης. Κατόπιν να διακρίνετε ποιες από τις µεταβλητές είναι ποσοτικές. Α. πηγαίνουµε σε ένα ιδιωτικό κολέγιο και ρωτάµε τους µαθητές για το εισόδηµα των γονιών τους. Β. • Επιλέγουµε δείγµα µε άνδρες αποκλειστικά • Επιλέγουµε δείγµα µε γυναίκες αποκλειστικά • Επιλέγουµε δείγµα µόνο από την Αθήνα • Επιλέγουµε δείγµα από όλη τη χώρα. ρωταµε ανθρωπους µε ηλικια ανω των 80 ετων. Ν2 = 40. Ποιος είναι κατά τη γνώµη σας ο καλύτερος από τους παρακάτω τρόπους για να επιλέξουµε το δείγµα. πηγαίνουµε στο λιµανι και ρωτάµε τους εκεί παρευρισκόµενους. γ). • Για να βρούµε το ποσοστό τωνχορτοφαγων στην Ελλάδα. Η σχετική συχνότητα f3% της τιµής χ3 είναι: • 40% • 50% • 25% • 66. το είδος της µεταβλητής . δ) και ε) µπορούµε να θεωρήσουµε το δείγµα των µαθητών του Γυµνασίου αντιπροσωπευτικό για το σύνολο του πληθυσµού της Ελλάδας.000 ατόµων που αγοράζουν περιδικα σε µηνιαια βαση.blogspot.6% • Τίποτα από τα προηγούµενα. Εξετάζουµε τους κατοίκους µιας πόλης ως προς τις µεταβλητές ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. • Για να βρούµε το κατά κεφαλή εισόδηµα των Ελλήνων. ζητήσαµε από όλα τα παιδιά να µας πουν: ε)την ηµεροµηνία γέννησής τους (χωρίς το έτος). τη µεταβλητή. β). και από τις ποσοτικές ποιες είναι διακριτές και ποιες συνεχείς • Μας ενδιαφέρει να εξετάσουµε πόσοι Έλληνες είναι οπαδοί του Παναιτωλικου • Μας ενδιαφέρει να εξετάσουµε πόσα αγόρια και πόσα κορίτσια γεννήθηκαν στο Παλιαο Φαληρο τη δεκαετία του 1990 • Μας ενδιαφέρει να εξετάσουµε πόσοι Έλληνες µπασκετµπολίστες αγωνίζονται στο εξωτερικό • Μας ενδιαφέρει να εξετάσουµε τις επιδόσεις των αθλητών του στίβου στους ολυµπιακούς αγώνες της Αθήνας 5. Ρωτήσαµε τα αγόρια: α) ποιο είναι το βάρος τους β) τι χρώµα µάτια έχουν. 2. το µέγεθος του πληθυσµού. Τι έχετε να παρατηρήσετε για τα παρακάτω επιλεγόµενα δείγµατα. Ν3 = 100 και Ν4 = 120. Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας 4.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. Ρωτήσαµε τα κορίτσια: γ)πόσες φορές πήγαν στον κινηµατογράφο τους 5 προηγούµενους µήνες.

Σε µια πόλη µετρήσαµε τη µεγαλύτερη ηµερήσια θερµοκρασία επί 30 συνεχείς ηµέρες και βρήκαµε (σε βαθµούς Κελσίου) 23 24 24 24 22 19 19 20 22 24 23 25 20 20 22 21 21 24 23 24 20 21 25 22 21 19 19 21 21 20 I.Να βρείτε πόσοι εκλογείς ψήφισαν στο τµήµα αυτό.blogspot.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 26 . • Μεγαλύτερη από 220 C. 31. • Ποια είναι η µεταβλητή και ποιες οι τιµές της. 24. Τα αποτελέσµατα των εκλογών σε ένα εκλογικό τµήµα δίνονται από τον παρακάτω ελλιπή πίνακα: Κόµµα χι Α Β Γ ∆ Σύνολο Συχνότητα vi 150 Σχετική συχνότητα fi 0. 16. 36. για αποταµίευση το 10% και για διάφορες άλλες ανάγκες τα υπόλοιπα. 30.Να βρείτε πόσες ψήφους πήρε κάθε κόµµα σε αυτό το εκλογικό τµήµα. για διασκέδαση το 25%. II. Έγινε µια δειγµατοληπτική έρευνα για τον αριθµό των µαθητών που βρίσκονται σε κάθε τµήµα Λυκείων της Αιτωλοακαρνανίας. Ένας µαθητής ξοδεύει το εβδοµαδιαίο χαρτζιλίκι του ως εξής: Για φαγητό το 20%.15 0.30 0. α)Να βρείτε τι ποσοστό των χρηµάτων του ξοδεύει για τις άλλες ανάγκες β)Να κάνετε ένα κυκλικό διάγραµµα που να παριστάνει τις παραπάνω πληροφορίες 10. III. 11.Να σχεδιάσετε το ραβδόγραµµα των σχετικών συχνοτήτων. Να κατασκευάσετε τον πίνακα: • Συχνοτήτων • Αθροιστικών συχνοτήτων II. • Ποιες είναι οι µονάδες. 32.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. για εισιτήρια το 18%. Να βρείτε • Ποιος είναι ο πληθυσµός. 33. για σχολικά είδη το 10%. Βρήκαµε ότι ο αριθµός των µαθητών σε δέκα τµήµατα διαφόρων Λυκείων ήταν: 18. 6. Τα 16 τµήµατα ενός σχολείου έχουν τους εξής µαθητές: 28 30 27 29 31 27 31 29 31 29 30 28 29 28 27 29 Να κατασκευάσετε τον πίνακα των σχετικών συχνοτήτων και των αθροιστικών σχετικών συχνοτήτων. 23. • Τουλάχιστον 220 C.35 I.gr/ • Φυλο • Οικογενειακή κατάσταση • Ύψος • Εισόδηµα • Επάγγελµα • Μεταφορικό µέσο που χρησιµοποιούν στις µετακινήσεις τους • Αριθµό συγγενών Σε ποια κατηγορία µεταβλητών ανήκει κάθε µια από αυτές. • Ποιο είναι το δείγµα. Πόσες ηµέρες η θερµοκρασία ήταν: • Μικρότερη από 210 C. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. 8. 7. 9.

Ταξιδέψει σε περισσότερες από 3 χώρες III. Χρησιµοποιώντας τον παρακάτω πίνακα συχνοτήτων.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 27 .ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.4) [ .Ρίξαµε ένα ζάρι 30 φορές και φέραµε τα αποτελέσµατα του παρακάτω πίνακα Ένδειξη ζαριού 1 2 3 4 5 6 Σύνολο Αριθµός εµφανίσεων 8 4 7 5 3 3 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. Ταξιδέψει από 3 ως 5 χώρες IV.gr/ 11. .Τρια δείγµατα τα έχουµε οµαδοποιήσει σε κλάσεις ισου πλάτους όπως φαίνεται στους παρακάτω πίνακες: κλάσεις [ [ [ [ . ) xi 14 Σύνολο 14. ∆ίνεται ο πίνακας : χι vi 1 λ 2 3 λ2 + 4 4 λ 2 − 2λ Σύνολο Αριθµός οικογενειών νi 5 10 15 8 7 3 2 Ni fi% 3λ 40 Να βρεθεί η τιµή του λ ∈ ℤ και στην συνέχεια να συµπληρωθεί ο πίνακας. ) [ . . Ταξιδέψει τουλάχιστον σε µια ξένη χώρα II. 18 ) xi Σύνολο κλάσεις [ . . Ταξιδέψει ακριβώς σε 6 χώρες Αριθµός ξένων χωρών xi 0 1 2 3 4 5 6 12. Ταξιδέψει το πολύ σε 6 χώρες V. ) ) ) ) xi 3 11 Σύνολο κλάσεις [2. ) [ . να βρεθεί ο αριθµός και το ποσοστό των οικογενειών που έχουν: I. που δίνει την κατανοµή συχνοτήτων 50 οικογενειών ως προς τις ξένες χώρες που έχουν επισκεφτεί. ) [ . ) [ . ) [ . 13.blogspot.

gr/ i. 16.Να κατασκευάσετε ένα κατακόρυφο ραβδόγραµµα σχετικών συχνοτήτων fi%.Στον παρακάτω πίνακα δίνεται η κατανοµή συχνοτήτων για τη µεταβλητή Χ: «Απασχόληση στον ελεύθερο χρόνο» των µαθητών της Α λυκείου σε ένα σχολείο.Να βρείτε το ποσοστό των ενδείξεων που είναι από 3 µέχρι 5 15. ii.5 12. µε αθροιστικές συχνότητες Ν1=11. Το 30% των µαθητών είναι οπαδοί του Ολυµπιακού.Κατασκευάστε πίνακα συχνοτήτων και σχετικών συχνοτήτων II. Γ και ∆.Ποιο ποσοστό αντιστοιχεί στην τιµή χ3.Να κατασκευάσετε ένα οριζόντιο ραβδόγραµµα συχνοτήτων. β)Να συµπληρωθεί ο πίνακας µε τις στήλες Νi .blogspot. f i % . Η γωνία του κυκλικού τοµέα που αντιστοιχεί στους οπαδούς του ΠΑΟ είναι 900. χ2=5 και χ3=7. Ν2=19 και Ν3=25 I.ν i . 18.Να συµπληρωθεί ο πίνακας µε τις σχετικές συχνότητες fi% της κάθε ένδειξης. Απασχόληση χi Υπολογιστές Αθλητισµός Μουσική Τηλεόραση Κινηµατογράφος Εκδροµές ∆ιάβασµα Συχνότητα νi 6 6 11 9 3 2 3 α)Να βρεθεί το πλήθος των µαθητών.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. Β. β) Να γίνει ο πίνακας συχνοτήτων ( x i . F i % ) γ) Να µετατραπεί το ραβδόγραµµα σε κυκλικό διάγραµµα σχετικών συχνοτήτων.Η µεταβλητή Χ παίρνει τις τιµές χ1=2. οι οποίοι παρακολουθούν περισσότερο ένα από τα κανάλια Α. fi .Το διπλανό ραβδόγραµµα δίνει το ποσοστό τηλεθέασης 200 ατόµων.5 συχνότητες fi% i.Σε ένα κυκλικό διάγραµµα παριστάνεται η προτίµηση 500 µαθητών ενός Λυκείου στις αγαπηµνες τους οµαδες µπασκετ. Οι οπαδοί του Πανιωνιου είναι τα 2 των οπαδών της ΑΕΚ και διπλάσιοι από τους 3 οπαδούς του Παναιτωλικου και από αυτούς που υποστηρίζουν κάποια άλλη οµάδα.Να βρείτε το πλήθος των ενδείξεων που είναι α) µικρότερες του 4 β) µεγαλύτερες ή ίσες του 5 iii. f i . 19. 17. iii)∆εν ασχολείται µε το διάβασµα.Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει τη σχετική συχνότητα fi% µε την οποία οι µαθητές µιας τάξης κάνουν απουσίες κάθε µήνα: Αριθµός 0 1 2 3 4 5 απουσιών Σχετικές 10 20 30 15 12. fi% και Fi%.Να βρείτε πόσα από τα 80 παιδιά της τάξης κάνουν το κάθε είδος απουσίας. Να µετατρέψετε το κυκλικό διάγραµµα σε ραβδόγραµµα σχετικών συχνοτήτων. α) Να βρεθεί το πλήθος των παραπάνω τηλεθεατών οι οποίοι παρακολουθούν το κανάλι ∆. N i . τις αθροιστικές Νi και τις αθροιστικές σχετικές συχνότητες Fi% της κάθε ένδειξης ii. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. iii.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 28 . γ) Ποιο ποσοστό των µαθητών i) Ασχολείται µε τη µουσική ii)Ασχολείται µε την τηλεόραση και τον κινηµατογράφο.

χ2=5 και χ3=7.3 20 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.Η µεταβλητή Χ παίρνει τις τιµές χ1=2.Ο παρακάτω πίνακας συχνοτήτων δηµιουργήθηκε από τα αποτελέσµατα της ρίψης ενός ζαριού 40 φορες.Στο παρακατω πολύγωνο αθροιστικών συχνοτήτων φαίνεται η βαθµολογία µιας τάξης σε ένα διαγώνισµα i)Να βρείτε πόσους µαθητές έχει η τάξη ii)Να κατασκευάσετε τον πίνακα κατανοµής συχνοτήτων iii)Να σχεδιάσετε το ιστόγραµµα και το πολύγωνο συχνοτήτων 21. Ζάρια xi 1 2 3 4 5 6 Άθροισµα Συχνότητα vi 5 Νi 2λ+1 7 25 λ λ2 + 4 23.Να βρείτε την τιµή του λ και στην συνέχεια να συµπληρώσετε τον πινακα. Ν2=19 και Ν3=25.gr/ 20. Να συµπληρώσετε τις τιµές που λείπουν νi xi 2 4 6 Σύνολο fi Ni Fi 2 0.Ποιο ποσοστό αντιστοιχεί στην τιµή χ3. µε αθροιστικές συχνότητες Ν1=11. 22.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 29 .blogspot.Να κατασκευάσετε τον πίνακα συχνοτήτων και αθροιστικών συχνοτήτων II.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. I.∆ίνεται ο παρακάτω ελλιπής πίνακας για τις τιµές µιας ποσοτικής µεταβλητής.

xi 1 2 3 Σύνολο ν i fi N i fi % Fi % 5 0.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.blogspot.40 20 26. 25) [ 25. iii)Να κατασκευάσετε το πολύγωνο συχνοτήτων. ν xi Fi % i Α Β 75 Γ 30 80 Να βρεθεί το πλήθος ν των ερωτηθέντων ατόµων. x ∈ ℝ.Να συµπληρωθεί ο παρακάτω πίνακας. όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα: ∆ίνεται ότι οι αθροιστικές σχετικές συχνότητες F3 και F5 είναι οι ρίζες της εξίσωσης : 5 x 2 − 8 x + 3κ .5) [5.gr/ 24. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.30 ) [30.Εξετάζουµε ένα δείγµα µεγέθους ν ως προς µία ποσοτική µεταβλητή Χ και οµαδοποιούµε τις παρατηρήσεις του δείγµατος σε 5 ισοπλατείς κλάσεις πλάτους c. κ ∈ ℝ α) Να αποδείξετε κ=1 και λ=10. 20 ) [ 20.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 30 . ii)Να παραστήσετε µε ιστόγραµµα την κατανοµή των συχνοτήτων και των σχετικών συχνοτήτων.Ο παρακάτω πίνακας δείχνει το προσωπικό µιας επιχείρησης ανάλογα µε τα χρόνια υπηρεσίας : Χρόνια Υπηρεσίας Υπάλληλοι [1. 25.15 ) [15. 27.10 ) [10.35 ) 10 15 20 12 8 5 2 i) Να βρείτε την κατανοµή των σχετικών συχνοτήτων.Ρωτήθηκαν ν άτοµα σχετικά µε ποιο από τα τρία δηµόσια πρόσωπα Α. Β και Γ είναι πιο δηµοφιλές και τα αποτελέσµατα δόθηκαν περιέργως στον παρακάτω πίνακα.

