ELEKTROTEHNIČKI FAKULTET SARAJEVO

INŽENJERSKA FIZIKA II Predavanja za 1. sedmicu nastave

1.MEHANIKA FLUIDA
1.1 Uvod Fluidima nazivamo tečnosti i gasove (plinove): to su supstance koje lako mijenaju oblik, odnosno koje mogu teći. Mehanika fluida ili hidromehanika je dio mehanike u kojoj se proučavaju zakoni ravnoteže i kretanja tečnosti i gasova. U mehanici fluida zanemaruju se strukturna svojstva tečnosti i gasova i smatraju se kao neprekidne sredine, neprekidno raspoređene u prostoru. Mehanika tečnosti se naziva hidromehanika; ona se dijeli na hidrostatiku koja opisuje tečnosti u miru i hidrodinamiku koja proučava tečnosti u kretanju. Slično, gasove proučava aerostatika i aerodinamika.

1.2

Statika fluida

Pošto su fluidi neprekidne sredine onda se misaono mogu podijeliti na elementarne zapremine čije su dimenzije dovoljno velike da ne zalaze u strukturu fluida i dovoljno male da se sile koje dejstvuju na njih mogu smatrati konstantnim. Dio fluida misaono se može zamjeniti čvrstim tijelom ili njegovim dijelom iste zapremine, oblika i gustine kao i razmatrani dio fluida. Ovakav način razmatranja fluida naziva se principom očvršćavanja pomoću kojeg se na fluide mogi primjeniti zakoni čvrstog tijela.

Neka je na slici 1.1 izdvojen jedan dio fluida. Na njega mogu djelovati spoljašne i unutrašnje sile. Unutrašnje sile se međusobno uravnotežavaju pa ih nećemo dalje razmatrati.

Iz uslova ravnoteže posmatranog elementa dobijamo: mg + m ω2 x i + R = 0 ( 1. slobodna površina tečnosti će se postaviti normalno na pravac rezultante svih spoljašnjih sila.4 ) . Na slici 1. ako je : mg +Fp = 0 ( 1.Na osnovu principa očvršćavanja posmatrani element fluida biće u ravnoteži ako je zbir svih spoljašnjih sila koje djeluju na njega jednak nuli. U slučaju da na tačnost pored sile teže djeluje i neka druga spoljašnja sila.1) gdje je mg sila teže elementa a Fp površinske sile.2 prikazan je primjer slobodne površine tečnosti u sudu koji se obrće ugaonom brzinom ω. onda će površina tečnosti u svakoj tački biti normalna na pravac sile teže.3) Integriranjem gornje jednačine i određivanjem konstante integriranja iz početnih uslova ( x=0 i y = 0 ) dobijemo: Y = (ω2 x2 )/2g ( 1.2 ) odakle za projekcije na ose dobijamo: m ω2 x = R sinα i mg = R cosα ili djeljenjem jednačina dobijamo: tgα = dy/dx = (ω2 x )/g ( 1.1 Slobodna površina tečnosti Ukoliko na tečnost dejstvuje samo sila teže. 1.2. U ovom slučaju na uočeni element tečnosti pored sile teže mg djeluje i centrifugalna sila Fcf = man = m ω2 x i . U posmatranom slučaju gorni uslov je ispunjen za inercijalni koordinatni sistem. Pod dejstvom gornjih sila fluid će biti u stanju mirovanja kad brzina svakog njegovog elementa bude jednaka nuli.

) Po Paskalu pritisak u proizvoljnom dijelu mirne tečnosti jednak je u svim pravcima i prenosi se podjednako po cijeloj zapremini mirnog fluida tj. 1. zamislimo tekućinu u posudi ( Sl.6 ) Pritisak je skalarna veličina . p1= p2 = p3 = const.Slobodna površina tečnosti pod navedenim uslovima u sudu obrazuje rotacioni paraboloid. Jedinica za pritisak je: [ p] = 1 N2 m = 1 paskal = 1Pa Paskalov zakon : pritisak u cijelom mirnom fluidu je konstantan ( Pascal 1650. god.3 Hidrostatički pritisak Pritisak uzrokovan samom težinom fluida nazivamo hidrostatičkim pritiskom.2 Pritisak ( tlak ) Tečnost ili plin djeluju određenom silom na svki dijelić zida posude u kojoj se nalaze. . 1. pritisak je: p= dF dS (1. odnosno na svaku površinu tijela koje se nalazi u fluidu.2. 1. p= F S ( 1.3) i izračunajmo koliki tlak djeluje na djelić površine ∆ S na dubini h. Sila koja djeluje okomito na jedinicu površine zove se pritisak ili tlak. Da bismo dobili zakon za hidrostatički pritisak.5 ) Ako sila nije konstantna po čitavoj površini.2.

8 ) 1. Atmosferski tlak nastaje zbog vlastite težine zraka.4 ) .2.2. Arhimedov zakon Kada je tijelo uronjeno u fluid. tj. Atmosferski pritisak Zemlja svojom privlačnom silom drži oko sebe vazdušni omotač. odnosno: p= ρgh ( 1.7 ) Pa je pritisak ( sila na jedinicu površine ) p = ∆ G / ∆S. barometarskoj formuli : p = p0 e − ρ0 gh p0 ( 1. tzv.5. Pritisak zraka možemo izmjeriti pomoću Torricellijeve cijevi. Zemljinu atmosferu.4. Da bismo izveli formulu za potisak zamislimo tijelo volumena V uronjeno u fluid gustine ρf ( Sl 1. : ∆ G = ∆mg = ρ∆V g = ρ g h ∆S ( 1. 1. Tu silu nazivamo potiskom ( uzgnom ). javlja se rezultantna sila prema gore kao posljedica hidrostatičkog pritiska. Radi jednostavnost pretpostavimo da je tijelo u oliku kocke ili valjka. .8 ) dobivamo vrijednost za normalni atmosferski pritisak u jedinicama SI Pa = ρ g h = 101325 Pa Atmosferski pritisak se vrlo često izražava u barima. Primjenom formule ( 1. gdje je 1 bar = 105 Pa U atmosferi gustina zraka se mijenja ( opada ) sa visinom pa se i atmosferski pritisak mijenja sa visinom po tzv. odnosno 760 Torr ili jedna fizikalna atmosfera.9 ) gdje je po i ρo pritisak i gustoća na visini h = 0 . Sandardni atmosferski pritisak je pritisak stuba žive visine 760 mm pri temperaturi od 0 oC.Sila na površinu ∆ S prouzrokovana je težinom stupca tekućine nad tom površinom.

Strujnica je zamišljena linija čija tangenta u svakoj tački pokazuje smjer brzine. Sila F1 ima smjer prema gore.): Takve fluide nazivamo idealnim fluidima. a sila F2 usmjerena je prema dole. a ne i vremena. Strujanje nastaje zbog vlastite težine fluida ili zbog razlike u pritiscima.1 Strujanje idealnog fluida Kretanje fluida nazivamo strujanjem. Dio fluida omeđen strujnicama nazivamo strujnom cijevi. 1. Putanja je niz uzastopnih položaja koje čestica fluida zauzima pri kretanju.5 ).3. 1. . sila F1 biće veća od sile F2 i kao rezultat pojavit će se sila prema gore tj. Sila na donju bazu površine S je F1 = p1 S. dok je sila na gornju bazu F2 = p2 S.Sila koje djekuju na bočne strane kocke poništavaju se. potisak ili uzgon U = F1 – F2 = ρf g h1S . Budući da je hidrostaički pritisak na nivou h1 = h 2+ h veći nego na nivou h2.3 Dinamika fluida 1. strujnica i putanja čestice se poklapaju. Zbog jednostavnosti u početku ćemo zanemariti sva trenja koja se javlju u fluidu i smatrat ćemo da se radi o nestišljivim fluidima ( ρ = const.ρf g h2S = ρf g h S ili U = ρf V g = m f g ( 1. Pri strujanju razni slojevi fluida imaju razne brzine i među tim slojevima javljaju se sile unutrašnjeg trenja ( viskoznost ). Uglavnom ćemo razmatrati stacionarno strujanje: Pri takvom strujanju brzina čestica i pritisak u fluidu su samo funkcije položaja. Tijelo lebdi u fluidu ako je težina tijela uravnotežena potiskom ili ρf = ρtijela. Kada je strujanje stacionarno. To je poznati Arhimedov zakon koji glasi: Tijelo uronjeno u fluid izgubi od svoje težine onoliko kliko je teška njime istisnuta tečnost.10 ) Gdje je mf masa istisnutog fluida.. Pri stacionarnom strujanju strujnice ne ulaze ni ne izlaze iz strujne cijevi ( Sl.

1. švicarski fizičar je 1738. konstantna je ρ S 1 v 1∆t = ρ S 2 v 2∆t = ρ S 3 v 3∆t = const. Volumen fluida koji u jedinici vremena prođe kroz određeni presjek naziva se protok i iznosi: Φv = Sv ( 1. Eksperiment je pokazao da je pritisak na mjestu gdje je brzina veća manj nego tamo gdje je brzina manja . Tamo gdje je cijev uža.1. Pritisak u cijevi se može mjeriti pomoću vertikalne staklene cjevčice ili vertikalnog otvorenog manometra ( Sl. ( 1.5 ) Za vrijeme ∆t kroz presjek S prođe volumen fluida Sv∆t.2 Jednačina kontinuiteta Posmatrajmo strujanje fluida kroz cijev različitog presjeka ( Sl.3 Bernoullijeva jednačina Danuel Bernoulli.3.11 ) Ako je gustoća fluida svuda konstantna i ako unutar strujne cijevi nema izvora i ponora. Te je konstantan i protok: Φv = Sv = const.3.12 ) To je jednačina kontinuiteta. našao zakon o raspodjeli pritisaka unutar strujne cijevi. Ta sila dolazi zbog razlike pritisaka: pritisak u širem dijeu cijevi je veći nego u užem. 1. koja u vremenu ∆t protekne kroz bilo koji presjek.1. Fluid se ubrzava tamo gdje se cijev sužava: dakle na čestice fluida dlejule sila usmjerena od šireg dijela cijevi prema užem. masa fluida. brzina je veća i obratno.6 ) .

15) Taj rad je jednak promjeni energije čitavog razmatranog volumena fluida.Da bismo izveli Bernoullijevu jednačinu. Rad ∆ W1 izvršen nad sistemom na presjeku S1 prenosi se preko sistema na presjek S2 gdje sistem izvši rad ∆ W2 protiv sila vanjskog pritiska p2.13 ) ∆ W2 = -p2 S2 v2 ∆ t = -p2 ∆ m / ρ (1. Pri tom je sila pritiska F1 = p1S1 na površini S1 izvršila rad: ∆ W1 = F1 ∆s1 = p1S1 v 1∆t.= p1 ∆m / ρ Dok je rad sile F2 = p2 S2 na površini S2: (1.Ek1 + Ep2 – Ep1 = = ½ ∆mv22 .16) i sredimo.½ ∆mv12 + ∆mgh2 – ∆mgh1 Kada izjednačimo izraze (1. posmatrajmo stacionarno strujanjr idealnog fluida kroz strujnu cijev promjenljivog presjeka ( Sl. dobivamo: (1.15) i (1. 1. Ta se promjena može izračunati kao razlika kinetičke i potencijalne energije iscrtkanih malih volumena ∆ V1 = S1 ∆ s1 i ∆ V2 = S2 ∆ s2: ∆ E = Ek2 . Ukupni rad izvršen nad sistemom je ∆ W = ∆ W1 + ∆ W2 = (p1 – p2) ∆ m/ ρ (1.7 ) Neka za vrijeme ∆t kroz presjek S1 peotekne masa fluida ∆m = ρ S 1 v 1∆t.16) .14) Gdje smo predznakom minus uzeli u obzir da su smjerovi sile i pomaka suprotni.

jednačina (1. Ona kaže da je zbir statičkog.17) (1.17) prelazi u p1 – p2 = ρg (h2 – h1) To je već poznati izraz za razliku hidrostatičkih pritisaka u mirnom fluidu.p1 + ρgh1 + ½ ρv12 = p2 + ρgh2 + ½ ρv22 ili p + ρgh + ½ ρv2 = konst. (1. ρgh-tlak zbog težine. ½ ρv2-dinamičku tlak) To je Bernoullijeva jednačina za strujanje idealnoh fluida. razlike visina. Ako je v1 = v2 = 0.19) . dinamičkog (brzinskog) tlaka i tlaka koji dolazi zbog visinske razlike pojedinih dijelova fluida uvijek konstantan za određenu strujnicu. (1.18) ( p-statičku tlak. tj ako fluid miruje (hidrostatika).

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful