You are on page 1of 17

<< insan ne okursa odur >>

NDEKLER

Teekkrler ........................................................................... 7 nsz: Teknolojik Temalarn Birikimi ....................................... 9 1- Manzara Patlamas .......................................................... 21 2- Benjaminin Amalar ....................................................... 83 3- Berlinin Yeralt Dnyas, Fotoraflar ve Trenleri ve Filmleri ve Arabalar ..................... 113 4- Dnen Rya: Technik ve Aynalama .................................. 149 5- Avrupa Karanlnn Derinliklerinden Gelen Mrltlar .......... 197 6- Dayanlmaz Kapitlasyonlar anda Sanat Eseri ............. 207 7- Doal Olmayan lmn Zaman ...................................... 261 Benjaminin Son Sahnesi: Kaz ve Hatrlama........................ 317 Bibliyografya ..................................................................... 358

Teekkrler

Walter Benjaminin Toplu Yazlar, Gesammelte Schriften, 14 paradan oluan bir kutu set olarak 1991de piyasaya kt. inde sadece nemli pasajlarn, notlarn ve taslaklarn eitli versiyonlarndan oluan genlik dnemi eserleri deil, ayn zamanda tarihleriyle mektuplarndan seilmi blmler, ilk basm yerleri, kat tr ve kullanlan mrekkep gibi saplantl renci gereksinimlerinden ve bilmek istedii daha bir ok eyden oluan kapsaml bir editoryal malzeme vard. (Harvard niversitesi Yaynlarnn Belknap Yaynlarndan kan Walter Benjamin: Selected Writingsten farkl olarak.) Bu setten ok faydalandm ve akademik almalarndan dolay editrlere teekkr ederim. Gesammelte Schriften, benim en temel bilgi kaynamd. Bu da, bu kitap iin notlar alrken sklkla Benjaminden alntlar yaptm anlamna geliyor. Bazen buradaki evirilere taklp kaldm ama ngilizce evirilerinin olduu sayfalara gndermede de bulundum. Bu kitap 1990larda ekil ald. Bu yzyl, Benjaminin lmnn 50. ylnn sunduu gndemle ilikili dnce frsatlaryla ald. Ardndan Portbouda Dani Karavann antnn alnn evresindeki telan izledii yznc yldnm kutlamalar. Btn bu olaylar, Walter Benjaminden giderek daha ok sz edilmesine vesile oldu. Benim katkm ilkin, baarl bir ekilde bitmesinde en

8 l Walter Benjamin: Konformizmi Alt Etmek

ok yardm danmanm Dr. Margarete Kohlenbachn ve dardan gzlemci hocalarm Profesr Edward Timms ve Dr. Steven Gilese borlu olduum doktora tezimle ilk eklini almtr. Bunun tamamlanmasyla birlikte srekli artan Benjamin birikimiyle bu katk birok kere yeniden dzenlendi. Bazen cmleler ya da paragraflar, almann tesinde makalelerde, incelemelerde ya da konferans sunumlar ierisinde kendi yollarn buldular. Ancak bundan sonra deitirilmi ve tekrar ieri alnmlardr. Bazlarnda belirli bir slup fark etmi olabilir. Benjamin zerine dncelerimi daha da belirgin bir biimde ortaya kardklar iin Things, Mute ve Design History, Art Criticism Theory, De-, Dis-, Ex-, Revolutionary History, New Formations dergilerinin editrlerine ve Londons Cameraworkteki dijital Artwork Projectin kurucularna ve yazlarm yaynlayan ya da bana bir saatlik konuma iin sahne veren herkese teekkr ederim. Her eyden ok aileme; George ve Sheilaya ve Ben Watsona teekkr ederim.

NSZ: Teknolojik Temalarn Birikimi

Konformizmi Alt Etmek zerine Konformizmi alt etmek, yaratt armlarla, Walter Benjaminin eserleri zerine bir alma iin, baz parametrelerin snrlarn izmeye yarayan yar-alnt bir ifadedir. Bu ifade, Benjaminin son almalarndan biri olan, 1930larn sonunda yazlan Tarih Kavram zerinedeki uyarsna iaret eder:
Her ada yaplmas gereken, gelenei, onu alt etmek zere olan konformizmin elinden bir kez daha kurtarmak iin aba harcamaktr.*1

Konformizm burada, geleneksel yorumlama abalarn ifade eder. Bu abalar, ynetici snf ve onun ideoloji tccar tarafndan icat edilmi ya da en azndan onaylanm masallarla, gelenei ve onu kabul edenleri tuzaa drr. Ezilenlerin birikmi deneyimleri, iktidarn varolan dengelerini yeniden ileten bir tarihin zerine yazlr: ler her zamanki gibi. Uzun bir zaman nce len Benjamin,
* Walter Benjamin, Tarih Kavram zerine, Pasajlar iinde, YKY, ev.: Ahmet Cemal, 2004 (5. Bask), s. 40 -n.

10 l Walter Benjamin: Konformizmi Alt Etmek

aktarlabilir bir gelenein parasdr artk. Burada konformizmi alt etmek ifadesini kullanmak, Benjamini politik bir eletiri kltrnden kesip atma ynelimlerine ikin olan konformizmden, zorla ekip karma arzusunu iaret eder. Konformizmi alt etmek, Benjaminin eserlerinin evcilletirilmi okumasna kar bir meydan okuma fikri ne srer. Amalanan, onu kabul edenleri alt etme tehdidi iindeki konformizmden Benjaminin yazlarn ekip karmaktr. Byle bir grev, Benjaminin Tarih Kavram zerinede ifade ettii ikinci konformizm reformist teori ve pratiinin konformitesi2 zerine iddetli saldrsn idrak etmeyi gerektirir. Reformizm hl, eletirel dnceyi alt eden bir konformitedir. En sonunda her ey bir ekilde hallolacak tarz, umut dolu dnceleriyle iyiletirdikleri yenilgilerinin melankolisinin ve yar umutlu umutsuzluklarnn Benjaminde yanstlm olduunu grenler, bugnlerde genellikle reformist grte teorisyenlerdir. Byk kkl deiiklikler planlanmaz. Bu da, Benjaminin niyetine olduka ters der. Tarih kavram zerine son notunda Benjamin, reformistlerin proleter devrimin bakaldran ve kendi kendini rgtleyen nn atlayan politik taktiklerine ve ekonomik yanlglarna saldrr. Benjamin iin, devrim olmadan buradaki bu yaam kurtarmak mmkn deildir; nk devrim ve kurtulma birbiri iinde kaynar.3 1930larn kt geen son yllarnda, adalarnn bazlar Moskovaya gvenip bazlarysa kararsz durumdayken (ve kalan ok saydakiler de Hitler yanls Mnihi selamlarken) Benjamin sol partilerin ikin konformizmine hcum etti.4 Ona gre, bu tarz konformizm kendini 1939 ylnda, tarihin her zaman ileriye-ve-geriye geliiminin hayali, devrimci znelerin mdahalesi olmadan gerekleecek bir kurtulu hayali iinde gsterir. Bu umutsuz ve kr inan, ii snfnn ve emek hareketinin hepsinin grebilecei kadar ak- gerek tahribatnn zerinde uuur. Benjamin, byle bir tahribatn Almanyadaki Spartaks Ayaklanmasnn baarszlnn ardndan baladn, Hitler ve Stalin rejimleriyle de iddetlendiini hatrlatr. O, iilerin kendi faaliyetlerini gerekletirebilme umutlarnda yoku aa bir yuvarlanma grr. Ancak bu, umudunu kaybettii anlamna gelmez. Yine de, Stalinistle-karlaan-reformistin tarihin geliimine olan

