You are on page 1of 12

Διάλεξθ ςτα πλαίςια του προγράμματοσ "On BOARD", αφιερωμζνο ςτα 80 χρόνια από το 4ο

CIAM, Επιμζλεια ΢οφία Ντϊνα, CAMP, 30 Ιουνίου 2012, ΑΘΗΝΑ

REMNANTS of CIAM
Rethink/Relaunch Athens
Από τθν Κωνςταντίνα Θεοδϊρου

Το 4ο CIAM, είναι περιςςότερο γνωςτό γιατί ιταν θ βάςθ για τθν Χάρτα
των Ακθνϊν (Charte d' Athenes), που ζγραψε ο Λε Κορμπυηιζ 10 χρόνια
μετά. Η Χάρτα των Ακθνϊν, ιταν βζβαια μια προςωπικι ερμθνείαπαρερμθνεία του Λε Κορμπυηιζ, με τθ ςειρά τθσ όμωσ υπιρξε θ βάςθ τθσ
μοντζρνασ πολεοδομίασ, και του μοντζλου του zoning. Tο zoning, ο
διαχωριςμόσ των λειτουργιϊν τθσ πόλθσ ςε ξεχωριςτοφσ τομείσ- περιοχζσ,
δεν ιταν κάτι που ςυηθτικθκε και πρόεκυψε άμεςα από το 4ο Ciam,
χρθςιμοποίθςε όμωσ τα εργαλεία του, κακϊσ εκεί ζγινε για πρϊτθ φορά θ
διάκριςθ των λειτουργιϊν τθσ πόλθσ και γενικότερα τζκθκε το κζμα τθσ
πόλθ ωσ Λειτουργικι. Αυτόσ ιταν ο τίτλοσ του ςυνεδρίου "Η λειτουργικι
(functional) πόλθ".

Οι 4 λειτουργίεσ που αναγνωρίςτθκαν ιταν - κατοικία, αναψυχι,
εργαςία, κυκλοφορία. Η διάκριςθ αυτι, ενϊ ιταν αρχικά ζνα εργαλείο για
τθν παραγωγι περίπου ομοιόμορφων χαρτϊν, για τθν απεικόνιςθ των
διάφορων πόλεων από τουσ διεκνείσ ςυμμετζχοντεσ του ςυνεδρίου, από
'κεί και πζρα κακιερϊκθκαν ωσ οι όροι με τουσ οποίουσ γίνονται οι
ςυηθτιςεισ για τθν πόλθ. Η κατάλλθλθ ςφνκεςθ τουσ ςτον χϊρο κα ζδινε
τθν ιδανικι πόλθ.i
------------Μία από τισ δυνατζσ (possible) ερμθνείεσ ςφνκεςθσ, ιτανε το zoning που
όριςε τθν πλιρθ διάκριςθ των λειτουργιϊν και ςτον χϊρο, ςε ξεχωριςτζσ
περιοχζσ, με αποτελζςματα καταςτροφικά όπωσ αποδείχτθκε με τθν
εφαρμογι του ςε πολλζσ νζεσ πόλεισ ςτθν Αγγλία, ςτθν Ινδία, κ αλλοφ. Η
αςτοχία του μάλιςτα ζγινε φανερι πολφ νωρίσ, ιδθ από το '50 και κανείσ
δεν ςκζφτεται πια να γυρίςει πίςω ς' αυτό, το zoning είναι πλζον ζνασ
ιςτορικόσ όροσ και όχι πολεοδομικό εργαλείο. Τϊρα μιλάμε για τθν
ςυνεκτικι πόλθ, τθν πυκνι, τθν πολυλειτουργικι, των μικτϊν χριςεων.
Ειδικά ςτθν Ελλάδα το zoning, δεν εφαρμόςτθκε ποτζ, θ Ελλθνικι πόλθ
ιταν πάντα μια μικτι, άναρχθ πόλθ, όπου ο κεντρικόσ ςχεδιαςμόσ καλϊσ ι
κακϊσ πάντα αποτφγχανε και ερχόταν εκ των υςτζρων να νομιμοποιιςει
τθν άναρχα δομθμζνθ πόλθ. Αν λοιπόν το zoning είναι κάτι εντελϊσ
παρωχθμζνο, και ειδικά ςτθν Ελλάδα ουδζποτε εφαρμοςμζνο, φαίνεται
ωςτόςο τα φαντάςματα αυτοφ του 4ου Ciam να μασ ακολουκοφν μζχρι
τϊρα.

1

Για τθν ακρίβεια αυτό που διαποτίηει ακόμα όλα τα ςχζδια είναι θ ιδζα τθσ
ΛΕΙΤΟΥ΢ΓΙΚΗΣ ΡΟΛΗΣ. Θα μποροφςε να πει κανείσ ότι είναι το πρόταγμα ςε
όλα τα ςχζδια για τθν Ακινα, αλλά και διεκνϊσ. Η ιδζα τθσ λειτουργικισ
πόλθσ βρίςκεται πίςω από όρουσ όπωσ Sustainable cityii, Smart City,EcoCity. Ακόμα και οι φανταςτικζσ πόλεισ των Καταςταςιακϊν και των
Φουτουριςτϊν, που με τθν παιγνιϊδθ τουσ πρόκεςθ φαίνεται να
ξεφεφγουν από τον όρο τθσ λειτουργικότθτασ, βρίςκονται ουςιαςτικά εντόσ
τθσ διάκριςθσ τθσ λειτουργικισ πόλθσ, εκπλθρϊνοντασ αποκλειςτικά τθ
λειτουργία αναψυχισ (ζςτω και ςοφιςτικζ). Η λειτουργικότθτα, δθλαδι,
αναδφεται ωσ ο υπζρτατοσ ςτόχοσ τθσ πόλθσ, θ εκπλιρωςθ τθσ. Σαν να
λζμε ότι μια πόλθ είναι πόλθ όταν λειτουργεί και επιβιϊνει. Αυτό
παραβλζπει μεμιάσ αιϊνεσ ιςτορίασ όπου θ πόλθ νοθματοδοτοφνταν
πρωτίςτωσ από τθν δυνατότθτα και τθν πυκνότθτα ςχζςεων. Μιλάμε για
μικτζσ ςυμπαγείσ πόλεισ εννοϊντασ τθν μίξθ και πυκνότθτα των
λειτουργιϊν και όχι απαραίτθτα τθν μίξθ, τθν ςχζςθ των ανκρϊπων που
είναι τελικά θ πόλθ.
Υπάρχει μια παγίδα, μάλιςτα, ακριβϊσ ςτο ποιεσ είναι οι 4 λειτουργίεσ,
κάτι που μασ διαφεφγει. Κατοικία, εργαςία, αναψυχι, κυκλοφορία,
φαίνεται απλό- τι άλλο κα μποροφςε να είναι θ πόλθ? Το πρόβλθμα των 4
αυτϊν κατθγοριϊν επεςιμανε ο Δεςποτόπουλοσ το '55, που διατφπωςε
κάποιεσ καινοφριεσ κατθγορίεσ. iii
Και πρότεινε τθν οικονομικι ςυγκρότθςθ ζναντι τθσ εργαςίασ, το ςυνκατοικείν ζναντι τθσ κατοικίασ, τον κοινωνικό χϊρο ζναντι τθσ αναψυχισ.

