You are on page 1of 10

12. ACL EYLEM PLANI 12.

1 Amac Sistem kazalarna hzl karlk verebilmek insan ve evre salna gelebilecek zarar en aza indirmek bakmndan byk nem tamaktadr. Bu blmde verilen acil alma ve eylem plan, artma tesisi iletme personelinin herhangi bir acil durum karsnda almas gereken nlemleri ieren bir rehber plan nitelii tamaktadr. Acil eylem plannda hedeflenen ama unsur, acil durumlarda en etkili olabilecek bilgilerin operatre nceden, etkin ve yeterli biimde verilmesidir. Atksu artma tesislerinin iletilmesinde, acil eylem plannn hayata geirilerek olas sistem kazalarnn olumsuz etkilerinin minimize edilmesi, ancak artma nitelerinde optimum iletme artlarnn, ekipman bakmnn ve srekli izlemenin salanabilmesi ile mmkndr. Bu kapsamda aadaki admlar izlenmelidir: Bakm ve kontrol programlarnda optimum nlemlerin alnmas, Acil durum donanmlarnn alr ve kullanma hazr durumda tutulmas, Acil durum prosedrne gre iletme personelinin eitimi ve bu eitimlerin belirli aralklarla tekrar, Tanabilir pompa ve gerekli dier ekipmann kolay eriilebilir yerlerde bulundurulmas, Acil durum karsnda en kritik mdahalelerin zamannda yaplabilmesi iin ncelikler listesinin hazrlanmas, Acil eylem durumunda operatrn ihtiya duyabilecei bilgilerin dzenli kaydedilerek saklanmas.

Acil durum esnasnda ilgili amirlik, yardmc birimler ve ahslar ile en erken ekilde irtibata geilmesi son derece nemlidir. Ulalmas gereken kiilerin isim ve eriim numaralar listesi dzenli olarak gncellenerek, iletmedeki her telefonun yanna aslmaldr. 12.2 Hedefler Etkili bir acil eylem plan, acil durumda su artma nitelerinin almasnn srekliliini salayabilir. Plan aadaki etkinlikleri salamaldr: Acil durumda artma sistemini olumsuz etkileyecek faktrleri en aza indirme veya ortadan kaldrma, Acil duruma uygun karlk verecek mdahale yntemlerinin gelitirilmesi, Acil durum karsnda her bir iletme personelinin kendi sorumluluunun bilicinde olmasn salayacak eitimler, Acil durum donanmlarnn dzenli saym, bakm, gerektiinde yenilenmesi ve ilevsellik kontrol, Aada verilen ncelikler listesinin gelitirilmesi ve etkinletirilmesi: o o o o o o Uygun hareketi belirlemek iin acil durumun analiz edilmesi, Uygulanabilir nleyici lmlerin yaplmas, Uzman ekibin gnderilmesi, Bo ksmlar listesinin kontrol, Son are olarak birim, proses veya proseslerin durdurulmas, Mdahale zamannn en aza indirilmesi.

408

12.3 Acil Durumun Sebebi Acil durum artlar doal afetler, yollarn kapanmas, haberleme kayplar, tesis ii kazalar, proseste bozulma, yanl iletme, dzensiz bakm, personel dalgnl, vb. sonucunda oluabilir. 12.3.1 Doal Afetler Sistemi zarara sokacak doal afetler: Yldrm Deprem Dondurucu hava Taknlar

Yldrm: Yldrmn ciddi hasarlarndan biri, artma tesisinin kontrol ve kumanda merkezine yldrm dmesi durumunda gerekleir. Bu blmn dorudan zarar grmesi tesisteki temel elektrik nitesinin servis d kalmasna yol aar. Bu durumda iletme operatr ilgili yerlerin onarmna girimek yerine, derhal uzman elektriki ile temas kurmaldr. Onarm, normal alma artlarnn mmkn olduu kadar abuk oluturulmas iin dorudan hasar gren niteye yaplabilir, ancak genel olarak btn elektrik sisteminin gzden geirilmesi gerekir. Deprem: Deprem afeti hem yapda hem de boru hatlarnda zarara yol aabilir. Deprem nedeniyle enerji kesintisi oluabilecei gibi doalgaz boru hatt da krlabilir. Deprem srasnda ve sonrasnda tesis personelinin almas gereken nlemler liste halinde aada zetlenmitir: Deprem esnasnda: mekanda iseniz, salam bir masa veya sra altna girin. Pencere, kap eii, ar mobilya veya aralarn uzanda durun. Bina sallanrken merdiveni kullanmayn. Darda iseniz, akla ilerleyin, bina ve enerji hatlarndan uzaklan. Araba sryor iseniz, emniyetli bir yerde durun ancak dar kmayn. Kpr zerinde, kavakta veya tnelde durmayn. Mmkn olduunca abuk trafikten kn. Aa, elektrik lambalar, enerji hatlar veya levhalarn altnda durmayn.

Depremden sonra: Sakin kalmaya aln. Derhal amirinize haber verin. Tm elemanlar sayn, emniyette ve yaralanmam olduklarndan emin olun. Yarallar bildirin. Tesis kontrolne kn. Bu aamada ncelikler listesini izleyin. Binaya girmeden nce, yapsal hasarlar denetleyin. Eer bina emniyetli grnmyor ise veya yetersiz k varsa girmeyin. Btn doalgaz hatlarn szntya kar denetleyin. Gaz kaa olmadndan emin olana kadar yakc madde (akmak, mum, vb.) kullanmayn. Gaz kaandan pheleniyorsanz elektrikli cihazlar altrmayn. Denetleme ve kontrol tamamlandnda bulgularnz derhal amirinize bildirin.

409

Dondurucu hava: Dondurucu hava ile ilgili nemli problemler aadaki gibidir: Enerji kesintisi: Hava hattnda kar ve buz olumas enerji hatlarnda bozulmalara sebep olur. Ulam gl: Buzlu artlarda, yollarn kayganlamas nedeniyle hem personelin ulam, hem de tesiste kimyasal ve amur tanm sorun yaratabilir.

Dondurucu hava artlarnda, enerji nakil hattnn donmasn ve kar tutmasn engelleyecek uygun nlemler alnmaldr. Bu nlemler, aktaki vanalarn dzenli kontroln, motor stmasnn salanmasn ve borularn tam yaltmn kapsar. Taknlar: Artma sisteminde taknlar ile ilgili ok ksa srede oluabilecek zararlarn etkisi balca iki grupta toplanabilir: Prosesin, takn sularnn katlm ile hidrolik olarak ar yklenmesi, Tesis alannn byk blmnn veya tamamnn sel altnda kalmas.

Sznt belli derecelerde her kanalizasyon ebekesinde bulunur ve iddetli yalarla nemli lde artar. Ancak, sel yalnzca iddetli yamurlar srasnda ve sonrasnda ksa bir sre iin grlr. Sznt suyu, yzeysel ak ve bunlarn birleimi aada tanmlanmtr: Sznt suyu, kanalizasyon sistemine giren su olup, kanalizasyon balantlar, boru balantlar, kontrol bacalar ve duvarlardan szan sular iermektedir. Sznt suyu yzeysel ak iermez. Yzeysel ak, kanalizasyon sistemine dearj edilen su ile birlikte aadaki kaynaklardan oluan sular ve drenajlar ierir: servis balantlar, at girileri, bodrum, avlu ve alan drenajlar; soutma suyu dearjlar; doal bataklk alanlar drenajlar; yamur ve birleik kanal balantlar ve kontrol bacalarndan szan sular; toplama havzasn; yamur sularn; yzey takn sular ve cadde ykama sular. Sznt suyu / yzey ak, kaynak ayrt etmeksizin sznt ve yzey aknn her ikisinin toplam miktardr.