nsz l 11

gveni ve Marxn proletaryann kendi-kurtuluuna yapt srarna kar az ok kasti cehaleti, aleni bir biimde ilerici ideolojiye bal kiilerin Weimar Yllarnda ve sonrasnda Almanyadaki devrimin ve Stalin dneminde Sovyetler Birliindeki devrimin yenilgisinin katastrofik etkisini gzden kardklar anlamna gelir. Onlar tarih, ekonomi ve teori ierisinde inanlarn ortaya koysalar da, snf mcadelesini yeniden harekete geirmek iin hibir aba sarf etmezler. Konformizm, ileri her zamanki gibi tasarlar. Dier bir deyile, hibir ey deimez, nk konformistlere gre hibir ey gerekten deimeye ihtiya duymaz. Benjamine gre, bu szde eletiriler yanlt. lerin her zamanki gibi olmas bir olaanst halin gstergesidir. Mutlak olarak devrimci olan bir atlan savunulmasnda, dncede ve pratikte, diye devam eder Benjamin, byleyi srdrmek katastroftur.5 1920nin ortalarndan itibaren Benjamin, Marksizmi incelemeye balar. Marksist kuram kefe kar, Marksistlerle diyaloa girer ve Sovyetler Birliini ziyaret eder. Bir konformist kart olarak Benjamin, dnemin Komnist Partisi tarafndan hasl olunan akmlara ounlukla kukuyla yaklar. Kendi kurallarn pekitiren Stalinizm ile Marksist analize devrimci kvlcmnn snd gzyle baklmas onun kukularn oaltr. O, tuhaf bir ekilde, tarihsel materyalizm aralar gelitirse de bu, partinin resmi Marksizminin yaptndan daha kendine zg deildir. Benjaminin konformizm kartl, partili komnistlerin Marksist dsturlardan yararlanma yollarna ynelik eletirel sorgulamasnda belirgin bir biimde gze arpar. lm bir adamn eserlerinden alntlar seme oyununu srdrmeye, yeniden elipsler eklemeye, politik balantlar zerine tartmaya ortak olmak can skc olabilir. Yine de, birinin dncelerindeki devrimci temelleri ne srmek, entelektel miras ierisine sktrlm olan, durmakszn etkisiz hale getirilen, kar koymaktan mahrum edilen ve evcilletirilen ilim sulusu birinin gznde, hibir ey deilse bile, bir drtmedir. Bununla birlikte, kurtarc teoriler sadece bir doru belgeleme meselesi deildir.
Weimar Yllar: Almanya tarihinde 1919 ile 1933 yllar arasnda geen dnem -n.

12 l Walter Benjamin: Konformizmi Alt Etmek

Benjaminin politik almalar hl ilgi ekmektedir, tabii eer onlarn stratejileri, kavraylar bugn analiz ve eylemde kullanlabilir, u anki politik ve kltrel konformizmi alt etmek iin kaynak ve aratrma arac olarak kullanlabilir ve sregiden ilikiyi ya da belki Aktualitt elinde tutabilmek iin ina edilebilirse. Aktualitt, Benjaminin yazlarnda yinelenen bir kelimedir. rnein, ilk defa, 1921de Angelus Novus [Yeni Melek] dergisini duyururken kullanr. Angelus Novusun Aktualittnn ifade ettii, an ruhunun temelini oluturann, belirleyiciliinin ele geirilmesidir.6 Aktualitt daha sonra 1925te, yksek sosyoekonomik gruba ait tefrika [feuilleton] gazetecilii kariyerinden istifa ettiinde, popler grsel yaynlarn gncelliini onlarn na konutuunu- savunurken tekrar kullanlr.7 1928de Hugo von Hofmannsthala mektubunda Einbahnstraeyi [Tek Yn] tantrken Aktualittn, tarihteki sonsuzun gze arpan taraf olduunda ve tarihsel, politik ve kltrel aratrmalar iin her daim ok daha nemli olduunda srar eder.8 Teorik kavramlarn bir karm olan Aktualitt, Benjaminin asil-ruhlu soyutlamadan kanma giriiminin bir kantyd. Dnyayla, onu bulduu ekliyle balant kurmak ister. Ressam gibi, tuvalinin tmyle formel estetik zemini zerine odaklanmay reddederek ya da kan aktmadan yaplan felsefenin ve Hegelci dncenin inceliklerini iaret ederek aran sonsuzluun amalar iin anlam karmay reddederek antropolojik materyalist Benjamin, tarihsel ve maddesel insan izlerinin odalarn ve tavanlarn, mekanlarn ve manzaralarn izmeye giriir. Materyalizm, Benjamin asndan, insanlar ve dnya arasnda bir etkileimi varsayar. nsanlar fiziksel eyler zerine alr ve materyalizm onlarn bunu hangi yollarla yaptn ve bunu yapmak iin girdikleri ilikileri ve bunun onlarn tamamen tarihsel olan insan doasn nasl deitirdiini sorgular. Bu meseleleri almak iin Benjamin, ss eyalaryla ve mcevherlerle, czrtyla titreyen deerli fonograflarla tka basa dolu yerlerde batan kar.
Bu duyurunun metni iin bkz.: Walter Benjamin, Announcement of the Journal Angelus Novus, Selected Writing, Vol.1 1913-1926 iinde, 5. bask 2002, Harvard niversitesi Yay., s. 292-360 -n. Benjaminin 1928 ylnda Berlinde yaynlanan, aforizmalar biimde yazd eseri. Tek Yn, YKY, ev.: Tevfik Turan, 2005 n.

nsz l 13

Maddesel varoluun dzensizliini dikkate almay nerir ve arkada Siegfried Kracauerin bilind doas sayesinde, eylerin durumunun temel zne dorudan geii salayan, fark edilmeyen, yzeye km ifadeler9 olarak adlandrd eyi dikkatle inceleyerek, bilhassa kitle retiminin meta pln analiz etmek ister. Aktualitt araclyla ifade edilen tutum, tm manaszl ve bilind doasyla gndelik nesneleri, toplumsal hakikat ve toplumsal yalanlar iaret eden ilikisi iinde kavrar. ster teorisyenin az ya da ok gizli politik dncesinin izleri zerine, ister eylerin yerleik toplumsal ve tarihsel anlamlarnn izi zerine olsun, Aktualitt mzakere etmek, belirli toplumsal gzlemlerdeki eletiriyi tuzaa drmek ve zamann zorunluluklarna ve endielerine cevap vermeye hazr olmaktr; gncel olmaktr. Aktualitttan haberdar bir tutum, Benjaminin ada tartmalar ve olgularla tepkisel balantsnn altn izerek, onu bu balam ierisinde idrak eder. Peki, Benjaminin Aktualitt zerine vurgusu bugn nasl yorumlanabilir? Aktualittn anlam krlmtr; gemi ve imdi arasndaki bulumay onaylamay gerektirir. Aktualitt dnya ve teori ierisinde ortaya kan, dikkatle incelenmi nesnelerin, belirli tarihsel ve politik koullarna cevap vermeye hazr olmay art koar. Sorular ortaya konmaldr: Benjaminin dncesini hangi koullar etkilemitir? Tarihsel ve politik gereklik ierisine yapt saldrlarla, kendi teorisi nasl biim deitirmitir? Ayrca bu Aktualitt fikrinin, alma nesnesiyle, yani Benjaminle ve imdiki zamanla, bu srarc anla (btn zamanlar srarcdr), imdiyle arasndaki iliki olduu fikriyle de yzlemek gerekir. Benjamin, bu dorusalla-kar gelme grn ayrntlandrr: Gemii imdinin iinden geirerek ksaltmak.10 Hatta gemi, imdinin iinde anlama sahip olduu iin, gnceldir de. Gemi, imdinin iinde yansr; imdi, gemiin imgesini szer. Gemii ekillendiren koullara duyarl eletiri, imdinin kayglarndan kaamaz. Benjaminin imdiyle sregiden ilikisi olarak gemie kani olmu bir bak as, iindeki, zel uygunlatrma biimleri araclyla, uzlalan artlardan habersiz bir teknoloji fetiizmine kar saldrsnn Aktualittndan faydalanr. Byle bir cehalet, yeni bir

14 l Walter Benjamin: Konformizmi Alt Etmek

mutluluk ann hiper-siber-mrltlarnda henz hkm sryor olabilir. Teknoid zne kavram, siber materyalizme ve onun protezlerle gelitirilmi, sisteme balanm ve ieriye ak hareketiyle balantlandrlm mekanik znelerdeki grntsne yeil neon klar verebilir (Marinettinin endstri a sonras iin hazrlad ftrist rapsodisinin bir versiyonu). Maddenin bu siberkavramsall iinde meydana gelen makine-teknoloji-ii ile teknik retim ilikileri iinde retim yapan bir teknisyen arasndaki ayrm tek, mitik, doa-sonras bir znede ker. Bu zne, kelimenin tam anlamyla, teknolojiyi, teknik retim ilikilerini ve reticileri iinde barndrr ve bylece bir smr srecine dahil edilmi olarak tasarlanabilmesi ok zordur. Ancak, smr ilikilerinden kendini kurtaran yksek teknolojide bir paylama ok nadir ayrcalk tannr. Bizi kinci Uluslararas Marksizme geri gnderen, kr bir belirlenim gc olan Sibermateryalizm, souk bir teknoloji kavramdr. Ve hi kukusuz, Charles Darwin ve arkadalar yeniden popler olmaktan memnundur: Sz konusu olan, tamamen devrim retoriiyle, evrim zerinedir. Siberler, teknoloji vastasyla trlerin yeni bir belirlenimini bulmaya alr. Benjamin, bu makine-adamn erken doumu zerine dncelerini ifade etmek iin bazen zerine gitmi olabilir, ama o siber-yaratklar snfnn krl karsnda oke olurdu. Burada aratrlmakta olan, Walter Benjaminin Aktualitt kavram, kavramn onun zamanndaki hali ve imdiki, benim zamanmdaki halidir. Bugnlerde, bu aba devaml olarak, onun eserlerini alt etmek zere olan konformizden unutulmas kolay olan eyleri etkileyerek, gemi ve gelecek hakkndaki tarihsel ve politik bir bellek yitimini beslemekten ekip kurtarmak olmaldr. Alt etmek baka bir anlama sahiptir. Bu, konformizmi alt etmek ifadesi iine yerletirilmi anlamn, baka bir katmann ortaya atan, nlenemez bir etkinin abasdr. Benjaminin analizinde, toplumsal topluluklarn/btnlerin tm elementleri kullanlarak yeni teknolojik formlarn uygulanmas, kar konulmaz bir konformizmle sonulanr. Konformizmi alt etmenin bu ikinci algs,
Mutluluk a: Millennialism. Ayrca bkz. Millenarianism: Hz. sann dnyaya hkmedecei Hristiyan milenyumuna duyulan inan n.

nsz l 15

Benjaminin eserlerinde kar kmaya gayret ettii istemsiz, evrimsel varsaymlar olan, sol akm dnrlerinin belirlenimciliini hatrlatan baz formel ve teknik belirlenimlere iaret eder. Bilhassa onun estetik zerine dncelerinde byle bir belirlenimcilik kendini gsterir. ok sayda makalesi, teknolojinin yeni formlar meydana getirdii ve bu yeni teknolojik formlarn formel niteliklerinin sanatta ve toplumsal pratiklerde- uygulanmasnn zaman ierisinde kanlmaz hale geldii varsaym zerine kuruludur. Teknolojik formlar, toplumsal formlara neden olur. Bununla birlikte, Benjamin, ileri srlen, yeni teknolojik formlarn ve onlarn retiminin ve kabulnn yeniden dzenlenmesi amacyla konformiteye bu anlamda maruz kalmann pratikte, kapitalist retim ilikileri tarafndan yavalatldn ileri srer. Yeni sermaye dzeninin temel elikisi, retimin toplumsallamas ve onu, snf toplumunun toplumsal ablonunu savunmak iin kurulan ve geriye doru giden bir hareketle karlayan kltrn ortaklatrlmasna dayanr. Benjamin aratrmalarna, teknolojik dinamik ve toplumsal dzen biimi arasndaki bu yanl sralanma neticesinde ortaya kan mekanda younlar. O, bu yanl sralanmay glerin ve retim ilikilerinin iki-ynl ekimi olarak tanmlar. Benjamine gre Technik (teknik, yntem, teknoloji), glerin ve retim ilikilerinin uyumsuzluu iine dahil edilir. Onun, teknolojik retim ilikilerinin dzenlenmesinin, toplumsal btnln tm blmleri zerinde belirleyici bir etki yapt ynndeki iddias, retim ilikileri zerine analiz yapma sraryla ilgilidir. Byle bir analiz, Benjaminin proleter aktivizmini beslemek iin ortaya koyduu politik stratejinin bir parasn oluturur. retim gleri ve Benjaminin uygun ve uyumlulatrc olarak grd retim ilikileri, ncelikle sanat alannda ortaya kar. Kltrel retim ve kltrel kabul, slah etme biimleridir. Yeni sosyal iliki biimlerindeki kltrn provas, kendi kltrel ve politik maskeleri iindeki konformizmi alt etmenin nkoulu haline gelir. Teknolojiye odaklanmak, bir analize, Marksist teoriye bir katk salamaz. Marksist teori, teknoloji ve teknoloji kartl arasnda varsaylan ilikiye, yani teknoloji ile doa ve dnya arasndaki ilikiye kar duyarllk sergiler. Bir teoriyi Marksist olarak adlan-

16 l Walter Benjamin: Konformizmi Alt Etmek

drmak iin, onun sadece retim donanmna deil, ayn zamanda retim ilikilerine de dikkat ekmesi gerekir.11 Bu almada Technik teriminin genellikle evrilmeden braklmasnn nedeni, bu iki ynl kaygy ima etmek iindir. Almanca Technik kelimesi ngilizce teknoloji kelimesinin teslim ettiinden daha ak bir anlam iletir. Technik kelimesinin dier evirmenlerde kavramsal bir zntye sebep olduunu gstermek iin, Habermasn bir evirmeninden yaplacak alnt yeterli olacaktr:
Almanlar, almalarnda teknik anlamnda teknolojinin (Technologie) bir lde bozulmu bir kullanmn uyguluyor olsalar da, sfat olan technisch, tekniksel ve teknolojik anlamlarna gelmektedir. Yani, yapm ve kontrol biimi olduu kadar bu srete kullanlan makinelere de vurgu yapar. Her iki ekilde de evrilmektedir. Benzer bir ekilde Technik hem teknik, hem yntem hem de teknoloji anlamlarna gelmektedir.12

Technik hem teknoloji hem de teknik anlamn ima eder. Benjamin, bu kavramn tad tm anlamlar kucaklar gibi grnmektedir. E zamanl olarak, teknoloji ve teknik kelimelerini iaret ederek Technik, materyal donanm, retim aralarn ve teknik retim ilikilerini ima eder. Teknik retim ilikilerini vurgulamak demek, reticiler ve retim aralar arasnda toplumsal ve politik ilikileri kabul etmektir. Teknik ayrca, birikmi bilgi ve beceriye, mekanizma iin zorunlu olan bilimsel veriye iaret eder. Burada belirtilen nokta ksaca, Benjaminin Teknoloji kelimesinden ziyade Technik kelimesini kullanmas ve bunun da nedeninin muhtemelen toplumsal ve politik ilikileri olduu kadar mekanizmann ampirik durumunu da kapsyor olmasdr. Technik, toplumsal ilikilere bir gnderme ierdii gibi, aslnda bir varolu kategorisidir. Benjamin Technik terimini kulland her defasnda mlkiyet ve kontroln karmak insan ilikilerinin farkndadr.13 Merkezinde insan emei ve teknoloji ile teknik arasndaki etkileimin yer ald, Benjaminin toplumsal gereklik dinamii, hem nesnel dnyann ve onun ieriklerinin olgusallna hem de bu nesnel dnyayla znel insan etkileimlerinin gerekliine dair bir farkndalk zerinde durur. Teknoloji ve teknie ynelik iki ynl kayg, sadece

nsz l 17

Benjaminin toplumsal ve politik deerlendirmelerine deil, ayn zamanda estetik formlasyonlar zerine de dorudan etki eder. Bunlar, teknolojik sanat biimlerine belirgin bir ilgi iindedir ve bu biimlerin ima ettii retim ilikileri ve kabul hakknda soru sorar. Hi kukusuz Technik kelimesinin estetik armlar da vardr. Bu noktann altn izmek iin, Benjaminle ilikili olan ve onun zerinde iki kutuplu bir etkiyi temsil eden iki kiinin kitabndan bir alnt yapacam. Arkada ve eletirel kuramc Theodor Wiesengrund Adorno ve Bertolt Brechtin mzikal alanda beraber alt Hanns Eislerin Hollywoodun yaknlarnda yaarken, nce ngilizce olarak yaynlanan ve film zerine deerlendirmeler yaptklar Composing for the Films (1947) adnda bir almadr. Kitapta, bir dipnotta, onlarn modern kitle kltrnn kltrel analizlerine yer aan, tekniklik [technism] terminolojisinin snrlar, karkl ve elikileri belirtilir:
Hareketli resimler alannda teknik terimi kolaylkla karkla yol aacak ikili bir anlama sahiptir. Bir tarafyla teknik, hammadde iin endstriyel bir srece edeerdir. rnein resim ve sesin ayn bant zerinde kaydedilebilmesinin kefi, hava freninin icadyla karlatrlabilir. Teknikin dier anlamysa estetiktir. Laykyla gerekletirilen sanatsal bir niyet vastasyla tayin edilen yntemlerdir. Sesli resimlerde, mziin teknik ileyii endstriyel etken tarafndan belirlense de, baz estetik gereksinimlerden dolay bandan beri mzie ihtiya vard. Bu nedenle, ne teoride ne de pratikte etkenler arasnda belirgin bir iliki tesis edilebilmitir.14

Adorno, Benjaminle yapt on yl nceki bir tartmaya geri arlr. Aralarndaki farkllk, Technik kelimesinin ieriine ve gerek baml gerekse otonom sanatn daha teknik olduuna ya da buna benzer bir eye ilikindir.15 Technik terimini evreleyen bu tarz zorluklar, aslnda teknoloji ve teknie ilikin sorularn neden ok nemli olduunu aklar. Technike fazlasyla aslmak. Benjaminin Technike dair dncelerine ulaarak, onun teknik zerine herhangi bir balam iinde deneyimin, teknoloji ve onun uygulanma yntemleri arasndaki karlkl etkileime bal olduu ynndeki bilinen analiziyle, karmak bir biimde ayrntlandrd

18 l Walter Benjamin: Konformizmi Alt Etmek

teknoloji ve teknik arasndaki, gler ve retim ilikileri arasndaki diyalektik iliki- durmakszn devam eden, dikkat ekici sraryla anlalan mesele, rnlerinin diyalektik ve materyalist eilimi ierisinde doru yolu gsterir. Technikin Walter Benjaminin yazlarn incelemek iin kullanlacak hem ok dar hem de ok geni bir kategori olduu eklinde bir itiraz mmkndr. ok dardr; nk ona etki eden, bata Musevilik ve mistisizm gibi dier faktrleri darda brakr. ok genitir; nk bu Technik yorumu onu, teknoloji ve teknik, teknolojik retim aralar, retim ilikileri, teknolojik rnler ve yaznsal teknik olarak kavrar. Tarihsel bir perspektiften hareket ederek, Benjaminin bilimsel ve byl yaklamlar arasnda bir kartlk grmedii ve bunun antropolojik materyalizminde, teknoloji ve teknik zerine yaklamnda pay bulunduunu ileri srerken, bu durumdan tnel-gr** algsn sulamaya karym. Benjaminin, terimi btn eitliliiyle anlam olduunu ve kuramsal abalarn hem analitik olarak geniletmek hem de eletirel bir biimde tayin etmek olduuna zayfa kar karak, teknie ynelik anlaynn ok geni olduuna dair sulamaya karym. Bu onun iin bir yol gstericiydi. Burada Benjaminin belli yazlar, tarihsel ve politik balamlaryla ilikisi iinde ele alnr. Koleksiyoncu Eduard Fuchs zerine bir makalede Benjamin, yeni dogmalar nceki bir dnemin geliimi olarak ya da iir okullarn onlarn nnden giden okullara kar ortaya kan tepkiler olarak sunan tm fikirler tarihine ynelik Engelsin yapt eletiriden alnt yapar.16 Benjamin, her felsefenin, ideolojinin ya da programn, ierisinde glendii yaayan ilikilerde yer almaya ihtiya duyduunu ima eder. Bu alma, geleneksel kronolojik yapya tam anlamyla bal kalsa da, byle bir zamansal dzenin varl, Gerhard-Gershom Scholem tarafndan popler hale getirilen tarzda yorumlar ileri srmek anlamna gelmez. Scholem, onun en son yazlarnn, nceki on buuk yllk almadan bir vazgei ve Marksist metodun terk ediliinin aa kmas olduunu iddia eder.17 Bu alma, Benjaminin eser** Tnel gr: Yalnzca kardaki nesneleri net olarak grebilecei dzeyde yaanan bir grme kayb. Bunun yan sra; yalnzca tek fikre saplanma eilimini ifade etmek iin de kullanlmaktadr -n.

nsz l 19

lerini tarihsel olarak gelien tartmalar ve olaylar balam ierisine yerletiini gsterme isteiyle kronolojik olarak dzenlenir. Benjaminin fikirleri, kendi evresindeki politik olaylarla bir yaknlk tesis etmek iin tepki verir. O, ada politik teori ve felsefeyi geri pskrtr ve onlarla etkileime girer. Bu politika ve felsefe, belki de birok felsefe ve politika gibi, teknoloji ve teknie, insanlk ve doa arasndaki dei tokuun dzenlenmesine, teknoloji ve ileyi arasndaki karlkllk sorununa, mimetik drtye ve sanatta gerekilik sorununa ynelik incelemeler barndrr. Bu liste, Benjaminin 1920nin ortalarndan 1940a kadar olan yazlarnn modern kltrel anlay, bununla ilikili politik faaliyeti ve bu tarz ayrmlar ortadan kaldran tek bir insan eylemi anlayna ynelik aratrmalar gibi temel meselelerinden hareketle yola kar.