Ραρακάμπτει τθν κυκλοφορία μιασ και δεν μπορείσ να αντιμετωπίςεισ τθν
κυκλοφορία ιςότιμα ωσ λειτουργία τθσ πόλθσ, είναι κάτι αυτονόθτο, μια
πόλθ δεν μπορεί να ζχει ωσ ςτόχο τθν κυκλοφορία, και βάηει αυτό που
είναι μια πολφ ςθμαντικι λειτουργία τθσ πόλθσ, θ ιδεολογικι τθσ
ςυγκρότθςθ, και θ οποία οφείλει να είναι μια προτεραιότθτα, ειδικά ςε
ζνα παγκοςμιοποιθμζνο περιβάλλον. Ρροτείνει λοιπόν να ςχεδιάηουμε με
ςτόχο τθν "ιδζα τθσ πόλθσ" και όχι για τθν επίλυςθ τθσ κυκλοφορίασ. Η
ιδεολογικι ςυγκρότθςθ δεν είναι βεβαίωσ κάτι ςτατικό και κάκε εποχι
δθμιουργεί τθ δικι τθσ.
Είναι προφανζσ ότι μζςα από τισ κατθγορίεσ του Δεςποτόπουλου
αναδφεται και ζνα άλλο μοντζλο πόλθσ ςτθν φφςθ του, μια πόλθ ςχζςεων.
Ππωσ ιταν παλιότερα οι πόλεισ. Αυτι θ ιδζα τθσ πόλθσ μαηί με τισ 4 νζεσ
κατθγορίεσ που όριςε φαίνεται να ξεχάςτθκαν. Δεν μιλάμε για οικονομικι
ςυγκρότθςθ, για κοινωνικό χϊρο, και ιδεολογικι ςυγκρότθςθ, για ςυν κατοικείν. Μιλάμε για κατοικία, αναψυχι, εργαςία, κυκλοφορία, ακόμθ κι
όταν φαίνεται να μιλάμε για κάτι άλλο. Οι λζξεισ δεν είναι ακϊεσ. Οι λζξεισ
που χρθςιμοποιοφμε φτιάχνουν τθν πόλθ.
Κι αυτό μποροφμε να το δοφμε ςτα παραδείγματα των πιο προβεβλθμζνων
ςχεδίων για τθν Ακινα τϊρα.
Ξεκινϊντασ με το
RETHINK ATHENS/
1. Κυκλοφορία vs Ιδεολογικισ ςυγκρότθςθσ ι θ Κυκλοφορία ωσ
Ιδεολογικι ΢υγκρότθςθ
2

RETHINK ATHENS - O διαγωνιςμόσ για τθν πεηοδρόμθςθ τθσ Ρανεπιςτθμίου
ι αλλιϊσ, με τον πλιρθ τίτλο του , διαγωνιςμόσ για τθν "Αναςυγκρότθςθ
του κζντρου τθσ Ακινασ με άξονα τθν Ρανεπιςτθμίου" ι ακόμα πιο αλλιϊσ
όπωσ αναγράφεται ςτο Σεφχοσ διαγωνιςμοφ (από ΕΜΠ,) ςελ.6 "Ο ςτόχοσΠολεοδομικι αναςφνκεςθ τθσ κεντρικότθτασ ςτθ ςφγχρονθ μεγάλθ Ακινα
μζςα από τον επαναπροςδιοριςμό τθσ κυκλοφορίασ πεηϊν και οχθμάτων
ςτο κζντρο τθσ πόλθσ, ςτθν προοπτικι τθσ λειτουργικισ ενίςχυςθσ και τθσ
ποιοτικισ αναβάκμιςθσ του δθμόςιου χϊρου."

ανϊδυνο τρόπο μια πεηοδρόμθςθ αποφεφγει. Τα ζργα γίνονται, θ
καταςκευι κινείται και παρεμπιπτόντωσ δίνεται θ αίςκθςθ πωσ θ πόλθ
αλλάηει. Οι μεγαλφτερεσ εργολαβίεσ, τα μεγαλφτερα δθμόςια ζργα, ςτθν
Ελλάδα ιταν πάντα τα ςυγκοινωνιακά -κυκλοφοριακά-

