Φυσική Θετικής – Τεχνολογικής Κατεύθυνσης

Στην ενότητα αυτή θα βρείτε ένα δυναμικό εργαλείο που καθοδηγεί στον τρόπο
αντιμετώπισης των κυριότερων θεμάτων των Πανελλαδικών εξετάσεων και όχι ένα
απλό τυπολόγιο.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1
ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ
ΑΠΛΗ ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΤΑΛΑΝΤΩΣΗ

T=

t
N

f =

N
t

Περίοδος Τ και συχνότητα f
περιοδικού φαινομένου που
επαναλαμβάνεται Ν φορές σε
χρόνο t

ω = 2π f =


Τ

Σχέση γωνιακής συχνότητας,
συχνότητας και περιόδου
Χρονική εξίσωση απομάκρυνσης

x = Aημ (ωt + φο )

π
υ = υ maxσυν (ωt + φο ) = υ maxημ (ωt + φο + ), υ max = ωΑ

Χρονική εξίσωση ταχύτητας

a = − amaxημ ( ωt + φο ) = amaxημ ( ωt + φο + π ), α max = ω 2 Α

Χρονική εξίσωση επιτάχυνσης

2

a = −ω 2 x

φ = ωt + φο ,



dt

Σχέση επιτάχυνσης και
απομάκρυνσης
Φάση ταλάντωσης φ και
περιορισμός αρχικής φάσης φο

0 ≤ φο < 2π ή −π ≤ φο ≤ π
Fεπ = ΣF = − Dx, D = mω 2

Τ = 2π
E=

m
D

1
1
2
DA2 = mumax
2
2

Δύναμη επαναφοράς και
σταθερά επαναφοράς
Περίοδος ελεύθερης αμείωτης
ταλάντωσης που είναι
ανεξάρτητη του πλάτους
Ενέργεια ταλάντωσης η οποία
εξαρτάται από το πλάτος

U=

1
Dx 2 = Eημ 2 (ωt + φο )
2

Κ=

1
mυ 2 = Eσυν 2 (ωt + φο )
2

Δυναμική ενέργεια ταλάντωσης

Κινητική ενέργεια ταλάντωσης

1
1
1
DA 2 = mυ 2 + Dx 2
2
2
2
1
1
1
1
2
2
2
2
E1 = E 2 ⇒ mυ1 + Dx1 = mυ 2 + Dx 2
2
2
2
2

Ε = Κ +U ⇒

Δφ = ω.Δt =

φυ − φx =

π
2


Δt
Τ

, φa − φυ =

Σχέση διαφοράς φάσης και
χρονικής διαφοράς δύο μεγεθών

π
2

, φα − φx = π
Ρυθμός μεταβολής κινητικής
ενέργειας
Ρυθμός μεταβολής δυναμικής
ενέργειας
Ρυθμός μεταβολής της ορμής

dK
= Fεπ .υ
dt
dU
dK
αφού K+U=σταθ.
=−
dt
dt
dP
= Fεπ
dt
r r
r
ΔP = Pτελ − Pαρχ

Μεταβολή ορμής

r
r
Pολ . αμέσως πριν = Pολ . αμέσως μετά
WF ελ = U ελ .αρχ − U ελ .τελ =
dW = F .dS .συνφ

1
1
ΚΔl 2αρχ − ΚΔl 2τελ
2
2

Αρχή διατήρησης της ορμής στις
κρούσεις
Έργο δύναμης ελατηρίου
Έργο δύναμης (ορισμός)

dW
= F .υ .συνφ
dt

Ισχύς δύναμης(ορισμός)

r r
φ: γωνία των υ , F
υ = gt

h=

Αρχή διατήρησης της ενέργειας
στην ΑΑΤ

Εξισώσεις ελεύθερης πτώσης

1 2
gt
2

-2-

ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ
Φορτίο πυκνωτή
q = CVc
C = ε oε

UE =

S
l

Χωρητικότητα πυκνωτή

1
1 q2 1
CVc2 =
= qVc
2
2 C 2
Ενέργεια ηλεκτρικού πεδίου πυκνωτή

L = μμο
UB =

Ν2
S
l

1 2
Li
2

di
dt
q = Qημ (ωt + φο )
E AYT = L.

