2013 YILI BÜTÇE SUNUMU

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Sayın Taner Yıldız’ın, Bakanlığın 2013 Yılı Bütçesini TBMM Plân ve Bütçe Komisyonuna Sunuş Metni

14 Kasım 2012

STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI

Sayın Başkan, Değerli Milletvekilleri, Konuşmama başlarken hepinizi saygıyla selamlıyorum. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın 2013 yılı Bütçesini sunmak üzere huzurlarınızda bulunuyorum. Bakanlığımız bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşları ile birlikte; yaklaşık 5 milyar liralık yıllık yatırım bütçesine ulaşmıştır. Bakanlığımız, ülkemiz adına çok önemli uluslararası projeleri yürütmekle birlikte ülkemizin enerji altyapı yatırımlarının gerçekleştirilmesi ve enerji piyasalarının rekabete dayalı olarak yeniden yapılandırılması sürecini yönetmektedir. Bakanlığımızca; Enerji sektöründeki gelişmeler dikkatle izlenmekte ve bunun neticesinde gerekli tedbirler alınmaktadır. Ülkemiz enerji arz güvenliğinin sağlanmasına Bakanlığımızca büyük önem verilmekte, artan enerji talebi dikkate alınarak enerji arz güvenliğimize yönelik politikalar oluşturulmaktadır. Bu bağlamda; enerji arz güvenliğinden kaynaklanan riskleri azaltmak için,    Serbest piyasa unsurlarının işlevselliğinin artırılması, Yatırım ve ticaret ortamının iyileştirilmesi, Yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarına öncelik verilerek kaynak çeşitlendirmesinin sağlanması, Enerji sektörünün sürdürülebilirliğini temin etmek amacıyla enerji kaynaklarının, taşıma güzergâhlarının ve enerji teknolojilerinin çeşitlendirilmesi, Nükleer enerjinin sisteme entegrasyonu, Ülkemiz yeraltı ve yerüstü kaynaklarının ülke ekonomisine yüksek katma değer sağlayacak şekilde değerlendirilmesi, Enerji arz ve talep zincirinin her halkasında enerji verimliliğinin artırılması, Enerji diplomasisi kapsamında uluslararası işbirliğinin geliştirilmesi

 

 

yönündeki çalışmalarımız devam etmektedir.

1

Ülkemizdeki enerji talebi artışı ile birlikte dünya enerji talebi de her ülkede farklı oranlarda olmakla birlikte küresel ölçekte sürekli artmaktadır. Bu talebi karşılamak için küresel enerji yatırımları her yıl artış göstermektedir. Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre enerji sektörüne 2011-2035 yılları arasında küresel ölçekte toplam 37,9 trilyon dolar yatırım yapılacağı tahmin edilmektedir. Yatırımların;    16,9 trilyon dolarının elektrik sektörü (% 58 üretim, % 11 iletim ve % 31 dağıtım), 10 trilyon dolarının petrol sektörü (% 87 arama ve üretim, % 3 taşıma ve % 10 rafinaj), 9,5 trilyon dolarının gaz sektörü ( % 71 arama ve üretim, % 23 iletim ve dağıtım ve % 6 sıvılaştırılmış doğal gaz), 1,2 trilyon dolarının kömür sektörüne (% 94 madencilik ve % 6 taşıma)

yapılması planlanmaktadır.

2011-2035 Yılları Arasında Yeni Politikalar Senaryosu Dikkate Alındığında Kaynaklara Göre Enerji Arzı Altyapı için Yatırımlar

2

Söz konusu senaryoların tamamına göre fosil yakıtların (petrol. 450 ppm senaryosuna göre yüzde 23 oranında bir artışla 14.3 milyar TEP.9 TEP Mevcut politikalar senaryosu Yeni politikalar senaryosu 450 ppm senaryosu* Milyar Milyar Uluslararası Enerji Ajansı (UEA). Verimliliğin teşvik edildiği yeni politikalar senaryosuna göre yüzde 40 oranında artış ile 16. kömür) payları nispeten azalmakla birlikte. 2011 *Atmosferde bir milyon partikül içerisinde 450 partikül sera gazı hedefi) 3 .9 TEP 14.96 milyar TEP.3 TEP 12. miktarsal olarak artmakta ve bu yakıtlar hâkim kaynaklar olmaya devam etmektedir.  Mevcut enerji politikaları ile devam senaryosuna göre yüzde 51 oranında artışla 18. 2035 Yılı Enerji Ve İklim Senaryolarına Göre Dünya Birincil Enerji Talebi Projeksiyonları Milyon TEP 18.1 TEP Milyar Milyar 16.85 milyar TEP’e   ulaşması beklenmektedir. doğal gaz.Uluslararası Enerji Ajansının tahminlerine göre 12.13 milyar TEP olan dünya birincil enerji talebinin 2035 yılında.

yeni politikalar senaryosu’na göre yüzde 18 ve 450 ppm senaryosuna göre ise yüzde 27 olacağı beklenmektedir.Dünya birincil enerji kaynaklarının yüzde 81’ini oluşturan fosil yakıtların 2035 yılındaki payı. dünya ülkeleri arasında. yeni politikalar senaryosuna göre yüzde 75’e düşecektir. elektrik üretiminde 20. yeni politikalar senaryosuna göre yüzde 7. rüzgar enerjisi kapasitesinde 16. Türkiye. mevcut enerji politikaları ile devam senaryosuna göre yüzde 80’e. yeni politikalar senaryosuna göre yüzde 24 ve 450 ppm senaryosuna göre yüzde 16’dır. En fazla kömür üreten 13. mevcut politikalar senaryosuna göre yüzde 14 oranında. Uluslararası Enerji Ajansı projeksiyonlarına göre 2035 yılı birincil enerji talebinde kömürün payı. Dolayısı ile nükleer enerjinin önemini kaybetmeyeceği görülmektedir. güneş enerjisi kapasitesinde 27. doğal gaz tüketiminde 20. ülke konumundadır. Jeotermal enerji kapasitesinde 12.15’e çıkması beklenmektedir. Yenilenebilir enerji kaynaklarının 2035 yılındaki payının. Nükleer enerjinin birincil enerji kaynakları içinde payı yüzde 5. Petrolün ve doğalgazın payı her üç senaryoda da önemli derecede farklılıklar göstermemekte ve petrolün payının yüzde 27 ve doğal gazın payının yüzde 23 olacağı tahmin edilmektedir.79 iken 2035 yılında mevcut enerji politikaları ile devam senaryosuna göre yüzde 6. 4 . kömür tüketiminde 14. elektrik tüketiminde 20. En fazla kömür rezervine sahip 17..            birincil enerji tüketiminde 21.. petrol tüketiminde 26. mevcut politikalar ile devam edilmesi durumunda yüzde 30.

Aynı şekilde ülkemiz. OECD üyesi olmayan ülkelerde ise 2010 yılında 6. Bakanlığımızca yapılan projeksiyonlar bu eğilimin orta ve uzun vadede de devam edeceğini göstermektedir.2035 Yılı Birincil Enerji Talebi Projeksiyonu (Uluslararası Enerji Ajansı) 450 ppm senaryosu Kömür 16 25 21 11 3 16 8 Petrol Yeni politikalar senaryosu Doğalgaz 24 28 23 7 3 11 4 Nükleer Hidroelektrik Mevcut politikalar senaryosu 30 27 23 6 2 9 3 Biyokütle ve çöp gazı Diğer yenilenebilir kaynaklar 0 25 50 75 100 OECD ülkelerinde 2010 yılında 5.5 oranında artarak 2030 yılında 5.6 milyar TEP olan dünya birincil enerji talebinin yüzde 3. dünyada 2002 yılından bu yana elektrik ve doğal gazda Çin’den sonra en fazla talep artış hızına sahip ikinci büyük ekonomi olmuştur. 5 .9 milyar TEP’e ulaşması öngörülmektedir.8 milyar TEP’e ulaşması beklenmektedir. Türkiye. OECD ülkeleri içerisinde geçtiğimiz 10 yıllık dönemde enerji talep artışının en hızlı gerçekleştiği ülke durumundadır.4 milyar TEP olan dünya birincil enerji talebinin yüzde 69 oranında artarak 2030 yılında 10.

6 . 2023 yılında birincil enerji talebimizin yüzde 90 oranında artarak 218 milyon TEP’e ulaşması beklenmektedir. hidrolik enerjin payı yüzde 4 ve yenilenebilir ve diğer enerji kaynaklarının payı yüzde 6’dır. Kömürün payının yüzde 37. Birincil enerji talebi içerisinde kömürün payı yüzde 31. petrolün payı yüzde 27. doğal gazın payı yüzde 32. petrolün yüzde 26.Dünya Birincil Enerji Talebi Ülkemiz birincil enerji talebi 2011 yılında yaklaşık 115 milyon TEP olarak gerçekleşmiştir. doğal gazın yüzde 23. nükleer enerjinin yüzde 4 ve yenilenebilir ve diğer enerji kaynaklarının yüzde 6 olması öngörülmektedir. hidrolik enerjinin payı yüzde 4.

2023 Yılında Birincil Enerji Talebi 218 MTEP %4 %2 %4 %4 % 26 115 MTEP %4 %4 % 27 % 32 % 23 % 37 % 31 7 .

alternatif enerji kaynakları. zaman ve miktar yönlerinden enerjiyi tüketiciler için erişilebilir kılmak şeklinde özetlenebilir. enerji alanında bölgesel işbirliği süreçleri çerçevesinde ülkemizi enerji koridoru ve terminali haline getirmek.  Enerji verimliliğini artırmak. Değerli Milletvekilleri. Konuşmamın bu bölümünde enerji sektöründe politika ve stratejilerin hayata geçirilmesine ilişkin çalışma ve uygulamalarımız hakkında bilgi vereceğim. Bu politikalarımız. kaynak çeşitliliği.  Enerji ve tabii kaynaklar alanlarındaki faaliyetlerin çevreye duyarlı halde yürütülmesini sağlamak. sürdürülebilirlik. metal ve metal dışı madenlerimizin üretimlerini arttırarak yurt içinde değerlendirilmesini sağlamak.  Yenilenebilir enerji kaynaklarının enerji arzı içindeki payını arttırmak.  Serbest piyasa koşullarına tam işlerlik kazandırmak ve yatırım ortamının iyileşmesini sağlamak. 8 .  Yerli kaynaklara öncelik vermek suretiyle kaynak çeşitliliğini sağlamak. yerli kaynakların ekonomiye kazandırılması. jeopolitik konumumuzun avantajları kullanılarak ve ülke gerçekleri ile küresel ölçekli dinamikler çerçevesinde yönetilmektedir.  Endüstriyel hammadde. Enerji arz güvenliğini esas alan temel politika ve amaçlarımız.  Maliyet.  Petrol ve doğal gaz alanlarında kaynak çeşitliliğini sağlamak ve ithalattan kaynaklanan riskleri azaltacak tedbirleri almak. enerji arz güvenliği. enerji piysalarında serbestleşme ve enerji verimliliği temellerine dayanmaktadır.  Doğal kaynaklarımızın ülke ekonomisine katkısını artırmak. Strateji ve politikalarımız.Enerji Politika ve Stratejilerimiz Sayın Başkan.  Jeostratejik konumumuzu etkin kullanarak.

9 . 2012 yılı içinde rekor seviyede bir artışla Temmuz ayında 39.392 MW. Ülkemizde. 2011 yılı sonunda 230 milyar kWh’e çıkmıştır. 2011 yılında işletmeye alınan santrallar ile elektrik enerjisi kurulu gücümüze 3. yüksek büyüme oranlarının sonucu olarak uzun yıllardan beri yıllık elektrik enerjisi tüketim artışı ortalama yüzde 7-8 seviyelerinde gerçekleşmiştir. belirli bir anda talep edilen en yüksek elektrik enerjisi talebi (puant talep). yıllık ortalama talep artışının yüksek talep senaryosunda yüzde 7. Değerli Milletvekilleri.846 MW olan elektrik enerjisi kurulu gücümüz 201 2 yılında Eylül ayı sonu itibarıyla yüzde 75 artışla 55. ülkemiz enerji sektörüne ilişkin bazı temel göstergelere değinmek istiyorum. 2002 yılında 31.633 MW’a yükselmiştir.785 MW’a ulaşmıştır. 2012 yılı Ekim ayı sonu itibarıyla ise 743’e yükselmiş olup 2012 yılı içerisinde 2.     2009 yılında 29. Bu rakam Ekim ayı sonunda 55.5 ve düşük talep senaryosunda ise yüzde 6. Ayrıca ülkemizde 2002 yılında 300 olan elektrik üretim santrali sayısı. 2010 yılında 33.870 MW. Son yıllarda.Ülkemiz Enerji Sektörüne Genel Bakış Sayın Başkan. Bu bölümde.5 seviyelerinde oluşması öngörülmektedir. 2011 yılı sonu itibarıyla 643’e.122 MW.045 MW olarak gerçekleşmiştir. 2011 yılında 36.387 MW’lık kapasite eklenmiştir. Üretim kapasite projeksiyonlarına göre bu artış önümüzdeki on yıllık süreç içinde de devam edecek olup.874 MW’lık kapasite artışı olmuştur. 2002 yılında 129 milyar kWh olan elektrik üretimimiz.

2% Yenilenebilir 0.9% Diğer 0.4% 10 .6% Doğal Gaz 41.3% Rüzgar 2.4% Hidrolik 25.Ülkemiz Elektrik Üretim Değerleri (Milyar kWh) 250 200 150 MILYAR KWH 100 50 0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 Üretim Değeri 129 141 151 162 176 192 198 195 211 229 2012 Eylül Sonu 182 2012 Yılı Eylül Ayı Sonu İtibarı ile Elektrik Enerjisi Üretiminin Birincil Enerji Kaynaklarına Göre Dağılımı (%) Jeotermal 0.3% Fuel-Oil 1.9% Kömür 27.

761 49.089 30.846 35.1% Doğal Gaz 17.5% Hidrolik 18.000 10.502 40.000 MW 20.836 41.785 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Yılı Eylül Ayı Sonu İtibarı İle Kurulu Gücün Birincil Enerji Kaynaklarına Göre Dağılımı (MW-%) Jeotermal 114 Rüzgar 0.911 55.3% 11 .596 33.7% Yenilenebilir 147 0.000 40.196 2.000 0 2012 Eylül Sonu Kurulu Güç 31.817 44.8% Diğer 3.9% Kömür 12.2% 2.Ülkemiz Toplam Elektrik Üretim Kurulu Gücü (MW) 60.000 30.587 36.524 52.4% Fuel-Oil 1.106 3.000 50.526 22.859 6.820 40.824 38.

000 2002 2012(Ekim Sonu) Toplam trafo gücümüz 2002’de 65. Ayrıca TEİAŞ’ın 2012 Yılı Yatırım Programında yer alan projelerinden 26 adet 2000 MVA gücünde trafo merkezi tesislerinin 2012 yılı sonu itibarıyla tamamlanması planlanmıştır.000 36.000.000 38.993 km’ye çıkarılmıştır.000 50. Elektrik dağıtım hattımız ise 2002 yılında 812.000 46.399 km iken 2012 yılı Ekim ayı itibarıyla 1.000 42.000 40.2002’de 41.000 48.133 MVA iken elektrik iletim hattı alt yapımızı güçlendirmek için yapılan yatırımlarla trafo gücümüz 201 2 yılı Ekim ayı sonu itibarıyla 108.933 km olan elektrik iletim hattımız yapılan yatırımlarla 2012 yılı Ekim ayı sonu itibarıyla 49.000 km’ye ulaşmıştır.378 MVA’ya çıkarılmıştır. Ülkemiz İletim Hattı Uzunluğu (km) 52.000 44. 12 .

Doğal gazın kullanılmaya başlandığı 1987 yılında 500 milyon sm3 olan yıllık yurtiçi doğal gaz tüketimimizin 2012 yılı bitimine kadar 48.000 400.000 500. 13 . Öte yandan 2002 yılında 4. Önümüzdeki yılda gün içi piyasa temelli olmak üzere Enerji Piyasası İşletme Anonim Şirketi (EPİAŞ) bünyesinde enerji borsasının kurulması için gerekli çalışmalar yürütülmektedir.000 600.000 300. talep tarafı yönetimine ve piyasa ayrışımına imkan tanıyacak olan “Gün Öncesi Piyasası” almıştır.000 0 2002 2012(Ekim sonu) Elektrik piyasasının serbestleştirilmesi için yürütülen çalışmalar çerçevesinde. temel amacı Sistem İşletmecisine (TEİAŞ) gün öncesinden dengelenmiş bir sistem sağlamak olan ve gün öncesi ticareti için kullanılan “Gün Öncesi Planlama” ve arz ve talebin gerçek zamanlı dengelenmesi amacına hizmet eden “Dengeleme Güç Piyasası” olmak üzere iki ayrı piyasa oluşturulmuş bulunmaktadır.000.000 700.000 800.510 km olan doğal gaz iletim boru hattı uzunluğu.215 km’ye ulaşmıştır . 1 Aralık 2009 tarihi itibarıyla nihai Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğinin (DUY) yürürlüğe girmesi ile birlikte.Ülkemiz Elektrik Dağıtım Hattı Uzunluğu (km) 1.000 200.000 100. üç uzlaştırma dönemini temel alan geçiş dönemi dengeleme ve uzlaştırma mekanizması yerine. Ayrıca dengesizliklerin uzlaştırılması da saatlik olarak yapılmaya başlanmıştır. 01 Aralık 2011 itibarıyla da Gün Öncesi Planlamanın yerini katılımın zorunlu olmadığı.000 900.5 milyar sm3 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. devam eden hatların tamamlanarak işletmeye alınması ile bugün itibarıyla 12.

000 8.000 10. Yenilenebilir enerji kaynağına dayalı üretim tesisleri için sağlanan fiyat teşviğinin kaynak bazında yeniden düzenlenmesi ve bahse konu tesislerle ilgili yerli imalatlara verilecek ilave teşviklerin belirlenmesi amacıyla 5346 sayılı Kanunda değişiklik yapan 6094 sayılı Kanun 8 Ocak 2011 tarihinde yürürlüğe girmiştir. jeotermal enerjisine dayalı üretim tesisi için 10.000 2. biyokütleye dayalı üretim tesisi (çöp gazı dahil) ile 14 .5. hidroelektrik üretim tesisi ile rüzgar enerjisine dayalı üretim tesisi için 7. yenilenebilir enerji kaynağına dayalı üretimde tesis tipine göre. Diğer illerimize de doğal gaz arzı sağlamaya yönelik olarak Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi (BOTAŞ) Genel Müdürlüğü ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından çalışmalar devam etmektedir.000 4.000 12.000 6.000 0 2002 20122012 Ekim Sonu Devam eden doğal gaz iletim boru hatlarının tamamlanarak işletmeye alınması ile 2012 yılı sonunda ise boru hatlarımızın yaklaşık 12. 2002’de sanayi ile konutta 5 şehrimize. sadece sanayide ise 9 şehrimize giden doğal gaz iletim hattı.290 km’ye ulaştırılması hedeflenmektedir.3. 6094 sayılı kanun kapsamında.Doğal Gaz İletim Boru Hattı Uzunluğu (km) 14. bugün itibarıyla 71 şehrimize ulaşmıştır. “Yenilenebilir enerji kaynaklarının enerji arzı içindeki payını arttırmak” Yenilenebilir enerji kaynaklarının enerji arzı içindeki payının arttırılmasına yönelik olarak hem yasal altyapı çalışmalarını hem de sektörü harekete geçirecek kapsamlı çalışmaları yürütmekteyiz.

620 kWh/m2.747 MW’a ulaşmıştır. Y enilenebilir enerji kaynaklarından elektrik üretimi yapan tesislerde yurt içinde üretilmiş ekipman kullanıldığı takdirde 0. yerli ekipman tanımına bütünleyici parçalar için en az yüzde 55’lik bir oran aranması öngörülmektedir.yıl’a eşit veya yüksek olması zorunluluğuna ilişkin duyuru Bakanlığımızca 04 Şubat 2012 tarih ve 27836 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Bahse konu kanun kapsamında “Güneş Enerjisine Dayalı Elektrik Üretim Tesisleri Hakkında Yönetmelik” ile “Yenilenebilir Enerji Kaynaklarından Elektrik Enerjisi Ürete n Tesislerde Kullanılan Aksamın Yurt İçinde İmalatı Hakkında Yönetmelik” 19 Haziran 2011 tarihli ve 27969 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bugün itibarıyla ekonomik kategoride olduğu belirlenen 140 milyar kWh/yıllık Türkiye hidrolik enerji potansiyelinin yüzde 37’lik kısmı işletmede.5 Dolar Cent arasında ilave fiyat desteği verilmektedir. “Güneş Enerjisine Dayalı Elektrik Üretim Tesisleri Hakkında Yönetmelik” kapsamında. Ayrıca kanun kapsamında. Eğer süreç bu şekilde devam ederse. Bu düzenleme ile birçok yerli ve yabancı yatırımcıların. belgelendirilmesi ve denetlenmesi ile ilgili usul ve esaslar yeniden düzenlenmiştir. ülkemizde ekipman üretim tesisleri açması yönünde çalışmalara başlaması sağlanacaktır.güneş enerjisine dayalı üretim tesisi için 13. güneş enerjisine dayalı elektrik üretim tesislerinde kullanılan aksamın sahip olması gereken standartlar.241 MW olan hidrolik kurulu gücümüz yüzde 49 artışla 2012 yılı Ekim sonu itibarıyla 18. 2002 yılında 12.3 (ABD Doları cent/kWh) fiyat desteği sağlanmıştır. Bu yönetmelik ile 5346 sayılı YEK Kanunun ekinde yer alan II sayılı Cetvele göre ülkemizde imal edilecek parçalar için ilave fiyatın belirlenmesi. 15 . Bunun yanında Güneş enerjisine dayalı elektrik üretim tesisi kurmak için yapılacak lisans başvuruları kapsamında yatay yüzeye gelen yıllık toplam güneş radyasyonu değerinin 1 . yurt içinde gerçekleşen imalat için de teşvik mekanizması getirilmiştir. yüzde 21’lik kısmı (özel teşebbüs tarafından yapımı sürdürülen projeler dahil) ise inşa halindedir. "Yenilenebilir Enerji Kaynaklarından Elektrik Enerjisi Üreten Tesislerde Kullanılan Aksamın Yurt İçinde İmalatı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik" 26 Temmuz 2012 tarihli ve 28365 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. ülkemiz bölgede en büyük yenilenebilir ekipman ve parça tedarikçisi olacaktır. Bu çerçevede. test yöntemleri ve denetimi düzenlenmiş ayrıca güneş enerjisine dayalı veya güneş enerjisi ile birlikte diğer enerji kaynağı kullanan hibrit tesislerde üretilen elektrik enerjisi içerisindeki güneş enerjisine dayalı üretim miktarlarının denetimi ile ilgili usul ve esasları düzenlenmiştir. Bununla birlikte. Yatırımcıların bu yöndeki taleplerini karşılamış durumdayız.4 ile 3.

2 milyar kWh’a çıkmıştır. 2002 yılında 12.610 MW’ı hidrolik. 2002 yılında yenilenebilir kaynaklardan elektrik üretimimiz 34 milyar kWh iken. Özellikle 1990 yılından bu yana durma noktasına gelen jeotermal enerji arama çalışmaları. Özelleştirme kapsamında devredilen Denizli-Kızıldere jeotermal sahası ile birlikte devredilen jeotermal sahaların ihale bedeli toplam 546.    378 MW’ı rüzgar. 19 sahada seracılık (2. Bu kapsamda 2008-2012 yılları arasında gerçekleştirilen ihaleler sonucunda 16 adet enerji üretimine. 2002 yılında neredeyse yok sayılacak düzeyde (18.9 MW) olan rüzgar enerjisi kurulu gücü 2012 yılı Ekim ayı itibarıyla 2.443 konut eşdeğeri. Bir diğer yenilenebilir enerji kaynağı olan jeotermal enerjinin yenilenebilir enerji kaynaklarımıza dahil edilmesine yönelik sürdürülen çalışmalarla 2002 yılı sonu itibarıyla sadece 17. 26 MW’ı çöp gazı 16 . sera ısıtması ve termal turizmde yararlanılmaktadır.83 milyon m2.100 MWt iken. son 8 yılda (2004 yılından itibaren) yaklaşık yüzde 54 arttırılmış. doğal çıkışlarla birlikte 4.106 MW’a ulaşmıştır. merkezi ısıtma. ülkemizde 40 yılda görünür hale getirilen jeotermal kaynak ısı kapasitesi 3. 1. 2012 yılı içinde işletmeye alınan yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik üretimi yapan santralların toplam kurulu gücü 2.277 MW olan yenileneblir enerji kaynakları kurulu gücümüz yüzde 65 oranında artarak 2012 yılı Ekim ayı sonu itibarı ile 21.014 MW olup bunların.9 milyon $’dır. son yıllarda hızlandırılarak. toplam 85 saha ihale edilerek yatırımcıya devredilmiş ve ülkemiz ekonomisine yatırım olarak kazandırılmıştır. 2011 yılında yüzde 71 artışla 58. 1962 yılından beri açılan toplam 544 kuyunun 196 adedi bu dönemde açılmıştır.2012 yılı Eylül ayı sonu itibarı ile 8. MTA tarafından keşfedilen sahaların ihale yolu ile yatırımcıya devri 5686 Sayılı Kanun ile mümkün hale getirilmiştir. Ülkemizde 19 yerleşim alanında merkezi konut ısıtması (889. Ülkemizde jeotermal enerjiden doğrudan kullanım olarak.2 MW’a ulaşmıştır. 805 MWt).500 MWt’dir. Ülkemiz Jeotermal kaynaklar yönünden zengin konumda ve teorik potansiyelimiz 31. 69 adet ısıtma ve termal turizme uygun.114 MW’a ulaşmıştır.809 MWt’e yükseltilmiştir.5 MW olan jeotermal kurulu gücümüz ise bugün itibarıyla yaklaşık 114. 506 MWt) ve 350 adet termal tesiste tedavi ve termal turizm amaçlı yararlanılmaktadır.953 MW kurulu gücünde 302 adet yeni rüzgar projesine lisans verilmiştir.

MTA tarafından yeni keşfedilen sahalarla birlikte ülkemizde 17.2 milyon ton olmuştur. önümüzdeki 10 yıllık dönem içerisinde Ar-Ge projeleri gerçekleştirilecektir. özellikle yenilenebilir kaynaklardan enerji üretimi alanında kullanımı ile bu konulardaki dışa bağımlılığın azaltılması amacıyla Bilim. Ar-Ge projeleri sonucunda geliştirilecek teknoloji ve çözümlerin. Bu kapsamda. 2023’e kadar yerli linyit. “Yerli kaynaklara öncelik verilmek sureti ile kaynak çeşitliliğini sağlamak” Yerli Fosil Kaynaklarımız Bakanlığımız tarafından yapılan arz planlamalarında. ilgili kuruluşlarımızın imkanları seferber edilerek bir kömür arama hamlesi başlatılmıştır.000 MW santral kurulabilecek güce sahip linyit rezervi bulunmaktadır. Elektrik üretiminde kullanılan yerli kaynaklarımızdan linyitten elde edilebilecek elektrik enerjisi üretim potansiyeli olarak. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. petrol ve doğal gaz potansiyelimizin tamamının ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Alpu-Dinar’da MTA tarafından çalışmalara devam edilmekte olup. Ayrıca. TKİ tarafından 2011 yılında yapılan 17 . 2012 Ekim ayı sonu itibarıyla gerçekleşme 28. Türkiye Kömür işletmeleri (TKİ) Genel Müdürlüğü uhdesinde 2. 2012 yılında 32.elektrik üretim santrallarıdır.8 milyon ton üretim yapılması programlanmış. Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü (TKİ) ve Elektrik Üretim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü (EÜAŞ) uhdesinde bulunan kömür sahalarının santral yapma koşuluyla özel sektöre devredilmesi ve ekonomiye kazandırılmasına yönelik çalışmalar yapılmaktadır. TKİ tarafından 2011 yılında yapılan toplam linyit üretim miktarı 33. Diğer yandan Eskişehir. ülkemizin kömür potansiyelini daha doğru bir şekilde belirleyebilmek için ise 2005 yılından itibaren başta Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) ve TKİ olmak üzere. Linyit rezervlerimizden üretilebilecek elektrik üretim potansiyelinin tespitine yönelik fizibilite çalışmaları Bakanlığımız ilgili birimleri tarafından yürütülmektedir. IspartaŞarkıkaraağaç ve Konya Ilgında yeni sahalar belirlenmiştir. Denizli Çivril. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile TÜBİTAK arasında 13 Ağustos 2012 tarihinde imzalanan protokol kapsamında. taşkömürü.4 milyon ton olarak gerçekleştirilmiştir.76 milyar ton linyit rezervi bulunmakta olup bu rezervlerin elektrik ürem amaçlı kullanımı için özel sektöre rödevans usulü ile ihale edilmesi çalışmaları sürdürülmektedir.

İhale dokümanları danışman firma tarafından teslim edilmiş olup. Bu sözleşme kapsamında. Eskişehir-Koyunağılı (294 MW). Önceki dönemlerde termik santral kurma şartı ile ihaleleri yapılarak çalışmalara başlanılan. TKİ ayrıca. Yine.4 milyon tondur. 2012 Ekim ayı sonu itibarıyla gerçekleşme 22.dekapaj miktarı 210 milyon m3’tür.3 milyar ton’u Afşin-Elbistan havzasında bulunmaktadır.7 milyon tonu ise teshin ve sanayiye verilmiştir. 2012 yılında ise Ekim ayı sonu itibarıyla gerçekleşme 129 milyon m3 olmuştur. 2012 yılı için 26.0 milyon ton kömür satışı programlanmış. 7. Şırnak-Silopi ve Şırnak-Merkez (toplam 810 MW) sahalarındaki projelerin tamamlanıp devreye alınması planlanmış olup bu yöndeki çalışmalar devam etmektedir. temiz kömür teknolojileri konusunda çalışmalar sürdürülmekte olup özellikle kömürün gazlaştırılması konusuna hız verilmiştir. İhale dokümanlarına son şekli verilerek ihale takvimi oluşturulacaktır.7 milyon tonu termik santrallara. Bu rezervin yaklaşık 4. danışman firmanın projelerin gerçekleşmesini teminen hazırladığı Strateji Raporu idare tarafından değerlendirilmiş ve onaylanmıştır. Bolu-Göynük (270 MW). 2012 yılında Adana/Tufanbeyli’deki (600 MW) sahamızın da aynı kapsamda ihalesi yapılarak ihaleyi kazanan firma ile 2012 Haziran ayında sözleşme imzalanmıştır. Bursa Davutlar ve Harmanalanı (toplam 270 MW) sahaları için de 1 Kasım 2012 tarihinde ihaleye çıkılmış ve kazanan firma ile önümüzdeki günlerde sözleşme imzalanacaktır. yer altı kömür üretim miktarının artırılması için projeler yürütmektedir. Buna ilaveten. Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ) Genel Müdürlüğü bünyesinde 4. 18 . Afşin-Elbistan kömür havzasındaki C ve E kömür sahaları için danışmanlık hizmet alımı ihalesine çıkılmış ve sözleşme imzalanmıştır.5 milyon ton düzeyinde olmuştur. Bunun 27. 2011 yılında yapılan satış miktarı 35.8 milyar ton linyit rezervi bulunmaktadır. değerlendirilmektedir. Düşük kalorili linyitleri yakabilecek bir kazan tasarımı geliştirmek üzere Bakanlığımız tarafından TÜBİTAK ile işbirliği içerisinde “Milli Kazan Projesi” çalışmalarına başlanmıştır. Bu projelerin yanında. Aynı şekilde Soma-Deniş (450 MW) sahasının 2012 Ağustos ayında ihalesi yapılarak kazanan firma ile 2012 Ekim ayında sözleşme imzalanmıştır. Yürütülen projeler sayesinde düşük kalorili kömür rezervlerimizde ekonomiye kazandırılmış olacaktır. Yıl sonunda program hedefi tutturulacaktır.6 milyon tonu termik santrallara olmak üzere toplam 34. Kömürün daha çevre dostu olarak tüketilmesi ve değişik kullanım alanlarının oluşturulması için AR -GE projeleri yürütülmektedir.7 milyon tonu termik santrallara olmak üzere toplam 28. Projelerin uygulanabilirliğine dair hazırlanan ön fizibilite raporları değerlendirilmiş ve kabul edilmiştir.

Proje tutarı 38.900 metre sondaj yapılacak olup Eylül 2012 sonu itibarıyla 211. 19 . Toplam 261. Bu kapsamda 29 taşkömürü. kömür analizleri ve hidrojeolojik etütler sonucunda sahadaki kömürün özelliklerinin yanı sıra sahanın kömür rezervi belirlenmiş olacaktır. geminin yapımına 2012 yılında başlanmış olup. 11 milyar kWh/yıl potansiyele sahip olan taşkömürünün ise yüzde 21’lik kısmı değerlendirilmiş durumdadır. böylece havzadaki taşkömürü ve diğer yer altı kaynaklarımızın en iyi şekilde değerlendirilmesi. 5177 sayılı Kanun ile getirilen düzenlemelerle özel sektörün Zonguldak Havzasında rödovans yoluyla üretim yapabilmesinin önü açılmış. Bu potansiyelin değerlendirilmesinde. kutuplarda da dahil olmak üzere tüm denizlerde doğal kaynakların tespit edilmesi ve işletilmesi yönünde yoğun bir yarışın içerisine girmiştir. Proje kapsamında yapılacak sondaj. Afşin Elbistan Kömür Havzası Üst Akifer Drenajı ve Susuzlaştırma Projesi için MTA ile sözleşme imzalanmıştır.5 milyon TL’dir. maden. ulusal yeni bir araştırma gemisinin temin edilmesi yönündeki girişimlerin gerçekleştirilmesi sonucunda.Çayırhan II. denizlerdeki doğal kaynakların aranması ve araştırılması amacıyla MTA tarafından modern. açık denizlerde. Bu değerlendirmeler ışığında. Yeni sismik araştırma gemisi ile depremsellik. Savunma Sanayi Müsteşarlığı (SSM) tarafından yürütülen ihale iş lemleri sonucunda 24 Nisan 2012 tarihinde SSM ve yüklenici firma arasında “Sismik Araştırma Gemisi Tedarik Sözleşmesi” imzalanmış. Saha Sondajlı Etüt Projesi ile ilgili olarak MTA ile 14 Temmuz 2010 tarihin de sözleşme imzalanmıştır.3 milyon TL’dir. 3 kuvars kumu ve 1 boksit olmak üzere toplam 33 saha rödovans yoluyla özel sektör işletmeciliğine açılmıştır. üretim ve istihdamın arttırılması ile bölge ekonomisine canlılık kazandırılmıştır. deniz kirliliği ve deniz altından geçen boru hatları ve diğer mühendislik hizmetlerine yönelik çalışmalar yapılabilecektir. yüksek verimin sağlanmasına ve çevrim teknolojilerinin kullanılmasına ayrı bir önem verilmektedir. doğal gaz arama. Günümüzde deniz araştırmaları teknolojisinin büyük hızla ilerlemesiyle bir çok ülke. Afşin –Elbistan A ve B Termik Santralları ile Kışlaköy Kömür İşletmesinde. Proje. petrol. Proje tutarı 147. 2015 yılında tamamlanacaktır.913 metre sondaj yapılmıştır. iki ve üç boyutlu derin sismik araştırma kapasitesinde bir gemiye sahip olacak olan ülkemiz bu yönden dışa bağımlılığından kurtularak söz konusu yarışın içerisine etkin bir şekilde girmiş olacaktır. işletme ve iş güvenliğini sağlamak amacıyla yapılmaktadır.

Bunun yanı sıra. her geçen gün artan petrol ve doğal gaz ihtiyacımızı yurtiçi ve yurtdışı kaynaklardan karşılama yönündeki vizyonu ve misyonu doğrultusunda son yıllarda geliştirdiği yeni arama stratejisi ile faaliyetlerini ülkemizin yeterince aranmamış basenlerine.428 metre olarak gerçekleşme sağlanmıştır. TPAO Yurtiçi ve Yurtdışı Yatırımları (Milyon $) 1.000 metre olan sondaj metrajı 2012 yılında 247. hidrografi ve oşinografi çalışmaları yürütülmekte ve bu çalışmalar için ihtiyaç duyulan görüntüleme. Afganistan Kolombiya ve Kuzey Kıbrıs 20 . Petrol ve doğal gaz yurtiçi arama yatırımlarımız ise 2002 yılına oranla yaklaşık 15 kat arttırılmıştır. gemiyle derin sularda yapılacak olan arama ve araştırmaların sığ deniz alanlarında da yapılabilmesine olanak sağlayacak olan 21 metre boyundaki MTA Selen Araştırma Gemisi 2011 yılı başında hizmete girmiştir. Kazakistan. Ülkemizin hampetrol ve doğal gaz arzına katkıda bulunmak amacıyla yurtdışında da Azerbaycan. Libya. 2002 yılı sonu itibarıyla 42 milyon Dolar olan yurtiçi toplam arama yatırımımız. 2012 Ekim ayı sonu itibarıyla 148. jeofizik. 2002 yılında 47. ölçüm ve örnekleme işlemleri gerçekleştirilmektedir.000 Milyon $ 800 600 400 200 0 2002 Yurtiçi 2011 Yurtdışı Toplam 2012 (Program) Türkiye Petrolleri. 2012 yılında 610 Milyon Dolar olarak planlanmıştır.200 1.400 1.600 1. yatırımlarına büyük bir ivme kazandırmıştır. özellikle Karadeniz ve Akdeniz deniz alanlarına yönlendirerek.550 metre olarak öngörülmüş olup. Bu araştırma gemisi ile sığ sularda jeoloji. Irak.

Türk Cumhuriyeti’nde çalışmalarını sürdürmektedir. Bu dönemde 2. 5995 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden önce toplam ruhsat sayısı 43.137 adedi işletme olmak üzere toplam 27. 1. Günümüzde dünyada ticareti yapılan 90 çeşit madenden 77’sinin varlığı ülkemizde saptanmış. 21 .309 adet maden ruhsatı müracaatı yapılmıştır.059 adet arama. enerji hammaddeleri ve jeotermal kaynaklar açısından ülkemiz zengindir. Ülkemizde 31 Ekim 2012 tarihi itibarıyla toplam 52 adet petrol arama ve üretim şirketi bulunmaktadır. yeraltı kaynakları yönünden dünya madenciliğinde adı geçen 132 ülke arasında maden çeşitliliği itibarıyla 10’uncu sırada yer almaktadır. Türkiye.256 adet işletme ruhsatı olmak üzere toplam 3. Bu bağlamda ülkemizin maden kaynakları çantacı olarak tabir edilen oyunculardan kurtarılarak gerçek yatırımcının önü açılmıştır. 2003 yılından itibaren sondajlı aramalara verilen önemle birlikte. 60 civarında maden türünde üretim yapılmaktadır. Bu düzenlemeler kapsamında madencilik faaliyetlerinde kaynakların verimli bir şekilde kullanılmasını sağlamak için yeni kriterler belirlenmiştir. Bu şirketler 385 adet arama ve 83 adet işletme ruhsatında faaliyet göstermektedir.380 adedi arama 13. 2002 yılında 100 bin metre olan kamu-özel sektör maden arama sondaj miktarı bugün itibarıyla 1 milyon 500 bin metre düzeyine ulaşmıştır. sektörün ihracat ve milli gelir içindeki payında önemli artışlar olmuştur. Yüksek donanımlı ve modern petrol arama sismik geminin satın alınmasına ilişkin süreç devam etmektedir. 3213 sayılı Maden Kanununda yapılan değişikliklerle sektörde hareketlilik sağlanmış.166 iken Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra bu sayı 14. Başta endüstriyel hammaddeler olmak üzere. metalik madenler.315 ruhsat düzenlenmiştir. “Tabii kaynaklarımızın ülke ekonomisine katkısını arttırmak” Ülkemizin karmaşık jeolojik ve tektonik yapısı nedeniyle çok çeşitli maden yataklarının bulunmasına olanak sağlamıştır. 2012 yılında Ekim ayı sonu itibarıyla toplam 4.517’e gerilemiştir.

Maden Arama Sondajı (Milyon metre) 1. 1.5 milyar ton dolomit. 919 milyon ton feldispat. 60 ton altın. 2.40 0. 4.60 0. 406 milyon ton mermer-doğaltaş.20 Milyon metre 1. 22 .40 1.20 0.00 0. 300 bin ton bakır. 2002 yılında yaklaşık 700 milyon Dolar olarak gerçekleşen maden ihracatımız 2011 yılında 3 milyar 876 milyon Dolar ve 2012 yılı Ekim ayı sonu itibarıyla de 3 milyar 355 milyon Dolar olarak gerçekleşmiştir. yeni maden sahalarının varlığına yönelik bulgular elde edilmiştir.80 0. 573 milyon ton kuvarsit-kuvars kumu.4 milyar ton kalsit ve 40 milyon ton seramik hammaddesi.8 milyar ton kaya tuzu rezervi ile 646 milyon ton sodyum sülfat potansiyeli rezervi tespit edilmiştir.00 2002 2012 (Ekim Sonu) Metalik maden ve endüstriyel hammadde aramalarına yönelik olarak sondajlı çalışmalara da ağırlık verilmiş ve bu çalışmalar sonucunda önemli gelişmeler sağlanarak.60 1. Bu kapsamda.

655 3.0 2.715 3. 23 . 2012 yılının ilk 6 aylık diliminde ise 5 milyar 04 milyon Dolara yükselmiştir.0 3.5 0.208 1.261 2.015 Madencilik sektörünün gayri safi yurtiçi hasıla içindeki değeri 2002 yılında 1 milyar 900 milyon Dolar olarak gerçekleşirken 2011 yılında 11 milyar 480 milyon Dolara.841 1.0 1.0 0.0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 İhracat Değeri 0.5 3.608 0.525 2.5 MILYAR $ 2.876 2012 Ekim Sonu 3.509 3.5 1.Maden İhracatı (Milyar $) 4.081 2.

8 milyon tona çıkarılmıştır. 2012 yılında ise 2.0 18.030 14.000 ton olan bor kimyasalları ve eşdeğeri ürün üretimi 2011 yılında 1. şu anda yüzde 92 bor kimyasalları ve eşdeğeri ürün.1 milyon ton bor kimyasalları ve eşdeğeri ürün üretimi programlanmış olup.538 5.249 9. yüzde 8 konsantre bor şekline dönüşmüştür. satış ve ihracat rakamlarında önemli ilerlemeler sağlanmıştır.235 15. Ekim sonu itibarıyla 1.0 6. 2011 yılı bor ihracat tutarı 2002 yılına göre yüzde 446 artarak 829 milyon Dolara ve toplam bor satış hasılatı ise 850 milyon Dolara yükselmiştir.0 0. 2012 yılı Ekim sonu itibarıyla 462 milyon Dolar bor ihracatı gerçekleştirilmiştir.0 2. yüzde 35 konsantre bor şeklinde olan satış kompozisyonu.0 4.226 4.0 8. bor kimyasalları ve eşdeğeri ürünlerin payı katma değerinin yüksek olması nedeniyle arttırılmaktadır.629 8. 24 .952 10.0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2012 Ağustos Sonu 19.0 12. konsantre ürünlerin payı azaltılırken.Madenciliğin GSMH İçindeki Payı (Milyar $) 20.785 Bor Madeni ETİ Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğünün çalışmaları neticesinde dünya rezervinin yüzde 72’sine sahip olduğumuz bor madeninde. 2002 yılında 436. Bor ihracatında.899 7.531 13.0 MİLYAR $ 10. 2012 yılında 790 milyon Doları ihracat olmak üzere toplam 815 milyon Dolar bor satışı gerçekleştirilmesi programlanmıştır.0 16. 2002 yılında yüzde 65 bor kimyasalları ve eşdeğeri ürün.0 14.5 milyon ton üretim gerçekleştirilmiştir. üretim.080 2011 Madenciliğin Payı 3.

00 0.20 Milyon Ton 1.Bor İhracatı (Milyon Ton) 1.00 2002 Konsantre Bor 2011 Bor Kimyasalları ve Eşdeğeri Ürün “Nükleer güç santrallarını arz kaynaklarımıza dahil etmek” Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı verilerine göre dünyada bugün elektrik üretiminin yüzde 13.60 1.80 1.80 0.20 0. Ayrıca yarısı Fransa.60 0. 64’ü ise inşa halindedir. 25 . ABD ve Japonya’da olmak üzere dünyada 437 nükleer santral işletmede.5’i nükleer enerjiden sağlanmaktadır.40 1.40 0.

0% Dünya Nükleer Santral Dağılımı Hindistan 4% Japonya 12% Güney Kore 5% Diğerleri 13% ABD 24% Çin 3% Ukrayna 3% Rusya 7% İngiltere 4% Almanya 4% Fransa 13% İsveç 2% Kanada 4% Brezilya 1% Arjantin 1% 26 .Dünya Elektrik Üretiminin Kaynaklara Göre Dağılımı Petrol 5.3% Kömür 41.8% Hidro 15.9% Nükleer 13.5% Diğerleri 2.5% Gaz 21.

santral inşasına başlanması ile nükleer enerjinin elektrik enerjisi üretimimiz içerisindeki payının arttırılması hedeflenmektedir. adı ile proje şirketi kurulmuştur. 2011 yılı Eylül ayında Türkiye’den 50 öğrenci Rusya’da MEPhI Üniversitesinde eğitim görmek üzere seçilmiş ve 22 Eylül 2011 tarihinde anılan program kapsamında Moskova’ya gönderilmişlerdir. yenilenebilir enerjiden ve enerji verimliliğinden maksimum düzeyde yararlanmaya çalışmamıza karşın kaynaklarımızın. Vatandaşlarımızın haklı olarak 27 . lisans ve ruhsatlar alındıktan sonra inşaat süreci başlayacak ve en geç yedi yıl içerisinde santralın birinci ünitesi ticari işletmeye alınacaktır. Diğer taraftan. Ayrıca Proje Şirketi sermaye artırımı ile sermayesini 700 milyon dolara çıkarmıştır. Cumhuriyetimizin kuruluşunun 100. yılında elektrik enerjisi ihtiyacımızın bugünkü düzeyin iki katından daha fazla yaklaşık 500 milyar kWh olacağı tahmin edilmektedir. Güney Kore ve Kanada ile teknik görüşmeler devam etmektedir. Eylül ayı içerisinde Rusya’ya eğitim için gönderilecektir. artan elektrik enerjisi talebinin karşılanması ve ithal yakıtlara bağımlılıktan kaynaklı risklerin azaltılması için elzemdir. Akkuyu sahasına ilişkin olarak zemin etüt çalışmaları sürdürülmektedir. Projeye ilişkin arazi tahsis işlemleri tamamlanmıştır. Bu amaçla. Bu doğrultuda.Fransa elektrik üretiminin yüzde 74’ünü. Bu yıl da 67 öğrenci seçilmiş olup. Bunun yanısıra nükleer enerjiye alternatif olan fosil yakıtların kullanımı karbon salınımını arttırdığı için çevreye olumsuz etkileri olabilmektedir. Santralın gerek inşaatı gerek işletimi sırasında mümkün olduğunca Türk personelin eğitilmesi.Ş. ABD yüzde 20’sini nükleer enerjiden karşılamaktadır. EPDK’ya Elektrik Üretim Lisansı başvurusu ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na ÇED Başvurusunu geçen yıl içerisinde yapmıştır. ayrıca en üst düzeyde yerli katkının kullanılması hedeflenmektedir. Proje Şirketi. Ülkemizde ise nükleer enerjinin enerji arz kaynaklarımız arasına dahil edilmesi. İlgili kurumlardan izin. Almanya yüzde 28’ini. hızla artan elektrik enerjisi ihtiyacımızı karşılamaya yetmemesi nükleer santralları bir zorunluluk olarak karşımıza çıkarmaktadır. çalıştırılması ve insan kaynakları potansiyelimizin geliştirilmesi. Bu gerçekler karşısında ülkemizde. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Rusya Federasyonu Hükümeti Arasında yapılan anlaşma çerçevesinde projenin yürütülmesi için 13 Aralık 2010 tarihinde Akkuyu Nükleer Güç Santrali Elektrik Üretim A. Ülkemize kazandırmayı düşündüğümüz ikinci nükleer güç santralı için Japonya. Mersin İli Akkuyu Bölgesinde nükleer güç santralı kurulmasına yönelik 12 Mayıs 2010 tarihinde. Çin. Japonya yüzde 29’unu. 2023 yılına kadar 2 nükleer güç santralinin devreye alınması ve 3.

lisanslandırma süreci devam eden özel sektör üretim tesisi adedi 750. inceleme değerlendirme ve uygun bulma aşamaları dışında bugün itibariyle lisans verilen özel sektör üretim tesisi yatırımlarının adedi 1549. Bugün itibarıyle elektrik enerjisi üretiminde özel sektörün payı yüzde 61 seviyesine ulaşmıştır. Bu çerçevede ihtiyaç duyulan yatırımların mümkün olduğu kadar özel sektör tarafından yapılmasını sağlayacak düzenlemelerin hayata geçirilmesi yönünde gerekli çalışmalar yürütülmektedir. kurulu gücü ise 73 bin 229 MW’ tır. İçinde bulunduğumuz yılda 9 bin 302 MW’a ulaşan 208 adet başvuruya lisans verilmiştir. Yapılan çalışmalarla elektrik kurulu gücünde özel sektörün payı 2002’de yüzde 32 iken. Bunun yanında. Başvuru. 28 . enerji sektöründe rekabete dayalı ve işleyen piyasaların oluşturulmasına yönelik önemli adımlar atılmış. bugün yüzde 56 düzeyine ulaşmıştır. sektörde faaliyet gösteren kamu kuruluşları yeniden yapılandırılmış ve serbestleşmeye yönelik kurallar uygulanmaya başlanmıştır. enerji sektöründe rekabete dayalı piyasaların oluşturulması stratejisi çerçevesinde. doğal gaz ve petrol sektörlerinde sürdürülebilir bir büyümeyi temin edecek yatırım ortamının oluşturulmasına yönelik önemli aşamalar kaydedilmiş.hassasiyet gösterdiği nükleer güvenlikle ilgili olarak Türkiye'de yapılacak santrallarda en son teknolojinin kullanılacağını ve lisanslama çalışmalarında bu konuya özen gösterileceğini özellikle belirtmek isterim. elektrik. kurulu gücü ise 70 bin 472 MW’ tır. Elektrik sektöründe arz güvenliği ve sistemin geleceği açısından en çok önem verilen konu üretim yatırımlarının gerçekleşmesidir: Son 8 yılda lisans alan projelerden yaklaşık 18 bin 347 MW kurulu gücündeki yeni kapasite sisteme dâhil edilmiştir. Özel Sektör Yatırımları Ülkemiz enerji sektörünün 2023 yılına kadar ki toplam yatırım ihtiyacının 120-130 milyar Doları aşacağı tahmin edilmektedir. “Serbest piyasa koşullarına tam işlerlik kazandırmak ve yatırım ortamının iyileşmesini sağlamak” Ülkemizde.

Ş. Ayrıca ÖİB ve Bakanlığımız tarafından koordineli olarak EÜAŞ bünyesindeki santr allerin özelleştirme sürecine ilişkin çalışmalarımız devam etmektedir. geri kalanı ise rüzgar. Genel Müdürlüğü (BOTAŞ)’nün tekel konumunu ortadan kaldırmıştır. Osmangazi.Ş. Meram.2003 yılında devreye giren elektrik üretim kapasitesinin yaklaşık olarak yarısı doğal gaz kaynaklı iken son yıllarda bu kapasitenin üçte biri doğal gaz kaynaklı. Ayrıca yine Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarfından Seyitömer ve Kangal Termik santrallerinin özelleştirilmesi için işlemler başlatılmış olup Seyitömer Termik santrali için son teklif verme tarihi 20 Aralık 2012 ve Kangal Termik santrali için ise 17 Ocak 2012 olarak belirlenmiş ve ilana çıkılmıştır. 35 MW’ı Kömür+Linyit+İthal Kömür ve kalan 825 MW’ı doğal gaz yakıtlı santrallardan oluşmaktadır. Şu an itibarıyla 13 Elektrik Dağıtım Şirketi özel sektör tarafından işletilmektedir. Elektrik Dağıtım ve Üretim Özelleştirmeleri Gelinen aşamada elektrik dağıtım şirketlerinin özelleştirilmesi sürecinde Başkent. Yeşilırmak. Boğaziçi ve Gediz Elektrik Dağıtım Şirketlerinin özelleştirilmesi için ihale ilanı yayınlanmış ve son teklif verme tarihleri Kasım ayı içerisinde birer hafta arayla olacak şekilde belirlenmiş olup Akdeniz EDAŞ için 06 Kasım 2012 tarihi itibarıyla son teklifler Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından alınmıştır. Doğal Gaz Kontrat Devirleri 4646 sayılı Doğal gaz Piyasası Kanunu hukuki olarak Boru Hatları İle Petrol Taşıma A. 1. AYEDAŞ ve Toroslar Elektrik Dağıtım Şirketlerinin özelleştirme süreci ise devam etmektedir. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından Akdeniz. Enerji sektöründeki yüksek oranlı talep artışını karşılamada en önemli stratejlerim izden biri rekabete dayalı yatırım ortamının geliştirilmesidir. 2012 yılı Ekim sonu itibarıyla özel sektöre ait toplam 2. Bu santralların. hidrolik ve kömür kaynaklı olarak gerçekleşmektedir. 159 yeni veya ünite ilavesi yapılan santralın geçici kabulleri yapılmış ve işletmeye alma izni verilmiştir.590 MW’lık kısmı yenilenebilir enerji kaynaklarından . Sakarya. Boğaziçi. Çamlıbel. Uludağ. Vangölü. Çoruh.’nin özelleştirilmesi için ilana çıkılmış olup son teklif verme tarihi 22 Kasım 2012 olarak belirlenmiştir. Akdeniz. Kanunda öngörüldüğü 29 . Son olarak Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından Hamitabat Elektrik Üretim ve Ticaret A.450 MW kurulu gücünde. Fırat ve Trakya Elektrik Dağıtım Şirketlerinin hisse devri yapılarak özelleştirme işlemleri tamamlanmıştır. Dicle.

dünyadaki yönelimleri. mevcut sistemlerde verimliliği arttırmak üzere hazırlanan Verimlilik Arttırıcı Pro jelerin (VAP) ve gönüllülük esasına dayalı olarak enerji yoğunluğunu üç yılda ortalama olarak en az yüzde 10 azaltabilen endüstriyel işletmelerin desteklenmesi uygulamalarına 2009 yılında başlanmıştır . 2008 yılında çıkarılan Başbakanlık Genelgesi ile kamuda verimsiz lamba kullanımı yasaklanmıştır. 4 milyar m 3 karşılığı toplam 16 lot için geçerli teklif veren 4 istekliye sözleşme devri yapılmıştır. “Enerji verimliliğini arttırmak” 2007 yılında Enerji Verimliliği Kanununun yürürlüğe konulması ile enerjinin ve enerji kaynaklarının verimli kullanımını teşvik eden ve zorunlu kılan düzenlemeler getirilmiş ve uygulamalara başlanmıştır.2011 tarih ve 27933 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İhale İlanı ile yeniden Kontrat Devri ihalesine çıkılmıştır.1997 tarihli 16 milyar kontrat m 3/yıllık Doğal Gaz Alım Satım Sözleşmesi (İthalat Sözleşmesi) kapsamında her biri 250 milyon m 3/yıl büyüklüğündeki 24 lot halinde toplam 6 milyar kontrat m 3/yıllık miktar için 13. belirli bir geçiş dönemini gerektirmektedir. Geçiş dönemi sürecinin arz güvenliği açısından risk oluşturmasını engellemek için. Doğal gaz sektöründe rekabete dayalı serbest piyasanın oluşumu. diğer ülkelerin geçiş döneminde karşılaştıkları güçlükleri ve deneyimleri de dikkate alarak. 30 . ülkemizde piyasa oluşumuna ilişkin gelişmeler yakından takip edilmekte ve Doğal gaz Piyasası Kanununda değişiklik yapılması konusunda çalışmalar sürdürülmektedir. Bu kapsamda yeni bir kontrat devri ihalesine çıkılmasın a ilişkin çalışmalar sürdürülmektedir.05. Ayrıca. Sanayi ve bina sektörlerine yönelik Enerji Yönetim Programı kapsamında düzenlenen eğitimler neticesinde Ağustos 2012 tarihi itibarıyla 4504 kişi enerji yöneticisi olmak üzere sertifikalandırılmıştır.üzere şehir içi dağıtım lisansları için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından ihaleler düzenlenmektedir. Bilahare BOTAŞ’ın Gazprom export LLC ile olan 15. Doğal gaz alım anlaşmalarının özel sektöre devri ile ilgili olarak uygulamada karşılaşılan sorunların giderilmesi amacıyla 4646 sayılı Kanunda değişiklik yapılarak 64 lot (16 milyar m3) yani pazarın yüzde 64’ü için ihaleye çıkılmıştır.12. Kamuda verimli aydınlatmaya geçiş ile her yıl yaklaşık 50 milyon lira tasarruf edilmektedir. Enerji Verimliliği Kanunu uygulamaları kapsamında. söz konusu ihale geçerli teklif verilmediğinden iptal edilmiştir. İhale 8 Eylül 2011 tarihinde gerçekleştirilmiş olup.

Bu çalışmalar neticesinde elektrikteki kayıp kaçak oranı bugün itibarıyla (özel şirketler dahil) yüzde 16. Bu kapsamda toplam 10. Ülkemizin 2012 yılına kadar olan dönemde Kyoto Protokolü çerçevesinde emisyon azaltma yükümlülüğü bulunmamasına rağmen enerji sektöründe enerji verimliliğinin geliştirilmesi ve potansiyelinin değerlendirilmesi yenilenebilir kaynakların daha fazla kullanımı.8 milyar kWh üretim artışı sağlanmıştır. “Enerji ve Tabii Kaynaklar Alanındaki Faaliyetleri Çevreye Duyarlı Hale Getirmek” Ülkemiz. yani 2. 2023 yılına kadar enerji yoğunluğunun en az yüzde 20 azaltılması hedefine yönelik olarak enerji verimliliği çalışmalarını desteklemek amacıyla “Enerji Verimliliği Strateji Belgesi” 25 Şubat 2012 tarih ve 28215 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Rehabilitasyon projeleri ile birlikte 13.9 milyar kWh üretim artışı sağlanacaktır. Bu kapsamda. Yapılan rehabilitasyonlar sonucunda Ekim 2012 sonu itibarıyla yaklaşık 7.04 milyar kilovat/saat.Enerji üretiminde verimliliği arttırmak amacıyla yıllardır işletilen kamuya ait termik ve hidrolik santrallarımıza ait verim değerleri hesaplanmış ve yeni teknolojiler kullanılarak verimi yükseltmek ve üretim kapasitesini arttırmak için 2005 yılından itibaren rehabilitasyon çalışmaları başlatılmıştır. “Kayıp Kaçak Oranlarını En Aza İndirmek” TEDAŞ Genel Müdürlüğü’nün 2003 yılından 01 Kasım 2012 tarihine kadar yaptığı etkin kayıp-kaçak tarama çalışmaları sayesinde yaklaşık 46. temiz kömür teknolojilerinin yaygınlaştırılması ve nükleer enerjinin kullanılması hususları enerji ve çevre bağlantısı içinde sorunları ele almada başlıca politikalarımız arasında yer almaktadır.8 seviyesindedir. 2004 yılında Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne (UNFCCC) ve Ağustos 2009’da Kyoto Protokolü’ne EK-I ülkesi olarak resmen taraf olmuştur.5 milyar TL kaçak tahakkuku gerçekleştirilmiş olup 629 bin abone hakkında ise savcılığa suç duyurusunda bulunulmuştur. Özelleştirilen elektrik dağıtım şirketlerine ise kayıp kaçakları azaltma zorunluluğu getirilmiş olup ülkemiz genelinde kayıp kaçakta 2015 yılı hedefi yüzde 10 düzeyi olarak belirlenmiştir. 31 .9 milyon abonenin kontrolü gerçekleştirilmiştir.

İklim ve Enerji Politikalarını oluşturmak. Enerji ve Tabii Kaynaklar alanındaki faaliyetleri çevreye duyarlı hale getirilmesi     ile ilgili çalışmalar yapılmaktadır. 32 . Enerji kaynaklarının yol açtığı kirlenmenin azaltılması konusunda ulusal ve uluslararası boyutlarda çalışmalar yapmak. Çevrenin enerjiye olan ekonomik maliyeti ve çevre politikalarının enerji yatırımları üzerindeki etkilerini araştırmak. sürdürülebilir madencilik faaliyetinin gerçekleştirilmesi sağlanmaktadır. ilk etapta yerel ve sektörel emisyon ticareti konusunu değerlendirmek ve buna göre gerekli faaliyetleri başlatmak. AB Çevre Mevzuatının yerli mevzuata uyarlanması çalışmalarına katılmak.8 milyon tona ulaşmıştır. Madencilik faaliyetlerinin başlangıcından sonuna kadar yapılan bu kontroller le çevre ile uyumlu.5 milyon ton kömür ile birlikte yaklaşık 14. Madencilik faaliyetlerinin çevreye olan olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi amacına yönelik olarak.315 sahanın. Dünyada ve Avrupa Birliğinde yürütülen emisyon ticareti faaliyetlerini takip etmek. 2012 yılında ise 09 Kasım itibarıyla toplam 6. “Kömür Yardımları” Sosyal devlet olma ilkesinin gereği olarak 2003-2012 yılları arasında 10 yıllık dönemde her yıl ortalama 1 milyon 800 bin aileye kömür yardımı yapılmıştır. bunu teşvik etmek.011 sahanın denetimi yapılmıştır.Ulusal ve uluslararası iklim değişikliği ve düşük karbonlu kalkınma politikaları ile Bakanlık Politikalarının uyumlu hale getirilmesini sağlamak. Dağıtılan kömür miktarı ise 2012 yılı Ekim ayı sonu itibarıyla teslimatı gerçekleştirilen 1. Bu kontroller kapsamında 2011 yılında toplam 6. maden işletme sahalarında gerçekleştirilen faaliyetlerin işletme projesi ve çevreye uyum planında belirtilen çalışmalara uygun olarak yürütülüp yürütülmediği Maden Kanununun ilgili maddeleri uyarınca gerçekleştirilen mahallinde tetkikler esnasında kontrol edilmektedir.

Kömür Yardımları 2500 2000 1500 1000 500 0 2003 2011 Dağıtılan Kömür (Bin Ton) 2012 (Ekim Sonu) Tutar (Milyon TL) Van ilinde meydana gelen deprem sonucunda. Kaynak ülkeler ile tüketici ülkeler arasında doğal bir köprü oluşturmakta olan Türkiye . enerji kaynaklarının ve taşıma güzergahlarının çeşitlendirilmesini sağlamaya yönelik projelerde önemli bir aktör olarak yer almaktadır. “Ülkemizin enerji alanında bölgesel ve küresel etkinliğini arttırmak” Enerji koridoru ve terminali konseptimizi sağlamlaştıran yurtdışı temaslarımızda önceki yıllardaki Türkiye algılamaları ile şimdiki Türkiye algılamaları arasında büyük ölçüde farklılıklar bulunduğunu da müşahede ettik. deprem mağduru olup olmadığına bakılmaksızın 2011-2012 kış sezonu için 236. Gelecek 20 yıl içerisinde yaklaşık yüzde 40 oranında artması beklenen dünya enerji tüketiminin büyük bir bölümünün içinde bulunduğumuz bölgeden karşılanması öngörülmektedir. Ülkemiz Ortadoğu.805 ton kömürün dağıtımı yapılmıştır. Dünya petrol rezervlerinin yüzde 65’i ve doğal gaz rezervlerinin yüzde 71’i Türkiye’yi çevreleyen Hazar Havzası ve Ortadoğu ile Rusya Federasyonu’nda bulunmaktadır. Hazar Bölgesi ve Orta Asya gibi dünyanın ispatlanmış petrol ve doğal gaz rezervlerince zengin kaynak ülkelere coğrafi olarak yakın bir konumda bulunmaktadır. 33 .

Orta Asya’daki rezervler dünya enerji talebini karşılamada önemli bir alternatif kaynak olarak ortaya çıkmaktadır. 34 . Türkiye. gerekse jeopolitik konumu ile Ortadoğu ve Orta Asya’nın üretiminin dünya pazarlarına ulaşmasında hem bir köprü hem de bir terminal olma özelliği taşımaktadır. gerek coğrafi.

 Doğu-Batı Enerji Koridorunun en önemli bileşenini oluşturan Bakü -Tiflis-Ceyhan (BTC) Ham Petrol Ana İhraç Boru Hattı ile 4 Haziran 2006 tarihinde Ceyhan İhraç Terminali’nden yüklenen ilk petrol tankeri ile işler hale gelmiş ve başta Azeri petrolü olmak üzere. Azerbaycan gazına ilişkin olarak. daha sonra 26 Haziran 2012 tarihinde TANAP Projesi’ne ilişkin Hükümetlerarası Anlaşma ve Ev Sahibi Hükümet Anlaşma imzalanmış bulunmaktadır. Bakü-Tiflis-Erzurum (BTE) Doğal gaz Boru Hattı ile 2007 yılı Temmuz ayından itibaren doğal gaz tedarik edilmektedir. Şimdi de kısa kısa ülkemizin bu konumunu güçlendirme hedefi doğrultusunda yürüttüğümüz uluslararası projelerden bahsetmek istiyorum. Değerli Milletvekilleri. ülkemiz doğal gaz iletim şebekesinin komşu ülkelerin altyapısıyla enterkonneksiyonu gerçekleştirilmiş ve ülkemiz doğal gazda köprü tedarikçi konumuna gelmiştir. Azerbaycan-Türkiye. Türkiye’nin Avrupa’ya açılım stratejisi kapsamında diğer bir proje ise Türkiye -      35 . Şah Deniz Konsorsiyumunun üreteceği Faz II gazından yıllık yaklaşık 10 milyar m³’ün BOTAŞ doğal gaz iletim sistemi ve/veya bağımsız bir boru hattı üzerinden Avrupa tüketim noktalarına transit iletimine ve ayrıca 6 milyar m³ gazın iç tüketimimizde kullanılmak üzere ülkemize nakline yönelik anlaşmalar 25 Ekim 2011 tarihinde imzalanmıştır. Hazar Bölgesi’nde üretilecek petrolün uluslararası pazarlara taşınmasına başlanmıştır. 2007 yılı Kasım ayında işletmeye alınan Türkiye -Yunanistan Doğal gaz Boru Hattı ile Güney Avrupa Gaz Ringi Projesi’nin ilk ayağı tamamlanmış. Adriyatik Denizi’nden geçecek bir hat ile İtalya’ya uzatılması oluşturmaktadır. Güney Avrupa Gaz Ringi Projesi’nin bir sonraki aşamasını ise Türkiye -Yunanistan Doğal gaz Boru Hattı’nın.Sayın Başkan. 24 Aralık 2011 tarihinde ise Bakanlığımız ile Azerbaycan Cumhuriyeti Sanayi ve Enerji Bakanlığı arasında Azeri gazının ülkemiz üzerinden taşınması için Münhasır Boru Hattı “Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı Projesi (TANAP)” geliştirilmesine ilişkin Mutabakat Zaptı imzalanmış. aynı zamanda AB’nin hızla artan doğal gaz ihtiyacının bir kısmının karşılanması açısından da önemlidir. BTE Doğal gaz Boru Hattı yıllık 20 milyar m3 azami tasarım kapasitesi ile sadece Türkiye’nin yurtiçi doğal gaz talebinin karşılanması açısından değil.

Bulgaristan-Romanya-Macaristan ve Avusturya güzergahlı Nabucco Doğal gaz Boru Hattı Projesi’dir. Ortadoğu ve Hazar Bölgesi doğal gaz rezervlerini Avrupa pazarlarına bağlamayı öngören Türkiye-Bulgaristan-Romanya-Macaristan-Avusturya Doğal gaz Boru Hattı (Nabucco) ile Avusturya’nın Avrupa’da önemli bir doğal gaz dağıtım noktası olma özelliğinden de faydalanılarak bölge ülkelerin gaz taleplerindeki gelişmelere göre Batı Avrupa’ya ulaşılması amaçlanmaktadır. Son dönemde yaşanan gelişmeler neticesinde Nabucco Şirketi, Azeri gazını Gürcistan sınırımızdan teslim alacak asıl Nabucco Projesi’ne ilave bir öneri olarak, gazı Bulgaristan sınırımızdan teslim almayı ve sonrasında Avusturya’ya kadar taşımayı öngören Nabucco Batı konseptini Şahdeniz Konsorsiyumuna teklif etmiş bulunmaktadır. Şahdeniz Konsorsiyumu, 2013 yılı Haziran ayına kadar Trans-Adriyatik Doğal Gaz Boru Hattı ya da Nabucco Batı projelerinden birisini seçerek Azeri gazının Ülkemizden sonraki güzergahını belirleyecektir. 8 Ekim 2012 tarihinde Viyana’da gerçekleştirilen Nabucco Komitesi Toplantısında geçiş ülkeleri Nabucco Batı konseptine desteklerini ifade etmişlerdir.  Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı Projesinde ilgili anlaşma, protokol ve mutabakat zabıtlarında değişiklik öngören ve bu anlaşmaların süresini 15+5 yıl uzatan değişiklik anlaşması 19 Eylül 2010 tarihinde Bağdat’ta imzalanmıştır. Anlaşma, ülkemiz için tarife değişikliğinin uygulanması bakımından önem arz etmektedir. Bakanlığımız başta komşu ülkeler olmak üzere enerji üreticisi ülkeler (Birleşik Arap Emirlikleri, Lübnan, Yemen, Nijerya, Güney Afrika Cumhuriyeti, Sudan, Somali, Cibuti gibi) ile önümüzdeki dönemde Mutabakat Zabıtları ve/veya Anlaşmalar imzalamayı planlamaktadır. Bu tarz Anlaşmalar ile sadece kamunun değil aynı zamanda özel sektöründe bu ülkelere yatırım yapabilmesi mümkün olabilecektir.

Ayrıca elektrik ithalat ve ihracat potansiyelini arttırmak, elektrik arz güvenliğini de steklemek ve enterkonnekte şebekelerin diğer teknik avantajlarından yararlanmak açısından, elektrik şebekelerinin enterkoneksiyonu hususu önem arz etmektedir. Ülkemiz açısından öncelik ve temel amaç, Avrupa Elektrik Şebekesi İletim Sistem İşletmecileri Kıta Avrupası Senkron Bölgesi (ENTSO-E CESA) ile senkron-paralel çalışmasını temin etmektir. Söz konusu proje AB Trans-Avrupa Enerji Şebekeleri kapsamında Öncelikli Proje Eksenleri arasında yer almaktadır. Bu çerçevede Türkiye Elektrik Sistemi, 18 Eylül 2010 günü ENTSO-E Kıta Avrupası Senkron Bölgesi Şebekesine bağlanmış bulunmaktadır. Türkiye Elektrik Sistemi, ENTSO-E üyeleri olan Bulgaristan Elektrik Sistemine iki 400 kV iletim hattı ile Yunanistan Elektrik Sistemine ise bir 400 kV iletim hattı ile bağlanmıştır. Türkiye Elektrik Sisteminin, Avrupa Ülkeleri Elektrik Şebekesine Senkron Paralel Bağlantısı

36

ile kalite ve güvenilirliği artarken, Avrupa Elektrik Piyasasına erişim imkânı da sağlanmış bulunmaktadır. Deneme işletme süreci üç fazdan oluşmuş ve ilk ikisi başarıyla tamamlanmıştır: 1. Birinci Faz: Kararlılık periyodu: programlanmış elektrik enerji alışverişinin yapılmadığı fazdır. 2. İkinci Faz: Türkiye sistem işleticisi ile sırasıyla Bulgar ve Yunan sistem işleticileri arasında her iki yönde ve sınırda fiziksel, ticari olmayan elektrik enerji alışverişinin gerçekleştiği faz. Böylece fiziksel elektrik enerjisi alışverişi herhangi bir ticareti içermemiştir. Bu faz, 21 Şubat 2011 tarihinde başlatılmış ve 1 Haziran 2011 tarihinde sonlandırılmıştır. 3. Üçüncü Faz: Birinci ve ikinci fazların başarıyla tamamlanmasından sonra, Bulgaristan, Yunanistan ve Türkiye arasında, Avrupa Birliği kuralları ve ENTSO -E uygulamaları doğrultusunda, Türkiye elektrik sistemi ve ENTSO-E Avrupa Kıtası Senkron Bölgesi arasında ticari elektrik enerji alışverişi için sınırlı miktarda kapasite tahsisine izin verilmiştir. ENTSO-E Avrupa Kıtası Bölgesel Grubu, Türkiye elektrik sisteminin performa nsını izlemekte, bölgedeki elektrik sistemlerine olumsuz etkilerini incelemektedir. TEİAŞ’ın alması gereken bir dizi özel önlemler tanımlanmaktadır. ENTSO-E Avrupa Kıtası Bölgesel Grubu, Güneydoğu Anadolu Bölgesi sulama yüklerinin sistemde ani gerilim dalgalanmalarına neden olması ve sistemdeki önemli arızalar nedeniyle, Türkiye elektrik sistemi performansında istenen kriterleri sağlanamadığı için, izleme süresinin bu sorunların ortadan kaldırılmasına kadar uzatılmasına karar vermiştir. Teknik gerekçeler dikkate alınarak, Türkiye elektrik sisteminin Avrupa Kıtası’yla sürmekte olan senkron paralel işletme sürecinin 18 Eylül 2013’e kadar uzatılmasına karar verilmiştir. TEİAŞ’ın ENTSO-E ile senkron paralel deneme işletme sürecinin başarıyla tamamlanmasının ardından ENTSO-E ile bağlantımız üyelik işlemlerinin de tamamlanmasını takiben kalıcı olarak sürdürülecektir. Kapasite Tahsisi İhale Yöntemi ile yapılmakta olup, 01 Haziran 2011 tarih ve 27951 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Elektrik Piyasası İthalat ve İhracat Yönetmeliği"ne ve “Elektrik Piyasası İthalat ve İhracat Yönetmeliği Uyarınca Kapasite Tahsisine ve İkincil Ticari İletim Hakkı Piyasasına İlişkin Usul ve Esaslar” dokümanına uygundur. Fiyatlar ihale sonucunda ortaya çıkmaktadır. Ticari elektrik enerjisi alışverişleri, halihazırda, Bulgaristan, Yunanistan ve Avrupa’dan Türkiye yönüne 400 MW’a, ters yönde de 300 MW’a kadar olmak üzere sürdürülmektedir.

37

Komşumuz Gürcistan ile ülkemiz arasında tesis etmeyi planladığımız 400 kV’lık BorçkaAhıska İletim Hattı’nın yapımına ilişkin çalışmalar devam etmektedir. Gürcistan ile devam eden elektrik ticaretinin geliştirilmesine önemli katkıları olacak olan söz konusu hattın 2012 yılında Gürcistan ile eş zamanlı olarak bitirilmesi planlanmaktadır. Ayrıca, bu hatta ilave olarak Muratlı ile Batum arasında da 154 kV’luk yeni bir iletim hattının yapım çalışmaları devam etmektedir.

“Tahkim Davaları” Enerji sektörünün serbestleşmesini amaçlayan 4628 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden önce 3096 sayılı Kanun kapsamında imzalanmış olan üretim ve dağıtım tesislerinin İşletme Hakkı Devri (İHD) sözleşmelerinin büyük bir bölümü Danıştay tarafından iptal edilmiş, sözleşmesi imzalanmış ancak henüz inşaatına başlanmamış olan Yap -İşlet-Devret (YİD) projelerinin de bir bölümü serbest piyasa şartlarına uymadığı ve Hazine garantisi verilmediği için uygulanamamıştır. Bu projelerden Atam Alaplı B.V. tarafından Uluslararası Yatırım Uyuşmazlıkları Çözüm Merkezi (ICSID) nezdinde açılan tahkim davasında Şirket 100 milyon Dolar tazminat talebinde bulunmuştur. Esasa ve Yetkiye ilişkin duruşmalar 10 Ocak -11 Şubat 2011 tarihleri arasında Paris’te yapılmıştır. Hakem Heyeti nihai kararını 16 Temmuz 2012 tarihinde vermiş olup, Şirketin tüm talepleri reddedilmiştir. İHD ve YİD projeleri dışında, sözleşmeye aykırı davranışlar nedeniyle iptal edilen imtiyaz sözleşmeleri konusunda da ICSID (Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıkları Çözüm Merkezi) nezdinde açılan tahkim davaları mevcuttur. Bu davalar şunlardır;  Çukurova Elektrik A.Ş. ve Kepez Elektrik T.A.Ş. şirketlerinden her birinin toplam sermayesinin yaklaşık yüzde 66’sına sahip olduğunu iddia eden Güney Kıbrıs menşeli Libananco Holdings Co. Ltd. tarafından Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine 10 milyar 100 milyon Dolar tazminat talepli olarak ICSID nezdinde enerji şartı anlaşması çerçevesinde tahkim davası açılmış olup yetkiye ilişkin duruşma yapılmıştır. Hakem Heyetinin söz konusu kararıyla, davacı Libananco’nun 10 milyar 100 milyon ABD Doları tutarındaki tazminat talebi reddedilmiş olup, davacı tarafından Devletimize toplam 15.602.500 ABD Doları ödenmesine hükmedilmiştir.19.12.2011 tarihin de Hakem Heyetinin 02.09.2011 tarihli Kararının İptali yönünde şirket tarafından ICSID nezdinde dava açılmıştır. Davaya ilişkin süreç devam etmektedir. Büyük bir ekiple, uzun bir sürenin ardından kazandığımız bu dava ülkemizi büyük bir kamburdan kurtarmıştır.

38

Tunçbilek Termik Santralı ve Sivas-Kangal Termik Santralı ile ilgili olarak ICC nezdinde açılan davalar ise Devletimiz lehine sonuçlanmış olup. Kemal Uzan. 49445/07 vd.Ş.61’ine sahip olduğunu iddia eden Polonya menşeli Europe Cement Investment and Trade S.Tunçbilek Termik Santralı’na ilişkin olarak Hakem Heyeti’nin nihai kararı ile davacı tarafından Devletimize.A. Sivas-Kangal Termik Santralı’na ilişkin olarak ise Hakem Heyeti’nin nihai kararı ile davacının yapmış olduğu masraflara ilişkin olarak davacı Şirkete 13 Milyon ABD Dolar ödenmesine hükmedilmiştir.Ş.’nin toplam sermayesinin yüzde 10.Ş.     39 . dava sürecinde yapmış olduğumuz avukatlık ücretleri ve harcama tutarlarının ödenmesine hükmedilmiştir. Erol Soyuer ve 46 kişi (49445/07 vd. davacıların başvurularının kabul edilemez olduğuna karar vermiştir. Rumeli Elektrik. Söz konusu başvurunun kabul edilebilirliğine ve esasına ilişkin olarak mahkemenin talebi üzerine 30 Kasım 2010 tarihinde Strazburg’da duruşma yapılmıştır.Ş.24’ünü.73’ünü elde ettiğini iddia eden Polonya menşeli Cementownia Nowa Huta tarafından Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine ICSID nezdinde açılan tahkim davası devletimiz lehine sonuçlanmıştır. Çukurova Elektrik A. (ÇEAŞ) ve Kepez Elektrik T.24’üne ve Kepez Elektrik T.). bahsekonu şirketlerin İMKB'deki işlemlerinin durdurulması sebebiyle madd i kayba uğradıklarını ileri sürerek AİHM’ e yaptıkları başvurular ile ilgili olarak.’nin toplam sermayesinin ise yüzde 11.’nin toplam sermayesinin ise yüzde 10. Çukurova Elektrik A. tarafından Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine tazminat talepli olarak ICSID nezdinde açılan tahkim davası da devletimiz lehine sonuçlanmıştır.) tarafından yapılan başvurunun da kabul edilmez olduğuna karar vermiştir.A.A. Duruşmada Türkiye Cumhuriyeti adına gerekli açıklamalar ve savunmalar yapılmıştır. ÇEAŞ ve KEPEZ’ in İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında (İMKB) işlem gören hisselerinin bir bölümünün sahibi olan başvuranların (Erol Soyuer ve 46 kişi.Ş.A. (KEPEZ) 22 Mayıs 2003 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) başvurmuştur. Mahkeme 29 Mart 2011 tarihinde.Ş. Kepez Elektrik T. Çukurova Elektrik A. AİHM 21 Haziran 2011 tarihinde.’nin toplam sermayesinin yüzde 12.

 Bilinen linyit ve taşkömürü kaynaklarının 2023 yılına kadar elektrik enerjisi üretimi amacıyla değerlendirilmiş olması hedeflenmiştir.000 MW'a çıkarılması. (enerji  Elektrik üretimi. nükleer santralin inşasına başlanması hedeflenmektedir. Ayrıca 2023 yılında elektrik enerjisi kurulu güç kapasitemizi 100 bin MW’a ve toplam elektrik enerjisi üretimimizi 500 milyar kWh’e yükseltilmesi hedeflenmektedir.“Hedeflerimiz” Arz güvenliğimizi sağlamaya yönelik olarak. Enerji Verimliliğine ilişkin olarak:  2023 yılında Türkiye’nin GSYİH başına tüketilen enerji miktarının yoğunluğunun) 2011 yılı değerine göre en az yüzde 20 azaltılması. 2023 yılına kadar 2 nükleer santralin devreye alınması ve 3. 600 MW'lık jeotermal potansiyelimizin tümünün 2023 yılına kadar işletmeye alınması    hedeflenmiştir. iletimi ve dağıtımında teknik kayıpların asgariye indirilmesi ve dağıtımda kaçak kullanımın engellenmesi.  2023 yılı kadar yenilenebilir enerji kaynaklarının enerji arzı içindeki payının yüzde 30’a çıkarılması. 2023 yılı kadar teknik ve ekonomik olarak değerlendirilebilecek hidroelektrik potansiyelimizin tamamının elektrik enerjisi üretiminde kullanılması. 40 . Rüzgar enerjisi kurulu gücünün 2023 yılına kadar 20.  Yenilenebilir Enerji Kaynaklarımıza ilişkin. rehabilitasyon ve modernizasyon çalışmalarının 2014 yılı sonuna kadar tamamlanması  hedeflenmiştir. Mevcut kamu elektrik üretim santrallerinde yeni teknolojiler kullanılarak verimi yükseltmek ve üretim kapasitesini artırmak için yapılan bakım.

Kaynak ve Güzergah Çeşitlendirmesine yönelik olarak. Türkiye’nin enerji hub’ı (terminali) olabilmesi yolunda enerji borsası ve uluslararası piyasa entegrasyonu projelerinin hayata geçirilmesi     hedeflenmektedir.  2015 yılına kadar yurt dışı ham petrol ve doğalgaz üretimimizin 2008 yılı üretim miktarına göre iki katına çıkarılması. 2015 yılına kadar.  2023 yılı sonuna kadar ülkemizin ve Avrupa’nın petrol ve doğalgaz arz güvenliğinin artırılması yönünde gündemde olan projelerin gerçekleştirilmesi.1 milyar m3 olan mevcut doğalgaz depolama kapasitesinin. Jeostratejik konumumuzu etkin kullanarak. Ceyhan Bölgesi’nin farklı kalite ve özelliklerdeki ham petrolün uluslararası piyasalara sunulabildiği. enerji alanında bölgesel işbirliği süreçleri çerçevesinde ülkemizi enerji koridoru ve terminali haline getirmeye yönelik olarak.Ülke. en fazla ithalat gerçekleştirdiğimiz ülke payını yüzde 50’nin altına indirecek kaynak ülke çeşitliliğinin sağlanması. rafineri. Ceyhan’a gelen petrol miktarının 2008 yılına göre iki katına çıkarılması. 2015 yılına kadar 2 katına çıkarılması. Ulusal petrol stoklarının güvenli düzeyde muhafazasının sürdürülmesi    hedeflenmiştir. 2009 yılı itibari ile 2. Transit petrol ve doğal gaz boru hattı projelerinde Türkiye’nin jeopolitik ve stratejik liderliğinin sürdürülmesi. petrokimya tesisleri ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ihraç terminalinin bulunduğu entegre bir enerji merkezi haline getirilmesi. Enerji ve tabii kaynaklar alanlarındaki faaliyetlerin çevreye olan olumsuz etkilerini en aza indirmeye yönelik olarak. Doğalgaz ithalatında 2015 yılına kadar. 41 .

8 milyon tona çıkarılması 2014 yılı sonuna kadar mermer ve doğal taş işlenmiş ürün ihracatının 5 milyar dolara çıkarılması  hedeflenmektedir.  2009 yılında 1. 2014 yılı sonuna kadar madencilik piyasasında faaliyet gösteren 10 bin maden işletmesinin çevreye uyum planlarının denetimi yapılması hedeflenmektedir. 2008 yılına göre 2 katına çıkarılması. Tabii kaynakların ekonomiye katkısını artırmak amacıyla. metal ve metal dışı madenlere ilişkin olar ak. 42 .  2014 yılı sonuna kadar toplam maden üretimimizin.3 milyon ton olan bor kimyasalları ve eşdeğeri ürün üretim kapasitesinin 2014 yılı sonuna kadar 2. Bu kapsamda. hedeflenmektedir. madencilik işlerinin e-devlet kapsamında yürütülmesi.  Enerji sektöründen kaynaklı sera gazı emisyon artış hızında azalma sağlanması.  2013 yılına kadar. endüstriyel hammadde.

43 . Değerli Milletvekilleri. 54 adet doğal gaz sahası keşfedilmiştir. dir. 35 adet üretim kuyusu olmak üzere toplam 125 adet petrol ve doğal gaz bulmak amacıyla kuyu açılmıştır. BAKANLIĞIMIZ BAZI BİRİMLERİ İLE BAĞLI. 1934 yılından 30 Eylül 2012 yılı sonuna kadar ülkemizde 2542 adet arama ve tespit kuyusu 1687 adet ise üretim kuyusu olmak üzere toplam 4229 adet kuyu açılmış ve toplam 7882 km. Açılan kuyuların yüzde 70’i Güneydoğu Anadolu Bölgesinde. 503 milyon m 3 doğal gaz üretimi yapılmış olup ortalama günlük ham petrol üretimi 43 . sondaj yapılmıştır. 539 Km2 3 boyutlu sismik çalışma gerçekleştirilmiştir. 83 adet işletme ruhsatında ham petrol ve doğal gaz arama faaliyeti yapmıştır. 2012 yılının 8 aylık döneminde ruhsat sahalarında 3043 km 2 boyutlu. 2012 yılı 9 aylık dönemde 1.778 varil. Açılan bu kuyularda yapılan metraj 236 bin m. PETROL İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (PİGM) 2 Kasım 2011 tarih ve 28103 Sayılı Mükerrer Resmi Gazete de yayımlanan 662 Karar Sayılı (Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname” ile Petrol İşleri Genel Müdürlüğü yayım tarihinden it ibaren kapatılarak aynı adla Bakanlığımız bünyesine dahil edilmiştir. 1222 kuyudan ham petrol 281 kuyudan ise doğal gaz üretimi yapılmaktadır. Böylece.7 milyon ton ham petrol. Eylül 2012 tarihi itibarıyla ülkemizde 25 yerli 26 yabancı olmak üzere toplam 51 petrol şirketi 388 adet arama. yüzde 22’si Trakya Bölgesinde.Sayın Başkan. doğal gaz üretimi ise günlük 1. Bu sahalarda halen. Bu çalışmalar sonucu 118 adet ham petrol sahası. İLGİLİ VE İLİŞKİLİ KURULUŞLARININ FAALİYETLERİ 1. 2012 yılı 9 aylık dönem içerisinde 90 adet arama ve tespit kuyusu. yüzde 8’i de diğer bölgelerimizde yer almaktadır.84 milyon m3 olarak gerçekleşmiştir.

32 milyar m 3 doğal gaz üretimi yapılmıştır. taşıtlar.74 milyon ton ham petrol. onarım ve idamesinde destek hizmeti çalışmaları yürütmekte olan 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tâbi memurlar ile sözleşmeli personel ve 4857 sayılı İş Kanununa tâbi personel. 2. YENİLENEBİLİR ENERJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (YEGM) 2 Kasım 2011 tarih ve 28103 sayılı Mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan “Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname” ile 14 Haziran 1935 tarihli ve 2819 sayılı Elektrik İşleri Etüd İdaresi Genel Müdürlüğü’nün Teşkiline Dair Kanun yürürlükten kaldırılmış ve Kuruluşun hidrometrik araştırma ve etüt çalışmaları. 13. bunlara ilişkin harita çalışmaları ve bu çalışmaların yürütülmesinde kullanılan makina ve teçhizatın bakım. hak ve yükümlülükler. Elektrik enerjisi üretiminde rüzgar enerjisinin etkin ve verimli kullanımını sağlamak amacıyla 9 Kasım 2008 tarihinde Rüzgâr Enerjisine Dayalı Lisans Başvurularının Teknik 44 . Eylül 2012 itibarıyla 44. Projenin birinci aşamasının 2012 yılında tamamlanması planlanmaktadır. araçlar. ve bunlarla ilgili taşınırlar. sözleşme ve protokollerle ilgili dava ve icra takipleri. protokoller.7 milyon ton ham petrol. gereçler ve malzemeler. yazılı ve elektronik ortamdaki her türlü kayıtlar ve dokümanlar ile kadro ve pozisyonlarda istihdam edilen personel. baraj ve nehir tipi hidroelektrik santral ile pompaj depolamalı hidroelektrik santral çalışmaları.Başlangıçtan 30 Eylül 2012 yılı sonuna kadar 139. EİE’de Rüzgar İzleme ve Tahmin Merkezi kurulmasına yönelik çalışmalar TÜBİTAK–UZAY ile ortak olarak yürütülmekte olup çalışmalar Temmuz 2010 tarihinde fiilen başlamıştır. araç. Söz konusu KHK ile DSİ’ye devredilenler hariç olmak üzere kapatılan Kuruluşumuza ait her türlü taşınır. borç ve alacaklar. taşıt. Rüzgar Enerjisi Santralı (RES) işletmecilerine ve TEİAŞ’a gerçek zamanlı rüzgar tahminlerini üretmek için. 7 milyar m3 doğal gaz rezervimiz kalmıştır. yazılı ve elektronik ortamdaki her türlü kayıtlar ve diğer dokümanlar. mevcut sözleşmeler. yayım tarihinde Bakanlığımıza devredilmiş olup Bakanlığımızda “Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü” kurulmuştur. Genel Müdürlük binası içerisinde bir merkez kurulmuş. proje kapsamındaki p ilot santralların üretimlerinin izlenmesine başlanmıştır. gereç ve malzeme. yukarıda sayılan görevlerin yürütülmesinde destek hizmeti sağlayan imalat ve motor atölyelerindeki makina ve teçhizat (yayımı takip eden altıncı ayın sonu itibarıyla) Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’ne devredilmiştir. jeoloji ve sondaj çalışmaları.

02.392 kursiyer sertifikalandırılmıştır. Güneş ve biyokütle kaynaklarımızı etkin ve verimli kullanabilmeye ve bu kaynakları enerji üretiminde değerlendirebilmeye yönelik potansiyel belirleme çalışmalarımız tamamlanmış ve bu kapsamda üretilen bilgilerin “GEPA (Türkiye Güneş Enerjisi Potansiyeli Atlası) Albümü” adı ile baskısı tamamlanmıştır.Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmelik yayımlanmıştır. Enerji Verimliliği Koordinasyon Kurulu kararı ile belirlenen 25 endüstriyel işle tmede toplam yatırım bedeli 10. Söz konusu endüstriyel işletmelerin taahhütlerini yerine getirmeleri durumunda bir kez verilecek azami 2. Sanayi ve bina sektöründe enerji yönetimi uygulamaları kapsamında 2.620 kWh/m2-yıl’dan büyük olan bölgeler Türkiye Güneş Enerjisi Potansiyeli Atlası GEPA verileri kullanılarak hazırlanmış ve TEİAŞ’ın görüşleri doğrultusunda belirlenen trafo merkezleri 04.2 45 . Enerji Verimliliği Kanunu uygulamaları kapsamında. toplam 13. TEİAŞ tarafından yapılan yarışma neticesinde güçlerini düşüren başvuruların teknik değerlendirmeleri ile lisanslarında türbin koordinatı değişikliği veya kapasite artışı isteyen tüzel kişilerin talepleri de incelenerek görüşler EPDK’ya gönderilmektedir. Enerji yoğunluklarını üç yıl içinde en az yüzde 10 oranında azaltmak isteyen 22 endüstriyel işletme ile gönüllü anlaşma yapılmış olup izleme çalışmaları devam etmektedir. mevcut sistemlerde verimliliği arttırmak üzere hazırlanan Verimlilik Arttırıcı Projelerin (VAP) ve gönüllü olarak enerji yoğunluğunu üç yılda ortalama olarak en az yüzde 10 azaltabilen endüstriyel işletmelerin desteklenmesi uygulamalarına 2009 yılında başlanmıştır. Desteklenen bu projelerin uygulanması ile. Orta Doğu ve Balkan ülkelerine yönelik Uluslararası Enerji Yöneticisi Eğitim Programları 2002 yılından bu güne kadar her yıl düzenli olarak sürdürülmektedir.5 milyon TL civarında yatırım yapılması ve buna karşılık her yıl 11.300’ü EİE tarafından olmak üzere toplam 4. Yönetmelik esaslarına göre 1 Kasım 2007 tarihi ve öncesinde yapılan ve inceleme ve değerlendirme kapsamına alınan RES lisans başvurularının teknik değerlendirilmeleri tamamlanarak oluşan görüşler EPDK’ya bildirilmiştir. “31 Aralık 2015 tarihine kadar her yıl güneş enerjisine dayalı üretim tesislerinin bağlanabileceği trafo merkezleri ve bağlantı kapasiteleri.2012 tarih ve 27836 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. 2 milyon TL civarında verilecek toplam destek miktarına karşın işletmelerin de katkıları ile toplam 10. 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanunun 6/C maddesinde yer alan . bölgesel işbirliklerinin geliştirilmesi amacıyla başta Türk Cumhuriyetleri olmak üzere Asya.141 TEP civarında enerji tasarrufu sağlanması beklenmektedir.5 milyon TL civarında tasarruf sağlanması beklenmektedir. Ayrıca.5 milyon TL olan 32 adet VAP desteklenmektedir. EİE İdaresi’nin ve TEİAŞ’ın teknik görüşleri alınarak Bakanlık tarafından belirlenir ve yayımlanır.” hükmü gereğince yatay yüzeye gelen toplam güneş radyasyonu değeri 1.911 kişi eğitilmiş ve bunlardan 4. Ayrıca.

858 TL olan 32 Verimlilik Artırıcı Projen in (VAP) desteklenmesine karar verilmiş ve projelerin toplam yatırım tutarının 2.7 milyon TL olan bu projeler ile yalaşık 11.500 TEP/yıl civarında enerji tasarrufu EİE tarafından yürütülen yetkilendirme faaliyetleri kapsamında bugüne kadar Makine Mühendisleri Odası enerji yöneticisi ve eğitim-etüt-proje eğitimleri yapmak ve EVD şirketlerini yetkilendirmek. uygulama ve danışmanlık faaliyetlerini yürütmek üzere yetkilendirilmiştir. Ayrıca.4 milyon TL tasarruf sağlanmıştır.2 milyon TL destek ödemesine karşılık her yıl 44 bin TEP karşılığı yaklaşık 32 bin TL eşdeğeri tasarruf sağlanması beklenmektedir. Yapılan yönetmelik değişikliği ile öngörülen proje bedeli 500. VAP hazırlama. Söz konusu VAP uygulamalarının tamamlanması ile yaklaşık olarak yıllık 13.000 TL’den 300. Enerji yoğunluklarını üç yıl içinde en az yüzde 10 oranında azaltmak isteyen 22 endüstriyel işletme ile gönüllü anlaşma yapılmıştır.milyon TL’lik destek miktarına karşın sağlanması beklenmektedir.182 TL destek ödemesi yapılmış ve yatırım bedeli 6. İşletmelerin sözleşme dönemi devam etmekte olup.300. toplam yatırım tutarı 10.000 TL tasarruf sağlanması hedeflenmektedir.500 TEP ve 9.096. sözleşme yapılan işletmelerin enerji yoğunlukları izlenmektedir.146. enerji etüdü. Endüstriyel işletmelere yönelik destek kapsamında. Gönüllü Anlaşmalar yoluyla işletmelerin geçmiş beş yıllık enerji yoğunluklarının ortalaması olan referans enerji yoğunluğuna göre.000 TL’ye çıkartılmıştır. 32 adet verimlilik artırıcı projeden uygulaması tamamlanan 20 proje için işletmelere 1.840. ödenecek destek miktarı ise en fazla 100. her yıl 44. Ayrıca endüstriyel işletmelerin enerji ihtiyacının bir bölümünü karşılamak maksadıyla tesislerine en fazla on kilometre mesafe içerisinde kurulan yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı elektrik üretim sistemlerini veya toplam çevrim verimi en az yüzde seksen ve üzeri olan kojenerasyon veya mikrokojenerasyon sistemlerinin bedeli proje bedelinin en fazla yüzde ellisini oluşturacak şekilde proje bedeli kapsamına dahil edilerek destek kapsamına alınmıştır. Bu işletmelerin taahhütlerini yerine getirmeleri halinde en çok 2.100 TEP ve 11.000 TL’ye. Bu çerçevede.000 TL’den 1. Elektrik Mühendisleri Odası ve Gazi Üniversitesi sadece enerji yöneticisi eğitimleri yapmak ve 38 Enerji Verimliliği Danışmanlık Şirketi ise enerji yöneticisi eğitimi. üç yıllık izleme dönemi sonunda ortalama en az yüzde 10 olmak kaydıyla taahhüt edilen oranda enerji yoğunluğunu azaltan işletmelere hibe 46 .732 TL’sinin işletmelere hibe şeklinde devlet desteği olarak verilmesi öngörülmüştür. 2009 yılından bu yana Enerji Verimliliği Koordinasyon Kurulu tarafından desteklenmesi uygun görülen 25 endüstriyel işletmeye ait.000.

sadece enerji yöneticisi eğitimleri yapmak üzere Elektrik Mühendisleri Odası ve Gazi Üniversitesi yetkilendirilmiş ve 34 Enerji Verimliliği Danışmanlık Şirketi ise enerji yöneticisi eğitimi.şeklinde devlet desteği verilmektedir.000. Ülkedeki deprem tehlikesinin en doğru şekilde ortaya konulabilmesi eldeki diri fay bilgisiyle doğru orantılıdır. MTA. enerji yöneticisi ve etüt -proje konusunda eğitimler vermek ve Enerji Verimliliği Danışmanlık Şirketlerini (EVD) yetkilendirmek üzere Makine Mühendisleri Odası yetkilendirilmiş.547 adet 1/25. uygulama ve danışmanlık faaliyetlerini yürütmek üzere yetkilendirilmiştir. Üç yıllık izleme dönemi içerisinde işletmelerin taahhüt ettiği oranlarda enerji yoğunluklarını azaltması durumunda 2. bu gün ikinci etap madencilik diyebileceğimiz.000 TL’ye çıkarılmıştır. VAP hazırlama. Gönüllü Anlaşma başvuruları 2009 yılında başlanmış olup 2009 ve 2010 yılı için toplam 22 adet endüstriyel işletme ile Gönüllü Anlaşma yapılmıştır. MADEN TETKİK VE ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (MTA) MTA. Bir ülkenin deprem tehlikesi ve riskinin anlaşılabilmesi için öncelikle deprem kaynağı olan yani depreme yol açan diri (aktif) fayların bilinmesi gerekmektedir. Ülkemiz hammadde ihtiyacının yerli kaynaklarımızdan karşılanması amacıyla 2012 yılı yatırım programında yer alan arama faaliyetlerini kısa ve uzun vadeli olarak havza bazında gerçekleştirerek. Ayrıca ülkemizde sanayi-madencilik ve pek çok alt yapı hizmetinde önemli bir yeri olan 1/100.000 ölçekli jeoloji haritalarından 262 adedi açıklama kitapları ile birlikte basılmıştır. Yapılan Yönetmelik değişikliği ile ödenecek destek miktarı 100. yaptığı jeolojik araştırmalar sonucunda değişik ölçekte jeoloji haritaları hazırlayarak kullanıcıların hizmetine sunmaktadır. bu paftalara ait jeoloji haritalarının tamamı MTA tarafından yapılmış ve sayısallaştırılmıştır.000 TL’den 200.000 TL tasarruf sağlanacaktır. Ülkemiz 5.200. Akdeniz ve Doğu Karadeniz bölgelerinde 100 adet paftanın güncelleştirilmesi çalışmalarına devam edilmektedir. 2012 yılında da Trakya ile Orta Anadolu. enerji etüdü.000 TL destek ödemesi yapılacaktır. 47 . 3. Enerji Verimliliği Kanunu uygulamaları kapsamında. YEGM tarafından yürütülen yetkilendirme faaliyetleri kapsamında. aramada karşılaşılan riskleri azaltarak örtülü ve gömülü maden yataklarının aranmasında bilimsel ve teknik yöntemleri kullanan ve alt yapı bilgileri üreten kurum haline gelmiştir. Türkiye genelinde hazırlanan bu haritaların sayısal ortama aktarılmasıyla da Türkiye Jeoloji Veri Bankası oluşturulmuştur.500 TEP ve 32.000 ölçekli paftadan oluşmakta olup. geçmişte birinci etap madencilik olarak adlandırılan mostra madenciliği ve aramacılığı yerine. Yapılan bu Gönüllü Anlaşmalar ile yaklaşık olarak yıllık 44.

Ekim 2012 itibari ile 275. MTA’nın arama ruhsat sayısı 2004 yılında 25 iken.500. 2012 yılında metalik maden ve endüstriyel hammadde arama ruhsat sahalarında detaylı maden jeolojisi araştırmaları sürdürülmüş olup. 2011 de 20. Ülkemizde depremden sonra en çok can ve mal kaybına yol açan doğal afet kaynağı heyelandır. MİGEM’in ihalelik sahalarından MTA’nın talebi ile verilen sahalarda yoğun arama ve sondaj faaliyetleri artarak devam etmektedir. Bu haritalara altlık oluşturan 1/25. 2 adet 1500 m). heyelan gibi doğal afetlerden sıkça etkilendiği bilinmektedir. Ayrıca Maden Kanununda yapılan değişiklikle havza madenciliğini geliştirmek amacıyla. 187 adet maden (137 metalik+ 50 endüstriyel hammadde).000 metre sondajlı arama gerçekleşmiştir. jeolojik kökenli süreçlerden kaynaklanan bir doğal afettir. 188 adet kömür.00 metre olan sondajlı arama 2012 yılında 93. risk potansiyelini ortaya koymak amacıyla başlatılan Türkiye Heyelan Envanteri Projesi kapsamında ülkemiz heyelan haritaları tamamlanmış ve 1/500 bin ölçekli Heyelan Envanteri Haritalarının tamamı (18 adet) ile 1/1.Deprem.532 metre sondajlı arama gerçekleştirilmiştir. 2012 yılında 400 bin m sondajlı arama hedeflenmiş olup. Ekim 2012 itibariyla. grup uranyum-toryum. Grup.000 ölçekli Heyelan Haritasının basımı gerçekleştirilmiştir. Planlama ve uygulamalarda kullanılmak üzere ülke genelinde heyelanları belirleyip. 2005 yılından itibaren MTA yatırım bütçesindeki artışlara paralel olarak.000 ölçekli diri fay haritalarının tamamı (59 adet) basılmış ve düzenlenen basın toplantısı ile Bakanlığımız tarafından kamuoyu ile paylaşılmıştır. ayrıca neredeyse durma noktasına gelmiş olan jeofizik etütler için gerekli makine ve teçhizatlar alınarak tüm jeofizik yöntemler uygulanabilir hale getirilmiştir. 196 adet jeotermal olmak üzere toplam 579 adettir. Ülkemizin jeolojik yapısı gereği deprem. 7 adet 6. maden arama amaçlı 750-1500 m derinlikte arama kapasiteli 15 adet yeni ve 2012 yılında 1 adet 750 m kapasiteli havalı sondaj makinesi alınmış.000 metre olarak hedeflenmiştir. 2011 yılı sonunda 322 bin metreye ulaşmıştır. 1 adet V. 2003 yılından itibaren sondajlı aramalara verilen önemle birlikte.500 m. 2009 yılında jeotermal amaçlı 3 adet (1 adet 2.000 ölçekli toplam 1930 adet Diri Fay Haritası da sayısal ortamda kullanıcıların hizmetine sunulmuştur. 2004 yılında başlanan Türkiye Diri Fay Haritası’nın Güncellenmesi projesi arazi çalışmaları 2011 yılı sonunda tamamlanmıştır. o yıllarda 32 bin metrelerde olan sondajlı arama metrajı. 48 . Ekim 2012 itibarıyla yaklaşık 62. Çalışma sonucunda ülkemizi kapsayan 1/250.

laboratuvar çalışmalarına ise devam edilmektedir. Sivas Amasya. halen devam eden çalışmalar sonucunda. düşük tenörlü büyük bir porfiri bakır -altın sahası (düşük kurşun-çinko içerikli) keşfedilmiş.3 tenörlü bakır sahası bulunmuş. K.Maraş’ta yapılan sondajlı arama çalışmalarında 400-500 m kalınlık sunan bakır-molibden-kurşun-çinko mineralizasyonları içeren cevherli zonlar kesilmiş çalışmalar devam etmektedir. Proje kapsmında 2012 yılında Eskişehir-Sivrihisar’da MTA tarafından daha önce bulunan yatakta NTE ve Kütahya -Emet ile Balıkesir-Bigadiç havzalarında bor rezervlerini geliştirmeye yönelik sondajlı arama çalışmalarına devam edilmektedir. Burdur. ve MİGEM’e devri yapılmıştır.712 metresi tamamlanmış ol up çalışmalar devam etmektedir. Maraş. Trakya’da ise yeni bentonit oluşumları belirlenmiştir. Sivas-Divriği’de önemli altın-bakır-nikel. görünür+muhtemel+mümkün olarak 2 milyar ton olan bor rezervimiz 1 milyar tondan fazla artış sağlanmış. Çanakkale -Gökçeada’da arama sondajları tamamlanmış. Niğde -Konya ve Sivas evaporit havzasında ise bitümlü şeyl potansiyeli keşfedilmiştir. 2012 yılında 15. Bizmut varlığı tespit edilmiştir. Afyonkarahisar. Malatya Kuluncak’ta en yüksek 450 metreye ulaşan kalınlıklar sunan ortalama yüzde 15-25 Fe tenörlü önemli demir cevheri sahası keşfedilmiştir. Eskişehir. Çorum-Oğuzlar’ da altın bulguları elde edilmiş. Ekim ayı itibarı ile yaklaşık 160. Konya ve Çankırı-Çorum evaporit havzalarında önemli miktarlarda sodyum sülfat ve kaya tuzu kaynakları. Bakanlığımızın enerjide yerli kaynaklarının kullanımını artırma politikası çerçevesinde 2005 yılından itibaren başlatılan yoğun kömür arama çalışmalarına 2012 yılında Konya. Buna eşlik eden binde 4-5 tenörlü bakır zonları ile NTE. il lerinde devam edilmiş. Adıyaman bölgesinde Sincik. 2012 yılında 250. Koçali ve Tut’da bakır ve Trabzon-Taştepe’de çinko yatağı bulunmuştur.Sürdürülen arama çalışmaları ile. rezerv 3 milyar tonun üzerine çıkarılmış ve rezervlerimiz büyük oranda görünür hale gelmiştir. yıl sonuna kadar 30.000 m sondaj yapılması hedeflenmektedir. 49 .656 m sondaj çalışması tamamlanmış olup. Endüstriyel mineral ve hammadde kaynaklarının araştırılmasına yönelik olarak yürütülen arama ve araştırmalarla Niğde. 126 milyon ton yüzde 0. Denizli. K. bu sahalarda 10. Sondajlı arama çalışmaları tamamlanmış. Kayseri. Ruhsatları alınarak detay etütleri yapılacaktır. Sivas ve Malatya’da tuz aramalarına yönelik olarak yapılan maden jeolojisi etütleri sonucunda potansiyel alanlar belirlenmiştir. Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğüne ait işletme ve ruhsat sahalarında rezerv geliştirme ve bor arama projesi kapsamında. Aydın.000 m olarak yapılması planlanan sondajın 9.000 metre sondajlı arama tamamlanmıştır. Kırklareli. Batı Anadolu’da. Isparta. MTA tarafından.000 metre sondaj yapılması hedeflenmiştir.

Konya.2005-2012 yılları arasında yapılan bu çalışmalar sonucunda. Afyon -Dinar Sahasında 545 milyon ton linyit varlığı belirlenmiştir.845 milyar ton) EÜAŞ’a devir edilmiştir. Ankara. Teorik potansiyeli 31. Özelleştirme kapsamında devredilen Denizli-Kızıldere sahası ile devir edilen sahaların toplam bedeli 546.5 milyar ton ilave linyit rezervi tespit edilmiştir. Afşin-Elbistan EÜAŞ Sahasında 1. 19 sahada seracılık (2. Ülkemiz Jeotermal kaynaklar yönünden zengin konumdadır. Eskişehir. doğal çıkışlarla birlikte 4809 Mwt ‘e yükseltilmiştir.5 milyon ton görünür linyit rezerv belirleme çalışmaları tamamlanmış olup. Yozgat. kuyu ağzında ise 65 ºC sıcaklıkta ve 3 l/s debide akışkan elde edilmiştir. 805 MWt). Sivas. böylelikle toplam 5. sera ısıtması ve termal turizmde yararlanılmaktadır. MTA tarafından keşfedilen sahaların ihale yolu ile yatırımcıya devri 5686 Sayılı Kanun ile mümkün hale getirilmiştir. Çanakkale-Balıkesir. 1962 yılından beri açılan toplam 544 kuyunun 196 adedi bu dönemde açılmıştır. Kırşehir. Ülkemizde 19 yerleşim alanında merkezi konut ısıtması (889443 konut eşdeğeri. Kırklareli-Pınarhisar-Vize Sahasında 140 milyon ton. Denizli. Konya -Karapınar Sahasında 1. Ülkemizde jeotermal enerjiden doğrudan kullanım olarak.829. Bu kapsamda 2008-2012 yılları arasında gerçekleştirilen ihaleler sonucunda 16 adet enerji üretimine.8 milyon m2. Çankırı. Konya-Karapınar. Ülkemizde 40 yılda görünür hale getirilen jeotermal kaynak ısı kapasitesi 3100 Mwt iken.9 milyon $’dır. Aksaray. Özellikle 1990 yılından bu yana durma noktasına gelen jeotermal enerji arama çalışmaları. çalışmaları devam eden Eskişehir-Alpu Sahasında 777 milyon ton. Malatya -Yazıhan Sahasında 17. 506 MWt) ve 350 adet termal tesiste tedavi ve termal turizm amaçlı yararlanılmaktadır. Bunun yanında. son yıllarda hızlandırılarak. Aydın. Hatay. Genel Müdürlüğümüz tarafından Jeotermal Enerji Aramalarında 2012 yılı içerisinde Afyon.3 milyar ton. Ayrıca. Trakya-Çerkezköy Havzasında 498 milyon ton. kurumlar arası işbirliği kapsamında. Laboratuvarlarda yapılan. Gaziantep ve Diyarbakır illerinde etüt ve sondaj çalışmaları tamamlanmış olup. Çerkezköy ve Elbistan Sahaları (Toplam 2. 69 adet ısıtma ve termale uygun toplam 85 saha ihale edilerek yatırımcıya devredilmiş ve ülkemiz ekonomisine yatırım olarak kazandırılmıştır. Elbistan MTA Sahasında 515 milyon ton. Kırıkkkale. son 8 yılda (2004 yılından itibaren) yaklaşık yüzde 54 arttırılmış.700 metreye ulaşılmıştır. analiz/test sonuçlarının uluslararası geçerliliğinin sağlanabilmesi amacıyla başlatılan akreditasyon çalışmaları sonucunda 2010 yılında laboratuvarlar 50 . 2012 yılı içerisinde yapılan sondaj 18. Manisa-Soma TKİ Sahasında 205 milyon ton linyit rezerv artışı sağlanmış.500 MWt’dir. Nevşehir ili Merkez ilçesi Göre’de 2905 m derinlikte sondaj çalışması tamamlanmış olup. merkezi ısıtma.832 milyar ton. kuyu dibinde 183 ºC.

açık denizlerde. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Maden İşleri Genel Müdürlüğü’nün birlikte yürüttüğü ve Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım Programı (IPA) kapsamında desteklenen “Maden Atık Yönetimi” Projesi çalışmaları devam etmekte. Ekim 2012 sonu itibari ile toplam 42. iki ve üç boyutlu derin sismik araştırma kapasitesinde bir gemiye sahip olacak olan ülkemiz bu yönden dışa bağımlılığından kurtularak söz konusu yarışın içerisine etkin bir şekilde girmiş olacaktır. metalik maden yatakları vb) karalardaki potansiyeli tüketilmiş olacağından. Yakın gelecekte. kutuplarda da dahil olmak üzere tüm denizlerde doğal kaynakların tespit edilmesi ve işletilmesi yönünde yoğun bir yarışın içerisine girmiştir. Bu değerlendirmeler ışığında.Akreditasyon Belgesini almış. jeotermal enerji. analiz ve teknoloji laboratuvarlarına son yıllarda yapılan yatırımlarla yeni cihaz ve ekipmanlar alınmış. endüstriyel hammadde kaynakları. petrol. yapılan analiz/test sayısı bazında ise ise son beş yılda 210 binden 600 binlere çıkarılmıştır. MTA analiz faaliyetlerinde. Savunma Sanayi Müsteşarlığı (SSM) tarafından yürütülen ihale işlemleri sonucunda 24 Nisan 2012 tarihinde SSM ve yüklenici firma arasında “Sismik Araştırma Gemisi Tedarik Sözleşmesi” imzalanmış olup geminin yapımına 2012 yılında başlanmış olup. Akreditasyon kapsamı. MTA. Yeni sismik araştırma gemisi ile depremsellik. maden. yaşamsal öneme sahip doğal kaynakların (fosil yakıtları. ulusal yeni bir araştırma gemisinin temin edilmesi yönündeki girişimlerinin gerçekleştirilmesi sonucunda. kömür analizleri. bu projeyle ülkemizin maden atık mevzuatının AB ile uyumlaştırılmasının yanında kapatılmış ve terkedilmiş mad en işletmelerinin atık envanterlerinin çıkarılması planlanmaktadır. son beş yılda laboratuvarların kapasitesi numune sayısı bazında 32. doğal gaz arama. denizlerdeki doğal kaynakların aranması ve araştırılması amacıyla MTA’nın modern. doğal taş testleri ve toprakta bakır tayini analizinin yanı sıra su ve altın analizlerinde de çalışmaların tamamlanması neticesinde toplam 24 metot-37 analiz/teste ulaşılmıştır. 2015 yılında tamamlanacaktır. gemiyle derin sularda yapılacak olan arama ve araştırmaların sığ deniz alanlarında da yapılabilmesine olanak sağlayacak olan 21 metre boyundaki MTA Selen 51 . günümüzde deniz araştırmaları teknolojisinin büyük hızla ilerlemesiyle bir çok ülke. Bunun yanı sıra.000’lerden 70.600 adet analiz/test yapılmıştır. 2011 yılında da kapsam genişletme çalışmalarına devam edilmiştir. deniz kirliliği ve deniz altından geçen boru hatları ve diğer mühendislik hizmetlerine yönelik çalışmalar yapılabilecektir.000’e.218 numunede 395.

Nükleer teknoloji alanında yapılan çalışmalar kapsamında ülkemizde öncü bir kuruluş olan Bakanlığımıza bağlı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu. Nükleer teknolojinin ülke çıkarlarına uygun olarak kullanılabilmesine yönelik çalışmalar TAEK’in öncülüğünde sürdürülmektedir. hidrografi ve oşinografi çalışmaları yürütülmekte ve bu çalışmalar için ihtiyaç duyulan görüntüleme. Bunlardan birincisi nükleer enerji kullanımına ilişkin temel ilke ve politikaların belirlenmesine katkıda bulunmak ve bu konuda gerekli araştırma -geliştirme çalışmalarına öncülük etmek. Bunun en son örneği nükleer tıpta kullanılan radyoizotop ve radyofarmasotiklerin üretileceği. TAEK’in 2012 Yılı Yatırım Programında 8 adet yatırım projesi ile ülkemizin ihtiyaçlarını karşılayan cihaz ve hizmet üretimlerinin gerçekleştirildiği çok sayıda faaliyet yer almaktadır. nükleer alanda Ar-Ge çalışmalarının yapılacağı ve vasıflı insan gücünün yetiştirilmesi amacıyla eğitim faaliyetlerinin yürütüleceği TAEK Proton Hızlandırıcısı Tesisi’dir. TÜRKİYE ATOM ENERJİSİ KURUMU BAŞKANLIĞI (TAEK) Nükleer enerjinin barışçıl amaçlarla kullanımının sağlanması kapsamında TAEK iki ana görevi üstlenmiş durumdadır.Araştırma Gemisi 2011 yılı başında hizmete girmiştir. Halen radyasyon güvenliği bakımından lisaslama faaliyetleri devam etmekte olup 2013 yılında Sağlık Bakanlığı’ndan alınacak izin ve ruhsatlar ile tesiste üretilecek ürünler hastalarımızın hizmetine sunulacaktır. TAEK’in düzenleme ve denetleme faaliyetleri. nükleer madde. Proton Hızlandırıcısı Tesisi’nde gerçekleştirilen deneme faaliyetleri kapsamında radyoizotop ve radyofarmasotik üretimi de başarıyla gerçekleştirilmiştir. ölçüm ve örnekleme işlemleri gerçekleştirilmektedir. sağlık alanında teşhise yönelik ürün çeşitliliğini sağlama yönünde de önemli bir adım atılmıştır. nükleer tesisler ve radyasyon tesislerine ilişkin tüm faaliyetler ile radyasyon uygulamalarının güvenli bir şekilde 52 . diğeri de nükleer enerjiyle ilgili faaliyetler ve radyasyon uygulamaları sırasında nükleer güvenliğin ve radyasyondan korunmanın sağlanması için gerekli düzenleme ve denetleme faaliyetlerini yürütmektir. jeofizik. Ayrıca TAEK tarafından Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ve İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatına bağlı Nükleer Enerji Ajansı (OECD/NEA) ile işbirliği içinde nükleer enerjinin barışçıl amaçlarla kullanımına ilişkin faaliyetler yürütülmektedir. bu çalışmaların ülkemizde yaygınlaştırılmasına katkı sağlamak amacıyla önemli faaliyetler sürdürmektedir. 30 Mayıs 2012 tarihinde Başbakanımız Sayın Recep Tayyip ERDOĞAN tarafından yapılmıştır. Bu araştırma gemisi ile sığ sularda jeoloji. Böylece TAEK tarafından yapılan yatırım ile hayata geçirilen bu tesis vasıtasıyla ülkemiz ilk defa proton hızlandırıcısı teknolojisiyle tanışırken. TAEK Proton Hızlandırıcısı Tesisi’nin açılışı. 4.

Temmuz 2013’te ilk santral ünitesi için inşaat lisansı başvurusunun yapılması ve bu ünitenin 2020 yılında işletmeye alınması beklenilmektedir. 53 . ulusal endüstrimiz ve insangücümüz ile ulaşılacağını düşünmekteyiz.” (Proje Şirketi) “Nükleer Tesislere Lisans Verilmesine İlişkin Tüzük’ün 6 ıncı Maddesi uyarınca “Kurucu” sıfatıyla tanınmak için Türkiye Atom Enerjisi Kurumuna başvuruda bulunmuş ve 28 Şubat 2011 tarihinde Türkiye Atom Enerjisi Kurumu.yürütülmesinin sağlanması amacıyla lisanslama ve denetim faaliyetlerini kapsamaktadır. Bu görevler yürütülürken var olan mevzuatın ulusal ve uluslararası tecrübelere dayanarak güncelleştirilmesi ve gerekli görülen alanlarda yeni mevzuatın tesis edilmesi çalışmaları sürdürülmektedir. Bakanlık olarak. nükleer teknolojinin ülke menfaatine uygun olarak güvenli ve emniyetli bir şekilde kullanılmasına yönelik çalışmalara öncülük etmeye devam edecektir.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (TEİAŞ) TEİAŞ. Bu kapsamda nükleer güç santralini kurmak üzere 13 Aralık 2010 tarihinde kurulan “Akkuyu NGS Elektrik Üretim A. Akkuyu NGS Elektrik Üretim A. ülkemizin nükleer teknoloji geliştirme ve enerji üretmeye yönelik hedeflerine ancak kararlı bir nükleer program dâhilinde. TAEK’in değerlendirmeleri halen devam etmektedir. Proje Şirketinin hazırladığı ve düzenli olarak Bakanlığımıza ve TAEK’e sunduğu proje takvimine göre. 5. Bu bağlamda TAEK. 2011 yılı Ocak ayı itibarıyla sanal. Bu çerçevede Akkuyu Nükleer Santralinin günümüz uluslararası nükleer güvenlik anlayışına uygun olarak kurulması. TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A. elektrik piyasasının rekabete dayalı işlemesini sağlayacak olan Piyasa Mali Uzlaştırma Sisteminin çalıştırılmasını ve sistem işletmesine yönelik olarak yatırımların (idame -yenilemeyeni) gerçekleştirilmesini sağlamakla da sorumludur. elektrik enerjisinin iletimi görevinin yanında ulusal elektrik sisteminin işletilmesini. işletilmesi ve işletmeden çıkartılmasını garanti altına almak üzere Kurucu firma faaliyetleri TAEK tarafından yetkilendirilmekte ve denetlenmektedir.Ş.Ş. Proje şirketi saha özelliklerini ve parametrelerini güncellemek üzere Akkuyu sahasında yer etütlerine başlamış ve yer etütlerinin birinci aşamasını tamamlayarak hazırlamış olduğu “Güncellenmiş Yer Raporu”nu 22 Mayıs 2012 tarihinde TAEK'in değerlendirmesine sunmuştur. Bu kapsamda TEİAŞ tarafından tamamlanması planlanan tüm yatırımlar gerçekleştirilmiş olup. Mart ayı itibarıyla ise Avrupa Elektrik Piyasası ile tam uyumlu bir elektrik piyasası uygulaması başlatılmıştır.’yi kurucu olarak tanıdığını şirkete bildirmiştir.

356 adet 154 kV (Proje Tutarı 1. iletim sistemi işletme performansının yükseltilmesi.-TL bedel üzerinden 05 Eylül 2011 tarihinde imzalanmış olup.000. enterkonnekte sistemde üretim ve tüketim bölgeleri arasında iletim kapasitelerinin ve uluslararası enterkonneksiyonlarımızdaki transfer kapasite limitlerinin arttırılması amaçlanmıştır.9 5 milyar TL olup 2012 yılı yatırımı 650 milyon TL’dir.000 TL bedel üzerinden yapılmış olup. Borçka–Sınır (Gürcistan) EİH’nın yapımına paralel olarak Gürcistan tarafında da 700 MW kapasiteli Back to Back İstasyonu Gürcistan Hükümeti tarafından tesis edilecektir.Diğer taraftan.9 milyar TL) olmak üzere toplam 47 2 adet ve diğer projelerle birlikte toplam 506 adet proje yer almaktadır.7 milyar TL). TEİAŞ’ın 2012 Yılı Yatırım Programında İletim Tesisleri Grubunda 116 adet 380 kV (Proje Tutarı 2. Ayrıca.56 km olan 19 adet (Yer altı kablolar dahil) enerji iletim hattı (380–154 kV) ile 42 adet toplam 3200 MVA gücünde trafo merkezinin (380-154 kV) tesislerinin ise 2012 yılı sonu itibarıyla tamamlanması planlanmıştır. 380 kV’luk Gercüş-Ilısu-Cizre-Sınır(Irak) EİH 130 km. TEİAŞ’ın 2012 Yılı Yatırım Programında yer alan projelerinden toplam uzunluğu 933.TEİAŞ’ın 2012 Yılı Yatırım Programında yer alan projelerinden toplam uzunluğu 560 km olan 21 adet enerji iletim hattı (380–154 kV) ile 26 adet toplam 2000 MVA gücünde trafo merkezinin (380–154 kV) tesisleri 2012 yılı Ekim sonu itibarıyla tamamlanmıştır.öncelikle 154 kV ile enerjilendirilecek ve 50 MW güçle kısıtlı miktarlar üzerinden Irak’a elektrik ihracatı başlatılacaktır.600. Planlanan iletim tesisleri ile.tesis ihalesi Aralık 2011 yılı içerisinde 38. İran ve Suriye ile yapılan/yapılacak enerji alışverişinin miktarını arttırmak (600 MW) amacıyla Van’da ve Şanlıurfa’da (Birecik) Back to Back İstasyonu tesis edilmesi üzerine fizibilite çalışmaları tamamlanmış olup 2012 yatırım programına alınmıştır. 54 .Cizre -Sınır(Irak) bölümünün Ocak 2013 başında tamamlanması ve Irak tarafındaki Musul-Sınır hattının da tamamlanmasıyla hat. 2012 yılı Aralık ayı ortalarında bitirilmesi öngörülmektedir.834. Toplam proje tutarı 4.380 kV’luk Gercüş-Ilısu-Cizre EİH’nın Kasım 2013 başında tamamlanması ile Cizre-Musul arasındaki EİH’nın nominal değeri olan 400 kV ile enerjilendirilmesi suretiyle 350 MW’lık bir güç üzerinden Irak’a elektrik ihracatı artarak sürdürülecektir. Bu kapsamda TEİAŞ tarafından mevsimsel olarak 350 -700 MW aralığında güçte bir enerjinin aktarılabileceği 120km uzunluğunda olan 380 kV’luk Borçka–Sınır (Gürcistan) Enerji İletim Hattının (EİH) sözleşmesi 32. olup.

büyük şehirlerimizin meskun mahalleleri içerisinde kalmış. 2. 2012 yılı sonu itibarıyla kuruluşun elektrik enerjisi üretiminin bağlı ortaklıkları ile birlikte 94 milyar kWh'ye ulaşması beklenmektedir. ve 5. 6. Kadıncık-1 ve Kadıncık-2 HES’lerde Türbin Verimliliğinin Arttırılması. Bu kapsamda söz konusu santrallarla ilgili ihale dokümanları hazırlama çalışmaları tamamlanmış olup 2012 yılı sonuna kadar ihale ilanına çıkılacaktır.Ş. Ünitelerinin Gaz Türbini İlave Edilerek Kombine Çevrim Santralına Dönüştürülmesi Projesi için 10 Kasım 2008 55 . demontaj ve montaj işlerini müteakip 8 Haziran 2010 tarihi itibarıyla başarılı bir şekilde tamamlanmıştır. ile 31 Aralık 2010 tarihinde Danışmanlık Hizmet Alımı Sözleşmesi imzalanmıştır. Her iki ünite de işletmededir. ünite ise.6’sını karşılamaktadır. ELEKTRİK ÜRETİM A. Üretim kapasitemizin arttırılması için en önemli yatırımlarımızdan birisi olan.654.Ş. Kangal Termik Santralı 1. Rehabilitasyon projeleri kapsamında santralların performansı.3 MW olan kurulu gücü ile Türkiye kurulu gücünün yüzde 44’ünü ve Türkiye elektrik enerjisi üretiminin yüzde 38. enerji iletim hatlarının teknik olarak mümkün olanlarının yeraltına alınması projelerine devam etmektedir. deneme işletmesi. Keban HES Rehabilitasyonu projesi ile ilgili ihale dökümanı hazırlık çalışmaları tamamlanmış olup 2012 yılı sonuna kadar ihale ilanına çıkılacaktır. Ünite Kazanları Rehabilitasyonu ve Optimizasyonu Projesi için yüklenici firma ile 7 Eylül 2006 tarihinde sözleşme imzalanmıştır. güvenilirliği ve ömrünün arttırılmasının yanı sıra çevre mevzuatına uygunluğun sağlanması da amaçlanmaktadır. Etüt ve Rehabilitasyon İşleri için ihale dökümanları hazırlama ve kontrolorlük hizmetleri konusunda Havelsan A. 1. Ambarlı Fuel-Oil Santralı 4. işletme problemleri yaşanan. ünite 22 Aralık 2009 tarihinde geçici kabul yapılarak tamamlanmıştır.TEİAŞ. Ünite Baca Gazı Kükürt Arıtma Tesisi Projesi ile ilgili ihale dökümanı hazırlama çalışmaları son aşamada olup 2012 yılı sonuna kadar ihaleye çıkılması planlanmıştır. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (EÜAŞ) Ekim ayı sonu itibarıyla 24. ve 2. ve 2. 28 Şubat 2011 tarihli Yönetim Kurulu Kararı ile sözleşme feshedilmiş olup tasfiye işlemleri devam etmektedir. Kangal Termik Santralı 1. Karakaya. yüklenici firmanın iflası nedeniyle yarıda kalmıştır. Seyhan-1. Uzun yıllardır işletilen termik ve hidrolik santrallarımızda yeni teknolojiler kullanılarak verimi yükseltmek ve üretim kapasitesini arttırmak için 2005 yılında başlatılan rehabilitasyon çalışmaları devam etmektedir. Ağustos 2010’da başlayan geçici kabul çalışmaları. Danışmanlık.

Regülasyon ve EHS Sistemlerinin Yenilenmesi Projesinde ihale hazırlık çalışmaları devam etmektedir.Ş. Proje tutarı 208 milyon TL’dir. Bu proje ile santralın kurulu gücü 540 MW arttırılarak 840 MW’a yükseltilecektir. Soma Termik Santralı 3. akabinde ise 60 günlük deneme işletmesine başlanacaktır. Toplam 261. Proje kapsamında yapılacak sondaj. 4. 5.900 metre sondaj yapılacak olup Eylül 2012 sonu itibarıyla 211. 380 kV şalt ve 154 kV şalt sahası ile ilgili çalışmalar tamamlanmıştır. ancak buhar türbini jeneratöründe yaşanan sorun nedeniyle deneme işletmesi Ocak 2013’e ertelenmiştir. ve 4. Yüzde 96. fizibilite raporunun değerlendirilmesini müteakip Soma Elektrik Üretim A.01.000 EURO bedelle sözleşme imzalanmış olup iş devam etmektedir. Santralın ulusal şebekeye senkronizasyonu 4. ünited e ise 18. Ünite Kazanlarının Rehabilitasyonu ve Yanma Optimizasyonu Projesi için yüklenici firma ile 29 Kasım 2007 tarihinde sözleşme imzalanmıştır.09. danışman firmanın projelerin gerçekleşmesini teminen hazırladığı Strateji Raporu idare tarafından değerlendirilmiş ve onaylanmıştır. Proje tutarı 147. Yeniköy Termik Santralı 1. 56 .2012 tarihinde 13. Ayrıca. Her iki ünitenin de rehabilitasyonu tamamlanmış ve geçici kabulleri yapılmıştır.04. ve 2. kömür analizleri ve hidrojeolojik etütler sonucunda sahadaki kömürün özelliklerinin yanı sıra sahanın kömür rezervi belirlenmiş olacaktır.3 milyon TL’dir. Ünite Elektrofiltre Rehabilitasyonları Projesi için 02. Projenin 2013 Mart ayı sonuna kadar tamamlanması planlanmıştır.05. Bu sözleşme kapsamında.913 metre sondaj yapılmıştır. değerlendirilmektedir. SOMA EÜT A.tarihinde 384 milyon Avro bedelle sözleşme imzalanmıştır. Saha Sondajlı Etüt Projesi ile ilgili olarak MTA ile 14 Temmuz 2010 tarihinde sözleşme imzalanmıştır. Ünitenin 60 günlük deneme işletmesine 19. Ünitenin 72 saatlik ön deneme işletmesine 9 Kasım 2012 tarihinde. 5.2012 tarihinde başlanmıştır.Ş.4 oranında fiziki gerçekleş me sağlanmıştır.2012 tarihinde. ünitede 27. Projelerin uygulanabilirliğine dair hazırlanan ön fizibilite raporları değerlendirilmiş ve kabul edilmiştir.300. ve 2. Çayırhan II. Sözleşme bedeli 57. İhale dokümanları danışman firma tarafın dan teslim edilmiş olup. Soma Termik Santralı 1.2012 tarihinde yapılmıştır.5 milyon Avrodur. Ünite Kazan Rehabilitasyonu ve Yanma Op timizasyonu ile 1-6 Üniteler Otomasyon. İhale dokümanlarına son şekli verilerek ihale takvimi oluşturulacaktır. Atık ısı kazanlarının montajları tamamlanmış ve hidrostatik testleri yapılmıştır. Genel Müdürlüğünce TÜBİTAK MAM'a akışkan yataklı kazan kurulumunun fizibilitesi yaptırılmış olup. Afşin-Elbistan kömür havzasındaki C ve E kömür sahaları için danışmanlık hizmet alımı ihalesine çıkılmış ve sözleşme imzalanmıştır. tarafından ihaleye çıkılması planlanmıştır.

Azerbaycan Nahcivan Özerk Bölgesi’ne 1991 yılında imzalanan Protokol çerçevesinde yapılan enerji transferi. Proje tutarı 38.3 milyar TL bedelle satmayı planlamıştır.187 milyar TL bedelle satmıştır. toplam kurulu gücü 8. Yap-İşlet Devret ve İşletme Hakkı Devri ve İşletme Hakkı Devri Modelleri ile işletilen santrallerden. Proje. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (TETAŞ) Devletin genel enerji ve politikalarına uygun olarak Kamu adına elektrik ticaret ve taahhüt faaliyetlerinde bulunmak üzere kurulmuş olan TETAŞ.01 milyar kWh elektrik enerjisi alınmıştır. bu ülkelerin enerji alt yapıları ve arz-talep durumları izlenmek suretiyle. 83. Nahcivan Elektrik İdaresinin talebi üzerine 2007 yılı Nisan ayı 57 .4 milyar kWh elektrik enerjisini toplam 14. 2011 yılında 82. enerji ithalatı/ihracatı ile ilgili ilişkiler canlı tutulmaya çalışılmıştır. İthalat/ Mübadele Anlaşmaları kapsamında diğer ülkelerden ve PMUM’dan elektrik enerjisi satın almakta ve bu enerjiyi. Proje ile ilgili çalışmalar devam etmekte olup işin ilerlemesi yüzde 73 seviyesindedir.Afşin Elbistan Kömür Havzası Üst Akifer Drenajı ve Susuzlaştırma Projesi için MTA ile sözleşme imzalanmıştır. 13 Aralık 2010 tarihinde imzalanmış olan Elektrik Enerjisi Alış-Verişi hakkında 26 Eylül 2006 tarihli protokolde değişiklik yapılmasına ilişkin 1 No’lu Protokol çerçevesinde.5 milyar TL bedelle satın almayı. Mübadele kapsamında elektrik enerjisi alış -verişinin başladığı 2005 yılından 2012 yılı ekim ayı sonuna kadar Acara’ya 319 milyon kWh elektrik enerjisi verilmiş olup 1. İletim Sistemine bağlı müşterilerine. işletme ve iş güvenliğini sağlamak amacıyla yapılmaktadır.6 milyar TL bedelle satın almış. Yap-İşlet.Ş.3 milyar kWh elektrik enerjisini toplam 11. Afşin –Elbistan A ve B Termik Santralları ile Kışlaköy Kömür İşletmesinde. dağıtım şirketlerine.7 milyar kWh elektrik enerjisini toplam 11. toplam kurulu gücü 7000 MW olan Elektrik Üretim A. 81.Ş’ye Hidrolelektrik Santrallerden. Bu kapsamda: Bakanlığım ile Gürcistan Enerji Bakanlığı arasında. 7.818 MW olan. Bakanlığımızca. TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET VE TAAHHÜT A.3 milyar kWh elektrik enerjisini toplam 15. “TETAŞ ile JSC Energo-Pro Georgia arasında mübadele kapsamında Elektrik Enerjisi Alış-Veriş Antlaşması” 28 Ocak 2011 tarihinde imzalanmıştır. İhracat/Mübadele Anlaşmaları kapsamında diğer ülkelere ve PMUM’a satmaktadır. 80 . 2012 yılında ise. Ülkemizde tüketilen elektrik enerjisinin yüzde 33’ünü alıp satan TETAŞ.5 milyon TL’dir. komşu ülkelerle ülkemiz arasındaki enerji iletim hattı bağlantılarındaki kapasiteler.

montajı ve devreye alınması işlerinin anahtar teslimi esasına göre yürütülmesi.095 MW) tamamlanmıştır. DSİ için 4 adet (Kılavuzlu. TEMSAN ayrıca yenilenebilir enerji kaynaklarından yararlanmak amacıyla enerji sistemlerinin geliştirilmesi ve üretilmesi faaliyetlerini yürütmektedir. 58 . Rusya’nın belirlediği proje şirketinin gerekli lisansları almasını müteakip TETAŞ ile proje şirketi arasında Enerji Satınalma Sözleşmesi görüşmelerine başlanacaktır. şalt sahaları gibi projeleri gerçekleştirmiştir. projelendirilmesi. Öte yandan. özel sektör için de Cüniş HES (3x2. Manyas. 15 yıl süre ile satın alma görevi verilmiştir. çeşitli sanayi kolları için büyük güçte makine ve çelik konstrüksiyon imalâtının gerçekleştirilmesi ile termik ve hidroelektrik santrallarda kullanılan muhtelif güçlerdeki elektrik motorlarının yenilenmesi faaliyetlerini yürütmektedir. 8. kamu ve özel sektör kuruluşlarına çeşitli tip şalt malzemelerinin imalâtı. Rusya ile Ülkemiz arasında imzalanan Uluslararası Anlaşma çerçevesinde Akkuyu’da tesis edilecek toplam 4800 MW gücündeki Nükleer Güç Santralinin birinci ve ikinci ünitelerinde üretilecek enerjinin yüzde 70’ini. üçüncü ve dördüncü ünitelerinde üretilecek enerjinin ise yüzde 30’unu. 2012 yılı içinde. hidroelektrik santralların elektromekanik teçhizatının tasarımı. 63 adet türbin imalâtı gerçekleştirilmiştir. 2012 yılı Ekim ayı sonu itibarıyla Nahcıvan’dan toplam 1. 5 adet pompa istasyonu. imalatı. Diğer taraftan TETAŞ’a. kuruluşundan günümüze kadar yaklaşık 870 MW gücünde 18 adet (47 ünite) hidroelektrik santral ve 52 adet trafo merkezi. TEMSAN.itibarıyla durdurulmuş ve tek yönlü olarak enerji alınmaya başlanılmıştır. toplam 9 üniteden oluşan yaklaşık 180 MW olmak üzere. Ayrıca TİKA projesi kapsamında yurtdışında (Fiji Adaları’nda) 25 kW gücündeki bir mikro santral enerji nakil hattı ile birlikte kurulmuştur. Ankara ve Diyarbakır’da bulunan tesisleri ile özet olarak.75 MW).3 milyar kWh elektrik enerjisi alınmış. santralların rehabilitasyonu. Topçam. İncebel ve Yahyabey HES’in çalışmalarına devam edilmektedir. TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (TEMSAN) TEMSAN. trafo merkezlerinin yapımı. küçük su kaynaklarından enerji elde etmek üzere bugüne kadar çeşitli güç v e tiplerde yaklaşık 50 adet türbin projelendirilerek. 5. DSİ için Alpaslan 1 HES (4x41.984 MW) ve Dumlu HES (2x2. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’ne ait Kirazdere HES ile özel sektör için Gelinkaya. Çine HES) hidroelektrik santralın çalışmalarına devam edilmektedir.16 milyar kWh elektrik enerjisi verilmiştir.

KKTC kara alanında 2012 yılında Türkyurdu -1 arama kuyusunun sondajı tamamlanmış olup. Mersin. Kastamonu-1 ve TPAO tarafından Sürmene-1/1RE “ultra derin deniz” sondajları gerçekleştirilmiştir. 2015 yılında ise Erdemli-1 kuyusu ile bölgedeki arama faaliyetlerine devam edilmesi planlanmaktadır. Yapılmakta olan sismik ve jeolojik çalışmalarda bölgenin hidrokarbon potansiyeli hakkında önemli bulgular elde edilmiştir. Yassıhöyük-1 ve Sürmene-1/1RE kuyularının sondaj operatörlüğünü yaparak. TPAO yurtiçi-yurtdışı toplam yatırım bütçesini 2012 yılında yaklaşık 1.000 km 2B ve 14. Kıbrıs.2 milyar dolar yurtiçi-yurtdışı yatırım yapılması planlamıştır. Bu bağlamda. Doğu Akdeniz’deki ruhsatlarımızda gerek kendi öz sermayemiz ile gerekse de ihtiyaç duyulması halinde yabancı şirketler ile ortaklığa giderek İskenderun Baseninde 2013 yılında Gülcihan-2 ve Yılankale-1 kuyuları. bölgenin jeolojik bulgularına yönelik önemli bilgiler elde edilmiştir. 2012 yılında Gökçeada -1 arama kuyusunun sondajı tamamlanmış olup.000 km 2B ve 2. 2012 yılında da sondajı tamamlanan Istranca -1 kuyusundaki testlerden alınan doğal gaz ve elde edilen jeolojik veriler büyük önem taşımakta olup. Diğer taraftan. bu kuyu sayesinde Batı Karadenizdeki prostpektler hususunda çok önemli bilgilere sahip olunmuştur.6 milyar dolar seviyesine kadar yükseltmiş olup. Edremit Körfezlerinde de sondajlı arama faaliyetlerini başlatmak için teknik çalışmalar devam etmektedir. Sinop-1. 2004-2011 yılları arasında yaklaşık 61. ExxonMobil ve Chevron ile yapılan ortak arama çalışmalarında Hopa-1. Petrobras.600 km2 3B sismik çalışma gerçekleştirilmiştir. Ortaklığımızın Akdeniz deniz alanlarında sahip olduğu ve/veya olacağı ruhsatlar. 2015 yılında ise Kuşkayası-B derin deniz sondaj çalışmalarının yapılması planlanmaktadır. Açılan bu kuyuların bilgisi ışığında Karadeniz’in derin suları altında tespit edilen yapıların hidrokarbon potansiyelinin keşfedilmesini ve ekonomiye kazandırılmasını hedeflenmektedir. Antalya açıkları) 2005-2012 yılları arasında 23. TÜRKİYE PETROLLERİ ANONİM ORTAKLIĞI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (TPAO) 1954 yılında kurulmuş olan TPAO son 10 yıldır yurt içinde deniz alanlarına ve yurt dışında da öncelikli olarak yakın coğrafyasındaki ülkelere yoğunlaşarak büyük yatırım hamlesi başlatmıştır. dünyada ultra derin denizlerde bu işi yapabilen 12 büyük şirketten birisi olmuştur.9. 59 . Yassıhöyük-1. 2014 yılında Chevron ortaklığında Kuşkayası-A ve kendi başına Derin Limanköy-1 kuyuları. Ayrıca. Türkiye Petrolleri. önümüzdeki üç yıl için ise yaklaşık 6. Karadeniz’de. Ayrıca. Karadenizde 2004 -2011 yıllarında BP. ülke çıkarları ve uluslararası stratejilerde büyük önem taşımaktadır.000km2 3B sismik çalışma gerçekleştirilmiştir. Akdeniz’de (İskenderun. Yapılan sismik ve jeolojik çalışmalarda bölgenin hidrokarbon potansiyeli hakkında önemli bulgular elde edilmiştir.

SHELL ile 23 Kasım 2011 tarihinde Akdeniz Deniz Alanları için imzalanan anlaşma çerçevesinde Antalya Körfezi kapsamında jeoloji ve jeofizik değerlendirme çalışmaları sürdürülmektedir. gaz fiyatları rekabet nedeni ile önemli oranda düşmüştür. tüketilmiş petrol ve/veya doğal gaz sahalarını doğal gaz deposuna dönüştürebilecek kuruluşların bulunmaması nedeniyle. geleneksel olmayan enerji kaynakları sağladığı avantajlar sayesinde tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de yeni bir alternatif olarak yerini almıştır. Bu yöntem ile ABD’de büyük miktarlarda gaz üretimi gerçekleştirilmiş olup. Ortaklığımızca. Önemli bir diğer adımımız ise ülkemizin acil ihtiyacı olan ve deniz aramacılığında dışarıya olan bağımlılığımızı ortadan kaldıracak. mevcut tesislerimizden başka depolama tesisi bulunmayışı ve Ortaklığımız dışında. Bu bağlamda. Şah Deniz. Bu sayede 2008 yılında 460 dolar seviyelerinde seyreden doğal gaz fiyatları bugünlerde 100 dolar seviyelerine kadar düşüş göstermiştir. 2011 yılında geleneksel olmayan gaz üretimi küresel üretimin yüzde 16’sını oluşturmuştur. Denizlerimizdeki sondajlardan elde edilebilecek başarılı sonuçların. Bu kapsamda Shell ile 23 Kasım 2011 tarihinde Güneydoğu Anadolu’da bazı ruhsatlar için Anlaşma imzalanmış olup. yeterli ve ekonomik bir biçimde karşılanması amacıyla yurtdışında da petrol ve doğal gaz arama. Azerbaycan'da.elde edilecek jeolojik veriler ışığında Kuzey Ege offshore alanlarına yönelik önümüzdeki dönemde de sismik çalışma programı planlanmaktadır. Güneydoğu Anadolu ve İç Anadolu bölgelerimiz başta olmak üzere diğer kara alanlarımızdaki geleneksel metotlarla arama çalışmaları yoğun olarak sürdürülmekte olup. Alov. Bakü-Tiflis-Ceyhan Ana 60 . ülkemiz kaynaklarından sağlanan hidrokarbon üretimi yanında ülkemiz ihtiyacının kesintisiz. sondaj ve üretim faaliyetlerini finansman yükümlülüğü olan projelerimizden Kazakistan. 2. 2023 yılı hedeflerine taşıyacak önemde olduğu yadsınamaz bir gerçektir. günümüz teknolojilerine sahip bir sismik araştırma gemisi almak için başlattığımız çalışmalar son aşamaya gelmiştir. ACG.66 milyar sm3 olan depolama kapasitemizin 2. mevcut tesislerin depolama ve geri üretim kapasitelerinin üç aşamada (Silivri Proses Tesisleri Revizyon Projesi. Değirmenköy Tevsi ve Çevre Doğal Gaz Sahaları Depolama Projesi ile Kuzey Marmara Sahası Depolama Tevsi Projesi) artırılmasını öngörerek. azami 17 milyon sm3/gün olan geri üretim kapasitemizin ise azami 50 milyon sm3/gün’e yükseltilmesi için çalışmalar sürdürülmektedir. ayrıca ülkemizde bir ilk olan geleneksel olmayan yöntemler ile petrol ve doğal gaz üretimi yapmaya yönelik çalışmalarımız devam etmektedir.84 milyar sm3’e. hem Türkiye Petrolleri’ni hem de Türkiye’yi. buradan olumlu sonuçlar elde edilmesi durumunda önemli bir üretim kaynağı devreye sokulmuş olacaktır. Ayrıca. Trakya. Ülkemizin ithal doğal gaza bağımlılığı.

Irak’ta.6 milyar sm3’e çıkarılmıştır. 8 yıl sürmesi planlanan proje kapsamında 12 adet depo oluşturularak yaklaşık 1 milyar sm3 işletme gazı depolanması sağlanacaktır. yine 2012 yılı Ekim ayı sonu itibarıyla toplam 32. Kış aylarında arz-talep dengesinin sağlanması amacıyla 2012 yılı Ekim ayı itibarıyla 2. Kuzey Marmara ve Değirmenköy’deki 1. proje için Dünya Bankası kredisi kullanılmaktadır. Projenin en önemli noktalarından biri olan tuzlu su deşarjı ile her geçen yıl kurumakta olan Tuz Gölü’ne de hayat verilecektir. Halihazırda doğal gaz alımına yönelik olarak Türkmenistan dahil toplam 6 ülke ile 8 ayrı doğal gaz ve/veya LNG alım ve satım anlaşması imzalanmış durumdadır. Tuz Gölü Doğal Gaz Yeraltı Depolama Projesinin 2011 yılı içerisinde yapım sözleşmesi imzalanmış olup.İhraç Hampetrol Boru Hattı ve Güney Kafkasya Doğal Gaz Boru Hattı. 2012 yılı Ekim ayı sonu itibarıyla 507 milyon sm3 doğal gaz da Yunanistan’a ihraç edilmiştir. Diğer taraftan Rusya Federasyonu’ndan ülkemize Batı Hattı yoluyla yılda 6 Milyar Kontrat metreküp doğal gaz alımına ilişkin 14 Şubat 1986 tarihli Doğal Gaz Alım Satım Anlaşması'nın süresi 31 Aralık 2011 tarihinde sona ermiştir. 10. Libya’da.5 milyar sm3 yurtiçi doğal gaz satışı gerçekleştirilmiştir. Devam eden doğal gaz boru hatlarının tamamlanarak işletmeye alınması ile 2012 yılı sonunda doğal gaz boru hatlarının yaklaşık 12.9 milyar dolar yatırım yapılmıştır. Mansurya. Söz konusu deponun 2.290 km’ye ulaşması hedeflenmektedir. Bu kapsamda inşa edilen doğal gaz boru hatlarının uzunluğu 2002 yılında 4.1 milyar sm3’ kapasitesi BOTAŞ’a tahsis edilmiştir. Ayrıca.4 milyar sm3 doğal gaz ithalatı. Ayrıca.6 milyar sm3 depolama kapasiteli doğal gaz depolama tesisleri 2007 yılı içinde devreye alınmış olup Eylül 2009 tarihi itibarıyla bu kapasite 2. Siba. Kolombiya ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde sürdürmektedir. Badra. Missan. BORU HATLARI İLE PETROL TAŞIMA ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (BOTAŞ) 2012 yılında Ekim ayı sonu itibarıyla 6 milyar sm3’ü doğal gaz eş değeri sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) olmak üzere yaklaşık 34. İlk 6 deponun 2015-2016 döneminde. 61 . ikinci 6 deponun 2018-2019 döneminde devreye alınması planlanmakta olup. Blok-9 ve bunların dışında Afganistan. İthal edilen doğal gazın tüketim noktalarına ulaştırılması ve doğal gazın ülke sathında yaygınlaştırılması için 2002 yılından 2011 yılı sonuna kadar BOTAŞ tarafından yaklaşık 1. Blok 147/3 4.1 milyar sm3 doğal gaz söz konusu depolarda geri üretim yapılmak üzere hazır bulundurulmaktadır.215 km’ye ulaşmıştır.510 km iken 2011 yılı sonu itibarıyla 12.

166. 8’i bor. MTA tarafından yapılan araştırmalar sonucunda Eskişehir -Sivrihisar’da bulunan ve 1990 yılında Eti Maden’e devredilen nadir toprak elementleri de içeren toryum sahasında.000 t/yıl NTE ve buna bağlı olarak 250 ton/yıl Toryum.25 m sondaj gerçekleştirilmiştir.12. Sahanın ekonomiye kazandırılması amacıyla fizibilite çalışmaları yapılmış ve bugünkü fiyatlarla ü lkemiz ekonomisine yılda yaklaşık 1 milyar dolar katkı sağlayacağı tahmin edilen üretim tesisi kurulmasına karar verilmiştir. yatırım programında yer alan 500. Bu çerçevede. 12 lokasyonda toplam 2. 20022009 yılları arasında bor ve altın araması amaçlı toplam 66. Eti Maden uhdesinde.000 ton/yıl barit ve 70.000 ton/yıl florit üretimi Hizmet Alımı Yöntemiyle gerçekleştirilmesi amacıyla gerekli YPK kararı alınmış olup.8 milyon TL olmuştur. Eti Maden pazarda oluşacak fırsatları değerlendirebilmek için.7 milyon TL yatırım harcaması gerçekleştirilmiştir. Madencilik ve imalat/kimya sanayi sektörlerinde yatırım faaliyetlerini sürdüren Eti Maden’in 2011 yılı yatırım ödeneği 158 milyon TL olup. dünyada sektörel ve bölgesel gelişmelere bağlı olarak tüketim miktarının artacağı ve bunun sonucunda arz açığı oluşacağı tahmin edilmektedir. 1’i bakır ve terk talepli 1’i kaolen ve 1’i zeolit olmak üzere toplam 21 adet maden sahası bulunmaktadır.2012 tarihinde ihalesi gerçekleştirilecektir. projenin 06. yeni ve modern teknoloji ile büyük ölçekli yatırımlar yapılmasını strateji olarak benimsemiştir. 2012 yılı Ekim ayı itibarıyla. Bor Master Arama Projesi 2010 -2014 yıllarını kapsayan 5 yıllık dönemde ise 35. Diğer yandan. 10 yıl süreyle yılda 10. böylece toplam 102 bin metre sondaj gerçekleştirilmiş olacaktır.450 metre sondaj gerçekleştirilmiştir.11.000 m sondaj programlanmış olup.000 metre sondaj yapılması planlanmakta olup. 1’i mermer. 2012 yılında 9.000 ton/yıl kapasiteli V. 1’i trona. 6’sı uranyum. 2011 yılında rezerv geliştirme çalışmaları yapılmıştır. Bu çerçevede. Pentahidrat Tesisi/Kırka projesinin 62 . 2012 yılı Yatırım Programı 172 milyon TL programlanmış olmakla birlikte.863. Eskişehir-Sivrihisar Toryum-NTE sahasında rezerv geliştirme ve üretime hazırlık amacıyla 2012 yılında 6. 1’i toryum.445 metre sondaj yapılması planlanmış olup Ekim ayı sonu itibarıyla toplam 5. 1’i şap. 2011 yılı sonunda 88. Eti Maden ürün portföyünde yer alan borik asit ve boraks pentahidrat ürünlerinde. ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (ETİ MADEN) Eti Maden ve MTA arasında yapılan bir protokolle yürütülen Bor Master Arama Projesi kapsamında. yıl içerisinde temin edilen ek ödeneklerle birlikte Ekim ayı sonu itibarıyla 2012 yılı Revize Yatırım Programı 202. 72.55 m sondaj gerçekleştirilmiştir.

2 milyon ton olmuştur. Eti Maden’in 2011 yılı toplam satış gelirlerinin yaklaşık yüzde 97’si yurtdışı satış gelirlerinden oluşmaktadır. 2002 yılına göre 2011 yılında değer bazında Uzakdoğu’ya yapılan ihracat 15 kat. Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğümüz son yıllarda. 12. Eti Maden’in bu bölgelerde de pazarlama organizasyonu yapılanma çalışmalarına hız vermesini sağlamıştır.7 milyon tonu termik santrallara. 2012 yılında 32.4 milyon tondur. Eti Maden 2005 yılından bu yana bor pazarında dünya lideridir. TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (TKİ) Kurum tarafından 2011 yılında yapılan dekapaj miktarı 210 milyon m 3’tür. Son dönemde Bağımsız Devletler Topluluğu ve Uzakdoğu'daki bor ürünleri pazarının büyüme göstermesi. Bunun yanı sıra özellikle LCD sektöründe kullanılan ultra düşük sülfatlı borik asiti üretmek üzere 50.4 milyon ton olarak gerçekleştirilmiştir. Bağımsız Devletler Topluluğu pazarı ve Uzak Doğu pazarına yapılacak bor ürünleri satışlarının hedeflere uygun olarak gerçekleştirilmesini teminen Rusya'da ve Çin’de pazarlama şirketi kurulmuştur.000 ton/yıl kapasiteli Emet III.7 milyon tonu ise teshin ve sanayiye verilmiştir. izlediği yatırım politikaları ve etkin pazarlama anlayışı ile pazar payını kademeli olarak arttırarak miktar bazında 2010 yılında yüzde 42 seviyelerine çıkarmış olup. Her iki projenin 2012 yılı Yatırım Programına yeni proje olarak ilave edilmesi Yüksek Planlama Kurulunun 19.6 milyon tonu termik santrallara olmak üzere toplam 34.0 milyon ton kömür satışı programlanmış.10. 2012 yılı için 26. 2011 yılında ise bu oran yüzde 46 olarak gerçekleşmiştir.000 ton/yıl kapasiteli Emet Sülfürik Asit Tesisi kurulmasına karar verilmiştir. Eti Maden’in güvenilir tedarikçi konumunu koruyabilmesi için Emet Bor İşletme Müdürlüğü bünyesinde 500. 2012 yılında ise Ekim ayı sonu itibarıyla gerçekleşme 129 milyon m3 olmuştur.yapımına devam edilmektedir. Bunun 27.2012 tarihli ve 2012/24 sayılı kararı ile uygun bulunmuştur.000 ton/yıl kapasiteli Emet Çok Amaçlı Borik Asit Üretim Tesisinin 2013 yılı sonunda tamamlanması hedeflenmektedir. 2011 yılında yapılan toplam üretim miktarı ise 33. Çin’e yapılan ihracat ise 36 kat artmıştır. Bu çerçevede.8 milyon ton üretim yapılması programlanmış 2012 Ekim ayı sonu itibarıyla gerçekleşme 28. Borik Asit Tesisi ve söz konusu tesis ile entegre olarak çalışmak üzere 550. 2012 63 . 2012 yılı brüt karının 797 milyon TL olması hedeflenmekte olup 2012 yılı Eylül ayı sonu itibarıyla brüt karı 559 milyon TL seviyelerine ulaşmıştır. 2011 yılında yapılan satış miktarı 35. 2012 yılında ise bu oranının yüzde 50 olarak gerçekleşmesi öngörülmektedir. 7.

Bolu-Göynük.000 240.800 Toplam 218.800 DEKAPAJ İhale 137.176 61.075 38. Kurum ayrıca. Yine.456 141.Ekim ayı sonu itibarıyla gerçekleşme 22.390 27.191 62.622 7.700 129.817 KAR /ZARAR YATIRIM (Nakdi) (Bin TL) 46. Bu projelerin yanında.398 750.780 126. 2012 yılında Adana/Tufanbeyli’deki sahamızın da aynı kapsamda ihalesi yapılarak ihaleyi kazanan firma ile 2012 Haziran ayında sözleşme imzalanmıştır. Buna ilaveten.477 7.598 30. Yürütülen projeler sayesinde düşük kalorili kömür rezervlerimizde ekonomiye kazandırılmış olacaktır.110 513.650 209. 2012 Program ve Ekim Sonu İtibariyle Gerçekleşme Durumları ile 2013-2014 Hedeflerine Ait Sayısal Veriler. Termik 26.021 340.779 35.7 milyon tonu termik santrallara olmak üzere toplam 28.608 37.620 22.538 38.807 731.048 29.100 (Bin m3) . Bursa Davutlar ve Harmanalanı sahaları için de 1 Kasım 2012 tarihinde ihaleye çıkılmış ve kazanan firma ile önümüzdeki günlerde sözleşme imzalanacaktır.282 64.590 174. temiz kömür teknolojileri konusunda çalışmalar sürdürülmekte olup özellikle kömürün gazlaştırılması konusuna hız verilmiştir. YILI Emanet 2009 2010 2011 2012P 2012F 2013 2014 81.596 23.360 236.337 5.500 25. Eskişehir-Koyunağılı. Aynı şekilde Soma-Deniş sahasının 2012 Ağustos ayında ihalesi yapılarak kazanan firma ile 2012 Ekim ayında sözleşme imzalanmıştır. Önceki dönemlerde termik santral kurma şartı ile ihaleleri yapılarak çalışmalara başlanılan.401 32.570 2) Yeniden Yapılanma Çalışmaları ve Kar/Zarar Durumu Devletin genel enerji politikalarına uygun.713 33.298 147.800 94.452 29.900 61.770 61.114 870.000 819. kömür rezervlerimizin daha uygun maliyetlerle üretimin artırılması yönünde yeniden yapılanma çalışmalarıyla ilgili olarak.888 28.5 milyon ton düzeyinde olmuştur.449 139.489 209.201 70. Kurumuzun Faaliyetlerine İlişkin İlave Bilgiler 1) Kurumun 2009-2011 Dönemi Faaliyet Sonuçları. Kömürün daha çevre dostu olarak tüketilmesi ve değişik kullanım alanlarının oluşturulması için AR -GE projeleri yürütülmektedir.100 179.650 79.866 7.957 28.618 210.162 69.598 Toplam 33.316 33.460 6. 64 .672 30.900 (Satılabilir) Isınma+Sanayi (Bin ton) 32.674 107.694 26.180 36. ÜRETİM SATIŞ (Bin ton) .168 (Bin TL) 424. yer altı kömür üretim miktarının artırılması için projeler yürütmektedir.389 7.050 49. Yıl sonunda program hedefi tutturulacaktır. Şırnak-Silopi ve Şırnak-Merkez sahalarındaki projelerin tamamlanıp devreye alınması planlanmış olup bu yöndeki çalışmalar devam etmektedir.451 6.

689 ton. A) Termik Santral: Termik santrallara verilecek kömür miktarı her yıl genel enerji dengesi gözetilerek EÜAŞ ile yapılan toplantılarda KİT Finansman Kararnameleri çerçevesinde belirlenmekte.861.935.112 aileye 1.085.390 ton.590 ton. B) Isınma Sektörü: Isınma amaçlı halk ihtiyacı olan kömürler 2004 yılı Ağustos ayına kadar.511 aileye 662.057. 2006-2007 kış sezonu için 1. 2009-2010 kış sezonu için 2. 2004-2005 kış sezonu için 1.262. Diğer taraftan.490. 2004 yılından itibaren “Satıştan .301 aileye 1.754. üretim yerlerinde. Bu kapsamda. Söz konusu ihtiyacın en ucuz şekliyle karşılanması için 2004 yılından itibaren sözleşme imzaladığımız bayilerimiz aracılığı ile ısınma nitelikli kömürler nihai tüketiciye ulaştırılmaktadır.219 ton. Bu kapsamda.720 ton.521. C) Fakir Ailelere Kömür Yardımı: 2003 yılından itibaren çıkarılan Bakanlar Kurulu kararları gereği.Üretime” dönük yeni bir yapılanma içine girmiş bulunmaktadır.227. kömür satış fiyatları ise 1 Temmuz 2008 ‘de yürürlüğe giren YPK Kararı doğrultusunda maliyet bazlı otomatik fiyatlandırma modeli ile belirlenmekte ve protokoller EÜAŞ ile 2 yıllık imzalanmaktadır.Verimli çalışmayan. 2010-2011 kış sezonu için 2.627. Kurumumuz. 2008-2009 kış sezonu için 2. Kurumumuzca fakir ailelere.057 aileye 1. 2007-2008 kış sezonu için 1.859. rezerv ve üretim yönünden TKİ’nin içinde çok küçük bir paya sahip olan işletmelerimiz özel sektör çalışmasına açılmıştır. Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü ile yürütülen Fakir Ailelere Kömür Yardımı uygulaması Kurumumuzca gerçekleştirilmektedir.046.472.146 aileye 1. 2005-2006 kış sezonu için 1. 65 . Kurumumuz Yetkili Birimleri ve Yönetim Kurulunca belirlenmiş FOB satış fiyatlarıyla satışa sunulmakta idi.318.415 ton.619 ton.076. 2003-2004 kış sezonu için 1.590 aileye 1.931 ton.066 aileye 1.687 aileye 1.

Düşük kalorili kömür bu tesislerden geçirilip kalitesi yükseltilerek çevreyle uyumlu hale getirilmek suretiyle termik santraller ile ısınma ve sanayi sektörüne verilmektedir. C) Torbalama Tesisleri Isınma amaçlı piyasaya verilen kömürlerin torbalanmış olarak pazarlanması için 6 işletmede toplam 14 adet torbalama tesisi kurularak yılda 8 milyon ton torbalama kapasitesine ulaşılmıştır. Kemerköy Termik Santrali’ne verilen kömür için 2008 yılından itibaren hizmet alımı yöntemi ile 1. D) Bayilik Sistemi: 2004-2005 Sezonunda İlk defa uygulamaya konulan Bayilik Sistemi ile.851 ton. Ayrıca.985 aileye 1. Çan’da 750 ton/saat. Alınan bu önlemler sonucunda. 2012 yılında da 731 milyon TL kar etmeyi planlamış bulunmaktadır.475.2011-2012 kış sezonu için ise. 3) Kömür Kalitesini İyileştirmeye Yönelik Faaliyetler A) Lavvar Tesisleri Kuruma bağlı müessese ve işletmelerde mevcut lavvar tesislerinin toplam kapasitesi 25 milyon ton seviyesindedir. B) Termik Santrallere Verilen Kömürlerin İyileştirilmesi Çalışmaları Termik santrallere uygun nitelikte ve daha kaliteli kömür verebilmek amacıyla.000 ton/saat kapasiteli bir eleme–ayıklama tesisinden yararlanılmaktadır. Orhaneli’de 300 ton/saat. 66 . Çimento sektörü ile ilgili de 5 yıllık çerçeve ve yıllık sözleşmeler kapsamında satış sözleşmeleri yapılmaktadır. Keles’de 150 ton/saat.2012 itibarıyla) kömürün teslimatı gerçekleştirilmiştir. E) Sanayi Sektörü: Ülke genelinde faaliyet gösteren sanayi işletmelerinin kömür ihtiyacını karşılamak için yıllık bazda sözleşmeler yapılmaktadır. Seyitömer’de 5 Adet toplam 3600 ton/saat’lik eleme–ayıklama tesisi mevcuttur. 2010 yılında 340 milyon TL ve 2011 yılında da 513 milyon TL kar ile faaliyetlerini sonuçlandırmış olup. ihtiyaç sahibi 2.017. vatandaşa daha ucuz kömür kullanma imkanı sağlanmış ve orta ve uzun vadeli stratejimizde yer alan “satıştan-üretime” dönük yapılanmanın ilk adımı atılmıştır.10. (31. Kurumumuz 2009 yılında 424 milyon TL.

önümüzdeki yıllarda bu miktarların daha da artırılması için çalışmalar sürdürülmektedir. – Diğer yandan. özel sektörün bu alanda yatırım yapmasına da imkan tanımaktadır. Bu çalışmalar kapsamında. Ayrıca.4) Yeraltı İşletmeciliği İle Üretilebilecek Rezervlerin Değerlendirilmesine Yönelik Çalışmalar İleride üretim darboğazına düşülmemesi ve yeraltı/yerüstü orantısızlığının dengelenmesi amacıyla. Darkale ve Eynez-Karanlıkdere) ve Tunçbilek (Büyükdüz) havzalarındaki sahaların özel sektörce işletilmesi sağlanmış ve bu sayede ilave iş imkanı ile 2004 yılından itibaren üretim çalışmalarına başlanılmıştır. Projenin tamamlanması ile 350 bin ton/yıl olan üretim kapasitesi 1.05 milyon ton/ yıl artışla 1.05.4 milyon ton/yıl’a çıkarılmış olacaktır. – Soma (Eynez.07. TKİ’nin yatırım yaparak işletmeyi planlamadığı Soma -Eynez Derin Sahalardaki yaklaşık 400 milyon ton rezerv ile Kütahya -Tunçbilek Derin Sahalardaki yaklaşık 180 milyon ton rezervin özel teşebbüsçe işletilmesi için çalışmalar da sürdürülmektedir. Bu kapsamda. – Soma’da 2011 yılında ihalesi yapılıp projesi onaylanan ve 2014 yılından itibaren 15 yılda 36. İğdekuzu sahasının 22. 2011 yılında yeraltından 11 milyon ton tüvenan kömür üretimi gerçekleştirilmiş olup.2012 tarihinde sözleşme imzalanmıştır. – GLİ Müessesesi Ömerler Yeraltı Mekanizasyon Tevsii Projesi ile ilgili çalışmalar devam etmektedir. 67 . 5) TKİ’nin Elektrik Arz Güvenliğine Katkısı Ülkemizin artan enerji ihtiyacının karşılanmasında.5 milyon ton kömürün üretilmesine yönelik projenin hazırlık çalışmaları yüklenici firma tarafından sürdürülmektedir. TKİ üretim kapasitesini artırma gayretinin yanı sıra.2012 tarihinde ihalesi yapılarak ihaleyi kazanan firma ile 02. yeraltı işletmeciliği yöntemi ile üretilebilecek rezervlerin değerlendirilmesine yönelik önceki yıllardan başlatılan çalışmalar hızlandırılmıştır. – GELİ Müessesesi Turgut ve Eskihisar Sahalarında yeraltı işletmeciliğine yönelik sondaj ve proje çalışmaları devam etmektedir. Geventepe. Ömerler B ve Derin Sahalar ile Tunçbilek 42 pano ve İğdekuzu sahalarıyla ilgili çalışmalar devam etmekte olup.

TUBİTAK ortaklaşa çalışmalar yürüterek. DSİ.10. Bolu/Göynük (2x135MW) sahalarının termik santral kurma şartlı ihaleleri yapılarak çalışmalara başlanılmıştır. firma 2x145=290 MW gücünde termik santral kurmak üzere lisans ve ÇED raporu almış. Ancak. 2004 yılında Kurumumuz koordinatörlüğünde TPAO. varolan bilgileri birlikte paylaşmak 68 . Buna ilaveten. Şırnak Merkez (2x135 MW). 2012 yılında Adana/Tufanbeyli’deki sahamızın da aynı kapsamda ihalesi yapılarak ihaleyi kazanan firma ile 2012 Haziran ayında sözleşme imzalanmıştır. Bu sahalarda kurulacak santraller ile ülkemizin elektrik ihtiyacının karşılanması ve istihdama yönelik sağlayacağı katkı ile ulusal ekonomiye çok yönlü kazanım sağlanmış olacaktır. Bursa Davutlar ve Harmanalanı sahaları için de 1 Kasım 2012 tarihinde ihaleye çıkılmış ve kazanan firma ile önümüzdeki günlerde sözleşme imzalanacaktır. elektrik arz güvenliğine katkı sağlamak kapsamında değerlendirilmek üzere 23. ilave sondajlar yapmanın yanısıra. Aynı şekilde Soma-Deniş sahasının 2012 Ağustos ayında ihalesi yapılarak kaza nan firma ile 2012 Ekim ayında sözleşme imzalanmıştır. Diğer yandan. diğer iki sahada ise ihaleyi alan firmalarca proje çalışmalarına devam edilmektedir. Ancak ülkemizde yeteri kadar arama faaliyetleri gerçekleştirilmediğinden ve mevcut rezervlerin sık sondajlarla korelasyona tabi tutulmaması nedeniyle ve ülkemizde farklı alanlarda faaliyet gösteren kurumların faaliyet alanlarına yönelik arama çalışmalarının birlikte değerlendirilmemesi gibi nedenlerle uzun yıllar rezerv artışı söz konusu olamamıştır. Ayrıca. Kurumumuza ait sahalarda ilave santral kurma kapa sitesi olan rezervlerimiz değerlendirmeye alınmış olup. Eskişehir–Mihalıçcık ‘da bulunan EÜAŞ ve Kurumumuz iştiraki KİAŞ ’a ait sahalar birlikte değerlendirilerek santral kurulumlu ihale edilmiş.3 milyar ton rezerv olduğu ifade edilmekteydi. konuyla ilgili çalışmalar devam etmektedir.Bu kapsamda. Şırnak/Silopi’deki (1x135 MW) sahanın projesi tamamlanarak devreye alınmış olup. Yine. 6) Kömür Arama Faaliyetleri 2004 yılına kadar ülkemizde 8. talipli yatırımcı bulunması halinde saha elektrik üretim amaçlı değerlendirilebilecektir. EİEİ. Bingöl Karlıova’da termik santral kurulması şartı ile çıkılan ihalelerde teklif alınamamıştır. yeraltı üretim faaliyetleri ve santralı kurma çalışmaları devam etmektedir. Şırnak/Silopi (1x135 MW).2012 tarihi itibarıyla Seyitömer Linyitleri İşletmesi Müessesesi Müdürlüğümüz EÜAŞ Genel Müdürlüğüne devredilerek özelleştirme kapsamına alınmıştır. MTA.

3 milyar tonu Taşkömürü olmak üzere toplam 13. kömür kullanımının sürdürülebilmesi için ileri teknolojiler kullanılarak verimliliği artıran ve çevresel etkileri azaltan çeşitli Ar-Ge çalışmaları yapılmaktadır.2 milyar tona ulaşmıştır. Kömürün ülkemiz açısından stratejik öneme sahip olması nedeniyle. Kömür arama faaliyetlerinin daha aktif hale getirilebilmesi ve rezervlerimizin her yönü ile ortaya çıkarılabilmesi için 2012 Ekim ayında Kurumumuzca Jeolojik Etüt ve Arama Dairesi kurulmuştur. Ülkemiz kömürlerinin düşük kaliteli. 69 . kömürden kaynaklanan problemleri azaltarak.  Yeraltında kömürün gazlaştırılması. yüksek kül. sentetik gazdan elektrik. TUBİTAK. gazın temizlenmesi.  Kömür yakma teknolojileri. 7) TKİ’nin AR-GE Faaliyetleri Kömür ülkemiz açısından en önemli enerji kaynakları arasında yer almaktadır. Üniversiteler ve ilgili kurumlarımızla söz konusu çalışmalar ortaklaşa olarak yürütülmektedir. iyileştirme ve zenginleştirme. ülkemiz çevre mevzuatları. kimyasal ve sıvı yakıt üretimi.  Kömürün gazlaştırılması.suretiyle ülke kömür rezervleri 1. Kyoto Protokolü ve AB yaptırımları çerçevesinde oluşan zararlı emisyonları azaltmak ve birim kalori başına üretilen enerji miktarını arttırmak için temiz kömür teknolojilerinin kullanılmasına ihtiyaç duyulmaktadır. kükürt ve nem içeriğine sahip olmasından dolayı. Kurumumuz son 5 yıldır Ar-Ge faaliyetleri yürütmekte olup çalışmalar aşağıdaki alanlarda yoğunlaştırılmıştır:  Kömür hazırlama. 2009 yılında YPK kararı ile uygulamaya konulan “Elektrik Enerjisi Piyasası Arz Güvenliği Strateji Belgesi” ile 2023 yılına kadar tüm yerli kömür potansiyelimizin ekonomiye kazandırılması hedefleri ve KYOTO Protokolü’ne göre 2014 yılından itibaren CO2 Emisyon Pazarı uygulamalarının da başlayacağı göz önünde bulundurularak rezervlerimizin tamamının arama çalışmalarının tamamlanması ve projelendirilmesi gerekliliği nedeniyle.  Kömürün farklı alanlarda kullanımı (alternatif ürünler elde edilmesi).

70 . Gazın Temizlenmesi ve Metanol Üretimi. Adsorban Madde ve Askeri Atıkların Bertaraf Edilerek Faydalı Gübre Şeklinde Kullanılmasını Sağlayacak Ürünlerin Üretilmesi (ArcTech).  USTDA (ABD Ticaret Geliştirme Ajansı) Kömür Gazlaştırma Fizbilite Etüdü.  Türk Kömürlerinin Kuru Yöntemler ile Zenginleştirilmesi.  AB 7.  Soma Tersiyer Havzasında Entegre Sismik Yöntemlerle Kömür Yayılımının Tespiti ve Kömür Gazı Potansiyelinin Araştırılması ve Modellenmesi Projesi (KAMAG).  TKİ Uhdesindeki Bolu-Göynük-Hasanlar Sahası Bitümlü Şeylerin Değerlendirilmesiyle İlgili AR-GE Çalışmaları”.  Biyolojik Yöntemle Kömürün Gazlaştırılması ve Hümik Asit Elde Edilmesi(TÜBİTAK). Kurumumuz tarafından “Ar-Ge ve Yenilikçiliğin Geliştirilmesi” amacıyla yürütülen çalışmalar aşağıda sıralanmıştır:  Biyokütle ve Kömür Karışımlarından Sıvı Yakıt Üretimi (TRIJEN).  10 KW Gücünde Mikro-Dalga Plazma ile Kömür Gazlaştırma Sisteminin Tesis Edilmesi.  Kömür Karakterizasyonunun ve Yanma Davranışlarının İncelenmesi. Çerçeve Programı kapsamında kazanılan "Yüksek Küllü Kömürlerin Elektrik Üretimi Amaçlı Gazlaştırılmasının Optimizasyonu-Optimash" Projesi.  Lavvar Şlam atıklarının zenginleştirilmesi (MTA).  Pilot Ölçekte Kömürden Organomineral Gübre Üretim Çalışmaları.  Yeraltı Kömür Gazlaştırması Fizibilite Etüdü Projesi (UCG) (Lawrence Livermore Ulusal Laboratuarları ile).  50 kg/saat ve 250 kg/saat Kapasiteli Kömür Gazlaştırma Tesislerinin İşletilmesi.  Hümik pilot tesisinin revizyonu ve ürün çeşitliğinin artırılması.  Düşük Kalorili Linyitlerden MicGAS Biyoteknolojisi Kullanılarak Gaz. Hümik asit. Kömür arama ve üretimi.

572 ton üretim yapılmıştır.5 milyon TL gerçekleşme sağlanmıştır. Yeniden Yapılanma Programı kapsamında yatırım miktarlarında son yıllarda önemli artış sağlanmıştır.095 ton’dur. Böylece Kurumun ana alt yapısını oluşturan derin kuyuların büyük bir kısmı tamamlanarak hizmete alınmış olup ana kat hazırlıklarının tamamlanmasına yönelik çalışmalara süratle devam edilmektedir.  Organik Toprak Düzenleyiciler İçin Sera ve Tarla Denemeleri. 2012 yılı satılabilir üretim programı hedefi doğrultusunda 2011 yılı Kasım ayı sonu itibarıyla 1. 14. ULUSAL BOR ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ (BOREN) 4865 sayılı Kanun ile ülkemizde ve dünyada bor.200 m derinliğe kadar) bunun yüzde 40’ı görünür rezervdir. 2011 yılı yatırım tutarı 37.8 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. 13. Havzanın hesaplanmış jeolojik rezervi yaklaşık 1. Kauçuk ve Atıksu ve/veya İçme suyu Arıtımı) Kullanılmak Üzere Pilot Ölçekte Hümik Asit Esaslı Maddelerin Üretimi. ülkemizde tek taşkömürü havzasının bulunduğu Zonguldak’ta faaliyetlerini sürdürmektedir.  TKİ GLİ Müessesesinde Su Arıtımı/Geri Kazanımı ve Ömerler Beke Deresi Islahı. Üretimin artırılması ve maliyetlerin düşürülmesi amacıyla uygulanmakta olan Yeniden Yapılanma Programı kapsamında yatırım miktarlarında son yıllarda önemli artışlar sağlanmıştır. TÜRKİYE TAŞKÖMÜRÜ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (TTK) TTK.6 milyon ton olmuştur. TTK Genel Müdürlüğü tarafından yapılan kömür yardımı 2012 Ekim ayı sonu itibarı ile 20. bor ve ürünlerini kullanan ve/veya bu alanda araştırma 71 .3 milyar ton olup ( -1. ürün ve teknolojilerinin geliştirilmesi ve kullanım alanlarının yaygınlaştırılması amacıyla değişik alanlarda kullanıcıların araştırmaları için gerekli bilimsel ortamı sağlamak.  Uzaktan Kontrollü Maden Robotu. 2011 yılı satılabilir üretimi 1. Çeşitli Alanlarda (Boya. 2012 yılı yatırım programı 58 milyon TL olup 2012 yılı Ekim ayı sonu itibarıyla 17.  TKİ’ye bağlı işletmelerde Çevresel Durum Değerlendirme Çalışmaları Projesi. Seramik.212.

172 adet proje desteklenmiştir. rezerv büyüklüğü ve üretim açısından dünyada birinci sırada yer aldığımız bor madeni konusunda BOREN’e 2004 yılından bu güne kadar desteklenmek üzere toplam 342 adet proje başvurusunda bulunulmuş. uzmanlığın ve know -how’un BOREN ihtiyaçlarının örtüştürülmesini. biri “Bor -Malzeme Uygulama” çalışmaları için olmak üzere imkanlar içerisinde birkaç yeni yetkinlik merke zi oluşturulması planlanmaktadır. üretici sektörler ile iş birliği sağlayabilmek için Boren’in idari ve stratejik kontrolü altında yetkinlik merkezleri oluşturulması benimsenmiştir. sektöre sunumunu sağlamak için potansiyeli yüksek. Ayrıca elde edilen 20 adet buluş için 16 adet patent başvurusu yapılmış.yapan kamu ve özel hukuk tüzel kişileri ile işbirliği yaparak bilimsel araştırmaları yapmak. Ülkemizde mevcut ve gelişmekte olan teknoloji alt yapısının. Bu kapsamda. Ayrıca. 5 adet bor ürünün pilot üretim ve endüstriyel uygulama girişimi gerçekleştirilmiştir. Ayrıca 1 adet ürün için TS Standart belgesi alınmıştır. Bu kapsamda. süreklilik içinde en iyi şekilde kullanımını ve devamlılığını sağlamak. Enstitü bünyesinde oluşturulmuş olan Ar-Ge merkezinde İzotop Zenginleştirme alanında çalışmalar sürdürülmekte ve uluslararası iş birliği ile Borlu İleri Metal Alaşımları alanında altyapı oluşturularak çalışmalar başlamıştır. 120 adet proje tamamlanmış 52 adet proje desteklenmeye devam etmektedir. Enstitü. öncelikli olarak borlu hidrojen depolama ve yakıt pili araç uygulamaları için sektörel işbirliklerine yönelik projelerin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Yine. yeterli altyapı ve insan kaynağına sahip kurumlar. potansiyel kullanıcılar. ilgi alanında belirgin yetkinliği olan önemli. Bu kapsamda. Ayrıca. Bor’a dayalı Enerji Sektörü ile ilgili ürün ve üretim teknolojisini geliştirme ve geliştirilen teknolojinin sahada uygulanması alanında TÜBİTAK MAM bünyesinde “Bor -Enerji Uygulamaları Yetkinlik Merkezi” kurulması çalışmaları tamamlanmak üzeredir. yaptırmak. 2012 yılında mevcut yetkinlik merkezleri bünyesinde 72 . koordine etmek ve bu araştırmalara katkı sağlamakla görevlendirilen Ulusal Bor Araştırma Enstitüsü (BOREN). bor ürünlerinin ticarileşmesini. rekabetçi ürünler geliştirerek. bilgi yönetimi ve işbirlikleri geliştirme alanlarında faaliyetlerini sürdürmektedir. bor katkılı yanmaya dirençli ahşap ve ahşap kompozit malzeme üretimi ve karakterizasyonu teknolojilerinin geliştirilmesi ve sektörel uygulanması ile borun insan ve çevre sağlığı üzerine etkileri ile bor ve ürünlerinin biyolojik ve biyoteknolojik uygulamalarda kullanımına yönelik teknoloji geliştirme alanlarında olmak üzere 3 adet yetkinlik merkezi oluşturmuştur. Bu kapsamda. Desteklenen projeler kapsamında geliştirilen 17 bor içerikli ürünün 7 adedinin ticari üretimi yapılmış. öncelikli alanlarda yetkinlik merkezi oluşturmak ve güdümlü projeleri bu merkezlerde yürütmek amacıyla farklı üniversiteler bünyesinde borlu kaplama teknolojilerinin geliştirilmesi ve uygulanması. kurulduğu 2003 yılından bu yana araştırma ve teknoloji geliştirme. 9 adet patent belgesi alınmış olup kalan buluşlar için süreç devam etmektedir.

Milli Eğitim Bakanlığı ile iş birliği içerisinde burslu statüde yurt dışına yüksek lisans öğrenimi görmek üzere üç öğrencinin gönderilmesi için çalışmalar tamamlanmıştır. araştırma alanında TÜBİTAK ile eşgüdüm içerisinde ve Enstitü stratejik önceliklerine uygun olarak faaliyet yürütülmesi hedeflenmiştir. Diğer taraftan. Dünya bor tüketiminin yaklaşık yüzde 5’i bu sektörde gerçekleşmektedir. 2012 yılında tarım stratejik önceliklerine ve ekonomik potansiyele göre belirlenen tarım alan ve ürünlerine yönelik olarak çıkılan ilk çağrıya gelen 7 adet proje ve ikinci çağrı kapsamında gelen 1 adet projeye destek sağlanarak yürütülmeye başlanmıştır. ölçme. bor ürün ve teknolojilerinin geliştirilmesi ve üretilmesi konusunda önemli bir katkı sağlayacaktır. Anılan program kapsamında “Türkiye Bor Haritası” hazırlanarak tarım havzaları ortaya çıkarılmış ve ürün. Ayrıca. pilot tesis ve üretime yönelik işbirliği sistematiği oluşturmak üzere yurt içinde kollektif Ar-Ge ve üretim yapılmasına yönelik olarak yurt dışı teknoloji transferi ve uluslararası işbirliklerini de içeren Eti Maden ile iş birliği içerisinde bir Ar-Ge projesi geliştirilmektedir. Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu ve kalkınma planları önceliklerine uygun olarak BOREN tarafından önerilecek alanlarda hazırlanacak çağrı programları kapsamında öngörülebilir ve belirgin ticarileşme potansiyeli göstermesi beklenen “Bor Alanında Bilgi Üretimi ve Teknoloji Geliştirmeye Yönelik Araştırma Projeleri”nin işbirliği halinde eşit katkı ile oluşturulan ortak fon şeklinde desteklenmesi amaçlanmıştır. Protokol kapsamında ilk çağrı programı ilan edilmiş olup. Böylece. Enstitü 2012 yılında KOSGEB ile işbirliği protokolü kapsamında küçük ve orta ölçekli firmaların ve girişimciliğin desteklenmesini ve TSE ile işbirliği protokolü kapsamında Bor ile ilgili sektörün gelişmesine katkı sağlayacak bor ürün ve teknolojileri ile ilgili standardizasyon. muayene. 2011 yılında Ülkemiz tarım sektöründe borun sistematik ve yaygın olarak kullanımını sağlamak amacıyla BOREN ve Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) işbirliği ile “Tarım -Bor Araştırma ve Uygulama Programı” başlatılmıştır. İlgili sektörlerin katılımının da sağlanarak bu merkezler BOREN’in kabiliyetlerini ve geniş uzmanlık alanı üzerinde etkinliğini arttıracak. Ayrıca.yürütülmek üzere sektörel iş birlikleri ile proje çalışmalarına başlanmıştır. alan spesifik çalışmalara yönelik proje uygulamalarına geçilmiştir. 2012 yılı içinde TÜBİTAK ile yapılan işbirliği protokolü çerçevesinde. Dünyada Borun kullanıldığı önemli alanlardan biri de tarım sektörüdür. 73 . genelde bor bazlı kimyasal hidrojen depolama teknolojileri ve özelde amonyum boran esaslı yakıt sistemi amacıyla Ar-Ge. çağrıya gelen 104 adet pr oje başvurusu değerlendirilme aşamasındadır. deney ve eğitim alanlarında faaliyet ve projeler yapılmasını hedeflemektedir. belgelendirme.

BOREN. Önümüzdeki yıl içinde de Enstitü yetkinlik merkezlerinde yürütülen projeler ve Kamu Kurumları. 2012 yılında Eti Maden İşletmelerinin ihtiyacı doğrultusunda başlatılan. çıkarılan bor cevherinin hızlı bir şekilde ve daha yüksek verimle robotik -otomatik makinalarda konsantre yüzdelerine göre ayrımlarının yapılması ve bu konudaki dışa bağımlılığı ortadan kaldıracak yerli teknoloji geliştirilmesi amacı ile bir özel sektör kuruluşu ile birlikte ETİ Maden eşgüdümünde yürütülen cevher zenginleştirme makinesi geliştirilmesi projesi devam etmektedir. Proje sonuçlarına göre. Mevcut Bor sınıflamasının lehimize düzeltilmesine yönelik önemli bir proje olan bu çalışmanın yanı sıra BOREN ilgili yetkinlik merkezlerinde Bor’un toksikolojik mekanizmaları aydınlatmaya ve insanlarda essansiyel bir besin elementi olduğunu göstermeye yönelik yeni projeleri geliştirmektedir. Sodyum boratlar. AB’nin yeterli bilimsel çalışma yapılmaksızın bu maddeleri bu kapsamda sınıflandırması kabul edilemez bir durumdur. Authorisation and Restriction of Chemicals) Regülasyonu kapsamında. Bor ve ülkemiz için önemli bilimsel sonuçların alındığı bu proje tamamlanmış bulunmaktadır. değerlendirilmesi. BOREN tarafından ETİ Maden İşleri Genel Müdürlüğü eş güdümünde Bandırma Bor ve Asit Fabrikalarında yürütülmek üzere bir proje desteklenmiş. izin ve kısıtlanması anlamına gelen REACH (Registration. Bu sınıflandırılmada yapılan hatanın giderilmesi için bilimsel dayanak sağlamak adına. Bu kapsamda bu güne kadar. Evaluation. desteklenmekte olan 10 proje kapsamında 9 yüksek lisans ve 1 doktora öğrencisine burs tahsis edilmiştir. mevcut bor ürünleri için yeni kullanım alanları. bor mineral ve bileşiklerinin çevre ile ilişkilendirilerek. borik asit ve bor oksit’i üremeye toksik etkili maddeler olarak sınıflandırmış bulunmaktadır. Avrupa Birliği kimyasal maddelere ilişkin mevcut birçok mevzuatı tek bir çatı altında toplayan bir tüzük olan kimyasalların kaydı. üniversiteler ve özel sektör kuruluşları tarafından yürütülen ve Enstitümüz tarafından desteklenen projeler ile TÜBİTAK-BOREN ortak çağrı programı kapsamındaki projelerin desteklenmesine devam edilecektir. yeni bor ürünleri. fizibilitesi uygun olan mevcut bor türevlerinin yerli üretimlerinin gerçekleştirilmesinin yanı sıra. Kaynaklar dahilinde burs programı genişleterek sürdürülecektir. bu maddelerin insan üremesinde olumsuz etkisi olduğunu gösterecek herhangi bir bulguya rastlanmamış olup. 2012 yılında başlatılan Enstitü burs programı kapsamında Enstitü tarafından desteklenen veya yürütülen projelerde görev yapan ve proje alanında lisansüstü öğrenim görmekte olan veya doktora sonrası araştırmacı olan araştırmacılara yönelik ihtiyaç duyulan insan kaynağını geliştirmek üzere burs verilmeye başlanmıştır. insan sağlığına olan olumlu -olumsuz etkilerinin araştırıldığı birçok projeye destek vermektedir. çalışma saygın uluslararası dergilerde yayımlanmıştır. 74 .

8 milyon lira   (öz gelirler hariç) ödenek tahsis edilmesi öngörülmüştür. bağlı ve ilgili kuruluşlarının (TEDAŞ dahil) yürütmekte oldukları projelere 2013 yılı için tahsisi öngörülen toplam ödenek miktarı 5 milyar liradır. kamulaştırma harcamaları için 25 milyon lira ve borç verme harcamaları için 33. Bakanlığım merkez teşkilatına 2013 yılı bütçesi olarak.1 milyon lira. Bakanlığım faaliyetleri ve bütçemizle ilgili özet bilgiler sunmuş bulunuyorum.05 milyon lira.       cari harcamalar için 100.28 milyon lira. transfer harcamaları için 21 milyon lira. hepinize saygılar sunarım.5 milyon lira Bor Enstitüsü’ne ise 7 milyon lirası yatırım olmak üzere toplam 7. TAEK Başkanlığı’na 46. Taner YILDIZ Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı 75 . Ödeneklerini Bakanlık bütçesi transfer kaleminden alan. üniversiteler başta olmak üzere kamu araştırma kurumları ve özel sektör ile işbirliği içinde katalizör görevi üstlenerek proje ve programlar geliştirmeye ve yürütmeye devam etmektedir.6 milyon lira olmak üzere toplam 201.BOREN. Enstitünün kazandığı deneyimlere paralel olarak daha üst düzeyde yürütülmeye devam edecektir.8 milyon lirası yatırım olmak üzere toplam 105. yatırım harcamaları için 22.93 milyon lira ödenek tahsis edilmiştir. eleştiri ve katkılarınız için teşekkür eder. Çalışmalarımıza ışık tutacak görüş.  MTA Genel Müdürlüğü’ne 160 milyon lirası yatırım olmak üzere toplam 285. “Bütçe” Bakanlığım. Kısa ve uzun vadeli hedeflere odaklı olarak yürütülen bu çalışmalar.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful