You are on page 1of 48

andramendi. beasaingo ikastola

ERREDAKZIOA: Iñaki Ugalde Ion Imanol Iturrioz Eskarne Lopetegi Esther Isasa Agurtzane Maiz

DISEINU ETA MAKETAZIOA: Zirrimarra (Andoain) MARRAZKIAK: Josetxo Sastre Iñaki G. Erro (wentxi)
“zirrimarra”

INPRIMATEGIA: GERTU Oñati, Gipuzkoa LEGEZKO GORDAILUA BI- 2251/81 ISSN: 0212-6788

AZALA: Bertsolari Aldizkaria

6 8

GAURGERO MOTZEAN GAURGERO

318

Autonomi Elkarteko Administrazio Orokorra HABE www.habe.org Tel. 943 02 26 00 Faxa: 943 02 26 01 e-mail: argitalpenak@habe.org Harpidetzak: harpidetzak@habe.org

•XIII. Bertsolari Txapelketa Nagusia •Garbiñe Biurrun Mancisidor, Justizia Auzitegi Nagusiko magistratua 15

Osasun ondasun 23

INTERESGUNEA
Ruben Sánchez Bakaikua

HAMAIKA TRIKIMAILU

24

Koldo Zuazo eta euskararen sendabelarrak 26 28

ELKARRIZKETA

BEHIN BAZEN...
Gorputza bere osotasunean

UNESCO ALBISTARITIK IPUINA

30

Neka-neka eginda gaude! 32 •Zinemaldia: Donostia-saria •Frankfurt-eko liburu-azoka 36

KULTURONTZIA

SALTSAN 37 DENBORAPASAK
41

IKASLEAREN KOADERNOA
Habe @ldizkarian ikusgai

Helbide honetara bidali behar da: HABE aldizkaria Vitoria-Gasteiz kalea, 3 20018 DONOSTIA Helduen Alfabetatze eta Berreuskalduntzerako Erakundea

Helduen Alfabetatze eta Berreuskalduntzerako Erakundea

Erakunde autonomiaduna Organismo Autónomo del

Izen-deiturak:................................................................................................................................. Zein euskaltegitan ari zara ikasten?............................................................................................ Identifikazio Fiskalaren Kodea / Nortasun-agiria: ..................................................................... Helbidea: .................................................................................... Telefonoa: ............................... Herria: ...........................................Posta-kodea: ..................Probintzia:..................................... HABE aldizkaria jaso nahi dut etxean. (Urtean 11 ale: 3.470 pta./ 20,86 euro). Euskaltegi bateko ikasle bazara, harpidetza 1.735 pta./ 10,43 euro. Honela ordainduko dut: HABEren izenean luzaturiko txeke bidez Transferentzi bidez (kutxa 2101.0381.01.0003069002) Kontu korronte bidez: Bankua edo Aurrezki Kutxa: ............................................................ Sukurtsala: ...........................................K.D.: ..................................... Zenbakia: ..........................................................................................

HARPIDETZA-ORRIA

OHARRA: Egin daiteke harpidetza HABENET-en bidez ere: www.habe.org

3

318

Zure
Agur t’erdi: Oso ondo aritzen zarete aldizkariarekin, segi horrela!! Honen bidez, nire iritziak kontuan hartuko dituzuelakoan nago. Lehenik eta behin, barka iezazkidazue gramatikako akatsak. Bigarrenez, oso ideia ona iruditzen zait zuzenketa orriak sartzearen zuen ideia hori, baina batzuetan, oso gutxi, ariketa batzuk egin ondoren, zuzenketak ez daudela ikusi dut. Beraz, gustatuko litzaidake zuzenketa gehiago sartuko bazenute. Beste gauza bat aipatu nahiko nuke. Agian, tontakeria irudituko zaizue, baina berriketak oso gogoko ditut. Izugarri gustatu zitzaidan iazko ale batean Ivan Zuluetari buruzko artikulu bat. Oso ongi gogoratzen nintzen filmaz eta interesgarria iruditu zitzaidan. Gainera, jakinmina nuen zuzendari honi buruz gehiago jakiteko, eta nire kuriositatea asetuta geratu zen. Beraz, eskertuko nizueke behin-behinean zinemari buruzko berri gehiago argitaratzea. Gaur egungo pelikulei buruz ez ezik, antzinako pelikulei buruz ere bai. Adibidez, gogoraraztea filmak estreinatu zireneko urteurrenak ideia ona da, eta filme espainiarrak ez ezik, atzerriko filmeak edo zuzendariak ere ahal bada. Kuriositatea edo jakin-mina izaten denean, arretaz irakurtzen da. Hori gertatu zitzaidan niri aipatu dudan artikuluarekin. Horregatik, eskatzen dizuet honelako erreportajeak argitara ditzazuen. Ordutik, artikulu hori zela eta, gehiago saiatu naiz euskara ikasten: artikuluaren aztarnak miatuz, hitz bakoitzak zer esan nahi duen ulertzeko. Izan ere, artikuluan bazeuden gauzak oso ondo ulertu ezin zirenak. Adibidez: Ederki zekiten den-denak... zainetan presaka dabilen pozoin gozo horrek, ez duela ezer debalde, doan ematen. Eta prezioa onartu zuten. Zuzendari honi buruz gehiago irakurri ez banu, ez nukeen hitz hauek drogari buruzkoak zirela jakingo.

txokoa

Hona hemen gure erredakzioan jasotako idatziak. Hiru besterik ez badira ere, oso mamitsuak dira. Irakurri eta gogoan izan gure betiko gonbidapena: zeresanik baduzue, bidali!

Begoña del Teso zinema gaietan aditua den aldetik oso gogoko dut berak sinatutako idazlanak irakurtzea. Horrela, izugarria izango litzateke zinema aditu honen iritziak gehiago agertzea zuen aldizkarian. Artikulu horretan erabili zituen hitzek liluratuta utzi ninduten, ez zekitenentzat gauzak ezkutuan esaten zituen eta. Nire aldetik, ez zait bururatzen besterik gehiago. Beno, bai, beste gauza bat: ea esan ahal didazuen nola hobetu daitezkeen idazlanak edo idazteko modua ahalegin handi barik. Izan ere, oso zaila da egitura batzuk menperatzea eta jakin nahi nuke zer egin ahal den, dena etsipenaz bertan behera uzteko sentitzen duzunean zeure burua. Jakin nahi nuke ere zer dagoen gaur egun nork bere kasa, etxean, euskara ikasteko, eta nahikoa al den material horiekin EGA gainditzeko, euskaltegi batera joan barik. Izan ere, oso garestiak dira bai euskaltegiak, bai barnetegiak. Denetarik probatu dut. Ni euskaldunzaharra naiz, baina denbora asko egon nintzen euskara ukitu barik. Eta badaramatzat lau urte euskara ikasten eta ia etsituta nago. Gainera, zuen aldizkaria irakurtzeaz gain, egunean zehar Euskadi Irratia eta Euskal Telebista entzun eta ikusi egiten dut, hurrenez hurren. Niregatik izan balitz, egun osoa emango nuke euskeraz hitz egiten. Baina ez dut aukera handirik jendearekin hitz egiteko. Euskaltegian idazlanak agintzen dizkigute, baina oso zaila da idaztera ekitea. Gainera, denbora gehiena klaseetan entzuten egon behar dugu, eta beste motako ariketak egiten ditugu. Idazlanak itzultzerakoan, irakasleak bakarrik ematen dizkigute idazlanak zuzenduta. Gero, niri dagokidanez -kolore ezberdinetako zuzenketak akats desberdinak esan nahi dute- galdezka egon behar izaten naiz hitzez hitz non egin dut huts. Honela, hamar urte eman beharko nuke zuzen idazteko. Ikusten duzuenez, ez da oso motibantea euskera ikastea, niri dagokidanez. Ez naiz irteten asko kalera eta honela, esan dudanez ez dut aukera handirik jendearekin hitz egiteko. Gainera, ikusten dut klaseetatik irteterakoan ikasle askok erderara jotzen dutela. Zer egin dezaket?

4

318

idatziguzu! 5 318 ... eta uste dut Pettirena dela. etsipena gainetik kendu behar duzula esan diguzunagatik garbi baitago interesa duzula eta langilea zarela. Konturatuko zinenez. baina horrelakoak ere eskaini behar ditugula uste dugu. azken bolada honetan asko entzuten dut abesti bat. Mila esker.org/ikaslearengunea) bisitatxo bat egin diezaiozun gomendatzeko. Nire proposamenak kontutan hartuko dituzuelakoan. Hori bai. Goazen banan-bana aztertzera. gustuak. agian. Hau da. Bozka ezazue Mikel Zarrabeitia eta Mikel Urdangarinen artean. hain errazak. hala ere. Erantzuna oso garbia da: Ezinezkoa da ahalegin handirik egin gabe aurrera egitea. zuzenketa-orririk eskaintzen ez diren ariketek erantzunetan aukera zabala daukate. agurtzen naiz. etxean edo trenean noala. animatzen zaituztegu etengabe erantzunak guri idaztera. www. lanbideaz gain. zuzenketa-orriak. Jakizu. pilatu baino lehen bidali. zine-aditu batek idazten ditu. Lourdes (Bermeo) Lourdes. Lehenengo eta behin. Gai zabala. hona hemen nik elkarrizketa egitea gustatuko litzaidaken pertsona bi. idazlan gehien egiten saiatzen naizenean. Espero dut barkatuko didazuela atzeratutako idazlan bat bidal diezazuedan. eta bestetik. Izugarri gustatuko litzaidake abeslari honen CD-a eskuratzea. Bi ezaugarri horiekin ikasiko duzu ziur. erredakziotaldekoa delako. eta uste dut oso argi dagoela esnahia.Gainera. baina une bakoitzean komenigarriena iruditzen zaidan ariketari ekiten diot. irakasleak.habe. eta gauza asko esatea uzten duenetariko bat. asko dira zure eskutitzan bidali dizkiguzun oharrak. Hirugarren kontua: nola hobetu idazlanak ahalegin handirik barik. Idatzietan ageri ez bada ere. matrikularen ordainketa igo beharko zidatela esaten dit. Izan ere. Hau da. bihotza!! Rafarengandik nire bihotzatxuri!! Zeharo maitatzen ari natzaizu!! Lasai bidal ditzakezu aurreko aleetan argitaratutako lanak. baina edonorena izan liteke. Ordenagailurik ez baduzu. Orain arte zinea interesguneko gaiarekin lotzen saiatu gara. filma ugari aipatuz. Batari zein besteari galdera antzekoak egingo nizkioke. Idazlana maitasunari buruz da. ia ezinezkoa da aldez aurretik erantzun bakar bat ematea. guk ere nahiago baitugu pixkanaka zuzendu.). hain zuzen ere. Bidaltzen dizkizuedan maitasunarekin lotutako esamoldeak oso orijinalak direla uste dut. ezkonduta dauden. zinemari buruzko berriak. hau da. agurtzen zaituztet. Zuek aukeratutakoa elkarrizketatuko dugu. oso polita. eder hori. Idazlanarekin batera bidaltzen dizuet ale berberan bidaltzeko esan zenuten KULTUR-ONTZI atalean lehiaketa azpi-atalako papertxoa. saia zaitez batera asko ez bidaltzen. lanbidetik kanpoko arloak ere jorratuko nituzke (hobbiak. Mila esker eta segi lanean! Zure txokoa da hau. Kaixo. Badakigu horrelako ariketak ez direla. MIKEL URDANGARIN abeslea. Animo. HABE aldizkariaren lagunok: Uztaileko alean proposatu diguzuenez. batetik. Horregatik. ziber-tabernaren batean edo saia zaitezke. Oraingoan ere zuen erantzun baikor bat itxaroten. azkenengo hilabeteko ZURE IDATZIAK HOBETU NAHI AL DITUZU? atalako idazlana. beraz! Kaixo HABE aldizkariko lagunak!! Honen bidez bidaltzen dizuet berriro. Agur eta besarkada handia.. Mila esker.habe. Montse Zure eskariari erantzuteko Aldizkari elektronikoan inkestatxo bat ireki dugu. irrifarre faltsu batekin. nire aldetik. Bertan aurkituko dituzun baliabideek lagunduko dizute ikasten. Laugarren esamoldean nire izena jarri dut. Aukera aprobetxatu nahi dugu IKASLEAREN GUNEAri (www.org/ikaslearengunea Rafael (Bermeo) Ai nire azukre-koskortxue!! Oso maite zaitut!! Kaixo. MIKEL ZARRABEITIA txirrindularia. Bigarren kontua. etab. gure lankide den Juan Miguel Gutiérrezek.

anemiaren seinale dira. Hauek. eta granulozito neutrofiloak. A URDAILEKO AZIDOAK. polen-ale baten aurrean. Hona ekarri ditugunak. hainbat gaitz atzemateko gauza da sendagilea. erasotzailea jaten dutenak. duen erantzun asaldagarria da alergia. sistemak inmunoglobina E edo IgE izeneko antigorputzak neurriz kanpo sortzen ditu. Honela. zelula-talde ezberdinak jartzen dira lanean. zelula bizi eta hilak eta bakterioz osatuta dago. SUNTSIGARRIAK OTE? J akiak behar bezala desegiteko. gauza berriak ikasi. adibidez. ez baita oso erraza gure gorputza. erantzun inmunea arautzen dutenak. odolaren oxigenazioarazoren bat uzten du agerian. Zelula mielomonozitikoak. berriz. urdaileko guruinek azido klorhidriko ugari ekoizten dute. loaren hasiera eta bukaeran aluzinazioak izaten dituzte eta zenbaitetan. adibidez. Jakin-mina ere sortzen digu. gaixoak ezin izaten dira mugitu. Irakurri arretaz eta.ure osasuna eta gure familiarena betiko kezka dira. hain makina osatua izanik. zitotoxikoak. askotan nori galdetu ez dakigun hainbat kontu dira. zelula erasotzaileak txikitzen dituztenak eta kentzaileak. ZEIN DIRA DEFENTSARAKO DITUGUN ZELULAK? anpoko etsai bati aurre egiteko. neutrofiloak. Azazkal lodi eta itxuragabetuak mikosi edo onddoek eragindako infekzioa erakuts dezakete. baita bitamina-falta ere. azazkal hauskor eta zurbilak. Batzuetan. Hemen aipatu behar ditugu makrofagoak. ondo ezagutzea. Erasotzailea hiltzen dute. Etsaia mugitu ezinik uzteko antigorputzak sortzen dituzte. 318 . G ZER DA NARKOLEPSIA? Gaur motz L oarekin lotutako gaixotasun bat da narkolepsia. Azidoaren ahalmen erregarriari aurre egiteko. Hiru motatakoak daude: laguntzaileak. Kolore urdinak. jakin badakigu gaixoek. azidotik babesteko. berriz. ZER DA HORI? Z ZERGATIK ALERGIAK? aurietan azaltzen den humore lodia da zornea. muki babeslea botatzen duten guruin-mota ezberdinak ditu. Oso ezaguna ez bada ere. linfozitoak aktibatzen dituztenak. T linfozito laguntzaileek ezagutzen dutenean. guk bezalaxe. hala nahi badute ere. Sueroa. K AZAZKALAK. lo hartzen dutela bat-batean. makrofagoak. Hauek dira: B linfozitoak. GURE OSASUNAREN ISPILU zazkalen itxurari begiratuta. berriz. agente patogeno bat eta beste zelula inmuneen arteko borrokatik sortzen da sueroa. oso bizi-iraupen motzeko zelulak eta etengabe berritzen ari direnak. lo hartzeko garaian edo esnatu berritan. T linfozitoak. edozein gauza egiten ari direla. Azken finean. alergiaren prozesu handigarriak sortzen duen histamina aske uzten dute. Milimetro bateko lodiera duen azala osatzen dute. ondo lo egin arren. G 6 ure gorputzak hasiera batean kaltegabekoa den gai baten aurrean. apoptosis edo suizidio barne-programa martxan jarriz. ZORNEA. Zelula hiltzaile naturalak.

Glándula.Estómago. botulismoa sortzen duen bakterioaren genea. ez egin... 7 318 . Izugarriena zera da. Ongi aireztatuta dagoen toki batean etzan zaitez eta ez jarri arropa askorik soinean.Peste. Linfozito batek ordu betean 10 milioi antigorputz inguru sor ditzake. GURUIN.. Jaiotzen garenetik berezko oztopo anatomiko batzuk ditugu: azala biguna. ONDDO. Bakterio baten genoma aldatzeko aukera izatea.Moco... ARMA BIOLOGIKOAK anipulazio genetikoak hainbat gauza ezberdin sortu ditu.Enemigo.Inmortal. ETSAI...Continuamente. ARAUTU.Regular. Insomnio arazorik baduzu... GARUN. Antigorputz edo inmunoglobulinak dira. antibiotikoen aurkako bihurtzeko. KALTEGABEKO.. IZURRI. invasor. 2. MUKI.Acidez. adibidez. adibidez. badirudi nahikoa dela gene jakin batzuk bakterio patogeno batera pasatzea. eta zenbait zelula fagozitoak. KENTZAILE.... Oztopo fisiologikoak.Quebradizo/a. B linfozitoek Y forma duten egitura proteiko batzuk sintetizatzen dituzte.Cerebro.Supresor. M LO KULUXKARIK EGIN NAHI? I txuraz langileenak diren hainbat herrialdetan. ETENGABE. lisozimak. odolaren osagai kimiko batzuk.. LO. Hobe duzu ohean etzatea siloian baino..Producir.Sueño.Inofensivo/a. Probetxugarria izan dadin. ASALDAGARRI. modu berean. SUNTSITU.. Nonbait.. beren hanka itsaskorren bidez kanpotik etorritako etsaia gelditu eta suntsitzea ahalbideratzen dutenak. HAUSKOR. ZORNE.. guda kimikoan aritzen direnentzat arma bezalako zerbait da.Auxiliar. Ameriketako Estatu Batuetan eta Japonen. Errusiako eta Kazajstango laborategietan izurriaren aurkako andui ia hilezkorra sortu zuten. GARRAZTASUN. ZER DIRA ANTIGORPUTZAK? K anpoko gai batek gure oztopo naturalak gainditzea lortzen duenean.. Honela. Dolly bezalakoak ahaztu gabe. GIHAR.Vida. mukiak.Corrosivo/a. Ez zaitez kolpetik esnatu eta itxaron 15 minutu inguru gidatzen hasi baino lehen.Desegin. bazkalondoan lo-kuluxka bat egitea mesedegarria dela aitortu dute behingoz. URDAIL.Hongo. ANDUI. frogatuta dago lo pixka bat egitea (hogei minututik behera beti!) ona dela garuna eta giharrak indartzeko. HILEZKOR. bai. 3.Exacerbado/a. berriz: urdailaren garraztasuna. ERREGARRI.. kontuan har itzazu aholkuok: 1. Isolatu liteke..Pus. LAGUNTZAILE.. ZURBIL. edonork aurkituko duela Interneten hainbat mikroorganismo arriskutsuren deskribapen osoa. EKOIZTU. BIZI-IRAUPEN. 4.gero ean EGIA AL DA JAIOTZATIK BERTATIK INMUNITATEA DUGULA? H alaxe da.. eta odolera iristea lortzen duenean.. azala kasu.Músculo..Pálido/a.Cepa.

jolasean ari baikara. Donostiako Belodromoan jokatuko da 2001eko abenduaren 16an goizeko 11:00etan hasita. Bertsozaleok. beraz.. izatekotan. hori ere jolasa baita. Bertsoak erakutsi digu gure aurrekoen sorkuntzen pilaketa enigmaz betea dela hitza. Asmatuko dugu.Bertsolari Txapelketa Nagusia Hitza informazioaren gizartean Hitzak egiten gaitu euskaldun euskaltasunak munduko Euskal Herri mailako izaera izan duten Bertsolari Txapelketatzat hartzen ditugunak 12 izan dira orain artean jokatutakoak. eta berrituta bakarrik jarrai dezakeela izaten ondare. aldiz..eta Bertsozale Elkartean gaude bildurik. hitzaren jolasari tokia egiten.bertsolariak barne direlarik bertsozale esaten dugunean . guk bertsoa nahi dugu erakutsi. hatsari hatsa emanez. Andoni Egaña 8 318 Argazkiak: Bertsolari Aldizkaria . Bertsozale Elkartea 1936 Txirrita 1980 1982 1986 Amuriza Sebastian Lizaso 1989 1993 1997 Jon Lopategi XIII.a izango da. gaurko gizakiak. mendebaldetik eta ekialdetik etorritako bertsolariak. Euskal lurralde osoa gurutzaturik beste 10 herritara iritsiko dira saioak. Finaleko ekitaldia. badirudi. Orain arteko txapeldunak hauetxek: Gaur 1935 1960 1962 1965 1967 Uztapide H Hala dio aurten kantatu den bertso gogoangarri baten hirugarren puntuak. Basarri Hitzaren jolasak sorginduta gabiltza Euskal Herri osoko bertsozaleak . Bertsoak erakutsi digu sorkuntza hori jolasa dela. Euskal herrietako bertsozaleen gozagarri. Jolas etengabe horren baitan. euskararen bizi-kinka jokatzen ari garenean. Hori dugu gure benetako lehia. Bertsoak hori guztia erakutsi digulako. Hitzak egin gaitu euskaldun. tramankuluak zerbitzura jartzen: hitzaren hatsaren hotsaren zerbitzura. Hitzari hatsa eman. teknologiak liluratzen dituela. eta gure sorkuntzak biziarazten duela. hegotik.XIII. Hasierako saio Nafarroa Beherako Donibane Garazin jokatuko da 2001eko urriaren 21ean arratsaldeko 16:30etan hasita. erabili egiten dutela behar dutenerako. eta tematuta gaude gure izaerari arnasa eman dion horri arnasa ematen jarraitzera. bai. hitzak gaitu liluratzen. Hitzarekin jolasean ari garenean hizkuntzaren bizi-kinka ari baikara jokatzen. orainean eta geroan. Horretanxe ari gara bertsozaleok. Alde batetik hizkuntzaren bizilehia gorria.. Bertsoak erakutsi digu hitza altxor agortezina dela. Hitzari hotsa eman. Bertsoak erakutsi digu hitzaren ondarea jaso badugu ondareberritzeko jaso dugula. baina beste aldetik jolas moduan ulertzen duguna. urtean jokatuko dena 13. esango genuke. eta bereziki gaurko ahaldunak. Ematen du. Eta hitza. Euskal Herriko Txapelketa Nagusian jokatzera jolastuko dira iparretik. Eta teknologia. bapatekoaren soiltasunaren menera.. erabili egingo dugu behar denerako. 2001. bapateko hitz hots hutsez. Eta alderantziz.

