You are on page 1of 15

UTVRIVANJE DEGRADACIJE I METODOLOGIJA

Utvrivanje degradacije i metodologija


Kada zapoinje degradacija graditeljske batine? Svaki objekat ili cjelina je od samog svog nastanka izloen utjecajima koji su veoma razliiti i koji ugroavaju njegove vrijednosti (izvorne i nastale vremenom). Ugroenost vodi

degradaciji.

Uzroci ugroenosti i same degradacije, kao rezultata ugroenosti su brojni: potpuno ili djelimino ruenje graditeljske batine, nadograivanje i pregraivanje, promjena namjene, naruavanje okolia i drugi uzroci degradacije.

Utvrivanje degradacije i metodologija


Uzroci ugroenosti i degradacije se dijele na:

1. dugotrajne jer postoje od samog nastanka graditeljske


cjeline i

2. trenutne uzrokovani naglim promjenama

Dugotrajni uzroci degradacije

Utvrivanje degradacije i metodologija


Dugotrajni uzroci ugroenosti i degradacije se mogu podjeliti u dvije osnovne skupine:

a) uzroci vezani uz djelovanje ovjeka b) uzroci vezani uz djelovanje vremena i prirode

a) Dugotrajni uzroci degradacije


- vezani uz djelovanje ovjeka

Utvrivanje degradacije i metodologija


Djelovanje ovjeka kao uzrok degradacije moe biti: - svjesno - nesvjesno Svjesno djelovanje je najee vezano uz odreene prakticistike, ekonomske, estetske i druge razloge. Ovi razlozi su najee suprotni dananjim shvatanjima, te su imali za posljedicu ruenje vrijednih povijesnih objekata u prolosti, da bi na njihovom mjestu bile izgraene znaajnije graevine za odreenu drutvenu sredinu tog vremena (npr. ruenje antikih hramova da bi ustupili mjesto kranskim crkvama).

I.

Utvrivanje degradacije i metodologija


II. Svjesno djelovanje ovjeka predstavlja i ruenje graditeljske batine kao posljedica vjerske nesnoljivosti (kao to je sluaj sa kranskim graevinama u paniji nakon islamskih osvajanja, odnosno s islamskim graevinama na istom podruju nakon katolike rekonkviste). III. Ideoloko-politiki razlozi su takoe motiv svjesnog ruenja rueni su objekti koji su smatrani simbolima odreenog politikog reima i ideologije. IV. Vandalizam bez idejnih podloga, kao svrha samom sebi.

Utvrivanje degradacije i metodologija


Uzroci degradacije vezani uz nesvjesno djelovanje ovjeka su mnogo sloeniji i mnogo brojniji. Tu spadaju: I. ratna razaranja kao tzv. kolateralna teta;

II. nebriga u odravanju koja prouzrokuje propadanje graevine; III. neprimjereno koritenje neprihvatljiva funkcija; IV. zaputenost kao posljedica promjene socijalne strukture stanovnitva. Ona vodi u tzv. ekonomsku degradaciju, naroito karakteristinu za povijesne jezgre.

Utvrivanje degradacije i metodologija


V. nekontrolirana izgradnja, nadogradnja i pregradnja na samom objektu ili njegovoj okolini; VI. kontrolirana izgradnja neadekvatni arhitektonski projekti, koji volumenom, mjerilom i materijalom nije usklaen s postojeim ambijentom; VII. neprimjereni urbanistiki i prostorni planovi ukoliko ne vrednuju povijesnu cjelinu ili objekat. U razvojnim planovima se to odraava u neadekvatnom lociranju razliitih sadraja (industrije, saobraaja), a u provedbenim planovima kroz neusklaene gabarite unutar i izvan jezgre, kroz neprimjerene funkcije, prometna rjeenja i sl.

b) Dugotrajni uzroci degradacije vezani uz djelovanje vremena i prirode

Utvrivanje degradacije i metodologija


Djelovanje vremena i prirode na graditeljsku batinu se manifestuju kao proces evolutivnog propadanja. Intenzitet i oblik propadanja zavise od dva bitna faktora: a) poloaja graevine tj. mikroklimatskih prilika i topografske orijentacije, koji odreuju djelovanje vjetra, insolaciju i druge vrste djelovanja vezane uz poloaj. b) struktura graevine upotrebljeni materijal, sistem konstrukcije, kvalitet projekta i izvedbe...

Utvrivanje degradacije i metodologija


Dugotrajnim uzrocima degradacije izazvanim djelovanjem vremena i prirode smatraju se i oni uzroci koji nisu vezani uz samu graevinu i njen prostor, nego su vanjski prirodni uzroci.

To su: I. fizike promjene termike, hidrike, eolike, koje postepeno unitavaju povijesnu graevinu; II. hemijske i elektrohemijske - u kojima je za graditeljsko naslijee pogubno atmosfersko zagaenje; III. botanike razorno djelovanje biljaka; IV. bioloke i mikrobioloke djelovanje mikroorganizama i insekata; V. elementarne nepogode potresi, poari, vulkanske erupcije, poplave, klizita.

Recentni uzroci degradacije

Utvrivanje degradacije i metodologija


Trenutni ili recentni uzroci ugroenosti i degradacije su uzroci vezani

uz gotovo revolucionarne promjene habitata


(izraene kroz naglu urbanizaciju i poremeaj socijalne ravnotee povijesnih naselja), uz promjene ljudskog rada, koje se odraavaju na tipove ekonomskih aktivnosti, uz poveanje slobodnog vremena, koje s razvojem turizma donosi pozitivne, ali i neke negativne posljedice po graditeljsku batinu, uz proces globalizacije koji potire autentino i tradicionalno. Ukljuenjem tih problema, problematika degradacije graditeljskog naslijea postepeno se stapa sa opom ekolokom i socijalno-

ekonomskom problematikom.