i = Iσυν (ωt + φο ) με Ι = ωQ
π
φι − φq =
2
q = Qσυνω t
i = − Iημω t με Ι = ωQ
q = Qημωt

Συντελεστής αυτεπαγωγής πηνίου

Ενέργεια μαγνητικού πεδίου πηνίου
Ηλεκτρεγερτική δύναμη από αυτεπαγωγή στο πηνίο
Χρονικές εξισώσεις φορτίου πυκνωτή και ρεύματος,
κυκλώματος LC με R= 0
Διαφορά φάσης ρεύματος και φορτίου
Ισχύουν αν τη στιγμή t=0 είναι q=Q και i=0
Η q(t) δίνει το φορτίο του οπλισμού που τη στιγμή t=0
είχε φορτίο +Q.

i = Iσυνω t με Ι = ωQ

Ισχύουν αν τη στιγμή t=0 είναι q=0, i=Ι

T = 2π LC
1 Q2 1 2
E=
= LI
2 C
2

Περίοδος ελεύθερης αμείωτης ηλεκτρικής ταλάντωσης

U E = E.συν 2ωt
U B = E.ημ 2ωt

Ολική ενέργεια κυκλώματος LC
Χρονικές εξισώσεις ενέργειας ηλεκτρικού και
μαγνητικού πεδίου αν τη στιγμή t=0 είναι q=Q και i=0.

1 Q2 1 q2 1 2
E = UE +UB ⇒
=
+ Li
2 C
2 C 2
2
2
1 q1
1 2 1 q2
1 2
E1 = E 2 ⇒
+ Li1 =
+ Li 2
2 C 2
2 C
2
-3-

Αρχή διατήρησης της ενέργειας σε κύκλωμα
LC.

VC = VL

dU E
= Vc .i
dt
dU B
dU E
=−
αφού
dt
dt
U E + U B = σταθ.
dq
=i
dt
dVc i
=
dt
C
di
q
=−
LC
dt

Κάθε στιγμή η τάση στον πυκνωτή είναι ίση με την τάση
στο πηνίο
Ρυθμός μεταβολής ενέργειας ηλεκτρικού πεδίου

Ρυθμός μεταβολής ενέργειας μαγνητικού πεδίου.
Ρυθμός μεταβολής φορτίου του πυκνωτή
Ρυθμός μεταβολής της τάσης στον πυκνωτή
Ρυθμός μεταβολής της έντασης του ρεύματος

ΦΘΙΝΟΥΣΕΣ ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ
Δύναμη αντίστασης στην κίνηση.
F ' = −b.υ
− Λt
Εκθετική μείωση του πλάτους
A = Ao .e

Λόγος διαδοχικών μέγιστων απομακρύνσεων
προς την ίδια κατεύθυνση.

Ao A1 A2
=
=
= ... = σταθ .
A1 A2 A3
προκύπτει από την A = Ao .e − Λt
με t=0, T, 2T, 3T, …, όπου Τ η περίοδος
της φθίνουσας ταλάντωσης
1
1
Eαπωλ = DAo2 − DAN2
2
2
dWαπωλ
= F ' .υ = bυ 2
dt

Απώλεια ενέργειας μεταξύ των στιγμών t=0
και t=NT με N=1, 2, 3….
Ρυθμός απώλειας της ενέργειας

Q = Qo .e − Λt

Εκθετική μείωση του πλάτους του φορτίου του
πυκνωτή.