HIZPIDE. eta arrazoi nagusiak edo bertso-bukaerarako utziz.Nondik norakoa. Efímero/a.Adinkidea.Funtsa.. esate baterako. hainbat bertso-eskolatan da irakasle. Eta esperantza hemendik aurrera.Hori argi zegok bertso-afarietan.Improvisar.. horrek mugatuko din taldearen norabidea? A. eta bertsoak egiten ikasten dute. Motivo de conversación.. edo sekulakoak entzun beharko dizkik eta hausten badik. Beste batzuek nahiago diate bertsoak idaztea.Métrica. BAT-BATEAN ARITU.El año en que estamos. eta Lasarten. ezta? A. aldiz. SEKULAKO. OIN. gaur egun txapelketetan ez zegok bertso-eskolan muturra sartu gabeko bertsolaririk apenas. eta aurten Euskal Herriko Txapelketa Nagusian hartu du esku. Baina guk batez ere bertsoeskolak izan ditugu hizpide.. Bertso-eskola horietan bertsozaletasuna suspertzen dute...Sinplea.Bertsoan errima egiteko erabiltzen den hitza. Ume batzuek izugarri ondo pasatzen diate ordu-erdiz kantu zaharrak kantatzen eta komentatzen: “Eta ni orain izango naiz Lazkao Txiki. Arrazoiketa landu. OINARRI..Al menos. Batek bestea hausteko joera badik.. eta ni Jose Lizaso. Obligatorio. Villabonan.Taldean zein jende sartzen den...Hi hiru bertso-eskolatan ari haiz. * ADIN BEREKO..A. H.Ez zaidak iruditzen.Hizketagaia. NORABIDE. lau oinak emanez eta ikusi.Elkarren lehian.Hocico. eta hor tailer moduan. respuesta).A. Terrible (comentario.Txikitzeko. eta adin bereko jendea duen beste talde batean ez dik funtzionatzen.. baina hor helburua duk D eta B ereduko ikasleak elkarrekin jarri.. MUTUR.Pasa ez den.. dezente ondo moldatzen direnak. eta horrekin joatea toki guztietara. eta Euskal Herrikoan hemezortzirentzako bakarrik zegoan lekua. Eta ni lehenengo urtean behintzat zalea nauk ofizioka jartzen bat beste baten kontra.Gaur egun ez dun egongo txapelketetan bertso–eskolatik pasa gabeko bertsolaririk... eta inoiz bertsolari bat entzungo balute plazan edo telebistan.Dezente. errimak. Añorgan... Ha participado. SUSPERTU. Zizurkilen. HAUSTEKO JOERA. bertso zahar asko buruz jakin behar dituela.Eta bertso-eskolara doanak ulertu behar din. ia denek.Egundokoa. H. ARRAZOIKETA.A. A.. hori ez dela lehia soila. izena ematerakoan.... Eta aurten Pasaian. baina batere errimarik gabe.. Cada cual en su papel.Gehiagoetan ere bai. 9 318 . nahiz eta gero notarik ez izan. azkenean heu ere behera hoa. Kontua ez duk material bat eduki. Gaurko ume eta ez hain umeak ez dituk gauza gai hutsal bat hiru minututan lantzeko.Eta “betiko” bertso-eskola horietan nolako ariketak egiten dituzue? A. bien artean aurrera eraman beharreko zerbait baizik. H.gero XIII. Aurten dezente hartu dizkiat.. berriz. Razonamiento. Zein esperantzarekin? AMAIA AGIRRE. G Amaia Agirre bertsolariak ETBko Hitzetik HABE. gutxienez jakitea ze neurritan ari den. umeen eta helduen taldeak. eta ni bertso zaharrak kantatzen zalea nauk.. Futbolean ere gertatzen duk hori... Hasieran idatziz piska bat. Villabonan. H. saio polita egitea eta neure buruarekin gustora geratzea. Amaia bera ere bertso-eskolatan aritutakoa da ikasle. Eskola eta ikastoletan bazkalondoan izaten diate ordubete libre. bertsoa nola egiten duen.. bertsolaritza sartu diate. Nik orain hiru bat urte bertso-trivial bat egin nian.. baina gero trebetasun hori lantzeko kantukideak bertso-eskoletan bilatzen dizkiate. aur egun apenas dagoen bertsoeskoletatik pasa gabeko bertsolaririk. inork ez dik destakatuko. sekula bertso-eskola batean aritu gabekoak. PASA GABEKO. eta igoal talde batean izugarriko arrakasta zeukak. Bazeudek gaztetxoak.. Hi oso ondo ari bahaiz.Aurten lehendabiziko aldiz hartuko dun parte txapelketa nagusian. Bertsolari Txapelketa Nagusia Amaia Agirrek aurten lehendabiziko aldiz hartuko parte Txapelketa Nagusian Hortzera saioan lan egiteaz gain. Ronaldo izan nahi dutela. HARTU DU ESKU... HUTSAL..Ezinbestekoa. Alentar.... Base. Eskola Publikoan derrigorrezko gaia duk bertsolaritza. Sailkapen-fasean hirurogeita sei bertsolari abiatu gintuan.. esaterako.A. Trayectoria. Costumbre de avasallar.Zirikatu. eta gai baten inguruan bota ditzatela arrazoiak. eta bat-batean ariko balira bezala kantatzen”. dizkiat bertso–eskolak. hor zegok oinarria: esamoldeak.Esku hartu du. Eta iruditzen zaidak egunen batean norbaitek bertsolari izan nahi badik..... Talde bakoitzean izaten dituk pare bat besteen gainetik daudenak.. A.. GUTXIENEZ. defendiendo lo suyo.. AURTEN. Ez duk ohiko bertso-eskola. ofizioka eta ari direnean. OFIZIOKA..A. baina kantukideak huts egiten badin. Coetáneo/a. 12-13 urtekoak. bertso-eskoletako kide gisara ematen dutelako. joskera.. gainditzeko ohitura..Batzuk etortzen dituk 12-13 urterekin Andoni Egaña izan nahi dutela esanez.Arrazoibidea.Ez zekiat. NEURRI. H. DERRIGORREZKO.

Paisanoz jantzita gizon arraro bat hurbildu zitzaien: “Buenaz tardez”. Eta bertsosaioetako ariketa bat hauxe izaten da. gai-jartzailea. “Internet”. ez beti. zein erdera ederra. Bertsolariak ez ditu aldez aurretik gai horiek zein diren jakiten. bertsoak bertso-lerroek osatzen dituzte. gaiak ematen zaizkie bertsolariei kantatzeko. Beste batzuetan gaia esaldi bat izan liteke. bertsoak egiten dituzte.. Ezin du bertsoa prestatu. Beste bat gaia jartzea. Zergatik ez zekiten zer kantatu behar zuten? Bertsolariak kantatu ahala sortzen duelako bertsoa. Bertsolari Txapelketa Nagusia Bertsoa ulertzeko Gaur Bertsolariek. “Muy buenas” bertsolariek. argi dago betiko berak doazela. bertsolari guztiok saiatzen garena. Igor Elortza OINAK: Errima osatzeko erabiltzen diren hitzak. ta onenak kanpoan utzi gaituztela. GAI-JARTZAILEA: Jendaurreko bat-bateko bertso–saioetan alde batetik bertsolariak daude. Adibidez. “Zon uztedez loz cantaore?” besteak. Onintza Enbeitak: Eta aurtengoa da txapelketarena. noski! Sarritan. Euskarazko bertso hitzaren ordaina estrofa da gaztelaniaz. Batzuetan gaia hitz bakarra da: “Udazkena”. eta Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusian ere bai. oholtzara buruz ikasita eraman. JARRI PUNTUA!: Batzuetan gai-jartzailea bera hasten da kantuan. bertsoa? BERTSOA: Ez dira nahastu behar euskarazko bertso hitza eta gaztelaniazko verso hitza. Bat-bateko bertsoak beti du errima. Gai-jartzaileak bideratzen du bertso-saioa. Horrela sortu zuen bertsoa Ruben Sanchez bertsolari euskaldun berriak guk emandako lau oin hauekin: ONA. Jose Lizaso. Hori da puntua jartzea. edo egoera jakin bat. dEnONA. Zarauzko maistra bati omenaldia egin zioten. entzuleei ematen daukagun onena. ordea. Igor Elortzak: Nork irabaziko du aurtengo txapela?: Uste dut erantzuna nahiko zaila dela. BAT-BATEKO BERTSOA: Lazkao-Txiki bertsolariari gertatu zitzaion ikurriña legeztatu zuten urtean. Eta besteak: “¡Pues vaya cantaore de lo huevo!”. Txikitan gustokoa nuen nik amona. egONA. “Festa”. zein erdera ona. y ¿qué van a cantar?” galdetu zien bertsolariei. Hori du lanetako bat. bere hizketari ni entzuten egona. “No lo sabemos” erantzun bertsolariek. uso bat zara eta zain dituzun ehiztariei hiru bertso”. Horiek dira oinak.XIII. orain euskera ere nirea ta denona. “Sí” Lazkao-Txikik. “Bueno. “Aita”. bistan da. Gai-jartzaileak aurkezten dizkio bertsolariak ikus-entzuleari. Eta bertso-lerroa da gaztelaniazko verso delakoa. lehen bi bertso-lerroak kantatzen ditu bertsolariak bertsoa osatzeko. Adibidez: “Zu. Beraz. edo botatzea. Gai-jartzaileak lau oin ematen dizkio paper batean idatzita bertsolariari eta honek bertsoa egin behar du. eta bertsoak abestu behar zituzten Lazkao-Txikik eta Jose Lizasok. Zer da. eta bestetik.. guk Igor Elortzari eta Onintza Enbeitari jarritako puntuak: Uda bukatu eta dator udazkena. amONA. Argazkiak: Bertsolari Aldizkaria 10 318 Ruben Sanchez: .

aldiz. berriro besteak segituko du. “Mutil-koxkor bat itsuarreko”. bertso-lerroak 6na silabatakoak.Viudo/a. Adibidez. Urtero jaiotzen dira berriak.Zuzenekoa.. ALDEZ AURRETIK... eta 8.Bertso-emanaldia. Bigarren bertsolariak ez daki lehendabizikoak zer kantatu duen.Tranpaldoa.. 7na silabatakoak dira eta 2.Erraza. Zortziko Handiaren 1. Gai-jartzaileak esandako doinuan bertso-kopuru bat eginaraztea. Homenaje.Siguiente. Bai zortziko txikian. eta 8. OSATU. Completar. al mismo tiempo. BURUZ IKASI.Legez onartu. Txapelketetako ariketetako bat hauxe izaten da. zortzi bertso-lerro dituztelako. BIZPAHIRU. Normalean batek zerbait esan. “Entraban en las casas”.Bi edo hiru. AZKEN-AURREKO. IKUS-ENTZULE.. Zortziko Txikiaren 1. kantatutakoa arrazoituz. Gai-jartzaileak berarekin dagoen bertsolariari bizpahiru gai ematen dizkio bat aukera dezan kantatzeko.. eta besteak kontra egin behar izaten dio. Crear mientras se canta... ZORTZIKO HANDIA ETA ZORTZIKO TXIKIA: Esan dugu bertsoetan errima kontuan hartu behar dela. HURRENGO.. Actuación en directo. 5. nahita. PROPIO.. eta silabak ere bai. MAINONTZI.Burutu. BERTSO-SAIO. ARGI EGON. “Aizak hi. “Txirritarena”... oina. ITSUARREKO.Penúltimo/a. “Astoa ikusi nuen”..Berariaz..Gorazarrea.. “Xarmangarria zera”.Aurretik.. “Adios ene maitia”.. eta 7. eta 2. Beste bertsolariak gela batera eramaten dituzte oholtzatik urruti. . bertso–lerroak. Beste doinu batzuen izenak: * ALARGUN. mutil mainontzi” doinuan hiru bertso burutzea. SAMUR.Lazarillo/a..... OMENALDI. Eta berak erantzun: “Maritxu nora zoaz”. eta gai berberak izango ditu aukeran. AURKEZTU. 3. BAKAR. De antemano. hurrengo bertsolaria gelatik (gartzelatik) tranpaldora joango da. Horrela gai-jartzaileak esandako bertso-kopurua osatu arte.. gai-jartzaileak azkenaurreko bi bertso-lerroak emanda bertsoa burutzea izaten da.. Legalizar.Negartia..Presentar.. zaila da plagiatzea. Zientoka doinu daude. bai nagusian.. Bertsolari bakarra dago oholtzan gai-jartzailearekin. Bertsolari bakoitzak bere rola jokatu behar du.Kantatzen den une berean sortu.gero Euskera batzuentzat hizkuntza zakurra. bertsolari batek amaren rola jokatuko du.. eta ia doinu guztiek dute beren izena. Tarima. bertso-lerro motzenek daramate errimadun hitza.. Bertsoak neurri edo metrika jakin bat du. euskara ikasteak nahiz sortu beldurra. euskera ikastea ez dela samurra.Público. 5. “Ez dakit txapelketa”.. eta besteak nerabe parrandazalearena. besteak beste batekin erantzungo dio..6. bukaeran. ez ote da alferrek dioten beldurra? Nerea Elustondo: XIII. Expresamente.Adolescente. bertso-lerroak 8na silabatakoak. Gero hirugarren bertsolaria igoko da oholtzara.4... KANTATU AHALA SORTU. eta horrela guztiek abestu arte. Metrikaren aldetik zortziko handia edo nagusia.Bat besterik ez. 6. NERABE.. Bertsolari Txapelketa Nagusia Txapelketeko beste ariketa bat. “Gu gara Euskadiko”.Garbi egon. Guk Nerea Elustondori bi bertso-lerro hauek eman genizkion: euskara ikastea/ez dela samurra.. Eta bakoitzak bere postura defenditu beharko du. Recital de versos. Estar claro. OHOLTZA. 11 Onintza Enbeitia 318 OFIZIOKA: Ofizioka aritzeko gutxienez bi bertsolari behar dira. Adibidez. eta 7..Memorizar. Honek bukatzen duenean.. euskaltegiko “txapak” edota beldurra. “Alargunarena”.4. eta zortziko txikia dira erabilienak. GARTZELAKO GAIAK: Txapelketako ariketa bat da. bertso-lerroak 10na silabatakoak dira. “Maitasuna da bizi izateko”. “Antton eta Maria”. 3. “Betroairena”. JENDAURREKO. LEGEZTATU. Horien artean badira propio txapelketarako sortutakoak.. Batek bertso bat kantatuko du. Zortziko dira. DOINUA: Bertso guztiek dute beren doinua.

euskarazko aldizkari juridiko bakarrera. Bertan.Urrutiko kontua iruditu zaigu beti epaitegietan gertatzen dena. hiritar arruntontzat zaila bezain ulertezina izan baita askotan justizia. Aukeratu dugun artikulua. pentsatu gabe arau horrek Konstituzioarekiko ze jarrera duen. Garbiñe Biurrun epaileari egindako elkarrizketa. Beraz. Baina sen onarekin bakarrik nahikoa izango litzateke. ” Hori bai galdera zaila! Filosofo asko eta asko saiatu dira justizia zer den zehazten. Eta gizartean bizitzen ari den errealitatea beti hartu behar da kontuan. sen ona eduki behar da. “ 3 Epaileek. eta sortzen diren lege berriak eta araudi berri osoa ezagutzeko. hankek oso ondo kokatuta izan behar dute lurrean. hobeto. eskuetan hainbeste botere edukitzeko. 12 318 . berriz. errespetagarria den edo ez. bai ekonomikoa. baizik eta azterketa sakonago bat egin beharko genuke: noraino interpretatu behar den lege bat kasu edo gatazka konkretu bati aplikatzeko. 1998az geroztik. Nik uste dut momentu honetan hori dela justizia. justiziari buruzko oinarrizko galderei erantzungo die magistratuak. Gaur 1 Zein da epaile baten eginbeharra? Epaile baten zeregina batez ere da berari zuzentzen zaizkion gatazkei irtenbidea ematea. Hori oso garrantzitsua da. Ez dira berdinak gatazka zibil bat (adibidez. mailegu baten ondorioz batek beste bati dirua zor diola-eta sortzen den eztabaida erabakitzea ) edo hiritarren eta Administrazioaren artekoak. hau da. Eleria aldizkarira jo dugu. Oso ondo ezagutu behar da inguratzen zaituen errealitatea. orduan Donostiako Lan arloko Epaitegian sartu baitzen. Teoria asko eta asko daude. eta abar. baina beti askatasun publikoetan oinarrizko eskubideen ikuspegitik. Askotan epaileok legea nolabait automatikoki aplikatzen dugu. Baina justizia egitea da -badakit gauza jakina esatera noala. edo lan munduan sortzen direnak (batik bat enpresarien eta langileen artean.legea eta Konstituzioa aplikatzea. eta esaldi famatu asko ere bai. Ingelesek esaten dute epaile ona izateko sen on asko izan behar duela pertsona batek. eta abar. eta “Jueces para la Democracia” taldeko bozeramaile ere izan zen. Garbiñe Biurrun Mancisidor. eta amaitu bezain laster hasi zen bertan irakasle gisara lanean. ez bakarrik formalki konstituzionala den ala ez. Eta. batez ere. Kontuan hartu behar da gatazka horiek era askotakoak izan daitezkeela. Alde batetik. Jakinmina behar da baita ere gehiago ikasteko. eta abar). denbora guztian Konstituzioaren barruan ote dagoen eta gainera Konstituzioak jasotzen dituen eskubideak benetan sakontzen. eta horren arabera gure lana ere oso desberdina izan daitekeela. araudi osoa. baina funtsezko lana hori da: gatazkak legearen arabera konpontzea. 1987an epaile izateko oposaketak gainditu eta Tolosako Epaitegian aritu zen bi urtez. ardatz asko sortzen dira lan honetan. jakin-mina edo kuriositate pixka bat eduki behar da azaltzen diren arazoen aurrean: gauzak nola eta zergatik gertatu diren jakin nahi izatea. justizia auzitegi nagusiko magistratua G arbiñe Biurrun Mancisidorrek Donostiako Zuzenbide Fakultatean egin zituen bere ikasketak. hau da. Euskal Herriko Justizia Auzitegi Nagusiko Lan Aretoko magistratua da. bai politikoa. oposaketak gainditu ondoren hori ez da gehiago frogatu behar. Uste baino gertuago dugula frogatzeko. gatazka batean arrazoia nork daukan edo legeak nori ematen dion erabakitzea. pertsona normal orekatuak izan behar dute Zer da justizia? 2 Zein tasun behar dira epaile on bat izateko? Nik uste dut ikasteko gaitasuna frogatutzat emango dugula. eta zuzenbide pixka bat baldin badaki.

orduan egingo dugu benetan justizia. Justizia naturala naturari dagokio.) Donostia. 5 Hainbesteko aldea al dago filmek erakusten dizkiguten epaiketen eta benetakoen artean? Bai. 1-116. Beste kontu bat da frogak ez direla oso egokiak. baina nik uste dut hemen gero eta jende gehiagok daukala 13 318 . Epaileak badaki beharbada berak jasotako egia hori ez dela errealitatean gertatutakoa izango. alderdiek nola defendatzen dituzten beren ideia eta eskaera. eta beren burua. orr. Justizia Auzitegi Nagusiko magistratua Justizia momentukoa da. edo azaldutako agiriak ez direla zuzenak. Gatazkan parte hartu duten alderdiek pentsa dezakete: “baina nola esan dezake hori epaileak? Hori ez zen horrela gertatu!”. 1999 Garbiñe Biurrun Mancisidor. baina berak egia horri eman behar dizkio irtenbidea eta erabakia. Egiak aurpegi desberdinak izan ohi ditu. Orain zertxobait hurbilago egon daiteke zinpekoen epaimahai-sistema sartu delako. epailearentzat egiak aurpegi bakarra du: epaiketan bere ustez frogatuta gelditu da dena. dirudienezeta horrek oso zerikusi txikia du gure errealitatearekin. 4. naturak bere arau eta erregelak ditu funtzionatzeko. baina benetan momentu batean epaileak pentsatzen du gauzak era batera gertatu direla. edo beste agiri batzuk zeudela aurkeztu ez dituztenak. baina ez dut uste gizakien justizia naturala denik. askoz ere xumeagoa. baina teatralitate handia dago han. zeren nik ez dut hango errealitate judiziala ezagutzen. baina behintzat guri film horietan erakusten digutena errealitate bat da -hangoa. Errealitatea oso desberdina da. egia bat ateratzen da. eta abar. nahiz eta errealitatekoa ez izan. edo gero frogatzen dela lekukoak gezurretan ibili direla. gainera ez dakit filmetan benetako errealitatea azaltzen den. Baina guk prozesutik ateratako egiarekin funtzionatu behar dugu. eleria. Prozesu horretan burutzen diren frogen arabera.rgero 4 Euskal Herriko Legeriaren Aldizkaria 4 zkia. Beno. eta egia hori lortzeko daude prozesua eta arau prozesalak. baina epaiketa baten ondoren. Gizakiok normalean arau batzuen bidez antolatzen gara eta arau horiek beti eskubide horien pean egon behar dute. Arau horiek errespetatuz egia bat sortzen da. Eta nola jakin erabakirik egokiena ematen ari zaren? Hori ez dago jakiterik. Eskubide horiek errespetatuz eta sakonduz aplikatzen badugu araudia. eta han sistema berdina erabiltzen da. Nola jakin benetan sententziarik egokiena eman dela? Egiak aurpegi asko izan ditzake. eta hori da gure egia. batez ere filmetan ikusten duguna Estatu Batuetako errealitatea delako. (49-52. eta egia horri aplikatzen diogu legea. Hori guztia frogen araberakoa da.

... 3.... eta justizia benetan egingo dela........Conflicto... * 14 318 ARAU........ GATAZKA... hau da...........Garantizar................... 6 Zer egin liteke jendeak justiziarekiko fedea berreskuratzeko? Ez dakit...Instinto. beste klase batekoa delako..... Batzuetan legea aldatu egin behar da. eta besteari.... LEKUKO. adibidez.... ez dut uste gauza handirik behar denik................ SEN....Testigo. .. ......................... eta orduan gero eta gehiago ezagutzen da errealitate judiziala............ BERMATU.......... saia zaitez koadro honetara justiziari lotutako hitzak ekartzen..... atzerapenik gabe....Norma.. beraz..... baina beste batzuetan gauzak horrela direla eta legeak agintzen duena egiten dugula. ZINPEKOEN EPAIMAHAI.............. eta arrazoi dutela gaizki pentsatzean...... Zoritxarrez batzuek justizia penalarekin (bai delitu baten biktimak izan direlako......... Epaileok lan gehiago egin behar dugu..........orrialdera....................... Uste dut hori dela jendeak nahi duena.... jo 39....Garbiñe Biurrun Mancisidor........ legea benetan denei berdin aplikatuko zaiela... .. ..... lehen aipatu dudana adibidez: bermatzea epaileak pertsona normalak izango direla.... Beharbada jendeari gutxien gustatzen zaiona ez da denbora gehiago edo gutxiago erabakiaren zain egotea..Característica......... ..........Deber.................. 1998an.... bai delitugileak direlako).......... eta besteetan beste kontu arruntagoetan (lan-harremanetan. . Uste baino gehiago aurkituko dituzu! epaile ...... cualidad.... baizik eta ikustea justiziak bi neurri desberdin erabiltzen dituela: honi legea era batera aplikatzen zaiola.. ...... baina hori legegilearen kontua da. eta horrelako gatazka pila bat konpontzen dira epaitegietan....... .. Ez dut uste gauza berezirik egin behar denik. TASUN............Jurado popular....000 salaketa inguru aurkeztu ziren..... Nik uste dut jendeari esplikatu behar zaiola batzuetan gauzak benetan gaizki egiten direla..... jende askok ditu enpresariarekin gatazka handiak nahiz txikiak)... Zalantzarik sortu bazaizu... ZOR.....Demanda.. SALAKETA... Justizia Auzitegi Nagusiko magistratua Justizia Administrazioarekin harremana..000 pertsona inguruk izan du gatazkaren bat epaitegietan....Arruntago........... beste era batera................ 3. zuzenean gainera.......... ez epaileena.... atzerapen handirik ez dela egongo. Atzerapenaren asuntoa larria da.... Beraz........ XUMEAGO. Gaurgero Donostian urte betean.. baina zenbait jurisdikziotan ez da batere larria: nahiko ondo daude. baina bai behintzat gauza batzuk aldatu... Testua irakurritakoan..............

Osasun ondasun INTERESGUNEA INTERESGUNEA 15 318 .

ahotik baizik. Alkalinoak oso lagungarriak dira: esne hotza eta yogurrak. Txertoak daude. Jendeak ulertu behar du eguzkiak kalte egiten duela asko hartzen baldin bada. HABE.. Harrigarria badirudi ere. HABE.B. hezetasuna gehitzen denean. Horrela al da? Osasun kontuan. begibarruko mina. nahiz eta urtetik urtera emaitza hobeak lortzen diren. ebitatu egin daitekeelako. HABE. dena den. Diotenez. Horrek. HABE. HABE.. herritxo batean edo hiri batean bizi? J.Osasun ondasun Testua: Idoia Arozena Argazkiak: Imanol Otegi INTERESGUNEA 16 318 Julian Bereziartua. eta horrek min egiten dit. Ia egunero-egunero azaleko minbiziak operatzen ari naiz. negua eta udara konparatzen baditugu. ahozabalka hartzen dugulako arnasa. ondo iruditzen zait. zer gomendatzen diezu zure bezeroei? JULIAN BEREZIARTUA. eta asko Benidorrera joaten dira negu partean eta beltz-beltz bueltatzen dira. sukarra eta ondoeza ematen digun gaitza. Udarako beroa. urdaila eta azaleko arazoak.. eguzkiaren radiazioak gure azala erre egiten du. horiek zuzentzen ahalegintzen naiz. garbi ikusten da.. eguzkiak berdinberdin ematen du. ez sendatzen. barruan ala kostaldean bizi.Euskal Herria txikia denez. Orain 25 urte.Ez. gripea virusa denez.. eztarrira haize hotza joaten zaigu eta haize hotz horrek urratu egiten digu eztarria.. zer egin beharko genuke? J. Garbitasuna eta garbitasuna. Hori dela eta.Euskal Herrian toki batetik bestera ezberdintasun handia al dago. oraindik ez dakigu gripea sendatzen. gaixotasunek gora egiten dutelako ustea dugu. hona hemen azpeitiar sendagileak eman dizkigun kontseiluak. eguraldia hozten hasten delako eta udazkeneko hezetasunak eta hotzak gripea harrapatzeko zorian jartzen gaituztelako.B.. garbi. baina zein Lau orriko hirusta dira gure artean gaiLau orriko hirusta aurkixotasunik arruntetzea oso zaila da.Termometroak behera egin ahala.Bai..Arnas-birikesinbolo bihurtu da. jubilatuetan. udazkenean belar asko biltzen da eta intosikazio ugari izan ohi da. Eguna moztu ahala. Arnasaberastasuna. neguan hartzen diren gaitz gehienak ekiditzeko balioko digu. eta osasuna. eta hortik gaitz asko etortzen dira. mutatu edo aldatu egiten da eta txertoak martxan jarri orduko.Udaberrian eta udazkenean urdaileko gaitz gehiago ikusten ditugu. urteko arorik gogorrenari nola aurre egin jakiteko. alegia. eta emaitzak ez baldin badira espero bezain zuzenak. Izan ere.Zuk zerorrek zein prebentzio neurri hartzen dituzu? J.. Nahiz eta eguzkiari begira ez egon.. HABE. Neure burua zaintzen ahalegintzen naiz. baina ez da guztiz konfiantzazkoa. hotz gehiegirik hartu gabe.Bide onean goaz. baina gazta zaharra ez da jan behar. baina hostoak gorritzen eta zuhaitzak biluzten hasten direnean. Eta gure etxeetan garai hortan ohiturak baldin badaude. hain zuzen ere.Urtean lau analisi egiten ditut eta badakit neure gorpurtza zer nola dabilen. 40 urte egin ditu medikuntzan eta esperientziak baietz erakutsi dit. alde handia al dago? J. 300. Eta bereziki. teetakoak. Baina. baina aurre hartzen laguntzen dute. Gainera ez dira perfektoak. honek stresarekin zerikusia du. gehienak gastritis edo ultzerak.. azalekoak. nak? Horregatik. burukomina. Aholkuak alferrikakoak izango ez diren itxaropenarekin. . urte osoan 5-10 kasu operatzen nituen eta gaur egun aldiz. oso modan dago eguzkia hartzea eta horrek arazo handiak sortzen ditu. babestu egin behar dela. haizea ez dugu ondo epeltzen. gripeak aurre hartzen dio eta mutatu egiten da.B. eta udazkenean gehiago. Horiek dira zorionaren oinarrizko osagaiak. takoak. beti ere etxe horretan esperientzia baldin badago eta belarra ondo ezagutzen baldin bada eta ez auzoko batek edo lagun batek esan digulako.. Baina. Hemen hezetasun handia daukagunez.Gripea aipatu dugu. Azido gehiegi fabrikatzen du gure urdailak eta kalte egiten digu.Lehenik eta behin. eta pozten naiz.. garbitasuna derrigorrezko baldintza da. arnasa hartzeko arazoak. gorputzaren mesederako dira. Gaur egun. Julian Bereziartua mediku ezagunarengana jo dugu.Udazkenean arropa gehitzen hasi behar dugu. Txertoak %60ri on egiten dio. medikua: dazkenean sartu berri gara. ezagutzen dugun belarren bat edo infusioak hartzeko ohitura baldin badago. Sasoiko sentitzen dira.Herri osasuntsu bat lortzeko. eta horregatik garrantzitsua da oso krema ematea edo buruan kapera eramatea. beraz ona da.Eta zein zerikusi dauka udazkenak urdaila eta hestearekin? J. gorputza erabat ahul uzten duena. defekto asko dituzte. Nire ustez.. lau orri hauek urdailekoak eta hesadierazten dute: fama. paseatzen edo kalean gabiltzala. Eta gripea virusak ematen duen gaitza da. “Garbitasuna derrigorrezko baldintza da herri osasuntsu bat lortzeko” U HABE.Oraindik ez al da gripea menperatzerik lortu? J. Zergatik? Askok eta askok sudurreko tabikea okerra dugulako eta horrek arazo asko sortzen ditu. ez dago alde handirik. zorte onaren J. batez ere gizonezkoetan. gorputzak gaizki hartzen du.B. ez dugulako arnasa sudurretik hartzen. negua atarian daukagunaren seinale izan ohi da. ondo jantzi.B. Hotzak gure osasunean duen eragina handia denez. HABE.B..B.. maitasuna biriketakoak oso sarri ematen dira udazkenean. egun luzeen argitasuna.

Osasun ondasun Tantu motzean Azpeitiarra zara. Débil.. Horrela azaldu zion Jainkoari bere esker ona. Eta hori egunero ikusten dut. AZAL. Fiebre. oraindik ere kalean gelditu eta eskerrak ematen dizkizulako. orain 20 urte sendatutako jendeak. BABESTU... ilusioa mantentzen jakin duzu. TXERTO. gainera gure artean horrelako arazoak baldin badaude. EPELDU.. ERAGIN. EMAITZA.. Brontzezko zango hori. Irratian jarduten duzu.Diferencia.. medio teknologiko asko ditugu eta horiek denak asko eta asko laguntzen digute gaitza bidean jartzen.Kezkatu. Ez dakit deskonektatzen. Handik atera eta ezkondu egin nintzen hurrengo egunean. HESTE. medikua eta zirujaua izango nintzateke. Preocuparse. Zer ikasi duzu gaixoekin tratuan? Gu gaixoarekin ondo portatzen baldin bagara.Malestar. Nola lortu duzu hori? Erretiratuta egon naitekeen..Resultado. Evitar.Vacuna. MINBIZI. AURRE EGIN.Sentirse en buena forma. Época.. baina jarraitu egiten dut izugarri gustatzen zaidalako.Intestino.. ireki baino lehenago. ARO.Estómago. Eta hori baino politagorik ez dago.Gaixotasuna..Piel... Eta sekula pasa al zaizu burutik kontsulta utzi eta irratira pasatzea? Ez. ONDOEZ... nahiz eta gau asko ematen ditudan lorik egin ezinik.. SASOIKO SENTITU.Saihestu.Inútil. jasotako mesedeengatik.. asko gustatzen zait.Humedad. ALFERRIKAKO. ALDE. AHUL.Cliente. Berriro jaioko banintz.. zoritxarrez. hori profesio bat da eta ni kolaboradore txiki bat naiz. Jaierazko zangoa Sarritan eskaintzak egiten dizkiote Jainkoari. gaixoak beti ezkertuko du.Perdedor/a. oso gaizki zegoen hanka hori sendatu ziolako.. Irratiko kontsultak preparatu egiten al dituzu? Bai.. gaur egun. Zer da zure lanetik gehien gustatzen zaizuna? Ni gaixorik gabe ez nintekeen biziko. 17 318 . Zirujaua eta medizina orokorraz arduratzen zara.Makala.. Arrasaten hiru hilabete egin nituen. URDAIL. baina elikadura aisialdi moduan hartuta.Templar..Hacer frente. ezta pentsatu ere! Profesioak errespetatu egin behar dira.Sasoia. Caledus izeneko erromatar baten ofrenda da. ahalik eta zuzenen erantzuteko. ARDURATU. Quedar sin hojas.Soildu.Kalentura. HEZETASUN. Horrenbeste urte eta gero. Julian Belokik deitu zidan hiru hilabeterako eta hamabost urte egin ditut. INTERESGUNEA AHALIK ETA ZUZENEN. EKIDIN. BEZERO. galtzailea beti bera da.Lo más correctamente posible.Proteger.. ez al da horrela? Nire espezialidadea zirujia orokorra da. gaixoekin arduratuta. Eta gutxien? Gremio barruan dauden enbidiak. URRATU. Nire hobbia medikuntza da. SUKAR.Cáncer. gaixoa. noiz eta nola hasi zinen? Orain dela 20-25 urte elikadurari buruz idazten hasi nintzen. eta gero.. egunero estudiatzen dut eta datuak begiratzen ditut.. Hasi zinenetik asko aldatu al dira gauzak medikuntzan? Izugarri.Influencia. Min ematen du. Neure burua ondo preparatu arte ez nuen kontsultarik zabaldu nahi izan. noiz zabaldu zenuen zeure lehenengo kontsulta? Orain dela 40 urte amaitu nituen ikasketak.Rasgar. ZUHAITZAK BILUZTU. GALTZAILE. ospitalean interno zazpi urte egin nituen. GAITZ..

...... Baina......................................................... ........... Kiropraktika: Bizkarrezurraren manipulazioa .......................... Akupuntura: Milaka urteko teknikaren onurak .... zelula hiltzaile txarren aurkako gaitasuna areagotu egiten dela........................................................ patologia desberdinak arintzearren................................................... .. minbiziaren edo hiesaren aurka eraginkorra izango dela uste da...... Ustea da.... yoga oso ona da zenbait patologiaren ondorioak aurreikusteko eta iragarpenak egiteko.. gaitz hori duenak yoga egiten badu............................... ez dago oraindik garbi...................................... loak hartu ezina) eta fisikoak (bizkarreko mina..... Teknika horren oinarriak akupunturaren antzekoak dira...................... Hori nola gertatzen den...................... ........... Bukatu eta gero............... frogatuta dago arnasketako gaixotasunei............................................... ........ Homeopatia: Diru asko ematen duen negozioa . bularreko minbizia eta beste zenbait gaitzen aurrean.............. ikus @ldizkari elektronikoan: www...... ........................................... Egipton eta Indian..... Down sindromea..................Osasun ondasun INTERESGUNEA 18 318 Terapia osagarriak Gero eta gehiago dira ohiko medikuntza zientifikotik aparte......................................... ........................ Parkinson..... estresa edo depresioa tratatzeko..... .......... ................................. oinaze gutxiago izango du................. ......... Egunen batean............... gaixotasunak sendatzeko edo hobetzeko itxaropenarekin erabiltzen diren terapiak...............................................................................) Sarrera: Terapia osagarriak benetako sendabide? ..................................................... antsia................................................................ muskulu-espasmoak......................... horrek bere indarra hartzen duela..............................)........ agian............................ Orobat.. baina gaixoek bizi-kalitate hobea izango dutela ez dute zalantzan jartzen....................................................... Errefle- ( Saia zaitez hutsik dauden pasarteak osatzen............................................ islatzen du kristalak.......... Yoga egiten duenaren erlaxapena da ia onura guztien iturria..........org/ikaslearengunea.... Yogak artrosi erreumatoidea sendatzen ez badu ere....................................... ............... ................... yoga egitea aholkatzen da: tunel karpianoaren sindromearen kasuan......................... eta ezintasun laborala ere sor dezakeela diote.. gezurrezkoak ere... Erreflexiologia: Oinen tratamendua Tratamendu hori orain dela mila urte egiten zen Txinan............ .... artikulazioak asko hobetzen baitira.......... . Gaur eguneko gaitz ohikoen bati aurre egiteko ere.. ...... Ondoez hori... gauzak behin eta behin errepikatuz sortzen omen da askotan....... buruko perlesia............................... garbi ikusten dute askok masajea ez dela gauza gaitz horiek sendatzeko............................................................. kirol-lesioak...... ..... antsietatea............... Dirudienez.......... .................. badira horien artean................. ................................................................................. William Fitzgerald zirujau otorrinolaringologoa izan zen 1913an Europan sartu zuena............................. kristala gorputzaren gainean jartzen denean........................... Argi sendatzailea .................................. asko laguntzen diela yoga egiteak. .... Erne ibili..................... Egokia dela diote urduritasuna.......... . asmari eta hipertentsioari adibidez......... eta sendatzeko ona dela............. Medikuntza konbentzionaleko terapia askoren osagarri ona da masajea............................. ......................... depresioa..... ................... .............................. medikuntza-mota honek sistema inmunearen erantzuna hobetu egiten duela....... .......................................habe...... bizkarrezurreko lesioak..... Argia norabide askotara . Yoga: Osasuna hobetzen duen laxapena Azken urteetako ikerketen arabera. Asko erabiltzen da teknika zenbait gaixotasun arintzeko: ondoez emozionalak (estresa...................................... .. beraz! Masajea: Aplikazio terapeutikoak Gorputzaren ehun bigunetan egiten da masajea............ ........................................