f 3 % = 20. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.gr/ β)Να αποδείξετε ότι f1 % = 10. δ)Αν το πλήθος των παρατηρήσεων που είναι µεγαλύτερες ή ισες του 22 είναι 800. f 2 % = 30. τότε να υπολογίσετε το µέγεθος των δείγµατος .ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. τότε να αποδείξετε ότι α=10 και c =4. f 4 % = 30 και f 5 % = 10 .blogspot. Να συµπληρώσετε τον πίνακα.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 31 . γ)Αν το 25% των παρατηρήσεων είναι µικρότερες του 16 και το 25% των παρατηρήσεων είναι µεγαλύτερες ή ισες του 24 .

gr/ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΑ ΜΕΣΑ ( ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ.. χ2. η µέση τιµή της µεταβλητής δίνεται από τον τύπο: κ x ν + x2ν 2 + ..∆ΙΑΣΠΟΡΑ. χ2.ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΗΣ) Στη Στατιστική...... .. Τα στατιστικά περιγραφικά µέτρα.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 32 . ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.χκ µε αντίστοιχες συχνότητες ν1. Σκοπός των στατιστικών µέτρων είναι η αντικατάσταση µιας µεγάλης µάζας αριθµητικών δεδοµένων από ένα ή δυο αριθµούς.. η µεταβλητή παρουσιάζει τιµές χ1.∆ΙΑΜΕΣΟΣ. + tν ν = ∑t i i =1 ν = 1 ν ν ∑t i i =1 Η µέση τιµή ορίζεται µόνο σε ποσοτικές µεταβλητές..blogspot.ΤΥΠΙΚΗ ΑΠΟΚΛΙΣΗ . Έτσι. + ν κ ∑ xν i i i =1 κ ∑ν = 1 ν κ ∑ xν i i i =1 i i =1 Η παραπάνω σχέση ισοδύναµα γράφεται: κ νi x = ∑ xi = ∑ xi f i ν i =1 i =1 κ f i οι όπου σχετικές συχνότητες. προς το πλήθος των τιµών της ν x= t1 + t2 + . υπάρχουν και τα στατιστικά περιγραφικά µέσα. χωρίζονται σε δυο κατηγορίες: • Μέτρα θέσης • Μέτρα διασποράς ή µέτρα µεταβλητότητας Μέτρα θέσης Τα στατιστικά µέτρα θέσης δίνουν πληροφορίες για τη θέση του κέντρου των παρατηρήσεων στον οριζόντιο άξονα και για το µέγεθος των τιµών των δεδοµένων.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. . για να υπολογίσουµε εύκολα την µέση τιµή. δηµιουργούµε µια νέα στήλη στην οποία υπολογίζουµε τα χiνi και κατόπιν το άθροισµα τους . Ορίζεται ως το άθροισµα των τιµών χ1.. που από κοινού µεταφέρουν το µεγαλύτερο ποσοστό της βασικής πληροφορίας που περιέχεται στα δεδοµένα..χν που παίρνει µια µεταβλητή χ. . Μέση τιµή x Η µέση τιµή ενός συνόλου ν παρατηρήσεων αποτελεί το πιο σηµαντικό και συχνά χρησιµοποιούµενο στην πράξη στατιστικό µέτρο.νκ τότε. Στατιστικά µέτρα θέσης είναι τα ακόλουθα: 1.. εκτός από τους στατιστικούς πίνακες και τα διαγράµµατα.. ν2.. µε τα οποία µπορούµε να περιγράψουµε µε συντοµία µια κατανοµή συχνοτήτων Με τον όρο στατιστικό περιγραφικό µέτρο εννοούµε τον αριθµό που συνοψίζει βασικά χαρακτηριστικά των παρατηρήσεων του συνόλου των δεδοµένων που εξετάζουµε. + xκν κ x= 1 1 = ν 1 + ν 2 + . Αν όµως.

.. 6. 41 ν1 +ν 2 +ν 3 +ν 4 +ν 5 36 Παραδειγµα ( 20) Ένας ιδιοκτήτης ενοικιάζει 4 διαµερίσµατα µε µέσο ενοίκιο 500 ευρώ τον µήνα.2 10 10 Παράδειγµα (22) ii)Να βρεθεί η µέση τιµή των παρατηρήσεων που αντιστοιχούν στον παρακάτω πίνακα: Παρατηρήσεις χi 1 2 3 4 5 Σύνολο Συχνότητες νi 6 7 2 8 13 36 Λύση Στον πίνακα δηµιουργούµε την στήλη των χiνi και ο πίνακας γίνεται: Παρατηρήσεις χi 1 2 3 4 5 Σύνολο Η µέση τιµή είναι : x = Συχνότητες νi 6 7 2 8 13 36 χiνi 6 14 6 32 65 123 ν 1 x1 + ν 2 x2 + .blogspot.. ii) Αν επιθυµούσε το µέσο ενοίκιο να γίνει 480 ευρώ. σηµειώθηκαν τα παρακάτω τέρµατα: 3. ⇔ ω = 400 ευρώ .ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic..∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 33 .gr/ Παράδειγµα (19) Σε δέκα αγώνες σε ένα πρωτάθληµα ποδοσφαίρου.Ποιο είναι το µέσο ενοίκιο τώρα . πόσο έπρεπε να είναι ενοίκιο στο πέµπτο διαµέρισµα.. 1. 3.. 3. 3. + ν κ xκ 123 = = 3. Λύση i) x = 4 ⋅ 500 + 1 ⋅ 300 2000 + 300 = = 460 Ευρώ 4 +1 5 ii)Έστω ω το ενοίκιο του πέµπτου διαµερίσµατος τότε: 4 ⋅ 500 + 1 ⋅ ω x' = = 480 ⇔ .. Η µέση επίτευξη γκολ ανά αγώνα είναι: − x= 3 + 1 + 3 + 2 + 5 + 6 + 3 + 5 + 1 + 3 32 = = 3.. 1. i) Ενοικιάζει και ένα πέµπτο διαµέρισµα στην τιµή των 300 ευρώ . 5. 5. 2. 4 +1 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.

τότε αντί του αριθµητικού µέσου χρησιµοποιούµε τον σταθµισµένο αριθµητικό µέσο ή σταθµικό µέσο (weighted mean). υπολογίζουµε το άθροισµά τους και το διαιρούµε µε το µέγεθος του δείγµατος ν. Εάν σε κάθε τιµή x1 ..5 . wν . µε το νέο σύστηµα.5 .ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. ⇔ χ = 33. + xν wν = w1 + w2 + . για να βρεθεί εύκολα η µέση τιµή δηµιουργούνται δυο νέες στήλες .5 + 18 × 1 + 17 × 1 + 16. x2 .5 167 = = 16.. δηλαδή το µέσο κάθε διαστήµατος.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 34 .. ο βαθµός x2 στο τεστ δεξιοτήτων µε συντελεστή w2 = 1 . xν δώσουµε διαφορετική βαρύτητα. + wν ∑ xi wi i =1 ν ∑ wi i =1 . w2 .. ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ ΣΕ ΟΜΑ∆ΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ∆Ε∆ΟΜΕΝΑ Αν έχουµε οµαδοποιηµένες κατά κλάσεις παρατηρήσεις. xν ενός συνόλου δεδοµένων. Για παράδειγµα. Εάν ένας µαθητής πάρει τους βαθµούς x1 = 16. τότε ο σταθµικός µέσος βρίσκεται από τον τύπο: ν x= x1 w1 + x 2 w2 + . Πληρώνει κατά µέσο ορό 30 ευρώ την ηµέρα τον κάθε εργάτη.. Στη συνέχεια. για την εισαγωγή ενός µαθητή στην τριτοβάθµια εκπαίδευση θα συνυπολογίζονται ο βαθµός x1 του απολυτηρίου του Ενιαίου Λυκείου µε συντελεστή (βάρος) w1 = 7 .. µια µε τα κέντρα xi των κλάσεων και µια µε τα γινόµενα xi ⋅ν i .27-6 = 27. ο βαθµός x3 στο 1ο βασικό µάθηµα µε συντελεστή w3 = 1 και ο βαθµός ο x4 στο 2 βασικό µάθηµα µε συντελεστή w4 = 0. και την πολλαπλασιάζουµε µε τη συχνότητα της κλάσης.6 × 0. βρίσκουµε την κεντρική τιµή κάθε κλάσης.. τότε ο σταθµικός µέσος της επίδοσης του θα είναι: x= 16.Στην συνεχεία υπολογίζεται το άθροισµα των xi ⋅ν i .. x2 = 18 .5 + 1 + 1 + 0.5. που εκφράζεται µε τους λεγόµενους συντελεστές στάθµισης (βαρύτητας) w1 .blogspot.27 ⇔ 30 = 10 + 15 + 30 10 + 15 + 30 άρα χ = y = 33....5 10 .gr/ Παραδειγµα ( 21 ) Ένας αγρότης απασχολεί εργάτες για τρεις διαφορετικές εργασίες Συγκεκριµένα απασχολεί 10 εργάτες για το µάζεµα της ελιάς 15 εργάτες για σκάψιµο και κλάδεµα και 30 εργάτες για φόρτωµα καρπού. Παράδειγµα (22) Τα κέρδη (σε χιλιάδες ευρώ) 50 καταστηµάτων την προηγούµενη 10ετία ήταν: 51 53 57 56 54 56 55 53 54 50 60 61 63 63 62 67 66 67 65 67 71 73 76 74 75 79 78 81 81 83 88 86 85 94 95 95 96 93 92 95 100 107 106 109 105 112 113 113 112 119 Θέλουµε να υπολογίσουµε το µέσο κέρδος των καταστηµάτων ∆ηµιουργούµε 7 κλάσεις. x2 . x3 = 17 και x4 = 16. Να βρεθεί πόσο πληρώνει για την κάθε εργασία ηµερησίως αν από το µάζεµα της ελιάς κοστολογείται το ίδιο µε το σκάψιµο αλλά ακριβότερο κατά 6 ευρώ από το φόρτωµα Λύση Έστω χ: το ηµεροµίσθιο για το µάζεµα της ελιάς y: το ηµεροµίσθιο για το σκάψιµο z : το ηµεροµίσθιο για το φόρτωµα οπότε χ = y και χ = z+6 30 = 10 x + 15 y + 30( x − 6) x = y 10 x + 15 x + 30( x − 6) .. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ..5 × 7.27 ΣΤΑΘΜΙΚΟΣ ΜΕΣΟΣ Στις περιπτώσεις που δίνεται διαφορετική βαρύτητα (έµφαση) στις τιµές x1 . 6 .27 και z = 33... όπου το πλάτος κάθε κλάσης είναι c = 10.7 7. Όπως και στην προηγούµενη περίπτωση.

+ vv ⋅ xv 550 + 650 + 525 + 510 + 665 + 525 + 575 4000 = = = 80 v 50 50 Παρατήρηση • Αν δεν κάνουµε οµαδοποίηση των παρατηρήσεων. [ . Φυσικά.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Ο πίνακας συχνοτήτων είναι: ∆ιάστηµα Κεντρική τιµή xi κερδών 50-60 55 60-70 65 70-80 75 80-90 85 90-100 95 100-110 105 110-120 115 Σύνολο Άρα η µέση τιµή είναι: x = http://mathhmagic. α)Να συµπληρώσετε τον πίνακα.. • Αν έχουµε πληροφορίες ότι οι παρατηρήσεις δεν είναι οµοιόµορφα κατανεµηµένες σε κάθε κλάση.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 35 . τότε δεν µπορούµε να υπολογίσουµε τη µέση τιµή κάνοντας χρήση των κεντρικών τιµών κάθε κλάσης.. [ .. Η αιτία είναι ότι θα προσδιορίσουµε µέση τιµή αρκετά διαφορετική από την πραγµατική.gr/ Συχνότητα vi xi ⋅ vi 10 10 7 6 7 5 5 50 550 650 525 510 665 525 575 4000 v1 ⋅ x1 + v2 ⋅ x2 + . Παράδειγµα (23) Θεωρούµε ένα δείγµα ν παρατηρήσεων µιας συνεχούς ποσοτικής µεταβλητής x .. αλλά κερδίζουµε χρόνο. τότε βρίσκουµε µέση τιµή ελαφρώς διαφορετική από αυτή που προσδιορίσαµε µε την οµαδοποίηση. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. Χάνουµε λίγο ως προς την ακρίβεια. Αυτή είναι η αιτία που προτιµούµε την οµαδοποίηση. Η µέση τιµή των παρατηρήσεων είναι x = 74 .blogspot. • Στην οµαδοποίηση των παρατηρήσεων δεχόµαστε ότι αυτές είναι οµοιόµορφα κατανεµηµένες στις κλάσεις και ότι οι τιµές της µεταβλητής σε κάθε κλάση αντιπροσωπεύονται από την αντίστοιχη κεντρική τιµή xi. τις οποίες οµαδοποιούµε σε 4 ισοπλατεις κλάσεις όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήµα: Κλάσεις Κεντρική τιµή Σχετική συχνότητα xi [50. ) ) ) ) fi 0.. [ . η δεύτερη είναι πιο ακριβής αλλά αρκετά δύσκολη και χρονοβόρα στον υπολογισµό της. β) Να υπολογίσετε την µέση τιµή των παρατηρήσεων που είναι µικρότερες του 80.1 65 Η σχετική συχνότητα της τέταρτης κλάσης είναι διπλάσια από την σχετική συχνότητα της τρίτης κλάσης .

5 = 65 f 2 + 75 f3 + 170 f 3 ⇔ 68.4 1 α) Η ζητούµενη µέση τιµή είναι : xv +x v +x v x' = 1 1 2 2 3 3 v1 + v2 + v3 fi = νi ⇔ vfi =ν i ν = x1vf1 + x2 vf 2 + x3 vf 2 ν ( x1 f1 + x2 f 2 + x3 f 2 ) x1 f1 + x2 f 2 + x3 f 2 200 = = = .1 65 75 85 Από υπόθεση θα ισχύει f 4 = 2 f 3 και f1 + f 2 + f 3 + f 4 = 1 ⇔ 0.5 + 65 f 2 + 75 f3 + 85(2 f3 ) ⇔ 74 − 5. ∆ιάµεσος δ ∆ιάµεσος δ ενός δείγµατος ν παρατηρήσεων.50 + c ) [50 + c.gr/ Λύση α)Αν c το πλάτος των κλάσεων τότε ο πίνακας παίρνει την µορφή : Κλάσεις Κεντρική τιµή Σχετική συχνότητα xi [50.80 ) [80.1 + f 2 + f 3 + 2 f 3 = 1 ⇔ f 2 + 3 f 3 = 0.50 + 2c ) [50 + 2c.2 άρα f 4 = 0.90 ) fi 55 0. όταν το πλήθος ν των παρατηρήσεων είναι περιττός αριθµός Το ηµιάθροισµα των δυο µεσαίων παρατηρήσεων.50 + 4c ) 0.90 ) 0.. ορίζεται ως: • • Η µεσαία παρατήρηση.4 . 60 ) [ 60. 70 ) [ 70..3 75 0. Ο πίνακας παίρνει την µορφή Κλάσεις Κεντρική τιµή Σχετική συχνότητα xi [50.Ο πίνακας παίρνει την µορφή : 2 Κεντρική τιµή Σχετική συχνότητα xi [50.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.50 + 3c ) [50 + 3c.1 65 0. οι οποίες έχουν διαταχθεί σε αύξουσα σειρά. = ν ( f1 + f 2 + f3 ) vf1 + vf 2 + vf 3 f1 + f 2 + f 3 3 2.. όταν το πλήθος ν των παρατηρήσεων είναι άρτιος αριθµός ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.5 = 65 f 2 + 245 f 3 (2) Λύνουµε το σύστηµα των(1) και (2) και προκύπτει: f 2 = 0.blogspot. 60 ) fi 55 [ 60.1 65 Θα ισχύει η σχέση Κλάσεις fi (50 + c) + (50 + 2c) = 65 ⇔ .9 (1) Όµως x = x1 f1 + x2 f 2 + x3 f 3 + x4 f 4 ⇔ 74 = 55 ⋅ 0.1 + 65 f 2 + 75 f3 + 85 f 4 ⇔ 74 = 5. ⇔ c = 10 .∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 36 .3. f3 = 0. 70 ) [ 70.80 ) [80.2 85 0.

Άρα δ = 500 + 700 = 600 . 60 ) Σύνολο Συχνότητες νi 2 8 10 12 8 40 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.Παράδειγµα (25) Να βρεθεί η διάµεσος των παρατηρήσεων για τις οµαδοποιηµένες τιµές της µεταβλητής χ. 2κ + 11.17.30 ) [30.19. γιατί το πλήθος των παρατηρήσεων είναι άρτιος αριθµός (ν=10). 27 .50 ) [50. 2 Παραδειγµα (28 ) Οκτώ διαδοχικοί περιττοί αριθµοί έχουν µέση τιµή 20. 2κ + 9. 2κ + 7. Από το σηµείο Α (50%) φέρνουµε την ΑΒ//Οχ και από το σηµείο Β τη ΒΓ//Οψ. 2κ + 15 οι ζητούµενοι αριθµοί τότε : 2κ + 1 + 2κ + 3 + 2κ + 5 + 2κ + 7 + 2κ + 9 + 2κ + 11 + 2κ + 13 + 2κ + 15 8 = 20 ⇔ 16κ + 64 = 160 ⇔ κ = 6 Άρα οι αριθµοί είναι : 13. ∆ιάµεσος σε οµαδοποιηµένα δεδοµένα Για να υπολογίσουµε τη διάµεσο σε οµαδοποιηµένα δεδοµένα.000 1. 40 ) [ 40.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 37 . γιατί το πλήθος των δεδοµένων είναι περιττός αριθµός (ν=9).gr/ Παράδειγµα (24) Αν θέλουµε να βρούµε τη διάµεσο των αριθµών (οι οποίοι έχουν ήδη διαταχθεί σε αύξουσα σειρά) 1 1 3 5 7 8 8 9 9 τότε αυτή θα ισούται µε τη µεσαία παρατήρηση (δηλαδή την 5η). 20 ) [ 20.Να βρεθούν οι αριθµοί και η διάµεσος τους Λύση Έστω 2κ + 1. 21. 2 2 Παρατήρηση Η διάµεσος δ είναι η τιµή που χωρίζει το δείγµα έτσι ώστε το 50% των παρατηρήσεων να είναι µικρότερες ή ίσες από το δ.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. 2κ + 13.000 40.blogspot. η διάµεσος θα είναι η τιµή δ της µεταβλητής Χ στον οριζόντιο άξονα έτσι ώστε το 50% των παρατηρήσεων να έχουν τιµές µικρότερες ή ίσες του δ.Η διάµεσος δ είναι δ = 19 + 21 40 = = 20 . Η διάµεσος δ έχει αθροιστική συχνότητα 0. 2κ + 3. Σύµφωνα µε την προηγούµενη παρατήρηση. 23. δηµιουργούµε το ιστόγραµµα αθροιστικών συχνοτήτων ή αθροιστικών σχετικών συχνοτήτων και τις αντίστοιχες πολυγωνικές γραµµές. 25.000 τότε αυτή θα ισούται µε το ηµιάθροισµα των δυο µεσαίων παρατηρήσεων (δηλαδή της 5ης και της 6ης παρατήρησης).000 1.15. και το 50% των παρατηρήσεων να είναι µεγαλύτερες ή ίσες από το δ. Ο αριθµός που αντιστοιχεί στο Γ είναι η διάµεσος δ.5 και σχετική αθροιστική συχνότητα 50%. που φαίνονται στον πίνακα: Οµάδες [10. Άρα δ = 7 Αν θέλουµε να βρούµε τη διάµεσο των παρατηρήσεων: 200 300 500 500 500 700 1. 2κ + 5.

5 12 0. 60 ) 8 0.30 ) [30.05 [10.50 ) [50.8 8 0.2 1 Σύνολο 40 1 Η διάµεσος είναι: δ=40 Σύγκριση παραµέτρων θέσης • • • • • • • • • Μέση τιµή Πλεονεκτήµατα Μειονεκτήµατα Ο υπολογισµός της είναι εύκολα • Επηρεάζεται από ακραίες τιµές.3 0.2 0.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 38 .gr/ Λύση Συµπληρώνουµε τον πίνακα µε τις σχετικές συχνότητες και τις σχετικές αθροιστικές συχνότητες : Οµάδες Συχνότητες νi 2 Σχετικές συχνότητες fi 0.25 10 0. 20 ) [ 20.76 παιδιά) τιµών ∆εν χρειάζεται γραφικό προσδιορισµό Είναι πολύ χρήσιµη σε περαιτέρω ανάλυση ∆ιάµεσος Πλεονεκτήµατα Μειονεκτήµατα Ο υπολογισµός της είναι εύκολα • ∆εν χρησιµοποιούνται όλες οι τιµές της κατανοητός µεταβλητής Ο υπολογισµός της είναι απλός • Μπορεί να χρειάζεται γραφικό προσδιορισµό Μπορεί να υπολογιστεί και από ελλιπή στοιχεία • ∆εν χρησιµοποιείται για περαιτέρω µαθηµατική ανάλυση ∆εν επηρεάζεται από ακραίες τιµές ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.blogspot. µεγάλες κατανοητός ή µικρές Ο υπολογισµός της δεν είναι δύσκολος • Μπορεί να µην αντιστοιχεί σε συγκεκριµένη τιµή της µεταβλητής (πχ Χρησιµοποιούνται τα µεγέθη όλων των 2.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.25 0.05 Σχετικές αθροιστικές συχνότητες fi% 0. 40 ) [ 40.

6.tν οριζουµε τον µεσο ορο των τετραγωνων των διαφορων των t1 .0..7.tν από την µεση τιµη. x3…xv έχουν αντίστοιχες συχνότητες ν1.. ν2. t2..νν τότε η µέση απόλυτη απόκλιση της µεταβλητής. Εάν έχουµε οµαδοποιηµένα δεδοµένα. x2.. Τα σπουδαιότερα µέτρα διασποράς είναι: • Το εύρος • Η διακύµανση • Η τυπική απόκλιση 1. γιατί βασίζεται µόνο στις δυο ακραίες παρατηρήσεις 2..5 να βρεθεί το εύρος τους .. άρα το εύρος είναι ίσο µε 9-0=9 Παρατήρηση • Το εύρος σε οµαδοποιηµένα δεδοµένα µπορεί να διαφέρει λίγο από το εύρος των δεδοµένων πριν αυτά οµαδοποιηθούν. το εύρος ισούται µε τη διαφορά του κατώτερου ορίου της πρώτης κλάσης από το ανώτερο όριο της τελευταίας κλάσης Παράδειγµα (26) Για τις τιµές : 2.3. γίνεται: 2 2 2 −  −  −  v1 ⋅  x − x1  + v2 ⋅  x − x2  + . + vv ⋅  x − xv  ν      = 1 (t − x )2 s2 =  ∑ v ν i =1 i Ο παραπανω τύπος αποδεικνύεται ότι µπορεί να πάρει την ισοδύναµη µορφή 2  ν    ∑t   1  ν 2  i =1 i   2 s = ∑ t i −  ν i =1 ν      η οποία διευκολύνει σηµαντικά τους υπολογισµούς κυρίως όταν η µέση τιµή x δεν είναι ακέραιος αριθµός.. +  tκ − x       =1 s2 =  v ν ν ∑ (t − x ) 2 i i =1 Θα πχρησιµοποιουµε τον παραπανω τυπο όταν η µεση τιµη ριναι καεραιος αριθµος διαφορετικα Αν οι τιµές x1. και συνήθως γύρω από τη µέση τιµή. ν3.blogspot.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic..7..Τοτε διακυµανση ή διασπορα s των τιµων t1 ..4.gr/ ΜΕΤΡΑ ∆ΙΑΣΠΟΡΑΣ Τα µέτρα διασποράς εκφράζουν τις αποκλίσεις των τιµών µιας µεταβλητής γύρω από τα µέτρα θέσης. Εύρος Εύρος ή κύµανση ορίζεται ως η διαφορά της ελάχιστης παρατήρησης από τη µέγιστη... Λύση Η µικρότερη από τις τιµές είναι το 0 και η µεγαλύτερη το 9 . ∆ιακύµανση 2 Εστω t1 .∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 39 .9.tν οι παρατηρησεις µιας µεταβλητης Χ . t2.8...2. ∆ηλαδη 2 2 2 − − −     t1 − x  +  t2 − x  + .. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. • Το εύρος είναι απλό µέτρο και δεν θεωρείται αξιόπιστο. t2.

. 2 s = ∑ x i v i −   v i =1 v      όπου x1 . Τυπική απόκλιση Ως τυπική απόκλιση ορίζουµε το τετράγωνο της διακύµανσης ( x − x1 ) 2 + ( x − x2 )2 + . x2.....ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. + ν κ ( x − xκ ) 2 ν Χρήσιµες σχέσεις 2  κ κ    κ 2 κ  ∑ xi vi    ∑ xi ν i  ∑ xiν i  1 i =1  .....blogspot. + vv ⋅  x − xv       = s2 =  v 2 2 2 −  −  −  v1 ⋅  x − x1  v2 ⋅  x − x2  vv ⋅  x − xv  ν ν   +   + . 4. x κ οι τιµές της µεταβλητής (ή τα κέντρα των κλάσεων) µε αντίστοιχες συχνότητες ν1 .∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 40 . +   = 2 2 f i ( xi − x ) ⇔ s = ∑ fi ( xi − x )2 ∑ v v v i =1 i =1 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.... ν2. x3…xv έχουν συχνότητες ν1. + ( x − xν )2 s = s2 = ν Ενώ στην περίπτωση που οι τιµές x1. ν κ .. η διακύµανση ορίζεται από τη σχέση: s2 = 1 κ ∑ ( x i − x ) 2 νi ν i =1 ή την ισοδύναµη µορφή: 2  κ     ∑ xi vi   1κ 2 i =1  . x 2 .  i =1 s 2 = ∑ xi2 vi −   = −  i =1 v i =1 v   ν  ν         2 2       2    = x2 − x    () 2 () ⇔ s2 = x2 − x 2 2 −  −  −  v1 ⋅  x − x1  + v2 ⋅  x − x2  + ..νν.. ν3.. ν 2 .gr/ Όταν έχουµε πίνακα συχνοτήτων ή οµαδοποιηµένα δεδοµένα.. τότε s2 = ν 1 ( x − x1 ) 2 +ν 2 ( x − x2 ) 2 + .

τότε η τυπική απόκλιση s έχει τις παρακάτω ιδιότητες: i) το 68% περίπου των παρατηρήσεων βρίσκεται στο διάστηµα ( x − s. 8. Η διακύµανση χρησιµοποιείται βοηθητικά. 10. 12. 16 έχουµε − x c = 10 . 6.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. 14. 12.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 41 .7% Παράδειγµα (27) Για τους βαθµούς στο µάθηµα Β: 7. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.blogspot. x + 3s ) s s iv) το εύρος ισούται περίπου µε έξι τυπικές αποκλίσεις. 9. οπότε s 2 b 2 2 2 2 2 2 2 ( 10 − 7 ) + (10 − 8) + (10 − 9 ) + (10 − 10 ) + (10 − 11) + (10 − 12) + (10 − 13) = 7 = Οπότε 9 + 4 + 1 + 0 + 1 + 4 + 9 28 = =4 7 7 sb = 4 = 2 Για τους βαθµούς στο µάθηµα C : 4. 11. Πρέπει να τονίσουµε ότι σηµαντικότερο µέγεθος είναι η τυπική απόκλιση. οπότε s 2 c 2 2 2 2 2 2 2 ( 10 − 4 ) + (10 − 6 ) + (10 − 8) + (10 − 10) + (10 − 12 ) + (10 − 14) + (10 − 16) = 7 36 + 16 + 4 + 0 + 4 + 16 + 36 112 = = 16 7 7 s c = 16 = 4 = Οπότε Παρατηρούµε ότι οι βαθµοί στο µάθηµα C παρουσιάζουν µεγαλύτερη τυπική απόκλιση. 8. 10. δηλαδή R ≈ 6s . 13 έχουµε − x b = 10 .7% περίπου των παρατη-ρήσεων βρίσκεται στο διάστηµα ( x − 3s. x + 2 s ) iii) το 99. x + s ) ii) το 95% περίπου των παρατηρήσεων βρίσκεται στο διάστηµα ( x − 2 s. x −3s x − 2 s x − s x x + s x + 2 s x +3s 68% 95% 99. πράγµα που αντικατοπτρίζει το µεγαλύτερο άπλωµα των τιµών γύρω από τη µέση τιµή.gr/ Αξίζει να σηµειωθεί ότι αν η καµπύλη συχνοτήτων για το χαρακτηριστικό που εξετάζουµε είναι κανονική ή περίπου κανονική.

50 ) [50. Ορίζουµε συντελεστή µεταβλητότητας το πηλίκο CV= (τυπική απόκλιση) / (µέση τιµή) = s − ή CV = x s − 100% x Ο CV χρησιµοποιείται.gr/ Παράδειγµα (28) ∆ίνεται ο παρακάτω πίνακας συχνοτήτων των οµαδοποιηµένων τιµών µιας µεταβλητής : Κλάσεις [10..30 ) [30. + x6ν 6 β)Η διακύµανση s2 είναι ίση µε: s 2 = ν = 1200 = 40 30 ν 1 ( x − x1 ) 2 +ν 2 ( x − x2 ) 2 + .30 ) [30.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 42 . ( X − x ) . 20 ) [ 20. 20 ) [ 20.blogspot. την διακύµανση και την τυπική απόκλιση των τιµών.33 ν 30 και η τυπική απόκλιση s είναι ίση µε : s = s 2 = 318..50 ) [50. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. Λύση Για να βρούµε την µέση τιµή . 70 ) Συχνότητες νi 8 2 1 9 6 4 α)Να βρεθεί η µέση τιµή x των τιµών.. β)Να βρεθεί η διακύµανση και η τυπική απόκλιση των τιµών.. σαν ένα µέτρο σύγκρισης της διασποράς των τιµών ενός δείγµατος γύρω από τις µέσες τιµές τους. 70 ) Συχνότητες νi 8 30 1200 9550 Σύνολο α)Η µέση τιµή είναι : x = x1ν 1 + x2ν 2 + . xi ⋅ν i . τότε χρειαζόµαστε ένα µέτρο µεταβλητότητας για να µπορούµε να συγκρίνουµε τα δυο δείγµατα. στην περίπτωση που είτε οι µέσες τιµές διαφέρουν σηµαντικά µεταξύ τους είτε οι τιµές του δείγµατος έχουν διαφορετικές µονάδες µέτρησης (ο CV είναι ανεξάρτητος από τις µονάδες µετρήσεις).ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic..ν i ( X − x ) Κέντρα xi xi ⋅ν i X −x ( X − x) 2 ν i ( X − x)2 15 120 25 625 5000 2 25 50 15 225 450 1 35 35 5 25 25 9 45 405 5 25 225 6 55 330 15 225 1350 4 65 260 25 625 2500 Κλάσεις [10.. εποµένως. 40 ) [ 40.33 ≃ 17.. 60 ) [60. 40 ) [ 40. + ν 6 ( x − x6 ) 2 9550 = = 318. θα ενισχύσουµε τον πίνακα συχνοτήτων µε τα στοιχεία: 2 2 κέντρο χi των κλάσεων. X − x. 60 ) [60..84 Συντελεστής Μεταβλητότητας CV Όταν γνωρίζουµε µόνο τη µέση τιµή και την τυπική απόκλιση δυο διαφορετικών δειγµάτων.

έστω ότι η βαθµολογία δύο µαθητών στα 14 µαθήµατα της τάξης τους έδωσε τους εξής κεντρικούς δείκτες: Μάθηµα Μαθητής Α Μαθητής Β Μέση τιµή x ∆ιάµεσος δ 15 15 15 13 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. µέση τιµή. Οι δείκτες κεντρικής τάσης. αν η καµπύλη έχει τη µορφή του διαγράµµατος (γ) παρουσιάζει ουρά προς τα αριστερά ή είναι ασύµµετρη δεξιά. αν η µέση τιµή είναι µεγαλύτερη από τη διάµεσο. Από τους δείκτες. Αν οι µεταβλητές Χ και Υ συνδέονται µε τη γραµµική σχέση Υ = α + βΧ. Αν η κατανοµή είναι συµµετρική (σχήµα α) οι τρεις δείκτες συµπίπτουν. 3. 2. η κατανοµή είναι ασύµµετρη προς τα δεξιά. υπολογίζονται από τον ερευνητή και οι τρεις και αναλόγως χρησιµοποιείται ο δείκτης που αποδίδει πιο πιστά τα δεδοµένα. Η σχέση αυτή καθορίζεται αναλόγως µε τη µορφή της κατανοµής. Για παράδειγµα.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 43 . τότε ο πληθυσµός του δείγµατος θεωρείται οµοιογενής. s y 2 των Χ και Υ αντιστοίχως. Επειδή λοιπόν οι δυο αυτοί οµοειδείς δείκτες καταδεικνύουν την εικόνα της κεντρικής τάσης των τιµών µιας οµάδας δεδοµένων. αποδεικνύεται ότι συνδέονται µε τη σχέση sx 2 = β ⋅ s y 2 και οι τυπικές αποκλίσεις µε τη σχέση s y = β ⋅ sx . Αν η καµπύλη έχει τη µορφή του διαγράµµατος (β) παρουσιάζει ουρά προς τα δεξιά. αν η µέση τιµή είναι µικρότερη από τη διάµεσο. ενώ είναι ασύµµετρη αριστερά. Τέλος. Έτσι αν ο ερευνητής θέλει να αναφέρει την κεντρικότερη τιµή της κατανοµής θα πρέπει να πάρει τη διάµεσο δ. Σχολια 1. τότε η µέση τιµή αποµακρύνεται από το κέντρο της κατανοµής µε κατεύθυνση την ουρά της κατανοµής. Ένα δείγµα τιµών µιας µεταβλητής θα είναι οµοιογενές.gr/ Γενικά: όταν ο συντελεστής µεταβλητότητας είναι κάτω από 10%. όπου α και β πραγµατικοί αριθµοί.και χ . Συµπερασµατικά.blogspot. τότε η µέση τιµή αποµακρύνεται από το κέντρο της κατανοµής µε κατεύθυνση την ουρά της κατανοµής. Ο συντελεστής µεταβολής CV δεν ενδείκνυται στην περίπτωση που η µέση τιµή είναι κοντά στο µηδέν. 2. Παρατηρήσεις 1. όταν ο συντελεστής µεταβολής CV δεν ξεπερνά το 10%.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.διάµεσος δ και µέση τιµή x που περιγράψαµε παραπάνω ο καθένας τους δίνει διαφορετικές πληροφορίες. διάµεσος δεν είναι τελείως άσχετες µεταξύ τους αλλά βρίσκονται σε στενή αλληλεξάρτηση. δηλαδή παρουσιάζει µικρή διασπορά τιµών. ή είναι ασύµµετρη αριστερά. y αντιστοιχα η µεση τιµη των Χ και Y τοτε ισχυει y = ax + β οσο για τις διακυµάνσεις sx 2 . ενώ αν θέλει να αναφέρει το σηµείο ισορροπίας της κατανοµής καταλληλότερος είναι ο δείκτης της µέσης τιµής χ .

75% X′ 8 Επειδή CV΄<CV. όπως φαίνεται η κατανοµή είναι ασύµµετρη και η µέση επίδοση του εκφράζεται καλύτερα από τη διάµεσο δ = 13. Λύση α.gr/ Επειδή οι µαθητές Α και Β έχουν τον ίδιο µέσο όρο βαθµολογίας δεν σηµαίνει ότι έχουν και την ίδια µαθησιακή απόδοση. ο συντελεστής µεταβλητότητας είναι ίσος µε: CV = s 120 = ⋅100% = 24% X 5 ενώ για το 2ο δείγµα. α. λογω έργων στον κεντρικό δρόµο της πολης .Ειναι γνωστό διάστηµα : ότι το 68% περίπου των παρατηρήσεων βρίσκεται στο ( x − s. πόσοι µαθητές χρειάζονται χρόνο από 6 έως 10 λεπτά.blogspot. Παράδειγµα (29) ∆υο δείγµατα παρουσιάζουν µέση τιµή X = 5 και X ′ = 8 και τυπικές αποκλίσεις s = 120 και s′ = 120 . δ.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 44 . ενώ το 2. (2) x + 2 s = 12 x −s =6 β.Αν οι µαθητές της πολης είναι 3500 .το 2ο δείγµα παρουσιάζει µεγαλύτερη οµοιογένεια. γ.Επειδη : x − s = 8 − 2 = 6 και x + s = 8 + 2 = 10 οι µαθητές που χρειάζονται χρόνο από 6 έως 10 λεπτά είναι περίπου το 68% του συνόλου των µαθητών ∆ηλαδή: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. x + s ) Επειδή το 16% των µαθητών χρειάζεται χρόνο λιγότερο από 6 λεπτά είναι : x − s = 6(1) s s Επίσης το 95 % των παρατηρήσεων βρίσκεται στο διάστηµα ( x − 2 s.5% περίπου χρειάζεται περισσότερο από 12 λεπτά .Να βρεθεί πόσο µεταβάλλεται ο συντελεστής µεταβολής CV. Λύση Για το 1ο δείγµα . είναι ίσος µε : CV΄ = s′ 150 = ⋅100% = 18. Για το µαθητή Β. x + 2s ) αφού το 2. γ. Ποιο δείγµα παρουσιάζει την µεγαλύτερη οµοιογένεια. Παράδειγµα (30) Σε µια έρευνα που έγινε στους µαθητές µιας πόλης για το χρόνο που χρειάζονται να πάνε από το σπίτι στο σχολείο διαπιστώθηκε ότι το 16% περίπου των µαθητών χρειάζεται λιγότερο από 6 λεπτά .5% χρειάζεται χρόνο περισσότερο από 12 λεπτά θα ισχύει: x + 2 s = 12(2) Λύνοντας το σύστηµα των (1) .Να βρεθεί ο µέσος χρόνος διαδροµής των µαθητών καθώς και η τυπική απόκλιση του χρόνου.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. κάθε µαθητής καθυστέρησε κατά 3 λεπτά . β.7% s 2 100 = ⋅100 = 25% X 8 Άρα το δείγµα δεν είναι οµοιογενές .Μια µέρα .Υποθέτουµε ότι η κατανοµή του χρόνου είναι κατά προσέγγιση κανονική. Είναι : CV = βρίσκουµε ότι s=2 και x = 8 x −3s x − 2 s x − s x x + s x + 2 s x +3s 68% 95% 99.Να εξετάσετε αν το δείγµα είναι οµοιογενές .

0. 0.74 ευρώ β) την µέση τιµή της βενζίνης γ) την διάµεσο τιµή δ.. έχουµε: ∆Ε Α∆ x 9 = ⇔ = ⇔ 28 x = 0.74 0.71 65 25 41 0.18% X ′ 11 δηλαδή ο συντελεστής µειώθηκε κατά 25 – 18.78] fi % Fi % 0.70.77 28 11 100 Σύνολο 257 α.006 ΒΓ ΑΒ 0.82% περίπου .76-0.blogspot..Το ποσοστό των καταναλωτών που πληρώνουν την βενζίνη πάνω από 0. Παράδειγµα (31) Μια εταιρεία πετρελαιοειδών αύξησε την τιµή του λίτρου της βενζίνης ..76 ) [0.726 δ..ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ 3500 δ..68-0. y2 ..72 + 0.. προκύπτει ο πίνακας συχνοτήτων Κλάσης Κέντρο κλάσης νi [0.74 ) [0. 100 είναι οι παρατηρήσεις που προκύπτουν αν προσθέσουµε σε κάθε µια από τις χ1 . που πληρώνουν οι καταναλωτές της κατά την διάρκεια των 10 τελευταίων ηµερών .02 28 Άρα η διάµεσος είναι : δ=0.69 41 16 16 0.76 0..78 Καταναλωτές 41 65 72 51 28 Να βρεθούν α) το ποσοστό των καταναλωτών που πληρώνουν το λίτρο βενζίνης λιγότερο από 0.73 72 28 69 0.Η µέση τιµή είναι : x= 41 ⋅ 0.70-0.Απο τον πίνακα συχνοτήτων και συγκεκριµένα από την σχετική αθροιστική συχνότητα .77 186.74.68..Αν y1 . 0. 0..81 = ≃ 0.72.gr/ 68 = 2380 µαθητές .Απο τα τρίγωνα Α∆Ε και ΑΒΓ . Κατασκευάζουµε το διπλανό ιστόγραµµα αθροιστικών συχνοτήτων . yν http://mathhmagic. β. χν την σταθερά 3 τότε : y = x + 3 = 8 + 3 = 11 και S x = S y = 2 Άρα ο νέος συντελεστής µεταβολής είναι : CV΄ = s′ 2 = ⋅100 ≃ 18.72 ) [0. αν ∆Ε=x .73 257 257 γ.75 51 20 89 0.18 ⇔ x ≃ 0.006 = 0.70 ) [0.73 + 51 ⋅ 0.Στον παρακάτω πίνακα φαίνεται η τιµή του λίτρου της βενζίνης σε ευρώ καθώς και ο αριθµός των αγοραστών Τιµή σε ευρώ 0.76. Πάνω από 0.69 + 65 ⋅ 0.74-0. το ποσοστό των ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ..72 0.77 ευρώ Λύση Από τον παραπάνω πίνακα .72-0.74 ευρώ είναι 69%.70 0.71 + 72 ⋅ 0. χ 2 . έχουµε ότι το ποσοστό των καταναλωτών µε τιµή µικρότερη των 0.18=6. 0.75 + 28 ⋅ 0..77 ευρώ .∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 45 .

gr/ 50 ⋅11 = 5.02 και θέλουµε από 0.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ καταναλωτών είναι : http://mathhmagic. i xi vi x ⋅v i i 1 210 2 20 60 3 4 4 40 6 Σύνολο 100 20 Να συµπληρώσετε τον πίνακα και να βρείτε τη µέση τιµή των xi Λύση Είναι x2 ⋅ v2 = 60 ⇔ 20 ⋅ v2 = 60 ⇔ v2 = 3 Επίσης v1 + v2 + v3 + v4 = 20 ⇔ v1 + 3 + 4 + 6 = 20 ⇔ v1 + 13 = 60 ⇔ v1 = 20 − 13 ⇔ v1 = 7 210 ⇔ x1 = 30 7 ∆ίνεται ακόµα ότι x1 + x2 + x3 + x4 = 100 ⇔ 30 + 20 + x3 + 40 = 100 ⇔ 90 + x3 = 100 ⇔ x3 = 100 − 90 ⇔ x3 = 10 Όµως x1 ⋅ v1 = 210 ⇔ x1 ⋅ 7 = 210 ⇔ x1 = Εποµένως. τότε : y = α x + β και 100 =5 20 Είναι: S y = α Sx   ν    ti        ν 1 1 i =    = 1 1000 − 10000  = 2 S x2 =  ti −    20  i =1 ν 20  20       1 500 = 25 {1000 − 500} = 20 20 2 ∑ ∑ Οπότε S x = 5 Επειδή Y = 2 X + 5 .762 εως 0. έχουµε : y = 2 x + 5 = 10 + 5 = 15 Για την τυπική απόκλιση S y = 2S x = 2 ⋅ 5 = 10 ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΜΠΕ∆ΩΣΗ 1.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 46 . ∆ίνεται ο παρακάτω πίνακας τιµών της µεταβλητής Χ. Λύση ∑t i Έχουµε : x = 20 = Αν Y = aX + β . ο πίνακας γίνεται: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. Παράδειγµα (32) Σε ένα δείγµα µεγέθους 20 µιας µεταβλητής Χ έχουµε : ∑t i = 100 και ∑t 2 i = 1000 Έστω δείγµα του ιδίου µεγέθους µιας µεταβλητής Y .blogspot.780. που συνδέεσαι µε το Χ µε την σχέση Y = 2 X + 5 .5% 100 αφού το πλάτος της κλάσης είναι 0.Να υπολογιστεί η µέση τιµή και η τυπική απόκλιση κάθε µεταβλητής .

Συχνότητα Fi% 4 12 20 30 40 50 64 78 90 100 II. 8. 9. 6. 7. 8.. Επειδή χ6=5 και Ν6=25.. 4. 4. 7. 1. 9. 4.Υπολογίστε τις παραµέτρους θέσης IV. 2.Η σχολή αποφάσισε να πάρει το 36% των υποψηφίων. 8. 7. 9. 6. Για τη µέση τιµή έχουµε: x= Από τον πίνακα προκύπτει ότι υπάρχουν 2 επικρατούσες τιµές. Επειδή v6 + v7 + v8 + v9 + v10 = 5 + 7 + 7 + 6 + 5 = 30. 8. η απάντηση είναι 25 µαθητές «Κάτω από 5» σηµαίνει «από 0 ως και 4». fi%. 4.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ i xi vi xi ⋅ vi 1 2 3 4 Σύνολο 30 20 10 40 100 7 3 4 6 20 210 60 40 240 550 Η µέση τιµή είναι X = = http://mathhmagic. 1. η απάντηση είναι 20 µαθητές «Τουλάχιστον 5» σηµαίνει «5 και παραπάνω».12 50 50 − III. 6. Ni. 9. 0. 1. 2 I. 7. 6. Αθροιστ. III. 2. γ) τουλάχιστον5. 6. 7. η απάντηση είναι 30 µαθητές v1 ⋅ x1 + v 2 ⋅ x 2 + . Επειδή χ5=5 και Ν5=20.blogspot. + vv ⋅ xv v 0 + 4 + 8 + 15 + 20 + 25 + 42 + 49 + 48 + 45 256 = = = 5.Κατασκευάστε τον πίνακα µε vi.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 47 . 3 2. 1 3. 5..gr/ x1 ⋅ v1 + x2 ⋅ v2 + x3 ⋅ v3 + x4 ⋅ v4 210 + 60 + 40 + 240 = = v 20 550 = 27.Πόσοι µαθητές έγραψαν α) το πολύ 5.. 0. 8. 5. 3. Ο πίνακας κατασκευάζεται κατά τα γνωστά 2. το 6 και το 7 (έχουν τη µεγαλύτερη συχνότητα) ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. Fi% II.. 9. 3. Η έκφραση «το πολύ 5» σηµαίνει «από 0 ως 5 µαθητές». 5. . β) κάτω από 5. 8. Τι βαθµό πρέπει να έχει γράψει κάποιος για να περάσει. Λύση I. 5. 7. 5. 3. 6.5 20 Οι επιδόσεις 50 υποψηφίων για την εγγραφή τους σε µια ιδιωτική σχολή ήταν: 6. 7. 4. Βαθµός xi 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Άθροισµα Συχνότητα vi 2 4 4 5 5 5 7 7 6 5 50 Αθροιστική Συχνότητα Ni 2 6 10 15 20 25 32 39 45 50 Σχετική Συχνότητα fi% 4 8 8 10 10 10 14 14 12 10 100 Σχετ.

Προφανώς....ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Για τη διάµεσο έχουµε δ = http://mathhmagic... 23   y = 0.. είναι ίση µε το άθροισµα των γινοµένων των τιµών της µεταβλητής επί τις αντίστοιχες σχετικές συχνότητες Ο παρακάτω πίνακας δίνει τη σχετική συχνότητα fi% των τιµών xi µιας µεταβλητής Χ µε µέση τιµή 5.… fκ αντίστοιχα.06.. i.10m. + ν κ xκ Οι σχετικές συχνότητές τους.. 3 − 1..86  x + 2 y = 0.… νκ οι συχνότητες και f1. …χκ µιας µεταβλητής χ. πόσο ύψος έπρεπε να είχε ο παίκτης που πήρε. το 12% έγραψε 8 και το 14% έγραψε 7. ν1. 23 Εποµένως. 63  x = 0. 63 − x − y = −0..gr/ 5+6 25η + 26η παρατήρηση.15 + 4 x + 6 ⋅ 0.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 48 . µε συχνότητες ν1.. η σχολή θα δεχθεί τους µαθητές µε τις καλύτερες επιδόσεις. 22 + 8 y ⇔ 5. 3. …χκ οι τιµές της µεταβλητής χ. Λύση ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. Α)Έστω χ.5 2 2 IV. 44 ⇔ x + 2 y = 0. iii.86 (2) Οι (1). δηλαδή δ = = 5. 63 και µε πρόσθεση κατά µέλη.. χ2.15 + x + 0.90m. Αν ο προπονητής διατηρούσε σε 9 τον αριθµό των παικτών και έδιωχνε δυο παίκτες µε ύψος 1. + xk f k v v v ν Εποµένως. Ποιο είναι τώρα το µέσο ύψος της οµάδας.… fκ ν 1 x1 + ν 2 x2 + . οπότε για να εγγραφεί κάποιος στη σχολή πρέπει να έχει βαθµό τουλάχιστον 7.3 + 4 x + 1. ποιο θα γινόταν τότε το µέσο ύψος της οµάδας. χ2. + ν κ xκ v v v = x1 1 + x2 2 + . V.blogspot.93m. η µέση τιµή είναι ίση µε το άθροισµα των γινοµένων των τιµών της µεταβλητής επί τις αντίστοιχες σχετικές συχνότητες. το 10+12+14=36% έγραψε 7 και περισσότερο. έχουµε: ⇔   x + 2 y = 0. Να αποδειχθεί ότι η µέση τιµή των τιµών χ1.y οι ζητούµενες σχετικές συχνότητες. Αν ήθελε να ψηλώσει την οµάδα στα 1. ν2. 06 − 0. για τη µέση τιµή θα ισχύει X = x1 f1 + x2 f 2 + . 63 (1) Επιπλέον. xi 2 4 6 fi% 15 22 α)Να συµπληρωθεί ο πίνακας β)Να βρεθεί το εύρος των τιµών χι 8 Λύση Αν χ1.85m ενώ έπαιρνε δυο παίκτες µε ύψη 2m και 2.. 4 ⇔  y = 0. Τότε ισχύει 0.86  x + y = 0. 06 = 0.… νκ και σχετικές συχνότητες f1. + xk f k ⇔ X = 2 ⋅ 0. + xk k = x1 f1 + x2 f 2 + . 22 + y = 1 ⇔ x + y = 1 − 0. 22 ⇔ x + y = 0. ii. Το 10% έγραψε 9. f2... (2) δίνουν το σύστηµα:  x + y = 0. ν2. f2. Μια οµάδα µπάσκετ διαθέτει 9 παίκτες µε µέσο ύψος 1.32 + 8 y ⇔ 4 x + 8 y = 5. Για να «ψηλώσει» την οµάδα ο προπονητής πήρε έναν ακόµα παίκτη µε ύψος 2.08m αντίστοιχα.. ο πίνακας γίνεται xi 2 4 6 fi% 15 40 22 Β)Το εύρος των τιµών είναι R = 8 − 2 = 6 8 23 4.. τότε είναι: X = = ν 1 +ν 2 +ν 3 +ν 4 +ν 5 ν 1 x1 + ν 2 x2 + . 32 ⇔ 4 x + 8 y = 3..15 − 0. Έτσι.

µε ιστόγραµµα συχνοτήτων καθένα από τα παρακάτω ιστογράµµατα.48 Τότε. αφού η κατανοµή παρουσιάζει ακραίες τιµές .. + x9 = 17.. 48 = 1.1 (1) 9 ⇔ Όταν προστεθεί ένας ακόµα παίκτης µε ύψος 2.1 + x ⇔ 1. γίνεται X = 17..10 17.1 − 3. η διάµεσος περιγράφει πιο αξιόπιστα τις τιµές της µεταβλητής .gr/ οµάδα έχει µέσο ύψος 1..93 = ⇔ 19.. ο νέος παίκτης θα έπρεπε να είχε ύψος 2. x1 + x2 + ... x1 + x2 + .ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ i..08m αντίστοιχα.10 19.3 = 17. + x9 = 1. έχουµε X = iii.. + x9 + 2.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 49 . το µέσο ύψος της οµάδας. χωρίς να υπάρχει επιπλέον µια µόνο τιµή που να επικρατεί απόλυτα ..1 + 2..85m και έρθουν δυο νέοι παίκτες µε ύψος 2m και 2.1 + x ⇔ x = 19.90m x1 + x2 + . 08 =17.10m το µέσο ύψος της οµάδας θα γίνει X = ii.20m Όταν φύγουν 2 παίκτες µε ύψος 1.92 9 +1 10 10 Για να ψηλώσει η οµάδα στα 1. 2 9 +1 10 ∆ηλαδή. η µέση τιµή περιγράφει πιο αξιόπιστα τις τιµές της µεταβλητής. 3 − 17. β) Στο ιστόγραµµα (I I).93m. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. Ποια παράµετρος θέσης περιγράφει πιο αξιόπιστα τις τιµές της µεταβλητής.. Επειδή µε τους 9 παίκτες η http://mathhmagic.90m. θα έπρεπε ο νέος παίκτης να έχει ύψος χ τέτοιο ώστε η νέα µέση τιµή να γίνει x = 1.93m .blogspot.. + x9 + x 17. 2 = = = 1.90 ⇔ x1 + x2 + ..85 + 2 + 2.1 ⇔ x = 2. Έτσι.94m 9 5. 08 = 17. 7 + 4. µιας και παρουσιάζεται µια συγκέντρωση των τιµών γύρω από την µεσαία τιµή. Λύση α) Στο ιστόγραµµα (I). + x9 − 2 ⋅1. θα είναι X = 1. τότε οι παίκτες θα παραµείνουν 9 και το άθροισµα των υψών τους θα είναι ίσο µε x1 + x2 + .

.blogspot. Την τυπική απόκλιση των ηλικιών [50.7 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.7 έχει διάµεσο 4 και µέση τιµή 11 . τώρα.10) [10. ⇔ χ + y = 7 (1) 3 9 Η διάµεσος είναι 4 .. 9 χρόνια 7.y.Επειδή έχουµε 9 τιµές η διάµεσος θα ισούται µε την πέµπτη σε µέγεθος παρατήρηση οπότε y = 4 = δ χ + 4 = 7 ⇔ χ = 3 άρα έχουµε 1.5. Τότε Ηλικία 5 15 25 35 45 55 65 75 (κέντρο κλάσης) Συχνότητα 14 18 α β 10 8 4 7 • Το άθροισµα των συχνοτήτων είναι: 14+18+α+β+10+8+4+7=100.5. Έστω α.20) [20.2.40) [40. 48 ≃ 19. Τις συχνότητες που έχουν σβηστεί ii. οπότε α+β=39 (1) • Η µέση τιµή των ηλικιών είναι x1 ⋅ v1 + x2 ⋅ v2 + . Έχουµε.. + 4 ⋅ ( 33 − 65 ) + 7 ⋅ ( 33 − 75 ) 2 2 65 2 2 2 2 100 14 ⋅ 784 + 18 ⋅ 324 + 13 ⋅ 64 + 26 ⋅ 4 + 10 ⋅144 + 8 ⋅ 484 + 4 ⋅1024 + 7 ⋅1764 39448 = =394.50) Συχνότητα 14 18 ….ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic...2.Ένα σύνολο τιµών 1.. ….30) [30.80) 7 Λύση i.1..χ. 10 Αν η µέση ηλικία των κατοίκων είναι 33 χρόνια. να βρείτε: i.5.4.. τον πίνακα: Ηλικία xi Συχνότητα 5 15 14 25 18 8 2 − 35 45 31 10 2 − 55 8 −       v1 ⋅  x − x1  + v 2 ⋅  x − x 2  + .5.. Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει την κατανοµή των ηλικιών των 100 κατοίκων µιας µικρής κοινότητας Ηλικία [0.1.70) 4 [70.48 100 100 Η τυπική απόκλιση είναι s = = s 2 = 394. β οι συχνότητες που δεν ξέρουµε..xk ⋅ vk 14 ⋅ 5 + 18 ⋅15 + α ⋅ 25 + β ⋅ 35 + 10 ⋅ 45 + 8 ⋅ 55 + 4 ⋅ 65 + 7 ⋅ 75 X = ⇔ 33 = v 100 ⇔ 3300 = 2015 + 25a + 35β ⇔ 25a + 35β = 1285 ⇔ 5α + 7 β = 257 (2) Από το σύστηµα των (1) και (2).∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 50 .5.. Λύση Η µέση τιµή είναι: 11 1 + 1 + 2 + 5 + 5 + 5 + χ + y + 7 = ⇔ ..3.Να προσδιορίσετε τους χ και y όταν χ 3 και y ακέραιοι αριθµοί .5. + vv ⋅  x − xv        Η διακύµανση είναι s2 = v s = 75 4 7 2 14 ⋅ ( 33 − 5 ) + 18 ⋅ ( 33 − 15 ) + 13 ⋅ ( 33 − 25 ) + .gr/ 6. βρίσκουµέ ότια=8 και β=31 ii.60) 8 [60..

Άρα σε αυτό περιέχονται 2.35+0.35% s 0. Να βρείτε το ποσοστό των τιµών του δείγµατος που βρίσκεται στο διάστηµα (18.34) είναι το ( x − 3s.15%.34) Λύση Έχουµε χ ⋅ s 2 = 480 ⇔ s 2 = 480 ⇔ s 2 = 16 ⇔ s = 4 30 Το διάστηµα ( 18.35% 13.gr/ 8.85% των τιµών του δείγµατος . x + s ) .ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.7% 9. +∞ ) . .Η µέση τιµή δείγµατος µε κανονική καµπύλη συχνοτήτων είναι 30 και το γινόµενο διακύµανσης µέσης τιµής ισούται µε 480.5 + 68 = 83.50 ) .15=2.5+2.5% s 2. γ)Πάνω από 45 % απόδοση έχουν τα αµοιβαία που βρίσκονται στα διαστήµατα [ 45.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 51 .35=97.35% 2. δ)Από 25% έως 50% το ποσοστό είναι 13. Έστω ότι έχουµε περίπου κανονική κατανοµή να υπολογίσετε κατά προσέγγιση το ποσοστό των αµοιβαίων κεφαλαίων που εχουν ετησία απόδοση: α) κάτω από 20 % β) το πολύ 35 % γ) πάνω από 45% δ) από 25 % έως 50 % α)Κάτω από 20 % απόδοση έχουν τα αµοιβαία σε ποσοστό 0.5% 13. Η µέση απόδοση των αµοιβαίων κεφαλαίων είναι 35 % µε τυπική απόκλιση 5 % .35 + 13.blogspot. [50. s s 18 22 26 30 34 38 42 68% 95% 99. β)Το πολύ 35% απόδοση έχουν τα αµοιβαία 34% 34% σε ποσοστό 50% γιατί x = 35% .5%.Άρα το ποσοστό είναι 2.15% 0.7% ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.15% 20 25 30 35 40 45 50 68% 95% 99.5+68+13.