Qo Q1 Q2
=
=
= ... = σταθ . t=0, T, 2T, …
Q1 Q2 Q3

-4-

ΕΞΑΝΑΓΚΑΣΜΕΝΕΣ ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ
Ο διεγέρτης επιβάλλει στον ταλαντωτή την συχνότητά
f ταλ / τη = f διεγ
του. Το πλάτος του ταλαντωτή εξαρτάται από την
συχνότητα του διεγέρτη και είναι σταθερό για ορισμένη
συχνότητα του διεγέρτη.
Είναι η συχνότητα μιας ελεύθερης ταλάντωσης που
fo
ονομάζεται ιδιοσυχνότητα
Συντονισμός (μεγιστοποίηση πλάτους).
f διεγ = f o

fo =

1

Ιδιοσυχνότητα ελεύθερης αμείωτης μηχανικής
ταλάντωσης. Προσεγγιστικά έχουμε συντονισμό όταν
1 D
f διεγ =
2π m

D
m

dW
= F ' υ = bυ 2
dt
dW '
= Fεξυ
dt
1
fo =
2π LC

f διεγ = f o =

1

Ρυθμός με τον οποίο απορροφά ενέργεια ο ταλαντωτής
από τον διεγέρτη
Ρυθμός προσφοράς ενέργειας του διεγέρτη. Οι
παραπάνω ρυθμοί γίνονται ίσοι στον συντονισμό.
Ιδιοσυχνότητα ελεύθερης αμείωτης ηλεκτρικής
ταλάντωσης (κύκλωμα LC).
Συντονισμός κυκλώματος RLC για οποιαδήποτε R.

2π LC

-5-

ΣΥΝΘΕΣΗ ΑΠΛΩΝ ΑΡΜΟΝΙΚΩΝ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΩΝ
Δύο απλές αρμονικές ταλαντώσεις ιδίας
x1 = A1ημφ1
συχνότητας, ίδιας διεύθυνσης, ίδιας θέσης,
x2 = A2ημφ2
ισορροπίας και διαφοράς φάσης Δφ

Δφ = φ 2 − φ1
xολ = x1 + x2 ⇒ xολ = Αολημ ( φ1 + θ )

Εξίσωση συνισταμένης κίνησης που είναι απλή
αρμονική ταλάντωση

Aολ = Α12 + Α22 + 2 Α1 Α2συνΔφ
Α 2ημΔφ
Α1 + Α 2συνΔφ
x1 = A1ημω1t

εφθ =

x2 = A2ημω2t

Δύο απλές αρμονικές ταλαντώσεις ιδίου πλάτους,
μηδενικής αρχικής φάσης, ίδιας διεύθυνσης, ίδιας
θέσης, ισορροπίας και ω1≠ω2

xολ = x1 + x2 ⇒

Εξίσωση συνισταμένης κίνησης (πολύπλοκη)

xολ = 2 Ασυν

ω1 − ω2

t ⋅ημ

ω1 + ω2

t
2
2
Aν ω1 ≈ ω 2 , τότε η συνισταμένη κίνησης xολ ( t ) είναι περιοδική και παρουσιάζει
διακροτήματα

Α ' = 2Α συν

ω1 − ω 2
2

t : Πλάτος ταλ/σης

fδ = f1 − f 2 : Συχνότητα διακροτημάτων (συχνότητα μεταβολής πλάτους)
f =

f1 + f 2
: Συχνότητα συνισταμένης κίνησης
2

-6-

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2
ΚΥΜΑΤΑ
ΑΡΜΟΝΙΚΟ ΚΥΜΑ

Ταχύτητα διάδοσης κύματος. Εξαρτάται από τις
ιδιότητες του μέσου διάδοσης.

υ=

x
, υ = λf
t
t

x

t

x

ψ = Αημ 2π ( − )
T λ
ψ = Αημ 2π ( + )
T λ
t

x

φ = 2π ( ± )
T λ
υΜ = ωΑσυνφ
α Μ = −ω 2 Aημφ
2π d
Δφ =
λ
φΜ > φ Ν
Δφ=ω.Δt
d = kλ ⇒ Δφ = 2κπ

d = kλ +

λ
2

⇒ Δφ = 2κπ + π

t x φο
+
)
T λ 2π
t x−d
ψ = Αημ 2π ( −
)
λ
T

ψ = Αημ 2π ( −

ψ = Αημ 2π (

t d−x

)
λ
T

ψ Μ = Αημ (ωt ± Δφ )

Ταχύτητα και μήκος κύματος αλλάζουν όταν το κύμα
αλλάζει μέσο διάδοσης.
Εξίσωση αρμονικού κύματος που διαδίδεται κατά την
θετική φορά του άξονα x’Οx και είναι ψ(Ο)= Αημωt.
Εξίσωση αρμονικού κύματος που διαδίδεται κατά την
αρνητική φορά του άξονα x’Οx και είναι
ψ(Ο)= Αημωt.
Φάση αρμονικού κύματος
Εξίσωση ταχύτητας και επιτάχυνσης υλικού σημείου
Μ με τον χρόνο.
Διαφορά φάσης δύο υλικών σημείων του ελαστικού
μέσου που απέχουν d την ίδια στιγμή.
Η φορά διάδοσης του κύματος είναι από το Μ προς
το Ν.
Διαφορά φάσης του ίδιου υλικού σημείου σε μία
χρονική διάρκεια Δt.
Τα σημεία που απέχουν απόσταση d βρίσκονται σε
συμφωνία φάσης
Τα σημεία που απέχουν d βρίσκονται αντίθεση
φάσης.
Εξίσωση κύματος που διαδίδεται κατά την θετική
φορά του άξονα x’Ox και είναι ψ(Ο) = Αημ(ωt+φο)
Εξίσωση κύματος δεξιά της θέσης x=d όπου
βρίσκεται πηγή με ψπηγ= Αημωt
Εξίσωση κύματος αριστερά της θέσης χ=d όπου
βρίσκεται πηγή με ψπηγ = Αημωt
Εξίσωση απομάκρυνσης υλικού σημείου Μ.
Δφ= 2πd/λ με d η απόσταση του Μ από το σημείο
που πάλλεται με ψ= Αημωt

-7-

ΣΥΜΒΟΛΗ ΔΥΟ ΚΥΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΥΓΡΟΥ
ψ = Αημωt
Εξίσωση απομάκρυνσης δύο πηγών Π1 και
Π2 (σύγχρονες πηγές Δφπηγ=0)
Εξίσωση απομάκρυνσης σημείου Σ από
t r
ψ 1 = Αημ 2π ( − 1 )
κάθε
κύμα που δημιουργούν οι πηγές με r1
T λ
και
r
2 οι αποστάσεις του Σ από τις πηγές.
t r2
ψ 2 = Αημ 2π ( − )
T λ
r1 − r2
⎛ t r +r ⎞
ημ 2π ⎜ − 1 2 ⎟

2λ ⎠
⎝T

ψ ολ = 2 Ασυν 2π
A' = 2 A συν 2π

r1 − r2

r1 − r2
⎛ t r1 + r2 ⎞
>0

⎟ , αν συν 2π
2λ ⎠

⎝T

φ = 2π ⎜

r1 − r2
⎛ t r1 + r2 ⎞
<0

⎟ + π , αν συν 2π
2λ ⎠

⎝T
r1 − r2 = Νλ με Ν = 0, 1, 2, ... ή

Εξίσωση απομάκρυνσης του σημείου Σ
μετά την συμβολή των παραπάνω
κυμάτων.
Πλάτος ταλάντωσης του Σ μετά την
συμβολή των δύο κυμάτων.
Φάση ταλάντωσης του υλικού σημείου Σ
λόγω συμβολής.

φ = 2π ⎜

r1 − r2 = Νλ με Ν = 0, ± 1, ± 2, ....
r1 − r2 = Νλ +
r1 − r2 = Νλ +

λ
2

λ

2

Σημεία ενισχυτικής συμβολής κυμάτων
από σύγχρονες πηγές.
⎪Α΄⎪=2Α
Σημεία αποσβεστικής συμβολής κυμάτων
από σύγχρονες πηγές .

με Ν = 0, 1, 2, ... ή
με Ν = 0, ± 1, ± 2, ....

⎪Α΄⎪=0

-8-

ΣΤΑΣΙΜΑ ΚΥΜΑΤΑ
t x
ψ 1 = Αημ 2π ( − )
T λ
t x
ψ 2 = Αημ 2π ( + )
T λ
2πx
2πt
ψ = 2 Ασυν
ημ
λ
T
2πx
A' = 2 A συν

Εξισώσεις δύο κυμάτων που διαδίδονται στο ίδιο
μέσο με αντίθετες κατευθύνσεις

λ

2πt
2πx
αν συν
>0
λ
T
2πt
2πx
φ=
+ π αν συν
<0
λ
T
Δφ=0 ή Δφ=π

φ=

xκοιλ = 2κ

λ
4

με κ = 0, ± 1, ± 2,...

xδεσμ = (2κ + 1)

λ
4

με κ = 0, ± 1, ± 2,...

Δx=λ/2

ψ Μ = 2 Ασυν

2π xM

λ

ημ

2π t
T
2π xM

dψ Μ
2π t
= ω 2 Α συν
συν
dt
T
λ
2π xM
2π t
α Μ = −ω 2 2 Α συν
ημ
T
λ
λ
xκοιλ = (2κ + 1) με κ = 0, ± 1, ± 2,...
4

υΜ =

xδεσμ = 2κ
l=N

λ
2

λ
4

με κ = 0, ± 1, ± 2,...

, με Ν=1, 2, 3, ...

Εξίσωση στάσιμου κύματος η οποία προκύπτει
από την συμβολή των δύο παραπάνω κυμάτων
Πλάτος ταλάντωσης υλικού σημείου του
ελαστικού μέσου στο οποίο έχει δημιουργηθεί το
στάσιμο κύμα
Φύση ταλάντωσης του υλικού σημείου που ανήκει
ατο στάσιμο κύμα.

Διαφορά φάσης δύο υλικών σημείων του
στάσιμου κύματος.
Θέσεις σημείων που πάλλονται με max πλάτος 2
Α (κοιλίες). Στη θέση x=0 έχουμε κοιλία.
Θέσεις σημείων που είναι ακίνητα (δεσμοί). Στη
θέση x=0 έχουμε κοιλία.
Απόσταση δύο διαδοχικών δεσμών ή δύο
διαδοχικών κοιλιών.
Εξισώσεις απομάκρυνσης, ταχύτητας,
επιτάχυνσης, υλικού σημείου Μ. του ελαστικού
μέσου στο οποίο έχει δημιουργηθεί το στάσιμο
κύμα.

Θέσεις κοιλιών και δεσμών αν στη θέση χ=0
έχουμε δεσμό.
Μήκος ελαστικού μέσου όταν τα άκρα του είναι
ελεύθερα ή κλειστά . Ν πλήθος δεσμών αν είναι
ελεύθερα και Ν πλήθος κοιλιών αν είναι κλειστά.

-9-

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ
c=λf
Ταχύτητα διάδοσης ηλεκτρομαγνητικού κύματος.
Για το κενό ή τον αέρα co=3.108 m/sec. Για
οποιοδήποτε άλλο μέσο διάδοσης c<co.
Χρονικές
εξισώσεις του ηλεκτρικού και μαγνητικού
t x
Ε = Ε maxημ 2π ( − )
πεδίου του ηλεκτρομαγνητικού κύματος για πολύ
T λ
μεγάλες
αποστάσεις από την πηγή
t x
Β = Β maxημ 2π ( − )
T λ
Σχέση των μέτρων των εντάσεων ηλεκτρικού και
Ε Ε max
=
=c
μαγνητικού πεδίου καθώς και σχέση των μέγιστων
Β Bmax
τιμών τους. Όπου c η ταχύτητα του
ηλεκτρομαγνητικού κύματος στο μέσο διάδοσης.
ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΘΛΑΣΗ
c
n = >1

υ

λ=
f =

λο
n
c

λ

= σταθ .

θ α = θτ
n aημθ α = nbημθ b

ημθ crit =

nb
αν n α > n b
na

Δείκτης διάθλασης οπτικού υλικού c=3.108 m

sec

και

υ η ταχύτητα του φωτός στο υλικό.
Μήκος κύματος μονοχρωματικής ακτίνας όταν από
το κενό (μήκος κύματος λο) εισέρχεται σε οπτικό
υλικό.
Η συχνότητα μονοχρωματικής ακτίνας δεν
μεταβάλλεται όταν αυτή αλλάζει μέσο διάδοσης
παρά μόνο η ταχύτητα και το μήκος κύματος αυτής.
Η γωνία ανάκλασης θτ είναι ίση με την γωνία
πρόσπτωσης θα
Νόμος Snell θb είναι η γωνία διάθλασης στο μέσο b.
Κρίσιμη γωνία. Αν θα>θcrit έχουμε ολική ανάκλαση
της ακτίνας στο οπτικά πυκνότερο μέσο α.