...... behatzekin presioa leunki eginez... Badirudi balio duela bere onean ez dauden gorputzeko organoak... Baina.......... Herrialde batzuetan osasun-arduradunek arautua dute fitoterapia.......Reflejar......... ez omen duelako kalterik egiten. ebakuntza baino hamabost bat egun lehenago........... buruko mina eta hilekoaren aurrekoa dira.Pronosticar..... urduritasuna... hezur.... xiologiak dioenez....... ISLATU......... IRAGARPENAK EGIN.Basar.... tentsio arteriala alda dezakete eta ebakuntzetan odoljarioak gerta daitezke..Interacción..Estimular........ gorputzaren zati edo sistema bakoitza oinazpiko gune batean islatuta dago......Complementario. .Cáncer de mama........ LOAK HARTU EZINA...............Suavemente......... Ikerketa gutxi egin dira erreflexiologiari buruz... (erreflexiologo batzuek eskuetan egiten dute lana)............................ Hala ere.. OINAZPI.......... aditu baten agindupean erabili behar dira sendabelarrak.. .... Izan ere belarrek elkarreraginak dituzte (janari edo beste botikekin)..........Fuerte......... OINARRITU....... ..... OSAGARRI........ GURUIN.... intxaur eta zur-zatitxoekin egiten dute... antsia. belar askok printzipio aktibo indartsuak dituztela....Cáncer........ ODOL-JARIO............. ...... eta onartuta dago ez duela patologia jakin baterako diagnostiko zehatzik eskaintzen...Osasun ondasun INTERESGUNEA 19 318 Osasunerako ona Kongoko iparraldean dagoen Ntelva herriko jendeak horren antzeko iruditxoak erabiltzen ditu.. MINBIZI. ELKARRERAGIN...... HIES.......... guruinak edo beste guneren batzuk hobetzeko.... azal.....Menstruación... frogatuta dago.... botika sintetikoetan gertatzen den bezala.. besteak beste..... gehienbat tratatzen diren ondoezak. Hipnosia: Adimenaren indarra medikuntzan ...... EZINTASUN.......... HILEKO.Gai izan.....Hemorragia..... Ona omen da zenbait gaitzi aurre egiteko. baratxuria eta santio belarraren puja.... Hori dela eta... komeni da.Planta del pie........Glándula.... ZINGIBERA... SUSTATU......Insomnio..... OROBAT. Gorputza babesten omen dute etor daitezkeen gaitzetatik.. Zenbait botika fitoterapeutikok (ginseng........Halaber. Eta..........Jengibre.... besteak beste) eragin txarra izan dezakete anestesia sartu behar denean........ ............... Gehienek diotenez..... * BULARREKO MINBIZI..Tejido............... Erreflexiologiak ez du berez edozein gaitz sendatzen... Asimismo.......... Estresa........................... Oihalpuska.. sustatu egiten da eta azkartu guneren bati dagokion gorputz-atala...... efektu sekundarioak eragiten dituzte eta dosiak neurri eta maila batekoa izan behar du..Incapacidad.... LEUNKI.... oinazpian behatzekin presioa egiteak lasaitu egiten ditu gorputzeko beste zenbait atal ere........ sendabelarrak alde batera uztea...... Horrela... EHUN.... Fitoterapia: Belarren ahalmen sendatzailea Medikuntza konbentzionalak erabiltzen dituen botiken %25 belarretan oinarritzen da.... INDARTSU.Sida...... GAUZA IZAN. Ser capaz..... diziplina horrek mito bat kendu beharra du bere gainetik: edonork har ditzakeela bere produktuak.. zingibera..

Vías respiratorias. 318 Katarroaren eta gripearen arteko aldeak: Gripea Inkubazio-epea 18-36 ordu Sukarra Oso handia.Contagioso.. Gripe-birus bakarra al dago? Ez. KUTSAKOR. nahiz eta sintomak gorputz osoan azaldu. Zein dira gripearen sintomak? Ohiko sintomak dira: sukarra. Lehen biak bakarrik eragiten dute gripe izenez ezagutzen dugun gaixotasuna. muskuluetako oinazea.Gota. ÑIMIÑO. Seco. Beraz. GOGAIKARRI. TANTA. beraz. eztul edo doministiku egitean botatzen diren tanta ñimiñoen bidez.. Txertoek balio al dute? Arrisku handiko taldeetakoentzat txertoa hartzea da prebentziorik onena (pertsona zaharrak. zodiako-xehetasunekin apainduta dago. . Elastikoa kutun-diseinuekin apaindua Birmaniako elastiko hori kutun.Dominar. Bestalde. gaixo kronikoak.Secreción. ez.. ERAGIN. MURRZTU. eztarriko mina. JARIO. Hala ere. IDOR. Gripeak jota dagoen momentutik kutsa dezake gaixoak beste norbait. NARRITADURA... oso kutsakorra da. OINAZE. ez baitu gripe-epidemiaren barruan balio. JASAN. botikek sintoma gogaikarrienak pixka bat murrizteko balio zuten: eztula. txertoei buruz komeni da esatea txertoek gripe-aldi baterako bakarrik balio dutela. Negu arrunt batean askok nozitzen dute gripea. C izenekoak.Malestar. DOMINISTU EGIN. gripeak birikei egiten die eraso.Causar.). B eta C. Hiru gripe-birus mota daude: A.Irritación...39-40ºC Muskuluetako mina Sarritan izaten da eta gogaikarria Buruko mina Oso handia Bizkarreko mina Bai Doministikuak Batzuetan Eztarriko mina Batzuetan Begi-narritadura Batzuetan Sudurreko jarioa Batzuetan Katarroa 48-72 ordu Batzuetan bakarrik Ez da horrelakorik izaten Batzuetan bakarrik Ez Askotan Askotan Askotan Etengabekoa izaten da lehen egunetan 20 * ALDE. batez ere lehen sintomak sentitzen hasi eta 5-7 egun bitartean. MENDERATU. eztul idorra eta gorputz osoko ondoeza. aurka egiteko botikarik ez dagoelako menderatu ezin den gripearen azpimotaren azaltzen denean.. Infekzioa erraz pasatzen da pertsona batetik bestera. Baina. heriotza eragiteraino. ERRO.. baina ez zen gaixotasunari erroan eragiten..Nozitu. gripeak “harrapatzen” banau? Orain arte. Jabea babesteko egin zen.Osasun ondasun INTERESGUNEA D Katarroa ala gripea? enok dakigu zerbait gripeari buruz.Gutxitu. buruko mina. BIRIKA. ARNASBIDEAK. Disminuir... Zer egin.Estornudar. bai.. zer da benetan gripea? “Gripearen birusak” arnasbideei erasanda sortzen duen gaixotasuna da gripea.Molesto. txertoak ez du berehala babesten.Mina.. urtero hartu behar da txertoa. TXERTO. Raíz.Proteger. eritasun arina sortzen du katarro arruntaren antzekoa. aldiz. inoiz guk geuk jasan behar izan dugulako. Kutsakorra al da gripea? Bai. gudu baterako segur aski. sorginkeria..Vacuna. sukarra.Diferencia.... Eta kopuru hori askoz ere handiagoa izan daiteke.Diminuto.Sustraia... BABESTU. birusaren infekzioan. Larria al da gripea? Arrisku-talde batzuetan gripea larria izan daiteke.Atacar.Lehorra. gripeepidemiaren aurretik hartu behar da. ERASAN. Gaur egun bada tratamendu bat gizon-emakumeak infektatzen dituzten gripe-birus ezagunen aurka egiteko: “neuramidinasaren inhibidoreak”du izena.Pulmón. Dolor. Sufrir. ONDOEZ.. edo gure inguruko norbaitek..

UXATU. heriotzatik bezala. MORRONTZA.Debilidad.Amanecer..Lasaitu.Dependencia. uda hasi aurretik. Ez dugu horien arrastorik izan nahi gure buruan eta haiei bizkar emanda bizi gara. Fiebre. era guztietako xelebrekeriak asmatzen ditugu gure kontzientzia baretzeko: astebeteko baraualdia.Velocidad.. BARRE ALGARA. Gaixotasunetik.Muela. zapla.. TXIMIST.Aurkaria. EGUNA ARGITU. ikasten. ULERTEZIN.Menstruación. xelebre asko jokatzen dugu geure buruarekin. * ABAILA.Incomprensible. hori. nesken hilekoa.Causar. Enemigo...Muy ridículamente. Osasuna. elikadura zuzena eta kirola/aktibitatea bizimodu egokiaren hiru oinarri izanda. bi hilabetetan ez arrainik eta ez haragirik jatea. ASTI.. Edertasuna eta osasuna errietaka biziko balira bezala. JASANGO EZ DITUGULAKOAN. osasun onaren etsai handiagorik tristura.. Seguruenik beti gazte sentitu nahiak ere izango du loturarik jarrera ulertezin honekin.. sukarrak eragindako ahuldadea. eta beti hamaika gauza egiteko genuela. gogo falta eta motelaldia baino? Sorginen ahaidea Esan ohi da armiarmak jaten dituzten apoak gai direla gaizkia eta pozoia saihesteko. BARETU.. biharamun galanta. edabe magikoen osagai izaten da apoa. ez. XELEBRE ASKO. honetarako eta horretarako ona omen delako. eta motelaldia pasatu bezain laster libre gara berriro. erietxeko egonaldiak.. ERIETXE.Tiempo de ayuno. Eta okerrena da ingurukoak konbentzitzen saiatzen garela gorputzari halako astinduak ematearen dohainez. ez dago denontzat balio duenik.Kalentura. Orduantxe etortzen zaigu burura zertxobait gehiago egin beharko genukeela gure gorputzaren osotasun ona gordetzeko. Gu.Rayo..Ahuyentar. astazakilok (barka dezala Artzek) ez dugu ikusten. ELIKADURA ZUZENA. Ez dugu. dudarik ez) uxatu nahian edo.. Eta guk. Ez. barazkiak eta fruta nahikoa omen direlako gure orekarako.Pensando que no los sufriremos. ETSAI.Ustekabea.Epoca de decaimiento..Alimentación correcta. MAKALALDI. 21 318 . gizarte aurreratuenean bizi garenok. OREKA. tximistaren abailan bizi eta hurrengo gaixoaldia jasan arte..Beta.. nork bere buruaz barre egitea.. ez dugu ikasten.Equilibrio. Bueno.. ERAGIN.Carcajada.. ezustean betiere. alaitasuna eta poza. bolada bat udareak bakarrik jaten ematea. KOMERIA. inoiz jasango ez ditugulakoan. Ados. aurreratuak izatea! Eta halako batean. SUKAR. inoiz baino urrunago gaude bizitzaren izatearekin hain modu estuan loturik dauden osasun eta heriotzatik. ihesi bizi gara gaur egun. BIHARAMUN GALANTA.. Sorpresa. Eta gehienetan hala izaten da. barre algarak. anorexia eta bulimiaren muturretara iritsi gabe. Primitiba botatzea edo mendi hartara igotzea heriotza eta makalaldiak ulertuz onartzea baino garrantzitsuagoak bailiran. ba. Haginetako mina.. Baina badira onartzen ditugun beste morrontza asko.Tremenda resaca. Hori da.. Ba al da. wentxi HAGIN.. beharbada pistaren bat emateko moduan banaiz: barrea. HILEKO. Tiempo disponible. Gure gizarteak eta modak inposatutako gorputzaldi bikainak lortzeko gosea pasatzea zorionez gaur egun ez dela inorentzat osasuntsu egotea. ez eskatu niri errezeta magikorik osasuntsu egoteko. gaixoaldia edo inguruko norbaiten heriotza. batak zein besteak eragiten diguten sufrimendua (maila desberdinekoak.IRITZIA Ritxi Lizartza Osasun ondasun INTERESGUNEA Osasuna xarrekoa denean bakarrik gogoratzen garela berarekin esango lukete asmakizun liburuetan edo gurutzegrametan. Ados. Erantzun egingo didazue osasuntsu egotea zer den gutako bakoitzarentzat desberdina dela..Ospitalea. Horregatik. Eta egunero jaikitzerakoan pozez zoratzen egotea eguna argitu duelako. BARAUALDI. Calmar. T Jaten duguna kontsumitzeko adina ariketa fisikorik egiteko astirik ez dugunez gero. “gorputza toxinaz garbitzeko”.. Eta beti momenturik desegokienean..Arazoa. hamaika komeria ibiltzen ditugu gure bizitza sedentario honetan. EZUSTE. AHULDADE. Bakoitzak bere gorputzaren gorabeherei kasu egitea ez bada.

120 miloi pertsonak sufritzen duela migraina. generoaren perspektibatik egindakoak. zera esan behar da: gaixotasunaren lehenengo sintomak agertzen direnean. hala ere.Anticonceptivo. Ikerketa berak. EZABATU. medikua behin bisitatu duten %70 ez da bueltatzen eta beren kasa moldatzen dira gaixotasunarekin. zera aurkituko dugu. BURMUIN. Estatistiken arabera.Un tercio.. ZAIN.Nozitu. Badirudi. Bestetik. AREAGOTU. tabakoak. fisiopatologiaren inguruko ikerketen ondorioz..Solución. MAIZ. hala ere. aldaketa hormonalek eragina izan dezaketela. ERAGIN. lehen esan bezala oraindik azterketa sakonagoak egin behar dira guztia argitzeko. batez ere kontuan hartzen badugu migrainak jota dagoen pertsona bat ez dela ezer egiteko gauza. batez ere. LEHERTZEKO ZORIAN. Bestalde. goragalea eta zenbait fobia: argiari..Ir a. aldaketa hormonalak edo faktore klimatikoek eragina dutenik gaixotasunean. buruko min mota hori burmuineko zainen dilatazioaren ondoren sortzen da. Europan. Sendabidea Afrikan Nigeriako irudi hori baztangaren erupzioak sinbolizatzen dituzten orbanez estalita dago eta gaixotasuna adierazten du. irudi horrek sendatu egiten ditu gaixoak edo eritasuna eragin. buruko min mota hau gutxitzeko botika berri bat sortu da. Kontu honetan. gaixotasuna denik ere ez dago garbi. SENDO.Gonbitolarria. nola edo hala.. seguro. uste baitu medikuek ezin dutela ezer egin. maila sozialak eta abarrek ere eragina izan dezaketela gaixotasun honen sorreran: baina. arazo bat dago: gaixoen %20 ez doa medikuarengana. ELIKADURA. ERAGOTZI. neurri batean behintzat. emakumeen bizitza ohiturekin..Vena. isilpean eta inolako argirik gabe. ezabatzeko. Orain dela gutxi egindako ikerketa baten arabera. noiz edo noiz.Handiagotu.Consecuencia. soinuari edota usainei. edota antisorgailuen erabilpenari. Normalean. Horrela. eta nahiz eta elikadurak. gehienetan ohean etzanda egon behar duela.Sarri.. ork ez dio entzun bere ama edo izebari buruko mina zuela. BORTITZ.. pentsa daiteke horrek zerikusia duela edo emakumeen biologiarekin edo. Bestetik. ONDORIO. 22 318 . zenbait datu aurrera daitezke. eta. norbere burua medikatzea ez baita inoiz irtenbide egokia. GORAGALE. badirudi lan motak.. gainera. acudir a. HEREN BAT. komeni da medikuarengana jotzea..Osasun ondasun EMAKUNDE 32 .lotutako elementuak ere tartean direla.Indartsua. horrek gaixoen bizitza kalitatea hobetzen lagunduko duelarik. Estar de acuerdo.Alimentación. bestalde. Gaixotasun horren inguruko ikerketak 40-50 hamarkadan hasi ziren. dudarik gabe. eta nahiz eta jende asko izan afektatua.. sakoneko arrazoi guztiak oraindik ezagutzen ez diren arren. Sintomak. hau da. eta migraina izenez ezagutzen dena horietako bat da. buruko min bortitz eta errepikatua. Medikuek sorginkeriaz tratatzen dituztenean.Estribillo. Berriro ere estatistiketara jotzen badugu. Neurologo batzuen ustez. eta hori arrazoi batengatik: gaixoen bi heren emakumezkoak badira. hasi..Eliminar. Baina mundu guztia ez dator bat horretan. eta betiko leloa errepikatzea bada ere..Cerebro. JASAN. ANTISORGAILU. gaixotasuna maizago agertzen da emakumeengan gizonezkoengan baino: hirutik bi emakumeak dira. baina. horrek izan ditzakeen ondorioekin. ez dago zientifikoki frogatuta elikadurak. honako hauek dira: goitika. buruko min mota asko dago.Iraila 98 INTERESGUNEA Ilustrazioa: Barbera Stammel-en Koadroa Burua lehertzeko zorian N Aurrerago esan bezala. dagoeneko deskubritu da gaixotasunean inplikazioa duen “gen” bat. Azkenik. Sufrir.. * IRTENBIDE. baina garbi dago dilatazio hori eragozten duten botikak izango direla aproposenak mina. JO. orain arteko ikerketek ez dute pista sendorik ematen... Ganas de vomitar. Alde batetik. Frecuentemente. bizitzeko.Irmoa. Adituek ez dakite zergatik sortzen den.Influencia. gaixoen gehiengoa 40 urtetik 55 urtera bitartekoa da. alkoholak eta estresak (batez ere azken horrek) eragina izan. burua lehertzeko zorian zuela? Nork ez du izan. gaixotasuna areagotu egiten dela adinarekin.Impedir. eta azken urte hauetan hobera egin duela esan daiteke. Bestalde.. arazo larria da zenbait jenderentzat. BAT ETORRI. Fuerte. munduan. gutxinaka-gutxinaka aldatuz doa. hiritarren %12ak du. Egia esan. LELO.De una u otra manera. agian. bestalde. ikerketa sakonagoak beharko lirateke.. Horrela. hilean behin zein hiruzpalau aldiz agertzen da. buruko mina? Bada.Ados egon. zera dio: migraina sufritzen duen emakume baten bizitza kalitatea diabetiko batena baino txarragoa da. Aumentar. Alde batetik. ez da harritzekoa buruko min hori hileroko estrogeno-jaisteari lotuta agertzea. Dena dela. Panorama. badirudi emakumeen biologiari -edo horren ondorioei.. NOLA EDO HALA. beraz. migraina jasaten duten pertsonen bizitza kalitatea heren batera jaisten da. 16 urterekin has daiteke... hala ere..A punto de reventar. eta 4 eta 72 ordu bitartean irauten du. Firme.

berriz. zer egiten duk esan nahi duan hitza ezagutzen edo gogoratzen ez baduk? Batzuetan gaztelaniaz esan hitza. Izan ere. Hasieran saiatzen ninduan. hirekin hizketan ari den pertsona bati ulertzen ez badiok? Zuzenean galdetu zer esan nahi duen. Galdera hauen bidez zuk erabiltzen dituzunak ezagutu nahi ditugu: H Rubén Sánchez Bakaikua 6. entzuten ari haizela. Gogoratzen nauk. “nahiz eta etorri”. galdetu beharra alegia.. ? 3. argazki-oinak eta. zerbait idazteko orduan? Bilakaera bat izan diat horretan ere.Telebista.Eta.Euskaraz zerbait irakurri behar huenean. Berez ateratzen dituk hitzak. zer egiten huen hitz ezezagunen bat aurkituz gero? Testuinguruagatik saiatu ulertzen. Aita. Garai batean Goenkale ikusten nian.. ? 4. hizketan ez bezala. ? 1. gelditu-gidatu. ? 7... ondokoek ulertzen ez duten zerbait esatea... urratsean.. hurrengo batean ulertuko diat. galdetu-galdu.Zerbait irakurtzen huenean.. Egun. hi baldin bahago 6. Kontua duk esaten saiatzea hik kontrolatzen duan hizkuntzan. Horko hizkuntza eta albistegietakoa ez duk bera.. baina beti ere jakinda ikasteko zenbat falta den. zerbait egiten duk hitz berriak ikasteko? Zer? Bereziki hitzak ikasteko. hik heuk erabilita edo beste norbaitek. desanimatzea. eta egunkaria baduk. Hau da. piztuitzali. eta nik beti esan diat Goenkalerekin asko ikasi dudala. Baina "etorrita ere" ez nian menperatzen. zein esalditan dagoen ikusi.Nola jokatzen huen. Eta askotan azalduz gero. 23 318 . ordea. Ama nafarra du Rubenek... euskaraz ere bai. menperatzen dudana erabiltzen saiatu.. zer egiten huen euskara ikastea oso zaila dela iruditzen zitzaian egun horietan? Hori ez duk hizkuntzarekin soilik gertatzen. ? 11.Eta. ? izkuntza bat ikasten ari garenean normala da hainbatetan arazotxoak aurkitzea: hitz bat nola esaten den ez jakitea. beti dagoela zer hobetua. Oñatin enpresaritza ikasitako gasteiztarra. zerbait egiten huen irakurtzen hasi aurretik? Zer? Liburua baduk. nahiz hainbat barnetegitan aritutakoa den. Aldez aurretik badakik horrelako egunak ere izango direla.Hizketan ari haizenean. irratia.. ? 12.Zer egiten huen gogoan gelditu gabeko edo nahasten huen egitura gramatikal bat ikasteko? Normalean ez diat erabiliko ulertzen ez dudan egitura gramatikalik. hori. Baina ETB ikusten nian. nik ez diat artikulu bat hartzen hitzak ikasteko. kalean. testuinguruak konparatu.Hamaika trikimailu Rubén Sánchez Bakaikua bertsotan aritzen da. Euskal Filologia irailean bukatzekotan zebilen. urratsera arte. kontrazala irakurri lehendabizi. ? 8. ez dugu denok modu berean egiten: nork bere estrategiak izaten baititu.. bestela egiten diat.Zer egiten duk heuk esandakoa ulertu ez dutela konturatzen haizenean? Beste modu batera esan. nahasten hituen bi hitz bereizteko (sartu-atera. Harro egon ikasitakoaz... Eta hori askotan gertatzen baduk.Hitzetara etorriz. ? 10. Eta hori bezain normala izaten da arazotxo horiei buelta ematea. garai batean nola "arren" eta "nahiz eta" erabiltzen nizkian: “etorri arren”.Eta esan nahi duan hori oso korapilotsua iruditzen bazaik? Agian gaztelaniaz esan. isildu.. Soriakoa zuen. bertsoekin ere gertatzen zaidak. askotan idatziak berak behartuta idazten duk hitz jakin bat.. hiztegia aldean hartuta ikusten nian. 8. urrats horri dagokion hizkuntzan esaten saiatu. irratia entzun. gehiegi menperatu gabeko hitzak erabiltzen. Rubén A ereduan hasi zen eskolan.. hitz egiten digunari ondo ez ulertzea.. eta hor izan zuen euskararekin lehen harremana. ? 9. Baina sail honetara euskaldun berria delako ekarri dugu. Aurten Euskal Herriko Bertsolari Txapelketan esku hartu du.Eta. duk. baina besteei entzunda gelditu zaidak barruan. Eta ulertu egiten duk besteei aditzean. euskara aspaldi galdutako sendi batekoa. esate baterako) zer trikimailu erabiltzen huen? Erabiliaren poderioz ikasi. edo hizketan ari haizenean sarri erabiltzen dituk keinuak eta imintzioak. orain menperatzen diat. egunkaria irakurri.. edo bestela azalpenen bidez saiatu adierazten esan nahi dudana. zerbait egiten al duk entzundako hori hobeto ulertzeko? Nire euskaldun-prozesuan aurreratuago nagok.. ? 5.. ? 2. Rubenek euskara bere kasa ikasi duela esan digu. ez.

Egia da: euskara batua aurrera atera dugu. konforme.Euskara batua eta euskalkiaren arteko aldea zein da? Zure liburuan aipatzen denez. Arrasateko enpresa batean. orain oso modan ipini dena.. Kontu hauetan neurriz kanpo aritu gara eta gainera jendea konplexuz bete. Beste hainbeste gertatzen da euskaltegietan: euskara eredu berbera irakasten da leku erdaldun nahiz euskaldun batean.Z. esaterako. Euskara batuak malgua izan behar du. Gogoan daukat gu ume edo ginenean. Herri jakin batean. txokolatea esateko "koko" esaten zela edo ura esateko "mama" edo ogia esateko "papa". R... argi ageri da zein den euskara batuaren erabilera-helburu eta esparrua. zure ustez gaur egun arte. Herri euskaldun batean. euskara batu hori mugarik gabe erabiltzera jo dugu.L. euskara batua egokitu beharra dago. euskara batua hizkuntzaren zati bat da.. Hori guztia galduz joan da. Geure eskuetan baditugu zenbait konponbide baina. Mitxelenaren eta Euskaltzaindiaren txostenak irakurrita.Neurri batean bai.L. esate baterako. Nik uste dut hizkuntza politika bera aldatu behar dela: zenbait esparrutan batuaren ordez beste hizkera bat erabiltzea. Nik uste dut batuaren filosofia ez dugula zaindu. atera batuan baina bertako jendearengandik gertukoa izango den batuan. Ez dugu hori egiten asmatu. ez dauka hizkera komunikatibo bat. Eta hori da herri bati gerta dakiokeen gauza- 24 318 . Beste hainbeste egin beharko dute gainerako hedabideek: Euskaldunon Egunkariak. gazte jendeak eta. nahiz eta euskara formala. Eta jende askoren iritziz euskara batua zen lehenbailehen atera beharrekoa.. hango euskararekin zerikusia daukan eredu bat irakatsiz gero. Ikastoletan. baina. lan izugarria egin da. Baina. Muga batzuk zituen hasiera batean euskara batuak.Ikusten dudalako euskara ez dagoela espero genuen bezain ondo. Lurraldez lurralde galdezka hasi. gero lagun artean dagoenean. horrek ekarri du euskara batu hori berez bereak ez ziren esparruetan sartzea. euskara batua versus euskalkia azpimarratu da elkarren osagarri direla adierazi beharrean? K.. herritarren batzar batean euskara batua erabiltzeak ez dauka zentzurik. nahiz eta berrogei urte daramaten lanean. Baina Elkarrek edo beste edozein argitaletxek testu-liburu bat argitaratzen duenean. Eman dezagun: Lesakako "Laminaciones" enpresan edo Lesakako eskolan euskara batua erabili beharko da baina. "zuek ekidin esaten al duzue?" eta inon ez dela ekidin esaten ohartzen gara. eta badira landu beharreko beste hizkera batzuk: lagun artekoak. hizkera bat. haurrena. EITBk. R. ohar bat idatzi behar denean. askoz ere etekin handiagoa aterako liokeela ikasleak. Beharbada. Nik uste dut leku euskaldun batean.Elkarr RITXI LIZARTZA. denentzat balio duen euskara batuan egin beharko du. Sekulako lana egin da. Lesakako euskara batuak eta Bermeon erabiliko denak ez du nahita berdina izan behar.Zer dela eta Euskararen sendabelarrak idazteko beharra edo gogoa? KOLDO ZUAZO. eskoletan erabiltzen dena jakin.. ez da oraindik hizkuntza politika bat zehaztu. euskarak dituen gaitz handi horiek ez ditugu konponduko geure baitatik eta horregatik ipini dut sendabelarraren izena. Hasiera batean sekulako iskanbilak egon ziren euskara batuaren alde eta aurka.. alegia.Orduan. esate baterako. beti erdaratik hartzen du. Ez eta azpeitiar batek eta elgoibartar batek elkar ulertzeko batuaz jarduteak ere. Sarritan batuaren izenean herriko euskaratik oso urrun gelditzen diren hitzak erabili ditugu. Umeekin beste hainbeste gertatzen da.Dudarik gabe. gazte jendearena. Ondorioz... baina euskara batua ez da euskara guztia. ekidin. adibidez. Adibidez. Azpeitian. orain entzuten ditugunak eman besito cariño bezalakoak dira. Euskalkietatik edanez egingo al du euskara batuak egokitze bidea? K. "nik ez dakit euskaraz" diote askok eta askok.Z. ordea.

izketa KOLDO ZUAZO "Euskara batuak malgua behar du izan. Conflicto.Diferencia. elaborar. bertsolari edo pailazoen bitartez jasoko du.. LANDU. LEKUAN LEKUKO EUSKALKI. rik txarrena. ezta? K. determinar.Horixe da. MALGU. euskara mota hura ez baitzen Euskal Herrian inon erabiltzen. Jakina. ARROTZ. Ambito. PROPIO. Baina... JAUZI. Eibarren oso martzianoa izango da eginen... Horixe litzateke abiapuntua.. Medios de comunicación.. Agian ADIERAZI BEHARREAN.Geure barnetik.. haur hezkuntzan bertako euskaratik abiatu behar dela. Edozein hizkuntzatan gertatzen den bezalaxe. ETEKIN.Z. lekuan lekuko euskalkitik gertu egon eta edango duena" Testua: Ritxi Lizartza kontzientziatze lanari ekin beharko genioke. Hori da. AHALEGINDU. EGOKITU..Isla.Komunikabideak.Saiatu.L. GAITZ... Aurkakoa: zurrun. Baina hor ere ikusten da EITBn bertan nork hitz egiten duen alde handia egoten dela.Naturalmente. Provecho.Bata irakatsi bestea ezagutzera emanez. edozein modutan. R. esate baterako.. Haur hezkuntzako hizkuntza eredua ahozkoa dela kontuan hartuz.. besteei entzutea. En cambio. nik uste dut herri txikietako eskoletan. horretarainoko jauzi handirik ez dagoela ohartuko ginateke. Izan ere.Salto.Alfabetatze-prozesuak ere badu zer esana. BEREZ. batzuen batua askoz ere errazagoa da beste batzuena baino. beraz. Horrek gauzak aldatu behar ditugula esan nahi du. propio horretarako sortua baizen. Arbizu edo Ondarroa moduko herri euskaldunetan.. OSTERA. Trabajar. Joan San Martinek esan zuen euskara batua sortu zenean jakitun zirela eskola eta euskaltegietan erabiliko zen eredua izango zela. baina eibartarrak ulertu behar du eginen moldeak zer esan nahi duen. ETBn pilota partidak eta Goenkale bakarrik ikus zitzakeela. Orain dela gutxi.Gaixotasuna. ezta? K. Esforzarse. erraz hartuko dituzte beste euskalkietako moldeak.Dialecto vasco de cada lugar.. Adaptar. Guri ere halaxe esaten ziguten irakasleek: egingo esan beharrean eginen esan behar duzu. baina Eibarren molde horrek ez dauka zentzurik. Hizkuntza batentzat transmisioa da garrantzitsuena eta transmititzeko jendeak bere buruan konfiantza eduki behar du.. ZEHAZTU.. asko hobetu dugula joan den urteotan.Mozkina. herrikotik hasiko nintzateke. Bidea hori da.Moldatu. Joan den urteotan nik uste dut naturaltasunera jo eta asko irabazi dugula. nor bere euskalkiaren balioaz kontzientziatzea eta besteetatik edatea. ostera. batutik hasiko nintzateke. ISKANBILA. baina lexiko edota esapide aldetik malgutasuna izan behar dugu.Z. OSAGARRI.L. sesioa.Expresamente. Baina... Gainerako programak ez zituela ulertzen. ezta? K.Saihestu. baina oraindik lan handia dugu egiteko. Desde nuestro interior. EKIDIN. biak batuaz baina.Imprescindible.Liskarra. Baina eredu batu malgua... JAKITUN IZAN. Hernaniko hirurogei urteko lagun batek esaten zidan. EZINBESTEKO.Adierazi ordez.Ezezaguna. bestalde. Axularrek erabiltzen zuen moldea delako eta gainera poetikoagoa delako.. Egunkariak egindako elkarrizketa batean.Oral. Extraño.Complemento. ESPARRU.. HEDABIDEAK. ALDE. GEURE BAITATIK. Haurren kasuan. norberak ere hori egiten du.. irakasleak hori esanez gero. IRLA.. gehiago garatu beharra behintzat.Supongamos. gainera. Batek edo besteak hitz egin. Gero konturatzen hasten gara: eginen Lesakan bai. R.Z. AHOZKO.Bai. Nik uste dut puntu bat topatzen ahalegindu behar dugula.Desarrollar. K..Ni oso konforme nago euskaltegietan eta eskoletan batua erakustearekin.. EMAN DEZAGUN.. GARATU.... Euskaltegietan.Jorratu.Hau da.Duda barik. R.Flexible.L. Ez baita berdina Baionako edo Igorreko euskaltegi batean irakatsi behar den batua.. eta. Baina tartea oso txikia da. arazo nagusia euskalkia eta batua bi irla balira bezala ikusi izan ditugula litzateke. Aditza eta deklinabidea batukoak bai.Precisar. ezin hasiko gara eskualde euskaldun bateko lau urteko ume bati arrotza zaion euskalki bateko ereduak irakasten.Ser consciente..Ezinbestekoa da.Aldiz. Izango da batura joateko tartea. Hori telebista. GAINDITU... 25 318 * . udalekuetara doazenean edo telebistaren bitartez.L. R.Z. R.. Nik uste dut. ezta? K. zure ustez hori lehenengo urratsa da eta gainditu beharrekoa..Hortaz. Evitar. jendea bere euskalkian jantzi.Alorra.Z. Baina gogoan dut eskolak ematen hasi nintzen sasoian eskuartean genituen metodoek zein euskara eredu zuten: euskara martzianoa..Batuaren prozesura etorrita.Superar. Batua lekuan lekuko euskarara egokitzen jakinez gero.L.

. ilustrazioa ikusgarria da benetan. eta. ñabardurez eta iradokizunez betea. hauek dute istorioa kontatzeko ardura. Animismo horren zantzuek 2 urtera bitartekoentzat. Umeek adin hauetan jolastu egin behar dute batez ere. Umea kontura dadila kontatzen dioten istorio zoragarri hori orrialde horietan dagoela. bera ere gai izango dela otsoari. bestalde. Eta Ipuin miresgarrien mundu zabala Ipuin miresgarriak bizitzaren oztopo eta apustuei aurre egin behar zaiela erakusten die haurrei . egitura erabat kateatua eta kontzentrikoa du. Logika eta idazkera bereganatu ez duten gizarteen ikuspegi animistetatik oso hurbil dabilela esan genezake. ez dute batere erraza izango. munduari aurre egiteko amaren laguntzaz. otsoak antxumeak jaten dituenean. ilargiraino igo nahi dute. nolabait. nahiz eta arazoak ikaragarriak eta jasanezinak iruditu. Hau da unea liburua indar afektiboz beteriko objektu bat bihurtzeko. parkea. beti ere. 4 urtetik gorakoentzat: . Benetakoa eta asmatutakoa elkarrekin ondo eramaten dira.Sirena bildumakoak: "Gorkaren kaxoia". eta. baina animaliak protagonista izateaz gain kontalari era badira: beraiek kontatzen digute nola jaio eta bizi diren. formak. ipuinek erakusten duten modu horretan ikusten eta bizitzen bide du mundua haurrak ere. Badira.. Testuren bat baldin badute ere. . "Asmakizun polita" . eta abentura guztiz dibertigarria gertatuko zaie. gaia: fantasiatsua eta umorez zipriztindua. Gaurkoan 5 urtera bitarteko umeei buruz arituko gara. berriz. haurrari. nahiz kolorea. irakurtzen ikasi baino askoz lehenago. guraizeak.plastikozkoak. horretarako.paseatzerakoan eta jateko garaian erabiltzen direnak. "Nola dastatu ilargia?" ipuinean. koloreak.Tento sailekoak: Tento txakurraren gorabeherak kontatzen dituenak. errepikan oinarritua. era asko daudela ere bai. bitarteko egokiak erabiliz gero. Kalandraka argitaletxeak ateratako ipuinak ere oso egokiak dira adin honetarako: alderdi estetikoak eta literarioak biak ere oso ondo zaintzen dituelako. esate baterako: . Ilustrazioak sinpleak eta koloreak tonu apalekoak izatea komeni da. horretarako. jostorratza eta haria hartzen ditu eta han joaten dira biak otsoaren bila. Alderdi literarioari erreparatuz gero. sortzen baita handik edo hemendik arazoa gainditzeko aukera. Bestetik.Telazko liburuak . . . "Otsoa eta zazpi antxumeak" ipuina esaterako. Animaliek nonbait jakin nahi dute ea ilargiak zer zapore duen. nahiz espazioaren tratamendua. ezin diola ihesari eman. zer ohitura dituzten.Irudi hutseko liburuak -kartoizkoak- 2 urtetik gorakoentzat: Haurraren gertuko gaiak eta kontzeptuak azaltzen dira: etxea. formatu txikia eta malgua duten liburuak. eta haientzat liburua beste jostailu bat da. antxume txikiena erlojuaren atzean gorde eta salbatu egiten da. janaria nola lortzen duten. ezen.Bainerarako liburuak. adibidez. Adin hauei zuzenduriko liburuak ia erabat irudietan oinarritzen dira. Horrek adierazten dio. jostailuak.Teo sailekoak: Teo mutikoaren eguneroko bizimodua. Bilduma honen gai nagusia animalien bizitza da. horregatik egiten zaio haurrari hain erakargarri ipuin miresgarrien mundu hori. ipuin miresgarrien prozedurak eta haurraren adimenaren prozedurak ildo beretik doaz.. hitzen bat edota esaldi laburren bat izaten da soilik. 26 318 . Zein ipuin irakur dakieke.. esate baterako "Lau urtaroak" bildumakoak . baina baita umeei ipuinak irakurtzeak ere. Denak ezagutu behar ditu haurrak txiki-txikitatik. haur txikiei hain gustagarri zaizkien efektuak bilatuz. Noski. ahoz-ahoko kontaketak berebiziko garrantzia du jaiotzatik bertatik. liburua aurrean dutela. animaliak. eta hau irudiaren laguntza gisa. Animalia batzuk etxean edo etxe inguruan ibiltzen direnak dira. Ama etxera itzuli eta gertatu denaz jabetzen denean. Beste batzuk gizakiarengandik urruti bizi direnak. haztearekin batera.. frutak. ordea? Ba adin bakoitzari berea. denborarekin.Behin O rain arteko aleetan aipatu dugun bezala.

fantasia oparo baten laguntza behar du. ez da ilustrazioak txartzat jotzen ditudalako. Egilea: Javier Cillero Argitaletxea: Aizkorri Eta zein da gurasoon egitekoa adin honetan? Ipuinak kontatzerakoan.." Zer kilikagarriago ume batentzat? 8 urtetik aurrera Kofi itsasora bidean Kofi Afrikako herri batean bizi den mutiko bat da. hori jakiten duenean. Mondragon Unibertsitatea: "Haur eta gazte literatura. Eta orduan.gutxienez nerabezarora arte irauten omen dute. gainditu dituzte hasierako lotsak eta gaizkiulertuak. azaldu dituzte beren sentimenduak eta guztiz zoriontsu sentitzen dira. Zergatik ezin du Tentok Pibi katuaren laguna izan. liburuak Igerabide. Ipuina osatzen duten pertsonaiek bizitza propioa hartuko dute eta . baina itsasontzi batean lana bilatu eta itsasoratzea erabaki zuen. Egilea: Asun Balzola Argitaletxea: Elkarlanean 10 urtetik aurrera A zer danbatekoa! Aurora izeneko neskatoa da liburu honen protagonista. Bere etxeko egongelan dagoela. Baina egun batean bizitza errotik aldatuko dion gutun bat jasoko du. Juan Kruz: "Bularretik mintzora" eta kontaketa soila. irudi bizi eta propioak osatuz. esandakoa hobeto adierazia gera dadin irudiak erabiltzeak ere badu bere koska. Egun batean. barne erritmo pertsonal hori gehiago indartzen dela iruditzen zait. etsaiekin? Egilea: Ricardo Alcántara Argitaletxea: Ibaizabal "Gulliver gaztea medikua zen lanbidez. ustekabeko ezbehar batek kolokan jarriko du dena. Dena ondo dihoakiela dirudienean.. irudiak erabiltzeak nolabait homogeneizatu egiten du prozesu hori. hara zer dioen Juan Kruz Igerabide idazleak ohitura honen aurrean: " Liburu ilustratuen laguntza erabiliz istorioaren erritmo koherente bat ezartzen dugu gehienetan... kalitate handikoa. "Gulliverren abenturak" ipuina irakurtzea esate baterako.. aberastasun bila. Hala ere. Irakur gida" 12 urtetik aurrera Harry Potter eta sorgin-harria Harry Potter umezurtz geratu da. Europan bizi diren lehengusu batzuk etorri zaizkio bisitan eta Europa ezagutzeko amorratzen dago.. ohitura handia dago liburu ilustratuen laguntzaz baliatzeko. inork ez duelako maite etxe hartan. Egilea: J. eta bere osaba-izeba gogaikarriekin eta bere lehengusu Dudley kaikuarekin bizi da." Horren arabera badirudi ilustrazioen aurka dagoela baina honela bukatzen du bere jarduna: "Hala ere. Rowling Argitaletxea: Elkarlanean 27 318 . 4 urtetik aurrera Tento eta bere laguna Nork dio txakur eta katu guztiek elkarren etsai izan behar dutenik. edo esandakoa argiago adieraztearren. Fantasia hori. Lurrera iritsi zenean. nola jokatu behar da. nolabait. ariketa edo entrenamendua da adimenarentzat. biei gauza berdintsuak gustatzen bazaizkie? Eta gainera. Irudimenez eta poesiaz betetako ipuina. ordea. Baina alderantzizkoa gertatzen dela esan genezake: errealitateaz garbi eta zorrotz jabetzeko. Lurrera erori bezain laster.. hori guztia badiot. liburuaren azaletik letra eta marrazkiak ateratzen hasiko dira. Bidaietako batean itsasontzia hondoratu egin zen eta Gulliver olatuen artera erori zen. testuaren erritmoa markatzearren. Ba al dakizu zer egiten duen pozik dagoenean? Saila: Istorio barregarriak 5-6 urtetik aurrera M i s t e r Daffodil eta bere denda Mister Daffodilek denda bat dauka a m e s ga i z t o a k b irziklat zeko. Argumentu nahiko originala eta imajinazioz beterikoa.. Nina izeneko neskatila batek. badira gurasoak haurra ametsaren eta fantasiaren baitan murgiltzeak bere adimena errealitatearekin harremanetan sartzerakoan ahuldu edo indargabetu egingo ote duen beldur izaten direnak. Egilea: Glòria Llobet Agitaletxea: Elkarlanean Nor da nire ama? Oinarrian asoziazio-joko bat da. sorginkeria magikoa bailiren. Egilea: Enric Bayé Argitaletxea: Desclée De Brouwer 14 urtetik aurrera Eta orain zer. Gainera. apalategitik liburu bat erortzen denean hasten da istorioa. hor momentuan kontalariarengandik jasotzen ari dena eta bere barneko bizipenetatik oihartzun bidez sortzen dena elkartzen dira. Nuria? Hiru urte eman dituzte Nuriak eta Davidek bata bestearekin maitemindurik baina beren amodioa elkarri aitortu gabe. sardinak ekarri dituen kamioi bat ikusi du azokan eta kamioaren atzealdean sartu da itsasoa eta Europa ezagutu nahian. bere amesgaizto handi-handi bat eramaten dio dendariari ilargi-gaztatxotan birzikla dezan.. Harry bakarrik eta triste sentitzen da. baizik eta gaur egun kontaketa soilaren falta nabaritzen dudalako. bada. baina erritmo hori al da haurrak bere barnean biltzen duen testu entzunaren erritmoa? Ilustrazioak alde batera utziz gero. baina umeari orriz orri.K. Esnatu zenean ezin zuen sinetsi begien aurrean ikusten zuena .. Baina. marrazki bakoitzari dagokion bikotea aurkitzen lagunduz konta diezazkiokezu istorio politak." Zer egin orduan? Ba denak Bibliografia: baliatu. Argitaletxea: Ttarttalo GOMENDIOAK 2 urte bitartekoentzat 2 urtetik aurrera Roki ehiza txakurra Rokik lagun asko ditu eta oso gustura bizi da. haurrak entzundakoari buruz bere barnean irudiak osatzen ditu. halako batean. hondarretan etzanda geratu zen. Honela hasten da: bazen.

yin. gaixotu egiten gara. Gorputzeko bideak Aipatututako sistemari jarraiki. hil egiten gara. gaua. Txinako ospitale modernoetako medikuak eta mendebaldekoak oso antzekoak dira. eguna yang da. Horixe dugu unibertso osoaren abiapuntua. Horrela. bestela. Maila fisiologikoan. honakoak izanik funtsezko kontzeptuak: yin eta yang. sua. funtzio Orekaren izpiritua Txinako medikuntza hango zibilizazioa bezain zaharra izan arren. Baina elkarrengandik banandu gero. Maila fisiologikoan.. formulazio doktrinal bakarra ezagutzen da: K. edo. Ikuspegi taoistan oinarritzen dira. bost mugimenduak eta qi. Txinako medikuntza yin eta yangaren arteko oreka berreskuratzen eta harmonia lortzen saiatzen da nagusiki. iraun dute..mendekoa. Ondorioz. Taoistek bost elementu horien arteko loturak aztertu eta. zizare-belarrezko erredurak. lurra gehitu. III. berriz. funtzio bakoitza organo baten bidez irudikatuz. azal azpian haria ezartzea. hotza uxatu eta. © Pierre Roche/Rapho.a. gaixoari pultsua hartzea izaten da Txinako medikuen lehen zereginartzeko modua berezia da oso: medikuak hiru hatz erabiltzen ditu.. ongi sentitzen gara. batzuetan. badira beste terapia-mota batzuk ere: bentosoak. adibidez: "haizea aldendu. hau da. akupuntura saioak nahiz masaje txinatarrak agintzen dituzte. oinarri teorikoek bere horretan 28 318 . bakoitza organo baten bidez irudikatuz. Bat eginik. medikuek bost funtzio-talde nagusitan banatu zuten gorputza.. Nolakoa izan den diagnostikoa. gorputz osoa baizik. Sendagai gehienak landarez osatuta egoten dira. erreferentzia-sistema bat landu zuten nola mundua hala bizitzako alderdi oro ulertu ahal izateko. halakoa izaten da sendabidea. Dena den. bestela. gaixotasunak organoen arteko harremanetan sortutako desoreken emaitza dira. Ondoren. Diagnostikoa irudi bidez adierazten du. Yin eta yang harmonian daudenean. urrea ernalarazi dezan". itxura hutsa dute antzekoa.. Kontsultan. Medikuek. metala eta ura.Ting Hor GORPUTZA BERE Txinako medikuen ustez. naturaren bost osagai material nagusiak: egurra. mihia zehatz-mehatz aztertzeari ekiten dio. baina badira animalia edo mineraletatik ateratakoak ere. Handik hona. París mantal zuria eta gorbata soinean. "Bost mugimenduak" erabiltzen ditu horretarako. Azkenik. lurra. guztiak fenomeno naturalei lotuak. adibidez: "haizeak eta hotzak birika erasotu dute". kataplasmak. ez da kaltetutako organo hutsa sendatu behar. "Meridianoak kanporatzea" izaten da horien xedea. elkarri bidea ematen diote: eguna gau bihurtzen da eta gaua egun. hortik abiatuta. París A © Roland eta Sabrina Michaud/Rapho.. inolako aldaketarik gabe.

arina. obsesioa. ez diote kalterik egiten. Txinako kaleko hizkeran qi airea da. beroa. beraz. Txinako medikuntzak horretatik lortu du.. Beste batzuen iritziz. berriz. iheskorra. Mendebaldean ere hedatzea Txinako mendikuntza zalantzan Zientifikoa al da? "Hotza" edo "haizea" ezin ditugu mikroskopioetan ikusi.). aitzitik. Baina mundua aldatu egin da. Qi taoismoaren kontzeptu metafisikoenetakoa dugu. iparraldean eta hegoaldean ez dira sendabide berdinak erabiltzen. adiera orokorra ematen diote: funtzioa. Baina baditugu bestelakoak ere: bizimodu txarra. Bi dira aipatutako aldaketen sorbururik ohikoenak: kanpo-erasoak (haizea. ahula. eta. Hobea al da? Gainerako medikuntza-sistemak bezalaxe. Txinako medikuntzan — ia arlo guztietan bezalaxe— modak. gorputz osoari erreparatzen diote. ultzera) sendatzea mugatzen.. ohiz kanpokoa. Meridianoek gorputz osoa zeharkatu eta atal guztiak. halaber. gaixoaren organo bakoitza zertan den adierazten dio medikuari (pultsu indartsua. mendebaldeko medikuntzak Txinakoa ez du zientifikotzat hartzen. istripuak. argi dago medikuntzaren eta zientziaren helburuak ez direla berberak eta. ikuspegi orokor hori guztiz eraginkorra da jatorri psikosomatikoa duten gaitzak eta gaixotasun kroniko nahiz funtzionalak sendatzeko. Aipatzekoa da. Ez dago qia neurtzeko metodo zientifikorik. baliagarriagoa da gaixotasun batzuetarako beste batzuetarako baino. Ez da magikoa.OSOTASUNEAN bakoitza beste funtzio baten oinarria da. ez dagoela zehazterik zertan datzan terapia horien mekanika biologikoa. Txinako zenbait medikuren esanetan. denak batera egokitu dira. Qiak. gainera. Txinan ere. Ekar dezagun. samina. Qia. París 29 318 © Roland eta Sabrina Michaud/Rapho. larruazalpera 360 puntu eramaten dituztenak. zenbait ikerlarik laborategietan meridianoen "aztarnak" aurkitu dituen arren. birikari behar bezala euts diezazion. baina taoistek berezko joera edo joera sozial jakin bat aditzera emateko erabiltzen dute. berriz.. Hori dela-eta. tradizioari kosta ahala kosta eustearen aldekoak: horrelako jarrerek superstizioa eta sektarismoa dakartzate beti. gogora aurrerago aipatutako adibidea: medikuak "lurra gehitzea (barea)" erabaki du "urrea (birika) ernalarazi dezan".. denak bat datoz honetan: "qi onari" "qi txarra" kanporatzen laguntzeko erabiltzen dituzten metodoak ez dira erasokorrak gorputzarentzat. gorputz-azalarekin lotzen dituzte. Birika sendatzeko. Dena den. terapeutika sendatzeko artea dela. kezka. Jakin badakigu antzinako jakinduriari eutsi egin behar zaiola. Txinako medikuek ez dute gorputz-atal bakar bati buruzko diagnostikorik egiten. Mihiaren bidez ere informazio ugarri ematen dio. Kirol traumatologian ere oso emaitza onak lortzen dira akupunturaren bidez. hezetasuna. qia manipulatu eta gorputzeko yin eta yangaren arteko oreka berreskura daiteke. Tratamendua eragikorragoa izango da horrela. pultsuaren bidez. ordea. Batzuen ustez. eta hirugarren funtzio batek kontrolatzen ditu aurreko biak. hango medikuntzaren oinarrizko printzipioak atzemateko behinik behin. bestetik. Txinako medikuek. Txinako medikuntza ez da hain gomendagarria. Txinako medikuntza beste herrialde batzuetan ere hedatu da: egoera desberdinak. © Roland eta Sabrina Michaud/Rapho. Baina. Larrialdietan edo gaixotasun akutuetan. gainera. Esanak esan. era guztietako sendagaiak. bestetik. Meridianoetan eraginez gero -orratzak nahiz zizare-belar goriak erabiliz edo aipatutako puntuetan masajeak emanez-. Hamalu meridiano nagusi ditugu. ez dute ia inola- tik ko ondorio sekundariorik eragiten. ez dago zertan sorburua bilatu. haserrea. zer egin "lurra gehitzeko"? Qi delakoan da gakoa. París . ezinbestekoa da lehendabizi barea indartzea. eta hortik abiatu beharko dugu medikuntza horren benetako izpirituaz jabetu ahal izateko. korronteak edo joerak daude. Azkenik. hotza. birika gaixotu egingo da. defentsa-sistema inmunologikoa indartuz lortzen dute gaixotasunei aurre egitea. Hainbat landarek eta animalia zein mineraletatik lortutako substantzia batzuek zenbait organoeren qia indartzea lortzen dute. lehortea eta sua) edo barne-erasoak (poza. Badira tradiziozale amorratuak. gorputz osoa baizik. Hona hemen adibide bat: birikaren oinarria barea da. Horrela. ez da panazea. bada. Desoreka oro nalobaiateko "klima aldaketaren baten" emaitza dugu. hein handi batean. baita barru-barrukoak ere. Ez dira gaixotasun jakin bat (adibidez. zer esan daiteke ortodoxiari buruz? Medikuntza naturalek ezaugarri duten ustezko ortodoxia hori kontu handiz hartu behar da. gorputzaren "meridiano" guztietan zehar ibiltzen da. Egokitzapen-gaitasuna: horixe da Txinako medikuntzaren funtsa. oroz gaindi. ez da unibertsala. beldurra eta izua).. eta gibelak zaintzen ditu birika eta barea. gaixoa bere osotasunean hartuz.. zientzi ikerketetan erabiltzen diren baliabide modernoak mugatuak eta bakunak dira oso. terapeutek nork bere burua sendatzeko gaitasuna sustatzen dute gaixoengan. Bareak ez badio behar besteko sostengua ematen. objektu anitzak. Eraginkorra den ala ez ikusteko.

Noren bila? Hain atsegin dituzten Anuska. E Jakina zen Gomax ez zela horrekin konformatuko afaltzeko garaian. ni ezik. Solasaldia berehalaxe desbideratu da beste norabaitera. —Koltxoneta esan nahi al duk? —nik. 1999kotik. hauxe esango baligu bezala: "Zuek bai zaretela inozo alenak. Lozakua erdiraino igota bakarrik eta itxi gabe. Eta segidan adarra jotzeko gogoa egin zaio nonbait: —Hi Risky —niregana begiratuz— zer moduz ematen ote du Anuskak masaia saioa? —Ez zekiat —nik zakar samar—. Mundu honetan gauzak modu batera pentsatu ohi dira. alero-alero. Enriko eta Luis Ignazio lau mutiko gazte dira eta euren bizikletak hartu eta kilometro sail handia egingo dute bizikleten gainean. eta hori bai. ipu NEKA-NEKA EGINDA GAUDE! san beharra dago neka-neka eginda iritsi garela honaino. tabernaz taberna ibiliko ginen. Neke astun hori arintzeko. onena zera omen da: deskantsuan egotea eta masaia. batak besteari txanda utzi gabe. egarria. Nekea. eta ez zuela erdia ere bukatuko. Eta gero. Seguru herriko plazatik ere entzuten dituztela Gomaxen lo zurrungak. Irma eta konpainiaren bila. Gomaxek fundamentuzko zerbait nahi zuen afarirako eta beste hirurok hain geunden nekatuta eta ezertarako gogorik gabe non ezezkoa erantzun diogun. musika entzungo. Bat-batean eta ohartzeke kasik Enrikori begiratu diot. bertako neskekin ligatuko genuen eta gero. Zuek ez dakizue bizitzen mundu honetan". jakintsuek diotenez. bidaiaren bat proposatu izan diegu irakurleei. Ni ez bainago lotan baina bai besteak. Ilargi erraldoia. zein gustura hartuko nukeen oraintxe ur-ohe horietako bat —hasi zaigu eldarniatzen Juan Ignazio. liburuaren bigarren argitalpenetik. gaurko prestaketak egiterakoan hizketan ari ginela. Guri kasu zipitzik egin gabe ogi puska eder bat hartu du (barra erdia kasik) eta foie-gras lata eder bat ireki du. Iritsi bezain pronto abiatu gara laurok plazako iturriraino eta bertatik hasi gara edaten asegabe.. jasoa. baita ere. urez beteriko koltxoneta ere hartuko nikek oraintxe bertan.. bertako jendearekin hitz egingo genuen. Baina ez batak ez besteak ez dugu ezer gehiago aitatu. isilik niregana begiratu du. eta fruta apur bat: melokotoi pare bat eta sagar bana. izugarrizko planak asmatu genituen gaur iluntzerako. gaua zoragarria dago. baina ohartu baino lehen eta guk amaitu baino azkarrago jan du dena. Ez dakit zergatik ote den baina halaxe izan ohi da beti. Eta ederki asko lotan gainera. Bart. Liburu horren laugarren kapitulua aldatu dugu hona.. Gomax. Eta baztertuantxe genituen ipuinak. Horregatik oraingoan txango-kutsua duen testu bat ekarri dugu orriotara. Eta neska balitz ez niokek muzin egingo. Enrikok ere. Eta handik atzetik.. Onena berari galdetzea izango duk. Herritik kanpo zelai zabal bat aurkitua dugu eta bertan gaude denok etzanda. Ez genekien seguru noraino iritsiko ginen baina berdin-berdin zitzaigun: halako herri batera iritsiko ginen bertako giroa ezagutzearren. Eskerrak iturri baten ondoan jarri garen lotarako. traste guztiak han hemenka sakabanatu ondoren. Edan bai. Egia esan. Beste biak isil daude baina lotan. Risky. —Zer dago orain postrerako? —galdetu digu gainera. —Ai. suertatzen zaizkigu ia beti. Oraintxe bertan lo gaude geure zakuetan sartuta. hori aspertu gabe egin dugu. Joxemari Iturralderen Lau bizikleta urrutira joateko (Erein. Lotaratzen garen bakoitzean beti da Gomax lehena lo seko geratzen.Aspalditxo HABE Aldizkarian. Gaileta integral batzuk jan ditugu. etzazuela pentsa —jarraitu du. bada ezer ez. Eta beti naiz ni azkena. Horretarako. eta laster dira afaria zela eta ez zela beste zerbaitetaz eztabaidatzen. ez dela horretatik ezer gertatu. eta askotan aldartea ere bai. Gu ez ginen asetzen eta bazirudien iturria agortuko zela. seguruenik. —Ba nik —hasi da hurrena Gomax— gustura hartuko nukeena zera duk: masaia eder bat masaialari aditu batek emanda.. beno. guztiz kontrakora. eta gero berriz beste aldera. —Beno bai. Halako nekadura ekarri dugu ezen ez dugun gogorik beste ezertarako. zeruaren ganbaratik iristen zai- 30 318 . gorantz begiratuta milaka izar distiratsu ikus ditzaket. Nekeak gorputza aldatzen dizu erabat. 1994) baliatu dugu. ez dugula pentsatzen genuenetik ezertxo ere egin. laster erabat beteko dena. Nik pentsatzen nuen temoso samar atera delako ari zela hori guztia egiten..

OHARTZEKE. 22.. HURRENA. Esparcir. LO SEKO. saguzaharrak beren joan-etorrian batetik bestera. duela gutxi entzun baitut bere ulu saioa. ezen formarekin hasten direnak. eta bestea menpekoa.. BART. Hemen bi esaldi ditugu.Konturatu gabe.Gutxitu. Ezin zaio -(e)la erantsi aditzari. Gomax ere isildu da bere zurrungetan jarrera aldatu duenetik. INOZO ALENAK.Haserre. berriak sortzen ibili gabe.. Hemos llegado tan cansados que no tenemos ganas para nada más. KASU ZIPITZIK. Ipuin honetan bi animalienak aipatzen dira. ezen(non) ez dugun (baitugu) gogorik beste ezertarako. inondik etorritako kamikaze paregabeen gisara. Nagusia: Halako nekea ekarri dugu. Profundamente dormido/a. lo sakonean murgildu nahi nuke.. ELDARNIATU. De allí mismo. edota baitugu.Ronquido. Excepto..Murciélago..Grillo. Isiltasuna ari da pittinka nagusitzen. eta "Zein dun izena?" galdetzen diodala. non eta ezen sartu gabe. Horiek gaizki daude. Menpeko esaldi horiek. SAKABANATU. Edo bestela honela: Ez dugu gogorik beste ezertarako. ZURRUNGA. Hauen inguruan.Hangoxeko. Tonto/as supinos/as. DESBIDERATU.." * Halako nekea ekarri dugu ezen ez dugun gogorik beste ezertarako. edo non formarekin. Aliviar.. EZIK. Txorien txio-txioa entzungai edonon.Salbu. A continuación. 31 318 . bada. llorón/a. Sin darse cuenta.Lo jota. Pelma. Insaciablemente. Hontza ere ez da urruti ibiliko. Zein dira? (Zuzenketa 39. Honela: Halako nekea ekarri dugu. HALAKO NEKADURA EKARRI DUGU EZEN EZ DUGUN GOGORIK BESTE EZERTARAKO.Desvariar. Ni el más mínimo caso. HABE Aldizkaria 315. masaialari on hori neska dela eta bera lan dultzean hasiko den aurretik (eta ni erabat lo seko geratu baino lehen) bere izenaz arduratzen naizela...Kasu nimiñorik... eta kilkerren kontzertu amaigabea.Umorea. Halako nekea ekarri dugu.. bata nagusia.Anoche. asko ugaltzen ari dira azken boladan. ASEGABE. Eman dezagun berehalaxe hartuko dudala lo eta.uina Ipuintxo honen izenburua aldatu behar izatera.Temati.Oso inozoak. Ez. ALDARTE.Halako nekea ekarri dugu non ez dugun gogorik beste ezertarako. ba! Aukera asko ditugu. masaiekin hasten naizela ametsetan eta masaiekin ametsetan ari naizenez.Asegu gabe... TEMOSO.or) AFARIA ZELA ETA EZ ZELA. bi farola luze daude piztuta. ez dugu-la gogorik beste ezertarako. Neu ere lotara noa. orrialdean) Birpasa: Ekaineko alean animalien oihu eta orro ibili ginen.. ZAKAR. Baina honela ez: *Halako nekea ekarri dugu. Baina aditz-forma okerrak. Zelaia amaitu eta herriko lehen kalea hasten den horretan. Edo bestela honela. eta berak erantzuten didala irribarre dultze batez: "Ene izena Anuxka duk. halako nekea ekarri dugu. Toscamente.. temoso/a.Saco de dormir.. Por motivo de la cena. SAGUZAHAR. frontoitxoaren ondoan. aski nekatua nagoenez. Baina hori ari da ugaltzen..Banatu. LOZAKUA. Adibidez: * Halako nekea ekarri dugu.Beste norabide bat hartu. BERTAKO. Menpekoa: ezen ez dugun gogorik beste ezertarako. ezen (non) ez dugu gogorik beste ezertarako.. dugu-n jarri behar da ondotik. Cambiar el hilo (la conversación). ARINDU. KILKER.. ezen (non) esaten bada.Afariaren aitzakian. pentsatuz gaztelaniazko "que" guztiak "-(e)la" direla euskaraz. ez dugu gogorik beste ezertarako. gun argitasun urdin-grisatu berezia.. zein ordain aukeratuko zenuke "Neka-neka eginda gaude!" esapidearen ordez: _________________________________________________ (Zuzenketa 39. orrialdean) Eta gogoratzen al zaizkizu beste hauenak: Astoa:_________________ Sugea:_________________ Lehoia:_________________ Behia:_________________ (Ikus. gaizki daudenak sartuz... cambiar de tercio.Ostean.

Michael Douglas. eman zitzaion. Jeremy Irons eta Jean Moreau (1997). 32 318 Z . Claudette Colbert (1990). Fernando FernánGómez. Bette Davis (1989). John Malkovich eta Anthony Hopkins (1998). Vanessa Redgrave eta Anjelica Huston (1999).DONOSTIA inemaldiak zinearen izar handi bati omenaldi egiten dio bere jardunbidea goraipatzeko. eta ondoren sarituak izan dira: Glenn Ford (1987). 1986an sortu zen Donostia Sariaren bidez. Robert Mitchum (1993). Anthony Perkins (1991). Susan Sarandon eta Catherine Deneuve (1995). Lauren Bacall (1992). Lehendabizikoa Gregory Peck. Michael Caine eta Robert de Niro (2000). Lana Turner (1994). Den-denak Donostiara etorri ziren saria jasotzera eta eskertzera. Vittorio Gassman (1988). Al Pacino (1996).

. izan ere.. My Fair Lady estreinatu zuenean.. (1981)..... 1966).. That's Life (¡Así es la vida!. A DONOSTIA-SARIA 2001: .... 1965).. S. kosta egin zitzaion Julierengan sinestea... umore finekoa. New York-eko gertakariak zirela eta.B... Disneyk Mary Poppinsen papera eskaini zion... handik laster. Ingalaterra victoriarreko bi haurri abenturarik zoragarrienak biziarazteko. Eta Julie txikiak berehala irabazi zituen New Yorkeko ikus-entzule kontentagaitzen bihotzak.. hainbat film ahaztezin egin baitzituzten elkarrekin: 10 (1979).. eta berebiziko arrakastak bildu zituen. ordea..... 1969an ezkondu zen Blake Edwardsekin eta zuzendari hauxe izan zen..R SA IAK JULIE ANDREWS DONOSTIA SARIA 2001 skorentzat.. azken unean Julie Andrews-ek saria jasotzera ez etortzea erabaki zuen... Zer irizten diozu jokabide horri? IZENBURUA: Iritzia: _______________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________ Ipini hemen irabazlearen argazkia _______________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________ 33 318 .. eta Blake Edwardsen Darling Lili (1970) filmek garbi erakutsi zuten erregistro askotako antzezlea zela... Julie Andrews Mary Poppins da... Julie Andrewsen izena beltzez jantzitako haurtzain maitagarri bati lotua dago... 1986)..O. malgua. Geroago.. errepikaezina.. Julie Andrews artean oso gaztea zela kontratatu zuten haren ahots xarmagarriari esker. Ingalaterrako Surrey konderrian. telebistan Cinderellaren bertsio eder bateko protagonista izan zenean. Antzezle dotorea.. hain zuzen.. izan zuen protagonista izateko itxaropena. Julie Andrews benetako izarra eta antzokiko zein pantallako dama bat da.. Víctor/Victoria (1982).. Robert Wiseren The Sound of Music (Sonrisas y lágrimas.. antzezle bikaina zela egiaztatu zuen. eta harixe esker irabazi zuen emakumezko aktore hoberenaren Oscarra.. Hitchcocken Torn Curtain (Cortina rasgada. Ohore handia izango da Donostiako Zinemaldiko Donostia Saria hari ematea. 1964an. Ordutik aurrera. zalantzarik gabe.. Baina ez da ahaztu behar aktore adimentsu eta abeslari bikain honen filmografia film hartan interpretatzen zituen musikalak baino askoz harantzago heltzen dela. 19 urterekin egin zuen debuta Broadwayn. Julie Andrewsen karrerako garrantzitsuenetakoa..gai zen...... Zinemari. magiari eta irudimenari esker. Pertsonaia hura -kapelatxo polit bat buruan eta aterki hitzontzi bat eskuan.. hala ere... antzokiaren eta zinearen artean garatu zen Andrewsen karrera.... 1935eko urriaren 1ean jaioa. hala batean nola bestean. baina Hollywoodek ez zuen harengan konfiantzarik eta nahiago izan zuen Audrey Hepburn hautatzea... hartu zuen bere mendeku txikia.. Julie Andrewsek. Urte hartantxe... 1956an.. The Boy Friend musikalarekin. My Fair Lady obraren zinerako aldaera prestatzen ari zirela.. Haren ospeak gora egin zuen.

Bok-Spok (lehen pieza) horretatik hasita. eta atzerriko abeslariak euskaraz jartzen dituenean kantari. edo ez dituela gordetzen. Agian horregatik dago horren lasai Kepa Junkera bera azaleko argazkian. apostuzalea. nondik datorren. Eta hori berrogeita hamar urtetik gorakoek. [. zazpigarren pieza..] Orain dela gutxi jakin dugu ez dela imoztarra. zabaltzen herri-literaturako kontakizunak. lortuko zuela zuzendari nagusiak prakak jaistea. Lur garden" nfernuko hauspoa deitu zion norbaitek trikitiari. kresaletik asko du Kepa Junkeraren azken diskoak. Maren hitzak berak itsas-izarra esan nahi du hebraieraz. pertsonaia indartsu hori emakumea dela. Satrustegik: "Gaur egun dena desagerturik dago. Bertakoak dira. Eta halaxe dio Maren izeneko konposaketak ere: "Geure Maren. Liburuaren hondarrean pertsonaia indartsu bat azaltzen da. jabetuko zarete hauspo horrek duen sugarra.. "Geure Maren. eta jentilekin. Esate baterako. Bere etxea oraindik zutik dago. sehaska-kanta iduri. baina amonaren ordez Joan Soldadu azaltzen da. Kepa Junkeraren jendaurreko emanaldiren batera joaten bazarete. 2001) uskal Herrian badabil txiste bat ahoz aho. Amonak apostu hori galdu egiten du.. Joan Soldadu. Jose Mari. Baina tentu. haiekin solasean. azken-aurreko Oliene piezan Bok-Spok horretan entzun daitezkeen erritmoen gisakoak sartzen ditu. enbata. Txiste horretan amona xahar bat azaltzen da. Baina horrek ez du esan nahi Mattin Mottelari ezarritako lapurretak berak egin zituenik.[.. tonu lasaia du hondarreko konposaketa horrek. Eta pieza bakoitzean dator biltze hori. apostu bat tarteko. agian. eta hortxe dugu entzungai txalaparta. Askotan esan izan da gaurko jendeak ez dituela maite. Jaunsarasko semea zen. hain zuzen. eta oraintsu arte.M. Lapurtzat zuten. eta Maren baita Kepa Junkeraren alabatxoaren izena ere. haiei begira baizik. nork asmatu zuen. Ekaitza dirudi. Itsasoak adiskidetzen ditu guztiak. gure tradizioan oinarritutakoa. Jendeak izena bakarrik daki. Lapur zintzo honen ibiliak txikitan entzuten zituen etxean J. Eta diskoko azken Maren hori jo aurretik bere lana borobildu nahiko balu legez. eta ez zaizue joan izana damutuko. euskaraz zein gaztelaniaz kontatzen dena. bere familiako jendea baztertua izan da.). eta apostu guztiak irabazten dituena. Lur garden. Txistearen bukaeran banketxe handi bateko zuzendari nagusiak galtzak erantzi egiten ditu amonaren aurrean. Urdaibai da. eta gargantua batek legez. Liburu honetako Joan Soldaduren pasarteak Urdiainen jasoak dira. militarrak.. Eta. edo Juan Sin Miedo "ez da. Urdiandik? Izan ere. eta apostua galtzen dutenak Joan Soldaduren nagusiak dira. beste pieza guztietan bezalaxe.] Ginen eta garen". I Galiziatik hasi eta Kaukasora bitarteko itsas-herri anitzeko musikariak. aldameneko trikitiak zabalik du ahoa. 34 318 . pero también a Mari. la montaña que cierra Urdaibai por el sur". protagonistak aldatuta. Mattin Mottela (Ibaizabal. Ez dakigu amona eta bankarien txiste edo pasarte hori. Izen ezaguna da beste herrialde askotako herri literaturan ere" (75. Hori uste du behintzat disko honetan parte hartu duen Edorta Jimenez itsastarrak: "Maren suena a mar. era berean zabalduko ditu aurrerantzean Mattin Mottelaren joan-etorriak ere.. Busturiko Vikingoak izenekoan. txiste bihurtuta zabaltzen ditu. berez. Baina Kepa Junkeraren itsas-herriak ez dira barru aldeko herriei bizkar emanda bizi. herriaren desohoregarri". la diosa que tiene una de sus moradas en Oiz.or.... Beharbada. Basaburukoa zen. Amonak apostua egina zeukan zuzendari-orde horrekin. Eta enbatatik. baina handiagoa irabazten dio zuzendari-ordeari. Zelako indarra. Bitxia zera da. bildu ditu Marenen. Maren bizi horrek.. musika-tresnak. edo Castroko Peluquiroak Terranovan azaltzen zaizkigunean.. Ortzi Miren. behintzat. Mattin Mottela bazela badakite. Hamalau pertsonaia misteriotsuarekin uztartzen du Satrustegik. bere baitatik doinurik jostalarienak aireratuko ditu.Mattin mottela eta beste E SATRUSTEGI. euskal jatorriko pertsonaia edo ez. Hamahiru pieza ditu diskoak. eurotan irabaziko ditu amonak apostuak! Txiste hau zertara datorren esango duzue! Ba Jose Mari Satrustegiren liburu honetan txiste hori bera azaltzen delako. eta azkenak Maren du izenburu. Eta izugarrizko dirutza irabazten dio zuzendari-orde koitaduari! Gutxi barru. baina funtsezko gauzarik inork ez daki.

Euskal Editoreen Elkartea editoreen presentzia bermatzen saiatzen da. besteak beste. Haur eta Gazte literatura.000 bisitari eta 11. New York. Horregatik. (Frankfurter Buchmesseren datuak dira). Miren Azkarate. ekitaldiak eta katalogoak prestatzen ari da. Goethe Unibertsitatean eta Azokako stanean (5. liburuen esparruko (komertzio eta argitalpenak) bilkurarik garrantzitsuenetako bat da. kontaktu profesionalak errazte aldera. Mariasun Landa eta Javier Muguruza abeslaria gonbidatu ditugu. Euskal Editoreen Elkartea 35 318 . Bernardo Atxaga. Iaz. Kazetari ugari biltzen da urtero Frankfurten. Azken urtetan bereziki. Frankfurteko "Ausstellungs" Alemaniako argitaratzaileen elkarteak antolaturik. Ludger Mees-en koordinaziopean. 190. mundu osora sektoreko informazio guztia zabaltzeko. hizkuntz-gutxituetan argitaratzen dutenak eta euskarazko liburuak itzuliak dituztenak. 200 urtetako bidaia" Euskal literatura eta musika munduz mundu 2001eko urriaren 9tik 15era bitartean. kultura sailburuak parte hartuko du.100 ekitaldi pribatu antolatu ziren eta 1. Elkarrizketak eta irakurketak Bernardo Atxagak eta Mariasun Landak egingo dituzte eta musikasaioak. Entziklopediak etabar) aukera ezin hobea dute nazioarteko merkatuetan ezagutarazteko. 280.600 erakusle profesional. Azpiegitura handia du azoka honek. Javier Muguruzaren eskutik etorriko dira. Antolaketa eta babesa. Frankfurteko Azoka. testu-liburuak. esaterako. Londres eta New York-eko prentsa-espezializatua inplikatzen duena. 2001eko Azokari begira. programa ofizialean herri honek ohore eta lehentasunezko tokia izango du. Egitaraua: Euskal Editoreen Elkarteak prestatutako agerraldiak International Theater. Gremio de Editores de Euskadi-koekin batera. 6. inguruan antolatzen diren ekitaldiak ere oso garrantzitsuak baitira. bestalde. "Fund for Central and East European Book projects" (CEEBP) eta "Center for publishing Development" erakunde europarren eskutik izan ohi da. Frankfurt. Bestalde ahalik eta editore gehien bildu nahi ditugu stand-ean. hala ere. Hala ere. euskarazko argitalpenek (literatura. 2001eko Azokan.100 idazle hurbildu. agerikoa den bezala. Esan beharrik ez dago. Frankfurteko unibertsoan oharkabean joan Javier Muguruza daitezkeela.1 E 910) izango dira. hiztegiak.FRANKFURT 2001 "Humboldt. Harreraekitaldietan. Aurten. Urtero herri jakin bati tarte berezia eskaintzen zaio. Izan ere. edizioa ospatuko da. Azken urteotan Euskal Editoreen Elkarteak. Horregatik. 2. Tokio eta Guadalajarako liburu-azokekin batera. Eusko Jaurlaritzako Kultura Saileko laguntza izan du. Frankfurteko Nazioarteko Liburu Azokaren 53. antolatzaileek kazetarientzako sare birtuala ere antolatua du. euskal idazlek ezagutarazteko. GREZIA ohorezko gonbidatu izango da. gure argitalpenak. Honela.000 kazetari hartzen ditu Frankfurteko azokak. Frankfurteko Azokan stand-a jartzeko. azokako erakustokiez gain.000m2-tan banatuta.

hotzak suntsitzen dituen arte. (nartzisoa). udan landareen inguruko lurrazalean pilatu den belarra garbituz. hazi-kopuru ugari eskura dezakegu. Hurrengo urterako erabili ahal izateko. lorea eman ondoren. LURRAZAL. gure lagunak diren landareak zaintzea aholkatzen dizugu. Ereiteko garaia iritsi arte. Orain ez da hain maiz ureztatu behar.Maravilla (landare-mota bat da). plastiko batez inguratuz. Ur-putzuak saihestu. Zorrotxo guztiak egindakoan. bentilatzeko eta estaltzeko tapa dituen kartoizko kaxa batean sartuko ditugu denak. besterik gabe. denboraldiko landareak ihartzen hasiko zaizkigu. Lehendabizi.Tubérculo. berriz. Ongarria botatzea komeni da. hegoalderantz. udazkenean ere ez baitago atsedenik lorazainarentzat.. hostoak jasotzen izango dugu lanik handiena. Palmerarik baduzu.UDAZKENEKO LANAK (urria-azaroa-abendua) U da bukatu zaigu baina ez lorategian egin beharreko lana. berriz. Tagetes patula (Txinar krabelina) edo Calendula officinalis (ilen kultibatua). Onddoek eragindako izurriteen aurkako botika bota frutarbolei. izotzak.Alhelí. EREIN. Zenbait espezietan haziak osatuta baina oraindik ere berde aurkituko ditugu. gordetzea merezi duten haziak. Ongarria bota. zainak babestearren. ILEN KULTIBATU. Raíz. Enbor eta zainen bentilazioa ziurtatu behar da. urte osoan bezalaxe. Negurako prestatzeko garaia denez. oso garrantzitsua da arretaz egitea. - Hosto iraunkorreko zuhaiskek apenas beharko duten arretarik. ZAIN.Lehortu.. Ondoren. hobe da landarean bertan uztea eta lurrera erori arte itxarotea.. desagertu egingo dira loreak. Saiatu egingo gara. beraz.. Lan hau erraza bada ere. enborraren inguruan paretatxo bat eraikiz. lehor daitezen.Cosecha. Hotzari aurre egiteko komeni da landareen inguruko lurrazala pinu-azalaz estaltzea. Horrelakoekin. SALTSAN • • • • • Udazkenarekin batera. loredun landareei laguntzeko. beti ere nahikoa euri egiten badu. udazkenaren bukaeratik udaberrira arte. Neguan loratuko diren erraboilak aldatuko ditugu.Abono. haziak biltzeko garaia da hau. IHARTU... egunkari-orri batean zabalduko ditugu haziak. AZAROA Oso azalean aldatutako landareen zainak lurrez estaliko ditugu. Toki eguzkitsu eta aireatutakoan jarri orria.. toki fresko eta lehorrean gordeko dugu kaxa. merezi du eta! . Marchitar. ABENDUA AHUNTZ-PRAKA. hondarra eta lurra nahastuta nibela altxatuz edo. beraz. - 36 318 Beti bezala. kontuz ibili: Tutueriak leher ditzake izotzak.Sembrar. jaso hostoak bertikalean eta elkarri lotu soka batez. metala herdoildu eta egurrezko apaingarriak hondatu. ERRABOIL. Hortaz. jasotakoa ongi gorde behar da. Hazien bilketa egin ondoren. Elurrak.Hongo. Bi edo hiru egun igarota eta urik ez dutela ikusten dugunean. Arruntenak: Narcissus sp.Erro. Lore horiek polinizatutakoan ihartzen hasten dira eta orduan hasiko da hazien osaketa-prozesua. elurrak eta urak landare asko hondatzea nahi ez badugu. Anemone hepática (anemona) eta Iris reculata (lirioa). behintzat. Hosto galkorreko zuhaisken kasuan. ahalik eta denbora gehien luzatzen gure landareen bizi-iraupena. Badira.. hotzetik babesteko.. Edertasun handikoak izateaz gain. Uda bukatuta eta zenbait espezie izan ezik. Arruntenak: Cheiranthus cheiri (ahuntz-praka horia).. uzta galdu nahi ez badugu. haziak bota ditzakeen haizetik babestearren. talde txikiak osatuko ditugu lehortutako haziekin. paperezko zorrotxoetan sartu eta bertan data eta espeziearen izena idatziko ditugu. UZTA. Hil honetako agenda: Ditugun landareak tokirik beroenetan kokatuko ditugu. ONDDO. ONGARRI. Toldoak lotu. heldutasuna ziurtatuz. hazi horiek biltzeko garaia heldu da.Superficie.

. baina batzuetan dirua ere behar sendatzeko. maitasunari buruzko esalditxo bat aurkituko duzu. Noizean behin neurtu beharra dago (7 letra). Sergio Valiña. ez zara ezertaz konturatzen (7 letra). 4. Hala da. Diotenez. : I S “H E O E E ”. osasun egoera hondatzea (8 letra).ZOPA E A S E G U R U S L E Z E O D N O I I K R H S O I M L K O E I E S E E O A N A R T K J D R D O L N E A U I B U R E U R T S K Z R T A B A K O U A A E E R I Z A I N Aurki itzazu definizioei dagozkien hitzak. Hirugarren munduan eta. . 12. OSASUNA 1. Luis Manterola Ondorengo irudia produktu baten iragarkitik hartu dugu. 37 318 . orekatua izan behar du (9 letra). orrialdean aurkituko duzu. 10. baina batez ere udan. Gure osasun-gorabeherek eraginiko gastuez arduratzen da (7 letra). Gaixoa hor egon ohi da (3 letra). edo hobera egiteko itxaropena izateko! Ezta baietz! ! . ebakuntzaren bat egitera ekartzen dituzten haurrak azaltzen dira komunikabideetan. Gaixoak zaintzen ditu (7 letra). 2. adibideetan bezalaxe. G R U . Gaixotasuna. Jakingo al zenuke asmatzen zer den saldu nahi dena? LETRA . Z U E B N O T N. 7. Ondo gogoan hartu hitz horiek norabide guztietan aurki daitezkeela. eta Errusiara joan behar izan zuen udan hango zirujau batek ebakuntza bat egin ziezaion. 9. Gure osasunaz arduratzen den profesionala (6 letra). Letra guztiak egokiro jarriz gero. Diruak ez omen du berekin osasuna. Hori galduz gero. 5. 6. E A E E E G J M R T A A I I A K N N G K R U D E M O T A E E E R A A E E A A N G H O K K I R O S O T Z S Z E A K E E I A E N I O E E N B N T U U E R E U Z Z G T N N PUBLIZITATEAREN Joko honetan behe aldeko letrak goiko laukietan kokatu behar dituzu. 3. osasun-kalte larriak dakartza (6 letra). 8. Euskal Herrira sendatzera. 11. Osasun-beheraldi ez larria (3 letra). ordea. baina lerro-amaieran ez dute silaben araua ezinbestean betebehar: GEL / DITU. gure osasunerako guztiz kaltegarria da (6 letra). ARGAZKI-KLIK Urte osoan. Osasuntsua izateko. GELDIT / U. Hitzak lauki beltzen artean jarri behar dira.J A I N K O A K. Osasunaren eroaldi arina (6 letra). lazkaotarra da. GELD / ITU. GE / LDITU… LETRA ERORIAK ARRASTOTIK ? Zuzenketa-orria 40..

