You are on page 1of 106

’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

•◊⁄¡Ëà ø¢Œá ŒË•ù ¿“Ë•ù „Ù⁄ Á∑ÃÊ’ù

∑ıÀ á„c øÊ„ªÊ (1975)


∑ÁflÃÊflù (1985)
çÒ‹‚ÍçË•ù (1991)
¡»Çù (1995)

ii
•◊⁄¡Ëà ø¢Œá

’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

áflÿȪ
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

B EEJAK
Poems in Punjabi by
Amarjit Chandan

Navyug Publishers, New Delhi


1996

ISBN 81-7599-005-8

D •◊⁄¡Ëà ø¢Œá : 1996

’Ë ˚ ¡ ˚ ∑ Œ ‚⁄fl⁄∑ ŒË Áfl©bà : áË‹ “ı‹⁄« (ߢª‹Ô« b )


ÂflË⁄∑‡Ë Ã ªÈ⁄ÁÍ ‹“Ë ≈Ê®“ Áflø •˜π⁄ ’Ë»á ŒÊ ∑¢◊ ∑⁄ÃÊ áÓ ¶“ ∑ËÃÊ
‚⁄fl⁄∑ : ◊„ÊÃ◊Ê ’Èœ˜ ŒÊ „˜Õ (øıÕË ‚ŒË ®‚flË ŒË ∑Ò„b ŒË ◊Í⁄ÃË,
◊Ò≈⁄Ù“‹
Ù Ë≈á Á◊©¬◊ ¶˜fl ¶⁄≈, áË©ÿÊ⁄∑)
∑¢“Ë©≈⁄∑Ê⁄Ë : ‡∑¢Ã È ‹Ê ø¢Œá

¿Ê“∑:
÷Ê⁄ÃË Á“a¢≈⁄¬
áflËá ‡Ê„Œ⁄Ê, ÁŒ˜‹Ë

“a∑ʇ∑:
áflÿȪ “’Á‹‡⁄¬
K 2 4 „ı¬ ∫Ê‚

á® ÁŒ˜‹Ë-1 1 0 0 1 6

÷≈Ê: 95 ⁄È:È
iv
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

◊ÒÉ øÈ“˜ ‚ÈÀŒË „Ò


¡Ù ◊„Êœ◊Ê∑ Œ ’Ë• •¢Œ⁄ „Ò
‡’Œ Œ ©ø⁄á ÃÙb “„‹ù
◊Ùß•ù ŒË•ù ª˜‹ù Œ Áflø
ácŒ⁄ ŒË ∑Í∑ Œ •¢Œ⁄ „Ò
„⁄ ‡Ò• •¢Œ⁄...

- •.

v
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

áfl⁄Ù¬ ø¢Œá

•◊⁄¡Ëà ø¢Œá - 1996

vi
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ÁøÀÊ®

∑flË¥flÊø xi xx

¶ÁŒ∑Ê ŒË Õù á¡◊ „È‚Òá ‚˜ÿŒ ŒË Áø˜∆Ë xiii

◊¢ª‹Êø⁄À 1
‡È∑⁄ÊáÊ 2
¶⁄ÃË 3
ŒË“ŒÊá 4
...•¢Œ⁄Ùb ∑⁄Ê„ÈÀ ŒË ¶flʬ 5
œ⁄¡Ê á˜øŒÊ 7
œ⁄¡ ŒÊ ∑È√ ªflÊø Áª¶ 8
...◊Òb ‚È„ÀÊ „ù 9
⁄Êà 10
◊„∑ ⁄ÊÃaË 11
⁄Êà ∑ÕÍ⁄Ë 12
á¡◊ „È‚á Ò ‚˜ÿŒ Œ áù 13
‹Ê‹ …¢«⁄Ù Ê 14
¶flʬù 15
√⁄áÊ 18
‚⁄„˜Œ 19
ªÊ©ÀÊ 20
¿Ù≈Ë-Á¡„Ë ’Œ‹Û≈Ë 21
ŒÙ„» 22
•‚c 23
ªŒb 24
øÊøÊ ◊Ù„á Á‚¢Ω 25
◊Ê߶ 26
ª⁄÷“Êà 27
vii
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

¡ÊÀ-•À¡ÊÀÓ 28
¶ ¡Ê¥ 29
¡ÙÃ 31
‚Ù„ÀË É 32
◊ù 33
Á‚π⁄ ŒÈ“„⁄ ⁄Êà 34
∑‚ 35
¡ıáÇ ’⁄¡⁄ ŒÊ áù 37
ß„ Õù 38
¡Ëflá ◊Ê⁄ª 39
◊ıà ŒÊ πÍ„ 40
ÖÙ≈Ù ÁπøflÊÀ ‹˜ªÊ ’˜øÊ 41
‹Û≈◊-“Ù≈◊ 42
‡Ë‡Ê 43
‚Ù„á ∑ÊŒ⁄Ë 44
…Ù‹∑ 45
…Ù‹À 46
’Ë’Ë ‚Ãfl¢Ã ∑ı⁄ ŒË ÿÊŒ Áflø 47
ßÕ 48
•Ò¡b ‹Ê «Áfl‚ 49
ßÕÙb ÃË∑À 50
ÃÈÖ‹ Ò Áá¶¬Ë É ‚ÈÀÁŒ•ù 51
•“ÀË ’Ù‹Ë •¢Œ⁄ 52
ªÈ»Ã Ç Ë 53
÷Ë» Áfl˜øbÙ √Ê∑ŒË •˜π 54
©“⁄Ùb ©ÃÁ⁄¶ Á∫¶‹ 55
áÒ⁄’Ù Ë 1992 56
’⁄Ê¬Ë‹Ë Áª≈ÊÁ⁄‚≈ “Ê©‹Û É ∑Ï√ ‚flÊ‹ 57
Ω⁄ 58
’‹’Ë⁄Ê 59
ß∑Œ◊ 60
≈È∑»-≈È∑» 61
viii
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

∑Èà ˜ Ê 62
∑flË 63
‚ÈÖáÓ flÊ‹Ë ∑ÁflÃÊ 64
ŒÈπ˜ ÁáflÊ⁄á 65
‹Û⁄Ë 67
Ã⁄Ê Á∫¶‹ 69
©‚ fl‹Ó 70
Ã⁄Ê fl¿Ù»Ê 71
0 72
∑Ê‚Ê 73
...flÊ¡ Ã⁄Ë Œ •¢Œ⁄ 74
Ö⁄◊ 75
‚Ö⁄ 76
•“a‹ Ò ◊„ËáÓ ŒË ‡Ê◊ 77
...Á∑‚ á fl˜Á…¶ ◊⁄ áÊ‹Ûb 78
? 79
◊„∑◊Ê «Ê∑ 80
’¢‚⁄Ë 81
ÃÙÃÊ, ΩÙ»Ê Ã ’¢ŒÊ 82
ß„ ‚◊ù 83
∑‹Ê◊ ¶‡∑ 84
◊ıÃ 85
ߘ∑Ù 86
„Ë⁄Ê ¡á◊ 87
‚Êߢ‚ŒÊá É 88
Ã‹ 89
ªÈÀÊøı⁄ 90
∑ÁflÃÊ 91

ix
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

◊Òb ŒËflÊáÊ ÷߶ •ÃËÃ


˚˚ ◊„‹Ê ë˚˚

∑flË¥flÊø

’Ë¡∑ ©“⁄ÙÕ¤Ë ŒË Á∑ÃÊ’ „Ò˚ ◊⁄ Ë ÃË¡Ë Á∑ÃÊ’ ¡»Çù “⁄¢Í¢È Á‚¶¤ Áflø ¿“Ë
‚Ë˚ ∑Ù® fl‹Ê ‚Ë, ‚Ê‹-㛮 Áflø ◊‚ù “¢¡-¿ ∑ÁflÃÊflù Á‹π „¢Œ
È Ë•ù ‚Ë; „ÈÀ
Ãù ∑Ù® ÁªÀÃË á„c˚ ◊Òb „Ò⁄Êá „ù˚

‹ÛßÀ ŒÁπ ⁄„ Á’‚◊ÊŒË ÁøÃÏ •ÁŒ‚Á≈ ‹ªÊ®˚


•ÁŒ‚Á≈ ‚ŒÊ ⁄„ Áá⁄Ê‹◊È ¡ÙÃË ¡ÙÁà Á◊‹Ê®˚˚
- ◊„‹Ê ì

ß‚ Á∑ÃÊ’ ŒÊ áù ◊Òb ÷ªÃ ∑’Ë⁄ ¡Ë ÃÙb Á‹¶ „Ò˚ ’Ë¡∑ ‡’Œ Œ ∑® •⁄Õ
„Ù ‚∑Œ „á - ∑⁄ÃÊ“È⁄π, ’Ë•, ’Ë• ’Ë¡À flÊ‹Ê, ’Ë¡ù áÊ‹ ÷⁄“Í⁄,
•¢∑⁄È , flË⁄¡, fl„Ë-πÊÃÊ flºÒ⁄Ê˚

ß„ ∑ÁflÃÊflù ◊Òb ◊ŒáªÙ“Ê‹ Á‚¢Ω (‚“˜ÃÈ ⁄ «Ê∑≈⁄ „Á⁄÷¡á Á‚¢Ω) Ã ’‹⁄Ê¡


Á‚¢Ω ª⁄flÊ‹ (áË©ÿÊ⁄∑) ŒË•ù ÷≈b ∑ËÃË•ù ‚¢Œ È ⁄ fl„Ë•ù ©˜Ã Á‹πË•ù˚
∑ʺ¬ Ã ŒÙ‚ÃË ŒÊ ¡ÊŒÍ Á‚⁄ ø»Ç ∑ ’ÙÁ‹¶˚ Á∑‚ ŒË ¶‚ $Ã “Í⁄Ê ©Ã⁄á
ÃÙb fl˜«Ë „Ù⁄ Á∑„»Ë ∫È‡Ë „ÙÀË „Ò˚ «Ê∑≈⁄ ªÈÁ⁄¢Œ⁄ Á‚¢Ω ◊Êá (∑Ù‹@’˶
ÿÍáËfl⁄‚≈Ë, •◊⁄Ë∑Ê) áÓ π⁄»Ê “»Ç ∑ ø¢ª ‚È√Ê• ÁŒ˜Ã; ◊Òb ßáùÇ ŒÊ flË
∑ËÃÊ ◊¢áŒÊ „ù˚

◊⁄ ‚˜¡À ◊⁄Ë•ù ’Ê„flù „á˚ ©áÇù É ‡Êߌ “ÃÊ á„c Á∑ ©áÇù ŒÊ ◊ÒÉ Á∑¢áÊ
¶‚⁄Ê „Ò˚ ©„ ◊⁄Ë ∑ÁflÃÊ $ø ⁄Á„¢Œ „á˚
- •◊⁄¡Ëà ø¢Œá

xi
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

¶ÁŒ∑Ê ŒË Õù
á¡◊ „È‚Òá ‚˜ÿŒ ŒË Áø˜∆Ë

[‹„ı⁄ Ö⁄fl⁄Ë 1996]

Á“¶⁄ •◊⁄¡Ëà ¡Ë

ß„ á¬◊ù ◊⁄ ∑Ù¤ ⁄„À ÁŒ¥-Á∑©b πÙ„b Œ ¥? ŒË’ÊøÊ Á‹πÀÊ ∑Í»Ê ∑¢◊ ∞-
‚Èø˜ Ê ∑¢◊ ‡Êß⁄Ë Á‹πÀÊ ∞- ¶“ ‚Èø˜ Ê ∑⁄∑ ◊⁄ ∑Ù‹bÛ ∑Í»Ê Á∑©b ∑⁄flùŒ ¥?

ŒË’Êø’Ê¬Ë (ŒË’Êøª⁄ŒË) …⁄ á„c „Ù ª®? ‚Ê« ◊‹Ó ÕË∞≈⁄ Œ ’Ê„⁄


œÍÃÎ flÊ‹Ê „ÙŒ
b Ê ∞- ŒË’Êø flÊ‹Ó ¥„Ù ∑¢◊ ∑⁄Œ áÓ- ‡Êß⁄Ë œÍÕ
Î ù ŒÊ ÃÙ»
„ÙŒ
b Ë ∞- ◊ÒÉ œÍÃÎ ç»Ê ∑ ¶“ ©„ŒÊ ÃÙ» ∑⁄Œ ¥?

Á“¿‹Ë•ù á¬◊ù ◊ù ’Ù‹Ë flÊÁ‹•ù ¿Ê“ ‹®•ù áÓ- ∞‚ “⁄ʪ Áfl˜øbÙ ÃÏ„Ê«Ë
ߡʬà áÊ‹ ∑È¿ ¿Ê“ ‹ÒÀª-

‚◊ËáÊ „È⁄ù fl‹Ùb •⁄ŒÊ‚ ‹® Œ⁄∫Ê‚Ã-

ÃÈ„Ê«Ê

á¡◊

xiii
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

◊¢ª‹Êø⁄À
„⁄ ÁŒá ◊ù ŒÊ ¡á◊ ÁŒá „Ò
„⁄ ÁŒá ◊⁄ Á“Ã⁄ù ŒÊ ¡á◊ ÁŒá „Ò
„⁄ ÁŒá ◊⁄ “ÈÃ
° ⁄ù ŒÊ ¡á◊ ÁŒá
„⁄ ÁŒá ßá‚Êá ŒÊ ¡á◊ ÁŒá „Ò

„⁄ ÁŒá ∑È∑á΂ ŒÊ ¡á◊ ÁŒá „Ò


„⁄ ÁŒá ◊⁄ ‚°¡Àù ŒÊ ¡á◊ ÁŒá „Ò
„⁄ ÁŒá Ã⁄Ê ¡á◊ ÁŒá
„⁄ ÁŒá ◊⁄Ê ¡á◊ ÁŒá „Ò

„⁄ ÁŒá ⁄°’ ‚°øÊ ∑ÊßáÊà ŒÊ ¡á◊ ÁŒá


◊áÊ©bŒÊ „Ò

◊È’Ê⁄∑ „⁄ ÁŒá ‚÷ É!

1
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

‡È∑⁄ÊáÊ
•°π πÈ‹Œ
Ç Ë „Ò
Á¡©b ©‚ ’¢Œ ŒË
Á¡‚ É ŒÈ‡◊À ¶“ÀÓ Áø°ÃbÙ ◊Ê⁄ ∑ ‚ÈÁ° ≈¶

•°π ð∑ŒË „Ò -
•Ê∑ʇ „Ê‹Ó flË „Ò˚
ŒÈáË ‚È„ÊflÊ ’ʺ „Ê‹Ó flË „Ò -
Áfl‡flÊ‚ áÊ „ÈŒ¢ Ê˚

ªÈ◊áÊ◊ “Á⁄¢Œ ’Ù‹À˚

ŒÍ⁄ Á∑Ã “∞ ⁄ı¤Ê “Ê©bŒ ’°ø π‹À˚

„Ò⁄à „ÈŒ
¢ Ë-
‚ËáÓ Áflø ÁŒ‹ „Ê‹Ó flË œ»∑ „Ò˚

øÃ ŒË $flÊ ⁄È◊∑À ‹ªŒË˚

÷⁄Ë•ù ≈Ê„Àù flÊ‹Ê ⁄Èπ° »Ê Á„°‹ŒÊ˚

ÿ∑Ëá Á“¢« Áflø ª⁄Œ‡ ∑⁄ŒÊ -


◊Òb ¡Ë©bŒÊ „ù... ◊Òb ¡Ë©bŒÊ „ù...

Á◊°≈Ë „Ù߶ Á“¢«Ê ©∆ŒÊ


„ı¤Ë-„ı¤Ë ø‹À ‹ªŒÊ “„‹Ó “Ò⁄c
‡È∑⁄ÊáÓ ÷Á⁄¶
„ÈÀ •°‹ ¬∫◊ù ŒË á®b ∑Ù® flË Áø¢ÃÊ
©„ Ãù ‹˜ªŒ ⁄„ÀÓ, ÷⁄Œ ⁄„ÀÓ˚˚

2
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

¶⁄ÃË
¶⁄ÃË ©ÃÊ⁄Ù
¶⁄ÃË ©ÃÊ⁄Ù
‚È⁄ áÊŒÁ’¢Œ ŒË
ªÊ ∑ ©øÊ⁄Ù
∑Èá ∑Èá ∑Èá
‚Ê„◊ÀÓ Áá„Ê⁄Ù
„ÈÀ „ÈÀ „ÈÀ
„⁄ ‡Ò• ŒË ©ÃÊ⁄Ù ¶⁄ÃË
Õʤ ŒË ©ÃÊ⁄Ù
Á◊˜≈Ë Œ ŒËÁfl•ù ŒË
¡Ùà ŒË ©ÃÊ⁄Ù ¶⁄ÃË

¶⁄ÃË ©ÃÊ⁄Ù
“¢¡ ¶’ ŒË ©ÃÊ⁄Ù ¶⁄ÃË
◊ÊÃÊ Œ “Ò⁄ù ŒË
¶“ÀÓ ¡∆ÓÁ⁄•ù ŒË
Á¡Ã ∑ „ÊÁ⁄•ù ŒË
¶⁄ÃË ©ÃÊ⁄Ù ÷Ê® ◊„ËflÊ‹ ŒË

¶⁄ÃË ©ÃÊ⁄Ù
Á∑ÃÊ’ ŒË ©ÃÊ⁄Ù ¶⁄ÃË
∑ʺ¬ Ã ∑‹◊ ŒË
∑Ê‹»Ë Á‚¶„Ë ŒË
áÊá∑ Á‹πÊ⁄Ë ŒË ©ÃÊ⁄Ù ¶⁄ÃË

3
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ŒË“ŒÊá
ŒÊá ∑⁄Ù ⁄ ŒÊá ∑⁄Ù
ŒË“∑ ŒÊá ∑⁄Ù
◊ù ª¢ªÊ É ŒË“∑ ŒÊá ∑⁄Ù

ŒË“∑ ŒÊá ∑⁄Ù


Á“Ã⁄ù É
Á◊Ã⁄ù É
•À¡¢◊ “ÈÃ⁄ù É
‚˜πÈ ŒË ∫’⁄ ∑⁄Ù
ŒË“∑ ŒÊá ∑⁄Ù

ŒË“∑ ŒÊá ∑⁄Ù


“ÊÀË Á“ÃÊ É
“flá ªÈ⁄Í É
◊ù •ªáË É
‚÷ ∑È√ ŒÊá ∑⁄Ù
ŒË“∑ ŒÊá ∑⁄Ù

ŒË“∑ ŒÊá ∑⁄Ù


◊á ŒË ◊◊≈Ë ’˜ÃË ‚ËπÙ
©˜øË ¡Ùà ∑⁄Ù
•¢œÊ∑Ê⁄ „⁄Ù
ŒË“∑ ŒÊá ∑⁄Ù

4
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

...

•¢Œ⁄Ùb ∑⁄Ê„ÈÀ ŒË ¶flʬ ¶©bŒË „Ò˚


ç‹ ≈Ê„ÀË áÊ‹Ùb ¡ÈŒÊ „Ù Á⁄„Ê „Ò˚

ŒËfl ŒË ‹Û• “°Õ⁄ „Ù ª®˚

’„Èà ÷Ê⁄Ê „Ò ‚◊ù˚

∑∑⁄Ë‹Ë øÊáÀË ⁄Êà Áflø


œ⁄¡Ê á@ªÊ π»ÇÊ Ã“ ∑⁄ Á⁄„Ê „Ò-
«ı⁄÷ı⁄ ◊á°πÈ ‚ÙøŒÊ „Ò
⁄°’ áÓ ©„ŒË ‚ÈÀ ‹ÔÀË „Ò˚
©„ ‚°πÈ ù ‚Èπ° ŒÊ „Ò - „⁄ µ⁄à ◊ù ’ÀÓ...

œ⁄¡ áÓ “„‹ù ‚ÙøË „Ù® ¶flʬ “„‹Ë flÊ⁄ ‚ÈÀË,


„ÈÀÓ ¡¢◊ ’°ø Œ ⁄ÙÀ ŒË ¶flʬ

©„ π»ÇÊ ¶“ÀË •°«Ë $Ã ΩÈ◊¢ ¡ùŒÊ „Ò


‹@◊Ê ‚Ê„ Áπ°øÁŒ•ù •Ê“ÀÓ Á∫¶‹ ŒÊ ∑‹ÊflÊ ÷⁄ŒÊ „Ò
Ã ©„É “„‹Ë flÊ⁄ ‹ªŒÊ „Ò Á∑
¡Ù ∑È√ flË „Ò ©„ •‚‹Ë „Ò Ã ©„ ©„ŒÊ ŒÀŒÊ⁄ „Ò

ŒÊ® œ⁄¡ É ◊¢«


È Ê •⁄“ŒË „Ò -
ß∑ „¢√Î ŒÊ® ’Ë’Ë ŒË ’ù„ $Ã
Ã ß∑ „¢√Î Áª°ª ŒË ª°‹Ç $Ã Á«ªŒÊ „Ò
“ÈÃ
° Á“© Œ ‚ËáÓ ‹ªŒÊ „Ò
©‚ Œ◊ Á∑‚ É ∑È√ ÿÊŒ á„c ⁄Á„¢ŒÊ˚
5
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

◊ù áÊ‹ “ÈÃ
° ⁄ “ùÁŒ•ù Á“ÃÊ ©ø⁄ŒÊ „Ò - ¡Ë©bŒË ⁄„È...

Áfl„» $ø ©˜ª ‚⁄c„ Œ “°Ã Á„°‹Œ „á


•‚¢π ΩÁ»•ù $Ã ¿°Á‹•ù ŒË ≈ÈÀ∑Ê⁄ fl°¡ŒË „Ò

eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee
„Á⁄ŒflÊ⁄ ŒË•ù fl„Ë•ù Áflø ‚ÃÊ⁄flc ‚ŒË $ø „Ù∞ œ⁄¡ Œ áù ÃÙb ‚Ê« ≈˜’⁄ ŒË fl‹
‡È⁄Í „¢Œ
È Ë „Ò˚ œ⁄¡ ’Ê⁄ „Ù⁄ Áâá ∑ÁflÃÊflù ¡»ùÇ Á∑ÃÊ’ Áflø Œ⁄¡ „á˚ - •.ø¢.
6
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

œ⁄¡Ê á°øŒÊ
‹≈-‹≈ ’¤ŒË ◊‡Ê‹
œ⁄¡Ê á°øŒÊ

„°Õù $Ã „flÊ øÈÁ° ∑¶


“Ò⁄ ÷ȃ¢  áÊ ‹ªŒÊ
œ⁄¡Ê á°øŒÊ

¿ù ÃÙb «⁄ŒÊ ’¢ŒÊ á°‚ŒÊ


œ⁄¡Ê á°øŒÊ

ÕÊ‹Ë fl°¡ŒË, ‚¢π fl°¡ŒÊ


œ⁄¡Ê á°øŒÊ

Á◊°≈Ë á°øŒË, ⁄Ê„ á°øŒÊ, ⁄Èπ° á°øŒÊ


œ⁄¡Ê á°øŒÊ

øÃ ∑⁄ŒÊ, •°πù ÷⁄ŒÊ, áʤ „°‚ŒÊ


œ⁄¡Ê á°øŒÊ
◊ù Œ Áfl„» “ÈÃ
° á°øŒÊ

7
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

œ⁄¡ ŒÊ ∑È√ ªflÊø Áª¶

œ⁄¡ ŒÊ ∑È√ ªflÊø Áª¶


∑Ù® áÊ ¡ÊÀÓ •˜πù Á∑‚ É ÷ʤŒË•ù
‚Ùøù fl⁄ª ‚ÈÖáÓ ¶©bŒ
•˜÷»flÊ„ ©∆ ∑ ‹÷À ‹ª ¡ùŒÊ
©»Œ ¡ÈªÉ flË ©„É ‹ªŒ ¶“ ¡„

ªÊ©bŒË•ù ∑Ȼ˕ù ¡ÊªÙ ∑…À


©„É ‚Êœ ¡Ùª»Ê ¿»ŒË•ù
©„ •°‹» Ç ù $Ã ◊È‚∑ùŒÊ
÷٤˕ù ’‚⁄È ÃË Áflø ª°‹ù ∑⁄ŒË•ù
¡ŒÙb Á“¶ Áfl¿Ù»Ê “ÃÊ ‹ª¡ÍªÊ
¡Œ ∑°≈ÀÓ Ááà ¡ª⁄ÊÃ “∞
‹°ªË ¡Œ •‚Ë‚ ‹@◊Ë•ù ©◊⁄ù ŒË
ÿÊŒù É ª¤ ‹Ê ∑ „©∑ ÷⁄áªË•ù
‚°¡À ÁŒ‹ Œ ⁄¢ª‹Ó ‚Èà °  ¡ªŒ á„c
◊¢áÀ Áflø áÊ ¶©bŒ ⁄È‚°  ¡á◊ù Œ
Á‚⁄ $Ã ¡ªŒË•ù ¡ÙÃù ¶∫⁄ ’È√˜ ÀªË•ù
ªÊ©bŒË•ù ∑Ȼ˕ù ¡ÊªÙ ∑˜…À
œ⁄¡ ŒÊ ∑È√ ªflÊø Áª¶

8
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

...

◊Òb ‚È„ÀÊ „ù “˜Õ⁄ Œ ‚ÈÖá Œ flùæÎ


- ’ÍŒ‹Ó•⁄

ŒÍ⁄ ’„Èà ŒÍ⁄ Á∑‚ ῘÃ⁄ ©˜Ã


Á“•Ê „Ò “˜Õ⁄ ªË≈Ê
¡Ù Á∑‚ áÊ «Ë∆Ê, á „Ë ¿ÈÁ„•Ê

©„ “˜Õ⁄ ©‚ çÈ‹ ˜ ŒÊ ‚ÈÖáÊ ‹ÔŒ


b Ê
Á¡‚ ŒË ∫ȇ’Í ∑Ù® áÊ ¡ÊÀÓ

áÊ ∑Ù ⁄¢ª Ã áÊ „Ë ⁄‚áÊ
∑Ò‚Ê øÊáÀ ŒÊ ç˜‹È ÁπÁ»•Ê
Á¡‚ ŒË •Ê÷Ê ‚„Ë áÊ ¡Ê∞
Á¡‚ É •˜πù ◊ÈŒ¢ ∑ Ø∑ÀÊ “ÒŒb Ê
Á¡©b øÃ •Ê©bŒÊ ‚Ù„ÀÊ ◊Èπ° ‚˜¡Àù ŒÊ

ŒÍ⁄ ’„Èà ŒÍ⁄ Á∑‚ ῘÃ⁄ ©˜Ã


Á“•Ê „Ò “˜Õ⁄ ªË≈Ê

9
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

⁄ÊÃ
⁄Êà Á∑Ã ª® „¢Œ
È Ë „Ò
‚Í⁄¡ …Á¤•ù Ω⁄ ◊È» ¶©bŒË „Ò
„⁄ ‡Ò• ©„É ©«Ë∑ ⁄„Ë „ÈŒ ¢ Ë „Ò -
Á÷Á»¶ Œ⁄fl°¡Ê
“°’ù-÷Ê⁄ π»ÇË•ù ∑È⁄‚Ë•ù
áʤ Á“¢«Ê ⁄ª»ŒË Á’°‹Ë

⁄Êà ¡Œ ¶©bŒË „Ò
Ãù øÊ• Áflø ’°ÃË•ù ß∑Œ◊ ¡ªŒË•ù „á

‚Í⁄¡ ŒÊ “⁄¿Êflù „Ò ⁄ÊÃ

∑¢«⁄ áÊ ¶∑» ÷¢áŒÊ „Ò


⁄Êà ŒË ‹Û∞ ’°øÊ Áπ«ıÀÓ É áflb ⁄¢ª $ø ŒπŒÊ „Ò
‚ȶÀË •“ÀÓ flʤ πÙ‹Œ Ç Ë „Ò

„⁄ ‚°πÀ ÷⁄ŒË
÷ùÁ«•ù Á∑ÃÊ’ù Ã Á’‚ÃÁ⁄•ù $ø
“‹∑»-Á¡„ fl» ∑ ‚ıb ¡ùŒË „Ò ⁄ÊÃ

10
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

◊„∑ ⁄ÊÃaË
„flÊ ◊„∑ áÊ‹ ⁄‚Ë „Ù®
“ÃÊ á ‹ªŒÊ ß„ Á◊˜≈Ë „Ò ¡ù ◊c„

Ã‹-Á◊˜≈Ë Áflø ’¤ŒË ‹Ê‹≈Òá ŒË ’˜ÃË

◊Òb Á∑ÃÊ’ πÙ‹Œ


Ç Ê „ù
Á∑ÃÊ’ ø Ω⁄ ◊„∑ŒÊ
⁄Ù≈Ë flùæ ◊„∑ŒË ¶¬ÊŒË

’ʬ •˜πù ©»ŒË•ù


ŒπŒË•ù
‚¢Ω
È ŒË•ù
•ÀŒπ ¡¢ª¢ ‹ù ø „ÈÀ fl˜… ⁄Èπ˜ ù
¬∫◊Ë „Ù® œ⁄ÃË
Ã ¡À“ ◊ª⁄Ùb “„‹Ë flÊ⁄ ÷ÙªË ÃËflc ŒË ◊„∑

‚˜Ã
È Ë ⁄Êà Á∑ÃÊ’ ¡ÊªŒË

11
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

⁄Êà ∑ÕÍ⁄Ë
⁄Êà ∑ÕÍ⁄Ë fl¢«ŒË •Ê “®
Ã¢Í flË ⁄¢ª ‚Ȫœ¢ Ë•ù „Ù ¡Ê

•Ê∫⁄ •Ê“ÀË áÊ÷Ë Áfl˜øbÙ Á◊⁄ª ∑ÕÍ⁄Ë ‹÷Ë


ÁÃa‡áÊ ’È√ ª®, ÷≈∑À ◊È∑ ˜ Ë, ‚Ê„ Áflø ‚Ê„ •Êß•Ê
¡Êª ⁄ÒÀ, ¡ÊªÀ áÔÀ Ã⁄ Áá@Œ⁄Êfl‹Ó
Áá⁄◊Ù„Ë Áá⁄‹Û÷Ë ‚¡‹ «’-«’ ∑⁄Œ

⁄Êà ŒË ⁄ÊÀË ◊„∑ Œ “ÊÀË áÇÊ ∑ Áá∑¤Ë


⁄Êà øÊáÀË Á¡‚ ŒÊ «¢Áª•Ê ‚˜“ ◊‹Œ Ç Ê
◊˜Õ Á¡‚ Œ ◊ÀË ‚Èπ˜ ù ŒË Á‹‡-Á‹‡ ∑⁄ŒË

•Ò‚Ë ⁄Êà ø»ÇË ‚È„Êfl»Ë


„⁄ “Ê‚ øÊáÀ „Ë øÊáÀ ∑È¿ flË á¬⁄ áÊ •Ê∞
◊Òb øÊáÀ ◊Òb ∫ȇ’Í ÕËflù Á“⁄ ªÁ‹ ’Ê„»Ë•ù

⁄Êà ∑ÕÍ⁄Ë fl¢«ŒË •Ê “®...

eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee
∑ÃÁ∑ ∑¢Í¡ù øÁà «© ‚ÊflÁÀ Á’¡‹Ë•ù˚˚
‚˶‹ ‚Ù„¢ŒË•ù Á“⁄ ªÁ‹ ’Ê„»Ë•ù˚˚ ñ ˚˚

ç⁄ËŒÊ ⁄Êà ∑ÕÍ⁄Ë fl¢«Ë± ‚ÈÁö Á◊‹Ô á ÷Ê©˚˚


Á¡¢áfÊ áÒÀ ácŒÊafl‹ ÁÃáfÊ Á◊‹ÀÏ ∑ȶ©˚˚ òê ˚˚ - ‡∫ Ö⁄ËŒ

⁄Êà âŒÍ⁄Ë ÷πŒË ¶ “®... - á¡◊ „È‚Òá ‚°ÿŒ


12
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

á¡◊ „È‚Òá ‚°ÿŒ Œ áù

„◊‡Ë⁄ „◊‚È∫á ÷⁄ÊflÊ


•Ê“ù ß°∑Ù ◊ù Œ “ÈÃ
° „ù
•“ÀÊ ∑Ë fl¢Á«¶ „Ò
•Ê“ù ∑È√ áüc fl¢«ÀÊ -
flÃá ŒË•ù ⁄ªù $ø flªŒÊ “ÊÀË
⁄Í„ Áflø fl‚ŒË ◊ù ŒË ’Ù‹Ë
“Ê∑“≈á áá∑ÊÀÊ Ã∫à ‹„ı⁄Ë
⁄ÊflË ∑¢… á°øŒÊ “Í⁄á
‚Û°¡ ∑¢… ◊°øŒÊ ÷ªÃÊ
◊Ë•ù ◊Ë⁄ ŒÊ ‚¢ª ’ÈÁᶌË
¶“ ‚flÊ‹Ë ¶“ „Ë ŒÊÃ
÷⁄Ë•ù •°πc, ∫Ê‹Ë „°Õc
∑Ë ⁄°πÀÊ Ã ∑Ë fl¢«ÀÊ „Ò
„◊‡Ë⁄ „◊‚È∫á ÷⁄ÊflÊ

fl¢«ÀÊ Ãù fl¢«ÀÊ ∑® ∑È√ fl¢«ÀÊ


∑Ë ∑È√ fl¢«ÀÊ -
ŒÈπ° ‚Èπ° fl¢«ÀÊ
ÁŒ‹ ŒÊ ‹Û„Í
áÓ⁄Ç Œ Áflø ¡ªŒË ¡ÙÃË
fl¢« ∑ ¿∑ÀÊ Á⁄¬∑ „ÿÊÃË
ß‹◊ Á∑ÃÊ’ù
∑‹◊ Ã ∑ʺ¬ ‚÷ É fl¢«ÀÊ
„◊‡Ë⁄ „◊‚È∫á ÷⁄ÊflÊ
•Ê“ù ß°∑Ù ◊ù Œ “ÏÃ
° „ù

13
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

‹Ê‹ …¢«Ù⁄Ê

◊⁄ Á“ÃÊ Œ°Á‚¶ ∑⁄Œ ‚á


∑¢œ fl‹ ߇Ê⁄Ê ∑⁄∑ -
◊Òb ¥Õ ⁄˜π ‚á ߘ≈ù „≈Ê ∑
‹Ê‹ …¢«Ù⁄Ê •∫’Ê⁄ Œ “⁄ø
Á¡‚ $ø ◊⁄Ë ∑ÁflÃÊ ¿“ŒË ‚Ë
“⁄ Á∑Õ „ÙÀ áÓ „ÈÀ
ªÊ¤ ÁŒ˜Ã „ÛÀª œÈ“˜ , ◊c„ Ã ‚Ê‹ù áÓ

©áùÇÇ É ø¢ªÊ á„c ‚Ë ‹ªŒÊ


“È‹‚ Œ «⁄Ùb ∑ʺ¬ $Ã ¿“ ‡’Œ É fi„ÀÊ
¡ù ‚È≈° ŒÀÊ

“È‹‚ ∑Œ áÊ •Ê®

Á“ÃÊ “⁄Œ‚ ø‹Ó ª∞

„»Ç ¶∞ Ã ∑¢œ …„ ª®

Áfl⁄‚ $ø Á◊‹Ë ◊ÒÉ øÃ ŒË π»ÇËÇ ©„ ∑¢œ


Á¡‚ Áflø ‚ù÷ á «⁄, ‚È“áÓ Ã ÷Ã
ªÊ¤ á„Ëb ‚∑ŒË ∑Ù® flË œÈ“˜ ¡ù ’⁄‚ÊÃ
∑ʺ¬ $Ã ¿“ ©áÇù „⁄Öù É

eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee
‹Ê‹ …¢«Ù⁄Ê - “¢¡Ê’ Áflø ©˜áË ‚ı ÃË„ù Áflø ¿“ŒÊ Á⁄„Ê Á∑⁄ÃË “Ê⁄≈Ë ŒÊ
•¢«⁄ª⁄Ê™b« •∫’Ê⁄˚
14
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

•Êflʬù

Á◊Á∑‚ ÕË¥«Ù⁄ÊÁ∑‚

•Ê‚◊Êá Áflø
ß∑ Õù Á≈Á∑•Ê ©» Á⁄„Ê “Á⁄¢ŒÊ

◊⁄Ë•Ê Ö¢aáÃÎ⁄Ë

◊ÈÃ⁄-◊ÈÃ⁄ √Ê∑ŒË•ù
∑Ê‹Ë•ù ‚ÊflË•ù •˜πË•ù

Áø˜≈Ë „flÊ áÊ‹ ÷⁄ çç»

∑¢’ŒÊ “Ê⁄Ê

’˜ø ŒÊ Ω’⁄Êß•Ê œ»∑ŒÊ ÁŒ‹

⁄˜‚Ê ≈“ ⁄„Ë ∑È»Ë

π»ÇË •Ê‚◊Êá É ŒπŒË


ŒÈœ˜ áÊ‹ •Ê∑» ◊¢Á◊•ù flÊ‹Ë ÃËflËb

¬◊Ëá $Ã “® ’¢‚⁄Ë

‚≈ËflË fl¢«⁄

ŒÈáË•Ê ŒË •˜π πÈ‹Ç ⁄„Ë „Ò


„flÊ $ø Á∑‚ áÓ Ω¢ª
È ⁄Í ©¿ÊÁ‹•Ê „Ò
‚˜¡À ª˜‹ù ∑⁄ Á⁄„Ê „Ò
15
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

„˜Õ Áflø ’¢‚⁄Ë ç»Ë

á˜ø ∑ „≈Ë ∑È»Ë •Ê“ÀÓ “Ò⁄


•Ê“ÀÓ •ÊŒ◊Ë Œ “˜≈ù $Ã ⁄˜πË ’Ò∆Ë „Ò

÷Ê® ÁŒ‹’ʺ Á‚¢Ω

µπË Ω»Ë
÷⁄Êflù É „Ê∑ù ◊Ê⁄ŒÊ
⁄˜’-⁄˜’ ∑⁄ Á⁄„Ê ’¢ŒÊ

⁄‡◊Ê

⁄à Œ ŒÁ⁄¶ ŒË ◊˜¿‹Ë

«Ê⁄Ùb Áfl¿»Ë ∑Í¡¢

fl‚‹ É Ã»ç ⁄„Ë


∑¢¡∑Ê

ÃÏÖÒ‹ ÁᶬË

•¢’ù Œ ’ʺ Áflø ∑Í∑ŒÊ


◊Ù⁄

16
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

„È‚Òá ’∫‡

ß„ Ãù ‡Ê„ „È‚á
Ò •Ê“ ªÊ Á⁄„Ò

⁄Ê¡á-‚Ê¡á Á◊‡⁄

‚ʬ ß∑ •Êflʬ •á∑

◊‹Ó Áflø ÷Ê©bŒ flÊ¡Ê fl¡Ê©bŒ ◊¢«


È 

¡ª¡Ëà Á‚¢Ω

Á◊˜≈Ë ç⁄Ù¤ŒÊ ¡ÙªË

‚÷ ÃÙb ß∑˜‹Ê ßá‚Êá ªÈÀªÈÀÊ Á⁄„Ê

ÿ‚Í ŒÊ‚

ß„ Ãù ◊Òb „ù

17
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

√⁄áÊ
•Ê∫⁄ „Ê⁄ ∑ “°Õ⁄ù áÓ “ÊÀË É ⁄‚ÃÊ ÁŒ°ÃÊ˚

∑ıÀ ‚Ë “„‹ù -
¡ù “°Õ⁄ ¡ù “ÊÀË
“°Õ⁄ “Ê» ∑ ©˜ªÊ ⁄Èπ° »Ê ¡ù Áç⁄ ©‚ŒÊ ’Ë•?

“ÊÀË Áª°‹Ê Á∑©b „¢Œ


È Ê „Ò?
∑Œ Ã∑ ß‚áÓ flÁ„¢Œ ⁄„ÀÊ?

∑Ȼ˕ù ◊È«¢  √⁄áÓ Áflø á„ùŒ


Á∑°‹∑Ê⁄Ë•ù øÈ÷Ë•ù ◊Ê⁄á
Á‚⁄ù $Ã Á«ªŒÊ “ÊÀË Á“•Ê⁄ ∑⁄Œ b Ê •Êπ -
¡Ë©bŒ ⁄„Ù, ¡flÊáË•ù ◊ÊÀÛ...

áflÿÈfl∑ù ‚flÊ‹ ©ÃÊ⁄ ∑ ∑¢… ⁄°π


ß‚ fl‹Ó ©áÇù É Á∑©b Á∑flb Ã Á∑‚ Õù
ŒË áüc ∑Ù® flË Áø¢ÃÊ

ß„ Ω≈ Á⁄„Ê fl‹Ê
‚flÊ‹ ÃÙb ’Ê„⁄Ê
“ÊÀË •¢Œ⁄ “ÊÀË „ÙÀ ŒÊ fl‹Ê
ß„ fl‹Ê Ãù ¡Ë©bŒ ⁄„À ¡flÊáË•ù ◊ÊáÀ ŒÊ fl‹Ê „Ò˚

•Ê∫⁄ „Ê⁄ ∑ “°Õ⁄ù áÓ “ÊÀË É ⁄‚ÃÊ ÁŒ°ÃÊ˚˚

ߢª‹≈á, ߢª‹Ôb«

18
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

‚⁄„˜Œ
Áª⁄√ù Á’°∆ù ∑⁄-∑⁄
’Ù„» É Áø°Á≈•ù ∑ËÃÊ
©˜Ã ‹≈∑À áË‹Ë•ù ø¢áÈ Ë•ù

‚Êfl “¢¿Ë ◊¢«⁄ùŒ «⁄Œ á ’Á„¢Œ

ª¢¡Ë•ù ÃËflËb•ù Áª°œÊ “ÊflÀ


“Ò⁄c ‚Ò«
b ‹ ©˜øË •°«Ë

∫Êá∑Ê„ Áflø ’¤ŒÊ ŒËflÊ


Áø°“Ë Áflø Á«ªŒÊ ∑Ã⁄Ê-∑Ã⁄Ê ∫Íá
•ıÃ
b á“Èð Ë ◊°Õ •Ê“ÀÓ Á≈°∑Ê ‹Êfl

‚ÈÃ
° Ë ©»ŒË ◊È⁄ºÊ’Ë ‚È∑
°  ¿˜“» Áflø ¶ Á«°ªË

’¢Œ á Á‹@ª •“ÀÓ É fl˜… ∑


„flÊ $ø ‚°≈È ¡Ò∑Ê⁄Ê ¿°Á«¶

◊¢«
È  á˜∆ ∑ ’°Œ¤Ë ŒË ¿ù ç» ‹®

19
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ªÊ©ÀÊ
⁄ÊªË ‚È⁄ Áflø ‚Ùø Á⁄„Ê ªÊ©dŒÊ „Ò
‚È⁄ Áflø ‚ÙøÀÊ „Ë ªÊ©ÀÊ „Ò
¶‹Ê“ Áfl‹@’à Œ⁄°Ã È flÊ¤Ë ‚Ùø Œ •¢Œ⁄
Ã ∫Ê◊Û‡Ë •¢Œ⁄ ‚Ùøù

∑⁄◊ á ‚Ùø É •°ª ‹Ê߶


Á¡©b ©bª‹ ¿°« ∑ á°Á‚¶ ¡ùŒÊ ’°øÊ ‚Ùø
„⁄Ö ÃÙb ’Ê„⁄ „⁄Ö ŒÊ ◊Ë’
¶‹ÇÁÀ¥ d ŒÍ⁄ ©»¢ŒÊ “¢¿Ë

‚È⁄ Áflø ð∑ÀÊ „Ë ªÊ©ÀÊ „Ò


‡Ò• Ã ‡Ò• Œ •∑‚ ÁfløÊ¤Ó ÁflÕ Á◊≈Ê©bŒË $flÊ¡

‚È⁄ Áflø ¿Ï„ÀÊ „Ë ªÊ©ÀÊ „Ò


Ä áÊ‹ ‹°Áª•Ê “ÊÀË Ã
Áfl¿»Œ „°Õù ŒË ¿Ï„
∑‹◊ ∑ʺ¬ $Ã ¡Œ
Á∑‚ flË ’Ù‹Ë •¢Œ⁄ ‡’Œ ¿Ï„ Á‹πŒË „Ò

‚È⁄ Áflø ø°πÀÊ „Ë ªÊ©ÀÊ „Ò


ª¢ª
È Ê ªÈ» πùŒÊ „Ò
’°øÊ ∑Èπ° •¢Œ⁄ ŒÈœ° øÈΩ
¢ ŒÊ „Ò
“⁄Œ‚Ë flÃá ŒË Á◊°≈Ë ø¢◊È . ..

⁄ÊªË ‚È⁄ Áflø ‚Ùø Á⁄„Ê ªÊ©bŒÊ „Ò

20
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

¿Û≈Ë-Á¡„Ë ’Œ‹Û≈Ë
¿Ù≈Ë-Á¡„Ë ’Œ‹Ù≈Ë
◊Ê⁄ÍÕ‹ É ¡‹Õ‹-¡‹Õ‹ ∑⁄ ª®

„⁄ “Ê‚ „Á⁄¶fl‹ ◊ı¤Ë


◊Ê⁄ÍÕ‹ ŒË „‚ÃË ◊È∑
° Ë

Á◊aª¡‹ ’Ê√Ùb ◊Ê⁄ÍÕ‹ ‚È∑


° Ê

Ã„ Œ ’Ê√Ùb „¢Œ


È Ê áüc ªÈ¬Ê⁄Ê Ã„ ŒÊ

œË É Ã»“ ◊ù ŒË •ùŒ⁄

◊Ê⁄ÍÕ‹ „Á⁄¶fl‹ „Ù “¿ÃÊ߶


©„ Ãù •“ÀÊ •‚‹Ê ‹Ûø
¡Ù ‚Ë ©„ ◊È» „Ù ¡Ê∞

21
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ŒÙ„»
•“ÀË ¶‚ ŒÊ ¶‚⁄Ê „¢Œ È Ê, ŒÍ¡ ŒË ∑Ë ∑⁄áË ¶‚˚
ŒÍ¡ ŒÊ Œ°πÈ ŒÍÀÊ „¢Œ
È Ê, •“ÀÊ ŒÈπ° Ãù ¶“ÀÓ “Ê‚˚˚

ŒÍ⁄ ŒÈ◊‹
 ù …Û‹∑ fl°¡ŒÊ, Áπ°Áø¶ ¶“ÀÓ fl‹ É ‚ʬ˚
áÓ» ¡Ê ∑ ¡Œ ‚ÈÁÀ¶ Ãù, ©„ Ãù Áá∑‹Ë ÁŒ‹ ŒË flÊ¡˚˚

‚Ùø ∑ Œπ,Ù Á„¡⁄ „Ë ⁄°’ „Ò Á„¡⁄ „Ò ¶ÁŒ-¡ÈªÊÁŒ˚


„©∑ flùæ@Í ◊È∑° ŒÊ ’¢ŒÊ, ‹Ò ∑ ÁŒ‹ Áflø ÿÊŒ˚˚

‚Í⁄¡ ŒÊ ŒËflÊ ’¤Ó, „°Õ Áflø ªªáÏ ŒÊ ÕÊ‹˚


áÊá∑ ‡Êß⁄ ∞fl ∑⁄à „Ò ¶⁄ÃË ‚aË •∑Ê‹˚˚

22
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

•‚c
◊Òb „ù ◊ù Œ “≈ Œ •¢Œ⁄˚

Á“© ©bª¤ Œ áÊ‹


◊ù Œ “≈ Œ ©˜Ã „ı¤Ë-„ı¤Ë ‹Ë∑ „Ò flÊ„¢Œ
È Ê˚

◊ù áÓ •˜πù ◊¢Œ
È Ë•ù „Ù®•ù˚

Á“© ŒË πÈ‹ËÇ ŒÊ„»Ë •˜¡ „Ù⁄ flË ‚È„ÀË ‹˜ª˚

◊Òb ©„ŒË ©bª¤ Œ áʤ-áʤ ø‹ŒÊ „ù˚

◊ù „°‚ ∑ ¶π: ÃÒÉ ‚ƒÊÀŒÒ!

ç⁄ ©„ ◊⁄Ê Á‚⁄ ø¢◊È ŒÊ „Ò˚

•˜¡ ‚Ê« “Ò⁄ œ⁄ÃË $Ã á„c˚˚

23
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ªbŒ
“ˤ ⁄¢ª ŒË ªŒ
b “® ‚È‚ÃùŒË
’»Ê Áø⁄ ⁄„Ë π«ŒË á’Ë Œ áÊ‹
π«-π« Áflø ∑® á¿°Ã⁄ ªÊ„ ∑
ß‚ ŒÈá˶ Áflø ◊È» ¶® „Ò

ß„ŒÊ Ω⁄ ‚∑Í‹ ŒÊ ’‚ÃÊ


’‚Ã ŒÊ Ω⁄ ‚Ê«Ê Ω⁄ „Ò

ªŒ
b É “°’Ë•ù Œ „á ‚ÈÖáÓ •Ê©bŒ

$áÓ⁄ Áflø ∑°Á¡¶ “Ë¤Ê ⁄¢ª œ»∑ Á⁄„Ê „Ò

‚ÈÖáÓ Áflø á’Ë flË ‚ÈÃ


° Ê
©»ŒË ªŒ b Œ áÊ‹ „flÊ É ‚ÈÀŒÊ

ß„ Ãù „Ò ∑Ù® ∑ıÃ∑ ¡¢Ã⁄


Á¡‚ É •‚Ëb ªŒ
b ‚◊Á√¶
©„ Ãù ß‚ŒÊ ◊È… ˜ ‹Ê áù „Ò
È -∑ŒË◊Ùb
Á⁄»ÇŒË „Ò ß„ ◊˜…

◊⁄ “ÈÃ
° ŒË ªŒ
b “® ‚È‚ÃùŒË

24
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

øÊøÊ ◊Ù„á Á‚¢Ω


‚¢á 1930 ŒË ⁄ÊÃ
á∑ÙŒ⁄ ‡„⁄ Œ ‹Û∑ „Ò⁄Êá „á

â’Í Áflø ª¢ª


Í Ë ÁÖ‹◊ ŒÊ π‹ ø‹ Á⁄„Ê „Ò
Ã áʤ-áʤ øÊøÊ ◊Ù„á Á‚¢Ω flÊ¡Ê fl¡Ê Á⁄„Ê „Ò

$áÓ⁄ ŒË ∑¢œ Áflø ’Ê⁄Ë πÈ‹ËÇ „Ù® „Ò

‡Ò•ù ’Ù‹ŒË•ù „á “⁄ flÊ¡ á„c •Ê©bŒË

° ¡Œ Áπ»ŒÊ „Ò Ãù øÈ“-øÈ“ËÃÊ
çÈ‹

ÃÏ⁄Œ ¡ùŒ ’¢Œ flË á°‚Œ ¡ùŒ ‹ªŒ „á

‹Û∑ ácŒ⁄ flÊ‹Ó ‚ÈÖáÓ É Œπ ‹Û≈-“Ù≈ „Ù ⁄„ „á


øÊøÊ ◊Ù„á Á‚¢Ω flÊ¡ $Ã ©áÇù ŒË ‚¢ªÃ ∑⁄ Á⁄„Ê „Ò
Ã 瘋
È Áπ»Ê Á⁄„Ê „Ò

•˜¡ ŒË ⁄ÊÃ
á∑ÙŒ⁄ ‡„⁄ Œ ‹Û∑ ß∑°∆ ‚ÈÖáÊ ‹Ô ⁄„ „á
„°‚ ⁄„ „á Ã „Ò⁄Êá „á

25
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

◊Êß•Ê
[“Í⁄á Á‚¢Ω ŒÊ Áfl¶„]

“Í⁄á ‚Áá¶‚Ë ◊Ê߶ “⁄áÊflÀ øÁ»Ç¶ „Ò

‹Ê‹ ◊Á„¢ŒË, ‹Ê‹ øÍ»Ê, ‹Ê‹ „Ë ‚Êfi


ŒËÁfl•ù fl‹ fl„b ŒË•ù •°πË•ù flË ‹Ê‹
fl‹Ê ±áÊ ‚°øÊ Á∑ ‚°ø áüc •Ê©bŒÊ
∑¢’Œ “Ò⁄ ∑⁄áª Á∑¢¡ •ªáË ŒË “Á⁄∑⁄◊Ê
◊Ê߶ Œ Ãá Áflø Ãù ÃÊÀ á„c
◊Ê߶ ÁáÃÊÀË „Ò

◊ù-⁄°’ ŒÊ “ÈÃ
° ΩÙ»Ë øÁ»Ç¶
•°πË•ù øÙb „Ò⁄ÊáË flÁ„¢ŒË
•ÀÁflœ ◊ÙÃË “È⁄Ù ∑ ‚È≈° ŒÊ ¡ùŒÊ
“⁄Œ‚Ë ◊È» Ω⁄ É ø˜Á‹¶ „Ò
∑¢’Œ “Ò⁄ Á∑¢¡ ∑⁄áª •ªáË ŒË “Á⁄∑⁄◊Ê
“Í⁄á Á‚¢Ω Œ Ãá Áflø Ãù ÃÊÀ á„c
“Í⁄á Á‚¢Ω ÁáÃÊÀÊ „Ò

“Í⁄á ‚Áá¶‚Ë ◊Ê߶ “⁄áÊflÀ øÁ»Ç¶ „Ò

eeeeeeeeeeeeeeeeeee
◊Ê߶ - ◊„Ê∑flË “Í⁄á Á‚¢Ω (1881-1931) ŒË “ÃáË˚

26
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ª⁄÷“ÊÃ

’ÍŒ
¢ ‚flùÃË Á◊°≈Ë Áflø ¡Ê Á«°ªË

•Á◊aà Á“¶‹Ê ’È‹Ç ¿Ï„ÊflÀ ‹°Áª•ù


„°ÕbÙ Á«ª ∑ ≈È≈° Ê
¡ù Á◊°≈Ë Œ ’Êfl áÓ Ω’⁄Ê ∑ ¶Ã◊„Áö ∑ËÃË

©‚ üáË ¿ÃË ¡ÊÀ Á‹¶ Á∑


ß‚ ¡ËÀÓ Áflø ŒÈπ° „Ë Œ°πÈ „Ò
ß‚ ¡ËÀÓ ÃÙb ∑Ë ÕÈÁ»¶ „Ò
ß„ ¡ËÀÊ Ãù Ááà ŒÊ ◊⁄áÊ
¡ù ©‚ Œπ Á‹¶
’¢ŒÊ ’¢Œ ŒÊ ŒÊ⁄Í á„c „Ò

¡Ù „ÙÀÊ ‚Ë ¥„Ë „Ù߶


•“ÀÊ ∫Íá áÊ •“ÀÊ „ÙÁü¶...

27
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

¡ÊÀ-•À¡ÊÀÓ

•À¡ÊÀ Áflø
„°Õ Á◊⁄Ê “ÊÀË ŒË ø◊»Ë É ¿ÏÁ„¶
øÃ Œ ‚ʪ⁄ Áflø √°π»-√ù¡Ê √Ï‹ ° Ê
ÁŒ‹ ‚Ò„ flùæ΢ «Á⁄¶, „flÊ $ø ‚¢Ω È -
◊ù Œ “⁄‚ËáÓ Ã ŒÈœ° ŒË ∫ȇ’Í
’Í⁄ •¢’ù ŒÊ
áÊÇ ∑ Áá∑¤Ë ÃËflc
“„‹Ë ŒË “È‚Ã∑
‚ù÷ ∑ ⁄°π ∫Ãù ŒË ∫ȇ’Í

¡ÊÀÓ Áflø
•°πù áÓ •˜πù É ø¢ÁÈ ◊¶
ÁŒ‹ áÓ ÁŒ‹ ŒË ‚◊√Ë
÷°¡Ë•ù ’Ê„c ¡È»Ë•ù
“Ò⁄ù áÓ “Ò⁄ “¤Û‚
•“ÀÊ-•Ê“ „flÊ‹Ó ∑ËÃÊ
π«ù π«ŒË ⁄ÊœÊ áÓ ◊È⁄‹Ë Áfl˜øbÙ ß∑ ‚È⁄ ∑°…Ë
∑Ê„á ∑áÇ®•Ê ◊È‚∑Ê∞ ¡ÊÀ-•À¡ÊÀÓ Áflø

¡ÊÀ-•À¡ÊÀÓ Áflø ∑Ë ∑È√ „Ùß•Ê

28
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

¶ ¡Ê¥
[◊⁄ Á“ÃÊ ¶∫⁄Ë fl‹Ó ’Ù‹ÀÊ ÷È‹ ª∞ ‚Ë, “⁄ ©áùÇ flÊ¡ù ◊Ê⁄Œ ⁄„ÀÊ -¶ ¡Ê¥...]

¶ ¡Ê¥ Á“Ã⁄Ù
◊È» ¶¥ Ω⁄ É “⁄Œ‚ù ÃÙb
©‚ ŒÈá˶ ÃÙb ¶ ¡Ê¥ ◊È» ◊⁄áÓ Œ ‹®

“Ò»ù •“ÀÓ “Ò⁄ù É ‹Á÷¶


‹Û• áÓ •“ÀÊ ŒËflÊ
‚È⁄ ‚ʬ ÃÙb ◊È∑à „Ù ⁄„Ë

ÕÙ«Ë ∫ÊÃ⁄ Ááà ◊Á⁄•Ê ◊Òb


◊⁄Ë ∫ÊÃ⁄ •°¡ ◊⁄ áÊ‹ ◊È» ◊⁄ ¡Ê¥
‹Ò ø°‹Ù •“ÀÓ áʤ ◊ÒÉ
◊⁄ ∑ flË ◊Òb Á⁄„Ê ¡ $∑°‹Ê
Ãù Áç⁄ ◊ıà flË Á¬¢ŒªË fl⁄ªË „ÙÀË
¶ ¡Ê¥ Á“Ã⁄Ù

•Ê ¡Ê¥ ÿÊŒÙ
÷È‹° ŒÊ ¡Êø∑ Á⁄„Ê ◊Òb «⁄ŒÊ
◊ÒÉ •“ÀË•ù •°πù •¢Œ⁄ ð∑À ŒÊ ’‹ ’∫‡Ù
◊⁄Ë ∫ÊÃ⁄ Á◊„⁄ Œ „¢√ fl„Ê¥
◊Ò¤Ë ⁄Í„ É Áá⁄◊‹ ∑⁄ ŒÙ
‚ÈÀÙ ◊⁄Ê ÁŒ‹ ∑¢á ‹Ê ∑
ÕÙ«
Ù Ë ∫ÊÃ⁄ „ÈÀ „Ù⁄ ác œ»Á∑•Ê ¡ùŒÊ
‚◊ù Á¡‚◊ „Ò, ÿÊŒ ¶Ã◊Ê
ÃÏ‚c á ◊È∑ ° Ë•ù, ◊Òb ◊È∑
° ø°Á‹•ù
•Ê ¡Ê¥ ÿÊŒÙ

•Ê ¡Ê¥
‹@Ω •Ê¥
∑ıÀ ÃÏ‚c „Ù ◊Òb á ¡ÊÀÊ
29
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

•Ò‚Ê ⁄Í“ Á∑Ã áÊ Á«°∆Ê


á •°π⁄ áÊ ⁄πÊ Áflø ‚◊Êflb
’Ù‹ •áÙπ “⁄Ë•ù ªÊflb
Áfl¿»Ë ∑Í¡¢ á «Ê⁄ É Á◊‹ÀÊ
“¢ª
È ⁄á ÃÙb “„‹ù ’Ë• á ª¤ÀÊ
¡Ù flË „ÙÀÊ
©„ ‚÷ „ÈÀ „Ù ¡Ê∞
•Ê ¡Ê¥

30
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

¡ÙÃ
◊Ù„ ŒÊ Ã‹
•ÊÃ‡Ë ’°ÃË

∑‹ªËœ⁄ á ‹Ê« ‹«Ê߶ •“ÀÓ “ÈÃ


° É
¡Ùà ¡ªË

◊¢«
È Ê ¿Ï„ ∑ ∑¢¡∑Ê É ‡⁄◊Ê߶
‚Ê„ áÓ Á¡‚◊ ŒË ’°ÃË ‚ËπË
‚¢π “ÍÁ⁄¶ ’È‹ùÇ $Ã ’È‹Ç œ⁄ ∑

‚ʪ⁄ Œ Áflø ’ÍŒ¢ Áª⁄Ë


¡Ùà ÃÙb ¡Ùà ¡ªË

fl⁄Çá ÃÙb “„‹ù ’°Œ¤ ’°Œ¤ Œ Áflø ΩÈÁ¤¶


¡ÙÃù ŒÊ ◊c„ ’⁄‚À ‹˜ªÊ
Á÷°¡ ª® ⁄Í„ œ⁄ÃË ŒË
‚ÈÀË ª® Á∑‚ á◊ÊÀÓ ŒË

¡ÙÃË ¡Ùà ‚◊Ê®


¡Œ ¡Ùà ÃÙb ¡Ùà ¡ªË

31
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

‚Ù„ÀË É

√áù ŒË∞ “⁄Ë∞ ÷ÒÀ ‚Ù„ÀË∞


ÃÒÉ Ã⁄Ê ◊„ËflÊ‹ Á◊‹Ó
◊ÒÉ ◊⁄Ë „Ë⁄
‚÷ Áfl¿¢á È  ß∑ ŒÍ¡ ÃÙb
„Ù⁄ áÊ ’°√ŒÊ œË⁄
÷°ÕÊ ≈¢Áª¶ ©◊⁄ù ‹@ΩË•ù
‚ËáÊ ‚‹ÇŒÊ ÃË⁄
Áª•ù É ◊Ù» Á‹¶ áË •»Ë∞, ÷ÒÀ ‚Ù„ÀË∞

•Ê“ù ߇∑ Œ ¡¢◊»


߇∑ „Ò •“ÀÊ ŒËá
û“à „ù ÁŒá ⁄ÊÃ
Á¡©b “ÊÀË ’Ê√Ùb ◊Ëá
¡Ù „Ù߶ ‚Ù „Ù Áª¶
‚Ê„’ù ¥‚ Áflø „Ò ‹Ëá
Ááà ø»ÇŒ É ‹Á„¢ÁŒ¥b •°¡ ø»ÊÇ áË •»Ë∞
Áª•ù É ◊Ù» Á‹¶ áË •»Ë∞
√áù ŒË∞ “⁄Ë∞ ÷ÒÀ ‚Ù„ÀË∞

32
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

◊ù
◊ù •Á◊aà fl‹Ó ø°∑Ë “c„ŒË
∑Ë⁄áÓ “Êfl “°Õ⁄ ‹Ò• Áflø
Á∑‚É ⁄ÙŒ
b Ë ◊Òb á ¡ÊÀÊ
Á∑‚ Á„¡⁄ ŒÊ ∑¢«Ê ⁄Í„ Áflø “ÈÁ»¶
¡ù •“ÀË•ù ◊Êflù Œ ª¤ ‹ª ∑
©áÇù ŒÊ ŒÈπ° fl¢«Êfl

¡ÊªÙ ◊Ë≈Ë
∑Ù® „Ù⁄ „Ë ŒÈá˶
¡ù ∑Ù® ⁄°’ Œ ŒflÊÁ⁄¥b ◊ÈÁ»¶

◊ù „Ë •Êπ - ‚fl⁄ “„⁄ ŒÊ ‚ÈÖáÊ ‚°øÊ „ÈŒ


¢ Ê
„ÈÀ ŒÊ ‚ÈÖáÊ ß‚ ÃÙb flœ ∑Ë ‚°øÊ „ÙÀÊ

∑ù ’áÓ⁄ ¶ ∑ ’Ò∆Ê
‚fl⁄ “„⁄ ŒÊ ‚ÈÖáÊ ÃÙ»
Áç⁄ „¢Œ
È Ê „Ò ŒÈπ° ù Œ ¶≈ ŒË ⁄Ù≈Ë ‹Ê„ÈÀ ŒÊ fl‹Ê

33
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

Á‚π⁄ ŒÈ“„⁄ ⁄ÊÃ


[‚ÃÊÁ‹á ÿȪ ’Ê⁄ Áá∑ËÃÊ Á◊∫Ê®‹Û∑ÖÙ ŒË ÁÖ‹◊ ’¢⁄≈ ’Ê® Œ$ ‚¢á Œπ ∑]

©„ ‚Í⁄¡ flË ∑Ê„ŒÊ ‚Í⁄¡


Á¡‚ Œ øÁ»Ç•ù Á‚π⁄ ŒÈ“„⁄ ⁄Êà “∞
Á¡‚ ŒË œ°“È  “¢¿Ë ©«ÀÊ ÷È‹
˜ À
Á¡Õ ‚ÈÖá ŒË áÊ ’Êà “∞
Á¡‚ ŒÊ ‚∑ ⁄cªŒÊ
⁄Èπ° ù Œ áÊ‹ ¿Êflù É flË Á᪤ ‹∞

©„ øÊáÀ flË ∑Ê„ŒÊ øÊáÀ


Á¡‚ Áflø ∑È¿ flË á¬⁄ áÊ ¶∞
•¢áÊÇ „°Õ Á∑‚ ŒÊ
•°πc ‚È⁄◊Ê ∑°ø ŒÊ “Ê∞
∑¢œù Œ Ω⁄ $øÙb Áá∑‹À É
ÁŒ‹ ∑Ê„¤Ê “ÒŒ b Ê ◊¢„Í É ¶∞
Á¡Õ “ÊÀË ’Ê√Ùb Ãa„ ¶Ã◊„Áö ∑⁄ŒË
Á¡‚ ŒË ‹Û∞ „⁄ ‡Ò ß°∑Ù ⁄¢ª ŒË
„⁄ ∑٠ߘ∑Ù ’Ù‹Ë ’Ù‹Ó
„⁄ ∑٠ߘ∑Ù ‚°ø …Á¤¶ øÊ’Ë ÁŒ°ÃÊ “ÈËÊ
„⁄ ∑٠ߘ∑Ù fl‹Ó ⁄Ùfl „°‚
‚ı 瘋
È Áπ»Œ ߘ∑Ù ⁄¢ª Œ

ß„ Ãù ªa„ÁÀ¶ ‚Í⁄¡ ‚Ê« Á„°‚ ¶ß¶


ß‚ ◊„ù“‚Ê⁄ •¢Œ⁄ „Ù⁄ flË ‹°πù ‚Í⁄¡ ø◊∑À
¶¥ ©áÇù É “ÊÀË •⁄ΩË∞
¶¥ ©áùÇ ŒË ∫Ò⁄ ◊áÊ®∞

34
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

∑‚
1.
◊ù “°Ã
È É ŒÈœ° ø¢ΩÈ Êfl
©„Œ Á‚⁄ $Ã „°Õ ç⁄ŒË ‚Ùø -
‚Èπ° áÊ‹ flÊ„flÊ ‹@◊ „Ù ª∞ ∑‚
„ÈÀ ŒÈœ° ¿Ï«Ê ŒÀÊ „Ò...
Á¬¢ŒªË ŒË•ù ©˜øÊ®•ù ©„
¡“È ¡Ë ŒË ß°∑Ù “ı»Ë áÊ‹ ø»Ç ¡ùŒË „Ò
(„Ù⁄ ∑Ù® ©„É ¶©bŒË á„c)
¡“È ¡Ë ŒË ‹Û⁄Ë ÁŒ¢ŒË
flÊ„ªÈ⁄Í ŒÊ ‡È∑⁄ ∑⁄ÁŒ•ù
©„ flË ’Ò∆Ë-’Ò∆Ë ‚ıb ¡ùŒË „Ò

÷ÒÀ ¿Ù≈ ÷⁄Ê ŒÊ Á‚⁄ flÊ„¢Œ


È Ë „Ò
©bª¤ù ŒË ∑¢ΩË áʤ ª¢√È ¤ù ∑…ŒË
÷⁄Ê ‚°øË ÕÙ„»Ë √Î∆Ë ’„ÈÃË ‚Ë• ∑⁄ŒÊ „Ò
Ã øË∑ ◊Ê⁄ŒÊ
÷⁄Ê ŒË•ù ª°ÃÈ ù ∑⁄ÁŒ•ù
÷ÒÀ •“ÀÓ „ÙflÀ flÊ‹Ó ’°Áø•ù ’Ê⁄ ‚Ùø
Ãù ◊ù ŒÊ ÁŒ°ÃÊ ß„ ŒÈ∑◊¢ À flË
©„É ø¢ªÊ-ø¢ªÊ ‹ªŒÊ „Ò

Á“© „°ÁÈ ’¶-„°ÁÈ ’¶ Áç⁄ŒÊ „Ò


“ÈÃ
° áÓ “„‹Ë flÊ⁄Ë “°ª ’¢áËÇ „Ò
Á¡flb ‚Ë Á“© Œ Á“© áÓ ’¢áËÇ
©„ •“ÀÓ Á“Ã⁄ù É øÃ ∑⁄ŒÊ
ÁŒ‹ Áflø “°ª ‚ŒÊ Á‚⁄ ’°√Ë ⁄„À
ŒË •⁄ŒÊ‚ ∑⁄ŒÊ „Ò
Ã •“ÀÓ “°ÃÈ ŒÊ ◊°ÕÊ ø¢◊È ŒÊ

35
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

2.

“⁄ Á∑‚ É ∫’⁄ „Ò
ß∑ ÁŒá •À„ÙÀË „ÙÀË
Á∑‚ ŒÊ “°Ã È
÷⁄Ê Á∑‚ ŒÊ
Á∑‚ ŒÊ Á‚°π
⁄°’ É ◊Ê⁄á flÊÁ¤•ù áÊ‹ ⁄¤ ¡ÊflªÊ
¬¢¡Ë⁄ù ∑°≈À ‹® ‚Ê⁄Ë ŒÈá˶ Á¡°ÃÀ ‹®
•“ÀÓ „°Õc •“ÀË “°ª ‹Ê„flªÊ
©„ŒÊ Á‚⁄ ¶Á⁄•ù áÊ‹ á„c
∑Òøb Ë áÊ‹ ∑°Á≈¶ ¡ÊflªÊ
∑Òøb Ë ÁfløÙb Áø°≈ ∑Ù⁄ ∑“» É “Ê»á fl⁄ªË
flÊ¡ Áá∑‹ÓªË
∑‚ ∏Ë „Ù∞ ßá‚Êáù flùæ@Í “Ò⁄ù Áflø Á«˜ªÀª
Á‚⁄ Áflø ‹°π ¡flÊ‹Ê◊ÈπË ç≈Àª
‚Ë• á„c ∑⁄áÊ
“⁄ ©‚ •“ÀË•ù •°πù Áflø √Ê∑ á„c ‚∑ÀÊ
ߢ¡ ©„ •“ÀË “„‹Ë ◊ıà ◊⁄ªÊ ◊È» ¡¢◊À ‹®

á„c, „ÈÀ Á∑‚ É á®b ß‚ •À„ÙÀË ŒË Áø¢ÃÊ

36
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

¡ıáÇ ’⁄¡⁄ Œ áù

◊Òb ‚ÈÀ Á⁄„ù ÁÃ⁄Ë ¶flʬ


¡Ù Ã΢ ’Ù‹ Á⁄„Òb ©„ á„c
◊Òb ‚ÈÀ Á⁄„ù
Á¡flb ç‹ É ¿Ï„ Á⁄„Ê „Ùflù
Á’á ¡ÊÁÀ•ù Á∑ ©‚ Œ •¢Œ⁄ ∑Ë „Ò
Á¡flb ßá‚Êá ßá‚Êá É ¿Ï„¢ ŒÊ „Ò
Á¡flb øÊáÀ •“ÀÓ „Ë ⁄¢ªù É ¿Ï„fl

Ã⁄Ë ¶flʬ ’Ù‹Ë ÃÙb “Ê⁄ ŒË ªÍ¡¢


÷⁄ ¶®•ù •°πË•ù
Ááà Œ ‚◊b ÃÙb ’Ê„⁄Ê fl‚‹ ŒÊ Á¿À

◊Òb ÃÒÉ ‚ÈÀ Á⁄„ù


Á¡flb ∑Ù® “„‹Ë flÊ⁄Ë ‚ÈÀá ‹ªŒÊ „Ò

ÁÃ⁄Ë ¶flʬ ◊ÒÉ •“ÀË ‹°ª


◊Òb „ÈÀÓ ∞‚ É •“ÀÓ “ÙÁ≈•ù áÊ‹ ¿ÏÁ„¶

ÃÒb ‚ÈÁÀ¶?

eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee
¡ıáÇ ’⁄¡⁄ (¡á◊ 1926) : •¢ª⁄¬Ë ‹Óπ∑ Ã ∑‹Ê-“Ê⁄πÍ˚ ◊⁄Ê ◊È⁄‡Œ˚
37
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ß„ Õù
ß„ Õù flË Ω⁄ fl⁄ªË „Ò
Á¡Õ ◊ù ŒË ’È∑
° ¤ Áflø flË øÒá á„c

„⁄ ‚Ê„ Á∑‚ ŒË•ù Á’»∑ù ‹ÔŒ b Ê


øÃ ŒÊ ∑ù „⁄ Œ◊ ’Ù‹Ó
∑Ù® áÊ Áfl„» fl»ŒÊ
‹ªŒÊ Á¡Œù ‚÷ ∑È√ πÈ‚° Á⁄„Ê „Ò
„Ë⁄Ê ¡á◊ •◊È‹˜ Ê, ∑ı«Ë¥b πÙ≈Ê ‹ªŒÊ

ÁŒ‹ ¿Ù≈Ê, ÁŒ„¢È fl°«Ê, Ãá Á◊°≈Ë „¢Œ


È Ê ¡ùŒÊ
„⁄ ‡Ò• ’»Ë ∏⁄Ë’ „Ò ‹ªŒË
Áøà ∑⁄ŒÊ œÊ° ∑ ¡°çË “Êflù
ÁŒ‹ ŒÊ „Ê‹ ‚ÈÀÊflù
“⁄ „⁄ ‡Ò• Á¡©b ¿‹Ó«Ê Œ¢ŒË•ù ∑°…
∆Ê∆ù ◊Ê⁄ Á◊aª¡‹ ‚ʪ⁄
•“ÀÊ-•Ê“Ê áŒË Á∑áÊ⁄ ⁄°πÈ »Ê ‹ªŒÊ
„⁄ ¿°‹ πÙ⁄Ë ¡ùŒË ∑¢…Ê
° Ë ’¤ŒË ¿Êflb ’Ò∆Ë •“ÀÓ-¶“ áÊ$ ’ÊÃù “Êfl
ΩȪ
◊⁄Ê Á“°¿Ê ∑⁄ŒË-∑⁄ŒË ‚°Ã ‚◊ÈŒ¢ ⁄ ©» ∑ ¶®
‚ÈÖáÓ •¢Œ⁄ ⁄ÙŒ
b Ë ∑Ù® áÊ ø°“È ∑⁄ÊflÀ flÊ‹Ê

Œπ ◊áù, ß„ Õù flË Ω⁄ fl⁄ªË „Ò...

38
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

¡Ëflá ◊Ê⁄ª
„flÊ áÊ‹ ª°‹ù ∑⁄ŒÊ
„°Õ ¿« ∑ ◊Òb ‚Ò∑‹ ø‹Êflù
á áËflù, áÊ ©˜øÊ “Ò«
b Ê
◊Òb ‚Êflb ŒÊ ‚Êflù

ß‚ fl‹Ó ◊Òb ◊È∑ÃÊ „ù


„⁄ ‡Ò „Ù® ◊È∑ÃÊ
“Ò⁄ ◊⁄ Ã “„Ë•ù Õ°‹Ó œ⁄ÃË ◊ÊÃÊ

Á’⁄ÃË ‹°ªË á¬⁄ ◊⁄Ë ŒË, ŒÙ “„Ë•ù ŒË


’°ø ŒË ¡Ù ◊ù •“ÀË ŒÊ „°Õ ¿Ï»Ê ∑ á°‚
‚÷ ∑È√ ß°∑,Ù ‚÷áù áÓ ß∑ ŒÍ¡ É ‚ù÷ ∑ ⁄°Áπ¶

ß„ ∑⁄Ã’ ∑Ò‚Ê, ∑Ù® áÊ Œ⁄‡∑

ß„ á ‚Ò∑‹, ß„ Ãù ©»áπ≈Ù‹Ê
’º◊“È⁄ ŒË•ù ¿°Ãù ©˜ÃbÙ ©»ŒÊ ¡Êflù
„flÊ áʤ ª°‹ù ∑⁄ŒÊ, ‚Ë≈Ë ◊Ê⁄ŒÊ
„°Õ ¿« ∑ ◊Òb ‚Ò∑‹ ø‹Êflù...

eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee
’ª◊“È⁄Ê ‚„⁄ ∑Ù áÊ© - ÷ªÃ ⁄ÁflŒÊ‚

39
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

◊ıà ŒÊ πÍ„

◊‹Ó •¢Œ⁄ ‹Û∑ •ƒÊÀÓ


¡È» π‹ÛÃ «⁄ ∑ ‚„◊
πÍ„ ◊ıà ŒÊ Áª»ŒÊ ð∑À -
Œπ!Ù ’¢ŒÊ ◊Ù≈⁄‚Ò∑‹ ©˜Ã
œ⁄ÃË ŒË Áπ°ø, ◊ıà ŒË Áπ°ø ÃÙb áÊ’⁄ „Ù߶
Á‚°œË ‹Ë∑ $Ã ‚⁄“≈ ¡ùŒÊ
‚÷ É ‹ªŒÊ Ω¢◊È Á⁄„Ê „Ò
∑Ù® á Á«ªŒÊ
á ’¢ŒÊ, á ©‚ŒÊ flÊ„á, áÊ „Ë πÍ„ ŒË•ù ∑¢œù
‚Í⁄¡ ßÕ œ⁄ÃË „Ò Ã œ⁄ÃË ΩÈ◊¢ ŒÊ ’¢ŒÊ
ß‚ fl‹Ó „Ò ‚÷ ∑È¿ ’°√Ê Áflø Ãflʬá
Á¡©b ◊ıà Ã ◊È∑ÃË Œ ŒÙ ∑¢Á…•ù •¢Œ⁄
‚◊b ŒÊ ŒÁ⁄¶ flÁ„¢ŒÊ „Ò

◊‹Ó •¢Œ⁄ ‹Û∑ •ƒÊÀÓ


¡È» π‹ÛÃ «⁄ ∑ ‚„◊

40
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ÖÙ≈Ù ÁπøflÊÀ ‹°ªÊ ’°øÊ


’°øÊ ∑Ò◊⁄ ŒË •°π Áflø ð∑ŒÊ ◊È‚∑ùŒÊ „Ò
∞‚ •°π áÓ ¥flb „Ë Ã°∑ÀÊ
Á¡∑À ©„ øÊ„¢Œ È Ê „Ò
ß„ Ãù ©‚ŒË „Ù⁄-ß∑ •°π „Ò
Á¡‚Œ ÕÊÀË ‚÷ ∑È√ ›Á∑¶ ¬Ê„⁄ „¢Œ È Ê
Á¡Õ „⁄ ¡¢Œ⁄Ê ◊È‚∑Êá ŒË øÊ’Ë áÊ$ πÈ‹ŒÇ Ê „Ò
ß„ •°π ¡¢ª‹Ë ΩÙÁ»•ù Œ Ááà ‚ÈÖáÓ Œπ

’Ê‹ π»ÇÊ ◊È‚∑ùŒÊ


Á∑©b ¡Ù fl°« ◊È‚∑ùŒ „á
fl°« Œ°‚À - ߢ¡ ◊È‚∑Ê¥!
’Ê‹ •ƒÊÀÊ •¡ á ¡ÊÀÓ -
‚÷ ÃÙb fl°« áÓ ◊È‚∑ÊÀÊ ‚Ë Á∑‚ ÃÙb Á‚°Áπ¶

ß‚ fl‹Ó ©„ ÷ÒÀ áÊ$ ⁄ÈÁ° ‚¶


áÊ øÊ„fl ◊È‚∑ÊÀÊ
“⁄ ∑Ë ∑⁄, ß‚ ‚Ê⁄Ë ª°‹ ÃÙb „°‚ÀÙb ⁄„ á„c „¢Œ
È Ê
„Ê‚Ê ⁄Ù∑Ë ’°øÊ ∑Ò◊⁄ ŒË •°π Áflø ð∑ŒÊ ◊È‚∑ùŒÊ „Ò

41
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

‹Û≈◊-“Ù≈◊
∑Ù® „°‚À flÊ‹Ë ª°‹ Ãù „Ò á„c
Áç⁄ flË ’Ò∆Ê „°‚Ë ¡Êflù ‹Û≈◊-“Ù≈◊ „Ù߶

„Ê‚Ê •“ÀÓ-¶“ $Ã ¶fl -


◊Òb Á∑©b „°‚ŒÊ „ù?
fl°Á«¶ ŒÊá‡◊¢ŒÊ, „°‚ÀÊ ◊Í⁄πÃÊ „Ò!

’’‚ ’¢ŒÊ Á¬¶ŒÊ „°‚


„°‚ŒÊ ’ùŒ⁄ ©˜Ã
’ÀÓ „Ù∞ á∑‹Ë ’¢Œ ©˜Ã
„°‚ŒÊ ⁄Á„¢ŒÊ ©‚ Œ ©˜Ã
Á¡‚ ’¢Œ É ’Ò∆ ’ÀÊ߶ -
•“ÀË ◊„◊Ê ‚ÈÀá Œ ‹®
„Ê‚Ê ¶©bŒÊ ÿÊ⁄ù ©˜Ã
Á¡„» ©‚ ÃÙb ◊Èá∑⁄ „Ù∞
ŒÊá-’Ëá ’» Á‚¶ÀÓ
⁄ÙflÀ flÊ¤Ë ª°‹ Œ ©˜Ã „°‚Œ ⁄Á„¢Œ “ʪ‹ ’¢Œ

„Ê‚Ê-∆°∆Ê «°«Ê …°…Ê ÀÊÀÊ


ÃÊ° Õ®¶ ÃÊ° Õ®¶ ÃÊÀÊ’ÊÀÊ

42
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

‡Ë‡Ê
‡Ë‡Ê ◊Í„¢ Áø»Ê ∑ „°Á‚¶ -
Ã΢ ∑È„¡Ê, ◊Òb ‚Ù„ÀÊ!

Ã΢ Áç⁄ ’Ù‹Ê :


◊ÒÉ ŒπÀ ◊ù ŒË•ù •°πù!
ÿÊ⁄ ‚°¡À Ááà •Êπ :
Ã΢ ‚È„¡Ê, ◊Òb ∑È„¡Ê!

’¢ŒÊ ’¢Œ ŒÊ „Ò ‡Ë‡Ê


¡Ù flË ø¢ªÊ ð∑ ©‚Œ •“ÀÓ •¢Œ⁄ „ÈŒ¢ Ê-
‹Ò‹Ê É Ã°∑À ◊¡É ŒË•ù •°πù˚
’¢ŒÊ ¡Ù flË ◊¢ŒÊ ð∑ ©‚Œ •“ÀÓ •¢Œ⁄ „ÈŒ
¢ Ê-
∑ÊŒ⁄ Ãù„Ë¥b ∑Ҍ٠’ÀŒÊ˚

‡Ë‡Ê ‡Ë‡ É Ááà ð∑


’¢ŒÊ ’¢Œ ŒÊ „Ò ‡Ë‡Ê˚˚

43
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

‚Ù„á ∑ÊŒ⁄Ë

Œπ,Ù ’¢ŒÊ ’Ò∆Ê ‡Ë‡Ê ŒπË ¡ùŒÊ


‡Ë‡ Áflø ◊Í„¢ ŒπŒÊ •“ÀÊ -
◊È⁄‡Œ á ‡Ë‡Ê ŒπË ¡ÊÀ ŒÊ Ó Œ°Á‚¶ ‚Ë

‡Ë‡Ê Œπ-Œπ ∑ ’¢ŒÊ •“ÀÓ-¶“ $Ã ◊ÙÁ„Ã


ŒÈá˶ ‚Ê⁄Ë ÷˜‹ È Ê
⁄Í“ •“ÀÊ ⁄˜’ÊáË ‚◊√
Œπ,Ù ’¢ŒÊ ⁄˜’ ’À ’Ò∆Ê
◊ÊÿÊ ŒÊ ¿Á‹¶ ◊ÊÿÊ É ¿‹áË ∑Á„¢ŒÊ

∑Á„¢ŒÊ - ‡Ë‡Ê √Í∆ ’Ù‹ŒÊ


‡Ë‡ Áflø √Î∆ „Ë ŒπË ¡ùŒÊ
√Î∆ ß„Ù ‚˜ø fl⁄ªÊ ‹ªŒÊ

‡Ë‡ $Ã ¿ù “ÒŒ


b Ë „Ò
‡Ë‡ ŒË ß‚ŒË „‚ÃË ©˜Ã
„Ò!b ß„ Ãù ß‚ŒË •“ÀË ¿ù „Ò

eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee
‚Ù„á ∑ÊŒ⁄Ë (¡á◊ 1932) - ∑flË, ÁøÃa∑Ê⁄ Ã ¡¢Ã⁄¡ÙªË˚

44
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

…Ù‹∑

1.
…Ù‹Ë ŒÊ ÁŒ‹
ÁŒ‹ ¶flʬ ŒÊ œ»∑ Á⁄„Ê „Ò
◊„Êœ◊Ê∑ ŒË ◊È…‹Ë ‚È⁄ 绌Ê
…Ù‹∑ fl˜¡ Á⁄„Ê „Ò

…Ù‹∑ ±‚Ê ÃÁÀ¶


“Ù≈ ŒË ¿Ï„ flË ’„ÈÃË ‹°ª
«ª ‚Ùø Œ ‚°πÀ ©˜Ã fl°¡Œ
ªÍ¡¢ ŒÈ◊‹
 Ëb ¡Ê ‚ÈÀŒË „Ò

…Ù‹Ë ŒÊ ÁŒ‹
ÁŒ‹ ¶flʬ ŒÊ œ»∑ Á⁄„Ê „Ò
…Ù‹∑ fl˜¡ Á⁄„Ê „Ò

2.
…Ù‹ fl˜¡ŒÊ
¡flÊáË á˜øŒË
áË‹Ê ΩÙ»Ê á˜øŒÊ
…Ù‹ Áflø ‚ÈÀŒÊ ‚˜Ã È  Á◊⁄¬ ŒÊ ‚ÈÖáÊ
ø◊∑ı⁄ Œ ÿ˜œÈ Áflø Á‚¢Ωù ŒÊ ¡Ò∑Ê⁄Ê
•“À ÁŒ‹ Áflø ‚˜¡Àù ŒÊ ÁŒ‹
≈È≈˜ Ë•ù ª¢…ŒË ‹„Í ŒË ’Ù‹Ë
„˜Õ Á◊‹ùŒË ’Ê“ Œ áÊ‹
¡Ù ‚¢æŒÊ ∑Œ á á°Áø¶
‚¢ª ◊⁄ ©„ flË á˜øŒÊ

…Ù‹ fl˜¡ŒÊ

45
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

…Ù‹À
•‚≈‡á $Ã …Ù‹ fl¡Ê©bŒË á°øŒË ÃËflc
‹@ΩŒ ‹Ù∑c Á‚°∑ ≈Ù“Ë Áflø ‚°≈È Œ ¡ùŒ
∑È√ “‹ ‚Ö⁄ ‚ÈπÊflù ‹@ΩŒÊ

…Ù‹À ≈Ê„⁄ù ◊Ê⁄ -


…Ù‹ á„c ◊Òb Á…˜« fl¡Êflù
◊⁄Ê á„c ªÈ¬Ê⁄Ê „¢ŒÈ Ê
ª¤ ŒÊ …Ù‹∑ ’ÁÀ¶ ¡Ëflá
∑⁄∑ ∑‹Ó¡ ◊ÊÁ„
◊⁄Ê ŒÈπ° “¿ÊÀÙ Ãù
‚Èπ° -ŒÈπ° ‚◊ ∑⁄ ¡ÊÀÙ
‚ÈπË ’¢ŒÊ áÊ ’Ù‹Ó
‡⁄◊ù ‹Ê„ ∑ ∫‹∑à •°ª á°ø
‚Èπ° ŒË ÷°πÈ ∑Ù® áÊ Á◊„ÀÊ
¶¥ ÃÏ‚c flË Á„¢◊à ∑⁄∑ á°øÙ
’Ù‹Û øË∑Ù ÁŒ‹ ŒÊ „Ê‹ ‚ÈÀÊflÙ
¶∫⁄ ’¢ŒÊ ’¢Œ Œ ∑¢◊ ¶©bŒÊ

46
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

’Ë’Ë ‚Ãfl¢Ã ∑ı⁄ (1928-1995)


ŒË ÿÊŒ Áflø
Áª°œ Œ Áflø Á∑‚ áÓ ◊ıà ŒË ’Ù‹Ë “Ê®
ÿÊŒù ŒË ◊Ê¤Ê ŒÊ, ‚Ê„ù ŒÊ œÊªÊ ß∑Œ◊ ≈È≈° Ê
Áπ‹⁄ ◊À∑, π⁄-Í¢ π⁄¢Í „Ù® Á‚◊⁄áË
ŒºŒÊ Áø„⁄Ê ◊°œ◊-◊°œ◊ „¢Œ È Ê øÊáÀ Áflø ‚◊Ê߶

Ã΢ ¡ÊÀÓ áÊ ‚Ë á∑‡Ê ð∑ÀÊ


“⁄ Á∑Õ „Ò “⁄Œ‚, ÃÒÉ ‚Ê⁄Ê “ÃÊ ‚Ë
„ÈÀ ß„ ¿« ∑ Á∑„» Œ‚ Á“¶ ÃÒÉ ¡ÊÀÊ

ß‚ ¡ËÀÓ É Ã΢ ∆@…Ë ‚¢á


È ∑Á„¢ŒË ‚Ë
Á¡‚ŒË ‡∑‹ ∑Ù® áÊ ¡ÊÀÓ
’Ë’Ë, ß„ ‚Èá
¢ Ãù „⁄ Õù, „⁄ ‚Í⁄à Áflø ‚◊Ê®

Ã⁄Ë ⁄Í„ ŒÊ ‚¢á


È Ê “¢¿Ë Á’⁄„Ê Œ •‚◊Êác
•°¡ flË ©»ŒÊ
¶‹ÇÀÊ Á¡‚ŒÊ Ã⁄ ’Ê‹ù Œ Á„⁄Œ Áflø „Ò
’Ê‹ù Œ Á„⁄Œ Áflø ∑Á„¢Œ ⁄°’ fl‚ŒÊ „Ò

47
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ßÕ
’Ë’Ë ∑¢œ $Ã ‹˜ªË Ω»Ë ŒπŒË ⁄Á„¢ŒË „Ò Á¡¢Œ É ≈È∑ ˜ ŒË Ω»Ë “⁄Œ‚ ŒÊ ߘ∑Ù
fl‹Ê Œ‚ŒË „Ò ◊Òb Á∑Õ ‚Ë ◊Òb Á∑Õ „ù ◊Òb Á∑Õ „ÙflùªË ß„ ‚Ùø ©„ŒÊ ‚Ê„
ΩÈ≈˜ ŒÊ „Ò Ã ß∑Œ◊ Á∫¶‹ Á∑‚ „Ù⁄ “Ê‚ “Ê ‹ÔŒ b Ë „Ò ßÕ „⁄ øˬ πÊÀ É
¶©bŒË „Ò „⁄ ‡Ò• Á¡flb ÁŒ‹ „Ò „⁄Œ◊ œ»∑ŒÊ ¶“ÀÊ „ÙÀÊ Œ‚ŒÊ ÁŒ‹
Ω≈ŒÊ ÁŒ‹ «Ï’˜ ŒÊ „Ò ÁŒ‹ ÕÙ„»Ê „¢Œ È Ê ÷Ù¤Ê flÒŒ ŒflÊ ÁŒ¢ŒÊ „Ò ¡Ë©À ‹®
Á‚⁄ $Ã “˜‹Ê ‹Ô “Ê∆ ∑⁄á ‹ªŒË „Ò ⁄ÃÊ ◊á Á≈∑ÊÀÓ ¶©bŒÊ „Ò ßÕ ŒÈ◊‹
á„Ëb œ⁄ÃË Ã ¶∑ʇ Á◊‹Œ á„Ëb áÊ á¬⁄ù “Ê⁄ ⁄‹ ŒË•ù ‹Ë„ù ª˜«Ë Á∑œ⁄
á˜∆Ë ¡ùŒË „Ò ’Ë’Ë “⁄Ê® ’Ù‹Ë ’Ù‹ŒË „Ò „˜‚À ‹ªŒË „Ò Ã ø˜“È ∑⁄ ¡ùŒË „Ò
Ω⁄ ‹ÊÁª©b ⁄‹ª˜«Ë ‹@ΩŒË „Ò Ω⁄ ŒË ¿˜Ã $Ã ŒÍ⁄bÙ ¶∞ ©Ã⁄Œ „flÊ®
¡„ʬ ŒË ¿ù “ÒŒ b Ë „Ò ‚Ê⁄Ê fl¡ÍŒ ∑¢’-∑¢’ ¡ùŒÊ „Ò ßÕ „⁄ ⁄˜Ã È ’˜Œ¤flÊ® „Ò
Áá˜∑Ë-Áá˜∑Ë ∑ÀË ŒÊ ◊Ëb„ á„Ëb ◊È∑˜ ŒÊ ∑Œ “¢¿Ë Á÷˜¡ flË ªÊ©bŒ „á ’⁄Ö áÊ‹
π‹Œ „á ’˜ø ∑Ù® ©„ŒÊ áù ‹Ò ∑ „Ê∑ ◊Ê⁄ŒÊ „Ò ∑Ò„d b ŒÊ Õʤ „˜ÕbÙ Á«˜ªŒÊ
„Ò ©„ ÷©b ∑ ŒπŒË „Ò ∑Ù® Á∑Ã á„Ëb ‚Èà ˜  ’°Áø•ù Œ ‚Ê„flù ŒË flÊ¡ ‚ÈÀŒË
„Ò $áÓ⁄Ç $ø •˜πù Œ ÃÊ⁄ á¬⁄ ¶©bŒ „á ◊‹Àù ªÊ©bŒË•ù „á - „Ê∞ ¥∞
‚ÊÁ¤¶ “ÒÁ‚¶ ÃÒÉ ŒÈπ˜ ù áʤ ¡ÙÁ»¶ ‚Ë ‚Ê„ ◊˜∑ È Œ ¡ùŒ „á ‚Ùøù á„c
◊È∑
˜ ŒË•ù ÁÕ¢ŒË•ù ‚⁄Œ‹ù É ΩÈÀ πÊÀ ‹˜ªÊ „Ò ∑ŒÙb ◊È»áª Ω⁄ù flʤ ßÕÙb

48
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

•Òb¡‹Ê «Áfl‚
14 ◊Ê⁄ø 1986 ŒË ◊„∑ÀË ‚fl⁄ ŒÁ⁄¶ ≈Ç◊¬ ŒË•ù ‹„⁄ù $Ã Á≈∑Ë
ßÁÄʂ-“⁄Ë ‚Ê« Áfl„» ¶® „Ò “⁄ª≈ „Ù® ŒflË ©„ŒÊ ‚ÈÖáÊ ŒÁπ¶
Á¡áùÇ ©„ •˜πù á◊ „á •Ò¡b ‹Ê •Ò¡b ‹Ê ∑Í∑Œ ‹Ù∑ù „˜Õù $Ã øÈÁ˜ ∑¶ Á‚⁄
$Ã ¡≈ù Á∑‚ Œ ∑Ê⁄À „Ù® ‚ÊœÀË ∑À∑-Á÷¢áË ∑Ê߶ ©˜ø Œ¢Œ ª¤ ‚Ùá ŒË
ªÊáË ©bª‹ù $ø “Ê∞ ¿˜‹Ó Áá‡ÊáË ’Ê„flc „ÊÕËŒ¢Œ Œ ∑» Á‹’Ê‚ áË‹Ê
Á∑⁄◊øË ±‚ fl‹Ó ∑ıÀ ‚ÈÀŒÊ ∑Ù® ∑Ë ∑Á„¢ŒÊ „Ò •Êflʬ Á√¢áË-Á√¢áË ¶©bŒË
©„ √Î◊ŒË ’Ù‹Ë ÃÏ⁄Ë ¡ùŒË ’˜ø ‹Û∑ fl¡Ê©bŒ Ãʻ˕ù •Êflʬ ¡‹ù ÃÙ»ŒË
¡ı⁄¡ ¡Ò∑‚á á ß‚ŒÊ ‚ÈÖáÊ Á‹¶ ‚Ë ©„ ¡ÊªŒÊ ’˜øÊ ⁄Ù® ¡ùŒÊ ◊ù
ŒË•ù ’Ê„flù $ø ÷Ë» Áflø ŒË ⁄‚ÃÊ ’ÀÊ©bŒÊ ◊Òb Ω⁄ ◊È»ŒÊ „Ò ª˜«Ë ŒÊ
π»∑Ê flË ø¢ªÊ-ø¢ªÊ ‹ªŒÊ ¥“⁄Ë ‹Ù∑Ê® flË ∑¢œù „≈ ∑ “Ȥ ’À ª®•ù
Ω»Ë-ŒË-Ω»Ë ßá‚Êá¬Êà ŒÊ áù „Ò •Ò¡b ‹Ê «Áfl‚ øÃ ¶® 7 ◊Ê⁄ø 1996

––––––––––
•Ò¡b ‹Ê «Áfl‚ - •◊⁄Ë∑Ê ŒË ∑Ê¤Ë ßá∑‹Ê’À˚ ß„Œ ’‹Ô∑ “ÒÕb ⁄Ë∞ ŒÙ‚à ¡ı⁄¡
¡Ò∑‚á É 1970 Áflø ¡‹ Áflø “È‹‚ áÓ ªÙ¤Ë áʤ ◊Ê⁄ ÁŒ˜ÃÊ ‚Ë˚

49
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ßÕÙb ÃË∑À
÷ÍÃ∑Ê‹ Ãù çÈ⁄áÊ
çÈÁ⁄¶

÷ÍÃ∑Ê‹ Ãù „°ÕbÙ Áá∑¤ ©Á»¶ “¢¿Ë Á«ª ∑ ◊Á⁄¶

÷ÍÃ∑Ê‹ Ãù „Á⁄¶ ⁄Èπ° »Ê •°ª á ‚Ê» ∑ …⁄Ë ∑ËÃÊ

◊Ù∞ ⁄Èπ° Ã “¢¿Ë ◊Ù… øÊ®


’¢ŒÊ ß‚ fl‹Ó ŒË ÷ʤ $ø Áç⁄ŒÊ
ßÕÙb ÃË∑À ¶ “È¡° Ê „Ò

50
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ÃÏÖÒ‹ Áá¶¬Ë É ‚ÈÀÁŒ•ù


¶flʬ Ã⁄Ë ◊ÒÉ ’ù„ ÃÙb ¶ ∑ 绌Ë
ŒÈ¶’Ë Áflø ◊⁄Ê „Ê‹ “°¿ Ï ŒË „Ò -
Ã΢ Á∑©b …⁄Ë …Ê„ ∑ ’Ò∆?bÔ
∑Ë Ã⁄ flË ‹Ê‹ ªÈ¶ø?

⁄Ù≈Ë Á⁄¬∑ Ã Œ°œÈ -“°Ã


È ’Ù‹Ë „Ù⁄ „Ë ’Ù‹À
¡ËÀÊ •“ÀË ’Ù‹Ë ’Ê√Ùb ‹@◊Ë ø°“È ‹°ªË „Ò
•˜πù ‡Ò•ù Á’≈-Á’≈ ð∑À
ÁŒ‹ ŒË ÁŒ‹ Áflø ⁄Á„¢ŒË „Ò

“°∆
Ï  fl„Àc Ã⁄Œ ¶“ù ŒÙ„flb
¥Õ ¡ùŒ Á¡ÕÙb ’Ù‹Ë ŒÊ ŒÁ⁄¶ Áá∑‹Ó „Ò
⁄Ê„ Áflø áÊá∑ ’È‹ÊÇ Á◊‹Œ
©„ flË áʤ „Ù ‹ÔŒ b  „Òb

•“ÀË ’Ù‹Ë Áflø „⁄ Á∑Á⁄¶ ŒË ∑Ê߶ ∑‹“


„ÙÀÊ - ‚÷ ∑È√ „Ù ¡ùŒÊ „Ò
¡Ë©ÀÊ - „⁄ ‡Ò• Áflø ¡Ë©»Ê œ»∑
‚ÈÀáÊ - ≈°’⁄ ’Ò∆Ê ª°‹ù ∑⁄ŒÊ

•“ÀË ’Ù‹Ë -
Á¡∑À “¢¡Ê’À ŒÊ ¡°‚È Ê, Á¡‚É ◊⁄Ê Á“¢«Ê ¿Ï„¢ ŒÊ
Á¡©b ‚°¡À „°Õ Á◊‹Ê߶
Á¡∑À “°Õ⁄ ‹°Áª¶ “¢¡Ê
’Ê’‹ É œË Á◊‹ŒË „Ò
•“ÀË ’Ù‹Ë ⁄Í„ ŒË ‚ÈÀŒË
©‚Œ •˜ª ‚÷ Áá⁄fl‚Ã⁄
•“ÀË ’Ù‹Ë ¡Êª ◊Ùß•ù ŒË, Á◊„áÃ∑‡ ŒË Á◊°∆Ë ácŒ⁄
eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee
„ÈÁ‡¶⁄“È⁄ ŒÊ ¡¢Á◊•ù ⁄ÊªË ÃÏÖ‹
Ò Áá¶¬Ë 1990 Áflø “ÊÁ∑‚ÃÊá Áflø “Í⁄Ê „Ù߶˚
51
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

•“ÀË ’Ù‹Ë •¢Œ⁄


[¡ªŒË‡ ‚Ù…Ë Œ áù]

•“ÀË ’Û‹Ë •¢Œ⁄


‡Ò•ù ¡Ë•ù Œ áù ©áÇù ÃÙb flœ ∑ Á“¶⁄ ‹˜ªÀ
©áÇù ŒË ⁄Í„ Œ Œ⁄‡á „¢Œ
È 

Á¡∑À ‡’Œ ⁄ÈÀ√ÈÀ ⁄ÈÀ√ÏÀ ÃÙb flË ‚È„ÀÊ


Á¡‚ Áflø ÀÊÀÊ fl˜¡ŒÊ ¿À-¿À ¿À-¿À
Á¡‚ •¢Œ⁄ ªÈ⁄• Í ù ¶á@Œ œÈáË ‚ÈÀË
‚ÊflÀ ⁄ÈØ  ◊Ù⁄Ëb ⁄ÈÀ√ÏÀ ‹Ê߶
‚„¡ ⁄ÈÀ√ÏÀ∑Ê⁄ ‚È„Ê߶

Á¡∑À
∑À∑ Á⁄¬∑ ‚Èfl⁄ÀÊ ¡ËÀÓ ŒÊ flÊ„á ’ÀŒÊ
¡ËfláœÊ⁄Ê ◊ÊÀ‚ Á‚⁄¡À„Ê⁄Ê
ªÈ»ÃÇ Ë ‚˜œ⁄ •Á◊aÃfl‹Ê
‚Ê⁄ ‚˜ø áÊ©b ‚È„ÊflÀ
‡’Œ ªÈ⁄ù Œ “⁄Ë•ù ªÊflÀ
⁄ù√Ê ©∆ ∑ flÊ„ ‚˜¡À ¶π
Á◊„⁄ Œ ◊ÈŒ¢  Œ⁄ πÈ‹Ç ¡ÊflÀ

Á¡∑À
øÊáÀ “ÊÀË “aÊÀ “flÀ
∑ʪŒÈ flÊÀË Áª¶á ªªá
◊ı¤Ë ◊Á„¢ŒË fl¢æ ∑‹Ë⁄ ◊˜πÀË
¡Ù’á Áá˜∑»Ê ŒÈœ˜ Í ◊Ê™b-◊Ê™b ◊¢◊ÀË

•Ê“ÀË ’Ù‹Ë •¢Œ⁄ ’¢ŒÊ •“ÀÊ ◊Í‹ ‚¢ƒÊ“˚˚

52
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ªÈ»ÇÃË
ªÈ»ÃÇ Ë ŒflÀ flÊ¤Ë ’Ë’Ë
∑Ë ∑È√ ◊ÒÉ ÷È‹˜ Ê
Ã⁄Ë ‚Í⁄à ¶∞ áÊ øÃ
’ø“á „¢Œ È Ê ¡ùŒÊ œ¢Œ
È ‹Ê

Ã⁄ „°Õc ¡Ù ◊Òb ø°Á≈¶


©„ ◊„È⁄Ê ‚Ë
Áá°Ã ø°πŒÊ, Áá˜Ã ◊⁄ŒÊ, ◊Òb Áá˜Ã ¡¢◊ŒÊ „ù
¬È‹◊ ∑È„¡ ŒË ¬„⁄ É ∑°≈ŒÊ

Ã΢ ªÈ»Ã Ç Ë ÁŒ°ÃË -


©◊⁄ù ¡« ©«Ë∑ù ŒË
øÈ“° ‹°ªË Œ ªËÃù ŒË
‚¢√ Œ “„‹Ó ÃÊ⁄ ŒË
‚È∑⁄Êà ◊Ë⁄Ê Œ Á“¶⁄ ŒË
©‚ ◊È∑Ê◊ $Ã “È¡° À ŒË
Á¡Õ ŒÈœ° , ‹„Í Ã ‡„Œ Á◊‹Œ
áŒË „ÿÊÃË flªÀ ‹ªŒË...

ªÈ»ÃÇ Ë ŒflÀ flÊ¤Ë ’Ë’Ë


Ã⁄Ë ‚È„ÀË ‚Í⁄à ÷°‹È Ë,
“⁄ ÷°‹È Ê á„c ◊Òb ÃÒÉ

53
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

÷Ë» ÁfløÙb √Ê∑ŒË •°π


⁄‹ª°«Ë ŒË ÷Ë» Á¡flb ∑Ù® ‚¢ΩÀÊ ¡¢ª‹
Á∑‚ ⁄Èπ° Œ ¥„Á‹¥b
∑Ù® •˜π ◊ÒÉ Œπ ⁄„Ë „Ò
◊Òb ©‚ •°π Œ •¢Œ⁄ Œπù -
©„ ‚È⁄ª
¢ Áflø ¡ùŒË ª°«Ë •¢Œ⁄
ß∑°‹Ë ’Ò∆Ë ’Ê⁄Ë Œ ‡Ë‡ Áflø
•“ÀÊ-¶“Ê Ã°∑ ⁄„Ë „Ò

©‚ŒË ø◊∑ ÃÙb ‹ªŒÊ


Á∑ ©‚áÓ ‚÷ ∑È√ Œπ Á‹¶ „Ò
©‚É ∑È√ áüc øÊ„ËŒÊ
áÊ ∑Ù® ◊„⁄◊, áÊ „◊Œ⁄ŒË, áÊ ∑Ù® „◊á¬⁄

∑Ë ß„ ◊⁄Ë Áfl¿»Ë œË ŒË •°π „Ò?


¡ù ‚¢á
È ŒÊ Œ⁄flʬÊ?
¡ù „ÈÀ Œ ‚◊b ŒÊ áÓÃ⁄?

∑Ë „Ò ß„?

ß„ ◊ÒÉ ® Á∑©b Œπ ⁄„Ë „Ò ß‚ fl‹Ó


Á¡‚áÓ “‹∑ ◊ª⁄Ùb •˜πbÙ ¥√‹ „Ù ¡ÊÀÊ „Ò

54
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

©“⁄Ùb ©ÃÁ⁄¶ Á∫¶‹

ß„ Á∫¶‹ ¡Ù ◊Òb „ÈÀ ∑ʺ¬ $Ã ©ÃÊ⁄ Á⁄„ù


Á‚°œÊ ©“⁄Ùb ¶ß¶ „Ò

◊á ∑Ë Á‚°“Ë ŒÊ πÈ‹ÊÇ ◊¢„Í „Ò


¡ù ©„ ÷Ù⁄Ê
Á¡‚ Áflø ªÈ⁄Í ¡Ë áÓ ’Ê⁄ù fl⁄Ç Ó ∑ËÃÊ
¡ù Á÷∑‡Í ŒË Áø°“Ë
Á¡‚ Áflø ‚È∑° Ê “°ÃÊ •“ÀÓ-¶“ ¶ Á«ªŒÊ „Ò

Á‚°“Ë ÷Ù⁄Ê Áø˜“Ë Ã “˜ÃÊ


ßáÇù ‚ÊÁ⁄•ù ŒË ¬◊Ëá ∑ʺ¬ „Ò
Á¡‚ Áflø ∑‹◊ Á‚¶» ∑…ŒË „Ò
Ã Á‚¶„Ë Á¡‚É Á‚¢¡ŒË „Ò

ߢ¡ ©Ã⁄ŒÊ „Ò Á∫¶‹


¥Õ ¶ ◊È»ŒÊ „Ò Á¡ÕÙb ÃÏÁ⁄¶ ‚Ë

Á∫¶‹ „Ò
Á¡flb Á∫‹Ê• $ø Ã⁄ŒÊ π¢÷ „Ùfl
¡ù „flÊ $ø ©»ŒÊ √¢«Ê
¡ù Œ⁄fl‡ ŒË ∑’⁄ $Ã ’¤Œ ŒËfl ŒË ‹Ê≈

Á∫¶‹ „⁄ “‹ ’Œ‹ŒÊ „Ò -
œ»∑Œ ÁŒ‹ flùæ
“ÊÀË ŒË ‹„⁄ flùæ
Ã ¡Ù ∑È√ flË „Ò ©‚ flùæ

55
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

áÔ⁄Ù’Ë 1992
Á∑‚ áÓ ◊ÈÁ¢ Œ¶ ’ø“á ŒÊ Œ⁄flʬÊ
‹Ê ∑ ø°“È ŒÊ ¡¢Œ⁄Ê
∑ıÀ ⁄Á„¢ŒÊ ◊⁄ ΩÈ⁄áÓ •¢Œ⁄
‚Ê⁄Ë ŒÈá˶ Á¡‚ŒÊ Áfl„»Ê
Á¡‚ Áflø ‚ù÷ ∑ ⁄°π
’¢≈ “Òá‚‹ Á‚°∑
◊c„ Áflø Á÷°¡Ë “È‚Ã∑
‚Ò∑‹ ÁÃ¢á “„Ë•ù $Ã á°‚
çÈ‹
° ’ºËø ≈„∑À
÷ÒÀ ŒË•ù ∑°…Ë•ù ø°Œ⁄ù ©˜Ã
ŒÙ ªÈÃ
° ù flÊ‹Ê ›∑À◊ËøË π«ŒÊ ◊¢«È Ê
›Á∑¶ „Ù߶ ¡°ª Áflø ÷Ê©bŒÊ
•“ÀÓ Ω⁄ ŒÊ ⁄‚ÃÊ ÷È‹ ° Ê
áÊ‹ Áπ«¢Œ „ÊÀË ◊áÛb Áfl‚Ê⁄Ê

Á÷» Œ⁄fl°¡ Á“°¿bÙ Ω⁄ áÓ “°ÁÈ ¿¶


•°¡ Á∑flb ÃÒÉ øÃÊ ¶ß¶?
Á∑Õ áÓ ©„ Á¡áÇù ŒË ’⁄∑à ◊Òb „Ù߶ ‚ù
¡Ù ‚á ‚ÊÉ ‹Ê« ‹«ùŒ?
©„ flË ¶ ¡ÊflÀª ß∑ ÁŒá
Á¡flb ⁄‚ÃÊ ÷°‹
È ∑ Ã¢Í ¶ß¶ „Òb
‹@Ω ¶ •¢Œ⁄...

56
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

’⁄Ê¬Ë‹Ë Áª≈ÊÁ⁄‚≈ “Ê©‹Û É ∑È√ ‚flÊ‹


•“ÀÊ ‚ʬ ∑Œ Ã΢ ª„È áÊ‹ Á«°∆Ê?
“Ù≈Ê-“Ù≈Ê øÃ ∑⁄∑ Œ˜‚ Ãù -
Ã⁄ ¿Ï„◊¢«‹ ŒË Á∑„»Ë ⁄ª ‚÷ ÃÙb flœ ŒÈπŒË „Ò?
¡Œ Ã΢ ‚ËáÓ ‹Ê Áª≈Ê⁄ fl¡Êflb
Ãù ÃÒÉ ß„ •“ÀÊ •¢ª á„c ‹ªŒË?
∞‚ •¢ª ŒÊ ∑Ë áù ⁄Áπ¶,
¡Ù Ã΢ ‚¢æŒÊ ∑Œ áÊ Œ˜‚ŒÊ?
¡Œ Ã΢ ‚ʬ ª¤Ùb ©ÃÊ⁄b
Ãù ߢ¡ áüc ‹ªŒÊ
Á¡flb ∑Ù® ÿÙœÊ •“ÀÊ ‡‚Ã⁄ ‹Ê„ ∑ ⁄°π
¡ù ∑Ù® ÃËflc á°∑ ŒÊ ∑Ù∑Ê
¡ù ‚°“ •“ÀË ∑È¡¢ ‹Ê„¢Œ È Ê „Ò?
∑Ë ß„ ‚÷ Ã΢ •“ÀÓ ‚ÈÖáÓ Á«˜∆Ê?
‚˜Ã
È  ‚ʬù ŒË ‚È⁄ ácŒ⁄ Áflø ∑Ë∑À ¡ªŒË?
Áª≈Ê⁄ ÁÄÊ⁄Ë ’˜ø flÊæ΢ „˜Õ ¿Ï»Ê á®b ᘂŒË?
’Ò∆ ∑ ∑˜‹◊∑˜‹Ê ß‚ áÊ$ Á∑„»Ë•ù ’ÊÃù “Êfl?b
‚È⁄ù ¡Ù ÃÏ‚c Á◊‹∑ ∑˜…Œ ∑ıÀ „Ò ßá∑Ë ¡¢◊À„Ê⁄Ë?
flÒ⁄Ë ªÊ©bŒ „˜Õù É Á∑©b ÷¢áŒ „á?
Áfl∑≈⁄ „Ê⁄Ê øÃ ÃÒÉ?
ÁŒ‹ ©˜Ã „˜Õ ⁄π∑ Œ˜‚c -
‚ʬ ÁŒ‹Ûb Á∑¢¡ flπ⁄Ê „ÈŒ ¢ Ê?

eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee
Áfl∑≈⁄ „Ê⁄Ê Áø‹Ë Œ‚ ŒÊ ∑Á◊©Áá‚≈ ªÊß∑; 1973 Áflø Öı¡ á ß„É ∏Ë
∑⁄á ÃÙb “„‹ù ß„Œ „˜Õ ÃÙ» ‚á˚
57
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

Ω⁄
‚Êß’⁄˶ Áflø …Ê® „¬Ê⁄ ‚Ê‹ “È⁄ÊÀË
’È…
˜ »Ë ŒË Œ„ ‹˜÷Ë
ß„ ∫’⁄ ≈Ò‹Ë Áflø Ø∑ ∑
•“ÀÓ “ÈÃ
˜ É ¶π ‚ÈÀÊ߶ -
’È…
˜ »Ë ‚Êß’⁄˶ áÊ ¡ùŒË Ãù ø¢ªÊ ‚Ë
◊⁄áÊ Á‹¶ ‚Ë ¥„á ∑Ê„É

“ÈØ ⁄ •°ªbÙ ¶πÀ ‹˜ªÊ -


’È…
˜ »Ë ¥Õ ª® á„c ‚Ë,
©„ Ãù ¥Õ ® ⁄Á„¢ŒË ‚Ë

ß‚ ŒÊ ◊Ë’ -
Á¡Õ ’¢ŒÊ ⁄Á„¢ŒÊ „ÈŒ
¢ Ê
¥Õ á„c ©„ ¡ùŒÊ?

Á’‹∑È‹ áüc, ©„ Ãù ¥Õ ‚ŒÊ ® „ÈŒ


¢ Ê

◊⁄Ë•ù ‚Ùøù ’È‹ùÇ Ã∑ áÊ ¶®•ù -


◊Òb á„c ßÕ ⁄Á„¢ŒÊ
‚˜Ã ‚◊¢ŒÈ ⁄ ø˜‹ ∑ ¶ß¶
•‚c á’Ë ŒÊ ◊Í„¢ Ø∑ÀÊ ‚Ë
“⁄ á’Ë á„c ∞Õ ¶ß¶
ß„ Ãù ∞Õ „Ë ⁄Á„¢ŒÊ „Ò, ∞Õ ¡¢Á◊¶

©˜π» ⁄Èπ˜ » áÓ ¡»Çù ◊È» ∑ ç» ‹®•ù


’ªÊáË Á◊˜≈»Ë •¢Œ⁄

„ÈÀ ◊Òb ßÕ Ã ¥Õ flË ⁄Á„¢ŒÊ „ù

58
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

’‹’Ë⁄Ê
¡‹@œ⁄, 23 •∑ÃÎ’⁄ - ¡‹@œ⁄ “È‹‚ á π≈∑» ∑‹ù Œ ‡„ËŒ ÷ªÃ Á‚¢Ω
•¡Êß’ Ω⁄ Áfl°øbÙ ßÁÄʂ∑ fl‚Ãù ŒË øÙ⁄Ë Œ ŒÙ‡ Áflø Á“¢« √¢«⁄ πÈ⁄Œ Œ
’‹’Ë⁄ Á‚¢Ω œË⁄ á@Í ÁªaÖÃÊ⁄ ∑⁄ Á‹¶ „Ò˚ “È‹‚ ◊ÈπË áÓ Œ°Á‚¶ Á∑ ’‹’Ë⁄ Á‚¢Ω
∑Ù‹dÛ ‚⁄ŒÊ⁄ •¡Ëà Á‚¢Ω ŒË ¡’-Ω»Ë Ã áÒ∑ ˜ ≈Ê®, ‡„ËŒ ÷ªÃ Á‚¢Ω ŒÊ ‚Èá„⁄Ë
’∑‚Ê, ⁄Ê¡ªÈ⁄Í ŒË•ù ø“‹ù Ã “Òb≈ ’⁄Ê◊Œ „Ù ª® „Ò˚ ŒÙ‡Ë áÓ ¡’-Ω»Ë ¶“ÀÓ ª¤
$ø “Ê® „Ù® ‚Ë˚ Á“¢« Œ ‹Û∑ Œ˜‚Œ „á Á∑ ’‹’Ë⁄ ’Èœ° Í Á∑‚◊ ŒÊ ’¢ŒÊ „Ò˚ ©„Œ
∑Ù‹bÛ á¤∑ ŒË „°ÕË flË ’⁄Ê◊Œ „Ù® „Ò, Á¡„Œ áʤ ©„áÓ •¡Êß’ Ω⁄ Œ ‡Ë‡ ÃÛ»
‚Ë˚ - áflù ¬◊ÊáÊ, 24.10.94

∑Ò‚Ê ‚ùª ⁄øÊ߶ √¢«⁄ ù Œ œË⁄ ’‹’Ë⁄ áÓ


’ÁÀ¶ ∑Ë Áç⁄ŒÊ ÿÊ⁄ ‡„ËŒù ŒÊ!

„°Õ Áflø ’∑‚Ê ‚Ùá ⁄¢Áª¶, ¡ÊŒÍ ÷Á⁄¶


Ã» “Ãfiá ⁄Ê¡ªÈ⁄Í ŒË “Ê ∑
“Ò⁄Ëb ø“‹ù ÃÏÁ⁄¶ ¡Êfl ∑⁄ŒÊ ¡Ò≈b ‹◊ÒáË
ª¤ Áflø ∑Ò∆ b Ë Ω»Ë øÊø ŒË -
¶¬ÊŒË ŒË ⁄ÊÃ
©‚ Œ ÁŒ‹ Œ áÊ‹ π»ÙÇ ª®
◊È» ∑ Áç⁄ áÊ ø°‹Ë

¶“ „Ë ±∑≈⁄, ¶“ „Ë Œ⁄‡∑
¶“ÀÓ-¶“ áÊ$ ª°‹ù ∑⁄ŒÊ -
Á∑¢áÊ «˜‹
Ï ÊÇ ∫Íá ‡„ËŒù ŒÊ
Ã∑ŒË⁄ áÊ ’Œ‹Ë ∑ı◊ù ŒË
„°‚ŒÊ ⁄ÙŒ
b Ê ø°“È ∑⁄ ¡ùŒÊ
ªÊflÀ ‹ªŒÊ, áÊ•⁄ ‹Ê©bŒÊ

‚°Ã
È Ë ∫‹∑Ã, ∑Ù® Á∑Ã á ÷⁄ „¢ª
È Ê⁄Ê

√¢«⁄ ù Œ ’‹’Ë⁄ É ‹Û∑c ∑◊¤Ê-∑◊¤Ê ∑Á„¢Œ áÓ˚˚


59
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ß∑Œ◊
„◊ ¶Œ◊Ë „ù ß∑Œ◊Ë˚˚ ◊„‹Ê ë˚˚

ß‚ Œ◊ ŒÊ ∑Ë ÷⁄flÊ‚Ê
¡Ù ∑È√ ∑⁄áÊ ß∑Œ◊ ∑⁄ ‹Ô˚

¡Ù ∑ŒË flË ç» á „Ù߶
©‚ πÈ√¢  “‹ á¢Í ç» ‹Ô˚

Áfl¢áÇ ¿˜« „flÊ $ø ‹≈∑Ë ◊˜¿Ë ŒË •˜π


Á¬¢ŒªÊáË É fl⁄ ‹Ô˚

‚÷ ¡Ë• ῘÃ⁄ ߘ∑Ù Á’⁄ÃË ‹˜ª


¡Ù πÈÁ° ‚¶, ‚⁄ ∑⁄ ‹Ò˚

“⁄Œ‚Ë ◊á, Œ‚ “⁄Ê∞ ‚÷Ù


„⁄ ÁŒ‹ •¢Œ⁄ Ω⁄ ∑⁄ ‹Ô˚

ß‚ ¡Ëflá ŒË flÒÃ⁄áË ’¢ÁŒ¶


Áª¶á ŒË “¢¿
Í ‹ ç» ∑ Ã⁄ ‹Ò˚

“® ∑ȶ⁄Ë fl˜Ã⁄ Á◊˜≈Ë •¢Œ⁄


Áª⁄ ¡Ê ’Ë¡∑ ’À ∑, ‚˜πÀ ÷⁄ ‹Ò˚

Á¡‚á@Í øÃ ∑⁄áÊ, ∑⁄ ‹Ò


⁄Èπ˜ ù flùæ@Í Á’⁄„Ê ¡⁄ ‹Ò˚

ß∑Œ◊ ©◊⁄ù ‹@’Ê, ¡˜ª È ù ¡«Ê


⁄˜¡ ∑ ¡Ë ‹Ò ’¢ÁŒ¶, ◊⁄ ‹Ò˚˚

60
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

≈È∑»-≈È∑»
‚÷ ∑È√ ≈È≈˜ Ê ≈È∑»-≈È∑»
Ã˜Ã π¢« ’a„◊¢« ‚È⁄ áÊŒÁ’¢ŒÈ
Ãá ◊á ≈È∑» Ω»Ë ŒÊ fl‹Ê

„⁄ ‡Ò• ≈È∑»Ê Á∑‚ fl˜«Ë ‡Ò• ŒË


„⁄ ‡Ò• ≈Ï∑»Ê Á∑‚ fl˜«Ë ‡Ò• ŒÊ

Á‚◊aÁà ‚Ùøù á¬⁄ù

≈È≈˜ ∑ ‡’Œ •˜π⁄ ’À Áπ‹⁄Ê


•˜π⁄ •˜π⁄ ¡È» ∑ ’ÊÀË
’ÊÀË ¡È»∑ ¡»Ç Ãù®b •“»Ë
Á’¢ŒÍ ≈È≈˜ Ê ⁄πÊ ŒË ¡»Ç çÒ‹À ‹ÊªË

øÊáÀ flË ‚÷ ⁄¢ªù Áflø ≈˜≈È ¡ùŒÊ


‚¢ªÁŒ‹ Á„¡⁄ á ≈È≈˜ ŒÊ
¡Ë©»Ê π˜‚È ŒÊ

61
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

∑ȘÃÊ
[÷ªflÊá ¡Ù‡ Œ áù]

‹@◊-‚‹@◊Ë áŒË Á∑áÊ⁄


ÃÅÊ⁄Ë∫ŒÊá Ã ‡Êß⁄ ŒÙ„flù ⁄¤ ∑
∑Ò‚Ê ◊¢¬⁄ Á«˜∆Ê -
¥œ⁄Ùb ¥œ⁄ É flÁ„¢ŒË•ù ¿˜‹ù
“È∆
˜  fl„Àc Ã⁄ŒË•ù ’˜Ãπù
Á’⁄ÃË ‹Ê ∑ ’Ò∆Ó „¢‚...
á°Á‚¶ ¡ùŒÊ ∑˜Ã È Ê øÊÀ∑ ⁄ÈÁ∑¶
Ø∑À ‹˜ªÊ „¢‚ù Ã ‹„⁄ù É
©‚ ŒÊ Áø˜Ã flË „¢‚ „ÙÀ É ∑Á⁄¶
©‚áÓ ‚ÙÁø¶ „ÙÀÊ -
◊Òb flË ©„Œ flùæ@Í “ÊÀË ©˜Ã ø‹ÀÊ
ç⁄ ¥‚ áÓ ¿Ê¤ ¡Ê ◊Ê⁄Ë
π¢÷ù ’Ê√Ùb Ã⁄ á ‚Á∑¶
Áá¢◊√Ù À
Í Ê „Ù ∑ ∑¢… $Ã ◊È» ¶ß¶

’¢ÁŒ•ù ŒÊ ÃÅÊ⁄Ë∫ŒÊá ∑ÈØ  ©˜Ã „˜Á‚¶


Ã ‡Êß⁄ áÓ ‡Êß⁄Ë ∑ËÃË -
’¢ŒÊ flË •“ÀË „‚ÃË Áfl˜øbÙ Áá∑‹À É ∑Ê„¤Ê “ÒŒ
b Ê
©„ ‚Ùøù Œ π¢÷ù $Ã „Ë ø»Ç ∑ ’ÁÀ¶
’ʬ “Á⁄¢ŒÊ

Ã
‚Ê
ª

ŒÊ
◊ÙÃË

‹@◊-‚‹@◊Ë áŒË Á∑áÊ⁄ „◊ áÓ ∑Ò‚Ê ◊¢¬⁄ Á«˜∆Ê˚˚


62
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

∑flË
∑flË •“ÀË „ÈÀÓ Á‹πË ∑ÁflÃÊ
¶∫⁄ ÃÙb “È∆ ° Ó “ÊÁ‚¥b “»ÇáË ‡È⁄Í ∑⁄ŒÊ „Ò
‚°Á¡¥b π°’ É Ã⁄ŒË á¬⁄
•˜π⁄ù ŒË ÁøÀÊ® Œπ ∫ÈŒ „Ò⁄Êá „¢Œ È Ë „Ò
ߢ¡ “„‹ù á¬⁄ á ∑Œ á„c ‚Ë ŒÁπ¶

¡Œ ∑flË Ã∑ ª˜‹ •“»ŒË „Ò


Ãù ©„ „˜‚ŒÊ „Ò „Ò⁄Êá á„c „¢Œ
È Ê
Á∑Ã-Á∑Ã Áflª»Ë ª˜‹ ’ÀŒË ‹ªŒË „Ò
Ãù ø˜“È ∑⁄ ¡ùŒÊ „Ò

∑flË •“ÀË „ÈÀÓ Á‹πË ∑ÁflÃÊ


‚¢Ã⁄ flùæ Á¿‹ŒÊ „Ò
∑ÁflÃÊ ŒÊ •¢Œ⁄ Ãù „Ù⁄ flË ‚È„ÀÊ „Ò
©‚ŒÊ •¢Œ⁄ œÈ“˜ ŒË ø¢◊È Ë fl⁄ªÊ Á◊˜∆Ê „Ò
©‚Œ •¢Œ⁄ ’Ë• „Ò -
÷Áflπ ŒÊ
Á◊aÃÿÍ ŒÊ
‚¢Œ„ ŒÊ

∑flË •“ÀË „ÈÀÓ Á‹πË ∑ÁflÃÊ


©¤≈Ê ∑ ŒπŒÊ „Ò -
⁄à ŒË Ω»Ë Áflø ⁄à ⁄à Áflø Á∑⁄á ‹ªŒË „Ò
◊c„ áŒË áŒË ‚ʪ⁄ ‚ʪ⁄ ’¢Œ Í ’ÀŒÊ „Ò
µ⁄à ¶Œ◊Ë Áflø “afl‡ ∑⁄ŒË „Ò

∑flË •“ÀË „ÈÀÓ Á‹πË ∑ÁflÃÊ áʤ π«ù ∑⁄ Á⁄„Ê „Ò

63
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

‚ÈÖá flÊ¤Ë ∑ÁflÃÊ


‚ÈÖá Áflø ∑flË áÓ ∑ÁflÃÊ ∑ËÃË

Œπ,Ù ‚ÈÖáÓ Áflø flË ÿÊŒù á Á“˜¿Ê á ¿Ù»Ê

“ÃÊ á„c ©ŒÇ ÁŒ‹ Áflø ∑Ë ¶®


©„ ⁄‚Ã Áflø π»Ù ∑ Á‹πÀ ‹˜ªÊ

∑ʺ¬ ∑‹◊ ŒË ‚¢ªÃ Áflø ©„ $∑˜‹Ê ‚Ë


Á¡‚◊ ÷ÙªÀ fl‹ Á¡¢áÊ $∑˜‹Ê

©„áÓ •˜π⁄ “Ê∞ ‡Ë‡-’‹Ú⁄Ë


∑ʺ¬ “Ê⁄ flùæ@Í ∑¢’À ‹˜ªÊ

¡ÊªŒË•ù ‚Ùøù ŒÊ ∑flË áÓ ‚ÈÖáÓ Áflø


‚ÈÖáÊ ‹ËÃÊ
‚ÈÖá Áflø ∑flË áÓ Á‚⁄¡À ∑ËÃÊ
Ã ¡ÊªÀ-‚Ê⁄ ® ÷˜‹È Áª¶

64
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ŒÈ˜π ÁáflÊ⁄á
ŒÈπ ‚Èπ „Ë Ã ÷∞ Áá⁄Ê‹Ó˚˚ ◊„‹Ê ë˚˚

Áá⁄¢∑Ê⁄ ŒÈπŒÊ⁄Ë˚˚ ◊„‹Ê ï˚˚

Á¡‚ É ∑⁄ ∑ ŒÈπË ¡ „Ùfl


’¢ŒÊ ©„ ∑¢◊ áÊ ∑⁄ Ãù ø¢ªÊ

á “¢ªÊ áÊ Œ¢ªÊ ø¢ªÊ


áÊ ¡Êª Ãù ø¢ªÊ
áÊ Œπ Ãù ø¢ªÊ
áÊ ¡ÊÀÓ Ãù ø¢ªÊ
¶“ ’Ò∆ á’»Ê ∑⁄ ‹∞
∑Ë ◊¢ŒÊ ∑Ë ø¢ªÊ
áÊ ‚ÈÀÓ Ãù „Ù⁄ flË ø¢ªÊ

áÊ ’Ù‹Ó Ãù ø¢ªÊ
áÊ ’„ÈÃÊ ◊ÊÀ ∑⁄ Ãù ø¢ªÊ
áÊ ◊Ù„ ∑⁄ Ãù ø¢ªÊ
áÊ Áá„¢È ‹Êfl Ãù ø¢ªÊ
áÊ ÁŒ‹ ŒË ’Êà ∑⁄ Ãù ø¢ªÊ
áÊ ÃùΩ á ∑⁄ ©«Ë∑ù
áÊ ÿÊŒ ∑⁄ Ãù ø¢ªÊ
áÊ ÷È‹ ˜  Ãù ø¢ªÊ
áÊ ‚Ùø Ãù ø¢ªÊ
áÊ ⁄È‚˜  Ãù ’„ÈÃÊ ø¢ªÊ

áÊ ∑¢◊ ∑⁄ Ãù ø¢ªÊ


áÊ ∑Ê◊ ∑⁄ Ãù ø¢ªÊ

65
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

áÊ „˜Õ ‹Êfl Ãù ø¢ªÊ


áÊ Ω⁄ ¿˜«, á ’Ò∆Ó ’ÊÁ⁄ “⁄Ê∞ ø¢ªÊ
á ¶∞ á ¡Ê∞ ø¢ªÊ
•∑‹ ∑⁄ Ãù ø¢ªÊ
á ‚flÊ‹ ∑⁄ Ãù ø¢ªÊ
„⁄Œ◊ Áä-Áä ◊⁄á áÊ‹Ûb áÊ ¡Ëfl Ãù ø¢ªÊ
øÊ⁄ Á‚Á⁄¥b ¡ á„c ‚⁄ŒÊ
’¢ŒÊ ŒÈπ˜ É ‚˜πÈ ∑⁄ ¡ÊÀÓ Ãù ‚÷ ÃÙb ø¢ªÊ˚˚

66
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

‹Ù⁄Ë

1.

’≈Í ◊⁄Ê
•˜πù áʤ ‚ÈÀŒÊ
„˜Õù áʤ ’Ù‹ŒÊ

’≈Í ŒË•ù •˜πË•ù $ø fl˜«Ë-‚Ê⁄Ë √Ë‹ „Ò


•áÊ◊ „Ò •∑Ê‹ „Ò •áË‹ „Ò
Á¡ŒÇÊ ⁄¢ª áÊ ¶∑Ê⁄ „Ò
Á¡ŒÇÊ ⁄¢ª ŒÈœ˜ Í Ã Œ˜œÈ Í „Ë ‚Ê∑Ê⁄ „Ò

’≈Í Œ ‚ÈÖá
fl˜«-fl˜« ∫Ê’ù Œ Áá˜∑- Áá˜∑ ’Ë• á-
’˜Œ¤ù, ⁄Ê„flù Ã ‚Í⁄¡ù Œ ’Ë•
’≈Í ŒÊ ‚ÈÖáÊ ©»áÊ á„c ¡ÊÀŒÊ
©«À ÃÙb “„‹ù ¶∑ʇ „ÙÀÊ ‹ÛøŒÊ

’≈Í ◊⁄Ê
•˜πù áʤ ‚ÈÀŒÊ
„˜Õù áʤ ’Ù‹ŒÊ

2.

‚ıb ¡Ê “Ê⁄Ù “⁄Ë•ù ªÊflÀ


“⁄Ë•ù ªÊflÀ ªËà „flÊ Œ
“ıÀù ÃÒÉ ªÈ»Ã Ç Ë ÁŒ˜ÃË
‚ŒÊ fl„À Ã ‚ŒÊ ⁄„À ŒË
œË ◊⁄Ë Ã΢ ‚πË ‚„‹Ë
67
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

Á…˜« ŒË •ùŒ⁄ ◊⁄Ë ∑Ê߶

‚ÈÀ áË ‹Ê«Ù “⁄Ë•ù ªÊflÀ


“⁄Ë•ù ªÊflÀ ªËà „flÊ Œ
•Ê“ù Ø∑Ë∞ ߘ∑Ù ‚ÈÖáÊ
◊Òb Ã¢Í ŒÙ„flb „Ù⁄ ∑Ù® áÊ
’Ê’‹ Œ Ω⁄ ’≈»Ë
‚Ëá ‹˜ªË ◊⁄Ë ¿Ê߶

‚ÈÀ áË “Ê⁄Ù...

68
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

Ã⁄Ê Á∫¶‹
Ã⁄Ê Á∫¶‹ ◊⁄ ‹„Í Áflø
ª⁄ÁŒ‡ ∑⁄ŒÊ ◊ÒÉ ¡Ë©bÁŒ•ù ⁄πŒÊ

Ã⁄Ê Á∫¶‹ œ˜“È ù-œÙÃË „flÊ


Á¡‚ Áflø ◊Òb ‚Ê„ ‹ÒŒb Ê „ù

Ã⁄Ê Á∫¶‹ ◊⁄Ë flÊÀË $ø ’Ù‹ŒÊ


ß‚ Áflø ‚ÈÀŒÊ „ù Ã⁄Ë ¶flʬ

Ã⁄Ê Á∫¶‹ -
“„‹Ó ‹„Í ŒÊ ∑Ã⁄Ê
‚Í⁄¡◊ÈπË Œ πÃù Áflø
‚÷ ÃÙb “„‹ù ÁπÁ»¶ 瘋
È
•“ÀË ’Ù‹Ë ŒÊ “„‹Ê •˜π⁄
œË •“ÀË ŒÊ “„‹Ê ’Ù‹
⁄ÊªË ¶‹Ê“ ¿¢„È ŒÊ „Ò

◊Òb Ã⁄Ê ◊˜ÕÊ ø¢◊È ŒÊ „ù Á¡flb ¥ŒÙb “„‹Ë flÊ⁄ ø¢ÁÈ ◊•ù ‚Ë
Áç⁄ •˜πù

Ã⁄Ê Á∫¶‹ Áá⁄Ê Á∫¶‹ á„c


Ã⁄ Á∫¶‹ Áflø ‚÷ ∑È√ áflb Á‚Á⁄¥b “„‹Ë flÊ⁄ „ÙÀ ‹ªŒÊ „Ò

Ã⁄Ê Á∫¶‹ ‚¢¡Ëflá “„‹-Á“aÕ◊Ê ◊Í‹-¶œÊ⁄

69
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

©‚ fl‹Ó
¡ÊÀ ∑ ⁄‚ÃÊ ÷°‹ È Ó
÷≈∑ ⁄„ ‚ù Á“¢«ù •¢Œ⁄
øÊ⁄ “Ê‚ á ∑Ù® ’¢ŒÊ, áÊ ’¢Œ ŒË ¬ÊÃ
“Ë¤Ê ø¢á œ⁄ÃË ©˜Ã øÁ»Ç¶ ‹ªŒÊ ‚Ë
ŒÙ ⁄°πÈ ‹@◊-‚‹@◊ ß∑ ŒÍ¡ É ø¢◊È Œ ø°≈Œ
‚»∑ Á¡©b ◊ÀË ŒÊ ŒÁ⁄¶ flÁ„¢ŒÊ ‚Ë
‚Í⁄¡◊ÈπË Œ πÃù •¢Œ⁄ ’Ëb« ª°‹ù ∑⁄Œ
π»ÇË ∑Ê⁄ Œ ¥„‹Ó
áʤ-ŒË á°…Ë Œ ◊ÍÃÀ ŒË flÊ¡ •Ê©bŒË ‚Ë
©‚ fl‹Ó Ã΢ ’„Èà „Ë øÃ ¶®
Ã⁄Ê áù ‹Ò ∑ ◊Òb ’È⁄»Ê߶
Ã⁄ áÊ$ ª°‹ù ∑⁄á É ¡Ë• ∑⁄ŒÊ ‚Ë

Á∑œ⁄ •ÀÁŒ‚ “¢¿Ë •÷»flÊ„ ©Á»¶


Ã Áç⁄ ’Ò∆ Áª¶

70
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

Ã⁄Ê fl¿Ù»Ê

Ã⁄Ê fl fl¿Ù»Ê ◊⁄Ë ¡Êá π˜‚ŒÊ


Á◊⁄ª ŒË Áá¶üc ÁŒ‹ Áç⁄ ᘂŒÊ

Ááà ¶fl ÿÊŒ Ã⁄Ë ºÙÃ πÊfl ÁŒ‹


«˜’È  ÁË-ÁË ÁÃÀ∑ É ç»ŒÊ

Ã΢ ‚Ë ‚ŒÊ ¡ÊáŒflÊ ’ÁÀ¥d Á∑©b ¡Êá‹ÓflÊ


Ã¢Í „Ë ◊⁄Ë ¡Êá ÷ÈÁ° ‹¶˜ Á∑©b Áç⁄ŒÊ

¶“ É Ã‚Ë„ Œ ∑ ∑Ò‚ ‹flb ‚Èπ˜


∑Œ Ãù Á∫¶‹ ∑⁄ •“ÀÓ flË ŒÈπ˜ ŒÊ

¡ Ã¢Í „Ùflb áʤ ç⁄ ∑ËÇŒ •ù Œflʤ


’¢áÇ ‹®∞ “Êfl áʤ Á¡»ÇÊ ⁄„ „˜‚ŒÊ

Ã⁄Ê fl fl¿Ù»Ê ◊⁄Ë ¡Êá π˜‚ŒÊ


Á◊⁄ª ŒË Áá¶üc ÁŒ‹ Áç⁄ ᘂŒÊ

71
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

1.

ø¢á ‚Í⁄¡ Ã ªŒ b


ø°∑Ë ÃflÊ Ã ø⁄πÊ
fl°«Ë Ω»Ë ŒË•ù ª⁄Ê⁄Ë•ù
Ã ⁄‚Ã Œ “„Ë∞
¡Ù •Ê“ á„c ø‹ŒÊ
“„Ë•ù É ∑Á„¢ŒÊ „Ò : ø‹ ∑ ¶¥

Ã΢ ø‹ ∑ ¶flb
Ã⁄ “Ò⁄Ëb Áfl¿ ¡Êflù ◊Òb
¶ ¡Ê •»Ë∞

2.

Ã⁄ „°Õ Á‚⁄¡Œ


•“ÀÓ „Ë ⁄¢ª ŒË Á◊°≈Ë ŒÊ ∑Ê‚Ê
‚’⁄ ŒË •ªá “∑Ê ∑ ¶“ù
fl‚‹ ŒÊ •Á◊aà “ËÀÊ
Ã Áç⁄ ß‚ É •“ÀÓ „°Õc ÷¢áÀÊ
∆Ë∑⁄-∆Ë∑⁄ ∑⁄áÊ
ß„ „ÙÀË „Ò ß‚ ∑Ê‚ ŒË
Ω»Ë Ãù Áç⁄ flË ø‹ŒË ⁄„ÀË

72
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

∑Ê‚Ê
∑Á⁄ ∑Ê‚Ê Œ⁄‚á ∑Ë ÷Íπ
◊Òb Œ⁄ ◊ùÁª¥ áËÃÊ áËÃ˚˚ ◊„‹Ê ë˚˚

If in Spain there is one glass of pure wine


It is the people who will drink it.
- PAUL ELUARD, 1948

©„áÓ ‚ÙÁø¶
Œ˜œÈ
‚ÙÁø¶
•ªáË Ã „flÊ
Ã ø˜∑ $Ã ‚Ã⁄¢ªË Á◊˜≈Ë Ω¢◊È À ‹˜ªË

•“ÀÓ „˜Õc ‚ÊÁ¡¶ ŒÈ◊‹


œÊª áÊ‹ ∑˜≈ ∑ ø˜∑ ÃÙb ‹ÊÁ„¶

ŒÈ◊‹
 ◊ÍœÊ Á“¶ ∑Ê‚Ê
Á¡‚ œ⁄ÃË …∑Ë „Ù®
¥‚ Áflø ‚◊Ù߶ ‚÷Ù ∑È√

•¢ª⁄Í ù ŒË ‡⁄Ê’ ŒÊ ‚ÙøŒË


Á¡„»Ë “Ê‹ ∞›¶⁄ á ‚“á Œ ‹Û∑ù ‹® ÁøÃflË ‚Ë
•“ÀË•ù ⁄ªù $ø flÁ„¢Œ “¢¡Ê’ ŒÊ ‚ÙøŒË
¡Ù Á«˜∆Ê á„c ∑Œ
‚ù÷ ∑ ⁄Áπ¶ Á“¶⁄ Á∑‚ ‹®
¡Ù Á«˜∆Ê á„c ◊˜Œ
È Ãù „Ù®•ù

‚ÙøŒË „Ò ß„ ∑Ê‚Ê ¥‚ ‹® „Ò...

73
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

...
flÊ¡ Ã⁄Ë Œ •¢Œ⁄
◊ÒÉ ©‚ ŒÊ ªËà ‚ÈÀËfl

Áfl„» Œ Áflø ø¢áÀ ÁπÁ»¶


ø¢Œ⁄◊Ê áÓ ∑Ȼ˕ù É ªÊflÀ ŒÊ ‚˜ŒÊ ÁŒ˜ÃÊ
«Ê⁄ ∑¢¡Í ù ŒË ©Ã⁄Ë œ⁄ÃË ©˜Ã

Á‚⁄ $Ã ‹Ò ∑ ∑Ê¤Ë ø¢á


È Ë
«¢Ω
Í  ‚Ê„ ÷⁄ŒË ªÊfl ◊ËÃù
©‚ „©∑ ŒÊ ªËà ¡Ù Á„∑ •¢Œ⁄ «˜Á∑¶
•À’Ù‹Ë øË‚ ¡Ù ’È‹ùÇ ≈È∑˜ Ë
Á¡‚ •¢Œ⁄ ø¢á ø∑Ù⁄ ß∑ ŒÍ¡ É Ã⁄‚ÁŒ•ù ◊˜∑
È ¡ÊflÀ

∑Ù∆Ó ø»Ç ’áÓ⁄ ¥„‹Ó ¿Ï“ ∑


◊Òb ¥‚É ªÊ©bÁŒ•ù Ø∑ù -
<◊Òb Ãù ¿ÃË ∑Ê¡ ⁄øÊ ∑ ŒÍ⁄ fl‹ÔÃc ¡ÊÀÊ
Ã΢ “„á ’‚¢ÃË øÙ¤Ê Á∑‚ ‹Ê»Ë É fl⁄áÊ
á Áø˜∆Ë áÊ ‚Èπ˜ -‚Èá„Ó Ê ç⁄ áÊ „ÙÀÓ ◊‹Ó
Ã΢ Á¡Õ flË fl˜‚ÀÊ „˜‚ÀÊ ‚˜Ã ∫Ò⁄ù ‚˜¡ÀÊ...>

flÊ¡ Ã⁄Ë Œ •¢Œ⁄


◊ÒÉ ‹ªŒÊ ©„ ªÊ©bŒË „Ò

flÊ¡ Ã⁄Ë Œ •¢Œ⁄


◊ÒÉ ©‚ ŒÊ ªËà ‚ÈÀËfl

74
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

Ö⁄◊
[ÁøÃa∑Ê⁄ Á⁄‡◊ ‚˜ÿŒ Œ áù]

ÃÙ» Œ „˜Œù ◊È∑ÃÊ „Ù ¡Ê


Á∑⁄ ¡ÊÀ Œ ⁄¢ª Ã ⁄πÊ
‚ù÷ ∑ ⁄°Áπ¶ ∑Í»Ê

¿˜« ß‚ fl‹ ŒË Áø¢ÃÊ


÷È‹
˜ ¡Ê
∑‹ÇÇ Œ áù fl‚Ë•Ã „Ù®•ù ÿÊŒù

πÈ‹
˜ ËÇ •ù ’Ê„flù ∑⁄∑ Á‚⁄ ©˜øÊ
◊á ŒË ‚˜πÀ É ‚˜πÀ áÊ$ ÷⁄ ‹Ò
Ã ¥‚Œ •¢Œ⁄ ’Ë• ∑⁄Œ

Áç⁄ ¡Ù flË ©˜ªÀÊ
©„ ©˜ªÀÊ “„‹Ë flÊ⁄Ë
„⁄ ‚Ë◊Ê ÃÙb ’Ê„⁄
‡Ê„⁄ª ÃÙb flË flœ ∑ á»

75
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

‚Ö⁄
‹@◊Ê ‚Ö⁄ •∑flù
ª˜«Ë ŒË ’Ê⁄Ë Œ ‡Ë‡ $Ã
◊Òb Á‚⁄ ⁄˜Áπ¶ „Ò

’Ê⁄Ë ∆¢…Ë ‚Ëà Á¡©b


’⁄ÖË‹Ë ⁄˜ÃÈ  ‚˜¡À „˜Õ Á◊¤Ê߶
¡ù Á“¶⁄Ë Œ ∆@… ∑¢á É
á˜∑ ŒË ’Í’¢ ¤ ¿Ù„fl
¡ù ÃÊ“ ø»Ç $Ã ’¤Œ ◊˜Õ ©˜Ã
◊ù á „˜Õ ⁄Áπ¶ „Ò

∑È√ “‹ ⁄Ê„Ã Á◊¤ŒË


ÁŒ‹ É ∆@… “ÒŒ
b Ë „Ò

‚Ê⁄ ¡˜ª ŒË•ù ª˜«Ë•ù ŒÊ π»∑Ê ß˜∑-Ù Á¡˜∑Ê


‚Ê⁄ ¡˜ª ŒË•ù ª˜«Ë•ù ŒÊ ‚Ö⁄ •∑flù
¶∫⁄ Œ⁄-‚fl⁄
ߘ∑Ù Õù $Ã ¡Ê ∑ ◊˜∑
È ¡ùŒÊ „Ò

76
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

•“aÒ‹ ◊„ËáÓ ŒË ‡Ê◊


‚◊ù Ω»Ë ŒÊ øÊ’Ë Œ áʤ •˜ª ∑ËÃÊ
⁄˜Ã
È ’„Ê⁄ ŒË ’Í„ ¶À π‹ÛÃË
«ÒÖÁÙ «‹ Œ 瘋
È flË fl‹Ó Á‚⁄ Áπ» „á
“⁄ ∆¢… „Ê‹Ó flË „Ò

∆¢… Ω»Ë ÃÙb áÊ’⁄ „Ù®


∑¢áù É ¿Ï„¢ ŒË ø¢ªË ‹˜ª
ø¢ªË•ù-ø¢ªË•ù ÿÊŒù ŒË $flÊ ⁄È◊∑

◊⁄ ∑È‹ Á“¶⁄ ‚˜¡À ◊ÒÉ Á◊‹À Œ ‹® ¶∞


‚Ê„flb ’Ò∆ ◊⁄Ë fl‹ Œπ ⁄„ „á
Áflø∑Ê„ ∑¢œ Á„¡⁄ ŒË ©‚⁄Ë „Ù®
ß∑ ŒÍ¡ fl‹ Ø∑Œ ◊È‚∑ùŒ „ù

©„ •“À áʤ Á‹¶∞


flÃá ŒË•ù ⁄Èà ˜ ù ⁄◊¬ù ‚Ê⁄ù
¡Ë© ∑ áʤ Á’ÃÊ®•ù ⁄ÊÃù “a÷ÊÃù
©„ ‡Ò•ù flË
¡Ù ◊È‚ÊÖ⁄ •À¡ÊÀ Áflø áʤ ‹Ò ÃÏ⁄ŒÊ -
◊ù ◊⁄Ë ©„ Ö⁄Ê∑ Á‹¶®
¡Ù ©‚ “ÙÃ Œ “ÊflÀ ‹® ⁄πË ‚Ë
’Ê“ Á‹¶ß¶ ∫à ÂflË⁄ù •Ã Á∑ÃÊ’ù
¡Ù “ÈÁ‹‚ á ∑’¬ Áflø ∑⁄Ë•ù ‚á
◊⁄Ê ‚Ê®∑‹
‚∑Í‹ ŒÊ ’‚ÃÊ
Á¡‚ Áflø ≈˜≈È Ë ‚‹Ó≈ “® „Ò

∆@…Ë-∆@…Ë “ıÀ ⁄È◊∑ŒË

77
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

...
Á∑‚ á fl˜Á…¶ ◊⁄ áÊ‹Ùb
◊⁄Ê „Ë “⁄¿Êflù
∑ıÀ Á∑‚ Œ ’Ê√Ùb ¡cŒÊ á„c „Ò?
∑Ë “⁄¿Êflù Á“¢« ’Ê√Ùb „Ù ‚∑ŒÊ „Ò?
“ÃÊ á ø‹ŒÊ

ß‚ fl‹Ó ◊Òb ‡⁄Ë⁄ Œ Áflø „ù


‚Í⁄¡ ◊⁄ ◊˜Õ ’¤ŒÊ
¿ù Œ ’Ê√Ùb ‚∑ ’»Ê „Ò
¿ù Ãù ◊⁄Ê ŒÍ¡Ê „˜Õ ‚Ë
“Ò⁄ ŒÍ‚⁄Ê
ÃË‚⁄Ê áÓÃ⁄
©‚Œ ’Ê√Ùb ∑Ê„ŒË „‚ÃË

¡’ ∑Ê Á’¿»Ê ◊⁄ áÊ‹Ùb ◊⁄Ê „Ë “⁄¿Êflù


Ã’ ∑ „◊ „Òb ÷∞ •œÍ⁄ Á◊⁄Ã∑ ¡Ò‚

78
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

‹@◊Ë ‹@◊Ë áŒË ’„Ò˚˚ - ’Ê’Ê ‡∫ Ö⁄ËŒ

øÈ“-øÈ“ËÃ á°‚ ¡ùŒ ‹Û∑c Á∑Õ ø˜‹?


•“ÀË áÊ÷Ë ŒË ∑‚ÃÎ⁄Ë-«¢ª?
÷Èπ˜ ◊ıà Á„¡⁄ ÃÙb «⁄Œ?
∑Ë ßáÇù ◊Ê»Ë ª˜‹ ‚ÈÀ ‹ËÃË?
¡ù ßáùÇ •“ÀË „ÙÀË É ¡Ê Á◊‹ÀÊ?
•˜¡ ∑Ë Á∑‚ ◊‚Ë„ ¶©ÀÊ?
Á∑„»Ë ¡Ê ∑ ª˜«Ë ç»áË?
¡ π¢√È ª∞ Ãù ∑Ë „Ùflª  Ê?
ß„ ∑Ò‚Ê áÊ≈∑ Á¡‚ Áflø „⁄ ∑Ù® ‚ùª ⁄øÊ©bŒÊ?
¶“Ê ÷˜‹ È ∑ ŒÍ¡Ê ’ÁÀ¶?
∑Ë „⁄ ∑Ù® ø˜‹Ê √Ù∑ ⁄ù√À ŒË ∑‹◊∑˜‹Ê?
‡Ê„ „È‚á Ò , „Ë⁄ Ã ⁄ù√Ê, ∑˜‹È “Òº’¢ ⁄?
‹@◊Ë-‹@◊Ë «¢Ω Í Ë áÒb Œ “Ê⁄‹Ó “˜ÃÀ?
„⁄ ∑Ù® √˜‹Ê Á∑Õ ø˜‹Ê?

79
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

◊„∑◊Ê «Ê∑
≈Ò‹ËÖÍáù flÊ‹Ó „Ù∑Ê ÁŒ¢Œ ‚ıŒÊ fløÀ -
ª˜‹ ∑⁄ ‹ÔÀË ø¢ªË „¢Œ È Ë*
“⁄ ¡ ∑Ù® ª˜‹ ∑⁄áÙb flË ¡Ê∞
Ã ÖÍá Œ áÓ» flË áÊ ¶∞
Ãù ∑Ë„ŒË ◊ù É ◊Ê‚Ë ¶π ’¢ŒÊ!

±“⁄ Á‹πÀÊ ‚÷ ÃÙb ø¢ªÊ


“È⁄ÊÀÊ •¬◊Ê߶ ≈Ò‹ËÖÎá˚
ß‚ áÊ$ ±‚Ë ÃÊ⁄ ¡È»ŒË „Ò
œÈ⁄ ∑ʤ¡ ¡Ê ‹˜ªŒË „Ò˚
•ª‹ É ª˜‹ ∑⁄áË “ÒŒ b Ë-
⁄Í„ É ∆@… “ÒŒb Ë „Ò˚
ÃÊáÊ“Í⁄Ê fl˜¡ŒÊ ⁄Á„¢ŒÊ˚
◊ᶮ•ù ∑⁄ŒÊ ’¢ŒÊ˚
¡’ ‹ªÈ ŒÈá˶ ⁄Á„¢ŒË „Ò
Á∑¿Ï ‚ÈÀŒÊ Á∑¿Ï ∑Á„¢ŒÊ „Ò˚
’Ù‹ ’Ù‹ ∑ÊÖÍ⁄ „Ù ¡ùŒ
Áø˜∆Ë “˜Õ⁄ ©˜Ã ‹Ë∑ù
“»Çá flÊ‹Ê ¡ á®b “»ÇŒÊ
ŒÈáË•ù ⁄Á„¢ŒË “»ÇŒË
•ÀÁ‹Áπ¶ flÊø, •ÀÁ∑„Ê ‚ÈÀŒË˚
á’¬ ©«Ë∑ ŒË ø‹ŒË ⁄Á„¢ŒË
¶‚ ŒË ’˜ÃË ’¤ŒË „Ò˚
Áø˜∆Ë•ù Á‹π-Á‹π “Ê® ¡Ê
ÁŒ‹ ŒÊ „Ê‹ ‚ÈÀÊ® ¡Ê˚˚

_______
*It’s good to talk -- British Telecom

80
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

’¢‚⁄Ë
∑flÀ ‚È ⁄ù√Ê, ∑ıÀ ∑áÇ®¶
‚˜Ã
È Ë ∑Ê߶ •¢Œ⁄ ‚Ê„ ÷⁄ŒÊ „Ò
’È‹-Ç „˜Õù ŒË ¿Ï„ ‚È⁄ù ∑¢’Ê©bŒË
Ãá π˜‚È ŒÊ, ◊á «⁄ŒÊ „Ò
•˜‹ ¬∫◊ù ©˜Ã çÍ∑ù ◊Ê⁄
flÒŒ ÁŒ‹Ó ŒÊ “Ë» „⁄ŒÊ „Ò
⁄¢ª-‚È⁄ª ¢ Ê ◊ΩÊ ’⁄‚
∑ıÀ ‚ùfl⁄Ê ⁄¢ª ⁄¢ªŒÊ „Ò

∑flÀ ‚È „Ë⁄ Ã ∑ıá ‚Ë ⁄ÊœÊ


’¤ŒË fl¢√‹Ë É ø¢◊È ŒË „Ò
‚˜Ã ‚È⁄ ∑˜πÈ Áflø ‹Ô ∑
‚Ã⁄¢ªË ‹Ù• ¡¢◊ŒË „Ò
Áπ»Ë øÊáÀË ⁄Êà Œ Áfl„»
◊„∑ù-«¢ªË ‚˜“ÀË á˜øŒË „Ò
áÊŒÁ’¢ŒÈ Œ ∑¢Á…•ù •¢Œ⁄
‚˜πÈ ŒË áŒË¶ fl˜ªŒË „Ò

∑flÀ ‚È ⁄ù√Ê, ∑ıÀ ∑áÇ®¶


∑flÀ ‚È „Ë⁄ Ã ∑ıá ‚Ë ⁄ÊœÊ

81
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ÃÙÃÊ, ΩÙ»Ê Ã ’¢ŒÊ


ÃÙÃÊ ◊á◊ÙÃÊ ‚Ë ’Ò∆Ê
•¢’ ŒË ≈Ê„À $Ã ‚ÈÖáÊ ‹ÒŒ
b Ê-
’¢ŒÊ ©‚É Á“¢¡⁄ “Ê ∑
“Ê∆ “»ÇÊflÀ ‹˜ªÊ˚
ÃÙÃ ŒË •˜π πÈ‹ËÇ ÿ∑Œ◊
ŒÍ⁄ ©«Ê⁄Ë ◊Ê⁄ Áª¶
◊È» ∑ ç⁄ á ¶ß¶˚

¡¢ª‹Ë ΩÙ» ‚ÈÖáÊ ‹ËÃÊ -


’¢ŒÊ ©‚Œ “ı»Ëb Á∑˜‹ ∆Ù∑ŒÊ
©‚ ©˜Ã ∑Ê∆Ë “ÊflÀ ‹˜ªÊ˚
ΩÙ» ŒË •˜π πÈ‹ËÇ ÿ∑Œ◊
ŒÍ⁄ ©«Ê⁄Ë ◊Ê⁄ Áª¶
◊È» ∑ ç⁄ á ¶ß¶˚

’¢Œ É ©‚ŒÊ ‚ÈÖáÊ ‹Ô ’Ò∆Ê˚


’¢Œ á ’¢Œ $Ã ∑Ê∆Ë “Ê ∑
©‚É Á“¢¡⁄ “Ê߶
Ã “Ò⁄c Á∑˜‹ ∆Û∑ ∑ ‚Í¤Ë øʘ ø»ÇÊ߶˚
∑ÒŒË „Ù߶ ¥‚ Õù „Ë ⁄Á„¢ŒÊ ’¢ŒÊ
Á∑Ã á ¡ÊflÀ ¡ÙªÊ˚˚

82
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ß„ ‚◊ù

1.
ß„ ∑Ò‚Ê ‚◊ù „Ò
‹ªŒÊ „Ò ‚÷Ù ∑È√ ¶“ $ø ‚◊Ù߶
Á¡flb ÿÊŒù $ø ‚◊Ê® -
©ŒÇËÇ ¶flʬ Ã ∫ȇ’Í

ß„ ∑Ò‚Ê ‚◊ù „Ò
ßflb ‹˜ª ‚Ê⁄ áÊflù ŒÊ •⁄Õ ß˜∑Ù
Ã ‚Ê⁄ •⁄Õù ŒÊ flË áù ß∑ „Ò
Ó
2.
“⁄
¡¢◊Œ ’˜ø É ¡È „Ùß “Ë»Ê
©„ Á∑‚ ◊ù É “ÃÊ „Ò
¡È Œ°Á‚•ù Œ˜‚Ë á„c ¡ùŒË
¡Ù ßá‚Êá $Ã ’ËÃ ©„ Á∑‚ ⁄˜’ É “ÃÊ „Ò

ß„ ∑Ò‚Ê ‚◊ù „Ò
¡Ù á Á„¡⁄ •⁄ áÊ „Ë fl‚‹ „Ò
„⁄ ∑Ù® Á∑‚ áÊ‹ “⁄ Áç⁄ flË ß∑˜‹Ê „Ò

ß„ ∑Ò‚Ê ‚◊ù „Ò
ßflb ‹ªŒÊ Á∑ flÈ„ á„c ÃÙ ∑È¿ ÷Ë á„c „Ò

83
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

∑‹Ê◊ ¶‡∑
◊Òb Ãù ’‚ •À÷Ù¤ π»ÇÊ ‚Ë
ÃÏ⁄Œ ¡ùŒ ‹Ù∑ ŒπŒÊ˚
„⁄ ∑Ù® flπÃù-◊Ê⁄Ê ’»Ê Á“¶⁄Ê ‹ªŒÊ ‚Ë˚
‚˜øË ª˜‹ „Ò ◊Òb Ãù ©‚É ‹÷ŒÊ ‚Ë˚

øÊá∑ ◊Òb ∑Ë ∑ıÃ∑ Á«˜∆Ê -


©„ ‚ÊÇ◊À ¶® á¬⁄ ’øÊ ∑ ‹@Ω ª®
¡Ò‚ - „◊ áÓ á®b “„øÊáÊ ÃÏ◊ ∑Ù!
¡Ò‚ - „◊ Á∑¶ ¡Êá ÃÏ◊ ∑ıá „Ù!
“˜‹Ê ◊Ê⁄ ’È√Ê ª® ŒËflÊ
◊˜¿Ë „˜ÕbÙ ÁËÇ∑Ë
ª⁄Œ‡ ∑⁄ŒÊ ≈°≈È Ê ÃÊ⁄Ê
Á‚⁄ Áflø ’„ ∑ ⁄ÖË ◊È„◊¢ Œ ªÊÀÓ ªÊflÀ ‹ÊªÊ˚

•‚‹ ◊b „◊ ∑Ù Á∑¶ ©‚áÓ ∫ÈŒ ∑Ù á®b “„øÊáÊ˚


©‚∑ •¢Œ⁄ ◊ÒÉ •“ÀÊ-¶“Ê á¬⁄c ¶ß¶˚
‚÷ ∑È√ ‚È„ÀÊ-‚È„ÀÊ ‹˜Áª¶
„ÈÀ flË ‚È„ÀÊ ‹˜ªŒÊ ⁄˜’ á √Î∆ ’È‹Ê∞ ◊Òb ÃÙ˚b
©‚É Á◊‹ ∑ ‚÷ ∑È√ ÷˜‹ È Ê
◊⁄ Ê-Ã⁄Ê ¡¢◊ÀÊ ◊⁄áÊ

©‚É ‹÷À á°Á‚¶˚


ŒÈá˶ Œ ◊‹Ó Áflø πÙ ª® Á∑Ã áÊ ‹÷Ë˚

∑‹Ê◊ ‡Êß⁄

‹˜π ◊Ê⁄ ‹Ò „Ê∑ù ©‚ ◊È» á„c •ÊÀÊ˚


‚’⁄-‚Èπ˜ ∑⁄ ‹Ò fl⁄à Áª¶ ‚Ù ÷ÊÀÊ˚˚

84
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

◊ıÃ
÷‹flÊá ŒË ◊ıà „¢Œ
È Ë „Ò
¡Œ ©„ …„ ¡Ê∞

á⁄Ã∑Ë ŒË ◊ıà „¢Œ


È Ë „Ò
¡Œ ©„ á˜øŒË-á˜øŒË ©˜π» ¡Ê∞

¡˜≈ ŒË ◊ıà „¢Œ


È Ë „Ò
¡Œ ©„ŒÊ ’Ù„¤ ‚» ¡Ê∞

“¢¿Ë ŒË ◊ıà „¢Œ


È Ë „Ò
¡Œ ©„É •“ÀÊ ¶‹ÇÀÊ á Á◊‹

‡Êß⁄ ŒË ◊ıà „¢Œ


È Ë „Ò
¡Œ ©„ Á‹π á ‚∑

ÿÙœ ŒË ◊ıà „¢Œ


È Ë „Ò
¡Œ ©„ •“ÀÓ „Ë •˜ª „Ê⁄ ¡Ê∞

ßá‚Êá ŒË ◊ıà „¢Œ


È Ë „Ò
¡Œ ©„ ÿÊŒ á„c ⁄πŒÊ

85
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ߘ∑Ù
ª˜‹ ߘ∑Ù „Ë „Ò
¡Ù ◊Òb ∑Œ ’Ù‹ ∑ ∑⁄ŒÊ „ù
∑Œ Á‹π ∑
∑Œ ø˜“È ∑⁄∑ ∑⁄ŒÊ „ù
ª˜‹ ߘ∑Ù „Ë „Ò

ªËà ߘ∑Ù „Ë „Ò
∑Ù® ’Ò∆ ∑ ªÊ©bŒÊ „Ò
∑Ù® ߇áÊá ∑⁄ŒÊ ªÊ©bŒÊ „Ò
∑Ù® á˜øŒÊ ªÊ©bŒÊ „Ò
ªËà ߘ∑Ù „Ë „Ò

‚◊ù ߘ∑Ù „Ë „Ò
∑Ù® «Êß⁄Ë Á‹πŒÊ „Ò
∑Ù® œ˜∑Ê ÁŒ¢ŒÊ „Ò
∑Ù® ÿÊŒ ⁄πŒÊ „Ò
‚◊ù ߘ∑Ù „Ë „Ò

‚ÈÖáÊ ß˜∑Ù „Ë „Ò
∑Ù® ‚°ÁÈ Ã•ù ‹ÒŒ
b Ê „Ò
∑Ù® ¡ÊªÁŒ•ù
•À¡¢◊ •“ÀÓ “È⁄Áπ•ù ŒÊ ‚ÈÖáÊ ‹ÒŒ
d  „á
‚ÈÖáÊ ß˜∑Ù „Ë „Ò

‚÷ ∑È√ ߘ∑Ù „Ë „Ò
∑Ù® áÊ‹ ⁄Á„¢ŒÊ „Ò
∑Ù® Áfl¿Á»¶ ⁄Á„¢ŒÊ „Ò
∑Ù® Áª¶á ∑Ù “aÊ“Ã „¢ŒÈ Ê „Ò
„Ò ‚÷ ∑È√ ߘ∑Ù „Ë

86
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

„Ë⁄Ê ¡á◊
…⁄Ë …Ê„ ∑ ’Ò∆Ê Á◊˜≈Ë çÙ‹ù
„Ë⁄Ê ¡á◊ •◊˜‹ È »Ê ‹ªŒÊ ∑ı«Ë¥b πÙ≈Ê
ß‚ „Ë⁄ ŒÊ ÷Ê• ‚Ê„flù áÊ‹ “ÒŒ b Ê
¶“ ªÊ„∑ ¶“ „Ë flÀ¡Ê⁄Ê
∑Ò‚Ë•ù π«ù π« Á‚⁄¡À„Ê⁄Ê
◊˜∑È À Áflø á ¶©bŒÊ fl‹Ê
Á∑‚ Ã⁄ùÇ Áç⁄ ∑⁄Œù „Ë‹Ê -
“˜Ã
È ⁄ áÊ‹ ‹Ö¬ù ŒË π«* π« ∑
“Ê⁄∑ Áflø ¡Ê Œı»ù ‹Ê ∑
¡ù Áç⁄ ©„É Áø˜∆Ë Á‹π ∑
Á¡‚ŒË ∫ÊÃ⁄ ‹ªŒÊ ¡Ëflù
©„ŒÊ ‡È∑⁄ ◊áÊflù
∑ı«Ë¥b „Ë⁄Ê „Ù ¡Êflù

eeeeeeeeeeeeeeeeeeeee
*Scrabble

87
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

‚Êߢ‚ŒÊá É
‡È∑⁄˶ Ã⁄Ê
ß„ Œ˜‚À ‹® Á∑

’¢Œ ŒÈ¶¤ „flÊ ŒÊ ÷Ê⁄


22 “ı«b ◊È⁄’˜ Ê ß¢ø „ÈŒ
¢ Ê „Ò
Á∑ ÁŒ◊ʺ ŒË ⁄ı• 80 ‹˜π ø∑a ÖË ‚Ò∑«¢ ÃÏ⁄ŒË
Á∑ ß∑ Õù Á≈∑ ’¢Œ ŒË œ⁄ÃË ŒË Áπ˜ø 1G „¢Œ È Ë
Ã ß‚ ÖÊ⁄◊Í‹Ó ŒÊ flË e = mc2

‡È∑⁄˶ Ã⁄Ê
ß„ Œ˜‚À ‹®
œ⁄ÃË „Ù⁄ “⁄ „Ù⁄ „Ù⁄ „Ò
“ÊÃÊ‹Ê “ÊÃÊ‹ ‹π ¶ªÊ‚Ê ¶ªÊ‚

‡È∑⁄˶ Ã⁄Ê ‚Êߢ‚ŒÊá


Ã⁄Ê Œ°Á‚¶ ‚◊√ Á‹¶ „Ò
◊ÒÉ flË ‹ª Á⁄„Ê „Ò
Á∑ ◊Òb „ù
◊Òb ¡Ë©bŒÊ „ù

88
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

Ã‹
Ã‹ ŒπÙ
Ã‹ ŒË œÊ⁄ ŒπÙ
ß∑ ∑Ê‚ øÙb ŒÍ¡ ∑Ê‚ ø Á«ªŒÊ Ã‹
ŒÙ„flù É ¡Ù» ∑ ⁄Áπ¶ ß‚ œÊ⁄ á
•“ÀÓ „Ë ⁄¢ª⁄˜ÃË Á∑¢áË ‚È„ÀË ‹˜ª

ß„ Ã‹ ¥‚ ’Ë¡ ŒÊ „Ò
¡Ù ©˜ªÀ ‹® ªÁ¤¶ á„c Á“‚ Áª¶
’Ë• ‚ÙøŒÊ ©„ ∑Ù„fi ÃÙb ◊È∑à „Ù Áª¶
Ã‹ Áflø flÁ„¢Œ ‚◊b É ŒπÙ

ß„ ÿÊŒ ⁄πÁŒ•ù Á∑ œÊ⁄ flË Ã‹ „Ë „Ò


Ã‹ ŒπÙ
Ã‹ ŒË œÊ⁄ ŒπÙ

89
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

ªÈÀÊøı⁄
ªÈÀÊøı⁄ ◊Òb ∑Œ á„c Áª¶
∑Ù® ªÈÀÊøı⁄ ŒÊ áù ‹ÔŒb Ê „Ò
Ãù ÁŒ‹ É ∑È¿ „ÙÀ ‹ªŒÊ „Ò

◊ù ªÈÀÊøı⁄ ⁄Á„¢Œ •“ÀÓ Á⁄‡ÃŒÊ⁄ù


ŒË•ù ª˜‹ù ∑⁄ŒË „¢ŒÈ Ë ‚Ë
◊Òb ©„Œ π¢÷ù $Ã ’Ò∆ ªÈÀÊøı⁄ ø‹Ó ¡ÊÀÊ

¥
ı ŒÙb ‹ªŒÊ ‚Ë -
ªÈÀÊøı⁄ ∑Ù® ¡ªÇÊ „Ò
¡‹@œ⁄ Œ “⁄Ç áflb ‡„⁄ ‹Êª
áÇ⁄  Áflø ∑Ù® ’˜ÃË „Ò ¡ªŒË-’È√˜ ŒË
◊Òb Á⁄‡ÃŒÊ⁄ù ŒÊ ‚ÙøŒÊ ¡Ù ∑Œ Á◊‹Ó á„c

•˜¡ flË ©„ Õù ’„ÈÃË ŒÍ⁄ á„c


áÓ» „Ë „Ò ’„ÈÃ áÓ»
◊Òb Á¡Õ flË „¢ŒÈ Ê „ù
¥
Ùı Õ „Ë „¢ŒÈ Ë „Ò ◊ù
¥ ı Õ „Ë „¢ŒÈ Ê „Ò ªÈÀÊøı⁄

90
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

∑ÁflÃÊ
[’‹⁄Ê¡ ª⁄flÊ‹ flÊ‚Ã]

◊⁄Ë ∑ÁflÃÊ •¢Œ⁄


ÃÒÉ ÁŒ‚ŒÊ ⁄ıÀ∑ ◊‹Ê Áª˜œÊ “ÒŒ
b Ê

ß„ Ãù ’Ê’‹ Áfl„» Áª˜œÊ


π»ÇË Áfl•ùŒ» Ø∑
œ◊∑ ∑ʤ¡ œ⁄ÃË ∑ù’Ê
‚÷ ∑È√ á˜ø
‚πË•ù ◊Êflù ÷ÒÀù
ß∑ ¿˜« ŒÍ¡Ë øÈ∑
˜ ŒË ’Ù‹Ë
„˜Õ “Ò⁄ù áÊ‹ ª˜‹c ‹˜ª „Ê‚Ê ÁπÁ»¶

π»ÇË Áfl•ùŒ» ‚Ùø -


ß„ flË Á„¡⁄ Áfl¿Ù» «⁄Ë•ù
•“ÀÊ «⁄ ›∑ÊÀ Œ ‹®
Áª˜œ ŒÊ ß„ ‚ùª ⁄øÊ߶˚
©‚É „ÈÀÓ ® ‚ÈÖáÊ ¶fl -
‚ÈÖáÊ „Ù߶ ’Ê’‹ Áfl„»Ê
øË∑ù ◊Ê⁄ “È∑Ê⁄ ’Í„Ê á πÈ‹Ç
Á∑Õ ‚πË•ù Á∑Õ ◊Ê“˚

œ⁄ÃË ∑ù’Ê Á¿Á»¶


œ◊∑ ∑ʤ¡ “ÒŒ
b Ë
π»ÇË Áfl•ùŒ» „˜‚˚ ˚

91
’Ë ˚ ¡ ˚ ∑

∑flË ’Ê⁄

•◊⁄¡Ëà ø¢Œá (¡á◊ 1946, áÒ⁄’Ù Ë, ∑Ëá˶) ‚¢á 1980 ÃÙb ‹@«á ⁄Á„¢ŒÊ „Ò˚
ß‚ ÃÙb “Á„‹ù ß„á π˜’Ë-•˜ÃflÊŒË á∑‚‹Ë ‹„⁄ Áflø ŒÙ ‚Ê‹ ∞∑ùà ∑ÒŒ
∑˜≈Ë; ß‚ ‹„⁄ Œ ‚ÊÁ„à Œ “⁄ø Œ‚ÃÊfl¬ Ã ∑ÊÁfl-‚¢ª„a Á◊˜≈Ë ŒÊ ⁄¢ª ŒÊ
•Ã ÃË„ ÃÙb flœ ºÒ⁄-“¢¡Ê’Ë ‚ÊÁ„Ã∑ Á∑ÃÊ’ù ŒÊ ‚¢“ÊŒá/•áÏflÊŒ ∑ËÃÊ˚
Á“¿‹Ó ‚Ê‹ù Œı⁄Êá ¿“Ë ‹Óπù ŒË Á∑ÃÊ’ çÒ‹‚ÍçË•ù Ã ∑ÁflÃÊflù ŒË Á∑ÃÊ’
¡»Çù ŒÊ “Ê∆∑ù áÓ ÷⁄flù „¢ª
È Ê⁄Ê ÷Á⁄¶˚ ß„ŒË ∑ÁflÃÊ ŒÊ •¢ª⁄¬Ë Ã „Ù⁄
’Ù‹Ë•ù Áflø ©‹ÕÊ ¿“ ø˜∑ È Ê „Ò˚