You are on page 1of 77

2

Edukasyon sa Pagpapakatao
Tagalog
Kagamitan ng Mag-aaral Unit 2
Ang kagamitan sa pagtuturong ito ay magkatuwang na inihanda at sinuri ng mga edukador mula sa mga publiko at pribadong paaralan, kolehiyo, at / o unibersidad. Hinihikayat namin ang mga guro at ibang nasa larangan ng edukasyon na mag-email ng kanilang puna at mungkahi sa Kagawaran ng Edukasyon sa action@deped.gov.ph. Ma$alaga sa amin ang inyong mga puna at mungka$i%

Kagawaran ng Edukasyon Republika ng Pilipinas


Edukasyon sa Pagpapakatao Ikalawang Baitang Ang kagamitan sa pagtuturong ito ay magkatuwang na inihanda at Kagamitan ng Mag-aaral Unang Edisyon 2!"# sinuri ng mga edukador mula sa mga publiko at pribadong paaralan, kolehiyo, at / o unibersidad. Hinihikayat namin ang mga guro at ibang nasa larangan ng iedukasyon na mag-email ng kanilang puna at mungkahi sa Kagawaran ng Edukasyon sa action@deped.gov.ph. Ma$alaga sa amin ang inyong mga puna at mungka$i%

I&B'( )*+-)*"-),!"-##-# Paunawa $inggil sa karapatang-sipi. sinasaad ng !eksiyon "#$ ng %atas &ambansa %ilang '()*+ Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa ano mang akda ng &amahalaan ng &ilipinas. ,ayon pa man, kailangan muna ang pahintulot ng pamahalaan o tanggapan kung saan ginawa ang isang akda upang magamit sa pagkakakitaan ang nasabing akda. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang patawan ng bayad na royalty bilang kondisyon. Ang mga akda / materyales -mga kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand names, tatak o trademarks, atbp.. na ginamit sa aklat na ito ay sa nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. &inagsikapang mahanap at mahingi ang pahintulot ng mga may karapatang-ari upang magamit ang mga akdang ito. Hindi inaangkin ni kinakatawan ng mga tagapaglathala -publisher. at may-akda ang karapatang-aring iyon. nilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim+ %r. Armin A. /uistro 0!1 &angalawang Kalihim+ 2olanda !. 3ui4ano, &h.5. Mga Bumuo ng Patnubay ng 6uro 1onsultant+ >enni7er Ella?ar-/ope? Mga Manunulat( @ictoria ,uia-%iglete, 9aria 1arla 9abulay-1araan, Aolan %aldonado 1atapang, sabel 9ontero?o-,on?ales Tagasuri+ Erico 9. Habi4an, &h.5. Mga 'aglayout( /eah 5avid %ongat 9a. ;heresa 9. 1astro Illustrator( Aaymond !abare? %ermude? Inilimbag sa Pilipinas ng -----------.epartment o/ Edu0ation-Instru0tional Materials 1oun0il &e0retariat 2.epEdIM1&3 677ice Address+ (nd 0loor 5orm ,, &!1 1omple8 9eralco Avenue, &asig 1ity &hilippines "$:: -:(. $*<-":=< or $*<-":#( imcsetd@yahoo.com

;ele7a8+ E-mail Address+

T4544' '6 'I5454M4'


ii

7U'IT 2(
Pakikipagkapwa
Mga 4ralin 4ralin "+ Kaibigan, 9aging !ino Ka 9an 4ralin 2+ Kaibigang Hindi Kakilala 4ralin #+ ;ingnan 9o Kaibigan 4ralin 8+ !a !alita at ,awa+ AkoBy 9agalang 4ralin 9+ Kapwa Ko, gagalang KoC 4ralin ,+ Kapwa Ko, 9ahal Ko 4ralin *+ Ako ay %atang 9atulungin 4ralin ++ 9alasakit 9o, Datutukoy at Dararamdaman KoC 4ralin )+ &agmamahal Ko, &inapakita at ,inagawa KoC Pa$ina ( "" (: (' *# <# =< =) $)

iii

Kaibigan Maging sino ka man


Araw-araw, ibaBt ibang tao ang ating nakakasalamuha at pinakikitunguhan. !a araling ito, matututunan natin ang mga dapat gawing pakikitungo sa ating mga kapitbahay, kamag-anak at kamag-aral.

;ingnan mo ang mga larawan sa ibaba. Ano ang masasabi mo sa mga larawanE

9insan mayroon tayong ganitong mga kapitbahay, kamag-aral at kamag-anak. !ila ay ating mga nakakasalamuha sa araw-araw.
2

Ano ang iyong mararamdaman kung makikita mo silaE Ano ang iyong gagawinE %akitE 9ayroon ka bang maitutulong sa kanilaE &aanoE ;umawag ka ng iyong kaibigan o kaklase at pagusapan ninyo ang tungkol sa inyong mga sagot.

%asahin mo ang kuwento ni /ala.

Ako si /ala. 9ay kapitbahay ako na ang pangalan ay 9yla. Kaklase ko rin siya. &umapasok siya sa paaralan kahit walang baon. %utas na ang kanyang tsinelas at luma na ang kanyang damit. 9insan naglalaro ako ng aking manika nang dumaan si 9yla. Ano ang dapat kong gawinE %akitEF ;ulungang mag-isip si /ala sa kanyang katanungan.

Ang batang nasa bintana ay si 9ichael. to naman ang kuwento niya. sang araw, mayroong dumating na bisita ang aking ama. !ila ang mag-anak ni ;iyo Audy, malayo naming kamag-anak na nakatira sa 9aynila. Dgunit wala ang aking ama. Ano ang dapat kong gawinE &apaano mo tutulungan si 9ichael sa dapat niyang gawinE

!i >oseph ay aking kapitbahay. ;uwing !abado at /inggo, sumasama siya sa kanyang ama sa pagbobote. ;anging ito lang ang ikinabubuhay ng kanilang mag-anak. sang araw hindi nagbote ang mag-ama dahil nagkasakit si 9ang 5ino, ang ama ni >oseph. Dakita kong nakahawak si >oseph sa kanyang tiyan at nakaupo sa labas ng kanilang bahay. Ano ang dapat kong gawinE
4

&ag-usapan mo at ng iyong kaibigan ang dapat gawin. !a tatlong sitwasyon, isulat ang inyong mga kasagutan sa bawat tatsulok.

Ating ;andaan
5apat nating ipakita sa ating mga kapitbahay, kamag-anak at kamag-aral ang pagiging magiliw at palakaibigan ng may pagtitiwala. padama nating sila ay ating mahal. Dadarama at nauunawaan natin ang kanilang mga damdamin.

!a mga larawang nasa ibaba, apat dito ang nagpapakita ng pagiging magiliw at palakaibigan sa kanilang mga kapitbahay, kamag-anak, at kamag-aral. dugtong ang mga bilog sa pagiging magiliw at palakaibigan.

%umuo ng = pangkat sa inyong klase. pakita ng bawat pangkat sa pamamagitan ng role playing ang dapat gawin sa mga sitwasyong nasa ibaba. Pangkat " Kapitbahay ninyo ang magkapatid na >oan at &epe. ;uwing hapon lagi silang nakasilip sa inyong bintana dahil nakikipanood sila ng T%:% Gala silang kuryente sa kanilang bahay. Ano ang dapat mong gawinE Pangkat 2 5umating ang inyong mga kamag-anak na nasalanta ng baha. Gala silang matuluyan dahil naanod na ng baha ang kanilang bahay. Ano ang dapat mong gawinE Pangkat # %ago ninyong kaklase si /loyd. ,aling siya sa isang malayong barangay sa inyong bayan. /agi siyang nag-iisa dahil wala pa siyang kaibigan. Ano ang dapat mong gawinE

Pangkat 8 9ay palatuntunan sa inyong paaralan. Dauna kayong dumating kaysa sa mga mag-aaral sa
7

Kindergarten kaya kayo ang nasa unahan. Dapansin mong nahihirapang makita ng pinakamaliit na bata ang palabas. Ano ang dapat mong gawinE Pangkat 9 Kayo ay bagong dating sa inyong paaralan. Dapansin ninyong may isang batang nakaw$eel0$air ang hindi makaalis dahil napasabit ang gulong nito sa bakod. Ano ang dapat mong gawinE

;anap-Kaibigan !ino-sino sa mga kamag-aral mo ang iyong kaibiganE /umapit ka sa kanila at sa isang espasyo ng <riendly 1ard ipasulat mo ang kanyang pangalan at ang iyong katangian bilang kaibigan. Hindi dapat maulit ang pangalan sa mga espasyo. ,awin ito sa papel.
8

Kaibigan Kita

guhit ang masayang mukha 2 3 sa papel kung nagpapakita ito ng pagiging magiliw at palakaibigan sa kapitbahay, kamag-anak, at kamag-aralH malungkot na mukha 2 3 naman kung hindi. ". Kung dumarating ang aking mga pinsan magiliw ko silang tinatanggap sa aming tahanan. (. Ang mga kalaro ko na may malinis lang na paa ang pinapapasok ko sa aming bahay. *. Hindi ko tutulungan ang isang bata na nadapa dahil baka ako ang mapagbintangan. <. ;inutulungan ko ang aking kaklase kung nahihirapan siya sa mga gawaing pampaaralan. =. ,umagamit ako ng Ipo at opoF sa pakikipag-usap sa mga matatanda naming kapitbahay.

Ang pagkamagiliw sa kapwa ay mabuting ugali at kahanga-hanga.

Kaibigang ;indi Kakilala


10

!a nakaraang aralin, natutunan mo ang tamang pakikitungo sa ating mga kapitbahay, kamaganak at kamag-aral. &aano mo naman pakikitunguhan ang hindi mo kakilalaE

!uriin mo ang iyong sarili. ,aano mo kadalas ginagawa ang sumusunod. /agyan ng tsek ang kolum ng iyong sagot. 6awain
1.

Palagi

Paminsanminsan

;indi

&inapapasok ko sa bahay ang aming mga bisita. Dakangiti ako kung mayroong bisita sa amin. Kinakausap ko ang aming mga bisita. Dakikipag-usap ako sa aking bagong kakilala. !umasagot ako ng maayos kung may nagtatanong sa akin na taga ibang lugar.

2.

3.

4.

5.

11

;ingnan mo ang iyong mga kasagutan. /ahat ba ito ay palagi mong ginagawaE Kung hindi, ano ang iyong dahilanE 9aaari mo bang ipaliwanagE %ukod sa ating mga kakilala na nakakasalamuha sa araw-araw, mayroon ding ibang tao na hindi natin kakilala ang makakasama at makikita natin sa ating paligid.

%asahin ang kuwento. I&i 4ndoy ang PalakaibiganF


ni 9.1. 9. 1araan

Araw ng !abado, maagang nagising si Andoy. to ang araw na pinakahihintay niya dahil makakapaglaro siya ng matagal.

12

9atapos niyang mag-almusal at maligo, lumabas na siya ng bahay at nakipaglaro sa kanyang mga kaibigan. 9aya-maya, may mag-inang lumapit sa kanya.

pinakilala kay Andoy si ,ab. !i ,ab ay anak ng kaibigan ng nanay ni Andoy. 9atatagalan pa ang paguusap ng kanilang mga nanay kaya niyaya ni Andoy na maglaro si ,ab. pinakilala rin niya si ,ab sa kanyang mga kaibigan. Habang sila ay naglalaro, may isang malaking mama na lumapit sa kanila. Dagsalita ang mama na may malakas at malaking boses. Dapatigil sila sa kanilang paglalaro. ,anito ang naging usapan.

13

&ag-usapan natn
". (.

*. <.

!ino-sino ang nakasalamuha ni Andoy ng araw na iyonE &aano niya pinakitunguhan ang panauhinE ang bago niyang kakilalaE ang mama na hindi niya kilalaE Anong ugali ang ipinakita ni AndoyE 9agbigay ka ng iyong saloobin.

%ata pa man tayo, hindi natin maiiwasan na makasalamuha ang ibaBt ibang uri ng tao.

9insan may mga panauhin na dumarating sa atin.

9ayroon tayong bagong nakikilala.

14

9eron din naman tayong nakakatagpo at nakakasalamuha na taga ibang lugar. &aano natin sila pakikitunguhanE %ilang isang mabuting bata, dapat nating ipakita at pakitunguhan ang lahat ng may pagkagiliw. pakita nating tayo ay palakaibigan at tayo ay may tiwala sa kanila. !ubalit hindi rin natin ipagwawalang-bahala ang pag-iingat.

Ating ;andaan
Kakilala o hindi, kaibigan o panauhin ay dapat nating pakitunguhan ng pagiging magiliw. Kaibiganin natin sila ng may pagtitiwala at pag-iingat.

15

!a mga larawan sa ibaba, alin ang nagpapakita ng pagiging magiliw at palakaibiganE sulat ang letra ng larawan sa inyong kuwaderno.

16

Dakatagpo ka na ba ng mga panauhin/bisita, bagong kakilala o mga taga-ibang lugarE &aano mo sila pinakitunguhanE ,umawa ng isang diyalogo.

!agutan ang sumusunod sa inyong kuwaderno. &aano kung J ". Kmalis sandali ang ate mo. 5umating ang bisita niya na kanina pa hinihintay. kaw lang ang naiwan sa bahay. Ano ang dapat mong gawinE (. 9ay matandang babae na naglalakad sa gitna ng kalsada. %igla itong nahilo at nabuwal. Galang katao-tao sa lugar kung hindi ikaw. Ano ang dapat mong gawinE *. %agong lipat ang kapitbahay mong si ;in-tin. Dakita niyang ikaw ay nagsasayaw. ;umigil siya sa inyong bahay at pinapanood ka habang nagsasayaw. &aano mo ipakikita ang pagiging magiliw at palakaibiganE

17

sulat ang tsek - . kung tama ang pag-uugali na ikinikilos sa bawat pangungusap at ekis - . naman kung hindi. !agutan ito sa inyong papel. ". 9agiliw kong kinakausap ang aming mga panauhin. (. Kung may bago akong kakilala, iniiwan ko siya sa isang tabi. *. Kung may bagong tao sa aming lugar, magiliw akong nakikipag-usap sa kanya na may pagiingat. <. ;umatago ako sa likod ni nanay kapag mayroon siyang kausap na di ko kakilala. =. &inatutuloy ko sa aming bahay ang aming mga bisita.

&agiging magiliw at mapagtiwala gawin ng may pag-iingat sa bagong kakilala

18

Tingnan mo Kaibigan

%awat tao ay may ibaBt ibang kalagayan sa buhay. &aano mo sila pakikitunguhanE 9atututuhan mo sa araling ito kung paano mo mailalagay ang sarili sa kalagayan ng iyong kapwa.

;ingnan ang mga larawan. Kung ikaw ang nasa kalagayan ng nasa larawan ano ang mararamdaman moE

19

Ano-ano ang masasabi mo sa larawan. 9ay pagkakaiba ba sila sa iyoE Ano ang iyong mararamdaman kung ikaw ang bata na nasa larawanE

%asahin ang kuwento. =4ng Batang Magiliw>


ni 9.1. 9. 1araan

sang magiliw at masayahing bata si 1arlo. &agkagising pa lang niya sa umaga ay magiliw na niyang binabati ang kanyang pamilya pati na rin ang kanyang mga kapitbahay.

20

9insan, habang siya ay naglalaro may dumaan na isang ta. Dagtakbuhan ang kanyang mga kalaro papalapit dito at tinuksong pangit at galing sa bundok. Dilapitan sila ni 1arlo at pinagsabihan. 5umating naman ang kaibigan ni 1arlo na si /ito, isang batang pilay. Agad inalalayan ni /ito ang kanyang kaibigan at inalok na sumali sa kanilang laro.

21

9ay pagkakataon din na binibigyan niya ng pagkain ang kapitbahay nila. Daaawa kasi siya rito dahil nakikita niyang wala itong makain. &ag-usapan natin

". (. *. <.

Anong ugali ang ipinakita ni 1arlo sa kuwentoE !a paanong paraan niya ipinakita ang pagiging magiliw niya sa ibaE paliwanag. ;ama ba ang ginawa ni 1arloE &aano mo pinakikitunguhan ang ibang tao tulad ng nabanggit sa kuwentoE

22

Ating ;andaan
9aipadadama natin ang ating pagmamahal sa kapwa kung mauunawaan natin ang kanilang damdamin. 5apat nating ilagay ang ating sarili sa kalagayan ng ating kapwa at igalang ang kanilang nararamdaman.

%umuo ng isang pangkat. &ag-usapan ang mga sitwasyon na nasa ibaba. pakita o sabihin sa klase ang inyong napag-usapan. Ano ang dapat mong gawinE %akitE

Ano ang dapat mong gawinE %akitE

Ano ang dapat mong gawinE %akitE


23

Ano ang dapat mong gawinE %akitE

Ano ang dapat mong gawinE %akitE

,umawa ng isang salitaan kung paano mo pakikitunguhan ang sumusunod. &umili ng isa. sulat ito sa sagutang papel.
A. %.

%atang katutubo na pumapasok sa inyong paaralan Kaklase mo na may kapansanan

;ingnan ang larawan.

24

Kmisip ng isa o dalawang paraan kung paano mo pakikitunguhan ang batang nangangailangan ng tulong.

25

,umuhit sa inyong papel ng ng pag-uugali ay dapat gawinH


". (. *. <. =.

kung ang isinasaad naman kung hindi.

binabahagi ko ang baon kong tinapay sa aking kaklaseng walang baon. Hindi ko tinatawanan ang kapitbahay naming bata na kalbo. Hindi ako nakikipaglaro sa mga batang madudungis. Kinakausap ko nang maayos ang sinumang katutubo na nasa paaralan. niiwasan ko ang mga batang may ibaBt ibang kapansanan.

;ulungan natin ang ating kapwa !apagkaBt tayo ay higit na pinagpala.

&a &alita at 6awa( 26 Magalang 4ko?y

!a araling ito ay matutukoy mo ang kahalagahan ng mga pananalitang nagpapakita ng paggalang sa iyong kapwa, sa paaralan man o sa pamayanang iyong kinabibilangan.

%asahin ang tula. =Magalang na Pananalita>


ni A. %. 1atapang

sang pagbati na may paggalang, Kay sarap pakinggan sa batang magalang. !alitang IpoF at IopoF na ating binibigkas, Ang siyang lumalabas sa kanilang mga labi. I9araming salamat poF, Iwalang anumanF I kinalulungkot koF, ay mapapakinggan. I;ao poF, I;uloy po kayoF ay maaasahang 9amumutawi sa labi ng batang magalang.
27

KayaBt ating turuan ang mga kabataan, Da maging magalang sa pakikipagtalastasan. 9aging sa kapwa bata o magulang man, to ang katangiang tunay na kinalulugdan. &ag-usapan natin

".

Ano-anong magagalang na salita ang nabanggit sa tulaE Ano-ano pang magagalang na salita ang alam ninyo na hindi nabanggit sa tulaE Ano ang tawag sa batang gumagamit ng ganitong mga salitaE !a iyong palagay, bakit masarap pakinggan ang magagalang na salitaE

(.

*.

<.

28

@po sa Upo %asahin at suriin ang mga salitang nakasulat sa bawat upo. &iliin ang mga upo na may nakasulat na magagalang na salita. lagay ito sa basket na nasa ibaba sa pamamagitan ng pagsulat ng letra ng tamang sagot sa inyong kuwaderno.

%ilang isang mag-aaral, paano mo maipapakita ang paggalang sa inyong bahay at paaralanE
29

Ating ;andaan
/ahat tayo ay dapat maging magalang sa kilos at pananalita. 9ay mga ginagamit tayong salita upang maipakita ang paggalang sa ating kapwa.

6awain " Alin sa mga larawan ang nagpapakita ng paggalangE sulat ang bilang ng tamang sagot sa inyong kuwaderno.

30

31

6awain 2 &agtapatin. %asahin ang mga sitwasyon sa hanay A. &iliin ang katumbas na magagalang na pananalita sa hanay %. sulat ang letra ng tamang sagot sa inyong kuwaderno. 4 "% Isang umaga nakasalubong mo ang iyong guro (. Kinumusta ka ng kaibigan ng iyong nanay minsang magkita kayo sa daan. *. ;apos na ang inyong klase at lalabas na ng silid-aralan ang guro. <. &aalis na ang iyong tatay patungo sa opisina. =. sang tanghali, nakita mo si ,inang /una, ang nanay ng iyong kaklase
A.

B =Paalam na po ma$al naming guro%> I9agandang umaga po.F I9abuti po naman.F I9agandang tanghali po.F I9ag-iingat po kayo.F I9araming salamat po.F

%.

1.

5.

E.

0.

32

,umawa ng tseklis sa inyong kuwaderno katulad ng nasa ibaba. /agyan ng puso . ang kolum na nagsasabi kung gaano mo kadalas ginagamit ang magagalang na salita sa iyong kapwa.
Mga 6inagawa Ko Madalas 2#3 Paminsan

minsan 223

;indi 2"3

". %umabati ako ng Imagandang umaga, tanghali o hapon sa aking mga guro at kaklase. (. !inasabi ko ang IpaumanhinF kapag ako ay may pagkakamaling nagawa sa aking kapwa. *. ,umagamit ako ng salitang IpoF at IopoF kapag ako ay nakikipagusap sa mga nakatatanda sa akin.

Mga 6inagawa Ko

Madalas 2#3

Paminsan

minsan 223

;indi 2"3

33

<. %ago ako pumasok sa ibang bahay ako ay kumakatok muna sa pintuan at sinasabi ko ang salitang Itao poF. =. Kapag may dumating na bisita sa aming bahay ay sinasabi ko ang salitang Ituloy po kayoF.

,umupit ng isang larawan mula sa lumang magasin na nagpapakita ng paggalang. dikit ito sa kuwaderno at isulat ang magagalang na salita na maaaring sinasabi dito.

34

sulat sa sagutang papel kung Tama o Mali ang mga pag-uugali na sinasabi sa bawat pangungusap. ". Ang IpoF at IopoF ay ginagamit ko sa pakikipag-usap sa mga nakatatanda sa akin. (. Ako ay batang magalang kaya pasigaw akong makipag-usap sa aming tahanan. *. ;inatanggap ko ang paumanhin ng aking kaklase kapag nasira niya ang laruan ko. <. 9adalas kong sinasabi ang Imaraming salamatF sa mga taong nagbigay ng tulong o anumang bagay sa akin. =. !inasabi ko ang salitang IpaalamF sa aking mga magulang bago ako umalis ng bahay.

Ang batang magalang ay kinalulugdan, !a salita at gawa ay kapita-pitaganC

Kapwa ko Igagalang koA


35

!a araling ito ay matutukoy mo ang mga nararapat mong gawin at sabihin na nagpapakita ng paggalang sa iyong kapwa sa paaralan at pamayanan.

%asahin ang kuwento. Ang %atang 9agalang


Di A.%. 1atapang

%agong lipat ang mag-anak ni 9ang ;ino sa /ungsod ng /ucena. Ang kanyang bunsong anak na si 5ino na nasa kalawang %aitang pa lamang ay doon na mag-aaral. !inamahan niya ang kanyang anak sa &aaralang Elementarya ng !an &edro upang ipalista.

/ikas na magalang si 5ino. &agpasok nila sa gate ng paaralan, nagbigay galang siya sa guwardya. I9agandang umaga po. !aan po kaya ang tanggapan ng punong guroEF

36

Habang kausap ni 9ang ;ino ang guwardya ay nakita niya ang /ountain ng paaralan. /ubhang humanga siya kayaBt patakbo siyang pumunta doon. Hindi niya napansin ang isang batang naglalakad at ito ay nabunggo niya. Agad niyang tinulungan ito at sinabing sorry, hindi ko sinasadyaF. IGalang anumanF ang tugon naman ng bata. Dakita nya ang isang guro na malapit sa /ountain. I9agandang umaga po Ma?am, sino po ba ang guro sa kalawang %aitangEF ang tanong ni 5ino. IAko si %b. Ara Doleda, ang guro sa kalawang %aitangF. IAko naman po si 5ino, bagong mag-aaral sa paaralang itoF, ang sabi naman niya. /umapit si 9ang ;ino sa anak I9awalang galang na po Ma?amF sabi ng ama sa guro. IKailangan lang po namin ng anak ko na pumunta na sa ;anggapan ng &unongguro pahabol pa niya. I9araming salamat poF, ang sabi naman ni 5ino sa guro. !agutin ang sumusunod na tanong+
". (.

!aan pumunta ang mag-amang ;ino at 5inoE %akit sila naroroonE Ano ang nakatawag pansin kay 5ino sa pagpasok nila sa loob ng paaralanE
37

*. <.

Ano-anong magagalang na salita ang nabanggit sa kuwentoE !a inyong palagay, dapat bang ipakita ang paggalang sa kapwa bata at pamunuan ng paaralanE

38

Ating balikan ang kuwento ng magamang 9ang ;ino at 5ino. !ino-sino ang nakausap nila sa paaralanE guhit sila sa kahon. Ano ang sinabi nila ritoE sulat ito sa ulap. ,awin ito sa inyong kuwaderno. Ang mga nag-uusap Ang mga sinabi

&ag-usapan natin
39

".

!ino-sino ang bumubuo ng pamunuan ng paaralanE &aano ipinakikita ng mga bata ang paggalang sa pamunuan ng paaralanE %ilang isang mag-aaral, bakit kinakailangan mong ipakita ang paggalang sa pamunuan ng paaralanE 9agbigay ng ilan pang mga halimbawa ng magagalang na pananalita na maaari nating gamitin sa pakikipag-usap sa pamunuan ng iyong paaralan.

(.

*.

<.

Ating ;andaan
Ang paggamit ng magagalang na katawagan, at mga salita ay tanda ng pagiging magalang. 5apat natin itong gamitin sa paikipag-usap sa mga namamahala ng ating paaralan.

40

6awain " %asahin ang sumusunod na sitwasyon. &iliin ang letra ng nararapat mong gawin upang maipakita ang paggalang sa kapwa. ,awin ito sa inyong kuwaderno. ". /unes ng umaga, mayroon kayong palatuntunan na gaganapin sa bulwagan ng inyong paaralan. ,ustong-gusto mo sana na ikaw ay makaupo sa sa may bandang unahan ngunit nagkataong mahaba ang pila at ikaw ay nasa may hulihan pa. Ano ang dapat mong gawinE
A. %.

;atakbo ako papunta sa may unahan para makaupo sa gusto kong lugar. !asabihin ko sa kaibigan ko na nauna sa akin na magreserba ng upuan para sa akin. 9ananatili ako sa aking hanay at hihintayin ko na lang makapasok sa bulwagan.

1.

(. Ang iyong kaklase na si Aino ay bumibigkas ng tula sa inyong palatuntunan. Dagkataong nasa kalagitnaan na ng tula ng bigla niyang nakalimutan ang isang linya. Kung ikaw ay isa sa mga manonood, ano ang dapat mong gawinE
A. %. 1.

;atawanan ko si Aino. ;atawagin ko siya para bumaba sa stage upang umupo na . 9ananatili akong tahimik at mananalangin na sana ay maalaala ang nalimutang linya upang matapos ang pagtula niya.

*. !a inyong talakayan sa klase ay nais mong sumagot ngunit tinawag na ng guro ang iyong
41

kaklase upang siya ang sumagot, ano ang dapat mong gawinE
A. %. 1.

9akikinig ako sa sagot ng kaklase ko. ;atayo rin ako upang isigaw ang sagot. tataas ko ang aking kamay kahit may sumasagot na.

<. Ang isa sa mga kaklase mo ay mabagal maglakad dahil siya ay naaksidente at napilay ang kaliwang paa. Ano ang dapat mong gawinE A. ,agayahin ko ang kanyang paglalakad. %. !asabihan ko siya na bilisan ang lakad. 1. Aalalayan ko siya sa kanyang paglalakad.

=.

sang umaga, papasok ka na sa paaralan. Dagkataong nakita mo ang iyong guro na madaming dalang mabibigat na gamit. Ano ang dapat mong gawinE
A. %. 1.

%abagalan ko ang aking paglalakad para hindi ako makita ng aming guro. /alapitan ko siya upang tulungan sa pagdadala ng mabigat na gamit. 9agtatago na lang muna ako.

6awain 2
42

&ag-aralan ang sumusunod na sitwasyon. sulat ang dapat mong sabihin upang maipakita ang paggalang sa kapwa. ,awin ito sa inyong kuwaderno. 5adaan ka sa gitna ng dalawang tao na nag-uusap. (. %umisita ang punong-guro ng paaralan sa inyong silid aralan. *. 9agpapaalam ka sa iyong guro upang pumunta ka sa palikuran. <. Humihiram sa iyo ng aklat sa Edukasyon sa &agpapakatao ang iyong kaklase ngunit hindi mo pala dala ito. =. sinasauli mo sa kaklase mo ang hiniram mong krayola pagkatapos mong gamitin.
".

,umawa ng tseklis sa inyong kuwaderno katulad ng nasa ibaba. ,umuhit ng bituin 2 3 sa tamang kolum at kulayan ayon sa sumusunod na pamantayan+ Pula - &alagi kong ginagawa .ilaw - &aminsan-minsan kong ginagawa 4sul - Hindi ko ginagawa
". (. *.

tinataas ko ang aking kamay kung nais kong

sumagot sa talakayan.
;inatawanan ko ang aking kaklase kapag

mali ang sagot niya.


;inutulungan ko ang aking guro kapag

marami siyang dalang gamit.


43

<. =. $. #. '. ).

&umipila ako ng maayos sa pagbili ng

pagkain sa kantina.
naalalayan ko sa paglalakad ang kaklase

kong may kapansanan.


Dakikipagtulakan ako sa pagpasok sa gate

ng aming paaralan.
,inagaya ko ang pagsasalita ng kaklase

kong may kapansanan sa pagsasalita. &asigaw akong sumagot sa talakayan sa klase. !inasabi ko ang salitang Imaraming salamatF sa aking mga magulang, kapatid, guro at kaklase sa kabutihang ipinakita nila sa akin.
ako ng paumanhin kapag

":.Humihingi

nakasakit ako ng aking kapwa.

&aano mo ipapakita ang paggalang sa iyong mga kamag-aral o pamunuan ng paaralanE guhit ito sa inyong kuwaderno.

%asahin ang sumusunod na pag-uugali na isinasaad ng bawat pangungusap. sulat sa papel ang tsek - . kung ito ay nagpapakita ng paggalang at ekis - . naman kung hindi.

44

". naaway ko ang aking katabi sa upuan kapag hindi nakatingin ang aming guro. (. %inabati ko ng I9agandang KmagaF ang punongguro ng aming paaralan sa tuwing siya ay makakasalubong ko. *. ;inatawag ko sa palayaw ang guro namin kapag nasa labas siya ng paaralan. <. Humihingi ako ng paumahin sa guwardya ng aming paaralan kapag ako ay nagkamali. =. nihahagis ko sa tindera ang aking bayad sa biniling pagkain sa kantina.

Ang pagkamagalang sa kapwa, ay kinalulugdan ng &oong /umikhaC

Kapwa Ko Ma$al Ko

Ano-ano ang nakikita mo sa larawanE ,inagawa mo ba ang mga itoE Ano ang nararamdaman mo 45 tuwing nakagagawa ka ng mabuti sa iyong kapwaE 9agbigay ng iyong kuro-kuro.

!andaling ipikit ang iyong mga mata. Alalahanin mo ang mabubuting gawa na ipinakita mo sa iyong kapwa. sulat ito sa sagutang papel. !a loob ng * minuto, papirmahan sa iyong kaklase na pinakitaan mo ng mabuting gawa. ulat ito sa klase. sulat sa kuwaderno ang Tama kung ang pangungusap ay nagpapakita ng mabuting gawa sa kapwa at Mali naman kung hindi.
".

(. *. <.

niiwasan kong magsalita ng masama sa iba. ,umagawa ako ng tahimik upang hindi makaabala sa iba. Hindi ko bibigyan ng pagkain ang kaklase kong walang baon. niiwasan ko ang pagsigaw sa aming kasambahay o katulong. &inagtatawanan ko ang may kapansanan.

Ating ;andaan
Ang paggawa ng mabuti sa kapwa, 9ay natatamong pagpapala.

46

6awain " Alin sa mga larawan ang nagpapakita ng pagmamahal sa kapwaE sulat ang bilang ng tamang sagot sa kuwaderno.

47

6awain 2 ,umawa ng tseklis sa inyong kuwaderno katulad ng nasa ibaba. /agyan ng tsek -. ang kolum na nagsasabi kung gaano mo kadalas ginagawa ang sumusunod sa iyong kapwa. 6awain
1. 2.

Palagi

Paminsan- ;indi minsan

3.

4.

5.

Dagpapakita ako ng paggalang sa kapwa. ;umutulong ako sa mga matatanda kung maraming dala. !umusunod ako sa utos ng aking mga magulang. %inibigyan ko ng pagkain ang ibang bata. pinagdarasal ko ang aking mga mahal sa buhay. LLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLL /agda ng 9agulang

48

;ingnan ang larawan.

Kung ikaw ang bata sa larawan, ano ang iyong mararamdaman kapag pinagtatawanan kaE %akitE sulat ang sagot sa loob ng pusoE Kung nakita mo naman ang pangyayari, ano ang dapat mong gawinE %akitE sulat ang sagot sa loob ng pusoE

Dakita mong inaagawan ng laruan ang kaibigan mo ng isang bata. &aano mo siya tutulunganE

49

&iliin ang iyong kasagutan sa mga larawan sa ibaba. paliwanag kung bakit ito ang iyong pinili.

"%

2%

#%

50

guhit ang masayang mukha 2 3 kung ginagawa mo ang sinasabi sa pangungusap at malungkot na mukha 2 3 kung hindi. sulat sa sagutang papel. ". ;inutulungan ko ang kaklase kong may kapansanan. (. !inisigawan ko ang aming katulong o kasambahay. *. &inagtatawanan ko ang mga batang lansangan. <. %inibigyan ko ng baon ang kaklase kong walang baon. =. Dakikipagtulakan ako sa pagpila kung oras ng reses.

Ang pagmamahal sa kapwa ay isang gawaing dakila.

51

4ko ay Batang Matulungin


!a araling ito, masasabi mo na mahalaga ang paggawa ng mabuti sa kapwa.

&ag-aralan ang mga larawan.

52

,aano mo kadalas ginagawa ang mga itoE ,awin ang tseklis na nasa ibaba sa inyong kuwaderno. /agyan ng tsek ang kolum ng inyong sagot.

6awain
".

Palagi Paminsan minsan

;indi

;umutulong ako sa paglilinis ng aming paaralan.

(. Dagdidilig ako ng mga halaman. *. ;umutulong ako sa pagwawalis ng bakuran. <. Hindi ko tinatapos ang mga gawaing ibinigay sa akin. =. Daglalaro muna ako bago tumulong sa mga gawaing bahay.

%alikan mo ang iyong mga sagot sa nakaraang gawain. lan ang palagian mong ginagawaE lan naman ang paminsan-minsan at hindiE

Ano ang iyong nadarama kapag nagagawa mo itoE 9ay mga paraang maari mong gawin upang maipakita mo ang iyong pagtulong.
53

Ating ;andaan
Ang tumutulong sa kapwa ay pinagpapala. Ang pagtulong sa kapwa ay tanda ng mabuting gawa.

sulat sa inyong kuwaderno ang bilang ng mga larawang nagpapakita ng pagiging matulungin sa kapwa.

54

Ano ang iyong nadarama kapag nakakagawa ka nang mabuti sa iyong kapwaE

".

(.

%umuo ng pangkat na mayroong <-= bata. Ang bawat pangkat ay magpapakita ng pagsasadula ng mga gawain ng pagtulong sa kapwa. ;alakayin at pag-usapan ang ipinakita ng bawat pangkat.

55

guhit ang masayang muk$a 2 3 kung nagsasaad ng pagiging matulungin at malungkot na mukha 2 3 kung hindi. sulat sa sagutang papel ang tamang sagot. ". !i 9ario ay tumutulong sa paghuhugas ng pinggan pagdating niya mula sa paaralan. (. Dililinis nina %en at Ana ang kanilang silid-aralan. *. Dagtatago si Aya sa loob ng silid-aralan habang naglilinis ang kanyang mga kaklase sa labas. <. ;inulungan ni 9ark ang matanda sa pagtawid. =. pinagdala ni sabel ng mga gamit ang kanyang guro.

Ang batang matulungin saan man makarating ay pagpapalain.

Malasakit mo 'atutukoy at 'araramdaman koA


56

!a araling ito ay higit mong mararamdaman ang pagmamahal sa kapwa. Ang isang batang tulad mo ay may kakayahang makatulong sa mga kasapi ng paaralan at pamayanan.

;ingnan ang mga larawan sa ibaba. !abihin kung alin sa mga ito ang tamang gawin ng isang batang tulad mo. sulat ang letra ng tamang sagot sa inyong kuwaderno.

57

Ano ang ipinakikita sa mga larawanE Alin sa mga ito ang nagpapakita ng pagmamalasakit sa mga kasapi ng paaralanE Alin naman ang nagpapakita ng pagmamalasakit sa kasapi ng pamayananE

%asahin ang kuwento. Matulungin si Kaloy


ni . 9. ,on?ales

/unes ng umaga, nagmamadaling pumasok si


58

Kaloy sa paaralan. !a kanyang paglalakad ay may nakasabay siyang isang matandang babae na tila may hinahanap. IAno po ang hinahanap ninyo, lolaEF, tanong ni Kaloy. IHinahanap ko ang kalye 9agallanes, maari mo ba itong ituro sa akinEFang tugon ng matanda. I6po, doon po sa pangalawang kantoF, sabay turo ni Kaloy sa direksyon ng kalye. Dagpasalamat ang babae. 9alapit na siya sa paaralan nang mapansin nya ang kaklase niyang si &ol na isang pilay. I9agandang umaga, &ol. ;utulungan na kitang magdala ng iyong mga aklat.F I!alamat, Kaloy. 9abigat nga ang mga ito.Fang tugon ni &ol. ;amang-tama ang dating nila sapagkat nagsisimula nang pumila ang mga bata para sa pagtataas ng watawat. Dakita ni Kaloy ang kanilang guro na si ,ng. !antos na may dalang mabigat na aklat IAko na po 9am ang magdadala ng ". Kanino nagpakita ng pagmamalasakit si KaloyE aklat,F wika ni Kaloy. IDaku salamat (. ;ama ba ang kanyang ginawaE Kaloy, talagang matulungin ka sa *. Kaya mo rin bang gawin ang ginawa ni KaloyE iyong kapwa. pagpatuloy mo ang <. magandang %akit kailangan mong magmalasakit sa iyong iyong katangian.F ang sabi ng guro. mga kamag-aralE ". 9akakadalo kaya si 9elissa sa pagtataas ng watawat ng &ilipinas sa kanilang paaralanE &agusapanpag-uugali natin (. Ano-anong ang ipinakita ni 9elissa sa kwentoE *. Dakasunod ba si 9elissa sa sinabi ng kanyang guro na dapat ay nasa paaralan na sila sa ikapito ng umagaE %akitE <. !a kuwentong nabanggit, katulad ka ba ni 9elissa na sumusunod sa tuntunin ng paaralanE %akitE 59 =. Ano-ano kaya ang tuntunin na ipinatutupad sa paaralan nina 9elissaE sa-isahin mo ang mga itoE

6awain " !ipiin sa inyong kuwaderno ang tsart sa ibaba at sabihin kung alin sa mga ito ang nagawa mo na. /agyan ng dalawang tsek 2 3 kung lagi mong ginagawa, isang tsek 2 3 kung minsan mo lang ginagawa, at ekis - . kung hindi mo pa ginagawa.
Palagi
".

Paminsan minsan

;indi

(.

*.

<.

;inutulungan ko ang aming dyanitor sa paglilinis ng paaralan. ;inutulungan ko ang aking guro sa pagdadala ng mga gamit nya. Dagpapahiram ako ng lapis sa aking mga kamag-aral na wala nito. ;umutulong ako sa mga biktima ng kalamidad.
60

=.

pinagdarasal ko ang mga taong may sakit.

Ating ;andaan
9aipakikita natin ang pagmamalasakit sa mga kasapi ng paaralan at pamayanan sa pamamagitan ng ating mga kilos at gawain.

&angkatin sa apat ang inyong klase at maghanda ng pangkatang gawain sa loob ng "= minuto. pakita sa klase ang inyong inihanda sa loob ng * minuto. Pangkat " 9agsadula ng isang eksena na nagpapakita ng pagmamalasakit sa isang bulag. Pangkat 2 guhit sa loob ng isang kahon ang mga bagay na nais ninyong ibigay sa mga biktima ng baha. Pangkat # /umikha ng isang tugma na may apat na linya na tumutukoy sa pagmamalasakit sa mga kamag-aral. Pangkat 8 9agbigay ng tatlong kilala ninyong tao na
61

nagpakita ng pagmamalasakit sa kapwa. !abihin kung paano niya ito ginawa.

guhit ang tatlong puso sa iyong kuwaderno. sulat ang sagot sa sumusunod na tanong. ". Ano ang iyong nararamdaman tuwing nagpapakita ka ng pagmamalasakit sa iyong mga kamag-aralE

(. Ano ang iyong mararamdaman kapag may nakikita kang batang pinagtatawananE %akitE

*. Kung ikaw naman ang makakatanggap ng pagmamalasakit mula sa iyong kamag-aral, ano ang mararamdaman moE

62

Daligaw si /ola ;inay. ;ulungan natin siyang makabalik sa kanyang bahay sa kalye 9agallanes. !undan ang tamang daan sa maBe o liko-likong daan gamit ang dilaw na pangkulay patungo sa kalye 9agallanes.

6awain 2

63

5ugtungan ang mga pangungusap na tumutukoy sa iyong pagmamalasakit sa mga kasapi ng paaralan at pamayanan. sulat ang iyong sagot sa kuwaderno.

Dadapa ang kamag-aral kong si Aed kaya nilapitan ko siya upang LLLLLLLLLLLLL .

Dahihirapang tumawid ang isang lolo sa kalsada kaya LLLLLLLLLLLL.

5arating na ang trak, nahihirapang magdala ng maraming sako ng basura ang dyanitor ng paaralan kaya LLLLLLLLLLL.

64

guhit ang masayang mukha kung ang pangungusap ay nagpapakita nang pagmamalasakit sa kapwa at malungkot na mukha kung hindi. ,awin ito sa inyong sagutang papel.
".

!i 1arlo ay nagbibigay ng donasyon sa biktima ng kalamidad. !i &epay ay tumutulong sa pamamahagi ng relie/ goods sa kanilang barangay. !i Aed ay nakikipag-away sa kanyang kamag-aral. 5inidikitan ni &ol ng bubble gum ang bag ng kanyang katabi. &inagtatawanan ni 6bet ang hindi makatawid na lolo.

(. *.

<.

=.

9ga kasapi ng paaralan at pamayanan, ating mahalin at pagmalasakitan.

65

Pagmama$al ko Pinapakita at 6inagawa koA


!a araling ito ay tatalakayin ang kahalagahan ng pagmamalasakit sa kapwa.

;alika Kaibigan
ni .9. ,on?ales

Dagmamadali ang magkaibigang Kaloy at &am sa pagpasok sa paaralan nang may makasabay silang isang pilay na bata. IKaloy, tingnan mo ang batang iyon. &apilay-pilay lumakad, nakakatawa,F puna ni &am. IAkala mo tuloy hindi pantay ang daan.F IHalika, &am. ;ulungan natin sa pagtawid,F ang wika ni Kaloy.

I&ero Kaloy, mahuhuli na tayoCF tutol ni &am.

66

IHindi bale, nakatulong naman tayo. ;ingnan mo nga at hirap na hirap sa pagtawid ang bata,F katuwiran ni Kaloy. IAy ayoko, ikaw na lang. Ayokong mahuli sa klase natin,F wika ni &am. Dagpasya naman si Kaloy na tulungan ang batang may kapansanan. I;otoyC ;otoyC !aan ka pupuntaEF tanong ni Kaloy. I!a kabilang kanto,F ang tugon ng bata. IKuwi na ako.F IHalika, tutulungan na kitang tumawid. 9apanganib dito dahil maraming sasakyan,F ang wika ni Kaloy. I9araming salamat sa iyo. Dahihirapan nga akong tumawid dahil pilay ako,F ang wika ng bata. nakay ni Kaloy ang bata sa pagtawid.

!ino ang nagmalasakit sa batang may kapansananE (. &aano niya ipinakita ang pagmamalasakitE *. 5apat bang ipagmalaki ang ginawa ni KaloyE %akitE &ag-usapan natin <. Ano naman ang ginawa ni &amE =. 5apat bang tularan si &amE %akitE $. Kaya mo din bang gawin ang ginawa ni KaloyE #. 5apat bang pagmalasakitan ang batang may 67 kapansananE
".

Kaya mo bang magmalasakit sa mga kasapi ng paaralan at pamayananE !abihin ng pasalita kung alin sa sumusunod na larawan ang kaya mong gawin.

68

". (. *.

Dagmamalasakit ka ba sa mga kasapi ng paaralan at pamayananE &aano mo ito ginagawaE %akit kailangan mong magmalasakit sa kanilaE

Ating ;andaan
5apat tayong magpakita ng pagmamalasakit sa mga kasapi ng paaralan at pamayanan sa lahat ng pagkakataon. toBy maipakikita natin sa pagtulong sa kanila sa oras ng pangangailangan.

6awain "

69

Humanap ng mga larawan na nagpapakita ng pagmamalasakit sa kapwa. paliwanag sa klase kung paano naipakita ang pagmamalasakit. Gawain 2 Magpasya kaA &agmasdan ang mga larawan. %asahin ang sumusunod na sitwasyon at sabihin kung ano ang iyong gagawin.

4%

9agkakaroon ng libreng gamutan sa inyong barangay. 5arating ang mga pampublikong doktor at narses. &aano ka makatutulong sa iyong mga kabarangayE 9agbigay ng mga paraan kung paano mo ito gagawin.

___________________________________________________________________ _____

70

B%

9anonood ka ng palatuntunan sa paaralan. 9agsisimula na ang palabas kayaBt nagmamadali ka. Dakita mong nasagi ng ibang mag-aaral si &ol. Dakasaklay ito dahil sa kanyang kapansanan. &aano mo maipakikita ang pagmamalasakit kay &olE

sipin mo na ikaw ang may-ari ng mga nasa larawan. !a isang bond paper, iguhit at ipaliwanag kung alin sa mga ito ang iyong ibibigay bilang donasyon sa biktima ng kalamidadE

71

,umawa ng tsart sa iyong kuwaderno tulad ng nasa ibaba. /agyan ng tsek 2 3 kung ang sinasabi ng pangungusap ay nagawa mo na at ekis 2 3 kung hindi pa. Mga &itwasyon
72

'agawa

;indi

na ". Dagpahiram ako ng lapis sa kaklase ko. (. Hinatian ko ng baon ang batang nagugutom. *. sinukob ko sa payong ang kaklase ko upang hindi mabasa ng ulan. <. ;umulong akong mamahagi ng mga pagkain sa mga taong nasunugan. =. Kmalalay ako sa may kapansanan.

pa

%asahin ang sumusunod na sitwasyon. sulat sa iyong sagutang papel ang letra ng iyong sagot. ". Hindi pumasok ang aking kamag-aral sapagkat may sakit. A. 5adalawin ko siya. %. Hindi ko siya pupuntahan dahil wala akong
73

dadalhin. (. Dakita kong napapagod ang aking guro at marami pa siyang ginagawa. A. 9ag-iingay ako. %. !usundin ko ang mga ipinagagawa nya. *. Dasunugan ng bahay ang isa kong kaklase. A. &agtatawanan ko sya. %. %ibigyan ko siya ng damit. <. 9arumi ang bakuran ng aming paaralan. A. 5ito ko itatapon ang aming basura. %. ;utulungan kong maglinis ang dyanitor. =. Dagsusupot ng relie/ goods ang barangay para sa mga nabahaan. A. ;utulong ako sa pamamahagi. %. 9atutulog ako sa aking kama.

9alasakit sa kamag-aral. %ahagi ng ating pag-aaral.

74