You are on page 1of 17

REPUBLIKA E SHQIPRIS MINISTRIA E ARSIMIT DHE SHKENCS INSTITUTI I ZHVILLIMIT T ARSIMIT

PROGRAM ORIENTUES PR PRGATITJEN E PROVIMIT KOMBTAR T MATURS SHTETRORE PR SHKOLLAT E MESME

LNDA: GJEOGRAFI BRTHAM

VITI MSIMOR 2012-2013

UDHZIME PR ZBATIMIN E PROGRAMIT


Programi orientues pr provimin e lnds Gjeografi brtham, n kuadrin e Maturs Shtetrore pr vitin shkollor 2012-2013, prbn nj dokument t vlefshm pr gjimnazet, nxnsit e interesuar, msuesit dhe specialistt e prfshir n procesin e hartimit t testeve t Maturs Shtetrore. Programi orientues i lnds Gjeografi brtham pr gjimnazin prfshin njohurit dhe aftsit m t rndsishme t lnds Shkenca e Toks e cila zhvillohet n klasn e 10-t t gjimnazit, t lnds Gjeografia rajonale e bots, e cila zhvillohet n klasn e 11-t t gjimnazit dhe lnds Gjeografia e Shqipris dhe trevave t tjera shqiptare, e cila zhvillohet n klasn e 12-t t gjimnazit. Programi gjeneron informacionin e nevojshm pr msuesit e ksaj lnde q do t prgatisin maturantt pr provimin e lnds Gjeografi brtham, si lnd me zgjedhje n Maturn Shtetrore. Programi, gjithashtu, orienton nxnsit pr njohurit dhe aftsit kryesore q duhet t zotrojn pr t prballuar me sukses provimin e lnds Gjeografi brtham. Programi prbn nj dokument zyrtar, q duhet zbatuar me korrektes nga specialistt e prfshir n hartimin e banks s pyetjeve dhe tezs s provimit t gjeografis, si lnd me zgjedhje pr Maturn Shtetrore.

Ky program duhet shqyrtuar me kujdes dhe rigorozitet nga secili prej grupeve t interesuara, sidomos kujdes t bhet nga specialistt e prfshir n hartimin e banks s pyetjeve dhe tezs s provimit t gjeografis, t cilt nuk duhet t prfshijn pr vlersim shtje msimore q nuk jan parashikuar n kt program. Prgatitja e nxnsve pr provimin e ksaj lnde, t bhet n mnyr t vazhdueshme dhe duke prdorur nj larmi metodash dhe mjetesh. Gjat puns pr prgatitjen e nxnsve pr provimet e Maturs Shtetrore, sht e rndsishme q her pas here msuesi t zhvilloj testime t nxnsve t tij, me teste q mund ti hartoj vet duke u bazuar n modelet e testeve t Maturs Shtetrore. Testi pr lndn Gjeografi brtham do t ndrtohet n mnyr t till ku t jen t prfshira t tri nivelet e vshtirsis: niveli baz, niveli mesatar dhe niveli i lart. Njkohsisht, edhe shprndarja e pikve n test do t jet n varsi t prqindjeve q z do nivel. Peshat specifike pr do nivel do t jen: Niveli baz: 40%. Niveli mesatar: 40%. Niveli i lart: 20%. Testi pr lndn Gjeografi brtham do t prfshij njohurit dhe aftsit mbi Shkencn e Toks, Gjeografin rajonale t bots dhe Gjeografin e Shqipris dhe t trevave t tjera shqiptare. Nxnsit duhet t ken parasysh se fusha q ka numrin m t madh t objektivave (peshn m t madhe) n programin orientues t Maturs Shtetrore, n test do t prfaqsohet nga nj numr m i madh pyetjesh. N prgatitjen pr prmbushjen e objektivave t ktij programi do t prdoren tekstet msimore t ksaj lnde. Mund t prdoren edhe materiale shtes, q sigurojn arritjen e objektivave t programit orientues.

SHKENCA E TOKS Linjat dhe objektivat e linjave

Linja: Sistemi diellor Linja Sistemi diellor prfshin njohurit dhe konceptet baz mbi origjinn, prbrjen dhe lvizjen e trupave qiellor n hapsir. Shpjegimi i trheqjes gravitacionale t trupave n sistemin diellor, interpretimi i formimit t dit-nats, stinve, baticave dhe zbaticave, fazave t Hns dhe eklipseve prmes studimit t marrdhnieve Tok-Hn-Diell, karakteristikat e Diellit dhe roli i tij pr jetn n Tok, karakteristikat e planetve dhe objekteve t tjera brenda ktij sistemi, si dhe revolucionarizimi i studimit t Universit prmes zhvillimeve teknologjike, jan piketat kryesore t prmbajtjes s ksaj linje.

Blloku tematik

Objektivat

Nxns/i, -ja: Sistemi diellor dhe Toka si planet t prshkruaj prmasat e Diellit, strukturn, karakteristikat kryesore t secils shtres e dukurit diellore; t prshkruaj formn e Toks, prmasat e saj dhe rndsin e tyre; t identifikoj provat q tregojn se Toka rrotullohet rreth boshtit t saj; t shpjegoj pasojat e rrotullimit t Toks rreth boshtit; t analizoj lvizjen e Toks rreth Diellit dhe pasojat e ksaj lvizje; t shpjegoj sesi fazat e Hns varen nga pozicioni relativ i Diellit, Hns dhe Toks; t shpjegoj pse dhe si ndodhin eklipset, duke diferencuar eklipset e Hns nga ato t Diellit; t dalloj planett e brendshm, t jashtm, e satelitt e tyre, duke prshkruar disa ndr karakteristikat kryesore t tyre; t prshkruaj kometat, asteroidt, meteort dhe veorit e tyre.

Linja: Hartografia Linja Hartografia studion mnyrn e projektimit t Toks n hart e n glob. Prve njohurive q nxnsit marrin mbi globin, hartat, llojet e tyre, elementet e harts, projeksionet hartografike, rrjetin gjeografik e koordinatat gjeografike, kjo linj synon kryesisht aftsimin praktik t nxnsve pr punn me hartn, prcaktimin e vendndodhjes s pikave t ndryshme n hart, prcaktimin e largsive reale nisur nga shkalla e harts, apo prcaktimin e kohs zonale e lokale.
3

Blloku tematik

Objektivat

Nxns/i, -ja: t analizoj ndrtimin e rrjetit gjeografik (sistemin e meridianve dhe paralelve, gjatsin dhe gjersin gjeografike); t interpretoj me ndihmn e harts brezat e kohs; t llogaris kohn lokale e zonale n vende t ndryshme n baz t gjatsis s tyre gjeografike; t analizoj elementet matematikore (rrjeti hartografik, shkalla e harts) dhe gjeografike t harts dhe prdorimin e tyre; t klasifikoj hartat sipas prmbajtjes, shkalls, prdorimit, mbi bazn e veorive dalluese t tyre; t prcaktoj largsin n terren nprmjet shkalls s harts.

Paraqitja e Toks n hart

Linja: Gjeosistemet Toka prbhet nga katr sisteme t mdha: atmosfera, hidrosfera, litosfera dhe biosfera. Prmes linjs Gjeosistemet synohet q nxns/i,-ja t kuptoj dukurit dhe proceset natyrore q kan ndodhur dhe ndodhin n kto sisteme, ndrveprimin midis tyre dhe rrjedhojat e ktij ndrveprimi pr Tokn. Kjo prmbajtje fokusohet n shpjegimin shkencor t lidhjeve dhe t marrdhnieve shkak-pasoj t proceseve dhe dukurive m shum sesa n prshkrimin e tyre. Linja Gjeosistemet prbhet nga katr blloqe tematike: atmosfera, hidrosfera, litosfera dhe historia e Toks, biosfera.

Blloku tematik Nxns/i, -ja: -

Objektivat

Atmosfera

t analizoj prbrjen e atmosfers, ndrtimin strukturor, duke dhn karakteristikat m kryesore t shtresave t saj; t analizoj llojet e rrezatimit: t drejtprdrejt, t shprndar, t prgjithshm dhe toksor, prmes dukuris s prcjellshmris dhe konveksionit; t analizoj ndryshimin e temperaturs n koh (ditore e vjetore) dhe n hapsir (vertikal e horizontal) dhe faktort q ndikojn n t; t llogaris temperaturn mesatare ditore, mujore e vjetore t ajrit dhe amplitudat ditore dhe vjetore t temperaturs s ajrit;
4

Hidrosfera -

t formuloj konceptet: lagshtir e ajrit, lagshtir absolute dhe relative; t prshkruaj procesin e kondensimit t avujve t ujit dhe formimin e vess, mjegulls, bryms e reve; t shpjegoj kushtet e formimit t llojeve t ndryshme t reshjeve; t ndrtoj dhe interpretoj grafikt e shprndarjes hapsinore dhe kohore t reshjeve; t analizoj ndryshimet e trysnis atmosferike n koh e n hapsir; t analizoj faktort kryesor q prcaktojn elementet e ers (drejtimi dhe shpejtsia); t identifikoj errat e qarkullimit t prgjithshm t prshkruaj errat lokale; t analizoj ciklonin dhe anticiklonin; t shpjegoj ndikimin e regjimit ciklonik n gjersit mesatare; t formuloj konceptet mot dhe klim; t analizoj faktort q ndikojn n formimin e klims. t interpretoj qarkullimin e ujit n natyr; t prcaktoj format e lvizjeve t ujrave oqeanike; t shpjegoj elementet e vals detare dhe mnyrn e formimit t valve detare; t analizoj shkaqet e formimit t baticave dhe zbaticave dhe pasojat e tyre; t prshkruaj karakteristikat kryesore t pjesve prbrse t lumit; t analizoj liqenet sipas origjins s formimit t tyre, shoqruar me shembuj konkret nga bota e vendi yn; t dalloj llojet e ujrave nntoksore dhe mnyrn e formimit t tyre; t prshkruaj llojet e ndryshme t burimeve; t analizoj kushtet e formimit t bors s prhershme dhe akullnajave; t diferencoj akullnajat malore nga ato kontinentale.

Litosfera dhe historia e Toks -

t diferencoj shtresat e Toks, duke dhn veorit kryesore t secils prej tyre; t shpjegoj ndryshimin e temperaturs, trysnis dhe dendsis n brendsi t Toks; t prshkruaj mnyrn e formimit t mineraleve dhe vetit fizike t tyre (fortsia, ngjyra, shklqimi, thyerja); t prshkruaj llojet kryesore t shkmbinjve; t analizoj krijimin e magms dhe mnyrn e formimit t shkmbinjve magmatik; t shpjegoj kushtet e formimit t shkmbinjve sedimentar dhe llojet e tyre; t shpjegoj mnyrn e formimit t shkmbinjve metamorfik dhe llojet e tyre.

Biosfera

t analizoj faktort q ndikojn n botn bimore e shtazore.

Linja: Dinamika e Toks Relievi i Toks, tiparet e saj jan pasoj e veprimtaris s forcave t brendshme dhe t jashtme, t cilat n mnyr t vazhdueshme modelojn siprfaqen e Toks. Forma e sotme e relievit t Toks sht rezultante e bashkveprimit t forcave t brendshme dhe t jashtme. N historin e zhvillimit t Toks, secila prej ktyre forcave ka ndikuar dhe ndikon n prmasa t ndryshme, gj q ka uar dhe n krijimin e formave t ndryshme n reliev. Format e krijuara nga forcat e brendshme, n mnyr t vazhdueshme modelohen nga veprimi i forcave t jashtme, duke krijuar larmi n form, ndrtim e prmasa. Linja Dinamika e Toks prbhet nga dy blloqe tematike: Ndryshimet n Tok nn ndikimin e forcave t brendshme, dhe ndryshimet n Tok nn ndikimin e forcave t jashtme.

Blloku tematik

Objektivat

Nxns/i, -ja: Ndryshimet n Tok nn ndikimin e forcave t brendshme t prshkruaj konceptin pllaka tektonike dhe shprndarjen e tyre; t analizoj mnyrn e lvizjes s tyre; t analizoj llojet e kufijve t pllakave tektonike; t prshkruaj llojet e lvizjeve luhatse; t analizoj lvizjet rrudhosse e shkputse dhe shkaqet e tyre; t evidentoj format e relievit q krijohen si pasoj e lvizjeve rrudhosse e shkputse; t shpjegoj dukurin e formimit t trmeteve;
6

Ndryshimet n Tok nn ndikimin e forcave t jashtme -

t prshkruaj tipat e trmeteve sipas thellsis dhe origjins; t prcaktoj n hart shprndarjen gjeografike t trmeteve; t prshkruaj vullkanin, pjest prbrse t tij, produktet vullkanike; t analizoj shkaqet e shprthimit t vullkaneve; t prcaktoj n hart shprndarjen gjeografike t vullkaneve. t prkufizoj konceptin tjetrsim fizik, kimik e biologjik; t analizoj kushtet n t cilat ndodh secili prej tjetrsimeve; t analizoj faktort q ndikojn n formimin e dherave; t analizoj kushtet n t cilat ndodhin rrshqitjet, rrzimet dhe shembjet; t analizoj veprimtarin grryese, transportuese e depozituese t ers dhe format karakteristike t relievit, q krijohen si pasoj e saj; t analizoj veprimtarin grryese, transportuese e depozituese t ujrave rrjedhse (lumenj, prrenj) dhe format e krijuara prej saj; t prkufizoj konceptin karst; t analizoj kushtet n t cilat zhvillohet procesi i karstit; t prshkruaj format siprfaqsore dhe nntoksore t krijuara nga veprimtaria karstike; t analizoj veprimtarin grryese, transportuese e depozituese t akullnajave dhe format e krijuara prej saj; t analizoj veprimtarin grryese, transportuese e depozituese n brigjet detare; t klasifikoj tipat e bregdeteve (i ult, i lart) dhe karakteristikat e tyre.

Linja: Mjedisi dhe shoqria Studimi i ksaj linje u mundson nxnsve t vlersojn q njeriu ndrvepron me mjedisin, pr m tepr, q njohja e shkencs s Toks sht thelbsore n planifikimin e ndrtimeve, rrugve, porteve, kanaleve etj. Konteksti mjedisor i ksaj linje i vjen n ndihm nxnsve pr t kontribuar n debate dhe vendime si qytetar t informuar dhe t prgjegjshm.

Blloku tematik

Objektivat

Nxns/i, -ja: Mjedisi dhe shoqria t interpretoj konceptin pr mjedisin dhe zhvillimin e qndrueshm;
7

t listoj format kryesore t ndotjes; t analizoj shkaqet kryesore t ndotjes s toks; t vlersoj pasojat e ndotjes s toks; t analizoj ndotjen e ajrit, duke identifikuar faktort kryesor q ndikojn n t; t analizoj ndotjen e ujit, duke identifikuar faktort kryesor q ndikojn n t.

GJEOGRAFIA RAJONALE E BOTS Linjat dhe objektivat e linjave

Linja: Rajonet Kjo linj prezanton nj panoram t prgjithshme t rajoneve m t mdha t bots, par nga perspektiva e problemeve dhe integrimit. Nprmjet studimit rajonal, nxnsit n mnyr kritike analizojn e vlersojn proceset dhe dukurit e ndryshme t zhvillimit rajonal dhe perspektivn e tyre. N kt mnyr formohen bazat e domosdoshme gjeografike pr t ndrtuar kndvshtrimet mbi ngjarjet aktuale rajonale e globale dhe proceset integruese n nivel vendor, rajonal e global. Linja Rajonet prbhet nga blloqet tematike: - Gjeografia rajonale dhe tipat e rajoneve - Europa - karakteristika t prgjithshme dhe veori rajonale - Amerika e Veriut - Amerika Qendrore - Amerika e Jugut - Afrika Nnsahariane - Afrika e Veriut/Azia Jugperndimore - Azia Jugore - Azia Lindore - Azia Juglindore - Australia, Oqeania.

Blloku tematik Nxns/i,-ja: -

Objektivat

Gjeografia rajonale dhe tipet e rajoneve

t analizoj termat baz n gjeografi, si: pozicioni, rajoni, marrdhniet njeri-mjedis dhe proceset hapsinore; t identifikoj kriteret baz t rajonizimit gjeografik dhe t klasifikimit t rajoneve t ndryshme sipas llojeve apo tipeve t tyre; t analizoj rajonet kulturore t bots s sotme prmes shembujve; t prshkruaj rolin dhe rndsin q luajn n rajone t ndryshme organizmat ndrkombtar (p.sh., OKB, UNICEF etj.); t plotsoj hartat skic (fiziko-gjeografike) t makrorajoneve t bots.

RAJONET Europa Karakteristika t prgjithshme dhe veori rajonale Amerika e Veriut t vlersoj rolin e pozits gjeografike dhe karakteristikat e prgjithshme gjeografike t Europs; t analizoj veorit specifike rajonale natyrore e humane t Europs; t vlersoj zhvillimin historiko-territorial rajonal t Europs; t interpretoj historikun dhe karakteristikat e formimit, zhvillimit e zgjerimit t BE-s; t vlersoj makrorajonin rus, proceset dhe problemet e sotme t perspektivs rajonale e globale; t identifikoj disa ndr problemet e sotme rajonale t Europs dhe perspektivn e zgjidhjes s tyre. t identifikoj karakteristikat dhe tiparet e prgjithshme natyrore e humane t Ameriks s Veriut; t analizoj tipet dhe llojet e ndryshme t rajoneve t ShBA-s, si dhe modelet e tyre t zhvillimit, duke evidentuar modelin ekonomik t zhvillimit t ShBA-s; t analizoj problemet e sotme t zhvillimeve rajonale t kontinentit veriamerikan, si dhe perspektivn e tyre. t identifikoj tiparet e prgjithshme fiziko-gjeografike t rajonit t Ameriks Qendrore; t identifikoj veorit e popullimit dhe t kulturs s rajonit t Ameriks Qendrore, duke evidentuar
9

Amerika Qendrore -

grshetimin e kulturave; t analizoj modelet e zhvillimit ekonomik t ktij rajoni. t identifikoj kushtet natyrore t rajonit t Ameriks s Jugut; t prshkruaj veorit e popullimit dhe t kulturs s rajonit t Ameriks Jugore, duke evidentuar diferencimin hapsinor t kulturave vendase dhe europiane; t analizoj modelet e zhvillimit ekonomik t ktij rajoni. t prshkruaj tiparet fiziko-gjeografike t Afriks Nnsahariane, duke evidentuar tipizimin e bots bimore dhe shtazore; t identifikoj veorit e popullimit dhe t kulturs s rajonit t Afriks Nnsaharjane. t vlersoj pozitn gjeografike t rajonit t Afriks s Veriut/Azis Jugperndimore, si dhe kushtet natyrore; t vlersoj kompleksitetin gjeografik, kulturor, politik t Lindjes s Mesme, duke u ndalur n sfidn e Islamit; t analizoj modelet e zhvillimit ekonomik t ktij rajoni, bazn e resurseve t nafts dhe rolin e saj n zhvillimin e rajonit. t prshkruaj kushtet natyrore t ktij rajoni, me fokus pranin e lartsive m t mdha n bot; t identifikoj veorit e popullimit, t kulturs e t zhvillimit ekonomik t rajonit t Azis Jugore. t vlersoj pozitn gjeografike dhe kushtet natyrore t rajonit t Azis Lindore; t identifikoj veorit e popullimit dhe t kulturs s rajonit t Azis Lindore; t analizoj modelet e zhvillimit ekonomik t ktij rajoni (modeli kinez dhe japonez). t prshkruaj tiparet fiziko-gjeografike t rajonit t Azis Juglindore; t identifikoj veorit kryesore t popullimit, t kulturs e t zhvillimit ekonomik t rajonit t Azis Juglindore, me fokus modelin e zhvillimit ekonomik t nj prej shteteve t ashtuquajtur "tigrat e Azis".

Amerika e Jugut -

Afrika Nnsahariane Afrika e Veriut/Azia Jugperndimore -

Azia Jugore -

Azia Lindore -

Azia Juglindore -

10

Australia, Oqeania -

t vlersoj pozitn gjeografike t rajonit t Australis dhe Oqeanis, si dhe kushtet natyrore; t identifikoj veorit e popullimit, t kulturs e t zhvillimit ekonomik t rajonit t Australis dhe Oqeanis.

GJEOGRAFIA E SHQIPRIS DHE E TREVAVE T TJERA SHQIPTARE

Linjat dhe objektivat e linjave Linja: Vendndodhja gjeografike Kjo linj ka pr qllim t paraqes nj tablo t qart mbi hapsirn q zn trevat shqiptare n Ballkan dhe n Europ. Linja synon t formoj te nxnsit koncepte t qarta mbi rndsin e pozits s trevave shqiptare n aspektin natyror dhe n at gjeopolitik. Nxnsit aftsohen t bjn analiza krahasuese t ndryshimeve t harts politike t trevave shqiptare.

Blloku tematik Nxns/i,-ja: Hapsira gjeografike e trevave shqiptare

Objektivat

t prshkruaj shtrirjen, prbrjen e trevave shqiptare (Republika e Shqipris, Kosova, trevat shqiptare n Serbi, n Maqedoni, n Greqi dhe n Malin e Zi). t analizoj pozitn gjeografike t trevave shqiptare n Ballkan, Mesdhe, Europ dhe m gjer; t vlersoj rolin e ksaj pozite n veorit natyrore gjeografike, n popullimin e trevave dhe zhvillimin ekonomik, dhe pasojat e ksaj pozite n coptimin e trevave shqiptare; t analizoj ndryshimet q ka psuar n koh dhe n hapsir harta politike e trevave shqiptare.

Linja: Sistemet fizike Peizazhet e larmishme q ofrojn trevat shqiptare, ndrtimi gjeologjik, relievi dhe faktort q ndikojn n formimin e tij, pasurit klimatike dhe hidrografike, bota e gjall e tyre etj., krijojn at shumllojshmri mjaft t spikatur t mjediseve t trevave shqiptare. Nxnsit propozojn rrugzgjidhje pr problemet e shkalls s lart t degradimit dhe shkretimit t peizazheve, nj ndr problemet m shqetsuese t mjedisit sot n kto treva.

11

Blloku tematik Nxns/i,-ja: Shumllojshmria e mjediseve dhe peizazheve t trevave shqiptare

Objektivat

t analizoj etapat e formimit t truallit t trevave shqiptare, prbrjen litologjike dhe strukturore t tij dhe rolin e tyre n pasurit e shumta minerare; t evidentoj faktort e formimit t relievit, sistemet kryesore t tij; t evidentoj tiparet kryesore t klims s trevave shqiptare; t vlersoj rolin dhe ndikimin e klims n dukurit e tjera natyrore, n shprndarjen e popullsis dhe aktivitetet e saj; t analizoj larmin dhe pasurin e madhe hidrografike t trevave shqiptare; t analizoj kushtet dhe faktort e formimit t tokave t larmishme t trevave shqiptare; t analizoj faktort e kushtet q kan ndikuar n shkalln e lart t degradimit dhe shkretimit t tokave, si dhe pasojat e tyre; t analizoj faktort q kan prcaktuar larmin dhe pasurin e madhe bimore dhe shtazore t trevave shqiptare.

Linja: Sistemet humane Nxns/i,-ja analizon gjendjen dhe ndikimin e faktorve ekonomik, social, politik e kulturor mbi fizionomin dhe dinamikn e popullsis shqiptare, ekonomis e sektorve t saj si dhe ndikimin e organizimit t sotm politiko-administrativ t trevave shqiptare n zhvillimin e integrimin rajonal dhe europian t tyre. Kjo linj prbhet nga blloqet tematike: - Organizimi administrativ i trevave shqiptare. - Popullsia dhe vendbanimet. - Ekonomia e trevave shqiptare.

Blloku tematik Nxns/i,-ja: Organizimi administrativ i trevave shqiptare -

Objektivat

t identifikoj ndryshimet n organizimet administrativotoksore n Republikn e Shqipris, n Republikn e Kosovs dhe n trevat e tjera shqiptare; t analizoj organizimin e sotm politiko-administrativ t trevave shqiptare, masat q jan marr pr integrimin rajonal dhe europian t tyre.

12

Popullsia dhe vendbanimet

t analizoj kushtet dhe faktort q kan ndikuar n popullimin e trevave shqiptare; t prshkruaj elementet (karakteristikat) kryesore demografike t popullsis s trevave shqiptare (numri i popullsis, shtimi natyror, struktura e popullsis); t evidentoj territoret ku kan migruar shqiptart me veorit dhe problemet e integrimit t tyre; t analizoj ecurin e zhvillimit t popullsis dhe vendbanimeve n trevat shqiptare, prmes treguesve statistikor, grafik etj. t evidentoj potencialet natyrore dhe humane t trevave shqiptare dhe ndikimin e tyre n shkalln e zhvillimit ekonomik t ktyre trevave; t analizoj rolin e sektorve t veant t ekonomis n zhvillimin e trevave shqiptare (ekonomin bujqsore, industrin, tregtin, transportin, turizmin, shrbimet dhe artizanatin).

Ekonomia e trevave shqiptare

Linja: Ndrveprimi njeri - mjedis N kt linj prezantohen vlerat unikale natyrore dhe historiko-kulturore t trevave shqiptare, analizohet ndikimi i shoqris njerzore n cilsin e mjediseve gjeografike dhe shfrytzimin e resurseve. Nxnsit aftsohen t identifikojn strategjit alternative q u prgjigjen politikave t veanta dhe programeve pr prdorimin e burimeve dhe menaxhimin e tyre. Ata jo vetm q njohin dhe evidentojn potencialet turistike t trevave shqiptare, por edhe parashikojn mundsit e mirmenaxhimit t tyre.

Blloku tematik Nxns/i,-ja: Mjedisi dhe turizmi i trevave shqiptare -

Objektivat

t analizoj vlerat unikale natyrore dhe historiko-kulturore t trevave shqiptare; t evidentoj potencialet turistike dhe zonat m t rndsishme pr zhvillimin e turizmit; t identifikoj faktort dhe pasojat e problemeve mjedisore kryesore sot (ndotja e ajrit, ujit, toks).

Linja: Rajonet N kt linj, nxns/i,-ja analizon dhe vlerson pr do rajon tiparet specifike natyrore, demografike, kulturore, ekonomike, duke i vendosur kshtu n plan krahasues me njri tjetrin.
13

N kt mnyr, ai/ajo do t kuptoj ndikimin e veorive fizike dhe humane n proceset, fizionomin e rajoneve dhe nnrajoneve t Republiks s Shqipris, Republiks s Kosovs dhe t trevave t tjera shqiptare. Linja Rajonet prbhet nga blloqet tematike: - Rajonet gjeografike t trevave shqiptare. - Republika e Shqipris - Rajoni Perndimor. - Rajoni Verior dhe Verilindor. - Rajoni Juglindor. - Rajoni Jugor. - Republika e Kosovs. - Trevat shqiptare n Serbi. - Trevat shqiptare n Maqedonin Perndimore. - Trevat shqiptare n Mal t Zi. - Trevat shqiptare n Greqi.

Blloku tematik Nxns/i,-ja: Rajonet gjeografike t trevave shqiptare -

Objektivat

t identifikoj kriteret e prcaktimit t rajoneve gjeografike t trevave shqiptare, ndarjen rajonale t trevave shqiptare dhe tipat e rajoneve.

Republika e Shqipris

t analizoj tiparet specifike natyrore, demografike dhe ekonomike q dallojn Republikn e Shqipris nga trevat e tjera shqiptare dhe faktort e diferencimit t saj rajonal; rajonet gjeografike. t prshkruaj veorit kryesore natyrore t Rajonit Perndimor dhe ofertat potenciale natyrore pr zhvillim; t evidentoj karakteristikat kryesore t popullimit t ktij rajoni, me fokus t veant rritjen e shpejt t popullsis dhe ndryshimet strukturore t saj; t vlersoj shumllojshmrin e hapsirave t prodhimit bujqsor e industrial, sektorit terciar, rrjetin e transportit dhe rolin e tij n prirjen e organizmit t ri hapsinor t rajonit;

Rajoni Perndimor

Rajoni Verior dhe Verilindor

t prshkruaj mozaikun natyror t Rajonit Verior dhe Verilindor dhe ofertat potenciale natyrore pr zhvillim; t analizoj tendencn e ndryshimeve demografike t
14

ktij rajoni me problematikat q e shoqrojn; t evidentoj tiparet kryesore t aktivitetit aktual ekonomik t kufizuar t ktij rajoni; t analizoj veorit natyrore, demografike e ekonomike t Rajonit Juglindor;

Rajoni Juglindor

Rajoni Jugor

t analizoj tiparet e prgjithshme natyrore dhe humane q dallojn Rajonin Jugor; t evidentoj pasurit e veanta natyrore, demografike dhe ekonomike t ktij rajoni. t prshkruaj Republikn e Kosovs si nj rajon gjeografik me kufi t qart natyror dhe politik, veori specifike fiziko-gjeografike, demografike dhe ekonomike; t evidentoj diferencimin rajonal dhe tiparet gjeografike natyrore, demografike dhe ekonomike t Rajonit Perndimor dhe Lindor t Kosovs.

Republika e Kosovs

Trevat shqiptare n Serbi

t analizoj trevat shqiptare n Serbi (Preshevn, Bujanovcin dhe Medvegjn), duke vlersuar statusin politik, veorit specifike natyrore, demografike dhe ekonomike t tyre.

Trevat shqiptare n Maqedonin perndimore

t analizoj statusin politik t trevave shqiptare n Maqedonin Perndimore me tiparet e veanta natyrore, demografike dhe ekonomike, q i dallojn ato nga trevat e tjera shqiptare.

Trevat shqiptare n Mal t Zi

t analizoj statusin politik dhe rndsin e pozits gjeografike dhe gjeopolitike t trevave shqiptare n Mal t Zi, veorit e tyre natyrore, demografike dhe ekonomike.

Trevat shqiptare n Greqi

t analizoj kushtet specifike t trevave shqiptare n Greqi me vlerat e veanta natyrore, demografike dhe ekonomike t tyre.

15

SHPRNDARJA E PESHAVE SIPAS FUSHAVE

1. 2. 3.

Shkenca e Toks Gjeografia rajonale e bots Gjeografia e Shqipris dhe trevave t tjera shqiptare TOTALI

35% 25% 40% 100%

SHPRNDARJA E PESHAVE SIPAS LINJAVE DHE BLLOQEVE TEMATIK

Shkenca e Toks
Nr. Linja Ndarja e peshave n prqindje

1. 2. 3. 4. 5.

Sistemi diellor Hartografia Gjeosistemet Dinamika e Toks Mjedisi dhe shoqria

5% 2% 17% 9% 2%

Gjeografia rajonale e bots


Nr. Blloqet tematik Ndarja e peshave n prqindje

1. 2.

Gjeografia rajonale dhe tipet e rajoneve Europa - Karakteristika t

6% 5%

prgjithshme dhe veori rajonale


3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. Amerika e Veriut Amerika Qendrore Amerika e Jugut Afrika Nnsahariane 2% 2% 2% 1% 2% 1% 2% 1% 1%
16

Afrika e Veriut/Azia Jugperndimore Azia Jugore Azia Lindore Azia Juglindore Australia, Oqeania

Gjeografia e Shqipris dhe e trevave t tjera shqiptare


Nr. Linja Ndarja e peshave n prqindje

1. 2. 3. 4. 5.

Vendndodhja gjeografike Sistemet fizike Sistemet humane Ndrveprimi njeri-mjedis Rajonet

2% 6% 7% 3% 22%

17