Egunean hiru edo lau hartzen baditugu. Sagarra. Medikamentuok egiteko erabiltzen diren substantzia medizinalaren izenarekin merkaturatzen direnak dira. Gaixotasun orokorrak sendatzeko balio dutenak dira. baina beti kontu handiz. b. zinta batean. Zer dira medikamendu generikoak? a. 4. Baina kontuz! Elkarri lotuta dauden biribiletan ezin dira segidako zenbakiak jarri. Erreumaren ondorioak arintzeko. zera esan daiteke: a. Eta hezueriari aurre egiteko? a. Gordinik jatea. Gutxitan jan beharko ditugu. c. b. Pittin bat aldapatsua den toki batean ibiltzea. G_rb_t_s_n_ d_rr_g_rr_zk_ b_ld_ntz_ d_ h_rr_ _s_s_nts_ b_t l_rtz_k_ 38 318 Zuzenketa-orria 40. c. c. oso ona da: a. Infekzioak saihesteko. c. Batetik zortzira. Arana. b. Parrillan erreta jatea. Ahalik eta gutxien jan behar dira. Juanikoteak badituzu. ez etsi. Zein fruta aukeratuko zenuke zimurrei aurre egiteko? a. orrialdean aurkituko duzu . Goizetik hartzea hobe dela gauez baino. gutxienez biren tartea behar dute. hobeto. c. Edatea ona dela. Saia zaitez osatzen eta INTERESGUNEA saileko gonbidatuak egindako adierazpen bat irakurriko duzu. Erremolatxa jateko modurik osasuntsuena hauxe da: a. PERGAMINOA Pergamino zahar honetan bokal guztiak ezabatu ditugu. 6. Udarea. Ahalik eta kilometro gehien ibiltzea. Gerezia. Batetik zortzira Zortzi hutsune. 5. b. Zaila badirudi ere. Egosita jatea. Beharrezkoak dira gure eguneroko dietan. c. Mahatsa. zortzi biribil ditu irudi honek. Marrubia. b. Egunero korrika saio bat egitea. c. Infusioei buruz. b. Biribil bakoitzean zenbaki bat jarri behar duzu. adibidez. 3. c. 2. Fruitu lehorrak: a.Ezetz asmatu LOGIKA-JOKOA Saia zaitez jarraian dituzun galderei erantzuten: 1. b. 7. hortzak galdu nahi ez baditugu. gizentzen dutelako. 8. b. Azala eguzkitik babesteko. Saiatuaren poderioz asmatuko duzu. Edozein gaixotasun sendatzeko balio dutenak dira. Erromero-alkoholarekin igurtzi batzuk ematea oso ona da: a.

Gaurgero Hona hemen justiziari lotutako hitzak: Arau Arau prozesal Araudi Biktima Delitu delitugile Epaiketa Epaile Epaitegi Juridiko Jurisdikzio Justizia (penala) Lege Lekuko Magistratu Prozesu Salaketa Sententzia Zinpekoen epaimahai ipuina .Bai nekatuta gaudela! .A ze nekea! .Hau da hau nekea! Txoriak: Txio Hontzak: Ulu 39 318 .

b/8. b/2. G E R O. AJE 9. MEDIKU 3. G I Z O N A E G I N E E S A N Z U E N B “H O B E T O A R T E A N: R E E R E E T A D E Z A K E T N I K ”. ERITASUN 7. EZETZ ASMATU Adele Rogers SaintJhon LETRA . zorionak!: 7 4 1 3 6 8 5 2 ARRASTOTIK PERGAMINOA Garbitasuna derrigorrezko baldintza da herri osasuntsu bat lortzeko (Julian Bereziartua sendagilea) 40 318 PUBLIZITATEAREN . a/6. ASEGURU 12. a/4. KONORTE 5. a Batetik zortzira OSASUNA 1. ERIZAIN 4. c/7.ZOPA E A S E G U R U S L E Z E O D N O I I K R H S O I M L K O E I E S E E O A N A R T K J D R D O L N E A U I B U R E U R T S K Z R T A B A K O U A A E E R I Z A I N 1. besterik aurkitu baduzu.LETRA ERORIAK J E A T I A N K O A K. c/5. ONDOEZ 2. GOSETE Hona hemen erantzun posible bat. ELIKADURA 8. TENTSIO 10. b/3. OHE 11. E G I N E M A K U M E A S O R T U Z U E N. TABAKO 6.

Ikaslearen koadernoa 318 41 318 .

Ekin eta ez etsi! Pako Sudupe Ikaslearen koadernoa 42 . Hasi dira zure oinazeak. eta sentitzen duzu gero eta haziago duzula oina eta gero eta nekezago ematen duzula pausoa. baina. bata..a 20018 DONOSTIA edo e-mailez: argitalpenak@habe. min ingurukoen errukirik sorrarazten ez dutenez. Batez ere azpimarratu nahi dut koherentziak duen garrantzia. ubideek eta kanalek: aurretik zerbait bazenekien. Ni bigarren taldekoekin sartuko naiz: erakargarriago.. aurretik hartutako kolperen bat edo hasi zaizu berritzen. beroago. ingurukoek irriak egingo dizkizute. Nola osatu idazlana?. gauza guztiak nahastu. nola tolestatu bospasei paragrafo? Zergatik ez hasi idazten. horretarako. egun osoa kalean ematen duzu walking in Amsterdam. ZURE IDATZIAK HOBETU NAHI AL DITUZU? OSASUNA zubiak eta kanalak ikusi arte. eta. Ez da batere zaila. kexatzen bazara kexatitzat hartuko zaituzte. nonahitik agertzen baitzaizkizu uste ez duzun tokitik eta uste gutxien duzunean. Beno. eta idazten ohitura izanez gero. han edo hemen. eta oinak ez dizu barkatuko. hemen. Gorago esaten nuena: tamaina txarreneko mina duzu. baina ez al da nahiko adierazgarria? Osasun ezak nola baldintza ditzakeen gure sentsazioak. bestelako giroz blaitu eta murgiltzera. eta bide horri ondo datozkion gauzekin osatzea idazlana. eta halaber bizikletek. bere horretan oraindik laburregi den honi. puntu desberdinak arbelean jasotzea etab. autoekin ohitua zaude baina tranbien sigisagako ibilera presatiek urduritzen zaituzte. batez ere. idazlan honi.. sentimenduak eta gogoetak! GOGORATU GURE HELBIDEA: HABE aldizkaria. 3. aste bat igarotzera. gertaera ezohikoari -ezohikoa al da gertaera hau?-. baizik bide bat hartu eta hor ondo txertatzen diren gauzak txertatzeak duen munta.. kanalak eta zubiak. bestea. ondo atera ere bai. hor jarraituko du zure Amsterdameko giroan murgiltzeko gogoaren pare: zenbat ere gogoa biziago hainbat ere haziago oina eta minberago. Hiria zapaldu orduko tranbiek eta bizikletek aztoratzen zaituzte. nola edo hala bukatu? Egin liteke. mina edo oinazea dugunean. koherentziaren amoreakatik. beti bezala. eta oporretan zaudenez eta benetan aprobetxatu nahi duzunez ibili eta ibili jarraituko duzu. nire esperientziatik hurbilago gertatzen zait. bestelako eraikinez. eta. Euskal Herriko gorabeherak eta eguneroko lanak arras ahantzi eta bestelako jendez. Ikastaldea bitan banatu. ohitura handirik gabekoentzat ari gara.Z er datorkizue burura gai honi buruzkorik? Niri bi gai bezala idazlana garatzeko. naturista. Eta ibili eta ibili ari zarela. baina ikusi arte ez zara jabetzen. Urak ere zure arreta erakartzen du. nahi adinako luzera ematea bestelako perspektibarik.. beraz. eta besteek. orkatila inguruan mina sentitzen hasten zara. Vitoria-Gasteiz kalea. eta gure artean oporren ezaugarri bat bidaiak egitea izaten da. edo alienshop batean. Zergatik ez duzue biribiltzen idazlana? Osasunaren gaia lantzeko ondo datorren anekdotaren bat eta hortik ateratako ondorioak iruzkinduz biribildutako idazlana. ideia-jasa. homeopata. petrikilo. eta bi orri edo idatzitakoan. baina bidaiaria nahigabetu eta minezko bidaiak egitera eramaten duten minez. idazlana garatzeko bidea eman diezagukeena bereiztu behar dugu. osasunari buruzko bestelako ikuspegirik sartu beharrik izan gabe. eta batzuk bata. 318 Gehiago zehaz dezaket minak baldintzatze hori nola gertatzen den. idazlan batean gauza asko ez sartzeak. Edo medikuarengana joan eta handituaren kontrakoak hartu. zer-nolako arazoak sortzen zaizkigun harengatik edo honengatik. paragrafoek luzatzeko ematen dituzten aukerak baliatuz. Opor garaian idazten dut hau. Lehenengo. nola holandarrek itsasoari lur asko ebatsi dizkioten. hobe da bide bat hartzea. Azter ezazue: tranpa egin dudala iruditzen al zaizue? Osasuna izan gaia eta bidaia kontatzen ari naizela deritzozue? Nola jarraituko ote dut? Nola emango zeniokete jarraipena era honetan hasitako idazlanari? Zuek uste duzue berdin biziko duela Amsterdameko esperientzia pausoa ondo ezin emanik dabilen bidaiariak eta oin biak ongi dituenak? Honezkero ikasle bihurritxoren bati bururatu zaio: onena Amsterdanen hain ugari diren coffee-shop batera sartu eta haxixarekin penak eta oinazeak ahaztea. min txikiez ari naiz. bestea. Hori egina dugu. gure iritzian. Zer txarra den bidaietan minez ibiltzea! Beharbada pentsatuko duzue auto-istripu larriez ari naizela: ez. eta honelakoetan zenbat prezatzen eta estimatzen dugun osasuna. ez. nahikoa tiratu diot anekdotari. eta bi bide hauek ikusten ditugu. Aukeraketa egitera iritsi baino lehen. zein motatako medikurengana jotzen dugun ondoezen bat dugunean: osasun zerbitzu publikoko medikuarengana. 5.org Zu bazoaz Amsterdam-era pozik eta alegera.

lagun batekin elkartzekoa zarelako.. Presta ezazu hurrengo egunean irakasleari esango diozuna. zuk ere baduzula aitzakiaren bat euskaltegira ez joateko: ikusi nahi duzun futbol-partidaren bat..gure ikasle saiatua “IKASTURTE BERRIA” Pentsa ezazu. atzo kale egin zenuen. -IRAKASLEA: Zer. Saioak bezala. gezurretan ari zarela ez konturatzeko. 43 318 ...

Ikuspegi materialistatik ere. azterketan bi dira egin beharreko idazmen-froga: laburpena eta idazlana.H. eta drogak bide beretik doaz.. balorazioa egiterakoan. koherentzia. beti izaten baita merkeagoa arriskua antzematea gero sendatzea baino. IDAZMENA Ariketa: Jarraian egunkari edota aldizkarietan argitaratutako bi testu-aipamen aurkituko dituzu. asistentzia eta integrazioa) garrantzitsuena da prebentzioa. gramatika-zuzentasuna. Dakizun bezala. Testu aipamena Analisia eta esperientzien elkartrukea behar-beharrezkoa da gizarte zerbitzuetan ari den profesionalentzat. Luis Bandres (Gipuzkoako Gizartekintzako diputatua) Euskaldunon Egunkaria 1997/06/06 2. heziketa lan horretan aritzeko oinarria baita. Haatik.) eta bakoitzaren arloko hiztegi berezituaren erabilpena.IKUSIZ IKASI Atal honetan HIZKUNTZ ESKAKIZUNETAKO idazmenari dagokion atala gainditu duten zenbait idazlanen ereduak bildu ditugu. Konposizioak 70/75 lerro inguruko luzera izan behar du. Oharrak: Idazlana ebaluatzeko orduan euskara jaso eta aberatsa erabiltzeko gaitasunari begiratuko zaio. Bietatik bat aukeratu eta bertan jasotzen den informazioa oinarri harturik iritzi-artikulua idatzi behar duzu.. denbora ez da alferrik pasatu eta gero eta jende gehiagok daki drogak erabiltzen. Jarraian duzun eredua 4. etengabeko hezkuntza. Horrela bada. Bigarren honen eredua duzu segidakoa: 4. Gizarte zerbitzuak dituen hiru mailen artetik (prebentzioa. Eredu hauek aztertuta. Horrez gain. honako puntuak izango dira kontuan: gaiarekiko lotura. testuaren egituraketa (kohesioa. komeni da prebentzioan inbertitzea. Gizakia animaliarik ahulena da. hobe beharrez egindako zenbait aholku azalduz.E. sufrimendua eramateko ahalmen txikiena daukana. Hori dela eta. oraindik hipokresia handia dago. aztertzaileak sumatu dituen gorabeheren berri emango dugu. 1. Ikaslearen koadernoa Txus Congil (Askagintza) Euskaldunon Egunkaria (1997/09/26) 44 318 . Pertsonentzat egiten dute lan. Testu-aipamena Gizartea gero eta kontsumistagoa eta indibidualistagoa da. besteak beste. eta penak eta beldurrak uxatzeko erabiltzen ditu drogak. gaiak ahalbidetzen duen neurrian. nork bere drogaren kontsumoa justifikatu eta besteena gaitzesten duelako. beharrezkoa da birziklatzea. horrek duen esanahi guztiarekin. Hizkuntz eskakizunetako idazlan-eredua da.

ere droga dira. beraien erabilera kodifikatzen duena. Gizartean ematen diren pertsonek arteko harremanak bultzatu edo drogamenpekotasunekin zerikusia duten harremanak baztertu. hain zuzen ere legez kanpoko drogen kontsumoak. Legearen edukina gehienbat pedagogikoa da. Hau da. Drogen erabileraren ondorioak onuragarriak izan daitezke baina baita kaltegarriak ere. esan dugun mentalizazio aldaketa lortu nahi du. tabakoa. drogak ez dira berriak gure artean. Normalean gizabanakoak bere kontsumoak justifikatu egiten ditu (gutxi hartzen dut. Legeak azken helburu bezala.a. 1988ko azaroaren 11a Eusko Legebiltzarrak aho batez Drogamenpekotasunen Aurre-hartze. Zerikusia izango du konposaketa kimikoarekin (honen arabera alkohola da oso arriskutsua).TESTUA L ehendabizi droga zer den galderari honela erantzun behar genioke: aldaketa psikologiko eta fisikoak eragiten dituen edozein sustantzia da droga. guretzat ezezagunak diren drogenak. Beraz. Nire ustez gure gizarteak oztopo asko jartzen ditu edo ez du nahi sinetsi alkoholismoa dugula droga-menpekotasunik larriena Euskal Herrian behinikbehin. Denok dakigu arazorik sortzen ez dituzten drogen erabilerarik baldin badago. lagunekin nagoenean soilik. Eta gai honi dagokionez zenbait aipamen egingo ditugu. Egia da droga batzuk besteak baino arriskutsuagoak direla. hau alkoholarena dela. Oso zaila zaigu beste drogekin kaltegarriak ez diren eredu erabilerak aurkitzea. hartzen den kantitatearekin.2. Hau guztia esan ondoren argitu behar da. Gainera. dosis edo kantitate handiagoa hartu beharko da ondorio berdinak lortzeko. hau da droga legalak eta legezkanpokoak kontuan izatea. Denok ezagunak ditugun alkohola. Ikaslearen koadernoa 45 318 . baina bai sortarazten dituzten ondorioak. drogak ez direla arazoa. azpikultura bat dute. Alkohola legez eta sozialki onartuta dagoen droga baita. gaisotasunak. Pertsonek mendeetan zehar erabili dituzte drogak. laguntza eta Bergizarteratzeko legea onartu zuen. Legeak dioenez beharrezkoa da gizartearen mentalizazio aldaketa lortzea. baina arriskua bere izaera legal edo ez-legalarekin ez dago lotuta. droga-menpekotasuna baizik. Drogak maiz erabiltzen badira menpekotasuna sor ditzakete. seguritateezak e. Alde batetik Droga-menpekotasunaren fenomenoari hurbilketa globala eskatzen digu.a. sendagaiak e.) eta besteen kontsumoak arazo bihurtzen ditu. Errezago problematizatzen ditugu gazteen kontsumoak. hartzen duen pertsonaren egoera fisiko eta psikikoarekin.. Agian gazteek erabiltzen dituzten drogak direlako eta taldeetan erabiltzen dituztelako..

iritzi-artikulua idatzi behar zuen. nireiritsiz leken kontsumoa taldean ematen da. Eta erabilera hauek pertsona beran. Azter dezagun zergatik diogun hori. Azkenik. ez zela hori eskatutakoa. ordea. testu-aipamenetako bat aukeratu eta bertan jasotzen den informazioa oinarri hartuta. Artikuluan aipatzen denez drogak kontsumitzen ditugu penak ahazteko. Badu. zer hobeturik: ariketa beraren planteamenduari ez baitio bete-betean erantzun.. Ikaslearen koadernoa MEJORATU INTERESGUNEAn osasunaz aritu garenez. eskatutakoari erantzun behar zaio. ez da gaixorik egon ondoren sendatu zarela adierazteko. hain zuzen. ongi idatzitako testua da. Gure iradokizunak: Konturatuko zinenez. denboran e. Ezin dugu ahaztu gaur egun gehien kontsumitzen diren drogak estimulazio altuagoa lortzearren eta esai ordu gehiago egotearren kontsumitzen direnik.. Beraz antzinako drogak erabilera berriak dituzte. hiztegiaren erabilera ere egokia da. Hasierako oharrean jasotzen den bezala.a. drogen erabilera-eredu onuragarriak nik behintzat ez ditut ezagutzen. jakina. 46 318 . • Ondorioz. Bi hizkuntzetan (euskaraz eta gaztelaniaz) bizirik daudenak baina adiera desberdina dutenak. Erne beraz eta arreta jarri soberan dituzun kiloei horrelakorik entzun nahi ez baduzu. atal honetako hitza gai horri berari lotuta dagoela pentsatuko duenik izango da.Testuan aipatzen den indibidualismoa eta kontsumismoa lege honen arabera alderatu behar genituzke. aldatzen dira. bere horretan ulertzeko modukoa izan behar du.. Gaiari ondo heldu dio ikasleak. badirudi drogei buruzko azalpen-testu bat dela. Gure ustez eginkizuna bera ez du behar bezala ulertu ikasle honek. Kontuan izan ezazu. ordea. Behin baino gehiagotan egiten dio erreferentzia zuzena testuari. Ezinbestean irakurri beharko genuke abiapuntu izan duen testua iritzi-artikulua ulertzeko. Ale honetan. Baina askotan "euforia" puntu batera lehenbailtehen iristeko hartzen ditugu. behintzat. errito bat bezala eta askotan talde baten barruan egoteko beharturik daude droga kontsumitzea. gure ustez. Dena den.. • Iritzi-artikulua idatzi behar da eta beraz. (Testuan aipatzen den. norbaitek mejoratuta zaude esaten badizu. baizik eta GIZENDU egin zarela esateko. Ezin ahaztu. ez aurretik ekarritako edo landutako eskema zurrun bati jarraitu.) • Hasiera-hasieratik irakurrita. droga zer den kontuarekin hasi eta ondorioak aipatzen baititu paragrafo bat baino gehiagotan. ordea. euskaraz beste esanahi bat hartu duten moldeak. Oker dabil. Beraz indibialismoa menpekotasunaren azken fasetako bat izango litzateke. artikuluan aipatzen denez. ADISKIDE GAIZTOAK (14) Atal honetan jaso nahi izan ditugu erdal mailegu izanik. akats larririk ez duena. Gaztelaniaz ez bezala.. ordea. baita ongi idatzi ere. taldeetan. iritzi-artikuluaren nondik norakoak alde batera utzi eta gaiari buruzko testu bat idatzi du ikasle honek.

.

Ari Saltokari-Saltokari Lehorrean dantza. ALE BEREZIA: "SALTOKARI" JOKOA OPARI ] aldizkaria . itsasoan igeri Itsasadarreko Mari.euskara ikasten ari garenon Ari Saltokari-Saltokari Saltokari-Saltokari. 20 URTE EUSKARAREN ESKUTIK [ AZAROAN. Euskararen konpasean haiz hi Atzetik aurrerantz ari. Euskararen sarea ehuntzen Armiarma hariz hari.