Ένασ διαγωνιςμόσ που ςτοχεφει να αναςυγκροτιςει το κζντρο τθσ
Ακινασ αναςυγκροτϊντασ τθν κυκλοφορία. Ακοφγεται ςχεδόν αςτείο και
ςίγουρα εξαιρετικά άνιςο τθ ςτιγμι μάλιςτα που θ πόλθ βρίςκεται ςε μια
ςυνολικι κατάρρευςθ του κζντρου τθσ -ιδεολογικι, οικονομικι,
αρχιτεκτονικι. Ο Δεςποτόπουλοσ ορκϊσ κατάργθςε τθν κυκλοφορία ωσ
βαςικι ςθμαςία- λειτουργία τθσ πόλθσ, βάηοντασ ςτθν κζςθ τθσ τθν
ιδεολογικι ςυγκρότθςθ. Θα ιταν εντελϊσ διαφορετικό αν ςυηθτοφςαμε
για τθν αναςυγκρότθςθ του κζντρου μζςα από τθν ιδεολογικι του
ταυτότθτα και όχι μζςω τθσ επίλυςθσ τθσ κυκλοφορίασ, μια ςυηιτθςθ
πολφ πιο ουςιαςτικι, αλλά και πιο δφςκολθ, δεδομζνθσ τθσ προβλθματικισ
ςχζςθσ με το περιςςότερο θ λιγότερο πρόςφατο παρελκόν. Τι γίνεται με
όλα αυτά τα μνθμεία διαφόρων εποχϊν, πωσ ςυνυπάρχουν και με τι
χριςεισ, ποια εποχι προκρίνουμε να αναδείξουμε. Ζνα κζντρο ιςτορικό
πάρκο, διοικθτικό κζντρο, ζνα κζντρο τι;- Είναι θ Ακινα θ γερμανικι
νεοκλαςικι πόλθ που κα κζλαμε να είναι ι είναι θ Ανατολίτικθ πόλθ των
μπαηάρ ακριβϊσ μπροςτά από αυτι; Δφςκολεσ ερωτιςεισ τισ οποίεσ με
3

Διόλου παράδοξο λοιπόν, αν όπωσ και το '60, μιλάμε πάλι για τθν
κυκλοφορία. 1959, προσ χάριν τθσ κυκλοφορίασ, των αυτοκινιτων αυτι τθ
φορά, και για τθ διευκόλυνςθ τουσ γίνεται το roud-about τθσ Ομονοίασ. Η
πρωτεφουςα μασ βεβαίωσ και αποκτά ευρωπαϊκι όψθ, τθν οποία όμωσ
πλθρϊνει ζκτοτε. Ο Δοξιάδθσ μάλιςτα ςε μια πρόταςθ που κάνει για τθν
Ακινα, και κακότι τότε ιταν θ εποχι των διανοίξεων και όχι των
πεηοδρομιςεων προτείνει τθν διάνοιξθ τθσ Ρανεπιςτθμίου. Αυτό ςθμαίνει
πωσ πολλά από τα κτίρια που κα απολαμβάνουμε τϊρα ςτον περίπατο μασ
ςτθν Ρανεπιςτθμίου δεν κα υπιρχαν- ( θ ιδεολογικι ταυτότθτα τθσ
Ρανεπιςτιμιου, ςαρϊνεται προσ χάριν τθσ λειτουργικότθτασ. Είναι βζβαια
θ εποχι που λειτουργικότθτα= μοντζρνο, άρα ςφγχρονο κι ευρωπαϊκό.
Τϊρα προςπακοφμε να επιδιορκϊςουμε τα προβλιματα που δθμιοφργθςε
θ τότε ζμφαςθ ςτθν κυκλοφορία, δίνοντασ πάλι ζμφαςθ ςτθν κυκλοφορία,
αλλά αυτι τθ φορά των πεηϊν.
Και κα ζλεγε κανείσ πωσ το ενδιαφζρον για τουσ πεηοφσ είναι γενικά
κεμιτό, ωςτόςο δεν πρόκειται καν για τουσ πεηοφσ, αλλά για το τραμ και
τθν αττικό μετρό. Το μόνο που δεν χρειάηεται επίλυςθ ςτθν Ρανεπιςτθμίου
είναι θ κυκλοφορία των πεηϊν, οι οποίοι χρθςιμοποιοφνται ωσ άλλοκι για
μια ακόμθ εργολαβία τθσ αττικό μετρό. Η ςυνζχιςθ του τραμ από το
Σφνταγμα μζχρι τα Ρατιςια και μάλιςτα από ςυγκεκριμζνθ πλευρά του
δρόμου είναι ςτα δεδομζνα του διαγωνιςμοφ. Το τραμ επιλζγεται ωσ το
πιο εφκολο ζργο να ενταχκεί ςτο ΕΣΡΑ 2007-2013 που λιγει ςε λίγο, κακϊσ
το μετρό ζχει ιδθ καλφψει τθν περιοχι αυτι και ςτθν ουςία δεν καλφπτει
κάποια ςυγκοινωνιακι ανάγκθ, αλλά θ προζκταςι του είναι ζνασ τρόποσ

να ενιςχυκεί κάπωσ το ιδθ υπάρχον απαξιωμζνο τμιμα. Αναςφρεται
λοιπόν από τα ςυρτάρια το όραμα του Τρίτςθ για το τραμ μαηί με τθν
πεηοδρόμθςθ τθσ Ρανεπιςτθμίου. Και οι διαδικαςίεσ ζχουν ωσ εξισ.
2009, ζςνομιλίερ ΩΝΑ΢Η- ΤΠΕΚΑ/
2010, επεςνηηικό ΕΜΠ με σπημαηοδόηηζη ΤΠΕΚΑ/
΢ε παραγγελία Τπεκα το ΕΜΠ κάνει μια ευρφτερθ ζρευνα για το κζντρο τθσ
Ακινασ, αναπτφςςει προτάςεισ για 10 ςθμεία ςτθν Ακινα, ςε 10 ςελίδεσ
και ςτο ενδζκατο τθν Πανεπιςτθμίου αφιερϊνει 250 ςελίδεσ. Είναι το
τεφχοσ με το όποιο προκθρφχκθκε ο διαγωνιςμόσ. Σα αποτελζςματα του
διαγωνιςμοφ κα υλοποιιςει θ ΑΣΣΙΚΟ ΜΕΣΡΟ με χρθματοδότθςθ Ε΢ΠΑ. Σο
ίδρυμα Ωνάςθ είναι ουςιαςτικά ζνασ ενδιά
επικοινωνίασ και
προβολισ ςε ζνα ακόμα ςυγκοινωνιακό ζργο και όχι ςτθν αναςυγκρότθςθ
του κζντρου.
2011, 28 ΦΕΒΟΡΤΑΡΙΟΤ, ΜΕΣΡΟ+ΣΡΑΜ+Η΢ΑΠ= ΢ΣΑ΢Τ/
2011 ΜΑΡΣΙΟ΢ , παποςζίαζη ζηον ΜΠΕΝΑΚΗ/
2012 ΑΠΡΙΛΙΟ΢ , νομοθεηική πύθμιζη ςπέπ ηηρ ΑΣΣΙΚΟ
ΜΕΣΡΟ/ iv
Η Αττικό μετρό μπορεί πλζον να ςχεδιάηει και να υλοποίει αςτικζσ
επεμβάςεισ, όπωσ πεηοδρομιςεισ κτλ ςε όλθ τθν Ακινα με πλιρθ
ελευκερία
2012

ΜΑΙΟ΢, έναπξη διαγωνιζμού

4

Ραρεμπιπτόντωσ τον ίδιο μινα ο Καμίνθσ εξαγγζλλει ανάμεςα ςε άλλεσ
αναπλάςεισ πλατειϊν τθν ανάπλαςθ πλατείασ Ομονοίασ και Σανταρόηα,
που αποτελοφν μζροσ του διαγωνιςμοφ. Αναπλάςεισ επί αναπλάςεων.

ςτθν Ομόνοια, απλά πολλαπλαςιαςμζνθ. Η κορφφωςθ ενόσ δρόμου ςαν
τθν Πανεπιςτθμίου δεν μπορεί να είναι αυτι.
.

Δεν ζχει κανζνα απολφτωσ νόθμα να ςυηθτάμε για το ποια κα μποροφςε να
είναι θ ιδεολογικι ςυγκρότθςθ τθσ πόλθσ, για κοινωνικό χϊρο κτλ. , για
πολεοδομικό ςχεδιαςμό όταν το πεδίο τθσ ςυηιτθςθσ είναι εντελϊσ
αλλοφ. Αυτι είναι θ ιδεολογικι ςυγκρότθςθ τθσ πόλθσ ςιμερα.
Μποροφμε να ςυνεχίςουμε βζβαια τθν ςυηιτθςθ περί αρχιτεκτονικισ, με
τθν επίγνωςθ όμωσ ότι τζτοια κζματα είναι ςχεδόν ουτοπικά. Και
επιςτρζφοντασ ςτισ 4 κατθγορίεσ τθσ λειτουργικισ πόλθσ….

2. Αναψυχι vs κοινωνικοφ χϊρου.
Αν το τεφχοσ του διαγωνιςμοφ προζταςςε τθν κυκλοφορία, ωσ μζςο
αναςυγκρότθςθσ του κζντρου, το πρϊτο βραβείο, αλλά και οι
περιςςότερεσ από τισ προτάςεισ που προκρικικαν αντιμετϊπιςαν τθν
Ρανεπιςτθμίου με όρουσ αναψυχισ. Ειδικά ςτο πρϊτο βραβείο. θ
πανεπιςτθμίου ζνασ δρόμοσ βαριάσ ιδεολογικισ-κοινωνικισ ςθμαςίασ
αντιμετωπίηεται ςαν ζνα πάρκο. Επελζγθ για τθν απλότθτα του, (το οποίο
μεταφράηεται και ςε ευελιξία τροποποίθςθσ ςτθ φάςθ τθσ καταςκευισ- τθν
οποία δεν κα επιβλζψουν οι αρχιτζκτονεσ, αλλά θ αττικό μετρό). Μια
ομοιότροποσ δενδροςτοιχία ςε μια ανομοιογενι ςτο μικοσ τθσ
Ρανεπιςτθμίου, περνά ακάκεκτα μπροςτά από τθν Τριλογία, και φτάνει
5

Η Ομόνοια, μια πλατεία πολλαπλϊν ςυμβολιςμϊν, θ πλατεία που κα
γίνονταν θ πρϊτθ πλατεία τθσ Ακινασ με τα ανάκτορα ςτο κζντρο,
παρουςιάηει μια εικόνα πάρκου γειτονιάσ. Το google map βάηει το
αςτεράκι για τθν Ακινα ςτθν Ομόνοια- Η εικόνα για τθν Ομόνοια είναι θ
εικόνα για τθν Ακινα, και αυτό που κα υλοποιθκεί δεν διαφζρει και
πολφ από μια αντίςτοιχθ εικόνα ςε ζνα βιομθχανικό πάρκο του
Λονδίνου- προθγοφμενο πρότηεκτ του γραφείου Okra (Μια ποιότθτα
ακθναϊκι είχε ίςωσ μόνο τθ πρόταςθ του Αντονά, ενϊ θ ουτοπικι πρόταςθ
προωκοφςε ζναν κοινωνικό χϊρο). Η εικόνα για το πιο κεντρικό ςθμείο τθσ
Ακινασ είναι λοιπόν αυτι μιασ τυποποιθμζνθσ διεκνοποιθμζνθσ
αρχιτεκτονικισ, που δεν ζχει οφτε ζνα ψιγμα ζςτω διεκνοποιθμζνου
αςτικοφ μεγαλείου.

Αντίκετα θ εικόνα που κυριαρχεί ςε αυτι όπωσ και ςτισ περιςςότερεσ
λφςεισ είναι αυτι μιασ διαςυνδεδεμζνθσ πόλθσ, τθσ πόλθσ τθσ νζασ
χιλιετίασ. Info-point, hi-tech κακιςτικά και περίπτερα, δίκτυα και wi-fi,
γεμίηουν τον χϊρο. Πλα αυτά δίνουν τθν αίςκθςθ των ςυνδζςεων, των
ςχζςεων, Αλλά τι είναι αυτό που μασ ςυνδζει? Και με τι μασ ςυνδζει? Η
πραγματικι ςχζςθ ςτον χϊρο όχι μόνο δεν υποβοθκείται αλλά
εμποδίηεται. Φανταςτείτε μια διαδιλωςθ ςτθν Πανεπιςτθμίου ι ςτθν
Ομόνοια τθσ πρόταςθσ. Η ζννοια του δθμόςιου χϊρου, αποςυνδζεται από
τθν ζννοια του κοινωνικοφ χϊρου, του χϊρου δθλ. που οι άνκρωποι
μποροφν να ςυγκροτιςουν κοινότθτα. Κι αν θ κατεξοχιν πλατεία ςφμβολο
τθσ Ακινασ αποςυνδζεται από τθν κοινωνικι τθσ διάςταςθ, αυτό για τθν
6

πόλθ ςθμαίνει ότι χάνει αυτό που τθν κάνει πόλθ- τθν δυνατότθτα
ςυγκρότθςθσ κοινότθτασ.
Βζβαια δεν είναι απλά το πρϊτο βραβείο, αλλά ο ίδιοσ ο διαγωνιςμόσ
όπωσ τίκεται που προτάςςει τθν αναψυχι, εςτιάηοντασ ςε μια διαδρομι
που ενϊνει το νζο με το παλιό αρχαιολογικό μουςείο. Μια λειτουργικι
ςφνδεςθ που δεν αφορά προφανϊσ τον μζςο Ακθναίο, αλλά οφτε τελικά
και τον τουρίςτα ο οποίοσ ζρχεται ςυνικωσ ςτθν Ακινα για όχι παραπάνω
από δυο μζρεσ και καλφπτει αυτά τα δυο χιλιόμετρα ςε ζνα πρωινό. Δεν
είναι δθλ. αφορμι για να ξοδζψει ίςωσ ζνα πρωινό παραπάνω.
Ζνασ διαγωνιςμόσ λοιπόν με τίτλο αναςυγκρότθςθ του κζντρου, δεν
αςχολείται κακόλου και δεν λαμβάνει υπόψθ τισ κακθμερινζσ ςυνικειεσ
και διαδρομζσ των χρθςτϊν αυτοφ του κζντρου. Αν το ζκανε κα βλζπαμε
ίςωσ κάτι άλλο. Κςωσ μια πεηοδρόμθςθ τθσ Ερμοφ αυτοφ του κομματιοφ
που λείπει, που διακόπτει τθν νοθματικι ςφνδεςθ του πάνω και κάτω
κομματιοφ του δρόμου και που αςφυκτιά κακθμερινά με το πλανόδιο
παηάρι, τουσ πεηοφσ και τα αυτοκίνθτα, ειδικά δε τισ Κυριακζσ που θ
Ρανεπιςτθμίου αντιςτοίχωσ είναι εντελϊσ ζρθμθ. Θα βλζπαμε ίςωσ τθν
πεηοδρόμθςθ τθσ Ακθνάσ και τθν επζκταςθ του εμπορίου των πάγκων κτλ.
ίςωσ Δεν κα γινόταν καν λόγοσ για πεηοδρομιςεισ, μιασ και θ
αναςυγκρότθςθ του κζντρου αφορά πρωτίςτωσ τθν αναδιάταξθ των
χριςεων ςε όλα τα άδεια κτίρια του κζντρου.
Οι χριςεισ βζβαια που προωκοφνται, οι επικυμθτζσ χριςεισ είναι οι
ευγενείσ χριςεισ-(the creativity issue) Η πρόταςθ των Ολλανδϊν μιλά για
το κζατρο των 1000 δωματίων- χριςεισ που κα μπουν ςτουσ κενοφσ
χϊρουσ τθσ Ρανεπιςτιμιου και περιλαμβάνουν όλο το φάςμα των creative

jobs- labs, artists, craftsmen, pop-up shops- το ουτοπικό ςτοιχείο τθσ
πρόταςθσ κακϊσ ςκοντάφτει ςτισ αντίςτοιχεσ νομοκετικζσ ρυκμίςεισ.

7

3. Κατοικία vs ΢υν-κατοικείν

red lights district τθσ περιοχισ. Ζνα όχι ευπρεπζσ είδοσ εργαςίασ,
που ςυνιςτά όμωσ ακριβϊσ τθν διαφορά, τθν κοινωνικι ποικιλία,
που διαφθμίηει προσ τουσ ανκρϊπουσ που επικυμεί να
προςελκφςει, και που ίςωσ κα τθν εκτιμοφςαν (καλλιτζχνεσ κτλ).
Αυτι τθν εξαφανίηει.

Οι επικυμθτζσ χριςεισ είναι, μεικτζσ μεν, ςυγκεκριμζνου όμωσ προφίλ.
(Ανάμεςα ςτουσ ςτόχουσ του Διμου για το κζντρο τθσ Ακινασ είναι Η
επιςτροφι τθσ κατοικίασ ςτο Κζντρο.) Ρεριλαμβάνουν όλεσ τισ κατθγορίεσ
τθσ Λειτουργικισ Ρόλθσ, κατοικία, αναψυχι, εργαςία, κυκλοφορία. Το τι
ςθμαίνουν αυτζσ οι 4 κατθγορίεσ ζναντι των άλλων που πρότεινε ο
Δεςποτόπουλοσ, φαίνεται ςτο άλλο προβεβλθμζνο πρότηεκτ αυτι τθν
ςτιγμι, αυτό τθσ εταιρείασ Ολίαροσ, που ζχει αγοράςει ζναν μεγάλο
αρικμό ακινιτων ςτο Μεταξουργείο. Μια ξεκάκαρα ιδιωτικι επζνδυςθ,
που ωςτόςο παρουςιάηεται ωσ ζνα από τα 5 ςθμεία για τθν Ακινα 2020,
ςτο πρόγραμμα του Διμου Relaunch Athens. Ζχει βζβαια, δεχκεί τεράςτια
κριτικι ωσ κίνθςθ gentrification, το ίδιο όμωσ εμφανίηεται με τισ καλφτερεσ
των προκζςεων. Βαςίηει τθν προϊκθςθ του ςτθν πολυςυλλεκτικότθτα
(diversity) που ιδθ ζχει θ περιοχι- και τθν οποία όμωσ απειλεί. Σαν τα
τεράςτια ξενοδοχεία που χτίηονται πάνω ςτο κφμα και διαφθμίηουν τθν
παραλία που μόλισ ζχουν καταςτρζψει. Τι κάνει για τθν
πολυςυλλεκτικότθτα? Ρωσ επιλφει τισ τζςςερισ λειτουργίεσ τθσ πόλθσ?

Επιλφει τθν κυκλοφορία- προτείνει μεν ποδθλατοδρόμουσ, αλλά
απαιτεί να φφγουν από τθν περιοχι των ακινιτων οι ςτάςεισ των
λεωφορειακϊν γραμμϊν που περνοφν από αυτιν, οι γραμμζσ των
υποβακμιςμζνων δυτικϊν προαςτίων.
Εςτιάηει ςτθν επιχειρθματικότθτα- clusters επιχειρθματικότθτασκαλλιτζχνεσ, χειροτζχνεσ κτλ. αλλά απαιτεί επίςθσ να κακαρίςει θ

Από το site τθσ ΚΜ Ολίαροσ, μια οραματικι εικόνα για τθν περιοχι του
Μεταξουργείου που ςφφηει "δθμιουργικότθτασ"

Ρροτείνει ξενϊνεσ για φοιτθτζσ. Το διαφθμιςτικό ατοφ του
πρότηεκτ, οι οποίοι κα είναι προφανϊσ με ενοίκιο. Αυτό το ζργο
μπικε ςε ευρωπαϊκό πρόγραμμα χρθματοδότθςθσ, τθν ίδια ϊρα
που οι πραγματικά δωρεάν ξενϊνεσ για φοιτθτζσ που κα ζφτιαχνε
ο Διμοσ ςτα άδεια ξενοδοχεία γφρω από τθν Ομόνοια μζνουν

8

εκτόσ οποιουδιποτε προγράμματοσ. Και όντασ ςτθν Ομόνοια, κα
λειτουργοφςαν ςαν μια ζνεςθ ςτθν καρδιά τθσ πόλθσ.

απλά τα 5 ςχζδια που περιλαμβάνει το Relaunch Athensv -To project ςτο
Μεταξουργείο, το
rethink, ζνα εμπορικό κζντρο ςτθν Ακαδθμία
Πλάτωνα, ζνα γιπεδο και ζνα εμπορικό κζντρο ςτον Ελαιϊνα,
επιδιόρκωςθ πεηοδρομίων ςε κάποιεσ κεντρικζσ οδοφσ.

Αναψυχι, εμπόριο, κατοικίεσ ςυγκεκριμζνου target group, είναι τα ςχζδια
για τθν Ακινα, επεμβάςεισ που δεν ςυνδζονται οφτε με τθν πόλθ οφτε και
μεταξφ τουσ, που δεν προςφζρουν τίποτε ςτο ςυν-κατοικείν, ςτθν
ιδεολογικι ςυγκρότθςθ τθσ πόλθσ -οφτε προτείνουν κάτι καινοφριο για τθν
οικονομικι τθσ ςυγκρότθςθ -θ ίδια εφκολθ λφςθ εμπόριο- και τελικά πάνω
από όλα ο κοινωνικόσ χϊροσ ζχει δϊςει τθν κζςθ του ςτθν αναψυχι.
Μια πόλθ εν τζλει κακόλου μα κακόλου λειτουργικι.

Σο κτίριο τθσ πλατείασ ΢ανταρόηα που κα γινόταν φοιτθτικζσ εςτίεσ του
Πανεπιςτθμίου παραμζνει θμιτελζσ. Αντικζτωσ οι φοιτθτικζσ εςτίεσ επί
ενοικίου τθσ ΚΜ ΟΛΙΑΡΟ΢ μπαίνουν για χρθματοδότθςθ ςτο πρόγραμμα
JESSICA

Γενικϊσ μιλάμε για το κατοικείν- και όχι για το ςυν- κατοικείν.
Στο ςφνολο τουσ τα ςχζδια που προωκοφνται αυτι τθ ςτιγμι για τθν
Ακινα, μιλάνε με αυτζσ τισ τζςςερισ κατθγορίεσ του Ciam. Θα αναφζρω
9

Σα προτεινόμενα ςχζδια ςτο πρόγραμμα Relaunch Athens 2020 του Διμου Ακθναίων, χάρτθσ Κωνςταντίνα Θεοδϊρου

10

΢θμειϊςεισ
i

"…΢υγκεκριμζνα δόκθκε ζνα ερωτθματολόγιο [63] το οποίο αφοροφςε ομάδεσ ερωτιςεων
που ιταν κατανεμθμζνεσ α. ςτθν κατοικία, β. ςτθν αναψυχι, γ. ςτθν εργαςία, δ. ςτθν
κυκλοφορία και ε. ςε γενικά κζματα (ιςτορικά κζντρα, μελλοντικι ανάπτυξθ, και ο ρόλοσ
του αρχιτζκτονα ςτθν ομαδικι εργαςία τθσ πολεοδομικισ ςφνκεςθσ). Για όλεσ τισ ομάδεσ,
υπιρχαν τρία κεφάλαια ερωτιςεων, ςτισ απαιτιςεισ, ςτο αν ανταποκρίνεται θ
ςυγκεκριμζνθ πόλθ ςτισ απαιτιςεισ αυτζσ, ςτισ δυνατότθτεσ βελτιϊςεων, ςτα
προβαλλόμενα εμπόδια και τζλοσ για ποια κζματα ιταν απαραίτθτθ θ προςφυγι ςε
ειδικοφσ (μθ αρχιτζκτονεσ προφανϊσ). Ο κανονιςμόσ ανζφερε ότι ςε κάκε ςχζδιο πόλθσ κα
ζπρεπε να υπάρχει «...α. Κλίμαξ ενιαία δι' όλασ τασ πόλεισ, β. ςυςτθματικά μζςα
ςυμβολιςμοφ των ςχεδίων προοριςμζνα να παρζξουν ευκρινι δεδομζνα επί των ακολοφκων
οργανικϊν ςτοιχείων των πόλεων και των λειτουργιϊν αυτϊν...» και ςυνεχίηει το κείμενο με
τισ «ομάδεσ» αυτζσ: «... Κ α τ ο ι κ ί α (τοποκεςία, πυκνότθσ κατοικίασ, φψοσ κτθρίων, ζτοσ
καταςκευισ) κατοικία ευπόρων, ...μεςαίων τάξεων...εργατικϊν τάξεων, τρϊγλαι. Α ν α ψ υ χ
ι: επιφάνεια πραςίνου, γιπεδα παιδιϊν, άλςθ. Ε ρ γ α ς ί α: κζντρον ςυναλλαγϊν,
βιομθχανία, διοίκθςισ. Κ υ κ λ ο φ ο ρ ί α: οδοί κυκλοφορίασ, μεταφορικά μζςα εντόσ τθσ
πόλεωσ και των ηωνϊν επιρροισ αυτισ...» [64]
΢τθ ςυνζχεια αναλφονται τα ειδικά ςυμπεράςματα για κάκε «τομζα ανάλυςθσ» ανάμεςα
ςτουσ οποίουσ περιλαμβάνεται και ο τομζασ «τ α ι ς τ ο ρ ι κ ά τμιματα των πόλεων», και
ανακεφαλαιϊνονται ςτα γενικά ςυμπεράςματα [65]…"
Η «ΧΑΡΣΑ ΣΗ΢ ΑΘΗΝΑ΢» και το ιςτορικό τθσ πλαίςιο (A μζροσ), Σο πλαίςιο του Μοντζρνου
Κινιματοσ ςτθν Ευρϊπθ, Σου Γεωργίου Μ.΢αρθγιάννθ, πθγι : greekarchitects.gr
ii

“Sustainable development is like teenage sex - everybody claims they are doing it but most

people aren’t, and those that are, are doing it very badly” Professor Chris J Spray (via
urbandifference)

iii

"…Η «οικονομικι ςυγκρότθςθ» και εδϊ φαίνεται θ ςθμαςία που δίνεται ςτθν οικονομικι

βάςθ ςφμφωνα με τα μαρξιςτικά πλαίςια, θ «ομαδικι ηωι» ωσ δεφτερο ιεραρχικά ςτοιχείο

απεικονίηει τθν ζμφαςθ που δίνονταν ςτον μεςοπόλεμο ςτον κοινωνικό και ςυλλογικό
χαρακτιρα τθσ κοινωνίασ και τθσ πόλθσ, δεν πρόκειται για τθν «αναψυχι» τθσ Χάρτασ αλλά
για κάτι ευρφτερο, που υποδθλϊνει και τθν ςθμαςία του ςυλλογικοφ απζναντι ςτο ιδιωτικό
και το ατομικό, και που αφορά τθν πολιτικι ηωι, τθν πνευματικι ηωι, και τζλοσ και τθν
ψυχαγωγία, ωσ ζνα μζροσ τθσ ςυλλογικισ ηωισ αλλά όχι το κυρίαρχο ιεραρχικά. Σρίτθ
ομάδα είναι «ο ςυν-οικιςμόσ, το κατοικείν». Εδϊ επίςθσ είναι ςαφισ θ κεϊρθςθ τθσ
κατοικίασ ωσ μιάσ ςυλλογικισ πράξθσ μζςα ςτθν πόλθ όπου όχι απλά «κατοικοφμε» αλλά
«ςυν-κατοικοφμε». Αργότερα ο Δεςποτόπουλοσ χαρακτιριηε τισ ςθμερινζσ πόλεισ
«απζραντεσ αποκικεσ εργατικϊν χεριϊν», «πολεοειδείσ ςχθματιςμοφσ» ι και «μθ πόλεισ»
[94] ακριβϊσ επειδι ζλλειπε ο ςυλλογικόσ χαρακτιρασ των περιοχϊν κατοικίασ και θ
κοινωνικι ςυνοχι του πλθκυςμοφ, αυτι που υπάρχει ςε ςυγκεκριμζνεσ φάςεισ των
κοινωνικϊν ςυςτθμάτων και ςτουσ προκαπιταλιςτικοφσ χρόνουσ και ςτθν πρϊτθ
καπιταλιςτικι περίοδο. Σζλοσ, θ τζταρτθ βαςικι ομάδα αφορά τθν ιδεολογικι
φυςιογνωμία τθσ πόλθσ, θ οποία εκφράηει τθν κοςμοκεωρία ςτθν οποία είναι εντεταγμζνθ.
Η ιδεολογικι αυτι φυςιογνωμία, διακρίνεται ςτθν φπαρξθ και τθν ςθμαςία ςυγκεκριμζνων
λειτουργιϊν για κάκε εποχι, ςτα προεξάρχοντα ςτοιχεία, λειτουργικά και μορφολογικά,
διακρίνεται ςτθν κάτοψθ -ςχζδιο τθσ πόλθσ, και ακόμθ ςτθν κακολικι τθσ μορφι : ςτθν
αρχαία πόλθ κυριαρχεί θ Αγορά -ο κατ' εξοχιν πολιτικόσ και ταυτόχρονα και οικονομικόσ
χϊροσ, ςτον Μεςαίωνα ο Κακεδρικόσ Ναόσ και θ πλατεία του, ςιμερα οι ουρανοξφςτεσ των
κτθρίων των πολυεκνικϊν και του χρθματιςτικοφ κεφαλαίου. Είναι φανερό ότι μια τζτοια
«ομάδα» δεν ζχει να κάνει τίποτα με κάποια «λειτουργία» τθσ πόλθσ αλλά με τθν ςυνολικι
Λειτουργία τθσ πόλθσ ωσ Πόλθσ, πρόκειται για ζναν τομζα όπου αναλφεται θ φιλοςοφικι
κεϊρθςθ τθσ ίδιασ τθσ φπαρξθσ και ρόλου τθσ πόλθσ ςε κάκε εποχι. (ςχζδια 69-72)
΢τθν ςυνζχεια είναι οι ομάδεσ των υποδομϊν και των εξυπθρετιςεων, όπωσ θ κοινωνικι
πρόνοια, ο τεχνικόσ εξοπλιςμόσ και διάφορα άλλα ιςςονοσ ςθμαςίασ. ΢το κεφάλαιο του
«τεχνικοφ εξοπλιςμοφ», μαηί με τα δίκτυα ενζργειασ, τθλεπικοινωνιϊν, φδρευςθσ και
αποχζτευςθσ κ.α. εντάςςεται και θ κυκλοφορία, θ οποία ζχει εδϊ τθν ςωςτι τθσ κζςθ και
ςθμαςία και δεν είναι αυτοτελισ λειτουργία τθσ πόλθσ ι και αυτοςκοπόσ όπωσ ςτθν Χάρτα
του 1933…."

11

Η «ΧΑΡΣΑ ΣΗ΢ ΑΘΗΝΑ΢» και το ιςτορικό τθσ πλαίςιο (A μζροσ), Σο πλαίςιο του Μοντζρνου
Κινιματοσ ςτθν Ευρϊπθ, Σου Γεωργίου Μ.΢αρθγιάννθ, πθγι : greekarchitects.gr
iv

"Η Πολιτεία, αναγνωρίηοντασ τισ δυνατότθτεσ και τθν τεχνογνωςία που διακζτει θ ΑΣΣΙΚΟ
ΜΕΣΡΟ Α.Ε. για τθν παραγωγι μεγάλων ζργων ςυγκοινωνιακϊν υποδομϊν, με πρόςφατθ
νομοκετικι ρφκμιςθ (Άρκρο 145, Ν.4070/ 10.4.2012) ενζταξε ςτουσ ςκοποφσ και ςτισ
αρμοδιότθτεσ τθσ εταιρείασ:
α. τθν υλοποίθςθ αςτικϊν παρεμβάςεων, αναπλάςεων δθμοςίων χϊρων,
πεηοδρομιςεων ι άλλων κυκλοφοριακϊν ρυκμίςεων ςτθν ευρφτερθ περιοχι των ζργων
αρμοδιότθτασ τθσ εταιρείασ, δθλαδι ςτο πλαίςιο των ζργων Μετρό και Σραμ.
β. τθν εκπόνθςθ για λογαριαςμό τρίτων, ςτθν Ελλάδα και ςτο εξωτερικό, αντί αμοιβισ,
μελζτεσ μεταφορϊν, μελζτεσ ςυγκοινωνιακϊν ζργων, οποιουδιποτε τφπου και ςταδίου,
μελζτεσ οργάνωςθσ και διαχείριςθσ, ερευνθτικά προγράμματα, κακϊσ και να παρζχει
υπθρεςίεσ υποςτιριξθσ και διαχείριςθσ αντίςτοιχων ζργων ςε τρίτουσ.
Με τθν πρϊτθ ρφκμιςθ επιλφεται ζνα ςθμαντικό κζμα που αφορά ςτισ τοπικζσ κοινωνίεσ
και τουσ διμουσ ςτθν περιοχι των οποίων καταςκευάηονται ζργα Μετρό ι Σραμ, κακϊσ ζχει
διαπιςτωκεί ότι υπάρχει ςυχνά θ ανάγκθ υλοποίθςθσ ςυνοδευτικϊν ζργων, που είτε
βελτιϊνουν τθν προςβαςιμότθτα ςτουσ ςτακμοφσ, είτε παρζχουν περιβαλλοντικι
προςταςία ςτισ περιοχζσ γφρω από τουσ ςτακμοφσ, όπου λόγω τθσ αυξθμζνθσ κινθτικότθτασ
και πρόςβαςθσ οχθμάτων ςτουσ ςτακμοφσ κυρίωσ του Μετρό, παρατθροφνται ςυχνά
κυκλοφοριακά προβλιματα ι ανεξζλεγκτεσ ςτακμεφςεισ ςτο τοπικό οδικό δίκτυο. Με τθ
ρφκμιςθ λοιπόν αυτι δίνεται ςτθν ΑΣΣΙΚΟ ΜΕΣΡΟ θ δυνατότθτα πραγματοποίθςθσ
παρόμοιων ζργων βελτίωςθσ των ςυνκθκϊν προςβαςιμότθτασ, κακϊσ και ανάπλαςθσ περιβαλλοντικισ προςταςίασ ςτθν ευρφτερθ περιοχι των ζργων.

αντίςτοιχων τεχνικϊν υπθρεςιϊν προσ τρίτουσ. ΢θμειωτζον ότι με τθ νομοκετικι αυτι
ρφκμιςθ οι ανωτζρω υπθρεςίεσ παρζχονται ζναντι αμοιβισ, τόςο ςτθν Ελλάδα, όςο και
ςτο εξωτερικό, αποκομίηοντασ ζτςι ζςοδα για τθν εταιρεία."
Από το site τθσ ΑΣΣΙΚΟ ΜΕΣΡΟ
v

To Πρόγραμμα Δράςθσ για τθν Ακινα -Relaunch Athens 2020
1. Αναςυγκρότθςθ του κζντρου τθσ Ακινασ με ςθμείο αναφοράσ τθν ανάπλαςθ τθσ οδοφ
Πανεπιςτθμίου.
2. Διπλι Ανάπλαςθ (καταςκευι νζου γιπεδο ΠΑΟ ςτον Βοτανικό, κατεδάφιςθ
εγκαταςτάςεων ςτθ λεωφόρο Αλεξάνδρασ)
3. εμπορικό πολυκζντρο, ζκταςθσ 45.600 τ.μ Artume -Ακαδθμία Πλάτωνα
4. ανάπλαςθ τθσ πλατείασ Βαρβακείου Αγοράσ και τθν ανάκτθςθ πεηοδρομίων ςτισ οδοφσ
΢όλωνοσ, Ακθνάσ, Ευριπίδου και ΢οφοκλζουσ Δθμιουργία ολοκλθρωμζνου δικτφου
ποδθλατοδρόμων με αναδιαμόρφωςθ των οδϊν Κεραμεικοφ, Μοναςτθρίου, ΢αλαμίνοσ,
Γερανίου και Ιεράσ Οδοφ Και ςτισ περιοχζσ Κατεχάκθ, Πολυτεχνειοφπολθ,
Πανεπιςτθμιοφπολθ, Καλλιμάρμαρο
5. Ολιάροσ - Μεταξουργείο (an almost gated community- Clusters of Entrepreneurship and
Innovation)

Εξάλλου με τθ ρφκμιςθ αυτι δίνεται επίςθσ θ δυνατότθτα ςτθν ΑΣΣΙΚΟ ΜΕΣΡΟ να
προωκιςει τθν υλοποίθςθ του ζργου ανάπλαςθσ τθσ οδοφ Πανεπιςτθμίου και γενικότερα
του κζντρου τθσ Ακινασ ςε ςυνδυαςμό με τθν επζκταςθ του Σραμ από το ΢φνταγμα μζχρι τα
Α. Πατιςια (πλ. Αιγφπτου ωσ πρϊτθ φάςθ).
Με τθ δεφτερθ ρφκμιςθ αναγνωρίηεται θ εμπειρία και θ τεχνικι ικανότθτα του ςτελεχιακοφ
δυναμικοφ τθσ ΑΣΣΙΚΟ ΜΕΣΡΟ ςτθ μελζτθ και διαχείριςθ τθσ καταςκευισ (project
management) ςφνκετων και εξειδικευμζνων ζργων, δίνοντασ ζτςι τθ δυνατότθτα παροχισ

12