You are on page 1of 34

2

Music, Art, Physical Education and Health for Life


Kagamitan ng Mag-aaral Pangasinan YUNIT 2
Ang kagamitan sa pagtuturong ito ay magkatuwang na inihanda at sinuri ng mga edukador mula sa mga publiko at pribadong paaralan, kolehiyo, at / o unibersidad. Hinihikayat namin ang mga guro at ibang nasa larangan ng edukasyon na mag-email ng kanilang puna at mungkahi sa Kagawaran ng Edukasyon sa action@deped.gov.ph. Mahalaga sa amin ang inyong mga puna at mungkahi.

Kagawaran ng Edukasyon Republika ng Pilipinas


63

Music, Art, Physical Education and Health Ikalawang Baitang Kagamitan ng Mag-aaral sa Pangasinan Unang Edisyon, 2013 ISBN: 978-971-9601-30-2
Paunawa hinggil sa karapatang-sipi. Isinasaad ng Seksiyon 176 ng Batas Pambansa Bilang 8293: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang sipi sa ano mang akda ng Pamahalaan ng Pilipinas. Gayon pa man, kailangan muna ang pahintulot ng pamahalaan o tanggapang kung saan ginawa ang isang akda upang magamit sa pagkakakitaan ang nasabing akda. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang patawan ng bayad na royalty bilang kondisyon. Ang mga akda / materyales (mga kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand names, tatak o trademarks, atbp.) na ginamit sa aklat na ito ay sa nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsikapang mahanap at mahingi ang pahintulot ng mga may karapatang-ari upang magamit ang mga akdang ito. Hindi inaangkin ni kinakatawan ng mga tagapaglathala (publisher) at may-akda ang karapatang-aring iyon. Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Br. Armin A. Luistro FSC Pangalawang Kalihim: Yolanda S. Quijano, Ph.D.

Music Mga Konsultant: Mga Manunulat: Gloria M.Radin A Rose H. Charity R. Onzaga Araceli P. De Vera Bienvinida C. De Leon Doris Dee F. Notario Mga Tagasuri: Nita C. Caolboy Mga Gumuhit ng mga Larawan: Marlon B. Ecol Rica A. Winton P. Sagun Mga Nag-layout: Grace Ann P. Yungca

Art
Gloria M. Allura Loretto C. Viray Christoper G. Macasias Geraldine T. Raon Leane B. Boston Oscar A. Flores, Ed. D. Rica A. Perez, Ed. D. Sherwin William C. Pagal Grace Ann P. Yungca

Mga Konsultant: Mga Manunulat:

Physical Education Health Violeta P. Salazar Sylvia Manlongat Joel B. Bollezer Mary Joy C. Agsalon Santino B. De Jesus Neila U. Ferrer Noel A. Gerolaguin Fred V. Balmores Joaquin C. Reyes Brenda R. Cayabyab
Dinah C. Bonao Nova C. Macaraeg Alpha May T. Kangah Grace Ann P. Yungca

Mga Tagasuri: Arlene D. Niro Mga Gumuhit ng mga Larawan: Reynaldo R. Tabuyo Arturo B. Quiban Mga Nag-layout: Grace Ann P. Yungca Inilimbag sa Pilipinas ng ____________

Department of Education - Instructional Materials Council Secretariat (DepEd- IMCS)

Office Address:

Telefax: E-mail Address:

2nd Floor Dorm G, PSC Complex Meralco Avenue, Pasig City Philippines 1600 (02) 634-1054 o 634-1072 imcsetd@yahoo.com 64

PASINGAYEW Pinabli min manaaral ed Kumaduan Grado, Para ed sikayo ya! Say Learners Materials para ed say Kumadwan Grado et wadiya la. Saray aktibidades unung ed say panaral na MAPEH: Music, Arts, Physical Education tan Health para ed sikayo ran walad Kumadwan Grado ed say K to 12 Curriculum et ginawa pian makatulong ed panag-aral yo ya panmatalkan ta piyan umbulaslas kayo ed kakabatan, maung ya ugali tan walna. Saray aaralen tan nanduruman gagawaen et makatulong ed say pangagamil ed nanduruman ungendan ya aaralen para ed sikayo. Oy la kumon ya magmaliw kayon sekder na kakabatan, kaabigan tan kamaungan ya pangaligan na saray kapara yon ugugaw ed K to 12! Usar yo yan Learning Material sirin, aroen, asikasuen tan simpetan ya singano ginawa da ray nansulat ed sayan panaralan. Magayagan panag-aral! SARAY NANSULAT
65

Talaan ng Nilalaman
Yunit 2: Galilan kabatn so mundo na kolor, kurti tan saray tikstura . Aaralen 1: Say kolor d kalibr libr.... Gagawan 1: Kansyon tan kolor . Gagawan 2: Mankolor tayo!..................... Gagawan 3: Saray unkumadwan kolor Gagawan 4: Kumadwan kolor ed kaliber-liber . Gagawan 5: Manuna tan unkumadwan kolor, galilan birbiren. Gagawan 6: Mangulis tayo tan mankolor... Gagawan 7: Birbiren so manuna tan unkumadwan kolor Aaralen 2: Saray kurtin natural tan aliwan natural.. Gagawan 1: Natural na kurti Gagawan 2: Natural na kurti d pinansusuldong na tuldok... Gagawan 3: Tilan man-drowing na bagay d kalibr-libr ya walay natural ya kurti. Gagawan 4: Aliwan natural ya kurti Gagawan 5: Manuna tan unkumadwan kolor galilan birbiren 74 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 87 88

66

Gagawan 6:

Mandrowing tayo iray bagay na aliwan natural so kurti da... Gagawan 7: Manpabitlaan tayo!... Gagawan 8: Saray natural tan aliwan natural na kurti.. Gagawan 9: Man-drowing tayo tan mankolor. Gagawan 10: Panggaway mural... Aaralen 3: Say pakaliknam tan pakaliknak (Saray tkstura na bngatla d kaliber-libr). Gagawan 1: Manpasyar tayo d dalm na dayat . Gagawan 2: Liknan tayo. Gagawan 3: Tekstura na saray bagay d kaliber liber... Gagawan 4: Liknam tan birbir mo ak! Gagawan 5: Pakalikna tan kolor.. Gagawan 6: Pakalikna d bngatlan pinalsa. Gagawan 7: Man-drowing tayo tan mankolor.

89 90 91 91 93

94 95 96 97 98 99 101 102

67

Yunit 2
Galilan kabatn so mundo na kolor, Kurti tan saray tekstura

Aaraln 1: Saray kolor d kalibr-libr Amin ya nannngnng d kalibr-libr t tutugyupn kolor. Anggan inr ka unlingaw t makanngnng kay kolor. Diyad sayan aaraln, naamtaan mo iray manuna tan unkumadwan kolor. Gilala sirin ta gapuan ta lan antan so mundoy kolor.

68

Manaral Tayo Gagawan 1 Kansyon tan Kolor Mangansyon tayo na Nngnng Mo Ak (to the tune of Look at Me) Nngnng Mo Ak, Nngnng Mo Ak Siak si Gilata Manakar ak, Manakar ak Ya singa gilata. Nengneng Mo Ak, Nngnng Mo Ak Siak si Bulasi Manlangoy ak, Manlangoy ak Ya singa bulasi. Nngnng Mo Ak, Nngnng Mo Ak Siak si Kumpapy Untikyab ak, Untikyab ak Ya singa kumpapy. Antura iran ayayp so abitla d kansyon? Isulat so ngaran da diya d unaan ya gulis tan say bngatlan kolor da diya d kumadwan gulis. 1.______________ _______________ 2.______________ _______________

3.______________

_______________

69

Gagawan 2: Mankolor Tayo! Mangala na krayola o watercolor tan koloran irayay bngatla na manunan kolor.

1. Ambalanga

2. Asul

3. Doyaw

Akoloran yoy duga irayay bengatlan nannngnng d kalibr-libr? ______ Galila sirin ta unla tila d say untumbok ya gagawan.

70

Gagawan 3: Saray unkumadwan kolor Diyad saramay immuunan gagawan t naantaan mo iray manunan kolor. Saraya so ambalanga, asul tan doyaw. No panlaukan mo d duga tan namparan karakl so duwara ya manunan kolor, umpaway imay tatawagn dan unkumadwan kolor. Ibaan mo ak sirin ya mandiskobre irayan unkumadwan kolor. Mangala kay papel. Isawsaw so lima d duwaran manunan kolor ta piyan makagawa ka na unkumadwan kolor. Imano ya dugaruga labat so karakl to may lan ya duwaran manunan kolor. Manunan kolor Unkumadwan kolor 1. Ambalanga 2. Doyaw 3. Asul + Ambalanga = Ube + Asul = Berde + Doyaw = Kolor Kahel

71

Gagawan 4 Kumadwan kolor d kalibrlibr Birbirn irayay untutumbok iran unkumadwan kolor. Manggulis ya linya d saray litrato d kumpog A ya mamaarap d say kolor da dyad kumpog B. Kumpog A Kumpog B

1.

Ube

2.

Berde

3.

Kahel

Niptk mod dugan gulis so bat mo? Galala sirin ta unla ta la d untumbok ya gagawan. Agmo lilingwanan iramay naaralan mo iran kolor ya manuna tan unkumadwa.

72

Gagawan 5 Manuna tan unkumadwan kolor, galilan birbirn Natan ta antam la iray manuna tan unkumadwan kolor, nngnngn ta pa sirin no sarag mo irayan birbirn. Limpkan mo iray bngatlan manunan kolor tan ikahon mo iray unkumadwan kolor.

73

Gagawan 6 Mangulis tayo tan mankolor Man-drowing diyad loob na kahon iray bngatlan bagay ya kaiba d manuna tan unkumadwan kolor. Koloran irayan bngatla. Manunan Kolor Ambalanga Doyaw Asul

Unkumadwan Kolor Kahel Ube Berde

74

Gagawan 7 Birbrin so manuna tan unkumadwan kolor Man-drowing na diyad gulis ya antis ya bilang no say akadrowing t bagay ya kaiba d manunan kolor tan , no kaiba d unkumadwan kolor.

______1.

______4.

______2.

______5.

______3.

______6.

Npg mon tandaan: Say mundo t napnapnoy kolor, sarayan bngatlan nannngnng tayo et npg labat ya kumpugn tan simpitan ta piyan untan t aga napaandi irayan bagay ya mangiitr na kolor d kalibr-libr.

75

Aaraln 2: Saray kurtin natural tan aliwannatural Apan-aralan mo dyad unaan ya grado so nanduraman kurti. Etlk moy pakalinggs mo dyad kalibr-libr t makanngnng kay nanduruma iran kurti. Wala ray malimpk, nikwardado, pimmuso, panduky ya malimpk tan nambabangil ni ran kurti. Dyad sayan aaraln, naantaan mo so duwaran klase na kurti. Say likas na kurti tan aliwan likas na kurti. Say Likas na Kurti Likas ya kurti so tawag d saramay kurtin walay bilay tan nannngnng iran maslak d taw, alog, tan diyad kalibr-libr. Kaiba d sayan kurti iray kurti tanaman dyad taw, sira-sira diyad dayat, ay-ayp irad alog tan nambabangil ni ran kurtin walay bilay. Umpisaan ta la sirin so pan-aral tan panmutktk mo d saray natural na kurti!

76

Gagawan 1 Natural na kurti Manggaway gulis dya d saray bngatlan natural na kurti d kumpog A ya mamaarap d saray kapara dan kurti d kumpog B. Kumpog A 1. Kumpog B

2.

3. 4. 5. 6. Anto y, nptk mod kapara ton kurti irayan bngatla? Laka la sirin d unsublay ya gagawan!

77

Gagawan 2 Natural na kurti d pinansusuldong na tuldok Pansusuldunganan irayay tuldok tapiyan makatugyop iray bngatlan natural ya kurti. Koloran mo iray atugyop ya natural na kurti.

78

Gagawan 3 Tilan mandrowing na bagay d kalibr libr ya walay natural ya kurti Man-drowing diyad loob na kahon iray bengatlan nanenengneng dyad kaliber-liber ya natural na kurti. Koloran so drowing mo ya kanepegan ton kolor. BULONG SIRA

AGW

LURM

UBONG

ROSAS

KUMPAPY

TILAY

Makapaliklikt so man-drowing anto? Isublay ti la sirin so untumbok ya gagawan d sayan aaraln.

79

Say aliwan natural ya kurti Walaray bagay ya nannngnng dyad kalibr-libr ya nalnala so inkakurti to ya singa say bola, lamisaan, pisara, t.v., bintana, dyip tan arum ni ra. Sarayan bngatla t ginaway tuo tan anggapoy bilay to. Aliwan natural na kurti so panangitawag d sarayan kurti. Gala ta ibaan mo ak ya manbirbir d sarayan aliwan natural na kurti. Saray kurtin maslak ya nannngnng mo d loob ya opisina, kwarto, banyo tan ambabangil ni ran pasn ya ginaway tuo.

80

Gagawan 4 Aliwan natural ya kurti Manggaway gulis diya d saray bengatlan aliwan natural na kurti d kumpog A ya mamaarap d saray kapara dan kurti d kumpog B. Kumpog A Kumpog B 1.

2.

3.

4.

5.

Agaylay inumay so manalmoy kapara ton kurti anto? Marakp ta makakatumbok ka ya maung d sayay aaraln tayo!

81

Gagawan 5 Aliwan natural na kurti birbrn Anapn so ngaran da rayay aliwan natural na kurti diya d loob na kahon tan isulat so kangaranan da diya d gulis ya antis ya bilang.

Pimmuso Kwardadon

malimpk panduky Nilimpek ya panduky

kwardado trayanggulo

________________________1. ________________________2. ________________________3.

________________________4. ________________________5. ________________________6.


82

Nisulat moy duga so kangaranan da rayay aliwan natural na kurti? Isublay mo la sirin ya batan yay untumbok ya gagawan. Gagawan 6 Man-drowing tayo iray bagay na aliwan natural so kurti da Man-drowing kay bngatla iran aliwan likas ya kurti dya ed loob na kahon. Koloran ya kanpgan ton kolor. Malimpk Kwadrado

Trayanggulo

Pimmuso

Nilmpk ya Panduky

Kwadradon Panduky

Agaylay abig ya limam ya mandrowing! Natan ta antam la so natural tan aliwan likas na kurti, batan mo pa yay unsublay ya gagawan d sayan aaraln. Sarasarag mo ya!
83

Gagawan 7 Manpabitlaan tayo! Undngl d maestra d sarayay untutumbok iran pabitla. Bitla yo no anton klasin kurti iray ipapabitla nn maestra yo. Kayari yon gawan ya, mangala na kapareha yo ta mantptan kayod sakey tan saky. 1. Libr ak lan libr, anggapo so kantok. 2. Walay apatiran kantok ya nampapara so sukat to. 3. Mautok iray taluran kantok, singa ira makaturok 4. Say kurtk t singa makopa, mansanas tan maaron tugtuwa. 5. Anduky so lilibran ko, singano ak plato ya bandihado. 6. Apatira iray kantok, anduky iray duwara, antiky balt so samay duwaran akra.

84

Gagawan 8 Saray natural tan aliwan natural na kurti Limpkan iray natural na kurti tan ikahon iray aliwan natural na kurti.

Gagawan 9 Man-drowing tayo tan mankolor Mangala ka na kaibam ya apatiran kaklasim. Man-drowing kayoy bngatlan ayayp diyad dalm na dayat dya d unaan ya kahon tan dyip odino traysikl diya d kumadwan kahon. Koloran ya kanpgan ton kolor tan batan iray unsusublay ya tpt.

85

Saray pinalsa diyad dalm ya dayat

1. Anto ran kurtin sira-sira so indrowing yo? __________________________________________________ 2. Antoy panangitawag d sararayan korti? _________________________________________________

86

Say pirawat kon luganan

1. Anto ran kurti so nannngnng yo d sayay luganan ya indrowing yo?

2. Antoy panangitawag d sararayan kurti? _______________________________________________ Gagawan 10 Panggaway mural Man-drowing d manila paper ya saky a mural a manpapanngnng ya bengatlan pinalsa d kataklan tan koloran ya npg ton kolor. (Alimbawa: kiw, rosas, tanaman tan ayayptan arom ni ra)

87

Npg mon tandaan: Saray natural tan aliwan natural ya kurti ya nannngnng tayo d kalibr-libr t npg labat ya kumpunin tan simpitan, gawa man ya tuo tan lalo lat say gaway Manamalsa tayo ta pyan untan t aga napaandi so sarayan kurti ya saky ya mangiitr ya santing tan bilay d mundo.

Aaraln 3: Say pakaliknam tan pakaliknak (Saray tekstura na bngatla d kalibr-libr) Amin ya nannngnng tayo ed kalibr-libr t walay kurti tan kolor to. Sarayan bngatla t wala mt so tkstura to. Say tkstura t amay pakaliknam d say saky ya bagay no sikato t anawt, anlmk, makinis, masagapsap, masilng, mankudyas, mabuwk tan arum ni ran pakalikna. Dakl so bngatla diya d kalibr-libr ya nandurumay pakalikna tayo. Ibaan mo ak sirin ya mandiskubr d saray tkstura da rayan bngatla. Galala ta igapo ta la!
88

Gagawan 1 Manpasyar tayo d dalm na dayat Mangansyon tayo na Dalm na dayat tan batan iray untutumbok iran tpt. Dalm na Dayat Dalm na dayat so nan ayaman ko Apat bulan ya anggapoy uran Diman ak akanngnng ya Sira-siran sangkakaklagan Apatiran urang so intr dan siran ko Ginataan ya bunor so intr dan palamis ko Nn siak lay napgaan Danum so kkrwn ko Say kwann pating so Sikato toy anggapo 1. Inr so nanayaman to may tuon abitla d kansyon?____________________________________ 2. Pigaran bulan so anggapoy uran? _____________________________________________ 3. Anto ran sira-sira so abitla d kansyon? _____________________________________________ 4. No sika may tuo d kansyon, isulat mo pa no anto so pakaliknam ed tkstura da rayay sirasiran anngnng to? ___________________________________________
89

Gagawan 2 Liknan tayo Mangala ka na bngatla na ibabaga na kada bilang tan aplus mo o liknam no anto so tkstura to. Manpili kay bat diyad loob na kahon.

masilng mankudyas anawt

masagapsap mabuwk anlmk

_____________________1. bato _____________________2. kaps _____________________3. igat _____________________4. katat na kiyw _____________________5. makopa _____________________6. pusa
90

Gagawan 3 Tkstura na bagay bagay d kaliber libr Antoy pakaliknam no didiwitn mo rayan bagay? Manggaway gulis diya d saray bengatla d kumpog A ya mamaarap d saray tekstura da d kumpog B. Kumpog A 1. Kumpog B *anawt

2. 3. 4.

*masagapsap *anlmk *masilng

5.

*mankudyas *mabuwk

6.

91

Anto y, nptk mo d dugan tkstura to? Gala ta unla ta la d usublay ya gagawan! Gagawan 4 Liknam tan birbir mo ak! A. Birbirn so tkstura darayay unsusublay ya bngatla. Manpili ya bat dyad loob na kahon tan isulat d gulis ya antis ya bilang. masilng mankudyas anawt masagapsap mabuwk anlmk

__________________1. __________________2.

__________________3.

__________________4. __________________5. __________________6.


92

B. Liknam tan Birbir mo ak! Liknam tan birbir mo so tkstura da rayay bngatla tan isulat so dugan bat diyad ptk to. (Mangala na sarayan bngatla diyad kinn maestro) Bngatla Tkstura 1. lukan 2. baso 3. ubak na langka 4. alumbayar 5. buwk na garing 6. danganan Nisulat moy dugan bat? Mamainumay anto? Isublay mo la sirin yay untumbok ya gagawaen! Gagawan 5 Pakalikna tan kolor Limpekan moy dugan ngaran to yay akadrowing diyad loob na kahon tan batan mo ray unsusublay ya tpt. (Say bisukol tan pantat t awitn nn maestro piyan nalikna na ugaw sa tuwan tkstura to.) Bisukol Kanding

93

1.

Antoy tkstura to may abung na bisukol? ______________________________________ Samay laman to may bisukol y? ______________________________________

2.

Bangus

Pantat

1.

Antoy kolor to yan sira? _______________________________________ No diwitn mo yan sira, anto so pakaliknam? _______________________________________

2.

Antak ya gabagabay mo lan batan so untutumbok ya gagawan. Sig sirin ta gapuan mo la!
94

Gagawan 6 Pakalikna d bngatlan pinalsa A. Man-drowing ya - parad masilng - parad masagapsap - parad mabuwk ____________1. Baso ____________2. Pusa ____________3. Buwaya B. ____________4. Tilay ____________5. Mansanas ____________6. Aso

Man-drowing ya -parad mankudyas -parad anawt -parad anlmk

__________1. Bato __________2. Kaps

___________4. Pantat ___________5. Bakukol

__________3. Tamos ___________6. Danganan Mangala ka na apatiran kaibam tapian nagawaan yo yay unsublay ya gagawan.
95

Gagawan 7 Man-drowing tayo tan mankolor Mangala na limaran kakaiba d grupo. Man-drowing kayo dyad papl iray bngatlan manpapanngnng ya nanduruma iran tkstura tan isulat yoy kangaranan tan tkstura da. Koloran mt iray kanpgan dan kolor. Katlin tan ibkt d lubir tan gawan ya saky ya mobile. Isabit d bintanay kwarto so ayarin trabaho yo. Isulat iray animiran tkstura ya naaralan mo d sayan aaraln. ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________

Npg mon tandaan: Amin ya nannngnng tayo d kalibr-libr t walay tkstura to. Sarayan bngatla t nakaukulan labat ya antan tan mutktkn. Simpitan tapian ararayan bngatla t manbayag tan nanngnng nira yay unsublay ya hinirasyon.

96