Sznt suyu ve yzeysel akn sisteme girmesi, atksu debisini nemli miktarda arttrr. Tesisin ana pompalar uygun kapasitede olmasna ramen, debi art tesisin younlatrc ve amur geri devir hatt gibi birimlerinde hidrolik yklemeyi arttrr. Bu durumda havalandrma tankndaki biyolojik amurun kalma zaman azalr ve k suyu kalitesi bozulur. Bu tip hidrolik yklenmelerde alnacak nlemler snrldr; temel olarak operatrn debi artn karlayabilmek iin baz dzenlemeler yapmas gerekir. Havalandrma hz, mmkn olduunca fazla amuru sistemde tutabilmek amacyla azaltlmal buna karlk havalandrma tankna geri devir hz da younlatrcdaki birikimi engellemek amacyla arttrlmaldr. Yamur suyunun biyolojik oksijen ihtiyac (BO) ounlukla dk olduundan sistemin organik yk artmayacaktr. 12.3.2 Personel Devamszl Personel eksiklii tesisin iletilmesinde nemli bir potansiyel tehdit oluturur. Acil durum srasnda, yollarn kapanmas ve dier kiisel kayglar alanlarn ie gelmesini

410

engelleyebilir. Bu durumda yedek personel listesinin proje yrtcsnde mevcut olmas gerekir. 12.3.3 Yollarn Kapanmas Tesise gelen yolun kapanmas personel ulamn engeller. Bu durumlar iin en etkili nlem, tesisin henz kurulum aamasnda iken mevcut gzergahtan mmkn olduunca uzakta alternatif bir yol oluturmaktr. 12.3.4 rtibat Kayb Haberleme, gnlk ilerde rutin olarak tekrarlanan bir olgu iken acil durumlarda hayati nem kazanr. Haberlemenin kesilmesi durumunda bu blmde anlatlmakta olan hibir nlem ve eylem gerekletirilemez. 12.3.5 Kusurlu Bakm Dzenli bir bakm olmad srece, cihazlarn ou sonunda almaz hale gelecektir. Bakm ekli cihazlarn ne kadar iyi ve uzun sre alacana iaret eder. yi ve dzenli bakm yksek verimlilik sunarken; hatal bakm iletme mrn ksaltr. Hatal ve dzensiz bakmdan dolay meydana gelebilecek beklenmeyen bozukluklar, atksu artma nitesinde ciddi zararlara neden olabilir. Tek bir ekipmann bozulmas acil durum yaratmadan zlebilse bile, zayf bakmn birikmi etkileri olduka ciddi sonular dourabilir. 12.3.6 Kaytsz letme Anlay Tesis dahilinde veya yasa koyucu tarafndan oluturulmu iletme metotlarndan sapmalar ihmalkar iletme anlayn dourur. zensiz iletme, hatal bakmn aksine kolaylkla fark edilemeyeceinden, sistem iin daha fazla zararl olup nedeni anlalamayan acil duruma yol aabilmektedir. Bu nedenle, artma tesisinde etkin iletme koullarnn salanabilmesi iin ncelikle salkl iletme prosedrleri gelitirilmeli ve uygulanmaldr. 12.3.7 Kazalar Atksu artma sisteminin iletilmesinden sorumlu personel srekli olarak olas tehlikelere maruz kalr. Kazalar yaralanmamalara ve cihazlar zerinde hasara neden olur. Tesis arazisi dnda gerekleen kazalar bile iletmeyi etkileyebilir. rnein, kanalizasyon sistemine zehirli maddenin kaza sonucu dklmesi zamannda fark edilememi ise artma sistemi nitelerinde de ciddi sorunlara neden olabilir. 12.3.8 Proses Arzalar Proses arzalar, atksu artma sisteminin tek bir nitesinde olabilecei gibi tmnde de kabilir. Her iki durumda da verimlilik der. ok ksa zaman dilimlerinde prosesin tamamn etkileyecek hasara neden olan olaylar sel basknlar, deprem, yldrm, dondurucu souk, g kayb, sabotaj ve toksik kazalardr.

411

12.4 Acil Eylem Plan 12.4.1 Personel Sorumluluu Mevcut personelin rgtlenmesi ve hareket plannn hazrlanmasndan kilit konumdaki idareciler sorumludur. Karmaay en aza indirecek plann baaryla uygulanabilmesi iin, her bir personelin acil durumda stlenecei sorumluluu bilmesi gerekmektedir. Proje yneticisi acil eylem plannn tmnden sorumludur. Gvenlik grevlileri plann uygulamasndan sorumlu olup sonular dorudan proje yneticisine rapor eder. Aada verilen acil eylem kontrol listesi artma sisteminde alanlarn sorumluluunu tanmlayan rehber liste olarak kullanlabilir. Proje Yneticisi: Ald acil durum mesaj karsnda, ilk alarma dayanarak eylem plannn meydana gelen olaya gre uygun olan blmn balatr. Amirler, kilit noktadaki personel ve yardm organizasyonlarn temsilciler nceden belirlenen acil eylem merkezinde acil durumun iddeti deerlendirilmek zere bir araya getirir ve bu toplantda eylem plannn ana hatlar karlr. Destek personelini harekete geirerek amirleri destekler. Gerekirse uzman yerlerden yardm ister. Normal iletme koullar salanana kadar acil eylem hareketini izler ve destekler. Gerektiinde eylem zaman, eylem metodunun uygunluu, donanmlar, haberleme, personel eitimi, esneklik, yardmc eleman verimlilii ve karlkl yardmlama asndan acil eylem plann deerlendirir, eletirir ve gelitirir.

Gvenlik Grevlisi: Destek personeli de dahil olmak zere tm iletme personelini harekete geirir, proses ayarlamalarn yapar gerekirse proses kontrol ve analizi iin rnekleme yapar. Proje yneticisine acil durumdaki proses artlarn ve rnekleme sonularn aktarr. Acil durumlarda personelin almasn izler ve onlara destek verir. Operatrlerin acil eylem mdahalelerini deerlendirir ve eletirir.

Bakm Amirlii: Bakm ekibini ve yardmc personeli harekete geirir. Operasyonu personel, ekipman, vb ile destekler. Karlkl yardmlamay koordine eder, uzmanlk bilgilerini uygular. Normal alma artlar salanana kadar katlan ekibin almalarn izler ve destek verir. Bakm ekibinin acil eylem almalarn deerlendirir ve eletirir.

12.4.2 Acil Eylem Merkezi Acil eylem merkezi olarak kullanlacak nite ve elemanlar nceden belirlenmi ve kolaylkla ulalabilen yerde bulunmaldr. Acil durum bildirildiinde, grevdeki operatrn acil durum

412

ile ilgili yapaca eylemler bir metot olarak elinde bulunmaldr. Bu durumda yaplacak ilk ii; alarm yerine bakm ekibini gndermektir. Tesisin kilit personeli ve irtibata geilmesi gereken dier ahslarn telefon numaralar da dahil dier gncelletirilmi bilgileri, sistem haritas, artma nitesi akm emas, boru ve elektrik hatt emalar ynetim binasnda bulunmal ve acil durumda operatrn kullanmna ak olmaldr. 12.4.3 Acil Ekipman Envanteri Acil ekipman envanteri dosyada tutulmal ve artma prosesinde kullanlan tm ekipman, malzeme ve kimyasallar iermelidir. Mevcut bulunmas gereken acil ekipman listesi aada verilmektedir: Her bina ve tehlikeli blgelere yakn yerler iin en azndan bir adet karbon dioksit veya kuru kimyasal ierikli yangn sndrc, Tehlikeli blgelerdeki almalar iin emniyetli ve patlamaya dayankl ekipman, Tehlikeli blgelerde yaplan almalar iin kvlcmsz alan alet ve ekipmanlar, Tehlikeli blgelerdeki atmosferi lmek iin parlayc gaz indikatr veya dk patlama limitlerini ler cihazlar, evrede, tehlikeli blgeler iin tanabilir hava kalitesi izleme cihaz, Hortumlu tanabilir pompa, Krek, kepe ve sprge, Kalsiyum hipoklorit, amur vidanjr, Kuka, apa ve benzer ekipman ve aletler, Kanal onarm ekipmanlar, Kimyasallarla alrken kullanmak iin koruyucu giysiler ve pilot gzl, Tm elektrik panellerinin nne plastik (kauuk) paspas, Naylon emniyet takm, Plastik eldiven, Ular lastikli izme ve donanml giysi, Vin takm, Pille alan el feneri ve cep feneri.

12.4.4 Kaytlarn Yedeklenmesi Kayt yedekleme program oluturmann maliyeti, acil durumda kaybolan kaytlarn tekrar oluturulmas ile kyaslandnda ok daha az masrafldr. Yeralt balant hatlarnn yerini ve durumunu gsteren kayt ve haritalar zellikle acil durumda zel nem tar. Kaytlarn bir kopyas mikrofilmi alnarak saklanabilir ancak harita ve diyagramlarn orijinal olarak saklanmas tercih edilmektedir. Harita, pafta, akm emalar, nemli pompalama hatlar haritalarnn tam boyutlu kopyalar her yl yenilenerek takn geirimsiz korunakl bir yerde tutulabilir. Aadaki bilgiler kolaylkla ulalabilecek ve gvenli ekilde saklanmaldr: Acil ve yedek personelinin ad, adresi, telefon numaralar, afet sorumluluklar, becerileri, Stoklanm acil durum ekipman, malzeme, kimyasallarn yeri, tipi ve miktarlar, 413

Acil durum tehizatn ekmek iin ekipman, ara tipi ve yerleri, Gezici pompa, jeneratr gibi mevcut artma ekipmanlarnn yerleri ve tipleri, Ar acil durumlar iin gereksinimlerin tahminleri, Standart alma metotlarnn tanm.

12.5 Acil Eylem Prosedr 12.5.1 Endstriyel Kazalar ve Toksik Zehirlenme Toksik veya potansiyel toksik maddelerin evreye bulamas durumunda artan risk nedeniyle bu konuda devlet baznda kanun ve ynetmeliklerin resmen ilan edilmesi sz konusudur. Bu durumda alma, dklen tehlikeli maddenin kaynan belirlemek iin toplayc sistemde yaplmaldr. Saym, tm endstrilerin artma sistemine katlm paylarndan yaplmaldr. Her bir endstri toplanan sistem haritasnda yerletirilir ve mevcut potansiyel zararl maddelerin listelenir. Sisteme dier endstriyel katlmlar olduka ayn ilemler yenileri iin yaplr. Bu kayt ve bilgiler ehrin mhendislik ofisinde bulundurulmaldr. Kazann duyurulmas iin erken uyar sistemi kurulmaldr. Herhangi sayda zararl madde toplu atksu artma sistemine dearj edilebilir. Toplu sisteme giren endstriyel atklar toksik bileik, ya veya dier zararl maddeleri ierebilir. Artma sisteminde ve pompa istasyonunda kaza sonucu dklen maddeler patlama ve yanmaya neden olabilirler. Yanc karmn oluumunu nlemek operatrn sorumluluundadr. Tehlikeli blgedeki tm elektrik servislerinin patlamaya direnli olmas gerekmektedir. Kaza ve sznt ihtimali varsa derhal ana alter ve pompa istasyonlar kontrol edilmelidir. Kontroller yabanc kokuya, pompa istasyon knda renk deiimine, gaz detektr kullanlarak yanc gazlara kar da yaplmaldr. Etkilenen alana taze hava girmesi iin tm pencereler, kaplar, tavan almal, havalandrclar altrlmaldr. Patlayc veya parlayc gaz seviyesinin emniyetli seviyeye inmesi durumunda normal alma artlarna dnlebilir. Yakt, ya, benzin veya dier zararl svlar da kaza sonucu sisteme girebilir. rnein, benzin tankerinin devrilmesi durumunda, yangn ekibinin yolu ykamasyla bacalardan kanal sistemine olduka fazla miktarda dklen madde karabilir. Yakt veya dier zararl maddeler suda yzer halde grldnde itfaiye aranmal ve yardm istenmelidir. Yakt, ya, benzin ve dier benzeri yzen maddeler syrma yolu ile sudan ayrlabilirler. Bu maddeler toplanarak son uzaklatrma yntemi olarak shhi depolama tesislerine gnderilmelidirler. Eer syrma ile yalar giderilemiyor ise operatr derhal proje yneticisini bilgilendirmeli normal almada aksamay nleyecek ekilde acil eylem plan yapmaldr. Atksuda herhangi bir zararl maddeye rastlanmas durumunda personel hemen proje yneticisine konuyu aktarmaldr. Buna ek olarak, maddenin grld zaman ve tahmini miktar not edilmelidir. Bu bilgiler maddenin kaynan belirlemede yararl olacaktr. Bu tr atklarn sisteme girmesi kanalizasyonda kirlenmeye yol aacaktr. Eer kirlenme oluuyorsa, daha ileri olaylar nlemek iin dearj kaynan belirlemek gerekir. Zararl ve tehlikeli maddenin merkezi artma sistemine dearjn en aza indirgemek iin aadaki gzetim programnn uygulanmas nerilir:

414

Merkezi artma sisteminin, pompa istasyonu, kuyular, endstriyel atk kaynaklar, herhangi zararl koku, benzin buhar, ya vb. periyodik denetlemesi yaplmaldr. Bulunan herhangi zararl madde rnei, zellikleri ve kaynan belirlemek amacyla toplanmaldr. Merkezi artma sistemine ya veya herhangi zararl madde karmas durumunda hizmet verilen alandaki tm endstriler restoranlar da dahil olmak zere yllk denetimler yaplmaldr. Bu ehir izleme grevidir. Problem olduunda kanalizasyon ebekesindeki arzalar (bozulmalar) haber verilmeli ve dzeltilmelidir. Problem belli sre sonunda da gemez ve dzeltme iin herhangi bir aba harcanmazsa, sorumlular ynetmelikler erevesinde cezalandrlr.

12.6 Mahalli Polis ve tfaiyenin Koordinasyonu 12.6.1 Polis Merkezi Mahalli polis amirliinden artma sisteminin gvenlik derecesini kritik etmesi istenebilir. Polis Merkezinin kilit, klandrma ve evre duvar ile ilgili tavsiyeleri yerine getirilmelidir. Alana izinsiz bir dkm olduunda personel durumu polise bildirmelidir. Yola patlayc veya toksik madde dklmesi durumda, polisin hemen operatr aramas gerektii belirtilmelidir. Aadaki bilgiler elde edilmelidir: Sisteme giren malzemenin miktar ve zellikleri Kazann (dklmenin) yeri Kazann zaman

rnein, zararl ve tehlikeli madde kazalarndaki acil durumlarda polis haberleme kapasitesinden yararlanmada ibirliine gidilebilir. zet olarak, Polis Blmnn bu konudaki sorumluluklar: Mevcut artma sisteminin gvenlik derecesinin deerlendirilmesi Artma nitesinin ve pompa istasyonlarnn dzenli kontroln yapmak Artma sisteminde acil durum halinde yardma hazr olmak

12.6.2 tfaiye Merkezi Yerel itfaiye merkezi ylda en bir kez artma nitesini ziyaret ederek yangn tehlikesini en aza indirmenin yollarn nerir. Tm binalardaki mevcut yangn sndrc ekipmanlar, elektrik hattn ve patlayc madde depolama alanlar kontrol edilmelidir. Tm artma tesisi binalarnn planlar yangn durumunda eylem plan hazrlamak amacyla Yangn amirliine verilmelidir.

415

12.7 Yaralanmalar Ne yazk ki yaralanmalar her zaman olabilmektedir ve yaral tedavi ii konunun uzman kiiye braklmaldr. Birisi yaraladnda aadaki yol izlenmelidir: lk yardm uygulamas yaplr Derhal acil/tbbi yardma bavurulur Alanda daha fazla zarar nlemek iin emniyete alnr Yangn olaslna kar aratrlr Dklen maddeler temizlenir Tbbi yardm ve kurtarma ekibi iin alan temizlenir

416

KAYNAK (1) http://www.munchworks.com/websample/80EmergencyResponsePlan.htm

417