5)2 ⋅15+(12.5−17.5−17.5 έτη και πάνω δηλαδή .5 ⋅15 + 12.5 έτη.Στα σχολεία του Αγρινίου υπηρετούν συνολικά 120 εκπαιδευτικοί .5 ⋅12 + 7.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 52 . Χρόνια υπηρεσίας Συχνότητα νi 0-5 12 5-10 15 10-15 18 15-20 30 20-25 18 25-30 15 30-35 12 Η κατανοµή των εκπαιδευτικών σε κάθε κλάση είναι οµοιόµορφη.7=26.blogspot.5−17.5)2 ⋅12 120 9300 120 CV = s x = ≃ 8.5)2 ⋅12+(7. 9+15+12=36 εκπαιδευτικοί δ) Αν δεχτούµε ότι η κατανοµή συχνοτήτων είναι κανονική τότε τα τελευταία 8.8 = 0.7 έτη Λύση α)30+18+15+1`2=75 β) χ = 2.503 = 50.3 έτη υπηρεσίας και πάνω.5 26.8.( Το ποσοστό αυτό είναι 16% άρα θα πάρει σύνταξη το 16 % των εκπαιδευτικών δηλαδή 120 ⋅16% = 19 εκπαιδευτικοί.Ο συνολικός χρόνος υπηρεσίας των εκπαιδευτικών δίνεται από τον παρακάτω πίνακα .5−17.5 ⋅15 + 32.5)2 ⋅15+(32.5 έτη 120 γ)τυπική απόκλιση s= s= (2.5−17.Άρα θα συνταξιοδοτηθουν οι έχοντες 22.5−17.5)2 ⋅18+(17.5 ⋅18 + 17.5 ⋅18 + 27.5 ⋅ 30 + 22.5)2 ⋅30+(22.5−17. = 8. s s 18 22 8.3% 17.7 έτη θα πάρουν σύνταξη από 358.70 17.5 ⋅12 = 17.7% ΕΠΙΜ.5 γ)Συνταξιοδοτούνται στα 35 έτη υπηρεσίας . την τυπική απόκλιση και τον συντελεστή µεταβολής γ) Πόσοι εκπαιδευτικοί θα συνταξιοδοτηθουν µέσα στα επόµενα 12.gr/ 10.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. δ) Αν δεχτούµε ότι η κατανοµή συχνοτήτων είναι κανονική η περίπου κανονική να υπολογίσετε πόσοι εκπαιδευτικοί θα πάρουν σύνταξη τα επόµενα 8.5)2 ⋅18+(27.3 38 42 68% 95% ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 99. α) πόσοι εκπαιδευτικοί έχουν τουλάχιστον 15 έτη υπηρεσίας β)Να υπολογίσετε την µέση τιµή .

.gr/ 11...blogspot. .. .Για να υπολογίσουµε τη διάµεσο σε οµαδοποιηµένα δεδοµένα χρησιµοποιούµε το ιστόγραµµα συχνοτήτων...Σε δείγµα µε ν=25 τιµές. τότε το δείγµα είναι οµοιογενές − 9..Τα µέτρα θέσης µας πληροφορούν πόσο οι τιµές ενός δείγµατος εκτείνονται γύρω από την κεντρική τιµή τους.875 να υπολογίσετε το πλήθος των µαθητών. i =1 Έχουµε CV = 25% = 0.. x − 2 s. δεν χρειαζόµαστε την κεντρική τιµή της κλάσης − 11.Η διάµεσος δεν επηρεάζεται από ακραίες τιµές 4..5% των τιµών βρίσκονται στο διάστηµα (17. x + s ) ( x − s.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.Η µέση τιµή είναι µοναδική για κάθε δείγµα 16.Σε δείγµα x1. x 2 .29) οπου τα άκρα του διαστήµατος είναι κάποιες από τις τιµές x − 3s.25 s CV = ⇔ 0...Ο αριθµητικός µέσος δεν επηρεάζεται από ακραίες τιµές 3.5% των τιµών βρίσκεται στα διαστήµατα ( ( x − 2 s. +  x v − x  = 0       13..16 = 16% 21 12.Αν ο συντελεστής µεταβολής είναι µικρότερος του 10%. x v ισχύει  x1 − x  +  x 2 − x  + . χ2.875 ⇔ ν = 11 265625 ΑΣΚΗΣΕΙΣ Α.Σε δείγµα µε κανονική καµπύλη συχνοτήτων το 81. Ερωτήσεις τύπου «Σωστού –Λάθους» 1.Η µέση τιµή είναι και τιµή της µεταβλητής 14. 7. x + 2 s ) έχουµε x − 2 s = 17 και x + s = 29 λύνω το σύστηµα και βρίσκω x = 25 και s = 4 άρα CV = s = x 4 = 0. x − s. ν Αν ισχύει ii) ∑χ 2 i = 2921. 2. = x v τότε x = 0 − − − 12. Λύση Το 81.Η µέση τιµή µπορεί να είναι και αρνητικός αριθµός.. αν τοποθετήσουµε τις τιµές του δείγµατος σε αύξουσα σειρά. i) Αν ο συντελεστής µεταβολής είναι 25 % να υπολογίσετε την τυπική απόκλιση.Αν σε δείγµα χ1.Η µέση τιµή δεν υπολογίζεται για ποιοτικά δεδοµένα ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. τότε η νέα µέση τιµή είναι x+ k ενώ η τυπική απόκλιση µένει αναλλοίωτη 10.Να βρείτε σε κάθε περίπτωση το συντελεστή µεταβολής του δείγµατος . 15.Οι µαθητές της Γ λυκείου του τεχνικού λυκείου Καβάλας ξόδεψαν σε µια µέρα κατά µέσο ορό 500 ευρώ αγοράζοντας διαφορά τρόφιµα από το κυλικείο του σχολείου .Στην εύρεση της διαµέσου.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 53 ..25 = x s ⇔ s = 125 500 ν s2 = ∑χ i =1 ν 2 i − ( x)2 ⇔ 1252 = 2921. η διάµεσος ισούται µε την χ13 .875 ν ⇔ν = 2921..875 ν − 5002 ⇔ 15625 + 250000 = 2921..Αν σε δείγµα ισχύει x1 = x 2 = .Το εύρος R είναι αξιόπιστο µέτρο διασποράς 8.χν προσθέσουµε σε κάθε τιµή την ποσότητα κ.Η διάµεσος επηρεάζεται σηµαντικά από την επικρατούσα τιµή 5. 6. όταν έχουµε κλάσεις.

blogspot. • s 1 s 1 • s • • 6. η διάµεσος είναι: 1. Στις παρατηρήσεις 5.5 1 3 καµία από τις προηγούµενες Η τυπική απόκλιση εκφράζεται σε σχέση µε τη διακύµανση s2.6 0.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 54 . τότε σε cm εκφράζεται και η διακύµανση των τιµών 19.04 1. • • • • ∆ίνεται ο εξής πίνακας συχνοτήτων: 3.4 6. µε τον τύπο 5. 8.gr/ 17. • • • • • 3. xi vi 0 25 1 30 2 25 3 20 Η µέση τιµή είναι • • • • • 4. • • • • s2 ∆εν είναι παράµετρος διασποράς το εύρος η διάµεσος η διακύµανση η τυπική απόκλιση ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.Ο συντελεστής µεταβολής εκφράζει την οµοιογένεια του δείγµατος 20. 9.7 κανένα από τα προηγούµενα Στον προηγούµενο πίνακα.Αν οι τιµές µιας µεταβλητής χ εκφράζονται σε cm. 6.Η διακύµανση είναι αρνητικός αριθµός 18.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.Ο συντελεστής µεταβλητότητας είναι ανεξάρτητος από τις µονάδες µέτρησης Β. 10 η διάµεσος είναι: • • • • • 5 6 8 10 καµία από τις προηγούµενες Μέτρο θέσης είναι: εύρος διάµεσος συντελεστής µεταβολής τίποτα από τα προηγούµενα 2. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1.5 7.

25 ) [ 25. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.2 Κλασεις [5. 0 α.Οι απουσίες των µαθητών ενός µικρού επαρχιακού Γυµνασίου κατά τον µήνα Ιανουάριο ήταν: 2. 6. σχετικών συχνοτήτων.8) [8. 0.Να βρειτε την διαµεσο στα δειγµατα που παρουσιαζονται στους παρακατω πινακες: κλ άσεις [0. 45) [ 45. 1.blogspot. 1.0. 4.9 2.12 ) fi % 40 20 40 κλ άσεις [ 2. 1. 0.14 ) [14. 6. 2. χρησιµοποιούµε τις απόλυτες τιµές. 9. 2. 8. αθροιστικών συχνοτήτων και σχετικών αθροιστικών συχνοτήτων β. 7. 3.4 0. 3 εώς 6 απουσίες. 2. 7.gr/ Το µειονέκτηµα της διακύµανσης είναι ότι οι µονάδες της είναι τα τετράγωνα των µονάδων της αντίστοιχης µεταβλητής. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (Μεση τιµη – διαµεσος ) 1.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 55 . 5. Πόσοι µαθητές είχαν: το πολύ 4 απουσίες. 0.1 0. χρησιµοποιούµε τις ακραίες τιµές και όχι τις υπόλοιπες.Να βρειτε την µεση τιµη των παρατηρησεων -8. 0.35) [35.55) fi % 20 25 10 25 20 3.Να βρειτε την µεση τιµη των παρατηρησεων στους παρακατω πινακες : xi νi xi fi -1 0 1 2 10 10 25 5 -2 -1 0 1 0. Να κατασκευάσετε πίνακα συχνοτήτων.Να βρειτε την διαµεσο στα δειγµατα που παρουσιαζονται στους παρακατω πινακες: xi νi xi νi xi 1 2 3 7 8 5 -1 2 3 8 2 10 3 4 5 6 fi % 20 30 10 40 xi Fi 0 1 3 4 10 30 75 100 4. 7. 2. 0.15) [15. 4 ) [ 4.-2. 5.1.3 0.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ 7. 26 ) fi % 10 20 40 30 5. • • • • http://mathhmagic. χρησιµοποιούµε κλάσµα. 20 ) [ 20.8) [8.

Πόσοι µαθητές έχουν διαβάσει το πολύ δύο βιβλία. β)Ποια είναι η διάµεσος. Να βρείτε τη µέση τιµή.5 και για τον δεύτερο να είναι 10. Να κάνετε πίνακα συχνοτήτων. c) Αν ένας πωλητής ήθελε να χρησιµοποιήσει τα παραπάνω δεδοµένα για να πείσει έναν υποψήφιο αγοραστή να αγοράσει το αυτοκίνητο Α και όχι το Β. 7. Γ.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.blogspot. γ. • 25 µαθητές έχουν διαβάσει 2 βιβλία. Να κάνετε πίνακα αθροιστικών συχνοτήτων.Μια ποσοτική µεταβλητή παίρνει τις τιµές χ1. χ3.Εξετάσαµε 50 µαθητές ως προς τα βιβλία που έχουν διαβάσει και διαπιστώσαµε ότι: • 5 µαθητές δεν έχουν διαβάσει κανένα βιβλίο. χ5 µε χ1 < χ2 < χ3 < χ4 < χ5. 10. χ4. Υπολογίστε τη µέση τιµή και τη διάµεσο. • 15 µαθητές έχουν διαβάσει 1 βιβλίο. ώστε η µέση τιµή για τον πρώτο πίνακα να είναι 2.Ένας µετεωρολόγος µετράει κάθε 3 ώρες τη θερµοκρασία σε µια περιοχή.5 400 7. 9. 8 ενώ για το Β: 8. a) Να µετρήσετε τη µέση τιµή και τη διάµεσο των µετρήσεων που αφορούν το αυτοκίνητο Α. b) Να µετρήσετε τη µέση τιµή και τη διάµεσο των µετρήσεων που αφορούν το αυτοκίνητο Β. 11. 6. Ποιο ποσοστό των µαθητών: δεν απουσίασε καθόλου. Α.gr/ τουλάχιστον 2 απουσίες. 7. µετρήθηκε η κατανάλωσή τους σε έξι διαδροµές για το Α και σε 5 για το Β. 9. Β. ποιο µέτρο θέσης (µέση τιµή ή διάµεσο) θα χρησιµοποιούσε.Για τον έλεγχο της κατανάλωσης καυσίµου (ίδιου τύπου) δυο αυτοκινήτων Α και Β. δ. Οι µετρήσεις (σε °C) :κατά τη διάρκεια ενός εικοσιτετραώρου είναι: -1 – 4 –5 0 2 4 3 0 -2 Να βρείτε τη µέση τιµή και τη διάµεσο των παραπάνω παρατηρήσεων. Ni Fi% 150 67. 6. είχε 5 απουσίες. χ2. xi vi fi% x1 x2 100 x3 x4 10 x5 α)Συµπληρώστε τον πίνακα. 10.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 56 .Να υπολογίσετε την τιµή του α. και • 5 µαθητές έχουν διαβάσει 3 βιβλία.5 xi vi xi vi 1 5 α 8 2 α 10 7 3 4 11 11 4 7 12 12 8. 9.Ρωτήσαµε 25 καταστήµατα πόσους υπαλλήλους απασχολούν και πήραµε τις εξής απαντήσεις: 9 από αυτά απασχολούν 1 υπάλληλο 8 από αυτά απασχολούν 2 υπαλλήλους 7 απασχολούν 3 υπαλλήλους και 1 απασχολεί 4 υπαλλήλους a) Να κατασκευάσετε πίνακα συχνοτήτων για τη µεταβλητή «πλήθος υπαλλήλων καταστήµατος» ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. Η κατανάλωση (σε λίτρα ανά 100 χιλιόµετρα) ήταν για το Α: 9. είχε τουλάχιστον 2 απουσίες. ∆. 8 και 12.

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. β) Η κόρη της οικογένειας είναι τρία χρόνια µικρότερη από τον γιο και η µέση ηλικία πατέρα. 6 . Ένας µαθητής έχει στα Μαθηµατικά βαθµό 13 στο πρώτο τετράµηνο και 15 στο δεύτερο τετράµηνο.Ποιος είναι ο µέσος µηνιαίος µισθός των υπαλλήλων των τµηµάτων Γ και ∆. 7. 13.blogspot. α) Να βρείτε τον µέσο όρο της ηλικίας τους µετά από 3 χρόνια. Ποια είναι η µέση τιµή των βαθµών στα Μαθηµατικά των 20 µαθητών της τάξης.Το µέσο ύψος 9 καλαθοσφαιριστών µιας οµάδας είναι 205cm. Ποιο είναι το νέο µέσο ύψος της οµάδας. Να βρείτε τους άλλους δυο αν είναι γνωστό ότι ο ένας είναι διπλάσιος του άλλου 18.Η µέση τιµή 8 αριθµών είναι ίση µε 5. στο τµήµα Γ 4 υπάλληλοι µε µισθό 900€ και στο τµήµα ∆ εργάζονται 2 υπάλληλοι µε µισθό 1. II. Πώς θα γίνει η µέση τιµή αν ανοίξουν 5 νέα καταστήµατα µε 4 υπαλλήλους το καθένα. 16. 17.Μια επιχείρηση χωρίζεται σε τέσσερα τµήµατα. ο προπονητής πήρε έναν ακόµα παίκτη ύψους 216cm.Σε µια τάξη 20 µαθητών οι βαθµοί των 5 µαθητών στα Μαθηµατικά έχουν µέση τιµή 18. III. 12.Ένας πατέρας έχει µαζί µε τον γιο του µέσο όρο ηλικίας 20 έτη.∆ίνεται το ιστόγραµµα και το πολύγωνο των αθροιστικών σχετικών συχνοτήτων που αναφέρεται στα ύψη 40 αθλητών ενός συλλόγου κλασσικού αθλητισµού. Οι έξι από αυτούς είναι: 4 .Ποιος είναι ο µέσος µισθός των υπαλλήλων. c) Υπολογίστε τη µέση τιµή.. β)Αν ο προπονητής ήθελε να φτάσει το µέσο ύψος της οµάδας στα 208cm. b)Πόσους υπαλλήλους απασχολούν συνολικά τα καταστήµατα. Ποιο βαθµό πρέπει να πάρει στις γραπτές εξετάσεις Μαθηµατικά για να είναι ο τελικός βαθµός του στο µάθηµα αυτό 15.Για τον προσδιορισµό του βαθµού ενός µαθητή σε κάθε µάθηµα συνυπολογίζονται οι βαθµοί των δύο τετραµήνων µε συντελεστή βαρύτητας 1 ο καθένας και ο βαθµός των γραπτών εξετάσεων µε συντελεστή βαρύτητας 2. 14. 4 .∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 57 .gr/ a) Ποια είναι η διάµεσος. Να βρείτε τις ηλικίες των παιδιών και του πατέρα.200€ I. 5 . Σε κάθε τµήµα οι µισθοί είναι ίδιοι. 5 . γιου και κόρης είναι 14 έτη. . στο Β 7 υπάλληλοι µε µισθό 750€. α)Για να ψηλώσει την οµάδα. 15. Να βρεθεί και να παρασταθεί γραφικά η διάµεσος ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. Στο τµήµα Α εργάζονται 12 υπάλληλοι µε µισθό 600€. οι βαθµοί των 12 µαθητών έχουν µέση τιµή 15 και οι βαθµοί των υπολοίπων µαθητών έχουν µέση τιµή 12.Πόσα χρήµατα παίρνουν συνολικά όλοι οι υπάλληλοι της επιχείρησης κάθε µήνα. τι ύψος θα έπρεπε να έχει ο νέος παίκτης.

5. 980.Η µέση τιµή 15 παρατηρήσεων βρέθηκε ίση µε 30. 21.5 χρόνια. 920.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.Να βρείτε το εύρος . 975. 900.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 58 . 0. 900. γ) Τη µέση τιµή και τη διάµεσο των µισθών όλων των εργαζοµένων στην επιχείρηση. ποια θα είναι η µέση ηλικία των εργαζόµενων στην νέα σύνθεση. Στη συνέχεια διαπιστώθηκε ότι: • τρεις παρατηρήσεις είχαν υπερεκτιµηθεί κατά 8 µονάδες η καθεµία. 7 ) [7.35) [35. 1060. 25 ) [ 25.55) 20 25 10 25 20 23.Σε µια τράπεζα εργάζονται 40 άτοµα µε µέση ηλικία 38. Να βρείτε : α) Το άθροισµα των µηνιαίων µισθών του τµήµατος A β) Τη µέση τιµή.Μια εταιρεία απασχολεί 20 εργαζόµενους εκ των οποίων οι 10 εργάζονται στο τµήµα Α και οι 10 στο τµήµα Β. ∆ίνεται: s 2 = ∑ xi2 vi −  v i =1 v      ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.gr/ 19.9 ) i 6 8 4 2 [5.5 ) [5. τότε: α) Να βρεθεί το πλήθος των ανδρών και το πλήθος των γυναικών. • δύο παρατηρήσεις είχαν υπερεκτιµηθεί κατά 1 µονάδα η καθεµία. Οι µισθοί των εργαζοµένων στο τµήµα Β είναι: 950. το εύρος των µισθών του τµήµατος Β.Να βρείτε την τυπική απόκλιση στο δείγµα που παρουσιάζεται στον παρακάτω πίνακα Κλάσεις [0.5 ) [0.15) [15.blogspot. την διακύµανση και την τυπική απόκλιση στα δείγµατα που παρουσιάζονται στους παρακάτω πίνακες : Κλάσεις Κλάσεις νi f% xi νi 5 6 7 8 4 5 10 1 [1. (Τυπικη αποκλιση-διακυµανση–ευρος-συντελεστης µεταβολης) 22. Αν η µέση ηλικία των ανδρών είναι 40 χρόνια και των γυναικών 36 χρόνια. 45) [ 45. 940.1) [1.3) [3. 930. β) Αν φύγουν 5 άνδρες µε µέση ηλικία 40 χρόνια και έρθουν 5 γυναίκες µε µέση ηλικία 34 χρόνια. Η µέση τιµή των µηνιαίων µισθών του τµήµατος Α είναι 720 Ευρώ και ο µεγαλύτερος µισθός του τµήµατος είναι 900 ευρώ. Να βρεθεί η σωστή µέση τιµή.5) fi % 5 25 20 2  κ   x v  ∑ i i   1κ  i =1  . 20. • οκτώ παρατηρήσεις είχαν υποεκτιµηθεί κατά 2 µονάδες η καθεµία. 945.1.

δ) αυξήσουµε κάθε παρατήρηση κατά 5%.. Ε 2 .. 9....ώστε το δειγµα να είναι οµοιγενες . 30.Εστω η ευθεία ε : y = −3 x + 1 και τα σηµεία της Ε1 . Εν µε τετµηµένες x1 .∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 59 . 12.που έχουν µέση τιµή 8 και τυπική απόκλιση 4. x2 . µε µέση τιµή X και τυπική απόκλιση s X ...xν µια σταθερά c.xν οι τιµές µιας µεταβλητής χ..Να βρείτε τη διακύµανσή του 26.Έστω x1 .Να συµπληρωθεί ο πίνακας.blogspot. xν οι παρατηρήσεις ενός δείγµατος µε µεταβλητή Χ.. y2 .gr/ 24. Εν .Εστω x1 ....Οι βαθµοί των 11 µαθητών µιας τάξης ενός σχολειου σε ένα µάθηµα είναι: 12. x2 . β) αφαιρέσουµε από κάθε παρατήρηση το 9.. 28. 29. 17 Για τα δεδοµένα αυτά: • Να κατασκευάσετε πίνακα συχνοτήτων • Να βρείτε τη µέση τιµή.. 15. 19. x2 ..Να βρειτε ποσο πρεπει να αυξησουµε κάθε παρατηρηση τουλαχιστον.Να βρείτε το συντελεστή µεταβολής των τεταγµένων των σηµείων Ε1 . II... • Να βρείτε τη διακύµανση. Ε 2 . yν που προκύπτουν από τις x1 . γ) πολλαπλασιάσουµε κάθε παρατήρηση µε το -6. 16. y2 ..Ο αριθµός των παιδιών σε ένα δείγµα ν οικογενειών µιας πόλης δίνεται από τον παρακάτω πίνακα .. x2 .... Να βρείτε την µέση τιµή και την τυπική απόκλιση των παρατηρήσεων y1 .Εστω x1 . να δείξετε ότι y = x + c και sx = s y . xν οι παρατηρησεις ενός δειγµατος που εχουν µεση τιµη 4 και διακυµανση 2 .. Αν y1.. 12.. ε) αυξησουµε κάθε παρατήρηση κατά 30% και µετά αφαιρέσουµε το 4. x2 .. 17.... x2 . 27. 25.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.... • Να βρείτε τη διάµεσο... xν .. yν είναι οι τιµές που προκύπτουν αν προσθέσουµε σε κάθε µια από τις x1 . όταν: α) προσθέσουµε σε κάθε παρατήρηση το 4... 18.. 7. xν που έχουν µέση τιµή 15 και τυπική απόκλιση 6..Να υπολογιστεί η µέση τιµή και η διάµεσός του III.∆ίνεται ο πίνακας: Μεταβλητή xi 1 2 3 Σύνολο Συχνότητα vi 10 Σχετική συχνότητα fi fi% Αθροιστική συχνότητα Ni 35 50 1 100 I. Αριθµός παιδιών χi 0 1 2 3 4 Πλήθος οικογενειών νi 3 ν2 ν3 3 4 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ..

33. Υποθέτουµε ότι το 97. 34. γ)Αν στους αριθµούς του δείγµατος Α προστεθεί το 5.6 cm. πολλαπλασιασµένοι επί 3. να βρεθεί πόσες βίδες έχουν µήκος από 4. ώστε το δείγµα yi=xi+c.4 cm και να εξετασθεί αν τo δείγµα εκείνη την ηµέρα είναι οµοιογενές.∆ίνονται τα παρακάτω δείγµατα αριθµών: Α Β Γ 1 3 6 3 9 8 4 12 9 5 15 10 7 21 12 α)Υπολογίστε για το καθένα τη µέση τιµή και την τυπική απόκλιση β)Οι αριθµοί του δείγµατος Α.2.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Αν είναι γνωστή η µέση τιµή http://mathhmagic.….000 βίδες.2 cm. α)Nα βρεθεί το µέσο µήκος των βιδών και η τυπική τους απόκλιση.ν. i=1. 31. β)Αν µία ορισµένη µέρα το εργοστάσιο κατασκευάζει 20.6 cm.Η µέση τιµή µιας κανονικής κατανοµής είναι 10 και η τυπική απόκλιση είναι 2.Το παρακάτω ιστόγραµµα δείχνει το βάρος των ζωών που εκτρέφονται σε ένα αγρόκτηµα α)Να βρείτε ποσά ζώα υπάρχουν στο αγρόκτηµα β)Να βρείτε ποσά ζώα ζυγίζουν πάνω από 440 κιλά και ποσα κάτω από 430 κιλά γ)Να βρείτε την µέση τιµή των ζωών . δίνουν τους αριθµούς του δείγµατος Γ.422 και 426 κιλά αντίστοιχα. δ)Αν µετά από αρκετό η µηχανή που παράγει τις βίδες δίνει 0. να εξεταστεί αν υπάρχει βλάβη στην µηχανή. να είναι οµοιογενές.5% περίπου των βιδών έχουν µήκος περισσότερο από 4.Η µέση τιµή µιας κανονικής κατανοµής είναι 12 και η τυπική απόκλιση 2. Να σχεδιάσετε το νέο ιστόγραµµα συχνοτήτων και να εκτιµήσετε την µέση τιµή ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. Τι σχέση παρατηρείτε ότι έχουν οι µέσες τιµές και οι τυπικές αποκλίσεις τους. δ) Ο κτηνοτρόφος αγόρασε τρία ακόµα ζώα µε βάρος 416.Αν το πλήθος των παρατηρήσεων ανάµεσα στο 12 και 14 είναι 136 να βρείτε το µέγεθος του δείγµατος καθως και το ευρος του δειγµατος .∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 60 . δίνουν εκείνους του δείγµατος Β.Ένα εργοστάσιο κατασκευάζει βίδες των οποίων η κατανοµή του µήκους τους είναι περίπου κανονική κατανοµή. 32. ενώ το εύρος τους ισούται περίπου µε 1.Ποιο ποσοστό των παρατηρήσεων ένιαι: Α) κάτω από 8 β) πάνω από 14 γ) το πολύ 10 δ) τουλάχιστον 4 ε) από 4 µέχρι 12.gr/ x = 2 και η τυπική απόκλιση s = 3 5 του δείγµατος.3% από αυτές να έχουν µήκος περισσότερο από 5. Συγκρίνετε τις µέσες τιµές και τις τυπικές αποκλίσεις τους 35.8 cm έως 5. να βρείτε : 5 α) Τις συχνότητες ν2 και ν3 β) Τη µικρότερη τιµή του c>0.blogspot.

Να υπολογίσετε τη διακύµανση και την τυπική απόκλιση για καθένα από τα παρακάτω σύνολα δεδοµένων. 40.75) Συχνότητα [75. Να βρείτε: ∆ιάρκεια (Λεπτά) [60. 3.gr/ 36.Tο µέσο όρο ηλικίας τους II. κατά τη διάρκεια µιας χρονιάς: Πολιτιστικές Αριθµός παρουσιών εκδηλώσεις [0. 8) 6 [8.90] 8 [90.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 61 . 38.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.Ο παρακάτω πίνακας δείχνει την κατανοµή δείγµατος 50 κινηµατογραφικών ταινιών ως προς την διάρκεια τους (σε Λεπτά).150) 4 2 α) Τη µέση τιµή.Tο συντελεστή µεταβλητότητας. β) Την τυπική απόκλιση. Να γίνει το ιστόγραµµα συχνοτήτων .Ο παρακάτω πίνακας δίνει τον αριθµό των παρουσιών 40 µαθητών σε διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις.135) 10 [135. 10 15 20 25 30 110 115 120 125 130 Τι παρατηρείτε. Είναι οµοιογενής ο πληθυσµός.Από τις 24 οικογένειες µιας πολυκατοικίας οι 5 δεν έχουν παιδιά.120) 11 [120.blogspot. 4) 12 [4. 2) 8 [2. γ) Το συντελεστή µεταβλητότητας.105) 15 [105. 39.Να βρείτε τη µέση τιµή και την τυπική απόκλιση των παρατηρήσεων αυτών. Να βρεθούν a. Η τυπική απόκλιση c. Η διακύµανση 2. Η µέση τιµή b. 6) 10 [6. Ποιοι είναι οι αντίστοιχοι συντελεστές µεταβλητότητας. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.Tην τυπική απόκλιση III. οι 12 έχουν από 1 παιδί.Οι ηλικίες 25 δευτεροετών φοιτητών ενός πανεπιστηµιακου τµηµατος είναι: 21 21 21 19 18 20 19 21 21 20 18 19 18 19 21 21 21 19 20 19 21 20 21 21 21 Να υπολογίσετε: I. οι 6 έχουν από 2 παιδιά και 1 έχει 3 παιδιά. 37. 10) 4 1.Να γίνει το πολύγωνο αθροιστικών σχετικών συχνοτήτων και να βρεθεί η διάµεσος.

) x+20 [ .blogspot. 2ω.Μια µεταβλητή παίρνει τις τιµές : 5. 3. 3ω.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 62 . χ+5ω. Να βρείτε 43. 44. µε ω>0. όπως εµφανίζονται στον παρακάτω πίνακα συχνοτήτων Ηλικίες σε χρόνια xi νi fi % [ 25. 42. ii) Την τυπική απόκλιση. 3ω. iii.Τη µέση τιµή ii. β) Για ω=2 να βρείτε : i) Το εύρος των τιµών. χ+7ω.Την τυπική απόκλιση. xi vi xi ⋅ vi 1 5 2 7 3 13 4 18 5 Άθροισµα • Συµπληρώστε τον πίνακα. i) Οι ηλικίες των εργαζοµένων σε µια εταιρεία έχουν οµαδοποιηθεί σε 4 κλάσεις ίσου πλάτους . i = 1. χ+9ω. ) 2x [ . ) x [ .3.gr/ 41.Το συντελεστή µεταβλητότητας.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. ) ΣΥΝΟΛΟ Ni Fi % xiν i x2 − 6x ν=50 100 100 α) Να βρεθούν οι σχετικές συχνότητες f i % . • Υπολογίστε την µέση τιµή. ω µε ω>0 α) Αν η µέση τιµή τους είναι x = 4 . 3.Μια µεταβλητή παίρνει τις θετικές τιµές χ+ω.5. αν x=ω. 3. 2. να αποδείξετε ότι το πλάτος της κλάσης είναι c=10. να αποδείξετε ότι ω=2. χ+3ω.Για τα δεδοµένα του πίνακα γνωρίζουµε ότι η διάµεσος είναι δ=3. 4 . β) Αν η διάµεσος της κατανοµής των ηλικιών είναι δ=50 χρόνια . ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. i.

y είναι 4. 1.blogspot.4 α)Να βρεθούν οι α και β β)Να βρεθούν : i)η διάµεσος δ xi 7 8 9 10 2 ii)η διακύµανση s Πόσο είναι το τόξο α4 του αντιστοίχου κυκλικού διαγράµµατος .Στο µάθηµα της Χηµείας 25 φοιτητές πήραν βαθµούς 7.∆ίνονται τα δύο σύνολα παρατηρήσεων: A: 2 3 500 997 998 1000 B: 497 498 500 502 503 1000 α) Να βρείτε τη µέση τιµή και τη διάµεσο για καθένα από τα δύο σύνολα παρατηρήσεων. Βαθµός Συχνότητα 12 8 14 10 16 7 17 4 18 2 Ο παραπάνω πίνακας δείχνει τους βαθµούς 31 αποφοίτων ενός Λυκείου το 2010 στα Μαθηµατικά. τη διάµεσο και την τυπική απόκλιση. 48. fi % α 28 32 β 49.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ γ) Να συµπληρωθεί ο πίνακας και να υπολογίσετε την µέση τιµή http://mathhmagic.µε µέση βαθµολογία x = 8. 7.8.∆ίνεται η κατανοµή συχνοτήτων xi vi 1 5 α 20 3 15 β 30 Σύνολο 70 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.gr/ x των ηλικιών. ii) Αν η τυπική απόκλιση είναι 76 .∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 63 .Η µέση τιµή των αριθµών 3.9 και 10 σύµφωνα µε τον πίνακα που ακολουθεί . δ)Να γίνει το διάγραµµα συχνοτήτων.αν χ < y. να βρεθούν τα χ και y .1. των οποίων οι ηλικίες ανήκουν στην πρώτη κλάση πρέπει να προσληφθούν έτσι ώστε η νέα µέση τιµή να είναι 40 χρόνια. δ) Πόσοι εργαζόµενοι . 2. 1.Ποια είναι η διακύµανση των παρατηρήσεων x. β) Αν η βαθµολογία όλων των µαθητών στα Μαθηµατικά αυξανόταν κατά 2 µονάδες πόση θα γινόταν τότε η µέση τιµή και η τυπική απόκλιση. x + 7. Ποια είναι η τυπική απόκλιση.x. 47. 46. 3 50. 45. ί) Να αποδείξετε ότι χ +y = 14. 7. α) Να βρείτε τη µέση τιµή. β) Να βρείτε αµέσως (χωρίς πράξεις) ποιο απ' τα δύο σύνολα δεδοµένων παρουσιάζει τη µεγαλύτερη διασπορά. x + 2 . όπου οι x και y είναι θετικοί µονοψήφιοι ακέραιοι.

Σε µια κανονική ή περίπου κανονική κατανοµή το 50% των παρατηρήσεων έχουν τιµή µεγαλύτερη του 20. x .Θεωρούµε δείγµα µεγέθους 10. 10 51. Το 81. β) Να βρειτε την µεση τιµη του δειγµατος .Οι µηνιαίοι µισθοί των υπαλλήλων µιας Αµερικανικής εταιρείας έχουν µέση τιµή f(x) = x A R 2 x − (x + 4 )x + 9s . γ) Ποια από τις δύο εταιρείες έχει µεγαλύτερη οµοιογένεια των µηνιαίων µισθών µετά τις αυξήσεις. Να δείξετε ότι =20 και s = 2. Γ)Αν αυξηθεί το κόστος κάθε µοντέλου κατά α χιλιάδες ευρώ ώστε το αντίστοιχο δείγµα που θα προκύψει να είναι οµοιογενές .000 δολάρια και τυπική x απόκλιση sA= 125 δολάρια. Αν R είναι το εύρος της κατανοµής.∆) επαγγελµατικών αυτοκίνητων σε ποσοστά 10%. ανά µοντέλο.5% των παρατηρήσεων βρίσκεται στο διάστηµα (16. x + α ⋅ s) ανήκει το 95% περίπου των παρατηρήσεων. Αν η µέση τιµη των παρατηρήσεων χi είναι 8 και ∑x 2 i = 1000 τότε να βρείτε: i =1 α) τη διακύµανση β) την τυπική απόκλιση 52. Να βρείτε τη νέα µέση τιµή και τη νέα τυπική απόκλιση των µηνιαίων µισθών και για τις δύο εταιρείες.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic.∆ινεται ο πινακας συχνοτητων α) Να βρειτε τις τιµες των α. να βρείτε: 3 • Τις τιµές των ακεραίων αριθµών α και β • Τη διάµεσο . 54. β) Η Αµερικανική εταιρεία αποφασίζει να αυξήσει το µηνιαίο µισθό κάθε υπαλλήλου κατά 250 δολάρια. 2 = 1. α) Να βρείτε ποια από τις δύο εταιρείες έχει µεγαλύτερη οµοιογένεια µισθών. Οι µισθοί των υπαλλήλων µιας Ευρωπαϊκής εταιρείας έχουν µέση τιµή = 800 ευρώ E και τυπική απόκλιση sE = 90 ευρώ. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ.20%. x α.10.Η αυτοκινητοβιοµηχανία «Auto-Μπάρµπα-Μήτσος» κατασκευάζει τέσσερα µοντέλα (Α.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 64 .gr/ − Αν η µέση τιµή είναι x = 3 και ο συντελεστής µεταβολής είναι CV = 1 . γ.γ.Γ. x ± 2s .Β. Να βρείτε το α∈Ν*.30% και 40% µε αντίστοιχο κόστος 14.22) µε άκρα του διαστήµατος χαρακτηριστικές τιµές της κανονικής κατανοµής x ± 3s . xi 11 vi β − 10γ + 50 3 α 2 − 2β 4 γ 2 − 6α 15 Συνολο 2 53.8(χιλιαδες ευρώ). Επίσης η Ευρωπαϊκή εταιρεία αποφασίζει να αυξήσει το µηνιαίο µισθό κάθε υπαλλήλου κατά 20%. αν είναι γνωστό ότι στο διάστηµα (x − α ⋅ s . Β) Αν αυξηθεί το κόστος κατά 10% να βρεθεί η µεταβολή της τυπικής απόκλισης του δείγµατος .β. να βρείτε την ελάχιστη τιµή της συνάρτησης 55.blogspot.Να βρείτε την µικρότερη τιµή του α. x ± s . Α) να βρείτε το µέσο κόστος καθώς και την τυπική απόκλιση του δείγµατος. β.12.

 κ ∑ 1 1  xi ⋅ vi   v 2    . β) Αν φύγουν δύο µαθητές από το τµήµα Α µε βαθµό 11 και ο ένας πάει στο τµήµα Β. α) Να βρείτε το µέσο όρο των βαθµών στο τµήµα Β.Στον παρακάτω πίνακα δίνονται οι τιµές µιας µεταβλητής Χ µε τις αντίστοιχες συχνότητές τους.blogspot. β) Να υπολογίσετε τη διάµεσο του δείγµατος.    ⋅ fi .∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 65 .6 νi 1 12 2 µ 3 λ 4 25 Σύνολο ν=80 α) Να αποδείξετε ότι µ = 33 και λ = 10. Η διακύµανση ορίζεται από τη σχέση s = ⋅  v    κ Να αποδείξετε ότι s2 = ∑x 2 i κ ∑   xi2 ⋅ νι . 57. 10 γ) Αν για τα τµήµατα Α. να βρείτε τους νέους µέσους όρους των βαθµών των τµηµάτων. γ) Να υπολογίσετε τη διακύµανση του δείγµατος. Το µέγεθος του δείγµατος είναι ν = 80 και η µέση τιµή είναι xi x=2. Ο µέσος όρος των βαθµών στο τµήµα A είναι 9 και ο µέσος όρος των βα8µών και στα δύο τµήµατα είναι 10. 1 Β.x2 .gr/   1  2 56.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. Για τον υπολογισµό της διακύµανσης του δείγµατος µπορείτε να χρησιµοποιήσετε τον τύπο: 2   k    ∑ xi νi    1 k 2 2   s = ∑ x i ν i −  i =1   ν i =1 ν     ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. Σε ένα λύκειο υπάρχουν δύο τµήµατα ενισχυτικής Α και Β στην Α’ Λυκείου στα µαθηµατικά µε 10 καi 5 µαθητές αντίστοιχα.Α. Β ισχύουν αντίστοιχα ∑ 10 xi2 ⋅ fi = 85 και i=1 ∑x 2 i ⋅ fi = 148 να βρείτε ποιο από τα δύο τµήµατα i=1 έχει µεγαλύτερη οµοιογένεια βαθµών.

.gr/ ΧΡΗΣΙΜΟΙ ΤΥΠΟΙ Παρατηρήσεις : t1 ... f 2 . x2 ........ t2 ... tν τότε η διακύμανση s 2 είναι : v (t − x ) + (t2 − x ) + ...ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic......blogspot... xk : : x= x= t1 + t2 + ...... x2 ... t2 ....... wν : Συντελεστές Στάθμισης Τυπική απόκλιση s = s2 Παρατηρήσεις : t1 .∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 66 . + tν ν ν k ν x= x1ν 1 + x2ν 2 + .... tν : x= 1 κ ∑ ( x i − x ) 2 νi ν i =1 2  κ   κ  ∑ xi vi   1 i =1  . + xν wν w1 + w2 + .... f k : k x = ∑ xi fi i =1 i =1 ν Οταν έχουµε πίνακα συχνοτήτων η οµαδοποιηµένα δεδοµένα τότε : Σταθµικός µέσος : t1 ... + (tv − x ) s = 1 = v 1 ν s 2 = ∑ (t i − x ) 2 ν i =1 2 2 2 2 ∑ (t i − x )2 i =1 v Συντελεστής µεταβολής s CV = x 2  ν   t  ∑ i   1 ν i =1   s 2 = ∑ t i2 −   ν i =1 ν      ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜ. t2 . w2 . xν : Τιμές i i =1 w1 .. + wν ν ∑xw i x= i i =1 ν ∑w x1 .. tν Τιµές : x1 ... + xκν κ ∑ xν i i ∑ ti x= i =1 ν Σχετικές συχνότητες : f1 ... s 2 = ∑ xi2 vi −   v i =1 v      s2 = x1w1 + x2 w2 + ..

... ΜΕΤΡΑ xi yi = axi + β ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ x ΔΙΑΜΕΣΟΣ δx y = ax + β δ y = aδ x + β ΤΥΠΙΚΗ ΑΠΟΚΛΙΣΗ Sx S y = a Sx ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΗΣ CVx ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ CV y = Sy y = a Sx ax + β ΕΠΙΜ.ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ http://mathhmagic. τότε η τυπική απόκλιση s έχει τις παρακάτω ιδιότητες: i) το 68% περίπου των παρατηρήσεων βρίσκεται στο διάστηµα ( x − s. i = 1.. Ο παρακατω δ y ... 2.. x2 .Αν πολλαπλασιασουµε x..7% iv) το εύρος ισούται περίπου µε έξι τυπικές αποκλίσεις.. x + 2 s ) s iii) το 99.∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 67 .ν .ν ως συναρτηση των διαµεσο yi = axi + β .7% περίπου των παρατηρήσεων βρίσκεται στο διάστηµα ( x − 3s. των x .blogspot.τυπικη αποκλιση S x y.3. S x .gr/ Αξίζει να σηµειωθεί ότι αν η καµπύλη συχνοτήτων για το χαρακτηριστικό που εξετάζουµε είναι κανονική ή περίπου κανονική. x + 3s ) x −3s x − 2 s x − s x + s x + 2 s x +3s x 68% 95% 99... τυπικη αποκλιση S y και συντελεστη µεταβολης CV y . x + s ) s ii) το 95% περίπου των παρατηρήσεων βρίσκεται στο διάστηµα ( x − 2 s.. ΧΡΗΣΙΜΟΙ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΒΑΣΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ Εστω x1 . διαµεσο και συντελεστη καθεµια απο τις παραπανω παρατηρησεις µε τον µη µηδενικο αριθµο α και στην συνεχεια προσθεσουµε τον σταθερο αριθµο β . προκυπτουν οι παρατηρησεσεις πινακας µας πληροφορει για την µεση τιµη τιµων δ x . δ x . 2. yi .3. i = 1..xν οι παρατηρησεις ενος δειγµατος µε µεση τιµη µεταβολης CVx . CVx .. δηλαδή R ≈ 6s .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful