You are on page 1of 66

2

Araling Panlipunan 2 Ikalawang Baitang


Kagamitan ng Mag-aaral Unang Edisyon, 2013 !"#$ %&'-%&1-%(01-32-(
Paunawa )inggil sa karapatang-sipi. Isinasaad ng Seksiyon 176 ng Batas Pambansa Bilang 82 !" #indi maaaring magkaroon ng karapatang$sipi sa ano mang akda ng Pama%alaan ng Pilipinas. &ayon pa man' kailangan muna ang pa%intulot ng pama%alaan o tanggapan kung saan ginawa ang isang akda upang magamit sa pagkakakitaan ang nasabing akda. (abilang sa mga maaaring gawin ng nasabing a%ensiya o tanggapan ay ang patawan ng bayad na royalty bilang kondisyon. Ang mga akda ) materyales *mga kuwento' seleksiyon' tula' awit' larawan' ngalan ng produkto o brand names' tatak o trademarks' atbp.+ na ginamit sa aklat na ito ay sa nagtataglay ng karapatang$ari ng mga iyon. Pinagsikapang ma%anap at ma%ingi ang pa%intulot ng mga may karapatang$ari upang magamit ang mga akdang ito. #indi inaangkin ni kinakatawan ng mga tagapaglat%ala *publisher+ at may$akda ang karapatang$aring iyon.

Araling Panlipunan
Kagamitan ng Mag-aaral

Tagalog

Inilat%ala ng (agawaran ng ,dukasyon (ali%im" Br. Armin A. -uistro .S/ Pangalawang (ali%im" 0olanda S. 1ui2ano' P%.3.

Ang kagamitan sa pagtuturong ito ay magkatuwang na ini%anda at sinuri ng mga edukador mula sa mga publiko at pribadong paaralan' kole%iyo' at ) o unibersidad. #ini%ikayat namin ang mga guro at ibang nasa larangan ng edukasyon na mag$email ng kanilang puna at mungka%i sa (agawaran ng ,dukasyon sa a4tion5deped.go6.p%. Ma)alaga sa amin ang inyong mga puna at mungka)i*

Kagawaran ng Edukasyon Republika ng Pilipinas

Ma)al na Mag-aaral' Ang ;odyul na ito ay inilaan para sa mga batang mag$ aaral sa K454;4#2 "4 94#2. Ang mga aralin ay ibinatay sa mga kasanayang nakapaloob sa bagong ( to 12 Basi4 ,du4ation /urri4ulum ng (agawaran ng ,dukasyon. Inaasa%ang ang modyul na ito ay magsisilbing daan upang mapaunlad ang iyong kamalayan' mapalawak ang pag$unawa sa kapaligiran at mapayaman ang pagpapa%alaga sa kasalukuyan at nakaraan ng kinabibilangang komunidad gamit ang konsepto ng pagpapatuloy at pagbabago' interaksyon' kasaysayan' mga Mga "umuo ng Kagamitan ng Mag-aaral simpleng konseptong %eograpikal tulad ng lokasyon at pinagkukunang yaman at angE* mga saksi ng kasaysayan tulad /onsultant" 1enaida Espino ng tradisyong oral at mga labi ng kasaysayan. (oordinator" 2loria M* .ru3 Ang mga inilaang gawain sa bawat ay naaayon Emelita .* dela Rosa, aralin 5eo 6* 4rrobang sa iyong kakaya%an at mga 7* karanasan. Sadyang ginawang =agasuri" 5erma 8anda kawili$wili at may pagkamalik%ain ang mga gawain upang @aglayout" Esmeraldo 2* 5alo mapukaw at mapataas ang iyong isip at damdamin sa bawat Ma* 9)eresa M* .astro paksang tinatalakay. (atulong mo ang iyong guro sa =agagu%it" Romulo :* Manoos pagtuklas ng mga bagong kaalaman at paglinang ng mga kasanayan na magagamit sa pang$araw$araw na bu%ay. #angad namin maisagawa at maipakita mo ang Inilimbag sa Pilipinas ngna 7777777777777 tunay na pagpapa%alaga sa 3iyos' sa tao' sa kalikasan at sa bansa.
;ga ;anunulat" 2loria M* .ru3, .)arity 4* .apunitan

+epartment o, Edu-tion- nstru-tional Materials .oun-il !e-retariat /+epEdM.!0 ;aligayang paglalakbay sa iba$ibang komunidad. 899i4e Address" 2nd .loor 3orm &' PS/ @agmama%al ' /omple: ;eral4o A6enue' Pasig /ity P%ilippines 16<< Kagawaran ng Edukasyon *<2+ 6!>$1<?> or 6!>$1<72 im4setd5ya%oo.4om

=ele9a:" ,$mail Address"

ii

iii

Mga #ilalaman
Modyul &$ 4ng Ka)alaga)an ng !erbisyo sa Komunidad ********************************************
21!

Aralin 7.1. ;ga Serbisyo sa (omunidad 21? Aralin 7.2. ;ga (arapatan ko sa Aking (omunidad .............................................. 222 Modyul '$ 4ng 4king Papel sa 4king Komunidad ************************************************** 2!? Aralin 8.1 =ungkulin (o sa Aking (omunidad .............................................. 2!7 Aralin 8.2. ;ga Alituntunin sa Aking (omunidad .............................................. 2>? Aralin 8.!. Pagtutulungan sa Aking (omunidad .............................................. 2?! Aralin 8.> Ang Pangarap (ong (omunidad .............................................. 261 kaapat na Marka)ang Pagsusulit
26

iv

Pagiging "a)agi ng Komunidad

213

Ang yunit na ito ay naglalaman ng mga kaalaman tungkol sa kamalayan at pagpapa%alaga ng mga tao sa kanilang mga gawain at tungkulin bilang ba%agi ng komunidad. Ito ay na%a%ati sa dalawang *2+ modyul" ;odyul 7 Serbisyo sa (omunidad ;odyul 8 Ang Aking Papel sa (omunidad Sa yunit na ito' inaasa%ang maipamamalas ng mag$aaral ang" paglala%ad ng ka%alaga%an ng mga serbisyo sa komunidad tulad ng" $ pag$aalaga sa kalikasanA $ kalusuganA $ edukasyonA $ seguridadA $ kaalinisanA at $ iba paA pagtukoy at pag$unawa sa mga karapatan ng bawat kasapi ng komunidadA pagpapakita ng pagpapa%alaga ng mga kasapi ng komunidad sa sariling bu%ayA
214

pagtukoy ng sariling pananagutan bilang kasapi ng komunidadA

pagtukoy at pagpapakita ng pagsunod sa mga alituntunin ng komunidadA pagtukoy at paglalarawan sa mga gawaing nagpapakita ng pagtutulungan at pakikipagkapwaA pagpapakita ng ka%alaga%an ng sariling papel at tungkulin sa komunidadA at pagpapa%ayag ng sariling pangarap para sa kinabibilangang komunidad at mga dapat isaisip' isapuso at isagawa upang matupad ang pangarap na ito.

215

216

Ang modyul na ito ay naglalaman ng kamalayan' pag$unawa at pagpapa%alaga sa mga serbisyong ibinibigay ng mga bumubuo sa komunidad at mga karapatan ng bawat kasapi nito. Ito ay na%a%ati sa dalawang *2+ aralin" Aralin 7.1 ;ga Serbisyo sa (omunidad Aralin 7.2 ;ga (arapatan sa Aking (omunidad Sa modyul na ito' inaasa%an na maipamamalas ng mag$aaral ang" paglala%ad ng ka%alaga%an ng mga serbisyo sa komunidad tulad ng" $ pag$aalaga sa kalikasanA $ kalusuganA $ edukasyonA $ seguridadA $ at iba paA at pagtukoy at pag$unawa sa mga karapatan ng bawat kasapi ng komunidad.

217

;a%alaga ang serbisyong ibinibigay ng mga bumubuo ng komunidad. 3ito nakasalalay ang kaunlaran at kaayusan ng pamumu%ay ng mga taong naninira%an dito. Sa araling ito' ang mag$aaral ay inaasa%ang" 1. maisa$isa ang mga serbisyong ibinibigay ng sumusunod na bumubuo ng komunidadA pamilyaA paaralanA barangayA pamili%anA simba%an o mosBueA sentrong pangkalusuganA at iba paA 2. mailarawan kung paano tumutugon ang mga serbisyo sa mga pangangailangan ng tao at komunidadA at !. ma%inu%a mula sa serbisyong ito ang mga karapatan ng tao.

218

Ano$ano ang serbisyong ibinibigay ng mga bumubuo ng komunidad para matugunan ang panguna%ing pangangailan ng taoC

"asa)in$ !erbisyong 9otoo

;agandang 219 umaga po' (apitan. ;ay bagong proyekto po pala uli kayo.

220

!agutin$ 1. Ano$anong serbisyo sa komunidad ang sinasabi sa usapan< 2. Bilang isang bata' paano mo pa%a%alaga%an ang mga nabanggit na serbisyo sa komunidad< Ilarawan ang sagot. !. Ano pang serbisyo ng mga bumubuo sa komunidad ang nararanasan mo na %indi nabanggit sa usapan< Isa$isa%in ito. 4* Pangkatang gawain$

1. ;ag%anda ang bawat pangkat ng malapad na papel at krayola.

221

2. Igu%it ang mga taong kilala nila sa komunidad na nagbibigay ng serbisyo. (ulayan. !. ;agtulong$tulong ang bawat kasapi ng pangkat sa paggawa ng li%am pasasalamat bilang pagpapa%alaga sa kanilang serbisyo. >. =ingnan sa ka%on ang igugu%it ng pangkat at kanilang pasasalamatan. Pangkat 1 Prinsipal &uro 5ibrarian 3yanitor Pangkat 3 (apitan ng Barangay ;ga (agawad Barangay =anod Pangkat 2 3oktor @ars "arangay =ealt) ;orker Pangkat > ;agsasaka Barbero =indera Bumbero

"* "alikan ang 2awain 4* tala kung anong karapatan ng bata ang tinutugunan ng mga serbisyong ipinakikita sa iginu)it na larawan* .* sagawa$ 1. ;ag%anda ng pangkulay at papel. 2. ;agpangkat$pangkat na may tig$lilimang kasapi.

222

!. &umu%it ng isang eksena sa ta%anan' paaralan' o pamili%an na nagpapakita ng serbisyong ginagawa sa komunidad. (ulayan ang iginu%it na larawan. >. Idikit sa paskilan ang mga gawang sining.

;araming serbisyo ang ginagawa ng komunidad upang matugunan ang panguna%ing pangangailangan ng mamamayan. Ilan sa mga ito ay" Pagpapagawa ng patubig upang magkaroon ng mabuting ani ang mga magsasaka. Pagtatayo ng Pamili%ang Pangbarangay

Pagtatayo ng #ealt% /enter Pagtatalaga ng mga Barangay Pulis o Barangay =anod upang mapanatili ang kaligtasan ng bawat isa. Pagtatayo ng mga paaralan at pagbibigay ng libreng edukasyon sa elementarya at sekundarya Pagpapagawa at pagsasa$ayos ng mga kalsada at tulay Pagpapaganda at paglilinis ng parke at pasyalang pampubliko.
223

Kopya)in ang tala)anayan sa ibaba at itala dito ang mga bumubuo sa komunidad* !a katapat nito ay isulat ang serbisyong ibinibigay nila sa mamamayan* "umubuo sa komunidad !erbisyong binibigay

Sa katatapos na aralin' nalaman mo ang serbisyong ibinibigay ng bawat bumubuo ng isang komunidad. Ang serbisyong ito ay tumutugon sa mga karapatan ng bawat mamamayan sa komunidad.

224

Sa araling ito' ang mag$aaral ay inaasa%ang" 1. masasabi ang ka%ulugan ng karapatanA 2. matutukoy ang mga karapatan sa bu%ay" ng sariliA ng pamilyaA ng komunidadA !. mailalarawan kung paano ipinatutupad ng komunidad ang mga karapatang itoA >. matutukoy ang epekto ng pagpapatupad o %indi pagpapatupad ng mga karapatan sa bu%ay ng tao at komunidadA ?. matutukoy ang ka%alaga%an ng komunidad sa pagpapatupad ng mga karapatanA at 6. maiisa$isa ang mga katumbas na tungkulin sa bawat karapatang tinatamasa.

"asa)in ang usapan$


225

"awat Karapatan, May Pananagutan 4ko ;a%alagang malaman nating la%at ang ating mga karapatan. =inatamasa ba natin ito sa ating mga komunidadC Ito ang usapan ng ilang mga bata. Ako ay isinilang na malusog. Binigyan ng pangalan at ipinare%istro sa tulong ng aming komadrona sa Barangay. =ungkulin kong pangalagaan ang aking pangalan.

;aliit lang ang aming ta%anan subalit may pagmama%alan ang bawat isa sa aming pamilya. Inaalagaan kaming mabuti ng aking mga magulang. Bilang ganti' sinusunod ko ang la%at ng payo ng aking mga magulang para sa aking kabuti%an.

;agandang 226 umaga po' (apitan. ;ay bagong proyekto po pala uli kayo.

;asaya akong pumapasok sa aming paaralan. ;aliit lamang ito subalit libre ang la%at ng pangangailangan. Sinusuporta%an ito ng aming komunidad. =ungkulin kong mag$aral nang mabuti upang makatapos ng kursong gusto ko.

;alinis at ta%imik ang aking komunidad. Alam kong ligtas akong manira%an dito. =ungkulin kong tumulong sa paglilinis ng kapaligiran nito.

;alaya akong nakapaglalaro sa plasa ng aming komunidad. -igtas at maraming palaruan ang ipinagawa ng aming kapitan. =ungkulin kong ingatan ang mga kagamitan sa palaruan.
227

!agutin$ 1. Ano$anong karapatan ang tinukoy ng mga bata sa usapanC 2. Ano$ano ang tungkuling dapat gampanan sa bawat karapatanC 3. Sa iyong palagay' tinatamasa ba ng mga bata sa usapan ang mga karapatan sa kanilang komunidadC 4. Ano ang mga karapatang tinatamasa mo sa iyong komunidadC 5. Ano ang tungkuling dapat mong gampanan sa bawat karapatang tinatamasa mo sa iyong komunidadC

1. ;aisilang at mabigyan ng pangalan 2. sulat ;agkaroon ng maayosipinakikita na ta%anan 4* ang karapatang ng larawan* !. ;akapaglaro atsa makapaglibang Piliin ang sagot loob ng ka)on* >. ;agkaroon ng malusog at malakas na pangangatawan ?. ;akapamu%ay sa isang maayos' malinis at 228 ta%imik na pamayanan 6. ;akapag$aral

1.

(arapatang777777777777777777777777777777777

229

2.

(arapatang77777777777777777777777777777777 7

!.

(arapatang 777777777777777777777777777777777
230

"*

sulat ang ? kung ipinatutupad ng komunidad ang mga karapatan nang maayos at @kung )indi* 1. ;aganda ang plasa ng aming komunidad. ;araming mga bata ang ligtas na naglalaro rito tuwing walang pasok sa paaralan. 2. #indi nag$aaral si /arlo da%il sa ka%irapan. 3a%il sa libreng edukasyon' tinulungan siya ng isang (agawad ng Barangay na makapasok sa paaralan. !. ;araming mga bata ang may angking kakaya%an sa pag$awit at pagsayaw sa aming komunidad. ;ay proyekto ang aming kapitan na paligsa%ang pangkultural upang malinang ang kakaya%ang ito. >. Sa ilalim ng tulay naninira%an ang pamilya nina Dobert. Pinagtagpi$tagping ka%on at plastikang kanilang ba%ay. ?. Ang pamilya ni Angelo ay masayang naninira%an sa kanilang komunidad.

.*

sulat sa papel ang sagot sa tanong na nasa )uli)an ng bawat sitwasyon*


1.

(umakain ng masustansiyang pagkain sa tamang oras ang mga bata. Ano ang epekto nito sa mga bataC -igtas at maayos na kapaligiran ang kailangang tira%an ng mga bata subalit sa gilid ng kalsada sila
231

2.

nakatira at barong$barong ang kanilang ba%ay. Ano ang magiging epekto nito sa mga bataC
3.

#indi nakokolekta ang mga basura sa komunidad kaya nagkalat ito sa kalsada. Ano ang magiging epekto nito sa mga naninira%an ditoC

+*

gu)it ang iyong tungkulin sa bawat karapatang nakatala* Karapatan (arapatang maisilang at mabigyan ng pangalan (arapatang magkaroon ng pamilyang magmama%al at mag$aalaga (arapatang makakain ng masustansiyang pagkain (arapatang makapaglaro at makapaglibang (arapatang makapag$aral (arapatang makapamu%ay sa isang maayos' malinis at ta%imik na komunidad 9ungkulin

1. 2. !. >. ?. 6.

232

E* 2umawa ng 5i)am Pasasalamat sa iyong komunidad sa pagpapatupad ng tinatamasa mong mga karapatan* "uuin ang li)am sa ibaba*

;a%al kong (apitan' ;araming salamat sa 777777777777777777 7777777777777777777777777777777777777777 7777 7777777777777777777777777777777777777777 7777 7777777777777777777777777777777777777777 7777 7777777777777777777777777777777777777777 7777 7777777777777777777777777777777777777777 7777 7777777777777777777777777777777777777777 7777 7777777777777777777777777777777777777777 7777777777777777777777777777777777777777 7777777777777777777777777777777777777777 7777777777777777777777777777777777777777 777777777777777.

233

Karapatan mga pangangailangang dapat tinatamasa ng isang tao upang makapamu%ay siya nang maayos. 9ungkulin $ mga pananagutang dapat gawin ng isang tao katumbas ng mga karapatang kanyang tinatamasa. ;a%alagang matamo ng bawat bata ang kanyang mga karapatan upang lumaki siyang maayos at kapaki$pakinabang sa kanyang sarili' pamilya at komunidad. Ang katumbas na tungkulin ng bawat karapatan ay dapat isagawa nang buong puso at may pagkukusa. 3apat pa%alaga%an ang ginagawang pangangalaga at pagpapatupad ng komunidad sa mga karapatan ng bawat tao.

234

"asa)in ang bawat pangungusap* Piliin ang letra ng tamang sagot* sulat sa papel ang sagot* 1. Si /arlo ay nagkasakit at ipinagamot siya ng kaniyang mga magulang sa ospital. Anong karapatan ang ipinakikita nito< A. (arapatang ;akapag$aral B. (arapatang ;abigyan ng (asuotan /. (arapatan sa Pangangalagang ;edikal 3. (arapatang ;akapaglaro at ;aglibang 2. Alin sa mga sumusunod ang dapat ibigay sa mga bata upang sila ay maging malusog na bata< A. mga aklat B. mga damit /. mga laruan 3. mga masustansiyang pagkain

!. Pangarap ni E%on na maging matagumpay na pulis pagdating ng araw. (aya pinapapasok siya ng

235

kanyang mga magulang sa malapit na paaralan sa kanilang lugar. Anong karapatan ito< A. (arapatang ;edikal B. (arapatang ;akapaglaro /. (arapatang ;akapag$aral 3. (arapatang ;abigyan ng (asuotan >. Ang bawat karapatan ay may katumbas na7777777 A. pagpapa%alaga B. pagsasaayos /. pananagutan 3. talino ?. Ito ay ang mga bagay o mga pangangailangan ng tao na dapat ibigay. A. kalusugan B. karapatan /. edukasyon 3. kayamanan

236

237

Ang modyul na ito ay naglalamanng mga kaalaman tungkol sa kamalayan' pag$unawa at pagpapa%alaga sa papel at pananagutan na dapat gampanan sa komunidad. Ito ay na%a%ati sa apat na *>+ aralin" Aralin 8.1 =ungkulin (o sa Aking(omunidad Aralin 8.2 Alituntunin sa Aking (omunidad Aralin 8.! Pagtutulungan sa Aking (omunidad Aralin 8.> Pangarap (ong (omunidad Sa modyul na ito' inaasa%an na maipamamalas ng mga mag$aaral ang" pagtukoy ng sariling pananagutan bilang kasapi ng komunidadA pagtukoy at pagpapakita ng pagsunod sa mga alituntunin ng komunidadA pagtukoy at paglalarawan sa mga gawaing nagpapakita ng pagtutulungan at pakikipagkapwaA pagpapakita ng ka%alaga%an ng sariling papel at tungkulin sa komunidadA at pagpapa%ayag ng sariling pangarap para sa kinabibilangang komunidad at mga dapat isaisip' isapuso at isagawa upang matupad ang pangarap na ito.

238

Ang mga batang Pilipino ay may mga tungkuling dapatgampananupang sa maging maayos' mapayapa at maunlad ng kanyang komunidad. Sa araling ito' ang mag$aaral ay inaasa%ang" 1. matutukoy ang sariling tungkulin bilang kasapi ng komunidadA 2. maipakikita ang tungkuling ito sa iba$ibang aspekto ng bu%ay sa pamamagitan ng mga malik%aing pamamaraan ng siningA at !. mailalarawan ang epektong pagtupad at %indi pagtupad ng mga tungkulin sa komunidad.

Ano ang epekto ng %indi pagtupad ng mga tungkulin sa komunidadC

Ano$ano ang tungkulin natin sa komunidadC Ano ang epekto ng pagtupad sa mga tungkulin sa komunidadC

239

"asa)in$ 9ungkulin Ko, 2agampanan Ko Bata man ako at isang katutubo' may tungkulin ako sa aking komunidad. #alinaFt tukuyin ang tungkuling ito sa ating komunidadG

;agandang 240 umaga po' (apitan. ;ay bagong proyekto po pala uli kayo.

=ungkulin nating tumawid sa tamang tawiran at sumunod sa batas trapiko.

;agtapon ng basura sa tamang lalagyan.

;akila%ok sa mga programang pangkalinisan at pangkalusugan ng komunidad.


241

=umulong sa mga nangangailangan lalo na sa pana%on ng kalamidad.

!agutin$ 1. Ano$anong tungkulin sa komunidad ang ipinakikita ng mga larawanC 2. Bakit ma%alagang isagawa ang mga tungkuling ito sa komunidadC 3. Ano ang mangyayari sa komunidad kung gagawin ang tungkuling nasa larawanC 4. Ano ang mangyayari sa komunidad kung %indi gagawin ang mga tungkuling nasa larawanC

242

A.

gu)it ang kung kaya mo nang gawin ang mga nakatalang tungkulin. 1. ;agbayad ng buwis. 2. ;agtapon ng basura sa tamang basura%an. !. Isumbong sa pulis ang mga masasamang tao. >. =umawid sa tamang tawiran ka%it walang nakatinging pulis$trapiko. ?. Sumali sa kampanya laban sa ipinagbabawal na gamot. 6. 3umalo sa mga pagpupulong na ipinatatawag ng barangay. 7. =umulong sa pagtatanim ng mga punongka%oy. 8. Pangalagaan ang mga kagamitan sa palaruan ng komunidad. . ;akila%ok sa mga proyekto at programa ng komunidad. 1<. =umulong sa pagdakip ng mga magnanakaw.

"*

sulat kung ano ang tungkuling dapat isagawa sa bawat sitwasyon* 1. @amamasyal ka sa palaruan ng iyong komunidad. @akita mong sinulatan ng mga bata ng pentel pen ang Hseesaw.I

243

2. @akita mong nagtatapon ng basura sa ilog ang iyong bunsong kapatid. Ano ang gagawin moC !. ;arami kang nakitang mga nakatambak na bote at dyaryo sa gilid ng kalsada. >. @akasulat sa babala ang HBawal ang ;anigarilyo.I @akita mo na maraming tambay ang naninigarilyo sa tapat ng babala. ?. @agwawalis ng bakuran ang kapatid mo. Inipon ang mga da%on ng puno at sinunog. .* gu)it sa papel ang maaaring maging epekto ng pagtupad at di pagtupad sa tungkulin* 1. ;araming nagmimina sa bundok ng iyong komunidad na walang pa%intulot ang pama%alaan. Ano ang maaaring mangyari sa komunidadC 2. ;alinis ang kapaligiran at disiplinado ang mga tao sa iyong komunidad. Ano kaya ang magiging epekto nitoC +* gu)it sa papel ang tungkulin mo sa pangangalaga sa kapaligiran ng iyong komunidad*

244

;ay mga tungkulin na dapat gampanan ang bawat isa upang maging maayos' payapa at maunlad ang ating komunidad.

Kopya)in ang katulad na organi3er sa !agutang Papel* sulat sa ka)on ang mga tungkulin mo sa iyong komunidad*

Mga 9ungkulin Ko sa 4king Komunidad

245

;ay mga alintuntunin kang dapat tuparin sa komunidad. 3apat mong malaman ang ka%alaga%an nito sa la%at ng mamamayan. Sa araling ito' ang mag$aaral ay inaasa%ang" 1. matutukoy ang mga alituntunin sa sariling komunidadA 2. makapagbibigay ng mga %alimbawa ng pagtupad at paglabag sa mga alituntuning itoA !. mai%a%ambing ang epekto sa pamilya at sa komunidad ng pagsunod at paglabag sa mga alituntuninA at >. maisasabu%ay ang mga alituntuning ipinatutupad sa sariling komunidad.
246

Ano$ano ang alituntunin sa iyong komunidadC Ano ang nakikita mong %alimbawa ng pagtupad at paglabag sa mga alituntunin ng iyong komunidad C

"asa)in$ 4lituntunin sa Komunidad Ang bawat komunidad' ay may mga alituntuning ipinatutupad sa la%at ng nasasakupan. &umagawa ang pama%alaang barangay ng mga ordinansa upang maging matibay ang pagpapatupad ng mga ito. @arito ang ilang %alimbawa" :rdinansa "ilang 001, 9aon, 2012 Bawal ang paninigarilyo sa loob ng mga pampublikong lugar tulad ng sasakyan' 247 tanggapan at pamili%an.

:rdinansa "ilang 002, 9aon, 2012 Bawal ang magtayo ng mga pook$aliwan tulad ng pasugalan' inuman' sine%an at 6ideo karera na malapit sa paaralan.

:rdinansa "ilang 003, 9aon, 2012 Bawal sa magtapon ng basura sa mga kalye' kanal' ilog at dagat.

:rdinansa "ilang 00>, 9aon, 2012 Bawal sa tumawid sa %indi tamang tawiran o %indi Hpedestrian lane.I
248

:rdinansa "ilang 00A, 9aon, 2012 Bumaba at sumakay sa mga sasakyan sa tamang lugar lamang.

:rdinansa "ilang 00(, 9aon, 2012 Bawal magsulat sa mga pader at sirain ang mga Hsign board.I

:rdinansa "ilang 00&, 9aon, 2012 Bawal umi%i sa mga bakod at pader ng mga gusali.

:rdinansa "ilang 00', 9aon, 2012 Bawal sa mga batang 18 taong gulang $pababa ang maglakad sa kalye simula 1<"<< ng gabi %anggang >"<< ng umaga. !agutin$ 1. Aling ordinansa o alituntuning nabanggit ang may magandang epekto sa sumusunod" kalusugan ng mga tao sa komunidadC kaligtasan ng mga taoC
249

kalinisan ng komunidadC 2. Ano pang alituntunin sa iyong komunidad ang wala sa mga nakasaad sa itaasC Piliin ang bilang ng larawang nagpapakita ng paglabag sa mga alituntunin ng komunidad* sulat sa papel ang letra ng tamang sagot* 1. 2.

!.

>.

4* Kopya)in ang grap)i- organi3er sa papel o kartolina* sulat ang sagot sa tanong* 4no ang epekto sa pamilya kung tinutupad ang alituntunin<
Pagbabawal sa mga batang 18 taong gulang $pababa ng paglalakad sa kalye simula 1<"<< ng gabi %anggang >"<< ng umaga. 250

4no ang epekto sa pamilya kung )indi tinutupad ang alituntunin <

4no ang epekto sa komunidad kung tinutupad ang alituntunin<

Pagbaba$wal sa pagtatapon ng basura sa mga kalye' kanal' ilog at dagat.

4no ang epekto sa komunidad kung )indi tinutupad ang alituntunin<

"* Pumili ng isa sa mga alituntunin ng komunidad sa itaas* sulat ito sa loob ng ka)on* gu)it sa ibaba nito ang iyong sarili )abang tinutupad ang alituntuning ito* 5agyan ng angkop na kulay* 4lituntunin$

251

Ang ordinansa ay mga alituntunin at kautusan o batas na ginagawa ng Sangguniang Barangay. Ito ay ipinatutupad para sa ikabubuti ng buong komunidad.

sulat ang 94M4 kung wasto ang ipina)a)ayag ng pangungusap at M45 kung )indi* 1. Ang mga bata ay maaari nang makatulong sa pagtupad ng alituntunin sa komunidad. 2. Ipinagbabawal ang paggamit ng mga sasakyang nagbubuga ng maitim na usok.

252

!. 3apat suporta%an ang mga ordinansang ipinatutupad sa komunidad.

>. ;agtapon ng basura ka%it saan kung walang nakalagay na basura%an. ?. ;agpatugtog nang malakas kung nasa pook$ ospital upang maging masigla ang mga pasyente. 6. ;aaaring pumitas ng mga magagandang bulaklak sa pook pasyalan upang dal%in sa simba%an. 7. Ang mga babala ay isinusulat sa pader o dingding ng mga gusali upang mabasa ng mga tao sa komunidad. 8. Jmuwi sa tamang oras pagkagaling sa traba%o o eskwela. . Panatili%ing nakatali ang mga alagang %ayop upang %indi makasira ng pananim sa bakuran ng iba. 1<. Ipinagbabawal ang pagsasakay nang labis sa itinakdang bilang na mga upuan ng mga pasa%ero sa pampublikong sasakyan.

253

Ang pagtutulungan ay nagbubuklod sa mga tao sa komunidad. @agiging daan ito tungo sa pagkakaisa. Ang pagtutulungan ay lub%ang ma%alaga sa pana%on ng kagipitan at kalamidad. 3apat nauunawaan ng bawat kasapi ng komunidad ang ka%alaga%an nito. Sa araling ito' ang mag$aaral ay inaasa%ang" 1. mailalarawan ang mga gawain sa komunidad na nagpapakita ng pagtutulunganA 2. matutukoy ang ka%alaga%an ng pagtutulungan at pakikipagkapwa sa paglutas ng mga problema sa komunidadA !. mailalarawan ang ka%alaga%an ng pagtutulungan ng babae at lalaki sa mga gawaing pangkomunidadA >. makalala%ok sa mga gawaing pangkomunidad para sa ikabubuti ng la%atA at ?. makapagsasaliksik ng kuwento tungkol sa %uwarang kasapi ng komunidad.

Ano$ano ang gawain sa komunidad na nagpapakita ng 254 pagtutulunganC

Bakit ma%alaga ang pagtutulungan sa paglutas ng mga suliranin sa komunidad at mga gawaing pangkomunidadC "asa)in$ 9ulong-tulong sa Komunidad Ito ang komunidad ni Damon.

;arumi at magulo ang paligid. =ambak ang basura sa mga gilid ng daan at barado ang mga kanal.

255

Isang araw' nagkaroon ng bagyo. ;abilis ang pagba%a sa buong komunidad da%il sa mga baradong kanal at tambak na basura. ;arami ang nagkasakit lalo na ang mga bata. Pagkalipas ng bagyo' nangamba ang (apitan ng Barangay sa mga pangyayaring ito. @agpatawag siya ng pagpupulong upang malunasan ang mga suliraning ito. Ang la%at ng tao' babae man o lalaki' bata at matanda ay nagtulong$tulong sa paglilinis ng buong komunidad. Ang mga babae at lalaki ay magkatulong sa paglilinis ng kanal. Ang mga bata ay nagwalis at nag%ukay ng tapunan ng mga basura. ;aganda ang naging bunga ng pagkakaisa at pagtutulungan ng bawat kasapi ng komunidad. =unay na ma%alaga ang pagtutulungan sa paglutas ng problema sa isang komunidad.

Ito na ngayon ang komunidad ni Damon.

256

!agutin$
1. 2. 3.

4.

Ano ang suliranin sa komunidad ni DamonC Ano ang nangyari sa kaniyang komunidadC Ano ang ginawa upang matugunan ang suliranin ng komunidadC Ano ang kinalabasan ng pagtutulungan ng bawat kasapi ng komunidadC

4* gu)it sa papel ang nakikita mong pagtutulungan sa iyong komunidad* 5agyan ng angkop na kulay* !umulat ng 2 pangungusap na naglalarawan sa iyong iginu)it*
257

"* "asa)in ang sitwasyon* Pumili ng isang sitwasyon* Pag-usapan kung anong tulong ang magagawa ninyo* pakita sa pamamagitan ng Brole play*C sagawa ng pangkatan* 1. Isa ang iyong komunidad sa nasalanta ng bagyong Pablo. @agkataon na %indi kayo naapektu%an ng ba%a da%il nasa mataas na lugar ang inyong ba%ay. ;arami ang walang maisuot at makain da%il sa pagkawasak ng kanilang mga ba%ay. 2. @asunugan ang isa ninyong kapitba%ay. Kalang silang natirang kagamitan.

!. ;alapit na ang kapista%an ng iyong komunidad. @agpatawag ang (apitan ng Barangay ng pagpupulong. Pinag$usapan ang gagawing pag%a%anda sa nasabing okasyon. .* Piliin ang pangungusap na naglalarawan sa ka)alaga)an ng pagtutulungan ng babae at lalaki sa mga gawain* sulat sa papel ang bilang ng napiling pangungusap* 1. @analo sa paligsa%an ng pinakamalinis na komunidad da%il sa pagkakaisa at pagtutulungan ng bawat isa.
258

2. @aging maaliwalas at malamig ang paligid sa komunidad da%il sa mga punong itinanim ng mga babae at lalaking iskawt. !. ;abilis ang daloy ng trapiko da%il sa pagtutulungan ng mga pulis. >. ;aayos ang kinalabasan ng ginawang entablado para sa programang gaganapin sa komunidad. ?. @aramdaman ang diwa ng pasko da%il sa mga parol at ilaw na ikinabit ng mga kabataang lalaki at babae.

Ang anumang mabigat na gawain at suliranin ay mapagagaan kung may pagtutulungan at pagkakaisa ang bawat kasapi ng komunidad. ;a%alaga ang pagtutulungan ng mga babae at lalaki sa pagkakabuklod$buklod ng mga tao lalo na sa pana%ong kailangan ng tulong ang kapwa.

259

gu)it ang kung nagpapakita ngpagtutulungan sa komunidad at kung )indi* 1. 2. @agtutulungan ang mga kabataan sa pagdidilig ng %alaman sa plasa. ;adaling natapos ang pagdekorasyon sa entablado ng plasa da%il sa pagtutulungan ng mga babae at lalaking iskawt. Isinasara ko ang gripo pagkatapos kong maligo. @aglilinis ng kani$kanilang bakuran ang mga tao. Ang mga batang babae at lalaki ay naglilinis ng silid$ aralan. Ang mga pulis ay makikitang naglilinis ng paaralan tuwing may Brigada ,skuwela. @agkakabit ng mga parol at banderetas ang mga Barangay #ealt% Korker at mga kabataan. @agsasagawa ng bayani%an ang mga tao sa pamama%agi ng pagkain sa mga biktima ng lindol.

!. >. ?. 6. 7. 8.

260

Ang mga nanay at tatay ay nagluluto ng lugaw na may malunggay para sa mga batang kulang sa timbang.

1<. Si Ate at (uya ay naglalaba sa ilog.

Sa buong taon ng pag$aaral sa asignaturang ito' nakilala mo nang lubusan ang iyong komunidad. Ang mga batayang impormasyon nito' ang pinagmulan' katangiang pisikal at ang kabuuang konsepto ng komunidad ay pinag$usapan. =inalakay ang tungkulin mo at pananagutan sa iyong komunidad. (abilang din ang pagpapa%alaga sa pamumuno ng la%at ng bumubuo sa isang komunidad. Bilang pagtatapos' %angad ng araling ito na mailarawan mo ang pangarap mong komunidad. Sa araling ito' ang mag$aaral ay inaasa%ang"

261

1. maipa%a%ayag ang pangarap na komunidad sa pamamagitan ng iba$ibang malik%aing siningA 2. masasabi ang mga dapat isaisip' isapuso at isagawa upang matupad ang pangarap na komunidad. Ano ang pangarap mong komunidadC Ano ang dapat mong isaisip' isapuso at isagawa upang matupad ang iyong pangarap na komunidadC "asa)in$ Usapang Pangarap @ag$uusap ang magkaibigang Eosep% at Sara% sa may palaruan ng paaralan. (aibigang Eosep%' ano ang pangarap mong komunidadC Ang pangarap ko ay isang masaya at maunlad na komunidad.

262

Ito naman ang pangarap kong komunidad.

263

;alinis na kapaligiran. @asa tamang kaayusan ang mga gusali at pana%anan. ;ay pagtutulungan ang mga tao rito at may pagkakaisa. ;a%usay at tapat sa tungkulin ang mga pinuno. Isang modelong komunidad para sa batang katulad ko.

Ano ang dapat mong isa$isip' isapuso at isagawa upang matupad ang iyong pangarap na komunidadC

3apat nating panatili%in ang magagandang kaugaliang ipinamana sa atin ng ating mga magulang tulad ng pagiging masipag' may pagsisikap at maging mabuting tao. ;ag$aaral tayong mabuti upang lumaki tayong may karunungan.
264

!agutin$ 1. Ano ang pangarap na komunidad nina Eosep% at Sara%C 2. Paano nila matutupad ang kanilang pangarap na komunidadC

4* 2umupit ng larawan ng mga bagay, estruktura at lugar na gusto mo para sa pangarap mong komunidad* dikit sa katulad na spider web sa ibaba* paliwanag kung bakit ang mga ito ang iyong pinili*

265

"* Pumili ng isang larawan na naaayon sa pangarap mong komunidad* !umulat ng 1-2 pangungusap kung bakit pinili ito* 4 "

266

Ang bawat bata ay may pangarap na komunidad. Pangarap ng bawat tao ang komunidad na maunlad' malinis' ;asaya at may pagtutulungan. ;araming mga bagay na dapat isaisip at isagawa upang matupad ang pangarap na komunidad. Ang mga magagandang kaugalian tulad ng pagiging masipag sa pag$aaral' matiyaga at masunurin ay ilan lamang sa mga kaugaliang dapat taglayin upang matupad ang pangarap na komunidad.

267

Pumili ng isang pangungusap na nagpapa)ayag ng pangarap mong komunidad* paliwanag ang sagot* 1. (omunidad na may malawak at magandang palaruan' maraming tao ang namamasyal at maraming bata ang naglalaro. 2. (omunidad na may malalaking pamili%an' mga magagarang sasakyan at malaking paaralan. !. (omunidad na ta%imik ngunit maunlad' may disiplina at pagtutulungan ang mga tao' may %anapbu%ay at may mataas na uri ng pamumuno ang mga bumubuo nito. >. (omunidad na naliligiran ng tubig upang magkaroon nang mabuting %anapbu%ay ang mga naninira%an dito tulad ng turismo' pangisdaan at iba pa. ?. (omunidad na nasa lungsod kung saan maunlad ang pamumu%ay. ;araming magagandang gusali' sasakyan' pasyalan' pamili%an at iba pa.

kaapat na Marka)ang Pagsusulit * =anapin sa =anay " ang kaugnay na karapatan* sulat ang letra ng tamang sagot*
268

1.

2.

!.

>.

?.

4 -aging sinasaktan si Dosa ng =atay niya. @agsumbong siya sa pulis. Si -ina ay nag$aaral sa ikalawang baitang. ;asayang naglalaro ang mga bata sa palaruan. Iba$iba ang reli%iyon ng mga bata sa kanilang paaralan. @agpunta sa #ealt% /enter si ;ila upang magpabakuna.

A. B. /.

3. ,.

..

" (arapatang maging malusog (arapatang makapag$aral (arapatang makapamili ng reli%iyon (arapatang makapaglibang (arapatang maproteksiyunan laban sa pang$ aabuso (arapatang isilang

* =anapin sa ka)on ang bumubuo ng komunidad na tumutugon sa karapatang nasa larawan* sulat ang letra ng sagot sa !agutang Papel* A. =a%anan B. Paaralan /. Simba%an 3. #ealt% /enter 269 ,. Pama%alaan

1.

2.

!.

>.

270

?*

* Piliin ang tamang sagot* sulat ang letra ng sagot sa !agutang Papel* 1. Alin sa sumusunod ang nagpapakita ng tungkulin sa paaralanC A. sinusunod ang mga kautusan sa paaralan B. nagwawalis ng bakuran ng paaralan /. nagmamano o %uma%alik sa guro 3. la%at nang nabanggit
271

2. Ano ang tawag sa ginagawa)ginagampanan ng isang tao bilang katumbas ng mga karapatang kanyang tinatamasaC A. pangarap /. tungkulin B. karapatan 3. alituntunin !. Saan ipinatutupad ang mga ordinansa na ginagawa ng Sangguniang BarangayC A. sa komunidad na may kagulu%an B. sa komunidad na malayo sa bayan /. sa komunidad na malapit sa bayan 3. sa komunidad kung saan ito ginawa >. Ano ang tawag sa mga alituntunin at kautusan o batas na ginagawa ng Sangguniang BarangayC A. batas /. ordinansa B. alituntunin 3. kasunduan

?. Ang pagbabawal sa paninigarilyo sa loob ng mga pampublikong lugar tulad ng sasakyan' tanggapan at pamili%an ay %alimbawa ng 77777777 A. tungkulin. /. serbisyo. B. pangarap. 3. alituntunin. 7* sulat kung ;asto o Mali ang mga pangungusap* sulat ang sagot sa !agutang Papel*

272

1. Ang pagtutulungan at pakikipagkapwa ay kinakailangan ng isang komunidad sa paglutas ng mga problema. 2. Ang pagtutulungan ay ma%alaga sa pana%on ng kagipitan at kalamidad. !. ;a%alaga ang pagtutulungan ng mga babae at lalaki upang magkaisa ang mga tao sa pana%on ng kagipitan. >. ;aaaring lumaki ang isang bata nang maayos at kapaki$pakinabang sa kanyang sarili' pamilya at komunidad ka%it %indi niya natatamo ang karapatan niya. ?. Ang anumang mabigat na gawain at suliranin ay mapapagaan ka%it %indi nagtutulungan at nagkakaisa ang bawat kasapi ng komunidad.

7* !umulat ng 3-> na pangungusap na naglalarawan sa pangarap mong komunidad*

273

"inabati kita sa pagtatapos ng mga aralin sa 4raling Panlipunan-"aitang 2*

274