- 10 -

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3
ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΣΤΕΡΕΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ
ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΗ
r
acm = σταθ .

Εξισώσεις ευθύγραμμης ομαλά μεταβαλλόμενης
κίνησης

υcm = υο ,cm ± acmt
1
2

ΔScm = υο ,cmt ± acmt 2

γωνιακή ταχύτητα
dt

ω=

a γων =


γωνιακή επιτάχυνση
dt

dS = R.dθ

Σε άξονες θ-t: κλίση= ω
Σε άξονες ω-t: εμβαδόν= Δθ
Σε άξονες ω-t: κλίση= αγων
Σε άξονες αγων -t: εμβαδόν= Δω
μήκος τόξου

r
α γων = σταθ .
ω = ωο ± α γων t
1
Δθ = ωο t ± α γων t 2
2
Δθ

= ωR

N=

υ γρ

Aριθμός περιστροφών

aεπ = α γων R

ακ =

υ γρ 2
R

Εξισώσεις ομαλά μεταβαλλόμενης
περιστροφικής κίνησης

= ω2R

aολ = α κ + aεπ
2

Οι τύποι αναφέρονται σε υλικό σημείο στερεού
σώματος που απέχει R από τον άξονα
περιστροφής του

2

r r
r
υ = υcm + υγρ
r r
r
r
α = α cm + α επ + ακ
υcm = ω R

Ταχύτητα και επιτάχυνση υλικού σημείου
στερεού σώματος που εκτελεί σύνθετη κίνηση
Κύλιση τροχού ακτίνας R χωρίς ολίσθηση

acm = aγων R

Δθ Scm
=
2π 2π R
υ = 2υcm , α = 2αcm
N=

υ = 0, α = 0

Αριθμός περιστροφών τροχού για κύλιση χωρίς
ολίσθηση
Ταχύτητα και εφαπτομενική επιτάχυνση
ανώτερου και κατώτερου σημείου τροχού που
κυλίεται χωρίς να ολισθαίνει

ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΗΣ

- 11 -

τ = Fl

Μέτρο ροπής δύναμης ως προς άξονα περιστροφής η ως
προς σημείο. Ο μοχλοβραχίονας της δύναμης είναι l.
Μέτρο ροπής ζεύγους δυνάμεων ως προς οποιοδήποτε
σημείο του επιπέδου των δυνάμεων (F: το μέτρο κάθε
δύναμης, d: η απόστασή τους)
Συνθήκες ισορροπίας αρχικά ακίνητου στερεού σώματος. (Ρ)
είναι άξονας κάθετος στο επίπεδο των ομοεπίπεδων
δυνάμεων.

τ = Fd
Σ Fx = 0
Σ Fψ = 0
Στ ( p ) = 0
2

2

2

I = m1 r1 + m2 r2 + m3 r3 + ...
I p = I cm + Md 2

r
r
Σ F = macm , m = σταθ.
r
r
Στ αξ = Ι αξ α γων , Ι = σταθ.

T < μ S N αν πρόκειται για ελεύθερο στερεό.
Ορισμός ροπής αδράνειας στερεού σώματος ως προς τον
άξονα περιστροφής του
Ροπή αδράνειας στερεού σώματος ως προς άξονα Ρ ο οποίος
είναι παράλληλος στον άξονα που περνάει από το cm του
στερεού και d η απόσταση των δυο παράλληλων αξόνων
Θεμελιώδης νόμος μηχανικής για τη μεταφορική και την
περιστροφική κίνηση στερεού σώματος

Σ Fψ = 0
Σ Fx = macm
Στ cm = I cm aγων

Για ευθύγραμμη κίνηση του cm του στερεού σώματος

T < μ S N (για κύλιση χωρίς ολίσθηση)

Στ αξ = Ι αξ αγων

Για κυκλική κίνηση του cm του στερεού.

Σ Fακτιν = maκεντ cm
Σ Fεφαπτ = maεπιτ cm
ΣΤΡΟΦΟΡΜΗ
L = mυr = mr 2ω
Lαξ = Ι αξ ω

r
r r
r
Lσυσ = L1 + L2 + L3 + ...
r
r
dL
= Στ
dt
r
dLσυσ
r
= Στ εξ
dt
r
r r
Lσωμ = σταθ . αν Στ = 0
r
r
r
Lσυστ = σταθ . αν Στ εξ = 0
r r
r
r
ΔL = Lτελ − Lαρx = Σ(τ .Δt )

Μέτρο στροφορμής υλικού σημείου μάζας m ως
προς το κέντρο της κυκλικής τροχιάς ακτίνας r
την οποία διαγράφει
Μέτρο στροφορμής στερεού σώματος ως προς
τον άξονα περιστροφής του
Στροφορμή συστήματος σωμάτων ως προς τον
άξονα περιστροφής τους
Γενικότερη διατύπωση του θεμελιώδους νόμου
της στροφικής κίνησης για ένα σώμα
Γενικότερη διατύπωση του θεμελιώδους νόμου
της στροφικής κίνησης για σύστημα σωμάτων
Αρχή διατήρησης στροφορμής για ένα σώμα.
Αρχή διατήρησης στροφορμής για ένα σύστημα
σωμάτων.
Μεταβολή στροφορμής.

- 12 -

r
r r
dL Lτελ − Lαρx
Στ =
=
dt
Δt
r

ΕΝΕΡΓΕΙΑ
1
1
2
K μετ = mυcm
, Kπερ = Ι αξ ω 2
2
2
1
1
2
Κ ολ = K μετ + Kπερ = mυcm
+ Ι cmω 2
2
2

W
t

Κτελ-Καρχ=ΣW
E μηχ .αρχ . = Ε μηχ .τελ .

Ε μηχ . = Κ μετ . + Κ περ . + U
dK μετ
dt
dKπερ

Κινητική ενέργεια στη μεταφορική κίνηση, στην
περιστροφική κίνηση και κινητική ενέργεια στη
σύνθετη κίνηση.
Έργο δύναμης που προκαλεί σταθερή ροπή. Το
(+)όταν προκαλεί αύξηση στην κινητική ενέργεια
και το (-) όταν προκαλεί ελάττωση.
Στιγμιαία ισχύς δύναμης που προκαλεί ροπή τ.

W = ±τ .θ
P = ±τ .ω

P=

r
Ισχύει αν Στ = σταθ. Διαφορετικά, το πηλίκο
r
r
Lτελ − Lαρχ
μας δίνει τη μέση συνολική ροπή ή
Δt
το μέσο ρυθμό μεταβολής της στροφορμής.

= ± Fολ .xυcm

= ±τ ολ .ω
dt
dKολ dK μετ dKπερ
=
+
dt
dt
dt
dE μηχ dWF
=
, F μη συντηρητική
dt
dt
δύναμη
dK ολ
dU
=−
dt
dt
dU
= − Fσυντηρυcmσυνφ
dt

r

WB = ± mgh, g = σταθ.

Μέση ισχύς δύναμης σε χρονική διάρκεια t. Η
μέση ισχύς ταυτίζεται με τη στιγμιαία αν η
στιγμιαία είναι σταθερή.
Θεώρημα μεταβολής κινητικής ενέργειας.
Θεώρημα διατήρησης μηχανικής ενέργειας.
Ισχύει όταν τα έργα των μη συντηρητικών
δυνάμεων είναι μηδέν.
Ρυθμοί μεταβολής κινητικής ενέργειας λόγω
ευθύγραμμης μεταφορικής κίνησης,
λόγω περιστροφικής κίνησης και
λόγω της σύνθετης κίνησης.
Ρυθμός μεταβολής μηχανικής ενέργειας.

Ισχύει όταν διατηρείται η μηχανική ενέργεια
Ρυθμός μεταβολής δυναμικής ενέργειας

r

r

φ: γωνία των Fσυντηρ ,υcm
Έργο βάρους με h υψομετρική διαφορά αρχικής
και τελικής θέσης του cm.

- 13 -

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4
ΚΡΟΥΣΕΙΣ
r
r
dP
= ΣF
dt

Ρυθμός μεταβολής της ορμής και μεταβολή της
ορμής του σώματος.

r
r
r
Pτελ − Pαρχ = Σ( F .Δt )
r
Pολ = σταθ .
r
r
Pολ ,πριν = Pολ , μετά

Αρχή διατήρησης ορμής για μονωμένο σύστημα
σωμάτων, ισχύει και για κάθε κρούση.
Ισχύουν για κάθε ελαστική κρούση.

Κ ολ ,πριν = Κ ολ , μετά

Ε απώλ = Q = Κ ολ ,πριν − Κ ολ , μετά

υ1' =

(m1 − m 2 )υ1 + 2m2υ 2
m1 + m2

(m2 − m1 )υ 2 + 2m1υ1
m1 + m2
(m − m2 )
υ1' = 1
υ1
m1 + m 2

Απώλεια ενέργειας σε κάθε μη ελαστική
κρούση.
Αλγεβρικές τιμές των ταχυτήτων μετά την
μετωπική ελαστική κρούση δύο σφαιρών.

υ 2' =

υ 2' =

2m1
υ1
m1 + m2

υ1' = −υ1 και υ 2' = 0
Κ ολ ,πριν − Κ ολ ,μετ ά
.100%
Κ ολ ,πριν

Αλγεβρικές τιμές των ταχυτήτων μετά την
μετωπική ελαστική κρούση της σφαίρας m1 με
την ακίνητη σφαίρα m2.
Αλγεβρική τιμή της ταχύτητας της σφαίρας m1
μετά την μετωπική ελαστική κρούση της με
πολύ μεγαλύτερη ακίνητη μάζα m2.
Ποσοστό απώλειας ενέργειας σε κάθε
ανελαστική κρούση.

- 14 -

ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ DOPPLER
f S , λ, Τ

υ=

λ
= λ fs
Τ

Συχνότητα, μήκος κύματος και περίοδος των
ηχητικών κυμάτων που εκπέμπει η πηγή S.
Ταχύτητα ήχου ως προς τον ακίνητο αέρα.

υηχ , Α

Ταχύτητα του ήχου που αντιλαμβάνεται ο
παρατηρητής Α.

λΑ

Το μήκος κύματος των ηχητικών κυμάτων που
αντιλαμβάνεται ο παρατηρητής Α.

fA =

υηχ , Α
r
r r
με υηχ , Α = υ − υ Α
λΑ

αντιλαμβάνεται

ο

r
r
Ισχύουν όταν υΑ=υS=0 ή όταν υ Α = υ S

fΑ = fS
λΑ = λ

Ο παρατηρητής κινείται με ταχύτητα υΑ στην ίδια
ευθεία με την ακίνητη πηγή.

υηχ , Α = υ ± υ Α
υ ±υΑ
f
υ
λΑ = λ m υ S T

που

Περιπτώσεις

λΑ = λ
υηχ , Α = υ

fA =

Συχνότητα ήχου
παρατηρητής Α.

S

υηχ , Α = υ

υ
fS
υ ± υS
υ ±υΑ
fA =
fS
υ m υS
f A > f S και f A < f S

Το (+) όταν πλησιάζει ο παρατηρητής και το (-)
όταν απομακρύνεται ο παρατηρητής.
Η πηγή κινείται με ταχύτητα υS στην ίδια ευθεία
με ακίνητο παρατηρητή.
Το (+) όταν η πηγή απομακρύνεται και το (-)
όταν η πηγή πλησιάζει.

fA =

Παρατηρητής Α και πηγή S κινούνται στην ίδια
ευθεία με ταχύτητες υΑ kai υS
Όταν η απόσταση πηγής- παρατηρητή μικραίνει
και όταν η απόσταση πηγής – παρατηρητή
αυξάνει αντίστοιχα

- 15 -